VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

I

PHAN QUANG
dịch và giới thiệu

(in lần thứ hai, có sửa chữa)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Hà Nội - 1982

Dịch theo bản dịch tiếng Pháp CONTES DES MILLE ET UNE NUITS của Antoine Galland. Nhà xuất bản FRERES GARNIER - Paris, 1962

THÔNG TIN EBOOK

Bản ebook này dựa trên cơ sở bộ sách của NXB Văn học xuất bản từ năm 1982 đến năm 1989. Vì vậy cũng được chia làm 10 tập gồm cả các thông tin về việc xuất bản bộ sách.

Scan: nguyenthanh-cuibap, quang3456, 123phat, hoahong_honghoa, khiconmtv, 4DHN của trang tve-4u.org.

Đánh máy:

Từ tập 1 đến tập 5: Nguyễn Nguyễn, Sad Song, Phương Trâm, Hoàng Tuấn Anh, Nguyễn Đức Anh, Uyen Vo, Tuan Dao, Dương Lam, Tô Tiến, Ku Kien, Hanh Trang, Phong Linh, Bảo Trân, Trịnh Công Sơn, Stella Vũ. Con Nhà Người Ta, Giang Nguyễn, Luu Hoang Mai, Tommy Tran, Bư Toàn, Nguyễn Sơn Nam, Leo Phuong, Thu Trang, Hồ Thanh Trà, Phạm Hương Giang của group Ebolic trên facebook.

Từ tập 6 đến tập 10: Fleur - de - Lys của trang thuvien-ebook.com và minhngoc1208 của trang tve-4u.org.

LỜI GIỚI THIỆU

I

Nghìn lẻ một đêm, tác phẩm vĩ đại nhất của nền văn học Ả-rập từ cổ chí kim, là một trong những công trình sáng tạo đồ sộ và tuyệt diệu của nền văn học thế giới.

Đề tựa bản dịch tiếng Nga xuất bản năm 1929 ở Lêningrat, Mắcxim Gorki viết: “Trong số các di tích tuyệt diệu của sáng tác truyền khẩu dân gian, các Truyện cổ tích của nàng Sêhêrazát là di tích đồ sộ nhất. Những Truyện cổ tích này thể hiện, với một mức hoàn hảo kỳ diệu, xu hướng của nhân dân lao động muốn hướng mình theo “phép nhiệm màu của những ảo giác êm đẹp”, theo sự kết hợp phóng khoáng của từ ngữ thể hiện sức mạnh vũ bão của trí tưởng tượng hoa mỹ của các dân tộc phương Đông - người Ả-rập, người Ba-tư người Ấn-độ. Công trình dệt gấm bằng từ ngữ này xuất hiện từ thời tối cổ, những sợi tơ muôn màu của nó lan khắp bốn phương, phủ lên trái đất một tấm thảm từ ngữ đẹp lạ lùng”[1].

Truyện mở đầu tất cả các truyện, giải thích lý do ra đời của tất cả các truyện, cái khâu đầu tiên của sợi dây chuyền vàng xuyên qua mọi tình tiết, liên kết chúng lại thành một chuỗi ngọc tuyệt tác muôn vẻ muôn màu rồi vòng trở lại để làm thành đoạn kết thúc, là truyện của một người con gái tài sắc vẹn toàn, thông minh rất mực, đã không quản hiểm nguy dám hy sinh tấm thân ngà ngọc của mình để cứu các bạn gái khỏi cảnh ô nhục và cái chết bi thương.

Ngày xưa có hai anh em cùng làm vua. Anh là hoàng đế nước đại Ba-tư choán một phần lớn trái đất. Em là vua nước Đại Tác-ta-ri, chư hầu của anh. Một hôm, được lệnh của anh triệu về, em vội vã lên đường. Xa giá vừa ra khỏi kinh thành, đã nghỉ lại: nhà vua nhớ hoàng hậu, một mình lén trở lại cấm cung định tự tình với người vợ quý yêu một lần nữa, nhưng hỡi ôi! nhà vua không được gặp hoàng hậu như ở trong cảnh nhớ nhung thao thức mà lại thấy hoàng hậu đang ngủ say trong lòng một người đàn ông khác ngay trên giường ngự của mình. Nổi giận, nhà vua chém chết đôi gian phu dâm phụ, ném xác xuống hào rồi lặng lẽ trở lại hành cung và ra lệnh khởi hành mà tuyệt nhiên không hé răng cho một ai hay biết nỗi khổ riêng đang vò xé lòng mình.

Song cũng từ buổi tối bất hạnh ấy, một nỗi buồn ghê gớm xâm chiếm nhà vua và thường xuyên lộ ra nét mặt. Cảnh hoàng đế thân hành ra đón từ ngoài kinh thành, cảnh hội hè yến tiệc, nghi lễ linh đình cũng như sự săn sóc chân tình của vua anh đều không thể làm tiêu tan mối sầu u ẩn. Nhà vua tự cho mình là người đau khổ nhất trần gian. Nhưng một hôm tình cờ nhà vua bắt gặp hoàng hậu, chị dâu của mình, ngoại tình với một tên da đen trong khi hoàng đế mải đi săn. Vua em thấy nhẹ hẳn người, “À, ra không phải chỉ có ta là người đau khổ duy nhất. Vinh hiển, phú quý, quyền uy chấn động thiên hạ đến như hoàng đế anh ta mà bị vợ lừa dối; vậy thì việc gì ta phải tự dày vò cho khổ thân!”

Khi được tự mình chứng kiến hành động dâm ô của hoàng hậu, đến lượt vua anh cũng chán ngán, rủ vua em cùng nhau từ bỏ ngai vàng, từ bỏ mọi phú quý vinh hoa trên trần thế, ra đi tìm chốn an thân đến trọn đời ở một nơi chân trời góc bể nào đó cho khuây khỏa nỗi buồn, cho nguôi đi vết nhục. Nhưng tình cờ - vẫn là sự tình cờ - hai vua bắt gặp một thần linh từ dưới đáy biển nổi lên ghé vào bờ, trên đầu đội một chiếc hòm thủy tinh khóa chặt bằng bốn chiếc khóa: để phòng ngừa vợ có thể không chung thủy, thần đã nhốt ả vào trong đó và giấu tận đáy đại dương, chỉ mở cho ra những khi nào mình cần yêu đương tình tự. Ấy thế Bà người đàn bà đẹp này đã từng ngoại tình với những chín mươi tám người đàn ông khác - mỗi người, sau phút ái ân, phải để lại cho ả một chiếc nhẫn làm kỷ niệm. Và mỉa mai làm sao! hai nhà vua, hai ông chồng đang buồn rầu ngao ngán về thế sự này lại chính là những kẻ bị ả ép buộc phải làm những tình nhân bất đắc dĩ thứ chín mươi chín và thứ một trăm.

Vậy ra đàn bà ở đâu cũng vậy và ai cũng như ai thôi! Không thể có một cách nào khác đủ hiệu lực ngăn ngừa để cho họ giữ vẹn lòng chung thủy với chồng. Chỉ còn một cách - hoàng đế nước Đại Ba-tư rút ra kết luận - là giết chết ngay người con gái vừa chung chăn gối, không để cho sống đến ngày hôm sau. Đó chính là cách trả thù đời, trả thù đàn bà, trả thù vợ của những ông chồng bị cắm sừng có trong tay quyền lực tối cao.

Từ buổi đó, một luật lệ mới được ban hành ở nước Đại Ba-tư, một luật lệ vô cùng dã man, hết sức khắc nghiệt. Vua truyền cho tể tướng cứ mỗi đêm bắt vào cung một cô gái trinh để hầu hạ mình, rồi rạng sáng hôm sau, khi đêm vừa hết, thì hạ lệnh giết chết.

Thế là cứ đêm đêm một cô gái trinh đi lấy chồng và sáng sáng một người đàn bà thiệt mạng.

Cảnh tang tóc bao phủ khắp kinh thành. Cung đình tràn ngập máu. Nỗi đau đớn xé lòng mọi người mẹ, người cha, người yêu, người chồng chưa cưới... Giữa lúc ấy xuất hiện cứu tinh, nàng Sêhêrazát, con gái yêu của chính tể tướng, kẻ có trách nhiệm thi hành mệnh lệnh tàn bạo của vua.

Sêhêrazát khẩn khoản xin cha mang mình hiến cho hoàng đế.

— Con điên hay sao? - tể tướng kinh hoàng.

— Không, thưa cha, con hiểu rõ nỗi hiểm nghèo mà con sẽ phải trải qua nhưng nó không làm cho con kinh sợ. Nếu con có phải bỏ mình, cái chết sẽ quang vinh; nhưng nếu con thành công, con sẽ giúp cho đất nước một công việc quan trọng.

Sêhêrazát vào hầu hoàng đế, chỉ xin mỗi một đặc ân, cho phép em gái nhỏ của nàng được ngủ cùng buồng với chị một đêm cuối cùng. Vua bằng lòng. Tảng sáng hôm sau, một giờ trước khi mặt trời mọc, cô em gái nhỏ, được dặn trước, liền gọi chị và khẩn khoản xin chị kể cho nghe “một trong những câu chuyện hay hay mà chị rất thạo”. 

Tên vua độc ác, lúc xác thịt đã thỏa thuê, cũng muốn nghe một câu chuyện hay hay chờ trời sáng để cho thi hành luật lệ dã man của hắn.

Nàng Sêhêrazát bắt đầu kể.

Trời sáng rồi mà chuyện hay còn dang dở. Nhà vua nửa cần đi thiết triều, nửa lại muốn nghe nốt, liền cho hoãn lệnh xử tử người con gái đến ngày hôm sau.

Một đêm nữa, rồi lại một đêm nữa... chuyện vẫn dở chừng vào đoạn hay nhất thì vừa lúc trời sáng, và bản án tử hình lại phải hoãn…

Cứ thế một nghìn lẻ một đêm trôi qua.

Cứ thế, truyện này nối tiếp truyện kia, truyện sau lồng vào truyện trước, truyện này chưa hết truyện khác đã bắt đầu dường như vô tận. Trước mắt chúng ta, hiện lên không biết bao nhiêu là nhân vật: từ hoàng đế, tể tướng, hoàng tử, vương tôn, quan coi ngục, viên hoạn nô, tên cướp biển, lão chủ nô, mụ mối, đứa du thủ du thực cho đến lão lái buôn, bác phó cạo, anh thợ may, người vác thuê, nhà hàng thịt, cô hầu gái, chú tiều phu, nhà hiền triết, bậc tu hành, và phúc thần, và phù thủy, và ma quỷ, và tiên nương. Khi là cảnh cung đình rực rỡ đèn hoa, lộng lẫy ngọc ngà châu báu, khi là cảnh giạt tàu cướp miếng ăn của ma mà sống, lúc chuyện xảy ra trong thế giới thần tiên, lúc ở nơi trần tục mà ngày nay ta quen gọi là đầu đường xó chợ. Về tôn giáo, có những người theo đạo Hồi, đạo Thiên chúa, đạo Do thái, người thờ Thần lửa... Về không gian, các chuyện xảy ra ở những nơi nay được ghi trên bản đồ là Ấn-độ và Sơri Lanca, Liên Xô và Trung Quốc, Gióocđani và Irăng, và đương nhiên trước hết là vùng Tây Á và Bắc Phi với Ai-cập, Irắc, Xyri... Tóm lại, khung cảnh rất rộng lớn, chủ đề rất đa dạng, tình tiết hết sức bất ngờ, ngôn ngữ vô cùng phong phú, nhân vật rất thực và cũng rất hư, quả khó có cách nào diễn tả cho gãy gọn nếu không trở lại mượn hình tượng Gorki đã dùng: “những sợi tơ muôn màu lan khắp bốn phương, một tấm thảm từ ngữ đẹp lạ lùng phủ trên mặt đất”.

Câu chuyện - hay đúng hơn là bộ sưu tập, là kho tàng những câu chuyện - mở đầu bằng những tình tiết gây ấn tượng không lấy gì làm tốt đẹp đối với người phụ nữ, đối với đức hạnh của những người vợ: nhưng cái nút vừa thắt lại thì đã tháo ra ngay làm bật rõ phẩm chất cao quý của một người con gái, trí tuệ sáng ngời của một người đàn bà, chứ không phải là ai khác. Sêhêrazát nói với cha: “Nếu con có phải bỏ mình, cái chết của con sẽ quang vinh, nhưng nếu con thành công, con sẽ giúp cho đất nước một công việc quan trọng”. Toàn bộ tác phẩm mở đầu với hành động cực kỳ hung bạo, hơn cả súc vật, của một tên vua - bởi vì ngay loài cầm thú cũng không bao giờ con đực cắn chết con cái, làm như vậy là trái với tự nhiên, là tự mình diệt chủng - và kết thúc bằng một cử chỉ hoàn toàn hợp với tình người: sau đêm một nghìn lẻ một, bạo chúa tha chết cho nàng Sêhêrazát và hủy bỏ luật pháp dã man của mình mà trên thực tế đã không có dịp thi hành suốt một nghìn ngày lẻ một. Độc giả lúc gấp sách lại, hay thính giả khi người kể ngừng lời - vì đây là những truyện kể - hoàn toàn thỏa mãn: vừa thú vị về nội dung đặc sắc của các câu chuyện, vừa hài lòng về cách kết thúc hợp lý hợp tình. Không ai còn nhớ đến các hoàng hậu kém đức hạnh nữa, trong trí nhớ mỗi người hiện lên rõ đậm hình dáng một nàng Sêhêrazát cao quý, dũng cảm, thông minh, xinh đẹp tuyệt trần và chắc chắn là có giọng nói cực kỳ đáng mến.

Ngay từ đêm đầu, chúng ta đã thấy được nghệ thuật đặc sắc của những truyện sẽ kể tiếp trong một nghìn đêm sau.

II

Theo các nhà nghiên cứu, Nghìn lẻ một đêm ít ra là bản lưu truyền đến với chúng ta ngày nay, được định hình hẳn và giữ nguyên dạng ấy cho tận bây giờ, vào khoảng cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15 ở Ai-cập, vào thời kỳ mà cả nước này đã hoàn toàn theo đạo Hồi. Nhưng thật ra sự xuất hiện của nó còn ngược lên đến thời xa xưa, bắt nguồn từ những truyện Ba-tư rất cổ và đã trải qua một thời kỳ phát triển lâu dài trước khi được viết thành văn.

Cũng như ở tất cả mọi nơi, các truyện kể dân gian không bao giờ là công trình sáng tạo của một người và có hình dạng hoàn chỉnh ngay từ đầu hay trong một thời gian ngắn. Thông thường xoay quanh một chủ đề cơ bản, được quần chúng tham gia, thời gian nhào nặn, tình tiết của câu chuyện phong phú dần lên, có khi biến dạng đi, và tất nhiên thay đổi ít nhiều tùy theo địa điểm và thời gian, bố cục chặt chẽ hơn cho đến một lúc nào đấy nó được những tài năng kiệt xuất chỉnh lý, định hình lần cuối, hoặc được nhân dân chấp nhận coi như dạng hậu cuối cùng.

Các truyện kể được tập hợp trong công trình đồ sộ với cái tên phổ cập toàn thế giới Nghìn lẻ một đêm có lẽ bắt nguồn từ truyền thống các truyện dân gian xuất xứ ở miền đông - Đế quốc của hoàng đế Ả-rập. Xoay quanh những truyện này, một số truyện khác còn cổ hơn, có nguồn gốc Ấn-độ. Ba-tư hoặc Ấn - Âu được bổ sung vào. Một loại nữa là những câu chuyện lưu truyền phản ánh sinh hoạt của xã hội Hồi giáo buổi sơ khai của thời Trung cổ, tức là thời đại các hoàng đế Abátxít[2], trong đó một phần quan trọng dành nói về những chuyện phiêu lưu trên biển cả của những thương nhân đầu tiên bắt đầu mở rộng buôn bán với nước ngoài qua đường biển. Tất nhiên nội dung nhiều truyện vay mượn từ kho tàng cổ tích của người Ấn-độ, của Tây Âu chẳng hạn có những điểm chung giống những truyện cổ ở Trung Quốc, ở Nam Á. “Vay mượn không phải bao giờ cũng là xuyên trạ, đôi khi việc vay mượn bổ sung cho truyện và làm cho nó đã hay càng hay hơn.”[3].

Những người kể chuyện rong mang những chuyện đó đi kể ở các nơi, và tất nhiên trong quá trình ấy họ gọt đẽo cách diễn tả cho thích hợp và hấp dẫn người nghe. Người ta cho rằng chính những người Ai-cập kể chuyện trong thế kỷ 12 và 13 đã làm cho các truyện trong Nghìn lẻ một đêm thêm phong phú về nội dung, linh hoạt về hình thức và sáng sủa về từ ngữ. Ngôn ngữ dùng trong tập truyện này gần với tiếng nói của các tầng lớp bình dân Ả-rập hơn là ngôn ngữ kinh viện dùng trong sách vở thời bấy giờ.

Cũng có thể Nghìn lẻ một đêm thành hình - với tư cách là một tác phẩm hoàn chỉnh - còn sớm hơn. Theo R. Nicônxơn trong cuốn Lịch sử văn học Ả-rập, năm 956 một học già Ả-rập là Maxuđi (Masudi) đã nói tới một cuốn sách cổ của người Ba-tư nhan đề Một nghìn truyện, “thường được gọi là Nghìn lẻ một đêm, đó là chuyện một quốc vương và tể tướng cùng với tiểu thư và người bạn gái của nàng Sêhêzazát và Đinaczát.”

Năm 988, Môhamết Isác (Mohamed Ishaq), tác giả một tập thư mục những tác phẩm văn học Ả-rập và nước ngoài, đã nói đến việc người Ả-rập soạn lại tập truyện cổ Ba-tư đó: (Tác giả tập Truyện các tể tướng là Apđu An Jasiyari (Abdus Al Jahshiyari) bắt tay soạn một cuốn sách trong đó ông chọn một nghìn truyện của người Ả-rập, người Ba-tư, người Hy-lạp và nhiều dân tộc khác, các truyện đều riêng biệt, không có quan hệ gì với nhau, ông tập hợp một số người làm nghề kể chuyện lại, mời họ kể cho nghe rồi chọn những chuyện hay nhất, những ngụ ngôn, cổ tích mà ông thích nhất. Là một người có tài, ông đúc những câu chuyện đó thành bốn trăm tám mươi đêm, mỗi đêm là một truyện trọn vẹn dài trên dưới năm chục trang. Nhưng ông chết bất ngờ trước khi hoàn thành một nghìn truyện như dự định[4].

Nghìn lẻ một đêm[5] như ta biết hiện nay, lần đầu tiên được giới thiệu với Châu Âu rồi từ đó phổ cập rộng khắp hầu như toàn thế giới là nhờ công lao của một học giả người Pháp, Ăngtoan Galăng (Antoine Galand) mà bản dịch từ khi ra đời cách đây gần ba thế kỷ đã mau chóng thành kinh điển.

Ăngtoan Galăng sinh năm 1646 tại một thị trấn nhỏ ở tỉnh Picácđi, miền Bắc nước Pháp. Ông mồ côi cha từ sớm. Bà mẹ phải làm lụng vất vả cho con ăn học. Mười bốn tuổi đã phải đi làm; một năm sau tìm cách đến Pari tiếp tục trau dồi kiến thức. Sau đó, giúp việc cho sứ thần Pháp ở Côngxtăngtinốp (nay là Xtămbun, thuộc Thổ-nhĩ-kỳ), nhờ vậy ông có điều kiện đi lại nhiều lần ở các nước Tây Á. Trở về Pari, một hôm tình cờ đọc được một bản chép tay bảy truyện cổ Ả-rập, ông có ý định dịch và cho xuất bản. Sách sắp đưa in thì dịch giả được biết những truyện này thật ra rút từ “một pho đồ sộ gồm nhiều truyện tương tự, chia thành nhiều tập, đề là Nghìn lẻ một đêm”[6].

Ông nhờ người tìm kiếm hộ. Từ Xyri, người ta chỉ gửi đến cho ông được có bốn tập. Ông dịch ngay tập đầu tiên và cho xuất bản năm 1704[7]. “Món quà nhỏ mọn”, như lời ông viết trong thư gửi tặng hầu tước phu nhân O, lập tức được hoan nghênh nhiệt liệt. Thành công hết sức to lớn. Cùng với hầu tước phu nhân O, cả triều đình, nghị viện và từ giai cấp tư sản cho đến các tầng lớp nghèo hèn, tóm lại là tất cả những ai biết đọc ở Pháp hồi đó đều đổ xô vào giành nhau tập sách. Trong bốn năm, từ 1704 đến 1708, mười hai tập lần lượt ra đời. Năm 1709, Ăngtoan Galăng được một người bạn Ả-rập đến Pari trao thêm cho một số truyện nữa, ông lại dịch và cho in tiếp. Từ 1704 đến 1782, trong vòng bẩy mươi tám năm, bản dịch của Galăng được in lại hơn bảy mươi lần. Trong những điều kiện của thời bấy giờ, với phương tiện và kỹ thuật ấn loát thô sơ, công nghiệp giấy chưa phát triển, sự thành công ấy vượt qua mức tưởng tượng và sự mong ước của mọi người. Từ bản dịch của Ăngtoan Galăng, Nghìn lẻ một đêm được dịch lại và xuất bản ở nhiều nước Châu Âu: Anh, Hà-lan, Đức, Ý, Tây-ban-nha và một số nước khác.

Chừng hai thế kỷ sau Ăngtoan Galăng, một bản dịch tiếng Pháp của Nghìn lẻ một đêm ra đời. Dịch giả là bác sĩ J.C. Mácđruýtx (J.C. Mardrus). Thật ra đây là một bản dịch theo một quan niệm và phong cách hoàn toàn khác: Mácđruýtx không bỏ sót một chi tiết nào, kể cả những đoạn rườm rà đượm màu dâm tục và tất cả những thơ ca rải rác trong các truyện.

Người ta đã bàn cãi khá nhiều về hai bản dịch đó. Các nhà nghiên cứu văn học đều nhất trí đánh giá rất cao bản dịch của Ăngtoan Galăng. Người dịch đã cố tình tước bớt, đề tránh cho người đọc đỡ phải ngượng ngùng, một số chi tiết tả tỉ mỉ những cảnh sinh hoạt mà cho dù có in ra “cũng không cho biết thêm một điều gì mới mẻ về phong tục của những người theo đạo Hồi” bởi vì những cảnh ấy (diễn tả con người đang sống trong những giây phút bản năng thấp hèn nhất mà bất cứ người sống ở vĩ tuyến nào cũng đều có”, như lời nhận xét của E. Blôsơ (E. Blochet) trong Tạp chí Bách khoa số tháng giêng năm 1900. Tạp chí này còn viết: “Bản dịch của Ăngtoan Galăng cho chúng ta một ý niệm rất trung thành về tính cách và hơi văn bộ Nghìn lẻ một đêm cũng như về sinh hoạt của người Ả-rập.

Sáclơ Nôđiê, một nhà văn Pháp cũng chuyên viết truyện cổ tích đầu thế kỷ 19, đã đánh giá bản dịch của Ăngtoan Galăng như sau: “Bản dịch của Galăng là một tác phẩm có thể coi là kinh điển trong thể loại văn học này: và nếu nó có phải chịu một vài điều chê trách của những nhà đông phương học nào đó mê tín các nguyên bản, ấy là vì những vị này coi trọng lợi ích của ngành học thuật chuộng màu sắc xa lạ của họ hơn là tinh thần của ngôn ngữ và những yêu cầu của nền văn học dân tộc chúng ta... Chúng tôi quả quyết rằng lẽ ra người ta phải thông cảm hơn với trí thông minh và sự tinh tế của người dịch đã gạt bỏ ra khỏi các truyện “xinh xắn” ấy những hình tượng chói chang, những chi tiết nhạt nhẽo, những sự trùng lắp vô bờ nó chỉ có thể làm giảm sút hứng thú trong một ngôn ngữ bóng bẩy nhưng chính xác, bất kỳ ở đâu cũng muốn kết hợp tính gợi cảm và tính chuẩn xác.”

Nhà văn Gaxtông Picar (Gaston Picard) gần đây khi soát lại bản dịch của Galăng để cho in lại (bản in năm 1862), sau khi trích dẫn ý kiến của Tạp chí Bách khoa đã hóm hỉnh nhận xét thêm: Ăngtoan Galăng ý tứ hơn nhiều so với tiểu thư Sêhêrazát, người mới hôm qua đây còn là trinh nữ; ông sợ làm chối tai bạn đọc tuy không còn thơ dại như Đináczát song cũng không có đôi tai ưa nghe những chuyện sỗ sàng như đôi tai bạo chúa Saria.”

Khác với Mácđruýtx, Ăngtoan Galăng không quan tâm dịch các vần thơ. Có lẽ ông không muốn để người đọc phải sốt ruột với những truyện hấp dẫn thế này, ai chẳng nóng lòng muốn biết kết cục rồi sẽ ra sao. Vả chăng, chẳng phải là chất thơ đã thấm đượm mọi dòng, mọi trang của các truyện Ả-rập đó sao, cho dù nó có hay không xen các đoạn văn vần? Hơn nữa, đây là một thể loại văn học dân gian. Tuy gửi tặng một hầu tước phu nhân, song thật ra Ăngtoan Galăng khi dịch đã nghĩ tới những độc giả bình thường, các tầng lớp đông đảo - và chính điều đó quyết định một phần rất lớn thành công của ông - làm cho tập truyện mau chóng phổ cập rộng rãi tuy, sau những phần cắt xén, lược dịch và chọn lọc, vẫn còn dài tới hai nghìn trang.

Còn J. C. Mácđruýtx thì xuất phát từ một quan điểm khác. Không phải ngẫu nhiên mà toàn bộ bản dịch của ông đề tặng Xtêphan Manácmê (Stéphane Mallarmé) và tập 1 đề tặng Pôn Valêry (Paul Valéry), hai nhà thơ bí hiểm. Vì những lẽ đó, một số người thường có xu hướng coi bản dịch của Mácđruýtx nặng tính chất một công trình nghiên cứu hơn. Cũng chính vì những lẽ đó. Nhà xuất bản Văn học lần này giới thiệu chủ yếu Nghìn lẻ một đêm qua bản dịch của Ăngtoan Galăng...

III

Nghìn lẻ một đêm không chỉ là một tập truyện cổ tích, đó là cả một thế giới: thế giới của người Ả-rập trong cuộc đời thực tại cũng như trong cảnh thần tiên ma quái, thế giới của đạo Hồi từ khi có lịch sử thành văn và đạo Hồi qua các truyền thuyết dân gian.

Người Ả-rập vẫn cho pho sách này là một tấm gương vĩ đại ai nấy có thể nhìn vào đấy mà suy ngẫm, soi xét bản thân mình. Lời nói đầu trong nguyên bản viết: “Chuyện người xưa là bài học cho người đời nay”, và ca ngợi: “Vinh quang thay cho những ai đã góp chuyện người đời xưa để làm bài học dạy người đời nay!”

“Chính từ trong những bài học ấy, nay kể chuyện Nghìn lẻ một đêm với tất cả những điều màu nhiệm và nhưng châm ngôn chứa đựng trong đó.”

Khó mà thưởng thức đầy đủ một tác phẩm văn học của một dân tộc nếu không có những hiểu biết nhất định về thế giới quan, lịch sử và sinh hoạt của dân tộc ấy. Người đọc sẽ không khỏi bỡ ngỡ về nhiều tình tiết trong bộ Tam quốc chí chẳng hạn nếu không có ít nhiều tri thức về tam cương, ngũ thường, về những quan điểm triết học, xã hội và các thể chế chính trị phong kiến ở phương đông; hoặc có thể sẽ ngạc nhiên về chủ đề của Tây du ký nếu chưa từng hay biết chút gì về giáo lý của đạo Phật. Rất nhiều chuyện trong Nghìn lẻ một đêm xoay quanh những câu chuyện xảy ra dưới triều đại một nhà vua nổi tiếng ở Bátđa vào cuối thế kỷ thứ 8 và đầu thế kỷ thứ 9: Harun An-Rasít (786 - 809); mặt khác, mọi tiêu chuẩn về đạo đức, pháp lý... của người Ả-rập ngay đến bây giờ vẫn dựa trên kinh Côran. Bởi vậy chúng tôi tưởng cũng nên giới thiệu với bạn đọc Việt Nam chúng ta một vài nét về thế giới Ả-rập và tổ chức chính trị - xã hội của đế quốc Ả-rập xưa kia, vì đạo Hồi và người sáng lập ra nó, Môhamết, cùng với kinh Côran, kinh thánh tối thiêng liêng của đạo này.

Đạo Hồi (Ixlam) ra đời vào thế kỷ thứ 7 tại Arabi. Người sáng lập là Môhamết (hoặc Mahômết như nhiều nước vẫn quen gọi xưa nay[8], người thuộc bộ lạc Côraisít, sinh ở La Mếchcơ thủ phủ nước Hết-gia-đơ ở Arabi vào năm 570 (hoặc 580) và mất ở Mêđin ngày tám tháng sáu năm 632.

Mồ côi cha từ bé, lúc đầu Môhamết được ông nội nuôi, sau ở với chú. Lúc còn trẻ, chuyên giúp việc hướng dẫn các đoàn du hành sa mạc, về sau vào làm công cho một người đàn bà góa giàu có, chủ một hiệu buôn ở La Mếchcơ tên là Khađitgia. Người phụ nữ này sau đó kết hôn với Môhamết tuy bà lớn hơn ông nhiều tuổi. Nhờ đi đó đi đây nhiều, ông dần dần am tường giáo lý các đạo Do thái và Cơ đốc, và ngày càng say mê việc tu hành. Ông thường lánh ở một nơi để suy ngẫm, đặc biệt về sự phán xét cuối cùng cũng như sự xuất hiện của các nhà tiên tri, sứ giả Do thái. Một hôm, ông nghe được như có tiếng nói thiêng liêng từ trên trời vọng xuống giao sứ mệnh cho mình, và từ đó tự cho là một đấng sứ giả như nhiều đấng khác xưa kia, được thượng đế[9] tuyển chọn và giao cho sứ mệnh răn bảo dân lành lòng kinh sợ đấng Ala và chăm lo sửa mình để chuẩn bị cho ngày phán xét. Việc này xảy ra vào khoảng năm 610. Môhamết tự cho là được các thiên thần truyền đạt những lời phán bảo của thượng đế để phổ cập trong nhân dân.

Lúc đầu số người tin theo ông rất ít; đã thế một phần các tín đồ của ông bị dân thành La Mếchcơ chống đối, phải di cư sang Abyxini, một nước hồi bấy giờ theo đạo Thiên chúa.

Được nhân dân thị trấn Yathôrip vốn gồm nhiều người theo đạo Do thái khuyến khích - những người này dễ tiếp thụ giáo lý của ông hơn - Môhamết rời đến đây ngày mười sáu tháng bẩy năm 622, Yathôrip từ đấy lấy tên là Mêđin có nghĩa là Thành phố (của đấng tiên tri) và ngay hôm ấy, ngày 16 tháng 7 năm 622 trở thành ngày Nguyên đán của lịch Hồi giáo, lịch này dựa theo sự chuyển động của mặt trăng như âm lịch của ta.

Ở Mêđin, Môhamết không chỉ là “đấng tiên tri” mà còn là một nhà chính trị nắm trong tay vận mệnh của thành phố này. Quyền lực của ông một mặt dựa vào số tín đồ đã cùng ông rời bỏ La Mếchcơ đến, một mặt dựa vào số người địa phương tin theo ngày càng đông. Một cuộc chiến tranh dai dẳng diễn ra tám năm ròng, và kết thúc bằng thắng lợi của Môhamết khải hoàn về La Mếchcơ (năm 630).

Ngoài chiến thắng rực rỡ ở Bếtrơ năm 2 theo lịch Hồi. Môhamết còn tiến hành nhiều cuộc chiến tranh chinh phục các nước khác, nhất là các nước ở Arabi, và tiến đánh Xyri, tạo tiền đề cho những cuộc chinh phạt lớn của người Ả-rập về sau, khi ông đã qua đời, để mở rộng đế quốc của họ.

Môhamết không bao giờ tự cho mình là người sáng tác ra kinh Côran, nền tảng giáo lý đạo Hồi, cơ sở luật pháp và các mối quan hệ xã hội của người Ả-rập và người Hồi giáo: ông chỉ nhận là người phát hiện ra kinh thánh. Ngoài chức năng kỳ diệu đó ra, ông chỉ là một người như mọi người trần thế khác. Ông lấy bốn vợ chính thức - như Kinh Côran cho phép - lại thêm cả một đoàn tì thiếp xong vẫn không có con trai kế nghiệp.

Sau khi Môhamết qua đời, những người kế vị ông tiếp tục các cuộc chiến tranh chinh phạt, lập lên một đế quốc rộng lớn trải từ bờ sông Ấn ở tây bắc Ấn-độ đến tận Đại tây dương men theo bờ bắc Địa trung hải, với những thể chế của một nhà nước phong kiến - tôn giáo. Đạo Hồi cùng theo đó mà lan truyền rộng rãi, được một thời gian, đế quốc Ả-rập bị chia năm xẻ bẩy song đạo Hồi vẫn giữ được tính thống nhất và tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Ngoài các nước Ả-rập hiện nay đông hơn một trăm triệu người, đạo Hồi còn thịnh hành ở nhiều vùng rộng hơn, từ Inđônêxia qua Pakixtăng đến Tây-ban-nha, từ Châu Phi da đen cho tới các nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa xô viết Trung Á: Kazắctăng, Kiếcghixt, Udơbêkixtăng Tazikixtăng, Tuốcmêni, và vùng Tân cương của Trung Quốc.

Những lời giáo huấn của Môhamết được các học trò và tín đồ gần gũi nhất của ông ghi lại và lưu truyền qua các bản chép trên xương lạc đà, trên đá hoặc trên lá cọ - tránh tình trạng có thể nhiều bản khác nhau, vị calip[10] đầu tiên nối ngôi Môhamết là Abu Bêke (632 - 634) cho chỉnh lý thành một bản kinh duy nhất. Đến thời hoàng đế Otmân (644-656), đại thể vào khoảng năm 650, một tiểu ban được cử ra có trách nhiệm chỉnh lý và xác định lần cuối cùng bản kinh chính thức. Như vậy, chỉ hai mươi năm sau ngày giáo chủ qua đời, kinh thánh của đạo Hồi đã không còn dị bản và cứ vậy được lưu truyền cho đến tận bây giờ.

Tuy vậy, do đặc điểm lối viết chữ Ả-rập thường gây nhiều cách hiểu khác nhau về văn phạm, lại trải qua mười ba thế kỷ lưu truyền, kể cả ở nhiều nước không nói tiếng Ả-rập, cho nên không tránh khỏi tình trạng nảy sinh một số điểm dị biệt. Để khắc phục nhược điểm đó, năm 1923 chính phủ Ai-cập cho ấn hành một bản kinh chính thức có chú thích rất đầy đủ nhằm tránh mọi sự hiểu lầm và những cách giải thích khác nhau[11].

Nhiều nhà nghiên cứu đã nhận xét: Kinh Côran là một hiện tượng rất đặc biệt. Jêxu Crit, người vẫn được coi là kẻ sáng lập đạo Thiên chúa không để lại tác phẩm hoặc di huấn nào. Những cộng đồng Thiên chúa giáo đầu tiên tách ra từ đạo Do thái, thừa nhận Cựu ước vốn của đạo Do thái và biến nó thành Kinh thánh của mình, còn Tân ước là một tập hợp nhiều văn phẩm khác nhau mãi đến cuối thế kỷ thứ tư sau kỷ nguyên Thiên chúa giáo (thường gọi là công nguyên) mới thật sự định hình. Ngược lại, kinh của đạo Hồi là tác phẩm của một người, và chỉ hai mươi năm sau khi người đó qua đời, đã trở thành hoàn chỉnh. Đó là một điều hiếm thấy, nói lên tài lỗi lạc của Môhamết.

Kinh Côran về thực chất phản ảnh các hoạt động tôn giáo của Môhamết với tư cách là một đấng “sứ giả”. Bởi vậy, nội dung của nó rất phong phú và phong cách diễn đạt cũng không đồng nhất. Những đoạn ra đời sớm nhất và tương đối ngắn hơn cả mang nhiều chất thơ (kinh Côran vốn được viết bằng văn xuôi có vần). Một phần quan trọng gồm những truyện kể vay mượn từ những truyền thuyết Do thái giáo hoặc Thiên chúa giáo, nhất là nhưng truyền thuyết được ghi trong Cựu ước. Và cuối cùng là những quy định nhằm tổ chức cộng đồng tín đồ ở Mêđin, đấy cũng là cơ sở cho luật lệ Hồi giáo cả về pháp lý và về lễ nghi.

Đạo Hồi khẳng định sự tồn tại của một Thượng đế duy nhất (tiếng Ả-rập gọi là Ala), mà sứ giả cuối cùng là Môhamết, có thiên đường và địa ngục, có phục sinh và phán xét cuối cùng, có thiên thần và ma quỷ. Tính thiêng liêng của kinh Côran là một nguyên lý cơ bản của đạo Hồi. Về nghi tiết, tín đồ Hồi giáo phải cầu kinh năm lần mỗi ngày. Lúc cầu kinh, mặt phải hướng về La Mếchcơ, phải đi hành khất, phải ăn chay trong tháng ramađan (tháng chín theo lịch Hồi) và hành hương về La-Mếchcơ (chỉ cần làm một lần trong suốt đời người). Đạo Hồi không có thầy tu chuyên nghiệp, chỉ có người rao giờ cầu kinh, người trông nom công việc đó, và một vài người chuyên trách một số việc khác về tôn giáo và xã hội, cả phần xác lẫn phần hồn; nói chung không gò bó lắm về tổ chức và lễ nghi.

Về mặt xã hội, sự xuất hiện của Đạo Hồi mang một số yếu tố tiến bộ so với hồi đó. Đạo Hồi chủ trương đoàn kết mọi người, trước hết là đoàn kết các dân tộc Ả-rập, bỏ tệ chôn sống con gái đầu lòng mới đẻ, chống việc hành hạ phụ nữ, khuyến khích cứu giúp người nghèo, giải phóng cá nhân người nô lệ. Lúc ra đời, nó phù hợp với nguyện vọng của các tầng lớp nghèo hèn, nhờ vậy mau chóng lan truyền rộng rãi và trở thành chỗ dựa vững chắc cho chế độ chính trị thời bấy giờ, góp phần quyết định sự thành lập và bành trướng của đế quốc các ca-líp từ thế kỷ thứ 7 trở về sau.

IV

Hình thành từ những cổ tích và truyện dân gian, sau khi vay mượn của dân tộc này và dân tộc khác một số truyện rồi Ả-rập hóa chúng đi để bồi bổ kho tàng của mình, đến lượt Nghìn lẻ một đêm lại ảnh hưởng sâu sắc trở lại đến văn học thế giới. Từ năm, sáu trăm năm nay, biết bao nhiêu tác phẩm bằng văn xuôi, thơ ca, âm nhạc, hội họa, điện ảnh, kịch nói, kịch múa, kịch ca... lấy đề tài, chất liệu hay nguồn cảm hứng từ tập truyện tuyệt tác này.

Có một thời, ở phương Tây, viết những truyện mà khung cảnh là phương Đông huyền bí và giàu màu sắc trở thành một cái mốt. Sau thành công vang dội của Ăngtoan Galăng, năm 1788 ở Pháp một nhà văn cho xuất bản một loạt truyện kể in thành bốn tập “dịch từ tiếng Ả-rập”, nhan đề là Căn buồng các nàng tiên. Những nhà văn và nhà tư tưởng lớn như Vônte, Môngtexkiơ (Pháp) cũng không thoát ra ngoài cái thời thượng đó. Những “truyện triết lý” của Vônte như Zadich. Nàng công chúa thành Babylon, Babúc, và tập Thư Ba-tư của Môngtexkiơ, nhân vật và khung cảnh đều ở phương Đông. Thi hào Gơtơ (Đức), đọc Nghìn lẻ một đêm qua bản dịch của Galăng, xúc cảm mạnh đến nỗi cũng phải nói: “Chính tôi cũng bắt buộc phải sáng tác, nếu không sẽ không thể nào chịu đựng nổi cái ấn tượng mãnh liệt dường ấy.”

Khó mà kể hết tên những tác phẩm phỏng theo hoặc lấy đề tài và cảm hứng từ Nghìn lẻ một đêm, cho dù chỉ dừng lại ở những cuốn nổi tiếng nhất. Nó cũng phong phú và muôn màu muôn vẻ như tập truyện cổ.

Ở nước, ta, bản dịch Nghìn lẻ một đêm đầu tiên có lẽ là bản của Đinh Thái Sơn, chủ nhiệm Nam kỳ thư xã, ấn hành thành 24 tập, mỗi tập khoảng 50 trang khổ rộng, và ra đời vào khoảng năm 1910 và những năm sau. Những tập đầu được in ở Nhà in Phát Toán, đường Đormây (d’Ormay) Sàigòn; những tập cuối ở nhà in Liên hiệp (Union) đường Luyxiêng Môtxar (Lucien Mossard) cũng ở Sài gòn. Bản dịch này mang tên Dạ đàm dị sử với đầu đề phụ đóng trong ngoặc đơn: Chuyện Ả-rập một nghìn lẻ một đêm.

Năm 1918, Trần Thái Nguyên lại dịch đăng vào mục tiểu thuyết trên tờ báo hàng ngày Nam Trung nhật báo. Bản dịch này lấy đề là Một ngàn lẻ một đêm.

Ở Thư viện Quốc gia (Hà nội) hiện nay có lưu trữ một bản dịch xuất bản khoảng năm 1930 trở về sau. Hiện còn tám tập mỗi tập dày 16 hoặc 20 trang khổ nhỏ, nhan đề là Sách giải trí - Một ngàn lẻ một đêm. Bây là một bản phỏng dịch và tóm tắt khá sơ sài. Truyện mở đầu - truyện nàng Sêhêrazát - chẳng hạn, chỉ tóm gọn vào hai trang nhỏ và đề là Tựa. Bìa sách tập nào cũng có hai câu lục bát làm tiêu đề:

Đàn bà dễ có mấy tay,

Đời xưa mấy mặt, đời nay mấy người.

Tập I, sau lời tựa, mở đầu với “Chuyện người hàng hải Linh Ba”, không có tên người dịch. Nhưng các tập 5, 6 và 7 với truyện “Con phi mã của chàng Rahoana” có ghi rõ: Miss Louise Ngọc Trang biên dịch, và tập 8 “Thương gia với hung thần” thì do Hồng Liên dịch soạn. Những bản này do Huỳnh Thị Tuyết Hoa ở Cầu Kho Sài gòn “xuất bản và giữ nguyên bản quyền”, không đề rõ năm in, nhưng dấu đăng ký lưu trữ của Thư viện Quốc gia cho biết tập 2 nộp lưu chiểu ngày 7-10-1930, tập 3 ngày 29-11-1930, v.v... số lượng in mỗi tập là 1.000 cuốn.

Năm 1935, tuần báo Hoàn cầu tân văn của Nguyễn Háo Vĩnh, chủ nhà in Xưa nay đường Bônar (Bornard) Sài gòn, lại đăng một bản dịch khác, ký tên Dương Quang Nhiễu. Tên truyện vẫn là Một nghìn lẻ một đêm. Tuần báo đăng truyện này chỉ được ít lâu thì đình bản. Nhà in Xưa Nay trích một vài đoạn ngắn in thành sách khổ nhỏ, chữ to, có minh họa, dành cho trẻ em.

Ở Hà Nội, năm 1939, nhà xuất bản Tân Dân ở phố Hàng Bông cho ra đời trên Phổ thông bán nguyệt san, tạp chí nửa tháng một kỳ, bản dịch của La Sơn, rồi sau đó của Hoàng cầm. Mỗi tập dày 160 trang, đăng trọn một hoặc hai truyện cách năm, sáu tháng hay một năm ra một tập. Đề sách lần này là Một nghìn lẻ một đêm.

Tất cả các bản dịch nói trên đều dịch hoặc phỏng theo bản tiếng Pháp của Ăngtoan Galăng.

Năm 1943 trở về sau, nhà xuất bản Tân Việt, Sài gòn lần lượt phát hành bản dịch Trần Văn Lai có chia thành từng đêm, với đầu đề Ngàn lẻ một đêm, Tập 1 dày 184 trang khổ 13x19 “từ chuyện mở đầu đến đêm thứ chín”. Trần Văn Lai dựa theo bản của J. G. Macđruýtx, và mặc dù có ghi rõ đầu sách “dịch đầy đủ và cặn kẽ theo nguyên văn” nhưng người dịch “cũng phải loại bớt mấy đoạn văn khiêu dâm của các nam nữ nhân vật trong truyện” (trích lời tựa).

Ở Hà Nội, từ 1952 và những năm sau, nhà xuất bản Vĩnh Thịnh ở phố Lò Sũ cho in Một nghìn một đêm lẻ, bản dịch của Trần Duy Đức. Bản này cũng ghi: “dịch đầy đủ đúng nguyên bản Ả-rập”, tuy vậy không những nó không tạo được không khí Ả-rập mà còn gây cho người đọc cảm giác như đang xem nhưng tiểu thuyết Trung Quốc cổ. Nàng Sêhêrazát trở thành Giáng Nga, vua Harun An-Rasít là hoàng đế Hạ Luân An, Giafa được mệnh danh là thừa tướng Giả Hoa, Mêrua là tổng binh Mạnh Lực ở thành Bátđa...

Sau ngày miền Bắc giải phóng, nhà xuất bản Phổ Thông, Hà Nội cho in Một nghìn một đêm lẻ, bản dịch của La Côn (1963). Đây là hai tập sách mỏng 130 trang khổ nhỏ. Gần đây hơn (1973). Nhà xuất bản Kim Đồng cho xuất bản Cây đèn thần gồm hai truyện tóm tắt và có minh họa dành cho thiếu nhi: Cây đèn thần, Ali Baba và bốn mươi tên cướp do Đỗ Đức Khang dịch.

Bản dịch lần này của Nhà xuất bản Văn học dựa chủ yếu vào bản của Nhà xuất bản Anh em Gácniê, Pari, in năm 1962, được Gaxtông Picar soát lại và đề tựa. Việc tuyển chọn các chuyện dựa vào tuyển tập của Nhà xuất bản Bôđơle, Pari, 1965, nhưng trật tự sắp xếp các truyện của tuyển tập này có phần hơi tùy tiện, bởi vậy chúng tôi căn cứ vào toàn tập của Ăngtoan Galăng để xếp lại thứ tự các truyện. Ngoài ra, có thêm truyện đầu, truyện mang tên Nghìn lẻ một đêm không có trong tuyển tập của Nhà xuất bản Bôđơle. Chúng tôi cho rằng làm như vậy là thỏa đáng và cần thiết cho việc hiểu rõ tác phẩm và cũng thuận tiện cho việc dịch và xuất bản toàn tập sau này, khi có điều kiện.

Đối chiếu bản in năm 1962 của Nhà xuất bản Anh em Gacniê “được Gaxtông Picar soát lại và đề tựa”, với một bản khác cũng của Nhà xuất bản này phát hành hơn bốn mươi năm trước đó (1921) cũng có ghi chú: “được soát lại cẩn thận dựa vào những văn bản tốt nhất”, chúng tôi thấy về cơ bản không có gì khác nhau. Một đôi chỗ G. Picar đã ngắt câu hoặc đặt lại các dấu chấm câu cho gẫy gọn, sáng sủa, dễ đọc hơn. Một vài trường hợp, đã thay đổi một vài từ cổ hoặc chưa thật chuẩn xác để cho câu văn khỏi tối nghĩa. Những trường hợp này tuy ít ỏi nhưng rất bổ ích vì đỡ cho người dịch những phút băn khoăn khi gặp những câu tối nghĩa thậm chí có khi gần như bao hàm mâu thuẫn nữa. Một vài truyện, nhà xuất bản có cùng chúng tôi tham khảo bản tiếng Anh của Nhà xuất bản Neuxơn và các con, Luân Đôn.

Giọng văn kể chuyện màu sắc Ả-rập, với nhiều chi tiết cụ thể đôi khi trùng lặp. Chúng tôi cố gắng tôn trọng phong cách đó mặc dù nghe hơi lạ tai, có khi không được trong sáng như ta hiểu ngày nay, trừ một số ít trường hợp phải dịch thoát để khỏi tối nghĩa hoặc trở thành ngô nghê. Chúng tôi cũng có tước bớt một vài câu hoặc để lẩn đi một vài chi tiết xét ra quá sỗ sàng so với phong tục thuần nhị của dân tộc ta trong mối quan hệ nam nữ. Một đôi chỗ, chúng tôi dựa vào các văn bản và tài liệu khác để chú thích thêm cho người đọc đỡ mất công tìm hiểu (những chú thích này, bản của Nhà xuất bản Bôđơle không có).

Một khó khăn thường gặp khi dịch là cách xưng hô. Phần lớn các truyện bắt đầu bằng “Tâu bệ hạ”, vì nếu không phải là nàng Sêhêrazát đang kể cho vua Ba-tư Saria nghe thì cũng là lời của một nhân vật trong truyện, hoặc là tể tướng Giafa hoặc nàng Dôbêit, khi thì bác phó may lúc là người thợ cạo nói với hoàng đế giáo chủ Ả-rập Harun An Raxit, có khi lại là một nhân vật mới xuất hiện từ câu chuyện của một nhân vật vừa nói ở trên đây kể cho một ông vua nào đấy cũng vừa mới được tạo nên. Theo cách hiểu thông thường đã tâu “bệ hạ” thì phải xưng “thần”, nhưng nếu cứ như vậy qua suốt hàng trăm truyện thì khó tránh khỏi gò bó. Hơn nữa, xét cho cùng bệ hạ đây chính là công chúng đang chăm chú nghe những người kể chuyện rong trình bày. Phải chăng cách chia truyện kể Ả-rập ra thành từng đêm theo kiểu: Nàng Sêhêrazát ngừng lại và nói: “Nhưng trời đã sáng rồi, thế mà phần còn lại lại là đoạn hay nhất của câu chuyện”. Hoàng đế quyết, nghe cho đến hết, liền để cho nàng sống thêm ngày hôm đó[12], không cách gì chuyển tiếp “hạ hồi phân giải” trong tiểu thuyết cổ Trung quốc, cách chia để về thực chất phản ánh lúc người kể chuyện cần nghỉ để lấy hơi và cũng là lúc người nghe cần thiết phải giải lao, mặc dù câu chuyện đang giữa lúc hấp dẫn nhất - và đồng thời để thu hút thêm sự chú ý của thính giả? Nghĩ như vậy, trong bản dịch này, trừ một vài trường hợp, còn nói chung, các ngôi thứ nhất đều xưng là “tôi” một cách thoải mái. Thật ra, chỉ cần qua mươi dòng thôi, người đọc sẽ quên bẵng triều đình mà bị cuốn theo câu chuyện, không còn ai nhớ đến vua, chỉ biết có người kể.

Một nhà văn đã viết: Một bài tựa không phải là một cuốn sách, cũng không phải là một công trình nghiên cứu. Có thể nói thêm: càng không thể là một bài bình giảng văn học, nhất là đối với một tác phẩm dân gian có quy mô rộng lớn, nội dung phong phú và thời điểm hình thành kéo dài đến sáu thế kỷ như Nghìn lẻ một đêm[13]. Làm như vậy khác nào đập vỡ các đồ chơi mà chẳng mong gì sau đó ghép lại nguyên hình như cũ. Tốt hơn hết là để cho các truyện tự nó nói lên, và mỗi người đọc chúng ta sẽ thưởng thức theo cảm xúc của mình.

Nghĩ như vậy cho nên chúng tôi chỉ đám trình bày một vài tư liệu về xuất xứ, quá trình hình thành và bối cảnh lịch sử chung của các truyện, rồi nhường cho nàng Sêhêrazát và những nhân vật của nàng nói lên. với chúng ta những gì cần nói.

PHAN QUANG

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

Sử ký triều đại Xátxaniên, triều đại những nhà vua nước Ba-tư cổ đã từng mở rộng biên cương sang đất Ấn-độ và những đảo lớn đảo nhỏ phụ thuộc nước này và đến tận xa mãi bên kia bờ sông Hằng cho tới nước Trung Hoa, chép rằng ngày xưa dòng họ hùng cường này có một nhà vua từng nổi danh một thời là đấng quân vương tuyệt vời. Muôn dân yêu quý nhà vua về đức anh minh và tính thận trọng; các nước lân bang tôn kính nhà vua về uy danh lỗi lạc, kiêng nể nhà vua vì có đạo quân thiện chiến và kỷ luật nghiêm minh. Nhà vua có hai hoàng tử: người con cả tên là Saria, xứng đáng được kế thừa ngôi báu của vua cha; người con thứ tên là Sadơnăng, tài đức cũng không thua kém anh về một mặt nào.

Sau một đời trị vì lâu dài và vinh hiển, nhà vua băng hà. Hoàng tử Saria lên nối ngôi. Theo luật pháp nước nhà, Sadơnăng không được chia quyền và phải sống như một người dân thường. Tuy nhiên, chàng không những không ganh tị hạnh phúc của anh mà lại còn hết sức tìm cách để được lòng anh. Việc đó cũng chẳng có gì khó khăn lắm. Saria vốn yêu mến em trai rất lấy làm hài lòng về thái độ đó, nên muốn chia sẻ sơn hà với em. Vua cắt đất phong cho chàng làm vua nước Đại Táctari. Sadơnăng đi nhậm chức ngay và đóng đô ở Xamáccăng, thủ phủ của xứ này.

Đã mười năm qua, kể từ khi hai vua xa cách, Saria bỗng một hôm thiết tha muốn gặp em trai, nên quyết định cử một sứ bộ đi với chàng về thăm mình. Vua chọn chính tể tướng của mình cầm đầu sứ bộ ấy. Vị đại thần này, có một đoàn tùy tòng xứng đáng với phẩm trật của ông đi theo, lập tức lên đường. Khi ông đến gần Xamáccăng, vua Sadơnăng, đã được báo trước, liền cùng các vị đại thần trong triều ra ngoài kinh thành nghênh tiếp; các quan đều ăn mặc rất lộng lẫy để tỏ lòng kính trọng vị quan đầu triều của hoàng đế. Quốc vương Táctari vô cùng mừng rỡ đón tể tướng và trước hết hỏi thăm tin tức của vua anh. Tể tướng đáp xong, liền trình bày lý do chuyến đi sứ của mình. Sadơnăng rất lấy làm cảm động: “Tể tướng công minh ạ, - vua nói, - hoàng đế anh ta ban cho ta vinh dự lớn quá, thật không có lời đòi hỏi nào làm cho ta thú vị hơn. Nếu anh ta muốn gặp ta, thì ta cũng hết sức nôn nóng muốn thăm Người. Thời gian không chút phai nhạt tình thân yêu của anh em ta. Bờ cõi ta đang thanh bình, ta chỉ cần mươi ngày là kịp chuẩn bị lên đường cùng với ông. Bởi vậy không cần ông phải vào kinh thành một thời gian quá ngắn như vậy. Xin ông hãy dừng lại đây và cho dựng trại ở chốn này. Ta sẽ ra lệnh mang đến ngay cho ông và những người tùy tòng của ông rất nhiều hoa quả tươi”. Lệnh đó được thực hiện ngay tức khắc. Nhà vua vừa mới trở lại Xamáccăng, tể tướng đã thấy có người đưa đến cho mình cơ man thức ăn nước uống, kèm theo nhiều cao lương mỹ vị và tặng phẩm quý báu.

Trong lúc đó, vua Sadơnăng sửa soạn khởi hành, xử lý những công việc cấp bách nhất, lập một hội đồng cai trị đất nước trong thời gian vua vắng mặt, và cử một vị đại thần mà vua hiểu rõ tài đức và hoàn toàn tín nhiệm đứng đầu hội đồng ấy. Sau mười ngày, khi đoàn bộ giả đã sửa soạn xong xuôi, vua từ biệt hoàng hậu rời kinh đô vào buổi chiều, tới nghỉ ở hành cung mà vua đã cho dựng sẵn bên cạnh trại của tể tướng. Vua đàm đạo với viên xứ thần đến tận nửa đêm. Lúc ấy, muốn gặp lại một lần nữa hoàng hậu mà vua rất yêu quý, vua một mình trở lại hoàng cung. Vua đi thẳng đến hậu cung. Hoàng hậu, không ngờ vua quay trở lại, vừa làm việc bất chính với một viên quan hầu mạt hạng trong nội phủ: Hai người nằm với nhau đã lâu lắm và bây giờ đang ngủ say sưa.

Vua rón rén đi vào, tưởng dành cho hoàng hậu - mà vua vẫn ngỡ là yêu mình tha thiết - một sự bất ngờ lý thú được gặp chồng quay lại. Nhưng vua xiết bao kinh ngạc khi trông thấy, dưới ánh đèn không bao giờ tắt trong các cung vua phủ chúa, một người đàn ông được nàng ôm ấp trong đôi tay! Vua lặng người, không biết có nên tin vào mắt mình hay không. Nhưng còn nghi ngờ gì nữa! Vua tự bảo: “Quái lạ! Ta chưa ra khỏi hoàng cung, ta còn ở dưới chân thành Xamáccăng, thế mà chúng nó đã dám làm nhục ta! A, con khốn nạn! Tội ác của mày không thể không bị trừng phạt. Là vua, ta phải trừng trị những điều sai trái xảy ra trong nước: là người chồng bị xúc phạm, ta có quyền chính đáng được trả thù”. Trong cơn tức giận, nhà vua đáng thương ấy rút gươm, tiến đến gần giường và chém một nhát kết liễu cuộc đời hai tên gian phu dâm phụ, và túm từng xác một ném qua cửa sổ xuống chiếc hào bao quanh hoàng cung.

Trả thù xong, vua ra khỏi kinh thành cũng lặng lẽ như lúc trở lại hậu cung. Không hề cho ai biết việc mình vừa làm, vua ra lệnh nhổ trại lên đường. Mọi việc xong ngay tức khắc. Trời chưa sáng hẳn, xa giá đã lên đường trong tiếng trống tiếng chiêng inh ỏi, đưa lại niềm vui cho tất cả mọi người, trừ nhà vua, rất băn khoăn về sự thất tiết của hoàng hậu. Suốt thời gian đi đường, nhà vua lúc nào cũng buồn rầu ảo não.

Gần tới kinh đô nước Ấn-độ, vua được hoàng đế thân dẫn toàn bộ triều đình ra nghênh tiếp. Hai bậc quân vương vui mừng xiết bao! Họ cùng xuống ngựa ôm hôn nhau, và sau khi biểu lộ tình cảm bằng những cử chỉ cực kỳ thân thiết; họ cùng lên ngựa sóng cương đi vào thành phố giữa tiếng hoan hô của nhân dân. Hoàng đế thân hành dẫn vua em đến tận cung điện được sửa soạn để đón chàng. Cung điện này, thông với nơi ở của hoàng đế qua một cái vườn chung, vốn dĩ rất tráng lệ, thường dùng làm nơi hành lễ và mở hội trong triều, nay càng lộng lẫy vì được sắm thêm nhiều đồ đạc mới...

Hoàng đế Saria từ giã quốc vương Táctari để cho chàng có thời giờ tắm gội và thay đổi y phục. Nhưng chàng vừa ra khỏi nơi thay áo, hoàng đế đã trở lại. Hai anh ngồi lên một chiếc sập, còn triều thần kính cẩn đứng hầu ở đằng xa. Hai vua bắt đầu hàn huyên với nhau về bao điều gắn bó thân thương vì chung dòng máu. Rồi họ cùng nhau ăn cơm chiều. Ăn xong, họ lại tiếp tục chuyện trò mãi cho đến khi Saria thấy đêm đã khuya, phải ra về để cho em nghỉ.

Chàng Sađơnăng bất hạnh đi nằm; nhưng nếu sự có mặt của vua anh có thể làm cho chàng tạm thời lãng quên phiền muộn, thì giờ đây nỗi niềm kia lại càng xốn xang trong dạ. Đáng lẽ ra còn phải nghỉ ngơi thì chàng lại nhớ đến những điều đau đớn nhất. Những việc làm thất tiết của hoàng hậu lại hiện rõ mồn một trong trí, chàng không thể nào chịu nổi. Cuối cùng, không thể ngủ được, chàng đứng lên, lòng nặng trĩu buồn vì những ý nghĩ bi ai. Trên mặt chàng hiện lên một vẻ sầu não khiến cho hoàng đế lúc tiếp em, không thể nào không nhận thấy. Hoàng đế tự hỏi: “Quốc vương Táctari làm sao thế nhỉ? Ai đã có thể gây nên nỗi buồn lộ ra nét mặt chú? Chú ấy có điều gì phàn nàn về sự đón tiếp của ta chăng? Không! ta tiếp chú ấy như tiếp một đứa em thân yêu, về mặt này ta tự xét chẳng có gì đáng trách. Có lẽ chú ấy buồn vì xa nước hoặc vì ta vợ chăng? Ồ! nếu đúng là chú ấy buồn vì chuyện đó, thì ta phải cho chú ngay những tặng phẩm dành cho chú, để cho chú ấy muốn lên đường trở về Xamaccăng lúc nào tùy ý”. Nghĩ như vậy, ngay từ ngày hôm sau, hoàng đế sai đưa đến cho vua em một phần những tặng phẩm, gồm những vật gì hiếm có nhất, đắt tiền nhất, kỳ lạ nhất ở nước Ấn-độ. Mỗi ngày, hoàng đế lại cho bày ra những trò vui mới để giải buồn cho vua em, nhưng những hội hè sảng khoái nhất không những đã chẳng làm cho chàng vui lên được chút nào lại còn khơi gợi thêm những nỗi buồn phiền.

Một hôm, hoàng đế Saria ra lệnh mở một cuộc đi săn lớn cách kinh đô hai ngày đường, ở một nơi đặc biệt có nhiều hươu nai. Nhưng Sadơnăng xin hoàng đế miễn cho chàng khỏi phải đi theo, viện cớ sức khỏe chàng không cho phép. Hoàng đế không ép chàng nên cùng với tất cả triều đình lao ngay vào cuộc vui chơi giải trí. Hoàng đế đi khỏi, quốc vương nước Đại Táctari còn lại một mình, lui về khép kín buồng riêng. Chàng ngồi cạnh một cửa sổ nhìn ra vườn. Vườn ngự uyển đẹp đẽ cùng với tiếng hót của muôn ngàn chim chóc sống trong đó có lẽ đã đưa lại cho chàng niềm khoan khoái nếu chàng còn đủ khả năng cảm thụ; nhưng vẫn luôn luôn bị day dứt về hành động xấu xa của hoàng hậu, chàng ít nhìn xuống vườn hơn là ngước mắt lên trời để than thở cho số phận không may của mình.

Tuy nhiên, đã phiền muộn đến thế nào đi nữa chàng vẫn không khỏi nhận thấy một điều làm cho chàng hết sức chú ý. Một cái cửa bí mật trong cung hoàng đế đột nhiên mở ra, và từ đó bước ra hai chục người đàn bà, đi chính giữa là hoàng hậu mà phong thái rất dễ phân biệt với những người khác. Hoàng hậu tưởng quốc vương nước Đại Táctari cũng đã đi săn, nên xăm xăm bước tới tận cửa buồng riêng của chàng; nhà vua vì tò mò muốn quan sát hoàng hậu cho nên ngồi nép vào bên trong để vẫn có thể nhìn ra mà không bị người ở ngoài trông thấy. Chàng để ý thấy những người đi theo hoàng hậu bỏ các tấm mạng cho đến lúc bấy giờ vẫn che mặt họ và cởi chiếc áo dài mặc trùm lên những bộ quần áo ngắn. Nhưng chàng cực kỳ kinh ngạc khi nhận ra trong số người mà chàng tưởng gồm toàn phụ nữ ấy có mười tên đàn ông da đen, mỗi tên ôm lấy một cô nhân tình! Hoàng hậu về phần mình, cũng không chịu đứng lâu không có người yêu; nàng vỗ tay tay gọi: “Maxút! Maxút!”; lập tức một tên đàn ông da đen khác tụt từ trên một cây cao xuống, vội vã chạy đến với nàng.

Vì ngượng ngùng, tôi không thể thuật lại những việc gì xẩy ra giữa những người đàn bà và bọn da đen ấy, đó là một chi tiết chẳng đáng phải quan tâm. Chỉ cần nói rằng điều Sadơnăng trông thấy đủ cho chàng nghĩ rằng anh trai chàng cũng đáng thương hại không kém gì chàng. Cuộc hoan lạc của đám người dâm loạn ấy kéo dài đến tận nửa đêm. Cả bọn cùng tắm chung trong một cái hồ rộng vốn là một nơi rất trang nhã trong vườn. Sau đó, họ mặc lại quần áo và trở lại cung hoàng đế bằng cái cửa bí mật; còn tên Maxút, vốn từ bên ngoài trèo qua thành vào vườn, lại trở ra bằng lối ấy.

Tất cả những sự việc đó diễn ra dưới mắt quốc vương nước Đại Táctari, gợi lên trong lòng chàng vô vàn suy nghĩ: “Thật ta đã nhầm to khi nghĩ rằng điều bất hạnh của ta là cá biệt; có lẽ đây chẳng qua cũng là số kiếp không thể nào tránh khỏi của tất cả mọi ông chồng, bởi vì ngay đến hoàng đế anh ta, chúa tể của bao nhiêu các nước chư hầu, bậc đế vương vĩ đại nhất thế giới, cũng không tránh được. Đã vậy thì, ta héo hon vì buồn khổ chẳng hóa ra hèn yếu lắm sao! Thôi thế từ nay, điều bất hạnh thông thường như vậy sẽ không còn đáng khuấy động sự yên tĩnh của đời ta nữa”. Quả nhiên, ngay từ giờ phút ấy; chàng hết buồn phiền; và giá mà không trông thấy cảnh diễn ra dưới cửa sổ, chàng đã không buồn ăn cơm, thì giờ đây chàng sai dọn cơm tối và ăn một bữa ngon lành nhất kể từ hôm từ giã Xamaccăng. Hơn nữa, chàng còn cảm thấy thú vị khi nghe những lời ca, tiếng nhạc du dương hòa tấu sau bữa ăn.

Những ngày tiếp đó, Sadơnăng rất vui vẻ; và khi được tin hoàng đế đế săn trở về, chàng ra đón và tươi tỉnh chúc tụng vua anh! Hoàng đế Saria thoạt tiên không chú ý đến sự đổi thay đó, nhà vua còn mải nói tới chuyện tiếc rẻ cho em trai, đã không theo mình dự cuộc săn, và cũng chẳng chờ cho em kịp trả lời, nhà vua đã vội khoe về số lớn những hươu nai và dã thú khác bắt được cùng với những thú vui trong chuyến đi săn. Sadơnăng, sau khi chăm chú lắng nghe, liền cất lời. Chàng nói bao nhiêu chuyện rất hay và thú vị vì giờ đây chàng không còn bị những nỗi u sầu ngăn trở chàng biểu lộ hết trí thông minh.

Hoàng đế cứ nghĩ là khi trở về sẽ gặp lại em trai vẫn trong trạng thái sầu não như lúc chia tay cho nên rất lấy làm khoái chí thấy em vui vẻ. Vua nói: “Chú ạ, anh cảm tạ trời đất đã làm cho chú có sự thay đổi đáng mừng trong thời gian anh đi vắng: anh thực sự vui mừng về việc đó, tuy nhiên anh có một lời yêu cầu đối với chú anh rất mong chú đáp ứng đòi hỏi của anh.”

— Em còn có gì dám từ chối anh? - quốc vương nước Đại Táctari đáp - Đối với Sadơnăng này, anh hoàn toàn có mọi quyền lực. Xin anh nói đi, em đang nóng lòng muốn được biết anh cần gì ở em.

— Từ hôm chú đến triều đình ta, - Hoàng đế Saria nói tiếp - anh thấy chú luôn luôn buồn bã, và anh đã tìm đủ mọi cách bày ra các trò giải trí mà không kết quả. Anh nghĩ chú buồn chắc vì xa nước nhà: có khi anh lại ngỡ chắc là vì chú nhớ hoàng hậu ở Xamáccăng, một người mà chú đã chọn thì chắc có sắc đẹp tuyệt trần, cho nên mới sinh ra tư lự. Anh không biết anh đoán có đúng không; song anh thú thật chính đặc biệt vì lý do đó mà anh không muốn gặng hỏi nhiều, e làm chú không bằng lòng. Tuy vậy, dù anh chẳng có góp phần gì vào đó, khi trở về anh thấy chú vui vẻ nhất đời, trí óc hoàn toàn thoát khỏi cái vẻ ưu tư nó đã làm cho chú mất hết mọi vui tươi. Chú hãy vui lòng nói cho anh rõ tại sao như vậy.

Nghe hỏi, quốc vương nước Đại Táctari trầm ngâm một lát như để tìm cách trả lời. Cuối cùng, chàng đáp như sau: “Anh là hoàng đế, là chúa tể của em; nhưng em van anh hãy miễn cho em không phải đáp ứng điều anh yêu cầu.”

— Không, chú ạ - hoàng đế nói - chú phải đáp ứng, ta thích như vậy, chú đừng từ chối.

Sadơnăng không thể khước từ trước sự gặng hỏi của hoàng đế Saria: “Nếu vậy thì thưa anh - Sadơnăng nói - anh đã ra lệnh, em xin thỏa mãn yêu cầu của anh.”

Thế rồi chàng thuật lại sự thất tiết của hoàng hậu Xamáccăng. Kể xong, chàng nói: “Đấy là nguyên nhân khiến cho em buồn bã, xin anh xét cho em làm như vậy có sai lầm chăng.”

— Ôi em ơi! - Hoàng đế thốt lên, giọng nói chứng tỏ nhà vua thông cảm xiết bao mối hận của quốc vương nước Đại Táctari - câu chuyện chú vừa kể cho anh nghe mới đáng ghê tởm làm sao! Anh nghe mà sốt cả ruột! Anh khen ngợi chú đã trừng trị những tên phản trắc dám láo xược xúc phạm đến chú như vậy. Không ai có thể trách cứ hành động của chú: chú làm như vậy là công minh; riêng anh, anh thú thật vào địa vị của chú, có lẽ anh không tự kiềm chế được như chú đâu. Có lẽ anh sẽ không bằng lòng chỉ giết chết một con đàn bà mà thôi; anh, nghĩ rằng có thể anh giết chết hơn một nghìn đứa mới hả cơn điên. Anh không còn ngạc nhiên về sự buồn phiền của chú: nguyên nhân gây nên thật quá đắng cay, quá tủi nhục làm sao mà tránh được ưu tư! Trời! Thật lạ lùng làm sao! Không, anh tin rằng không bao giờ có thể xảy ra cho ai cái chuyện như vừa xảy ra cho chú. Nhưng rốt cuộc, phải tạ ơn Thượng đế đã đưa lại cho chú niềm an ủi; và vì anh tin chắc là nó có căn cứ, chú hãy vui lòng nói cho anh rõ nhờ đâu mà được vậy; chú hãy thật lòng tâm sự với anh.

Sadơnăng thấy càng khó nghĩ đối với điều này hơn cả điều trên, bởi nó liên quan đến anh mình: nhưng chàng đành nhượng bộ trước những lời thúc giục khẩn khoản của hoàng đế Saria. Chàng tâu: “Vậy thì em sẽ tuân lời anh, vì anh đã khăng khăng muốn biết. Em sợ rằng sự phục tùng của em sẽ gây cho anh nhiều điều phiền não hơn cả em trước đây: nhưng anh chỉ nên tự trách mình, vì chính anh đã buộc em phải nói ra một điều mà lẽ ra em muốn chôn vùi trong lãng quên vĩnh viễn.

— Điều chú nói đó chỉ càng kích thích thêm sự tò mò của anh, - hoàng đế Saria ngắt lời - chú hãy mau mau nói ra điều bí mật ấy cho anh rõ, cho dù tính chất nó thế nào.

Quốc Vương nước Đại Táctari không thể chối từ được nữa đành kể lại chi tiết tất cả những điều đã thấy về những tên da đen cải trang, về cách xử sự của hoàng hậu cùng các người hầu và không quên Maxút. Chàng nói tiếp: “Sau khi đã chứng kiến tất cả nhưng việc xấu xa đó, em nghĩ rằng tất cả đàn bà đều là như vậy thôi, họ không thể nào cưỡng lại cái thiên hướng đó. Suy nghĩ như vậy rồi, em tỉnh ra: sự yên tĩnh của tâm hồn một người đàn ông mà lại tùy thuộc vào đức hạnh của người đàn bà thì thật là quá yếu hèn. Ý kiến ấy lại đưa em đến những suy nghĩ khác, và cuối cùng em cho rằng không có cách nào tốt hơn là tự mình khuây khỏa. Cũng khó khăn đấy, nhưng cuối cùng em vượt qua được: và nếu anh tin lời em, xin hãy làm như em.”

Mặc dù lời khuyên ấy đúng đắn, hoàng đế vẫn không thể nghe theo. Nhà vua còn nổi giận: “Quái thật! chánh cung hoàng hậu nước Ấn Độ ta mà lại có thể đồi bại một cách bỉ ổi như vậy ư! Không, chú ơi! anh không thể nào tin điều chú nói nếu anh chưa được nhìn thấy tận mắt, có thể là chú trông nhầm, vả chăng cái việc ấy cũng quan trọng đáng cho anh tự mình khẳng định.”

— Thưa anh, nếu anh muốn chứng kiến việc đó thì chẳng có gì khó khăn: anh chỉ việc tổ chức một chuyến đi săn nữa, và khi cả anh và em đều ra ngoài kinh thành cùng với các quan hai triều, chúng ta sẽ nghỉ lại ở hành cung và đêm đến riêng hai chúng ta sẽ trở lại buồng riêng của em. Em tin chắc rằng ngày hôm sau anh sẽ nhìn thấy việc em đã từng trông thấy.

Hoàng đế chấp thuận mưu kế ấy, và lập tức truyền sắp đặt một chuyến đi săn mới: thành thử ngay trong ngày hôm ấy các hành cung đã được cất lên ở nơi qui định.

Ngày hôm sau, hai nhà vua lên đường cùng với tất cả hai đoàn tùy giá. Họ đến nơi cần hạ trại, ở lại đấy cho đến tối. Hoàng đế Saria liền triệu tể tướng đến. Không nói rõ ý đồ của mình, nhà vua ra lệnh cho tể tướng thay mình khi vắng mặt, và không được cho một ai ra khỏi trại dù với bất kỳ lý do gì. Xong đâu đấy, hoàng đế cùng quốc vương nước Đại Táctari lên ngựa trở lại kinh thành và đến cung điện Sadơnăng ở. Họ đi ngủ; sáng hôm sau họ dậy ngồi thật sớm bên cạnh cửa sổ mà quốc vương nước Đại Táctari đã từng trông thấy cảnh bọn người da đen. Hai người hưởng không khí mát lành một lúc vì mặt trời chưa mọc: và vừa trò chuyện thỉnh thoảng họ lại đưa mắt ngó về phía cánh cửa bí mật. Cuối cùng cánh cửa ấy mở ra; và xin kể vắn tắt trong mấy lời: hoàng hậu xuất hiện cùng với các người hầu và mười tên da đen cải trang, cất tiếng gọi Maxút; và những điều hoàng đế trông thấy đủ cho hoàng đế hoàn toàn tin chắc vào nỗi nhục nhã và sự bất hạnh của mình. “Trời đất ơi! - hoàng đế kêu lên - bỉ ổi làm sao! Kinh tởm xiết bao! Vợ một bậc đế vương như ta đây lại có thể phạm điều xấu xa ấy ư? Sau việc này, còn có nhà vua nào dám khoe khoang là mình hoàn toàn hạnh phúc? ôi em ơi, - hoàng đế ôm hôn quốc vương nước Đại Táctari và nói tiếp - thôi hai anh em ta hãy từ bỏ cuộc đời này. Nơi này mọi việc đều là giả dối; chẳng qua nịnh hót đấy rồi lại phản trắc đấy mà thôi. Chúng ta hãy từ bỏ hết sơn hà xã tắc và tất cả mọi hào nhoáng quanh ta. Anh em ta hãy đi đến những đất nước xa lạ, kéo lê cuộc đời tối tăm và che giấu điều không may của chúng ta”. Sadơnăng không tán thành quyết định ấy, nhưng chàng không dám cưỡng lại trong lúc hoàng đế Saria đang nóng giận. Chàng đáp: “Thưa anh, ý em cũng không khác ý anh: em sẵn sàng đi theo anh đến bất cứ nơi nào anh muốn; nhưng xin anh hãy hứa với em là chúng ta sẽ trở về nếu chúng ta gặp được một kẻ nào còn đau khổ hơn chúng ta.”

— Anh hứa với chú, - hoàng đế đáp - nhưng anh không tin là có thể có một người nào còn đau khổ hơn anh em ta.

— Em không đồng ý với anh về điểm này - quốc vương nước Đại Táctari nói - hơn nữa, em nghĩ rằng có lẽ chúng ta cũng chẳng phải đi xa lâu đâu.

Nói xong hai người bí mật ra khỏi hoàng cung rồi theo một con đường khác con đường họ từ hành cung trở về hôm trước. Họ đi mãi đến tối cho đến khi không còn nhận ra đường nữa, và ngủ đêm đầu tiên dưới gốc cây. Tinh mơ hôm sau họ tiếp tục đi cho đến khi tới một bãi cỏ đẹp bên bờ biển. Ở đây rải rác có những cây to rất um tùm. Hai anh em ngồi xuống dưới cái gốc cây ấy để nghỉ chân và hóng mát và đàm đạo về sự thất tiết của các hoàng hậu mình.

Hai người chuyện trò chưa lâu, bỗng nghe từ phía biển, cũng khá gần, một tiếng động khủng khiếp và một tiếng hét kinh hồn làm họ vô cùng hoảng sợ. Thế là mặt biển mở ra, một cột đen rất lớn đùn lên cao lận mây xanh, cảnh tượng đó làm cho họ càng khủng khiếp; hai anh em vội vàng đứng dậy leo lên một cây có vẻ dễ nấp kín nhất. Hai chàng vừa lên tới ngọn, nhìn về phía phát ra tiếng động, nơi mặt biển mở ra, thì thấy cái cột đen ấy rẽ nước tiến vào bờ; lúc đầu chưa phận ra vật gì nhưng chỉ lát sau họ sáng tỏ ngay.

Đây là một trong những hung thần tinh ma, độc ác, kẻ thù không đội trời chung của loài người. Lão đen thui và xấu xí, hình dáng đúng là một tên khổng lồ cao lêu đêu, trên đầu lão đội một cái hòm thủy tinh lớn, khóa chặt bằng bốn chiếc khóa thép ròng: Lão đội cái hòm ấy đi vào bãi cỏ và đặt nó xuống đúng ngay dưới gốc cây hai chàng đang nấp; họ biết mình đang trải qua một mối nguy ghê gớm và có thể sắp bị giết tơi bời.

Lão hung thần ngồi xuống cạnh cái hòm, lấy bốn chiếc chìa khóa đeo ở thắt lưng ra mở khóa, rồi nhấc ra một người đàn bà ăn mặc rất sang trọng, dáng dấp đường bệ và sắc đẹp tuyệt trần. Lão để nàng ngồi xuống bên cạnh và nhìn nàng say đắm: “Phu nhân ơi, người đẹp tuyệt vời trong tất cả mọi người đẹp ơi, con người đáng yêu mà ta đã bắt cóc trong ngày cưới của nàng, và từ ngày ấy đến nay ta luôn luôn yêu quý, nàng hãy cho ta được ngủ một lúc bên cạnh nàng; chính vì ta buồn ngủ cho nên mới định đến nơi đây để nghỉ ngơi chốc lát”. Nói xong, lão gối cái đầu to xù lên đầu gối người đàn bà, duỗi đôi chân dài ra tận biển, rồi chẳng mấy chốc ngủ say: tiếng ngáy vang động cả bờ biển.

Người đàn bà tình cờ ngước mặt nhìn lên, trông thấy hai nhà vua trên ngọn cây, liền ra hiệu bảo hai người se sẽ tụt xuống. Hai nhà vua cực kỳ khiếp đảm khi thấy mình bị phát hiện. Cũng bằng cách ra hiệu, hai nhà vua xin người đàn bà miễn cho họ phải tuân theo; nhưng ả ta sau khi nhẹ nhàng nhấc đầu lão hung thần khỏi chân mình đặt xuống đất, liền đứng lên nói với họ bằng một giọng nhỏ nhẹ, nhưng sôi nổi: “Hãy xuống đây; nhất thiết hai chàng phải đến với em”. Họ muốn ra hiệu cho ả hiểu là họ sợ lão hung thần nhưng vô ích, ả vẫn nói tiếp với giọng ấy: “Hãy xuống đây: nếu hai chàng không chịu nghe theo lời em, thì em sẽ đánh thức lão dậy ngay và chính em sẽ xui lão giết hai chàng.”

Câu nói đó làm hai nhà vua lo sợ quá, đành phải tụt xuống một cách thận trọng hết sức để khỏi làm lão hung thần thức dậy. Khi họ xuống đến đất rồi, ả ta cầm tay họ dẫn đến một nơi xa xa dưới hàng cây. Sau khi đạt được điều mong muốn, ả trông thấy mỗi chàng đeo một chiếc nhẫn ở ngón tay, liền hỏi xin. Vừa cầm được trong tay hai chiếc nhẫn, ả liền đi tìm một cái hộp để trong túi đựng đồ trang sức, lấy ra một sợi dây xâu nhiều chiếc nhẫn khác đủ kiểu đưa cho họ xem: “Hai chàng có biết những vật này có ý nghĩa gì không?”

— Không - họ đáp - nhưng chắc nàng có thể cho chúng tôi rõ.

— Đây là những chiếc nhẫn của nhưng người đàn ông đã từng ân ái với em. Đúng chín mươi tám chiếc, em giữ để làm kỷ niệm về họ. Em vừa xin hai chàng hai chiếc nhẫn kia, là để cho chẵn một trăm. Như vậy, - ả nói tiếp - là em có đúng một trăm tình nhân tính đến ngày hôm nay. Mặc mọi cách phòng ngừa của lão thần xấu xí bám riết lấy em này, nào nhốt em trong chiếc hòm thủy tinh nọ, nào giấu em tận đáy biển kia, tất thay đều vô ích, em vẫn có cách đánh lừa được lão. Các chàng thấy đấy, một khi người đàn bà đã có sẵn một điều định bụng rồi, thì không có ông chồng hay người yêu nào có thể ngăn giữ nổi. Tốt hơn là đàn ông không nên ép buộc đàn bà, có lẽ đó là cách làm cho họ trở thành tiết hạnh.

Người đàn bà nói xong, liền xâu hai chiếc nhẫn vào cùng một sợi dây với những chiếc kia. Ả lại trở về ngồi vào chỗ cũ như trước, bỏ đầu lão hung thần đặt gối trở lại lên đùi mình mà không làm cho lão thức giấc, và ra hiệu bảo hai nhà vua đi nơi khác.

Họ theo đường cũ quay trở về, và khi đã khuất người đàn bà và lão hung thần, hoàng đế Saria hỏi quốc vương Sadơnăng: “Này chú, chú nghĩ gì về chuyện vừa xẩy ra cho chúng ta? Lão thần có một người yêu khá chung thủy đấy chứ? Và chú có nhận thấy không, thật không có gì sánh được sự tai quái của đàn bà?”

— Thưa anh, có, - quốc vương nước Đại Táctari đáp, - và anh hẳn cũng phải đồng ý với em rằng lão thần còn đáng thương hại và còn đau khổ hơn anh em ta. Bởi vậy chúng ta hãy trở về nước nhà vì chúng ta đã gặp được điều chúng ta tìm kiếm, và chúng ta cũng chớ vì chuyện đó mà không lấy vợ. Về phần em, em biết cách làm sao giữ được cho lòng tin của mình trọn vẹn. Lúc này đây, em chưa muốn nói rõ điểm ấy; nhưng một ngày kia anh sẽ được tin tức về em, và em chắc rằng anh sẽ noi gương em.

Hoàng đế đồng tình với em. Hai người tiếp tục đi cho tới hết đêm của ngày thứ ba kể từ hôm xuất: phát thì trở về đến nơi hạ trại.

Tin hoàng đế trở về được lan truyền. Từ sáng sớm các triều thần đã tề tựu trước hành cung. Nhà vua cho mời vào tiếp các quan với vẻ tươi cười hơn thường lệ, và ban thưởng cho tất cả mọi người. Sau đó, tuyên bố mình không muốn đi xa hơn nữa, vua truyền cho mọi người lên ngựa, và trở về ngay hoàng cung.

Vừa tới nơi, hoàng đế lập tức đến hậu cung, ra lệnh bắt trói, hoàng hậu ngay trước mặt mình, rồi sai tể tướng cho đưa đi xử giảo. Viên đại thần này thi hành mà cũng chẳng hỏi xem hoàng hậu phạm tội gì. Nhà vua giận dữ không chỉ bằng lòng có thế, vua tự tay chặt đầu tất cả những nàng hầu của hoàng hậu. Sau sự trừng phạt nghiêm khắc ấy, tin chắc rằng trên đời không có một người đàn bà nào tiết hạnh. Để ngăn ngừa không cho những người mà mình sẽ ăn nằm trong tương lai có cách gì thất tiết với mình, vua quyết định cứ mỗi đêm lấy một vợ rồi cho xử giảo người đàn bà ngay sáng hôm sau. Đặt ra cái luật lệ nghiệt ngã ấy rồi, hoàng đế thề sẽ thực hiện ngay lập tức sau khi em trai về nước. Quốc vương nước Đại Táctari chẳng bao lâu cũng từ biệt lên đường, mang theo nhiều tặng phẩm quý.

Sadơnăng đi khỏi, hoàng đế Saria truyền cho tể tướng đưa đến cho mình con gái một viên tướng lĩnh quân đội. Tể tướng tuân lệnh. Hoàng đế ăn nằm với nàng, và sáng hôm sau khi đưa nàng trả lại tể tướng để mang đi hành quyết, vua lại truyền cho ông phải tìm một người con gái khác cho đêm tới. Dù tể tướng đau khổ biết bao khi phải thực hiện những mệnh lệnh như vậy, ông cũng bắt buộc phải làm vì nghĩa vụ của ông ta là nhắm mắt tuân theo mọi lời phán bảo của hoàng đế. Ông cho đưa đến người con gái của một võ quan cấp dưới, cô này sáng hôm sau bị xử giảo. Tiếp đó là ái nữ của một nhà giàu có trong kinh thành; tóm lại là cứ mỗi ngày có một người con gái lấy chồng và một người vợ bị giết chết.

Tiếng đồn về hành động vô nhân đạo không tiền khoáng hậu ấy gây nên một sự hoang mang trong khắp kinh thành. Ở đây, chỉ còn nghe thấy tiếng kêu gào khóc lóc. Chỗ này là một người cha nước mắt đầm đìa, tuyệt vọng vì vừa mất con; nơi kia là những bà mẹ thân yêu rên rỉ sợ con gái mình rồi cũng sẽ lâm vào cảnh ngộ ấy. Thế là, thay vào những lời ca ngợi và tạ ơn của trăm họ mà hoàng đế nhận được từ trước đến giờ, nay chỉ có lời nguyền rủa nhà vua.

Vị tể tướng, như đã nói ở trên, buộc lòng phải thực hiện một điều bất công khủng khiếp: ông có hai người con gái; người chị tên là Sêhêrazát[14], cô em tên là Đináczát[15]. Cô em không kém người chị về tài hoa, đức hạnh. Song người chị dũng cảm hơn tất cả nữ nhi, vô cùng thông minh và rất mực tài trí. Nàng đọc rất nhiều sách và có trí nhớ kỳ diệu đến nỗi không hề quên bất cứ một cái gì đã đọc qua. Nàng hiểu biết thành thạo các môn triết học, y học, lịch sử và mỹ thuật; nàng làm thơ hay hơn cả những nhà làm thơ nổi tiếng nhất đương thời. Ngoài ra, nàng lại có sắc đẹp tuyệt trần. Sáng ngời trên tất cả những mặt tài hoa ấy, là đức hạnh kiêm trinh.

Tể tướng yêu quý nàng nồng nhiệt, và nàng cũng thật xứng đáng với tình yêu thương ấy. Một hôm, hai cha con đang trò chuyện, nàng bảo cha: “Thưa cha, con có một điều van xin thiết tha mong được cha cho phép.”

— Cha sẽ không từ chối, - tể tướng đáp, - miễn là yêu cầu của con chính đáng và phải chăng.

— Gọi là chính đáng thì không thể có điều nào chính đáng hơn, - nàng Sêhêrazát nói, - cha có thể xét điều tâm niệm thúc đẩy con khẩn cầu cha: Con có ý định ngăn chặn những hành động dã man mà hoàng đế đang gây ra cho mọi gia đình trong kinh thành. Con muốn xua tan nỗi lo âu chính đáng của biết bao bà mẹ sợ mất con gái một cách thảm thương.

— Con ạ, ý định của con rất đáng khen, nhưng cha thấy cái tai họa mà con muốn ngăn chặn ấy hình như không có cách gì ngăn chặn. Làm sao sức con có thể thành công được cơ chứ!

— Thưa cha, - nàng Sêhêrazát lại nói, - qua sự môi giới của cha, mỗi ngày hoàng đế cưới một người vợ mới. Con xin cha thương con, cho con được vinh dự nâng khăn sửa túi hoàng đế.

Tể tướng không thể không kinh hoàng khi nghe câu nói đó. “Trời! - ông giận dữ thốt lên - con mất trí rồi hở con? Con không biết là con vừa xin cha cho con một điều rất nguy hiểm sao? Con đã biết rõ hoàng đế từng long trọng thề là chỉ ngủ một đêm với một người đàn bà rồi giết người ấy ngay sáng hôm sau, thế mà con lại muốn cha hiến dâng con cho nhà vua sao? Con có nghĩ rằng sự nông nổi của con đưa con đến tai họa không?

— Vâng, thưa cha, con biết rất rõ mối nguy hiểm con sẽ trải qua, - người con gái đức hạnh ấy đáp, - nhưng nó không hề làm cho con sợ hãi. Nếu con chết, cái chết của con sẽ quang vinh; và nếu con thành công trong việc này, con sẽ giúp cho quê hương đất nước một công việc quan trọng.

— Không, không, cho dù con có nói thế nào đi nữa, con cũng chớ có tưởng rằng cha sẽ bằng lòng cho con lao vào nỗi hiểm nghèo ghê gớm ấy đâu. Khi hoàng đế sẽ truyền cho cha đâm lưỡi dao vào ngực con, than ôi! thế là cha phải tuân lệnh. Việc ấy mới đáng buồn làm sao cho một người cha! ôi! nếu con không hề sợ chết, thì ít ra con cũng phải sợ gây nên cho cha nỗi đau khổ cùng cực là thấy tay mình phải nhuốm máu con chứ[16].

— Thưa cha, nàng Sêhêrazát nói, - con van cha chớ có cho con là xấu khi con vẫn giữ ý kiến của mình... Vả chăng, con xin cha tha lỗi cho nếu con dám nói điều này: cha đừng ngăn cản con vô ích, nếu tình phụ tử không cho cha chấp thuận lời khẩn cầu của con, thì tự con sẽ đến tâu xin thẳng với hoàng đế.

Cuối cùng người cha đuối lý trước quyết tâm của con gái, đành phải chiều ý con; và mặc dù rất buồn phiền vì không thuyết phục được con thay đổi quyết định tai hại, ông vẫn đi ngay lúc ấy đến gặp hoàng đế Saria để báo tin rằng đêm tới ông sẽ dẫn nàng Sêhêrazát tới hầu nhà vua.

Hoàng đế hết sức ngạc nhiên về sự hy sinh của tể tướng: “Làm sao khanh có thể quyết định đưa chính con gái của khanh đến cho ta?”

— Tâu bệ hạ, chính cháu tự nguyện hiến thân - tể tướng đáp - Số phận đáng buồn chờ đợi cháu không làm cho cháu khiếp sợ; cháu muốn được dựa mạn thuyền rồng một đêm thì dù chết cũng cam lòng.

— Nhưng tể tướng ạ. - hoàng đế lại nói, - khanh chớ hiểu nhầm, sáng mai khi ta đưa trả Sêhêrazát lại cho khanh, ta muốn khanh kết tiễu đời nó. Nếu khanh không làm, ta thề ta sẽ xử tử khanh.

— Tâu bệ hạ, tể tướng đáp - lòng thần chắc chắn sẽ kêu ca khi thần tuân lệnh ấy; song mặc cho tình cảm cha con tha hồ van vỉ: cho dù là cha, cánh tay của thần vẫn trung thành với bệ hạ.

Hoàng đế Saria đồng ý sự hiến dâng của tể tướng, và bảo ông cứ việc mang con gái đến đây lúc nào tùy ý.

Tể tướng trở về báo tin ấy cho Sêhêrazát, nàng hết sức mừng vui như thể đây là một tin tốt lành nhất trần đời. Nàng cám ơn cha đã hết lòng giúp đỡ: ông lặng người vì đau đớn. Để an ủi cha, nàng nói nàng hy vọng ông sẽ không hối hận đã gả con gái cho hoàng đế, ngược lại ông có thể lấy đó làm điều vui mừng từ nay cho đến hết đời.

Nàng chỉ còn lo việc sửa soạn để ra mắt hoàng đế. Song trước khi lên đường, nàng gọi riêng Đináczát ra và bảo: “Em thân yêu của chị ơi, chị cần có sự cứu giúp của em trong một công việc rất quan trọng; chị van em chớ có khước từ. Cha sẽ dẫn chị vào cung để làm vợ hoàng đế. Em chớ hoảng hốt vì tin đó, mà hãy kiên nhẫn nghe chị nói đây. Khi nào chị đến trước nhà vua, chị sẽ cầu khẩn người cho phép em được ngủ cùng với chị trong phòng tân hôn, để cho chị được ở cùng em thêm một tối nữa. Nếu nhà vua đồng ý, mà chị hy vọng là như vậy, thì em phải nhớ sáng sớm mai đánh thức chị dậy một giờ trước lúc mặt trời mọc, và nói với chị như sau: “Chị ơi, nếu chị không ngủ em van chị, trong khi chờ đợi trời sắp sáng tới nơi, hãy kể cho em nghe một trong những chuyện rất hay mà chị biết”. Lập tức chị sẽ kể cho em nghe một chuyện, và chị mong rằng bằng cách ấy có thể giải thoát toàn thể nhân dân ta khỏi tình trạng hoang mang lo sợ hiện giờ”. Đináczát trả lời chị: “Em sẵn sàng làm mọi việc chị cần đến em.”

Đã đến giờ đi ngủ, tể tướng dẫn Sêhêrazát đến hoàng cung và ra về ngay sau khi đưa nàng vào buồng riêng của nhà vua. Hoàng đế vừa thấy chỉ còn có riêng mình với nàng, liền ra lệnh cho nàng cất tấm mạng che mặt. Vừa nhận ra nàng xinh đẹp đến nỗi thấy mình say đắm. Song thấy nàng đang đầm đìa nước mắt, vua liền hỏi vì sao. Sêhêrazát đáp: “Tâu bệ hạ, thiếp có một đứa em gái thiếp yêu rất tha thiết cũng như em nó yêu thiếp vậy. Thiếp muốn được có em ngủ đêm nay trong buồng này, để được trông thấy em và chào vĩnh biệt em một lần nữa. Bệ hạ có vui lòng ban cho thiếp niềm an ủi được biểu lộ, một lần cuối, tình cảm của thiếp đối với em không?”. Hoàng đế Saria chấp thuận. Người ta đi tìm Đináczát, nàng vội vàng đến ngay. Hoàng đế ngủ với Sêhêrazát trên một chiếc sập rất cao theo kiểu các nhà vua phương Đông, còn Đináczát thì nằm trên một cái giường thấp hơn kê kề chân sập.

Một giờ trước khi trời sáng, Đináczát thức dậy và không quên làm điều chị đã căn dặn. Nàng nói: “Chị thân yêu của em ơi, nếu chị không ngủ; em van chị, trong khi chờ đợi trời sắp sáng tới nơi, hãy kể cho em nghe một trong những chuyện thú vị mà chị biết. Than ôi! có lẽ đây là lần cuối cùng em được hưởng niềm vui ấy.”

Nàng Sêhêrazát không đáp lời em, mà nói với nhà vua:

— Tâu bệ hạ, bệ hạ có vui lòng cho phép thiếp được làm đúng như ý muốn của em thiếp không?

— Rất vui lòng - hoàng đế đáp.

Thế là Sêhêrazát bảo em lắng nghe; rồi hướng vào hoàng đế Saria, nàng bắt đầu kể:

CHUYỆN NGƯỜI ĐÁNH CÁ[17]

Tâu bệ hạ,

Ngày xưa có một lão đánh cá khá cao tuổi và nghèo túng đến nỗi không sao kiếm được đủ bữa để nuôi sống gia đình gồm một vợ và ba con. Ngày nào, lão cũng đi đánh cá từ sáng sớm, và tự đặt ra cái lệ là mỗi ngày chỉ buông lưới bốn lần.

Một buổi sáng, lão ra đi từ lúc còn ánh trăng. Đến bờ biển, lão cởi áo quần và buông lưới. Khi kéo lưới vào bờ, lúc đầu lão cảm thấy nặng tay. Những tưởng đánh được một mẻ khá, lão đã khấp khởi mừng thầm, nhưng một lát sau nhận ra không phải cá mà là một bộ xương lừa nằm trong lưới, lão rất đỗi buồn rầu.

Vá lại xong tấm lưới bị bộ xương lừa làm rách nhiều chỗ, lão đánh cá, ngán ngẩm vì một mẻ đánh rủi ro như vậy, buông lưới lần thứ hai. Kéo thấy nặng tay hơn lần trước, lão chắc mẩm lần này lưới sẽ đầy những cá nhưng cũng lại chỉ thấy một cái thúng lớn đầy đá cuội và bùn. Vô cùng ngao ngán, lão đánh cá kêu lên, giọng đáng thương: “Hỡi số phận, xin thôi đừng giận lão, đừng hành hạ một con người đau khổ đang cầu khẩn mi buông tha! Lão từ nhà đến đây kiếm cá để sống, còn mi thì lại báo cái chết của lão! Lão chẳng có nghề ngỗng gì ngoài cái nghề này nhằm kiếm ăn qua bữa; và mặc dù chăm chút biết bao nhiêu đến nghề nghiệp của mình, lão vẫn không làm sao chu cấp đủ cho gia đình những nhu cầu cần thiết nhất. Nhưng mà lão đã nhầm khi kêu van mi; mi vốn thích làm tình làm tội những con người trung hậu, mi thích để các vĩ nhân sống trong tối tăm; trong lúc mi ưu đãi những kẻ ác, mi nâng cao những đứa không hề có chút đức hạnh nào đáng cho người ta tin cậy.”

Dứt lời than vãn, lão hất tung cái thúng, và sau khi rửa sạch tấm lưới bám đầy bùn, lão buông lưới lần thứ ba, nhưng lão chỉ kéo lên được đá, vỏ sò và rác rưởi. Không thể nào tả được sự thất vọng của lão; suýt nữa lão trở thành quẫn trí. Tuy vậy, vì trời bắt đầu sáng, lão không quên đọc kinh như một người Hồi giáo ngoan đạo[18], và khấn thêm: “Hỡi thượng đế. Người biết rằng mỗi ngày con chỉ buông lưới có bốn lần mà thôi. Con đã ba lần tung lưới mà không thu được một chút kết quả nào. Con chỉ còn một lần nữa thôi; cầu xin Thượng đế làm cho biển cả thuận lợi cho con, như xưa kia Người đã khiến biển thuận lợi cho Môidơ[19] vậy.”

Cầu nguyện xong, lão đánh cá buông lưới lần thứ tư. Khi cho rằng chắc cá đã vào, lão kéo cái lưới lên cũng khá vất vả như những lần trước. Tuy vẫn không được gì, nhưng lão nhặt được một cái lọ bằng đồng thau mà, quá sức nặng của nó, hình như chứa đầy một thứ gì. Cái lọ nút kín và niêm phong bằng chì có mang dấu một cái ấn. Điều đó làm lão vui lên. Lão tự nhủ: “Ta sẽ mang bán cho thợ đúc, được tiền ta sẽ mua một đấu lúa mì.”

Lão xem xét cái lọ đủ mọi phía, lão lắc lắc để xem thử những thứ gì đựng bên trong có phát ra tiếng động hay không! Chẳng nghe thấy gì, lại thêm cái dấu ấn trên nắp chì, làm cho lão nghĩ rằng chắc hẳn cái lọ chứa đựng một vật gì quý báu lắm. Lão vớ lấy con dao, và chỉ cố bẩy một tí thôi, lão đã mở được cái nắp. Lão dốc ngược cái lọ song chẳng có gì rơi ra, điều đó làm cho lão hết sức ngạc nhiên. Lão đặt cái lọ xuống trước mặt, và trong khi lão đang chăm chú ngắm nghía, thì từ miệng lọ tuôn ra một luồng khói khá dày, buộc lão phải thụt lùi về sau vài ba bước.

Luồng khói, ấy bốc cao lên lận mây xanh, trải dài ra mặt nước và ven bờ biển, tạo thành một đám sương mù lớn. Cảnh tượng đó làm cho lão cực kỳ kinh ngạc. Khi khói tuôn hết ra khỏi lọ thì tụ tập lại và trở thành một vật thể rắn, từ đó hình thành một vị thần cao lớn gấp đôi con người khổng lồ cao lớn nhất. Trước sự việc quái đản như vậy, lão muốn co giò chạy; nhưng vì quá luống cuống và khiếp đảm, lão không sao nhấc nổi chân lên.

Thoạt tiên, vị thần thốt lên: “Xalômông, hỡi Xalômông, đấng tiên tri vĩ đại của Thượng đế, xin tha thứ, xin tha thứ, không bao giờ con còn dám chống lại ý muốn của Người. Con xin phục tùng tất cả mệnh lệnh của Người.”

Nghe được mấy lời ông thần vừa nói, lão liền bình tĩnh lại và nói: “Này vị thần linh cao lớn kia ơi, ngài nói gì vậy? Xalômông, đấng tiên tri của thượng đế, qua đời đã hơn một nghìn tám trăm năm nay, và chúng ta hiện đang sống thời tận cùng các thế kỷ. Ngài hãy kể cho tôi nghe chuyện về ngài, nguyên do vì đâu ngài bị nhốt trong chiếc lọ này?”

Nghe hỏi, vị thần nhìn lão một cách kiêu ngạo và trả lời: “Mày hãy nói với ta cho có lễ độ hơn, mày to gan quá đấy, sao dám gọi ta là thần linh cao lớn?”

Lão cãi:

— Phải chăng tôi nói với ngài có lễ độ hơn, nếu tôi gọi ngài là con cú gặp may?

— Tao bảo mày phải ăn nói cho có lễ độ hơn trước khi tao giết.

— Ô hay! sao ngài lại giết tôi? - lão vặn lại - Tôi vừa giải thoát cho ngài, ngài đã quên rồi ư?

— Không, ta nhớ, nhưng điều đó cũng không ngăn trở việc ta giết mày. Ta chỉ có mỗi một ân huệ ban cho mày mà thôi.

— Ân huệ gì vậy? - lão hỏi.

— Ấy là cho phép mày được chọn lấy cách mày muốn chết như thế nào.

— Nhưng tôi đã làm điều gì xúc phạm đến ngài nào? - Lão nói - Thế ra ngài thưởng công cho cái việc tốt lành tôi giúp ngài bằng cách ấy phải không?

— Ta không thể đối xử với mày bằng cách nào khác được - vị thần nói - Mày muốn tin chắc thì hãy nghe câu chuyện ta kể đây:

“Ta vốn là một trong những thần linh nổi loạn chống lại quyền uy của Thượng đế. Tất cả các thần linh khác đều thừa nhận Xalômông vĩ đại, đấng tiên tri của Thượng đế, và đều thuần phục Người, chỉ có Xaca và ta là những kẻ duy nhất không chịu làm điều hèn hạ đó. Để trả thù, nhà vua hùng mạnh ấy sai Átxáp, con của Barakhia, tể tướng của Người, đến bắt ta. Lệnh đó được thực hiện. Átxáp đến bắt ta, cưỡng bách ta đến trước ngai vàng chúa tể của ông ta. Xalômông con của Đavít; ra lệnh cho ta phải từ bỏ lối sống của mình, phải thừa nhận quyền lực của Người, và phục tùng mệnh lệnh của Người. Ta ngạo nghễ từ chối không tuân theo. Ta thà chịu đựng mọi sự thù ghét của Người còn hơn là thề trung thành và thần phục như Người buộc ta phải làm. Để trừng phạt ta, Người giam ta vào trong cái lọ đồng này; và để cho ta không thể nào vượt ngục, Người tự tay đóng lên cái nắp bằng chì con ấn của Người có khắc tên Thượng đế. Xong đâu đấy, Người giao cái lọ cho một trong những thần linh chịu thần phục và truyền cho hắn ném ta xuống biển; lệnh ấy đã được thi hành, mặc dù ta chẳng muốn chút nào. Trong thế kỷ tù đày đầu tiên, ta thề nếu có ai đến giải thoát cho ta trước khi hết hạn một trăm năm, ta sẽ làm cho người đó trở nên giàu có, cho dù ngay cả sau khi đã qua đời. Nhưng một thế kỷ trôi qua, mà chẳng có ai làm giúp ta việc tốt lành ấy cả. Trong thế kỷ thứ hai, ta thề sẽ mở cửa tất cả các kho tàng trên trái đất cho bất kỳ kẻ nào đem lại tự do cho ta, nhưng ta vẫn không được may mắn gì hơn. Trong thế kỷ thứ ba, ta hứa là sẽ làm cho người giải thoát ta trở thành một ông vua hùng mạnh, hồn thiêng của ta sẽ luôn luôn ở bên cạnh người đó, và cứ mỗi ngày thỏa mãn cho người đó ba điều ước, cho dù tính chất của những điều ước ấy như thế nào; nhưng thế kỷ này lại trôi qua như hai thế kỷ trước, mà ta thì vẫn cứ lâm vào tình trạng như xưa. Cuối cùng, chán ngán, hay đúng hơn là điên tiết vì thấy mình bị giam cầm quá lâu, ta thề nếu từ đây ai giải thoát ta, ta sẽ giết chết không chút xót thương và sẽ không ban cho một ơn huệ nào ngoài việc cho phép tự chọn lấy cách chết. Chính vì vậy mà ta cho phép mày tự chọn xem mày muốn được ta giết chết bằng cách nào.”

Những lời nói ấy làm lão rất lo âu.

— Khốn nạn thân tôi, - lão kêu lên - sao lại đến chốn này làm ơn cho một kẻ bội bạc! Xin ngài hãy thương xót, hãy nhận ra sự bất công của ngài, và hãy xóa bỏ lời thề quá ư vô lý. Hãy tha tội cho lão, Thượng đế sẽ đại xá cho ngài; nếu ngài rộng lượng cho lão được sống, thì Thượng đế sẽ che chở ngài chống mọi mưu toan ám hại.

— Không! - thần nói - mày nhất định phải chết, mày thích chết cách nào thì hãy chọn đi, để tao kết liễu đời mày.

Thấy thần khăng khăng muốn giết mình, lão đau đớn vô cùng, tiếc thân mình thì ít mà thương ba dứa con sẽ lâm vào cảnh khốn cùng sau khi mất bố thì nhiều. Lão lại cố gắng làm cho vị thần bớt giận: “Ngài ôi! xin ngài hay nghĩ đến việc tôi đã làm cho ngài mà đoái thương tôi.”

— Thì ta đã bảo, chính vì việc làm của mày mà ta bắt buộc phải kết liễu đời mày mà.

— Thật lạ lùng làm sao, - lão đáp, - ai lại cứ khăng khăng lấy oán báo ân. Tục ngữ có câu: người nào làm điều lành cho kẻ không đáng hưởng thì bao giờ cũng bị đền đáp không hay. Thú thật, trước đây tôi cho rằng câu tục ngữ đó sai: không có gì xúc phạm lẽ phải và luật lệ xã hội hơn là câu nói đó. Thế nhưng giờ đây, tôi đau đớn mà nhận ra rằng nó quá ư đúng đắn.

Thần ngắt lời:

— Đừng để mất thời giờ, mọi lý lẽ đều không làm thay đổi được chủ định của ta đâu. Hãy nói nhanh lên, mày muốn được ta giết chết bằng cách nào?

Sự bức bách làm nảy trí thông minh. Lão nghĩ ra một mẹo. Lão nói với thần: “Vì không có cách nào tránh khỏi chết, thôi thì tôi đành phục tùng ý trời vậy. Nhưng trước khi chọn cách chết, tôi cầu xin ngài, hãy vì uy danh vĩ đại của Thượng đế đã được khắc vào con ấn của đấng tiên tri Xalômông, con trai Đavít, mà trả lời thật thà cho tôi biết câu tôi hỏi ngài sau đây.”

Thấy mình lâm vào cái thế không thể nào khước từ lời cầu xin ấy được, hung thần run sợ trong lòng. Hắn bảo lão: “Nào, mày muốn hỏi gì ta thì hỏi nhanh lên!”

Được thần hứa là sẽ nói sự thật, lão liền hỏi: “Tôi muốn biết có thật đúng là ngài đã ở trong cái lọ này không? Ngài có dám thề trước Thượng đế rằng quả đúng là như vậy?”

— Đúng, ta xin thề trước Thượng đế rằng ta đã ở trong cái lọ. Điều đó hoàn toàn không sai.

— Thật thà mà nói, tôi không sao tin được lời ngài. Cái lọ này một bàn chân của ngài thôi cũng không đút lọt, làm sao có thể chứa đựng toàn bộ thân thể ngài cơ chứ!

— Nhưng ta đã thề độc với mày, đúng là với cái hình dạng như mày đang thấy ta đây, ta đã ở trong ấy. Như vậy, mày vẫn không tin ư?

— Vâng, đúng thế, - lão nói - tôi sẽ chẳng bao giờ tin trừ khi ngài cho tôi trông thấy tận mắt.

Thế là thân thể hung thần tự nhiên tan ra, biến thành khói trải dài trên mặt nước và ven bờ biển rồi sau đó tụ tập lại và chui trở vào trong lọ một cách chậm rãi và đều đều cho đến khi không còn gì sót lại ở bên ngoài.

Từ trong lọ vọng ra một tiếng nói: “Hỡi lão đánh cá hay hoài nghi kia, giờ ta đã vào trong lọ, mày tin rồi chứ?”

Không trả lời, lão đánh cá vớ lấy cái nắp chụp nhanh lên miệng lọ rồi kêu to: “Này hung thần, giờ đến lượt mày van ta, và cho mày lựa chọn lấy, mày muốn ta cho mày chết bằng cách nào? Nhưng mà thôi, tốt hơn là ta lại ném mày xuống biển ngay ở chỗ ta vớt mày lên: rồi ta sẽ làm một cái nhà trên bờ này, ta sẽ ở đây để báo cho tất cả những người đánh cá nào đến đây buông lưới, rằng hãy chú ý đừng có vớt lên một hung thần độc ác như mày, kẻ đã thề sẽ giết chết người nào cứu vớt nó trở lại tự do.”

Nghe những lời xúc phạm đó, hung thần nổi xung, cố hết sức để thoát ra ngoài lọ, nhưng không sao được vì bị cái dấu ấn của đấng tiên tri Xalômông, con vua Đavít, cản lại.

Thấy lão đánh cá có lợi thế hơn mình, hắn buộc lòng phải giấu sự giận dữ. Hắn dịu giọng nói: “Hỡi người ngư phủ, bác hãy cẩn thận, chớ có làm điều bác vừa nói đấy nhé. Những việc ta làm vừa rồi chẳng qua là để đùa chơi một tí thôi, bác chớ có nên coi là chuyện thật.”

— Này hung thần, - bác đáp, - cách đây một lát là đấng vĩ đại nhất, nhưng bây giờ là kẻ bé nhỏ nhất trong tất cả các thần linh, mày hãy biết rằng những lời lẽ giả dối của mày chẳng giúp ích gì cho mày đâu. Mày sẽ trở về với biển cả. Nếu mày đã từng ở dưới biển suốt thời gian như mày đã kể cho ta nghe thì mày cũng có thể ở đấy cho đến ngày phán xét. Ta đã nhân danh Thượng đế cầu xin mày chớ kết liễu đời ta, mày đã bác bỏ mọi lời cầu khẩn của ta thì giờ đây, đến lượt ta đối xử với mày như mày đã đối xử với ta vậy.

Hung thần tìm đủ mọi cách làm động lòng lão đánh cá “Bác hãy mở cái nắp lọ, hãy trả lại tự do cho ta. Ta van bác đấy, ta xin hứa rằng ta sẽ làm hết sức mình cho bác bằng lòng về ta.”

— Mày chỉ là một tên phản trắc, - lão trả lời - Ta sẽ đáng chết, nếu ta còn bất cẩn mà tin ở mày. Rồi mày cũng đến giết ta như một ông vua Hy-lạp nào đó đã giết viên thầy thuốc Đubăng mà thôi[20]. Nếu vừa rồi ta lay chuyển được mày, nếu mày ưng thuận cho điều ta cầu xin, thì giờ đây có lẽ ta sẽ thương hại cho tình cảnh của mày. Nhưng, bởi vì bất chấp cái ơn cực kỳ cao cả là được ta giải thoát cho, mày vẫn một mực đòi giết ta, vậy thì đến lượt ta, ta cũng phải không thương xót. Ta sẽ cứ để cho mày bị nhốt trong lọ này và ném mày xuống biển, để cho mày không được sống đến ngày tận thế: đó là sự trả thù mà ta định đối xử với mày đấy.

— Hỡi người ngư phủ bạn của ta ơi, - hung thần đáp, - một lần nữa ta van bác chớ nên có một hành động tàn ác như vậy. Bác nên nghĩ rằng trả thù ta không đôn hậu, ngược lại lấy ân báo oán mới thật là đáng khen.

— Không, ta sẽ không giải thoát mày đâu. Lý lẽ quá nhiều rồi: ta sắp tống mày xuống đáy biển đây. - lão nói.

— Bác đánh cá ơi, - hung thần kêu lên, - gượm, cho ta nói thêm một lời: ta hứa sẽ không làm gì hại đến bác: hơn nữa, khác xa điều đó, ta sẽ còn bày cho bác một cách để mà trở nên cực kỳ giàu có nữa.

Niềm hy vọng có thể thoát khỏi cảnh nghèo túng làm lão xiêu xiêu. Lão nói:

— Ta có thể nghe, thử xem lời mày nói có lọt tai ta không. Hãy thề trước Thượng đế rằng mày sẽ giữ lấy lời thì ta sẽ mở cái lọ cho mày ra: ta không tin rằng mày cả gan đến nỗi dám vi phạm một lời nguyền như vậy.

Hung thần chịu thề, người đánh cá liền mở nắp lọ. Lập tức khói tuôn ra, và hung thần, san khi đã lấy lại nguyên hình vẫn theo như cách thức trước, việc đầu tiên là đưa chân đá tung cái lọ xuống biển. Hành động đó làm lão đánh cá phát hoảng: “Này thần linh, thế là thế nào? ngài không muốn giữ trợn lời thề lúc nãy hay sao? Tôi có cần nhắc lại câu mà thầy thuốc Đu-băng từng nói với nhà vua Hy-lạp xưa: “Hãy để cho tôi sống, Thượng đế sẽ kéo dài tuổi thọ của ngài”?

Sự hoảng hốt của lão đánh cá làm hung thần bật cười: “Không, lão ạ, lão hãy yên tâm, ta hất cái lọ đi cho vui và để xem lão có hoảng lên không thôi. Để lão tin chắc là ta muốn giữ trọn lời hứa, lão hãy vác lưới đi theo ta.”

Hung thần vừa nói vừa đi lên phía trước, lão đánh cá vác lưới theo sau mà lòng vẫn nửa tin nửa ngờ. Họ đi ngang qua trước thành phố, trèo lên một ngọn núi rồi từ đấy đổ xuống một đồng bằng rộng dẫn tới một cái đầm lớn nằm giữa bốn quả đồi.

Đến bờ đầm, hung thần bảo lão: “Lão hãy buông lưới đi, rồi bắt lấy cá”. Người ngư phủ tin chắc mình sẽ đánh được cá bởi vì mắt nhìn thấy vô số cá trong đầm; song điều làm cho lão cực kỳ kinh ngạc là các con cá có bốn màu sắc khác nhau: trắng, đỏ, xanh, vàng. Lão tung lưới và bắt lên bốn con, mỗi con một màu. Chưa hề nhìn thấy những con cá như vậy bao giờ, lão ngắm nghía không biết chán; và cho rằng có thể bán được món tiền đáng kể, lão rất đỗi vui mừng. Hung thần nói: “Hãy mang những con cá này đến dâng hoàng đế, ngài sẽ cho lão nhiều tiền hơn số lão đã kiếm được suốt đời. Ngày nào, lão cũng có thể đến đánh cá ở đây, song ta báo cho biết trước, là mỗi ngày chỉ được buông lưới một lần thôi, làm khác đi là mang họa vào thân đấy; lão cần nhớ kỹ! Đấy là lời ta khuyên; nếu thực hiện đúng thì lão sẽ thấy nó nhiệm màu”. Nói xong câu đó, thần dậm chân, mặt đất liền nứt ra và đóng lại ngay sau khi nuốt chửng thần.

Lão quyết tâm thực hiện đúng mọi điều khuyên răn của hung thần, chú ý không buông lưới lần nữa. Lão quay trở lại kinh thành, khá bằng lòng với mẻ cá và suy nghĩ miên man về những việc vừa xảy ra cho mình. Lão đi thẳng đến hoàng cung để dâng cá lên hoàng đế...

Bệ hạ thử tưởng tượng[21] sự ngạc nhiên của nhà vua khi nhìn thấy bốn con cá mà người ngư phủ kính dâng.

Hoàng đế bắt từng con lên xem xét một cách chăm chú. Và, sau khi ngắm nghía hồi lâu, nhà vua truyền cho tể tướng: “Khanh hãy mang những con cá này đến chỗ con đầu bếp khéo tay mà hoàng đế Hy-lạp gửi đến biếu ta; ta cho rằng những con cá đẹp thế này ăn chắc sẽ ngon”. Tể tướng thân hành mang cá đến tận tay chị đầu bếp và nói: “Đây là bốn con cá có người vừa mang đến dâng hoàng đế. Người ra lệnh cho mày nấu cho ngài dùng.”

Làm xong công việc được giao, tể tướng trở lại; hoàng đế lại sai ông ta trao cho lão đánh cá bốn trăm đồng vàng. Vị đại thần làm ngay rất chu đáo. Lão đánh cá chưa bao giờ có một lúc trong tay một món tiền to như vậy, bàng hoàng trước niềm hạnh phúc, và tưởng như mình đang trong giấc mơ. Nhưng lão hiểu ngay ra đây là cảnh thực, lão có thể dùng nón tiền này để chi dụng trong gia đình. Lão ra về...

Còn người đầu bếp của vua, chị ta đang ở trong tình cảnh vô cùng bối rối. Thoạt tiên, chị rửa sạch những con cá tể tướng vừa mang lại, bỏ vào soong, cho dầu và đặt lên lò để rán; đến chừng cho rằng cá đã chín một mặt, chị lật sang mặt kia. Nhưng, kỳ lạ xiết bao! vừa lật những con cá lại thì lập tức tường nhà bếp tự dưng mở ra. Từ đó bước ra một cô nương trẻ tuổi, xinh đẹp tuyệt trần và hình dáng thanh tú: nàng bận một chiếc áo xa-tanh hoa, kiểu Ai-cập, tai đeo hoa, ở cổ là một chuỗi ngọc lớn và những vòng vàng nạm hồng ngọc, tay cầm một chiếc đũa bằng gỗ sim. Nàng đến cạnh cái soong, và trước sự ngạc nhiên của chị bếp đang đứng im như phỗng, nàng đưa đầu gậy gõ vào một con cá mà nói: “Này cá, này cá, mi có làm phận sự không?”. Cá không trả lời, nàng nhắc lại câu hỏi đó, thế là cùng một lúc bốn con cá cùng ngẩng đầu lên và cùng nói rất rành mạch: “Vâng, vâng, nếu các ngài đếm thì chúng tôi đếm; nếu các ngài trả nợ các ngài thì chúng tôi trả nợ của chúng tôi, nếu các ngài chạy trốn thì chúng tôi thắng, và chúng tôi lấy làm hài lòng”. Bốn con cá nói xong những lời đó, cô nương trẻ tuổi liền hất đổ cái soong và quay lại chỗ bức tường mở ra lúc nãy, tường đóng lại ngay trở về nguyên hình như cũ.

Khi chị bếp, khiếp đảm vì bấy nhiêu điều kỳ diệu, tỉnh ra khỏi nỗi kinh hoàng và đi nhặt những con cá rơi trên lửa, thì tất cả đều đã cháy đen hơn than, không còn có thể dâng lên nhà vua được nữa. Chị ta hết sức đau khổ và bắt đầu lớn tiếng khóc gào: “Than ôi! Thân tôi rồi sẽ ra sao? Dù tôi kể lại cho hoàng đế nghe những điều tôi vừa thấy, cầm chắc Người cũng chẳng tin nào, và cơn thịnh nộ của Người đối với tôi sẽ ghê gớm đến đâu!”

Chị ta đang rầu rĩ như vậy thì tể tướng bước vào, hỏi cá đã nấu xong chưa. Chị thuật lại tất cả những gì vừa xảy ra, và chúng ta cũng có thể hiểu được. Câu chuyện ấy làm, cho tể tướng hết sức ngạc nhiên; nhưng ông không về tâu lại với hoàng đế mà lại đi bịa ra một lý do nào đó cũng lọt được tai Người. Đồng thời ông sai người đi gọi lão đánh cá đến ngay lập tức. Khi lão đến, ông bảo: “Này lão đánh cá kia, hãy mang đến cho ta bốn con cá khác giống như những con hôm qua lão mang tới đây, vì một việc không may xảy ra, làm cho những con cá hôm qua không dâng lên hoàng đế được”. Lão đánh cá không nói ra ngay điều hung thần căn dặn, nhưng để khỏi phải nộp cá ngay trong ngày hôm đó, lão tả sự đường xá xa xôi để xin khất đến sáng sớm mai sẽ mang đến nộp đủ.

Lão đánh cá vội vã đi ngay trong đêm đến ven đầm. Lão buông lưới, kéo lên và lại bắt được đúng bốn con cá, mỗi con một màu khác nhau, đúng y như lần trước. Lão liền quay trở về và mang đến cho tể tướng ngay, kịp thời hạn đã hứa. Vị đại thần nhận cá và cũng lại thân hành mang đến cho nhà bếp; rồi một mình ông ở lại cùng chị bếp. Chị ta bắt đầu mổ cá ngay trước mặt tể tướng rồi đặt lên lò đúng như cách thức chị đã làm bốn con cá ngày hôm qua. Khi cá rán đã chín mặt này, chị lật để rán mặt kia, thì tường nhà bếp tự dưng lại mở ra, và cũng chính cô nương ấy xuất hiện, tay cầm chiếc đũa. Nàng đến cạnh cái soong, gõ vào mặt con cá và nói lên những lời y như ngay hôm trước; tất cả bốn con cá đều ngẩng đầu và trả lời đúng như câu đã hỏi.

Bốn con cá trả lời xong, cô nương trẻ lại dùng đũa hất đổ cái soong, rồi lại trở về đúng chỗ bức tường vừa mở ra để cho nàng xuất hiện. Tể tướng chứng kiến tất cả cảnh đó. “Kỳ dị quá, khác thường quá, không thể nào giấu Hoàng đế được, - ông nói, - ta phải đến tâu ngay cho Người rõ điều kỳ lạ này”. Nói xong, ông đi tìm nhà vua ngay và kể lại cho vua nghe một cách trung thực câu chuyện vừa rồi.

Hoàng đế rất đỗi ngạc nhiên, và nôn nóng muốn tự mắt nhìn thấy ngay điều kỳ diệu đó. Vì vậy, nhà vua sai đi tìm lão đánh cá đến và phán: “Này lão kia, lão có thể lại mang đến cho ta thêm bốn con cá nữa màu sắc khác nhau không?” Lão đánh cá tâu: nếu hoàng đế rộng lòng cho hạn trong ba ngày thì lão xin hứa là sẽ làm vừa lòng Người. Được nhà vua đồng ý. Lão lại đi đến cái đầm lần thứ ba, và lần này cũng may mắn không kém hai lần trước, bởi vì ngay từ mẻ lưới đầu tiên, lão đã bắt được bốn con cá khác màu. Lão không quên mang đến ngay lập tức cho hoàng đế: Nhà vua càng hài lòng vì không nghĩ là chóng có được cá đến thế, liền hạ lệnh ban cho lão thêm bốn trăm đồng vàng.

Vừa có cá, lập tức nhà vua sai mang đến cung điện của mình tất cả những thứ cần thiết cho việc nấu nướng. Hoàng đế và tể tướng đóng chặt cửa lại, vị đại thần làm cá, cho vào chảo bắc lên bếp, rồi khi cá chín mặt này, tể tướng lật sang rán mặt kia. Thế là tường cung điện nứt ra nhưng lần này không phải là cô nương trẻ tuổi mà là một tên da đen bước ra. Tên da đen mặc áo quần nô lệ, người cực kỳ cao to, tay cầm một chiếc gậy lớn màu lục. Nó tiến đến cạnh cái chảo bắc trên bếp, đưa gậy gõ vào một con cá và nói giọng dữ tợn: “Này cá, này cá, mi có làm phận sự không?” Nghe hỏi con cá ngẩng đầu lên và đáp: “Vâng, vâng chúng tôi đang làm phận sự; nếu các ngài đếm thì chúng tôi cũng đếm: nếu các ngài trả nợ của các ngài thì chúng tôi trả nợ của chúng tôi; nếu các ngài chạy trốn thì chúng tôi thắng, và chúng tôi lấy làm hài lòng.”

Các con cá chưa nói dứt lời, tên da đen đã đánh đổ cái chảo làm cho cá cháy thành than. Làm xong, nó ngạo nghễ rút lui, trở vào chỗ bức tường mở ra lúc nãy, và bức tường lại khép lại y nguyên như cũ. Nhà vua bảo tể tướng: “Sau khi đã nhìn thấy những việc vừa rồi, đầu óc ta không thể nào thanh thản được. Chắc chắn những con cá này nói lên một điều gì đó dị thường mà ta muốn làm sáng tỏ”. Nhà vua sai tìm lão đánh cá, người ta dẫn lão đến. Nhà vua nói: “Này lão đánh cá, những con cá ngươi mang đến gây cho ta lắm nỗi băn khoăn. Người bắt những con cá ấy ở nơi đâu?”

— Tâu bệ hạ, thần đánh ở một cái đầm nằm giữa bốn quả đồi phía bên kia quả núi mà ta thấy kia.

— Khanh có biết cái đầm ấy không? - nhà vua quay hỏi tể tướng.

— Tâu bệ hạ, không, và thần cũng chẳng nghe ai nói đến bao giờ, mặc dù từ sáu mươi năm nay thần vẫn đi săn quanh vùng này và từng sang bên kia quả núi ấy.

Hoàng đế hỏi từ hoàng cung đến cái đầm ấy bao xa: lão đánh cá quả quyết đi bộ không quá ba tiếng đồng hồ. Nghe lời quyết đoán ấy, và vì hãy còn đủ sớm để có thể đến nơi trước khi trời tối, nhà vua ra lệnh cho tất cả triều thần lên ngựa: lão đánh cá làm nhiệm vụ dẫn đường.

Họ leo lên núi và khi đổ xuống sườn bên kia, mọi người hết sức ngạc nhiên thấy một cánh đồng rộng từ trước đến hay chưa từng ai đến. Cuối cùng họ đến tận cái đầm nằm giữa bốn quả đồi, đúng như lão đánh cá đã thuật. Nước trong đầm trong leo lẻo đến nỗi có thể nhìn thấy rõ tất cả các con cá giống hệt như những con lão chài từng mang đến hoàng cung dâng vua.

Hoàng đế dừng lại bên bờ đầm, và sau một lúc say sưa ngắm đàn cá, nhà vua hỏi các quan thượng thư và tất cả triều thần, làm sao lại có thể chưa hề có ai trông thấy cái đầm chẳng cách thành phố bao xa này. Các quan đáp họ cũng chưa từng nghe nói đến bao giờ. Nhà vua phán: “Bởi tất cả các ngươi đều bảo là chưa một ai từng nghe nói đến, và ta cũng ngạc nhiên không kém trước sự mới lạ này, ta quyết định sẽ không trở lại hoàng cung chừng nào chưa hiểu rõ vì tao cái đầm này có ở đây, và vì sao cá trong đầm lại có bốn màu”. Nói xong, nhà vua ra lệnh hạ trại; lập tức hành cung của nhà vua và các lều vải của triều thần được dựng lên ngay bên bờ đầm.

Chập tối, hoàng đế lui về hành cung, cho gọi riêng tể tướng đến bảo: “Khanh này, đầu óc ta băn khoăn kỳ lạ: cái đầm chẳng biết từ đâu dời đến chốn này, tên da đen xuất hiện trong cung điện của ta, những con cá mà chúng ta đã nghe nói đến, tất cả những cái đó kích thích mạnh mẽ tính hiếu kỳ của ta đến nỗi ta không sao nén được lòng nôn nóng muốn biết cho tận tường. Ta sẽ một mình đi xa nơi hạ trại, ta ra lệnh cho khanh hãy giữ kín không cho ai biết là ta vắng mặt; khanh hãy ở trong hành cung của ta; và sáng sớm mai khi các thượng thư và quần thần đến chầu, khanh hãy cho họ lui về, bảo rằng ta hơi khó ở và không muốn tiếp ai. Những ngày sau đó, khanh cứ tiếp tục nói với họ như vậy cho đến khi ta trở về.”

Tể tướng trình bày nhiều lý do, cố làm cho nhà vua thay đổi ý kiến; ông nói đến những điều nguy hiểm, những nỗi gian lao nhà vua sẽ phải trải qua một cách vô ích. Nhưng mặc cho ông dở hết tài hùng biện, hoàng đế vẫn không thay đổi ý định của mình, lại chuẩn bị thực hiện nó. Người mặc một bộ áo quần thuận tiện cho việc đi bộ, mang theo một thanh gươm, và khi thấy mọi nơi trong trại đều yên tĩnh, vua ra đi một mình không đi cho ai theo hầu.

Nhà vua hướng theo một quả đồi mà đi, và leo lên sườn đồi cũng chẳng khó nhọc bao nhiêu. Đường xuống càng dễ đi hơn; và khi đã tới đồng bằng, nhà vua tiếp tục đi mãi tới khi mặt trời mọc. Trông thấy đằng xa, trước mặt mình có một tòa nhà lớn, nhà vua lấy làm mừng, hy vọng rằng đến đấy sẽ có thể biết rõ được điều đang muốn biết. Đến gần, nhà vua nhận ra đấy là một cung điện tráng lệ, hay đúng hơn là một lâu đài rồi kiên cố, xây bằng cẩm thạch đen nhánh, mặt ngoài bọc thép mịn và nhẵn bóng như gương. Thú vị vì đi chưa bao lâu đã gặp được một vật ít ra cũng xứng đáng với sự hiếu kỳ của mình, nhà vua dừng lại trước cửa lâu đài và ngắm nghía rất chăm chú.

Tiếp đó, nhà vua đến sát cái cổng có hai cánh cửa, một cánh bỏ ngỏ. Mặc dù có thể tự do bước vào, nhà vua vẫn cho là nên gõ cửa. Nhà vua gõ một tiếng nhè nhẹ và chờ ít lâu: không thấy ai ra, tưởng người ta chưa nghe, nhà vua lại gõ một tiếng nữa mạnh hơn nhưng vẫn chẳng thấy, chẳng nghe ai đến: nhà vua lại đập mạnh hơn nữa, và lần này cũng vẫn chẳng có ai xuất hiện. Điều đó làm cho nhà vua cực kỳ kinh ngạc, bởi vì không thể nghĩ rằng một tòa lâu đài được bảo quản tốt như thế này lại bị bỏ đi không có ai ở. “Nếu không có ai ở” - nhà vua tự nhủ - “ta chẳng có gì mà sợ; nếu có người thì ta đã có cách để mà tự vệ.”

Cuối cùng, hoàng đế bước vào, và đi băng qua một cái tiền đình. Nhà vua cất tiếng nói to: “Không có ai ở đây sao, để mà tiếp một người khách lạ qua đường muốn xin ngụm nước!”. Nhà vua nhắc lại câu đó hai ba lần: nhưng mặc dù nói khá to, vẫn không có tiếng trả lời. Sự im lặng càng làm cho nhà vua kinh lạ. Nhà vua đi ngang qua một cái sân rất rộng, và đưa mắt nhìn bốn phía xem thử có tìm được ai chăng, nhưng vẫn không hề trông thấy một bóng người.

Không thấy có ai ở sân, hoàng đế bước vào các căn phòng rộng, ở đây những tấm thảm trải đều bằng lụa quý, các bục gỗ và sập ngồi đều bọc vải La Mếchcơ và rèm cửa thì bằng vải Ấn-độ loại đắt tiền nhất, dát vàng và bạc. Nhà vua bước tiếp sang một phòng khách tuyệt diệu, chính giữa là một bể nước lớn có bốn con sư tử bằng vàng ròng, mỗi con chầu một góc. Miệng các con sư tử phun nước, nước rơi xuống trông chẳng khác gì kim cương và ngọc quý; cảnh tượng ấy hòa hợp nhịp nhàng với một tia nước vọt ra từ trung tâm bể, và lên cao cho tới chạm một cái vòm trang trí hoa văn theo lối Ả-rập.

Bao quanh lâu đài từ ba phía là một khoảnh vườn mà những bồn hoa, những hồ nước, những lùm cây và cơ man là vật trang hoàng đua nhau tô điểm; và cuối cùng, điều làm cho chốn ấy trở thành tuyệt diệu là muôn vàn chim chóc cất tiếng hót vang lừng không gian những khúc hát du dương; đàn chim thường xuyên sống ở đây vì đã có những tấm lưới căng bên trên cây cối và trên cả tòa lâu đài, ngăn không cho chúng bay đi.

Nhà vua thơ thẩn dạo hồi lâu từ gian này sang gian khác, gian nào cũng đều rộng lớn, đều tráng lệ. Khi đi đã mệt, nhà vua ngồi nghỉ ở một phòng làm việc trống rỗng trông ra vườn, và miên man suy nghĩ về những vật đã nhìn và đang nhìn thấy, thì đột nhiên một giọng than vãn và những tiếng rên la ai oán đập vào tai. Nhà vua nghe rành mạch những lời buồn thảm: “Hỡi định mệnh! mi đã không muốn cho ta hưởng thụ lâu một cuộc đời hạnh phúc, mi đã biến ta trở thành con người bất hạnh nhất loài người, xin thôi đừng hành hạ ta nữa, hãy cho ta chết nhanh để chấm dứt những nỗi đau khổ này. Hỡi ôi! làm sao ta vẫn còn sống đây sau khi đã trải qua bấy nhiêu khổ ải?”

Hoàng đế xúc động vì những lời than thở đáng thương, liền đứng dậy và đi về hướng tiếng nói phát ra. Đến trước cửa một căn phòng rộng, nhà vua vén rèm nhìn vào và trông thấy một chàng trai trẻ khôi ngô ăn mặc rất sang trọng ngồi trên một chiếc ngai hơi cao hơn mặt đất. Mặt chàng ảo não. Nhà vua đến gần và chào. Chàng trai trẻ đáp lễ bằng cách cúi đầu rất thấp song không đứng lên: “Thưa ngài, - chàng nói với nhà vua, - tôi biết rằng lẽ ra tôi phải đứng lên hầu tiếp ngài với tất cả nghi lễ xứng đáng với cương vị ngài, nhưng vì vấp phải một trở ngại quá to lớn cho nên không thể làm được, mong ngài miễn tội cho.”

— Thưa ngài, - nhà vua đáp, - tôi rất biết ơn những lời tốt đẹp của ngài đối với tôi. Còn về cái việc ngài không tiện đứng lên, cho dù nguyên nhân thế nào đi chăng nữa, xin ngài chớ có bận tâm. Bị lôi cuốn bởi những lời than thở của ngài, xúc động sâu sắc trước nỗi khổ ải của ngài, tôi đến đây mong được giúp đỡ ngài. Nếu Thượng đế cho tôi được phép làm nhẹ bớt những sự đau đớn của ngài, thì tôi nguyện mang hết sức lực của mình ra làm cho bằng được. Tôi mong ngài hãy vui lòng kể cho tôi nghe những điều bất hạnh của ngài; nhưng trước hết xin hãy nói cho tôi rõ cái đầm ở gần đây trong đó cá có bốn màu sắc khác nhau ý nghĩa ra làm sao, tòa lâu đài này là thế nào, tại sao ngài lại ở đây và vì đâu ngài chỉ có mỗi một mình?

Đáng lẽ trả lời những câu hỏi đó, chàng trai trẻ lại khóc lóc thảm thiết: “Định mệnh mới trớ trêu làm sao! Nó thích hạ xuống thấp những người mà nó từng đưa lên cao. Đâu là những người được hưởng thụ một cách thanh bình hạnh phúc nó ban cho, đâu là những người có cuộc sống luôn luôn yên lành và trong sáng?”

Cảm thương tình cảnh chàng trai trẻ, nhà vua khẩn khoản yêu cầu chàng nói rõ cái gì đã làm cho chàng đau khổ sâu sắc dường ấy, “Than ôi! - chàng trai trẻ đáp, - làm sao tôi có thể không đau buồn, thưa ngài? Làm sao đôi mắt tôi có thể không là những suối lệ chẳng bao giờ khô cạn?” Nói đến đây, chàng vén áo lên để nhà vua trông thấy chàng chỉ là người từ đầu đến thắt lưng, còn từ nửa người trở xuống là bằng cẩm thạch đen.

Hoàng đế hết sức kinh lạ khi trông thấy tình cảnh đáng thương của chàng trai trẻ. Nhà vua nói: “Điều ngài cho thấy đó làm cho tôi kinh rợn và kích thích sự hiếu kỳ của tôi; tôi nóng lòng muốn biết câu chuyện của ngài mà tôi tin là rất kỳ lạ; và tôi tin chắc rằng cái đầm và những con cá kia đều có dính líu vào; bởi vậy xin ngài hãy kể cho tôi nghe; ngài sẽ cảm thấy như được an ủi chừng nào, vì những kẻ đau khổ bao giờ cũng cảm thấy nhẹ nhõm chút ít khi thuật lại những điều đau khổ của mình với người khác.”

— Tôi không muốn từ chối những đòi hỏi đúng đắn của ngài - chàng trai trẻ đáp - mặc dù không thể thuật lại mà không khuấy động những nỗi đau như dao cắt; nhưng xin báo trước để ngài chuẩn bị đôi tai, bộ óc và cả đôi mắt nữa, bởi vì những điều ngài sắp nghe đây vượt xa tất cả những gì mà trí tưởng tượng có thể hình dung là dị thường nhất.

CHUYỆN NHÀ VUA TRẺ NƯỚC CÁC ĐẢO ĐEN

Chàng trai trẻ nói tiếp:

— Thưa ngài, tôi xin nói để ngài biết rằng phụ thân tôi tên là Mátmút, vốn là quốc vương nước này. Đây là Vương quốc các Đảo đen, lấy tên bốn ngọn núi nhỏ ở gần vì những ngọn núi này trước đây là đảo; và thành phố mà phụ thân tôi đóng đô chính là ở vào nơi hiện nay là cái đầm ngài đã trông thấy đấy. Đoạn tiếp của câu chuyện sau đây của tôi sẽ cho ngài rõ về tất cả những sự biến thiên đã xảy ra.

“Phụ vương tôi qua đời vào năm bảy mươi tuổi; Tôi vừa lên nối ngôi thì lấy vợ, và người tôi chọn để cùng tôi chia sẻ hạnh phúc ngai vàng là cô em họ của tôi. Tôi có đủ lý do để hài lòng về tình cảm của nàng đối với mình; và về phần tôi, tôi cũng yêu thương nàng rất mực, bởi vậy có thể nói không có gì sánh được cuộc tình duyên của chúng tôi kéo dài suốt năm năm. Cuối thời gian ấy, tôi nhận ra hoàng hậu - em họ tôi không còn thích tôi như trước nữa.

Một hôm, trong khi nàng đang đi tắm sau bữa ăn trưa, tôi cảm thấy buồn ngủ và đặt mình xuống một chiếc sập. Hai trong số những nữ tì của nàng, lúc ấy có mặt trong phòng, đến ngồi đằng đầu tôi một ả, đằng chân tôi một ả, cầm quạt vừa quạt cho bớt nực vừa để xua ruồi khỏi quấy rầy giấc ngủ của tôi. Tưởng tôi ngủ say, họ thì thầm nói chuyện với nhau; nhưng tôi chỉ nhắm mắt thôi, không bỏ qua một lời nào trong câu chuyện của họ. Ả này bảo ả kia: “Có phải đúng là hoàng hậu đã sai lầm lớn khi không yêu một đấng quân vương đáng yêu như đức vua chúng ta?”

— Đúng như vậy - ả kia đáp - Về phần tôi, tôi chẳng hiểu ra thế nào cả, tôi không biết tại sao đêm nào hoàng hậu cũng đi ra khỏi nhà để đức vua ngủ một mình. Có phải ngài không hay biết việc đó sao?

— Hừm! chị thử xem làm sao đức vua có thể hay biết được cơ chứ? Tối nào hoàng hậu cũng pha vào nước uống của ngài một thứ được thảo nào đó làm cho ngài ngủ say đến nỗi hoàng hậu có đủ thời giờ muốn đi đâu thì đi; đến rạng sáng mới trở về nằm cạnh ngài; lúc ấy bà mới đánh thức ngài dậy bằng cách cho ngài ngửi một thứ hương gì đấy.

Xin ngài hãy tưởng tượng sự ngạc nhiên của tôi khi nghe những lời nói ấy, và cái cảm giác mà những lời đó gợi lên trong tôi. Tuy vậy, dù xúc động đến đâu, tôi cũng đủ bản lĩnh để che giấu; tôi làm như vừa tỉnh giấc và không hề nghe biết gì.

Hoàng hậu tắm xong trở về, chúng tôi ăn tối với nhau, và trước khi đi ngủ, nàng tự tay đưa cho tôi cốc nước đầy tôi vẫn quen uống: nhưng tôi vừa vờ đưa lên miệng vừa đến gần một cửa sổ đã mở sẵn, rồi khéo léo hắt đi, không để nàng trông thấy. Sau đấy tôi đưa trả cốc nước tận tay nàng, để cho nàng khỏi ngờ rằng tôi chưa uống hết.

Chúng tôi đi nằm, và chỉ một lát sau, tưởng tôi đã ngủ say, mặc dù tôi vẫn còn thức, nàng đứng lên không cần giữ gìn ý tứ và nói khá to: “Hãy ngủ đi, và mong sao mãi mãi mày chẳng bao giờ tỉnh dậy!”. Nàng nhanh nhẹn mặc quần áo và bước ra khỏi buồng.

Hoàng hậu vừa ra khỏi, lập tức tôi trở dậy mặc vội quần áo, cầm thanh gươm và đi theo gấp đến nỗi chỉ lát sau tôi đã nghe tiếng chân nàng bước đằng trước mình. Thế là tôi rập theo bước chân nàng và bước rất khẽ; sợ nàng nghe tiếng động. Nàng đi qua nhiều cửa, những cánh cửa này tự mở ra khi nàng đọc những câu thần chú nào đấy; và cái cửa mở ra sau hết là cửa thông ra vườn. Nàng đi vào vườn. Tôi dừng lại ở cửa này để nàng khỏi trông thấy khi nàng đi qua một bồn hoa; tôi hết sức dõi theo nàng qua đêm tối, và nhận thấy nàng đi vào một khu rừng nhỏ ở đấy các lối đi đều có những bờ dậu khá dày chạy dọc hai bên. Tôi vào rừng bằng một lối khác, và rón rén men theo bờ dậu trên một lối đi khá dài, tôi nhìn thấy nàng đi dạo cùng một người đàn ông.

Tôi lắng tai chăm chú nghe lời chuyện trò của họ. Và sau đây là những điều hoàng hậu nói với nhân tình:

“Em không đáng cho anh trách móc vì sao không đến được sớm hơn. Anh biết rõ lý do tại sao rồi. Nhưng, nếu tất cả những hành động của em từ trước đến giờ vẫn chưa đủ để cho anh tin tấm lòng thành thật của em, thì em sẵn sàng làm những việc to tát nhất: anh chỉ việc ra lệnh, anh đã rõ quyền lực của em rồi đó. Nếu anh muốn, em sẽ biến cái thành phố lớn và những cung điện nguy nga này thành những đống hoang tàn kinh tởm chỉ có chó sói, cú và quạ ở, ngay trước khi mặt trời mọc. Anh có muốn cho em dời tất cả gạch đá của những bức thành xây dựng kiên cố này sang bên kia núi Côcadơ, đến những nơi tận cùng của thế giới con người không? Anh chỉ cần nói một tiếng, và tất cả những chốn này sẽ thay hình, đổi dạng.”

Hoàng hậu nói xong những lời ấy vừa lúc nàng và tên nhân tình đến cuối lối đi; hai người quay lại để rẽ sang một lối khác vừa lúc đi ngang qua trước mặt tôi. Tôi đã rút gươm ra, và vì tên nhân tình đã ở ngay bên cạnh, tôi chém một nhát vào cổ nó, quật nó ngã lăn ra đất. Tưởng nó đã chết, tôi bỏ đi ngay không để cho hoàng hậu trông thấy; tôi không muốn giết nàng bởi vì nàng có họ với tôi.

Mặc dù tên nhân tình bị chém một nhát tử thương, nàng vẫn dùng ma thuật giữ cho nó không chết hẳn, nhưng mà là sống trong tình trạng có thể gọi là sống dở chết dở. Khi đi băng qua vườn để trở về cung, tôi nghe rõ tiếng hoàng hậu khóc lóc kêu gào; và hiểu được mức độ đau khổ của nàng qua những lời gào khóc ấy, tôi tự lấy làm hài lòng là đã không giết chết nàng.

Về đến cung, tôi đi nằm. Bằng lòng vì đã trừng trị được tên bạo gan dám xúc phạm mình, tôi ngủ thiếp đi ngay. Sáng hôm sau thức giấc, tôi thấy hoàng hậu đã nằm bên cạnh.

Tôi không rõ là nàng ngủ hay thức, nhưng tôi cứ lặng lẽ dậy và sang phòng riêng thay áo. Sau đấy, tôi đi ngự việc triều đình. Khi trở về, tôi thấy hoàng hậu ăn mặc đại tang, đầu tóc rối bù bị giật đứt từng mảng, nàng thưa với tôi: “Tâu bệ hạ, thiếp đến cầu xin bệ hạ chớ lấy làm lạ khi nhìn thấy thiếp trong thảm trạng này: chả là thiếp vừa cùng một lúc nhận được ba tin buồn, đó là nguyên nhân gây nên nỗi đau đớn sâu sắc mà bệ hạ chỉ nhìn thấy ở đây những biểu hiện yếu ớt lộ ra bên ngoài.”

— Ủa, những tin buồn gì vậy, hoàng hậu? - Tôi hỏi.

— Tin mẫu hậu thiếp qua đời, tin phụ vương thiếp hy sinh trong một trận chiến đấu, và tin một đứa em trai của thiếp ngã vào một vực thẳm.

Tôi cũng chẳng thèm bực mình về việc nàng bịa ra câu chuyện để che giấu nguyên nhân thực khiến cho nàng đau khổ, và tôi nghĩ có lẽ nàng không ngờ rằng chính tôi đã giết nhân tình nàng. Tôi đáp: “Hậu ạ, không những ta không chê trách mà ta còn quả quyết với hậu là ta có bổn phận chia xẻ nỗi đau khổ của nàng. Làm sao có thể không xúc động trước một tổn thất lớn lao như vậy? Hậu cứ khóc đi; nước mắt vốn là biểu hiện chân thật bản chất tuyệt diệu của hậu. Dù sao ta cũng mong thời gian và lý trí sẽ có thể xoa dịu dần những nỗi buồn đau.”

Nàng lui về phòng riêng, và suốt một năm ròng không hề gìn giữ, chỉ có khóc lóc và thở than. Hết thời gian ấy, nàng xin phép cho tôi xây lăng mộ của nàng ngay trong hoàng thành, và bảo rằng nàng muốn sống trong nhà mồ cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Tôi đồng ý, nàng sai xây dựng một tòa lâu đài nguy nga, trên nóc có vòm cao, mà ngồi ở đây ta có thể trông thấy được, và đặt tên là Cung Nước Mắt.

Cung xây dựng xong, nàng cho đưa tên nhân tình đến ở; hắn đã được nàng cho chuyển đến một nơi nào đó ngay trong đêm bị tôi sát thương. Nhờ những thứ thuốc gì đấy, nàng giữ được cho hắn sống sót tới lúc bấy giờ; và sau khi hắn đã đến ở trong Cung rồi, ngày nào nàng cũng vẫn tiếp tục tự mình mang thuốc đến cho hắn uống.

Tuy nhiên, với tất cả bùa ma phép quỷ ấy, nàng vẫn không thể nào chữa cho tên khốn nạn ấy lành hẳn; không những hắn không thể đi lại hoặc ngồi lên được mà vẫn còn cấm khẩu, chỉ có mỗi đôi mắt là sống mà thôi. Mặc dù hoàng hậu chỉ còn mỗi một niềm an ủi là được đến nhìn thấy hắn và nói với hắn tất cả những điều gì âu yếm nhất, đắm say nhất mà mối tình điên dại của nàng có thể khơi gợi, nàng vẫn chịu khó đến thăm nom đều đặn một ngày hai lần khá lâu. Tôi biết rõ tất cả những chuyện đó nhưng vờ làm như không hay tí gì.

Một hôm, vì tò mò tôi đến Cung Nước Mắt để xem cô ả làm trò gì: ở đấy, nấp vào một nơi không ai trông thấy, tôi lắng nghe nàng nói với tình nhân những lời như sau: “Em cực kỳ buồn khổ thấy anh vẫn trong tình cảnh này, tự em cũng cảm thấy đau đớn đứt ruột như chính mình đang chịu những nỗi đau của anh; nhưng, hỡi chàng yêu quý của lòng em, em vẫn nói chuyện với anh hoài mà anh vẫn không đáp lời cho em lấy một tiếng. Anh còn giữ im lặng cho đến bao giờ? Anh hãy nói lên chỉ một tiếng thôi. Hỡi ôi! những giờ phút êm đềm nhất của đời em chính là những giờ phút em ở đây để chia xẻ nỗi đau đớn của anh. Em không thể sống xa anh, và em muốn thà được luôn luôn nhìn thấy anh hơn là làm chủ cả thế gian này.

Nàng vừa nói vừa nức nở thở than; nghe đến đây tôi không chịu được nữa, liền bước ra khỏi chỗ nấp, tiến đến gần nàng mà bảo: “Thưa bà, bà khóc than như vậy là đủ lắm rồi; đã đến lúc cần chấm dứt một nỗi đau khổ nó làm nhục cả hai ta; bà đã quên mất hết nghĩa vụ của bà đối với tôi và đối. với cả bản thân bà nữa.”

— Tâu bệ hạ, - nàng đáp, - nếu bệ hạ còn chút gì quý trọng thiếp hay đúng hơn, còn chút gì thương hại thiếp, thì cầu xin ngài chớ có ép buộc thiếp. Xin bệ hạ hãy để mặc thiếp với những nỗi buồn phiền có thể làm thiếp chết được; thời gian cũng không thể nào khuây khỏa thiếp được đâu.

Thấy lời nói của mình đã không làm cho nàng hiểu ra bổn phận, lại càng kích thích thêm sự điên cuồng, tôi thôi không nói nữa và lui về. Nàng tiếp tục ngày nào cũng đến thăm tình nhân, và suốt hai năm ròng đắm đuối trong nỗi tuyệt vọng như vậy.

Tôi lại đến Cung Nước Mắt một lần nữa trong khi nàng đang có mặt ở đấy. Tôi lại nấp ở một nơi và lại nghe nàng nói với người yêu: “Đã ba năm rồi chàng không nói với em một lời nào, đã ba năm rồi chàng không đáp lại nỗi lòng của em qua bao lời em nói năng và than thở, ấy là tại chàng vô tình hay là chàng khinh bỉ! Hỡi nấm mồ; phải chăng mi đã hủy hoại tình yêu đương cuồng nhiệt của chàng đối với ta ngày trước? Phải chăng mi đã khép kín đôi mắt đã từng nhìn ta âu yếm xiết bao, đôi mắt đã từng là tất cả niềm vui của ta? Hay là, hãy nói cho ta rõ bằng sự kỳ điệu nào mà mi trở thành nơi chốn giấu vật báu hiếm có nhất từ trước tới giờ?”

Thưa ngài, xin tin thú thật tôi quá bất bình vì những lời nói đó; bởi vì, rốt cuộc, tên tình nhân yêu quý ấy, con người được thờ phụng đó, không phải như ngài có thể tưởng tượng đâu: đấy là một tên thổ dân da đen, quê ở vùng này. Vâng, tôi quá bất bình về những lời nói của nàng đến nỗi tôi đột ngột xuất hiện và đến lượt tôi cũng đến bên nấm mồ ấy. Tôi thét lên: “Hỡi nấm mồ, sao mi không chôn vùi con quái vật làm thiên nhiên kinh tởm này! Hay đúng hơn, sao mi không thiêu sống luôn cả thằng nhân tình lẫn con nhân ngãi?”

Tôi chưa dứt lời thì hoàng hậu đang ngồi cạnh tên da đen, vụt đứng lên như một con điên: “A, tên độc ác kia, - nàng bảo. Tôi, - chính mày là kẻ gây cho ta đau khổ. Đừng tưởng là ta không biết, ta giả vờ như vậy quá lâu rồi: chính bàn tay dã man của mày đã làm người yêu của ta trở thành thảm hại như thế kia: thế mà mày lại còn đang tâm đến đây xỉ vả một kẻ yêu đương đang trong cơn tuyệt vọng!”

— Đúng, chính là ta, - tôi nổi nóng ngắt lời nàng, - chính ta đã trừng phạt con quỷ này xứng đáng với tội của nó; lẽ ra ta cũng phải xử sự với mày y như đối với nó; ta tiếc là đã không giết mày để cho mày sống và lạm dụng quá lâu lòng tốt của ta.

Tôi vừa nói vừa rút gươm giơ lên định trị tội ả. Nhưng ả nhìn cử chỉ của tôi một cách tự nhiên: “Hãy bớt cơn thịnh nộ”, ả nói với nụ cười chế giễu. Đồng thời lẩm bẩm những gì tôi không nghe rõ rồi nói thêm: “Bằng phép thần của ta, ta truyền cho mày lập tức biến thành nửa đá nửa người”. Thế là, thưa ngài, tôi biến thành như ngài trông thấy đây. Chết giữa những người sống và sống giữa những người chết...

Sau khi mụ phù thủy độc ác, không xứng đáng được gọi là hoàng hậu, biến hình tôi và hóa phép chuyển tôi sang một căn phòng khác, ả hủy hoại kinh đô của tôi vốn rất phồn vinh và đông đúc, ả tiêu diệt nhà cửa, quảng trường, chợ búa, và biến nó thành cái đầm và cánh đồng hoang vu mà ngài đã trông thấy. Những con cá bốn màu trong đầm vốn là dân cư thuộc bốn tôn giáo khác nhau ở kinh đô tôi xưa. Những con màu trắng là những người theo đạo Hồi, những con màu đỏ là người Ba-tư thờ thần lửa; những con màu xanh là tín đồ Cơ đốc; và những con màu vàng là dân Do thái. Bốn quả đồi vốn là bốn hòn đảo mà vương quốc này mang tên. Tôi biết những điều đó qua con mụ phù thủy, nó chưa hả giận còn đích thân nói cho tôi rõ kết quả cơn điên của ả. Chưa hết đâu, ả không giới hạn cơn giận dữ vào việc tiêu diệt vương quốc tôi và hóa thân tôi; ngày nào ả cũng đến quất lên đôi vai trần của tôi một trăm roi gân bò, làm cho người tôi chảy máu đầm đìa. Xong hình phạt ấy, ả phủ lên người tôi một tấm vải thô bằng da dê, rồi quàng thêm lên một tấm áo gấm thêu mà ngài trông thấy đây, không phải để làm vinh hạnh cho tôi mà chính là để mỉa mai tôi đấy.”

Kể đến đây, quốc vương trẻ nước các Đảo Đen không cầm được nước mắt, và hoàng đế cũng cảm thấy thương xót đến nỗi không thốt lên được một lời an ủi. Lát sau, nhà vua trẻ đưa hai tay lên trời và kêu lên: “Hỡi Đấng sáng tạo muôn loài, con xin thần phục mọi sự phán xét và quyết định của Người! Con kiên nhẫn chịu đựng mọi nỗi khổ đau vì ý muốn của Người là như vậy; song con hy vọng rằng sự từ bi vô lượng của Người sẽ chiếu cố những nỗi khổ đau của con.”

Hoàng đế cảm động vì câu chuyện quá lạ lùng, và nôn nóng muốn trả thù cho quốc vương trẻ, liền nói tới chàng: “Xin ngài hãy cho tôi biết rõ con mụ phù thủy khốn nạn ấy ở đâu, và tên tình nhân vô lại chưa chết ấy đã được chôn ở chốn nào?”

— Thưa ngài, - quốc vương đáp, - như tôi đã nói với ngài, tên tình nhân ở tại Cung Nước Mắt, trong một ngôi mộ xây theo kiểu có vòm cao, và Cung ấy thông với ngôi nhà này về phía cửa ra vào. Về phần con mụ phù thủy, tôi không thể nói đích xác với ngài ả ở nơi đâu, nhưng ngày nào cũng vậy, mặt trời mọc là ả đến thăm tình nhân sau khi đã giáng cho tôi trận đòn đẫm máu mà tôi đã kể với ngài: và ngài hẳn đã rõ là tôi không có cách gì tự vệ trước sự quá ư tàn bạo như vậy. Ả mang đến cho hắn thang thuốc, đó là thức ăn độc nhất giữ cho hắn còn sống đến nay; rồi ả không ngớt lời ca thán về sự câm lặng của hắn từ khi hắn bị chém bị thương cho đến giờ.

— Thưa quốc vương. - hoàng đế nói, - không tình cảnh ai có thể đáng thương hơn tình cảnh ngài, và cũng không ai xúc động sâu sắc bằng tôi trước nỗi khổ của ngài. Chưa bao giờ một chuyện kỳ lạ như vậy xảy ra cho bất kỳ ai; và những tác giả thuật lại câu chuyện của ngài sẽ được lợi thế là kể một câu chuyện lạ lùng vượt xa tất cả những gì ghi chép được tự cổ chí kim. Chỉ còn thiếu một điều: ấy là sự báo thù mà ngài đáng được hưởng; và tôi sẽ nhất quyết làm bất cứ việc gì để vì ngài mà thực hiện cho bằng được điều đó.

Thế là sau khi nói rõ mình là ai, vì sao mình đến lâu đài này, hoàng đế nghĩ ra được một cách báo thù cho chàng. Hoàng đế vừa cho chàng hay vừa bàn bạc với chàng. Hai người thỏa thuận với nhau về những cách thức cần tiến hành để đi đến thành công, và dự định ngày hôm sau sẽ thực hiện. Lúc ấy đêm cũng đã khuya lắm rồi, hoàng đế nghỉ ngơi một chốc. Còn quốc vương trẻ thì như thường lệ vẫn cứ thao thức vì chàng không hề ngủ được từ khi bị phép ma đến giờ, nhưng cũng có ít nhiều hy vọng là có thể mau chóng được giải thoát khỏi cảnh khổ ải này.

Ngày hôm sau, khi trời vừa sáng hoàng đế đã thức dậy. Để bắt đầu thực hiện ý đồ của mình, vua cởi áo khoác ngoài giấu ở một nơi cho khỏi vướng, rồi đi đến Cung Nước Mắt. Cung này được chiếu sáng bởi cơ man nến trắng, một mùi hương thơm ngát tỏa ra từ những lư trầm bằng vàng ròng chạm trổ công phu và xếp thành hàng lối khá đẹp mắt. Trông thấy cái giường tên da đen nằm, vua liền rút gươm chém chết tên khốn nạn ấy không chút gì trở ngại, rồi lôi xác hắn ra sân, ném xuống một cái giếng. Làm xong công việc ấy, vua đến nằm lên giường của tên da đen, đặt thanh gươm bên cạnh dưới chăn đắp, và nằm đấy chờ thực hiện nốt mưu mẹo của mình.

Mụ phù thủy đến ngay trong chốc lát. Việc đầu tiên của ả là đi đến căn phòng nhà vua nước các Đảo Đen ở. Ả lột áo chồng, và quất lên vai chàng một trăm roi gân bò với một sự dã man không gì sánh nổi. Mặc cho nhà vua tội nghiệp kêu la vang dội cả lâu đài và hết lời năn nỉ van xin ả thương tình, ả chỉ ngừng tay sau khi đã đánh đủ một trăm roi. “Mày đã không thương hại người yêu của ta, - ả nói, - thì cũng chớ có chờ mong ta thương hại mày.”

Đánh xong, mụ phù thủy khoác lên mình chàng một tấm vải thô bằng da dê và phủ một tấm áo gấm thêu lên trên. Sau đó ả đi sang Cung Nước Mắt. Vừa bước chân vào, ả đã kêu khóc, thở than và kể lể; rồi đến gần cái giường mà ả tưởng tình nhân của ả vẫn vẫn còn nằm đấy như mọi khi. Ả kêu lên: “Độc ác biết bao, sao lại nỡ phá tan hạnh phúc của một người yêu dịu hiền và say đắm như tôi! Hỡi tên vua độc ác, mi trách ta quá ư vô nhân đạo mỗi lần ta cho mi chịu hậu quả của mối hận thù này, phải chăng sự tàn bạo của mi chưa vượt quá sư tàn bạo của ta ư? Than ôi - ả nói tiếp với hoàng đế mà ả vẫn tưởng là tên da đen - hỡi mặt trời của em, hỡi cuộc sống của em, chàng cứ im lặng mãi hay sao? Chàng định để cho em đến chết mà vẫn không được hưởng niềm an ủi chỉ bằng một câu nói rằng chàng vẫn yêu em? Chàng yêu quý ơi, em van chàng, hãy nói với em dù chỉ một tiếng thôi.”

Lúc ấy, hoàng đế làm như vừa tỉnh dậy sau một giấc ngủ say, và giả giọng người da đen trang trọng đáp lời hoàng hậu: “Sức mạnh và quyền uy chỉ có ở Thượng đế, ở Đấng tối thiêng liêng mà thôi”. Nghe câu nói đó, mụ phụ thủy bị bất ngờ, thét lên một tiếng biểu lộ sự mừng rỡ vô biên: “Ôi chàng thân yêu, em không nhầm chứ? Có phải đúng là em vừa nghe được tiếng chàng, có phải đúng là chàng vừa nói chuyện với em?”

— Con khốn nạn! - nhà vua tiếp - mi tưởng là mi đáng cho ta nói chuyện cùng hay sao?

— Kìa, tại sao chàng lại trách mắng em như vậy?

— Những tiếng kêu gào, khóc lóc, rên xiết của chồng mi, mà ngày nào mi cũng đối xử hèn hạ và dã man, không cho ta chợp mắt được một phút nào, ngày cũng như đêm. Giá mi giải phép ma cho nó thì ta đã bình phục và nói được ra lời từ lâu rồi. Đó chính là nguyên nhân làm cho ta câm lặng, và khiến cho mi hằng thở than.

— Vậy thì - con mụ phù thủy nói - để cho chàng yên tĩnh, em sẵn sàng làm tất cả những gì chàng ra lệnh. Chàng có muốn em cho nó trở lại nguyên hình?

— Có - hoàng đế đáp - và mi hãy giải thoát cho nó nhanh nhanh lên, để cho ta đỡ phải khó chịu vì những tiếng kêu gào của nó…

Mụ phù thủy lập tức đi ra khỏi Cung Nước Mắt. Ả lấy một chén nước, đọc mấy câu phù chú làm cho nước trong chén sôi lên như đun trên bếp lửa. Sau đó, ả sang bên gian buồng có nhà vua chồng ả, đổ chén nước lên người chàng và nói: “Nếu Đấng tạo ra muôn loài đã nặn ra mày dưới hình dạng hiện nay, hoặc là nếu Thượng đế giận ghét mày, thì mày không thay đổi: nhược bằng mày mang hình dạng này là do chịu phép thần của ta, thì hãy trở lại hình dạng tự nhiên, hãy trở về nguyên dạng của mày như trước.” Ả vừa nói xong những lời ấy thì quốc vương lấy lại nguyên hình như cũ, thoải mái đứng lên, mừng vui quá sức tưởng tượng, và tạ ơn Thượng đế. Mụ phù thủy lại nói: “Đi đi, hãy rời khỏi lâu đài này, và chớ có bao giờ trở lại, nếu không thì mất mạng đấy.”

Quốc vương trẻ, vì tình thế bức bách, đành bỏ đi không đáp, đến nấp ở một nơi xa xa, nóng lòng chờ đợi kết quả của ý đồ mà hoàng đế đã khởi đầu một cách thuận lợi.

Trong lúc đó, mụ phù thủy trở về Cung Nước Mắt: tưởng là vẫn nói với tên da đen, vừa bước vào mụ đã khoe: “Anh thân yêu ơi, em đã làm xong việc anh truyền; giờ đây không có gì ngăn cản anh ngồi lên để thỏa lòng mong ước của em từ bấy lâu nay.”

Nhà vua tiếp tục giả giọng người da đen: “Điều mi vừa làm đấy - nhà vua nói giọng gay gắt - chưa đủ chữa khỏi cho ta; nó mới giảm bớt một phần đau đớn. Phải cắt cơn từ cội rễ kia.”

— Chàng da đen bẻ bỏng đáng yêu của em ơi, - ả lại nói, - chàng nói cắt cơn đau từ cội rễ nghĩa là thế nào?

— Khốn nạn thay, mi không hiểu rằng ta muốn nói đến cái thành phố này cùng với dân cư của nó, đến bốn hòn đảo mà mi đi hủy hoại vì ma thuật của mi đó sao? Ngày nào cũng như ngày nào, đến nửa đêm, các con cá không quên ngóc đầu lên khỏi đầm, đòi báo thù ta và báo thù mi: đó là nguyên nhân chính làm cho ta chậm bình phục. Hãy mau mau đi lập lại nguyên hình cho mọi vật: khi mi trở về ta sẽ đưa tay ra, mi sẽ nâng giúp ta dậy.

Mụ phủ thủy tràn trề hy vọng khi nghe những lời nói đó, mừng rỡ thốt lên: “Ôi! tình yêu của em, linh hồn của em! Anh sẽ khỏe mạnh ngay lập tức, bởi vì em sẽ thực hiện ngay điều anh dạy bảo”. Quả nhiên ả đến ngay bờ đầm, vục một ít nước trong vào lòng bàn tay rồi niệm mấy câu thần chú. Tức thì, thành phố liền tái hiện lên ngay: Các con cá lại trở thành đàn ông, đàn bà và trẻ con thuộc người Hồi giáo, Thiên chúa giáo, Ba-tư hay Do thái, dân tự do hoặc dân nô lệ; mỗi người lấy lại hình dạng tự nhiên của mình. Nhà cửa và hiệu buôn lập tức lại đông nghịt người; mọi vật đều trở lại trạng thái và trật tự như trước khi bị phép ma. Đoàn tùy tùng đông đảo của hoàng đế, mà nơi hạ trại là quảng trường lớn nhất, rất đỗi ngạc nhiên bỗng thấy mình ở giữa một thành phố lớn, đẹp và sầm uất.

Mụ phù thủy làm xong sự đổi thay kỳ diệu ấy, vội vã trở về Cung Nước Mắt để hưởng thụ kết quả việc làm của mình. Vừa bước vào, ả đã thốt lên: “Chàng trai thân yêu của em ơi, em đến để cùng anh vui mừng về việc anh phục hồi sức khỏe, em đã làm xong tất cả những việc anh muốn em làm; nào anh hãy ngồi lên và đưa tay đây cho em nâng.”

— Hãy xích lại gần đây hơn chút nữa, - nhà vua vẫn bắt chước giọng người da đen.

Ả xích lại gần.

— Chưa đủ, hãy xích lại gần thêm chút nữa.

Ả vâng lời. Vừa lúc ấy, hoàng đế vùng dậy, đột ngột nắm cánh tay ả và không để cho ả kịp hoàn hồn, đưa một nhát gươm xẻ đôi con ác phụ, thân nó nửa đổ xuống bên này, nửa gục xuống bên kia. Làm xong việc đó, nhà vua bỏ mặc xác chết đấy và đi ra khỏi Cung Nước Mắt tìm quốc vương trẻ nước các Đảo Đen đang nóng lòng chờ đợi. “Quốc vương ơi, - nhà vua vừa nói vừa ôm hôn chàng - hãy vui lên đi, ngài chẳng phải lo sợ gì nữa, kẻ thù độc ác của ngài không còn nữa.”

Lòng chan chứa ơn sâu, quốc vương trẻ hết lời cảm tạ hoàng đế đã giúp chàng một việc cực kỳ hệ trọng; chàng chúc hoàng đế sống lâu muôn tuổi và đủ mọi sự phồn vinh. Hoàng đế bảo chàng:

— Từ nay ngài có thể sống bình yên trong kinh đô ngài, trừ phi ngài muốn đến thăm kinh đô tôi cũng không xa quý quốc là bao: tôi sẽ vui mừng được tiếp đón ngài, ở đấy ngài cũng sẽ được tôn sùng và kính trọng như chính ở nước ngài vậy.

— Tâu hoàng đế hùng cường mà tôi chịu ơn sâu, - quốc vương đáp - ngài tưởng rằng ở đây gần kinh đô ngài lắm sao?

— Vâng, tôi tin như vậy, không quá bốn hay năm giờ đi đường.

— Phải đi mất một năm tròn - quốc vương trẻ nói. - Tôi biết bệ hạ từ kinh đô quý quốc đến đây trong một khoảng thời gian ngắn như ngài nói, ấy là vì lúc đó kinh đô tôi còn bị phép ma; từ khi nó được trở lại như cũ thì tình hình đã thay đổi nhiều. Điều đó công không ngăn cản tôi theo hầu bệ hạ, cho dù đến nơi tận cùng của trái đất. Bệ hạ là người giải thoát tôi. Để trọn đời bày tỏ lòng biết ơn bệ hạ, tôi xin từ bỏ không chút luyến tiếc vương quốc tôi để theo hầu ngài.

Hoàng đế hết sức ngạc nhiên khi nghe nói mình đã đi xa nước nhà đến thế, và không hiểu nổi làm sao sự tình lại xảy ra như vậy. Nhưng quốc vương trẻ nước các Đảo Đen khéo thuyết phục, làm cho hoàng đế hết hoài nghi. “Không hề gì, - hoàng đế nói - cho dù trở về cố quốc có vất vả gian lao đến bao nhiêu, tôi cũng được đền bù bằng việc đã giúp được ngài và được nhận ngài làm con trai, bởi ngài đã cho tôi cái vinh hạnh là tự nguyện đi theo và cũng bởi tôi không có con, cho nên tôi xin coi ngài như con, từ giờ phút này tôi nhận ngài là người thừa kế và kẻ nối ngôi tôi.”

Hoàng đế và quốc vương trẻ nước các Đảo Đen ôm hôn nhau thân thiết, kết thúc câu chuyện. Sau đó, quốc vương trẻ chỉ còn nghĩ đến chuyện chuẩn bị đi đường. Sau ba tuần, mọi việc sửa soạn xong xuôi trước sự luyến tiếc của triều đình và thân nhân, quốc vương tự tay truyền lại ngôi báu cho một người bà con gần trong hoàng tộc.

Cuối cùng, hoàng đế và quốc vương trẻ lên đường cùng một trăm lạc đà chở những của cải không thể nào ước lượng nổi, lấy từ các kho tàng của nhà vua, có năm chục kỵ sĩ khôi ngô, trang bị đầy đủ, cưỡi ngựa hộ tống. Cuộc hành trình thuận lợi. Hoàng đế đã cho sứ giả đi trước báo tin mình sẽ về nước chậm và nguyên nhân gây nên sự chậm trễ đó, cho nên khi đoàn tới gần kinh thành, các đại thần chủ chốt mà nhà vua để lại trong thành ra đón và tâu rằng không có gì thay đổi trong nước suốt thời gian dài vua vắng mặt. Đông đảo dân chúng cũng đổ ra nhiệt liệt hoan nghênh hoàng đế và mở hội mừng kéo dài nhiều ngày.

Ngay hôm sau khi trở về đến kinh thành, hoàng đế thuật lại cho tất cả triều thần đến chầu nghe những sự việc đã làm cho vua phải vắng mặt lâu ngày trái với ý định của mình. Tiếp đó hoàng đế tuyên bố nhận quốc vương nước các Đảo Đen, người đã vui lòng từ bỏ một vương quốc lớn để đi theo hoàng đế, làm con nuôi của mình. Cuối cùng, để thừa nhận lòng trung thành của các quan, nhà vua ân thưởng rộng rãi cho mỗi người tùy theo phẩm trật của họ trong triều.

Về phần ông lão đánh cá, vì lão là nguyên nhân đầu tiên dẫn đến sự giải thoát quốc vương trẻ, hoàng đế ban thưởng cho nhiều của cải, làm cho lão và gia đình lão sống hạnh phúc đến trọn đời.

CHUYỆN BA CHÀNG KHẤT SĨ CON VUA VÀ NĂM THIẾU PHỤ Ở THÀNH CỔ BÁTĐA

Dưới triều hoàng đế Harun An-Rasít[22] ở thành phố Bátđa, nơi Người đóng đô, có một gã khuân vác thuê, tuy nghề nghiệp thấp hèn và nặng nhọc nhưng vốn thông minh và vui tính. Một buổi sáng, theo thường lệ, gã đang đứng ở một quảng trường với một cái sọt thừa để sẵn bên cạnh, chờ xem có ai cần đến công việc của mình. Thì một thiếu phụ vóc người xinh đẹp, khoác một tấm mạng bằng sa, đến gần và duyên dáng nói với gã:

“Này nghe đây, anh khuân vác ơi, hãy cầm lấy sọt của anh và đi theo tôi”. Gã khuân vác thú vị vì mấy lời ngắn ngủi thốt ra một cách đáng yêu ấy, lập tức cầm cái sọt đội lên đầu và đi theo nàng, vừa đi vừa lẩm bẩm: “Ôi ngày hạnh phúc! ôi ngày gặp gỡ may mắn làm sao!”

Thoạt tiên, thiếu phụ dừng lại trước một tòa nhà và gõ cửa. Một ông già theo đạo Thiên chúa có bộ râu bạc dài, vẻ đáng kính, ra mở. Thiếu phụ đặt tiền vào tay cụ mà chẳng nói chẳng rằng. Nhưng cụ già đã hiểu nàng cần gì, quay ngay trở vào, và lát sau mang ra một chiếc vò lớn chứa một loại rượu tuyệt ngon. Thiếu phụ bảo gã khuân vác: “Hãy đỡ lấy cái vò và cho vào sọt của anh”. Xong đâu đấy, nàng truyền cho gã đi theo nàng. Gã tiếp tục lẩm bẩm: “Ôi ngày khoái trá! Ôi ngày bất ngờ thú vị và mừng vui!”

Thiếu phụ dừng lại trước cửa hiệu một người bán hoa quả; nàng chọn nhiều loại táo, mơ, đào, chanh, cam, sim, rau thơm, hoa huệ, hoa nhài cùng nhiều loại hoa và rau thơm khác. Nàng bảo gã khuân vác bỏ tất cả những thứ đó vào sọt và đi theo nàng. Ngang qua một quầy hàng thịt, nàng cho cân hai mươi nhăm cân[23] thịt loại ngon nhất có ở quầy, mà gã khuân vác theo lệnh nàng lại xếp vào sọt. Đến một cửa hiệu khác nàng mua hạt phong điểm, rau mùi, dưa chuột, rau hậu bội và nhiều rau xanh khác, tất cả dầm vào dấm: đến một hiệu khác nữa, mua lạc, hạnh nhân, hạt dẻ, hạt ba đậu, hạnh đào và nhiều loại hoa quả tương tự; đến một hiệu tiếp theo, lại mua đủ loại mứt hạnh đào gã khuân vác xếp tất cả những thứ đó vào sọt, và thấy cái sọt đã sắp đầy, gã nói: “Thưa bà, lẽ ra bà nên cho tôi biết trước là sẽ mua bấy nhiêu hàng; có lẽ tôi đã dắt theo một con ngựa hay một con lạc đà để cho nó thồ. Bà còn mua thêm ít nữa thôi là tôi xin chịu không thể nào nhấc nổi cái thúng này đâu đấy!”. Nghe câu nói đùa, người đàn bà chỉ cười và truyền cho gã tiếp tục đi theo.

Nàng vào hiệu một người bán gia vị mua đủ loại nước hoa, đinh hương, nhục đậu khấu, hồ tiêu, gừng, một miếng long diên hương lớn và nhiều loại tạp hóa Ấn-độ khác, thế là đầy hẳn cái sọt; nhưng nàng vẫn bảo gã tiếp tục đi theo. Hai người cùng đi cho mãi khi tới một dinh thự tráng lệ, mặt trước được trang trí một hàng cột đẹp và cánh cửa thì bằng ngà voi. Họ dừng lại, người đàn bà gõ một tiếng nhẹ vào cửa.

Trong khi hai người chờ người ra mở cửa, gã khuân vác suy nghĩ miên man. Gã lấy làm ngạc nhiên sao một bà ra dáng như bà này lại đi làm công việc của một người nhà bếp, bởi vì rốt cuộc gã cũng nhận ra được rằng đây không phải là một ả nô tỳ: gã thấy bà ta có vẻ quý phái quá, không thể nghĩ là người đi ở, hơn nữa còn có thể coi là nhân vật lớp thượng lưu. Gã đã định hỏi để biết rõ địa vị của bà ta; nhưng chưa kịp cất lời thì một thiếu phụ khác đã ra mở cửa trông còn xinh đẹp hơn, làm cho gã rất đỗi ngạc nhiên; hay đúng hơn là xúc động choáng váng trước vẻ kiều diễm lộng lẫy của nàng, đến nỗi gã tưởng có thể đánh rơi cái sọt cùng với tất cả những thứ đựng bên trong xuống đất. Gã chưa từng bao giờ trông thấy có ai xinh đẹp bằng con người đang đứng trước mặt gã.

Người đàn bà dẫn gã đi theo nhận thấy sự bàng hoàng diễn ra trong lòng gã và hiểu rõ nguyên nhân. Điều đó làm nàng thấy vui vui, và thích thú quan sát thái độ của gã đến nỗi không để ý rằng cửa đã mở.

“Kìa em, hãy vào đi chứ, - người mở cửa xinh đẹp bảo nàng - em còn đợi gì? Em không nhận thấy anh chàng tội nghiệp này vác nặng đến không chịu nổi nữa hay sao?”

Nàng cùng với gã khuân vác đi vào nhà, người ra mở cửa đóng cửa lại, và cả ba người sau khi đi qua một tiền đình đẹp, băng qua một cái sân rất rộng chung quanh là hành lang có lan can chạy nhanh, ăn thẳng với nhiều ngôi nhà rất tráng lệ. Cuối sân đặt một chiếc sập bọc đệm sang trọng, chính giữa sập kê một chiếc ngai bằng hổ phách đặt lên trên bốn trụ gỗ mun khảm những viên kim cương và ngọc to lớn khác thường, và phủ bằng xa-tanh đỏ thêu kim tuyến của Ấn-độ, nghệ thuật tài tình. Chính giữa sân có một bể nước, thành xây bằng cẩm thạch trắng, chứa đầy nước trong veo đang cuồn cuộn tuôn xuống từ mõm một con sư tử đồng mạ vàng.

Gã khuân vác tuy mang nặng vẫn ngắm nghía không biết chán các ngôi nhà lộng lẫy, đâu đâu cũng sạch sẽ tinh tươm, những điều đặc biệt làm cho gã chú ý là một thiếu phụ thứ ba trông còn đẹp hơn người thứ hai: Nàng ngồi trên một chiếc ngai vàng. Trông thấy hai nàng kia, nàng bước xuống và ra đón họ. Qua vẻ cung kính mà hai người trước dành cho nàng, gã đoán rằng đấy phải là người gia trưởng, và quả thật gã không lầm. Người đàn bà ấy tên là Zôbêít; người ra mở cửa là Xaphi; và Amin là tên nàng vừa đi mua bán.

Zôbêít vừa tiến đến gần hai nàng vừa nói: “Các em không trông thấy anh chàng chết gục dưới cái sọt nặng đấy sao? Các em còn đợi gì mà không đỡ nó xuống?”

Thế là Amin và Xaphi người bợ đằng trước, kẻ đỡ phía sau, nâng cái sọt. Zôbêít cũng hộ một tay, và ba người nhấc sọt đặt xuống đất. Họ bắt đầu dỡ hàng ra. Làm xong, nàng Amin yêu kiều lấy tiền trả công gã vác thuê một cách hào phóng.

Anh chàng rất hài lòng với số tiền thiếu phụ vừa trả cho gã, đáng lẽ cầm lấy cái sọt của mình và ra về, song gã không sao dứt mà đi được: bất giác gã cảm thấy ngẩn ngơ muốn được ngắm nghía mãi ba con người xinh đẹp hiếm thấy và cả ba cũng đều có vẻ khả ái: chả là nàng Amin cũng vừa bỏ tấm mạng che mặt ra, và gã thấy nàng cũng đẹp không kém hai người kia. Điều gã không thể nào hiểu được là không thấy một người đàn ông nào trong nhà. Thế nhưng, phần lớn thức ăn mà gã vừa mang đến, cũng như các hoa quả khô và các loại bánh mứt khác nhau ấy thật ra chỉ hợp với những kẻ hay rượu và thích nhậu nhẹt mà thôi.

Thoạt tiên Zôbêít tưởng người vác thuê dừng lại để lấy hơi; nhưng thấy gã nấn ná quá lâu, nàng hỏi: “Anh còn chờ gì? Trả công chưa vừa ý anh sao? Em à - nàng quay sang nói với Amin - em hãy cho anh ấy thêm một ít nữa, để anh ấy bằng lòng mà ra về.”

— Thưa bà - gã khuân vác nói - đấy không phải là nguyên nhân giữ chân tôi lại; tôi đã được trả công quá hậu hĩ rồi. Tôi biết rằng nấn ná lại đây lâu quá mức cần thiết là bất lịch sự; song tôi hy vọng bà sẽ rộng lượng khoan dung cho nếu tôi tỏ vẻ ngạc nhiên sao không thấy một người đàn ông nào ở cùng ba bà xinh đẹp hiếm thấy thế này. Một tập thể đàn bà không có đàn ông cũng buồn chán như một tập thể đàn ông không có đàn bà vậy - Gã thêm thắt nhiều câu khá ý nhị để chứng minh điều vừa nói. Gã lại không quên dẫn ra câu người ta hay nói ở Bátđa: không đủ bốn người thì bữa ăn kém ngon, để cuối cùng đi đến kết luận là, bởi vì các bà mới có ba người, họ cần có một người thứ tư nữa để cùng ăn cho có bọn.

Ba nàng phá lên cười khi nghe anh chàng khuân vác lý sự. Sau đó, Zôbêít nghiêm trang nói: “Anh bạn ạ, anh tò mò hơi quá mức rồi đấy. Tuy nhiên, mặc dù anh không đáng cho ta phải đi sâu vào chi tiết, ta cũng vui lòng nói cho anh rõ chúng ta là ba chị em; chúng ta ăn ở kín đáo đến nỗi chẳng ai hay biết gì hết: chúng ta có lý do quan trọng để mà sợ những kẻ tò mò; một tác giả hay mà ta từng đọc, đã nói: Hãy giữ kín điều bí mật của ngươi, đừng cho ai hay: người nào đã để lộ cho kẻ khác biết thì không còn làm chủ điều bí mật của mình nữa. Nếu lòng ngươi còn không chứa đựng nổi điều bí mật của ngươi, thì làm sao lòng của người mà ngươi để lộ cho biết lại có thể chứa đựng nổi điều bí mật ấy?”

— Thưa các bà, - gã khuân vác đáp, - chỉ nhìn hình dáng các bà, ngay từ đầu tôi đã nghĩ rằng đây là những con người cao quý hiếm có, và tôi thấy rõ tôi đã không nhầm. Mặc dù số phận chẳng cho tôi đủ của cải đi vươn lên làm một nghề khác hơn nghề nghiệp của mình; tôi vẫn không ngừng tìm hết cách bồi bổ trí tuệ bằng việc đọc các sách khoa học và lịch sử: và xin phép các bà cho tôi được nói rằng tôi cũng có đọc ở một tác giả khác một châm ngôn mà bao giờ tôi cũng thực hành một cách, tốt đẹp: “Chúng ta chỉ giữ bí mật đối với những kẻ mà mọi người đều thừa nhận là không kín tiếng, họ sẽ phụ lòng tin của chúng ta; nhưng chúng ta chẳng khó dễ gì mà không cho những người khôn ngoan biết, bởi vì chúng ta tin chắc rằng họ sẽ biết cách giữ kín tiếng”. Điều bí mật để ở nhà tôi thì cũng an toàn không kém khi nó được cất vào một gian buồng mà chìa khóa đã đánh mất và cửa thì đã niêm phong.

Zôbêít hiểu gã vác thuê này không phải không thông minh, gã muốn được dự bữa tiệc mà ba người sắp dùng, liền mỉm cười bảo gã: “Anh biết là chúng ta sửa soạn ăn tiệc; và anh cũng biết rằng chúng ta đã chi tiêu một món tiền lớn; chắc là sẽ không công bằng nếu anh cùng dự tiệc mà không có gì đóng góp vào”. Nàng Xaphi xinh đẹp ủng hộ ý kiến của bà chị: “Anh bạn ạ, anh chưa bao giờ nghe câu người ta thường nói thế này ư: “Nếu bạn có mang đến một cái gì, thì bạn sẽ ở đây cùng với chúng tôi; nếu bạn chẳng mang gì đến, thì bạn nên tay không lui về?”

Gã khuân vác, mặc dù giỏi lý sự, có lẽ đành phải bối rối rút lui; nếu không được nàng Amin bênh vực. Nàng nói với Zôbêít và Xaphi: “Hai chị thân yêu ơi, em xin hai chị cho phép anh này ở lại với chúng ta; khỏi phải nói là anh ta sẽ làm chúng ta vui: các chị đã thấy rõ anh ta có khả năng về mặt đó. Em xin quả quyết với các chị là, nếu anh ta không vui lòng, nhanh nhẹn và dũng cảm đi theo em thì dễ chừng em đã không đủ sức mua sắm bấy nhiêu thứ trong thời gian ngắn như vậy. Hơn nữa, nếu em thuật lại tất cả nhưng điều dí dỏm mà anh ta nói với em trong lúc đi đường, các chị sẽ đỡ ngạc nhiên vì sao em che chở anh ta.”

Nghe Amin nói, gã khuân vác mừng rơn, liền quỳ gối và hôn đất dưới chân con người tốt bụng ấy, rồi vừa đứng dậy vừa nói với nàng: “Thưa bà yêu kính, ngày hôm nay bà đã khởi đầu hạnh phúc của tôi, giờ bà lại đưa nó lên tột đỉnh bằng một hành động rất hào hiệp, tôi không biết làm sao bày tỏ hết lòng biết ơn đối với bà. Hơn nữa, thưa các quý bà, - gã nói với cả ba chị em - các bà đã dành cho kẻ này một vinh dự lớn như vậy thì xin đừng nghĩ rằng tôi sẽ lạm dụng nó, hoặc là tôi dám tự cho là một con người xứng đáng với vinh dự ấy; không, tôi vẫn mãi mãi tự coi mình như là tên nô lệ hèn mọn nhất của các quý bà.”

Nói xong gã muốn trả lại số tiền vừa nhận; nàng Zôbêít nghiêm trang truyền bảo gã hãy giữ lại: “Những gì tay chúng ta đã bỏ ra để thưởng công những kẻ làm giúp thì tay chúng ta sẽ không nhận trở lại. Nhưng, anh bạn ạ, trong khi bằng lòng cho anh ở lại đây cùng chúng ta, ta báo trước cho anh biết: không phải chỉ có một điều kiện là anh sẽ giữ điều bí mật chúng ta đòi hỏi mà thôi đâu, chúng ta còn muốn rằng anh phải xử sự theo đúng phép lịch sự và tính trung hậu nữa.”

Trong khi Zôbêít nói thì nàng Amin xinh đẹp cởi bộ cánh đi phố, buộc chéo tà áo dài vào thắt lưng để làm việc cho gọn, rồi bày bàn. Nàng dọn ra nhiều món ăn, đặt lên trên tủ đựng thức ăn nhiều chai rượu nho và các chén bằng vàng. Sau đấy, các bà ngồi vào bàn và cho gã khuân vác thuê ngồi ở bên cạnh; gã lấy làm hài lòng tột độ vì được cùng dự tiệc với ba con người xinh đẹp khác thường.

Ăn được mấy miếng, nàng Amin tự mình rót rượu ra một cái chén, rồi uống trước theo đúng phong tục của người Ả-rập. Sau đó, nàng rót tiếp cho các bà chị, hai người này lần lượt uống, cuối cùng nàng rót chén thứ tư đưa cho gã khuân vác; gã đỡ lấy, hôn tay Amin và trước khi uống hát một bài đại ý nói rằng, giống như ngọn gió đi qua những nơi thơm tho thì mang theo hương ngào ngạt, chén rượu gã sắp uống đây, nhận từ bàn tay nàng, sẽ mang theo hương vị tuyệt vời hơn hẳn hương vị tự nhiên của nó. Bài hát ấy làm vui lòng các thiếu phụ, và họ cũng cất tiếng hát. Mọi người đều rất vui vẻ trong suốt bữa ăn kéo dài khá lâu và kèm theo đủ trò thú vị.

Chẳng mấy chốc thì trời tối, nàng Xaphi, thay mặt ba thiếu phụ, liền nói với gã khuân vác: “Hãy đứng lên và đi đi: đã đến lúc anh phải về rồi đấy”. Gã khuân vác không làm sao đi cho dứt, đáp: “Ô kìa, thưa các bà, các bà truyền bảo tôi đi đâu giữa lúc người tôi đang trong tình trạng như thế này? Tôi say mềm vì chiêm ngưỡng các bà và vì uống quá nhiều rượu: có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ tìm được đường mà về đến nhà. Xin các bà hãy cho tôi nghỉ đêm để tỉnh bớt rượu, tôi nghỉ ở đâu cũng được; nhưng cũng cần phải có thời gian lâu lâu tôi mới có thể trở lại tỉnh táo như khi tôi bước chân vào dinh thự này; ấy thế mà tôi còn e rằng tôi để lại phần tinh anh nhất của mình nơi đây.”

Một lần nữa nàng Amin lại bênh gã khuân vác. Nàng nói: “Các chị ơi, anh ta nói có lý, em hiểu anh ta vì sao phải xin các chị điều đó. Anh đã làm cho chúng ta khá vui rồi đấy, nếu các chị tin lời em, hay đúng hơn nếu các chị yêu em nhiều như em hằng tin tưởng, thì chúng ta nên giữ anh ta lại tối nay ở đây.”

— Em à - nàng Zôbêít nói - các chị không nỡ từ chối em điều gì. Anh khuân vác này - nàng quay sang nói với gã - chúng ta vui lòng thể theo yêu cầu của anh lần nữa; nhưng ta đặt thêm một điều kiện mới. Cho dù mấy chị em ta có làm gì đi nữa trước mặt anh, hoặc là giữa chúng ta với nhau hoặc là đối với cái gì khác, anh cũng không được hé răng hỏi tại sao; bởi vì nếu anh hỏi về những việc hoàn toàn không dính dáng đến mình, anh có thể phải nghe những điều không vui tai; anh phải chú ý đấy, không được quá tò mò tìm hiểu sâu nguyên nhân những hành động của chúng ta.

— Thưa bà, - gã vác thuê đáp, - tôi xin hứa với bà tôi sẽ tôn trọng điều kiện ấy một cách đứng đắn đến nỗi bà sẽ không có gì phải trách mắng chứ dừng nói chỉ đến trừng phạt tội tò mò của tôi: trong dịp này lưỡi tôi sẽ bất động, mắt tôi sẽ như một tấm gương, không giữ lại tí gì những vật nó đã phản chiếu.

Vẻ mặt rất trang nghiêm, nàng Zôbêít lại nói: “Để cho anh thấy, điều ta đòi hỏi anh tuân theo không phải vừa mới đặt ra giữa anh và ba chị em ta, anh hãy đứng lên và ra đọc câu viết bên trên cửa ra vào, ở mặt trong.

Gã vác thuê bước đến và đọc những chữ sau đây bằng đại tự dát vàng: “Ai nói những điều không liên quan đến mình, sẽ phải nghe những điều không thú vị cho mình”. Gã trở vào nói với ba chị em: “Thưa các bà, tôi xin thề là các bà sẽ không nghe tôi nói tới một điều gì không liên quan đến tôi, mà các bà quan tâm.”

Thỏa thuận xong, nàng Amin bày bữa ăn tối; và sau khi thắp nhiều cây nến pha trầm hương và xạ hương xông mùi thơm dễ chịu làm cho căn phòng chan hòa ánh sáng, nàng đến ngồi vào bàn cùng với hai chị và gã vác thuê. Họ lại bắt đầu ăn uống, ca hát và ngâm thơ. Các bà thích chuốc rượu cho gã say, lấy cớ là mừng sức khỏe gã. Chẳng ai ngại ngùng gì mà không nói đùa. Cuối cùng, giữa lúc họ đang hết sức vui vẻ nhất trần đời thì nghe có tiếng gõ cửa.

Tất cả ba người đàn bà cùng đứng lên một lúc để ra mở, nhưng nàng Xaphi vốn chuyên lo công việc này, nhanh nhẹn hơn cả; còn hai nàng kia thấy đã có người đi bèn ngồi lại chờ Xaphi trở vào cho biết ai có việc gì mà đến nhà họ muộn như vậy. Xaphi trở vào nói: “Chị và em ạ, có một cơ hội rất tốt cho chúng ta vui chơi thú vị đến hết đêm nay; nếu chị và em Amin cùng một suy nghĩ như em thì ta không nên bỏ lỡ. Ngoài cửa nhà ta có ba khất sĩ[24] hay ít ra em cho là như vậy qua cách ăn mặc của họ; những điều chắc sẽ làm cho chị và em ngạc nhiên, là cả ba đều chột mắt bên phải, và tóc, râu, lông mày đều cạo trụi. Họ nói rằng họ vừa mới đến Bátđa, họ chưa từng đặt chân tới đây bao giờ; và bởi vì trời tối mà không biết trọ ở đâu, họ ngẫu nhiên gõ cửa nhà ta và yêu cầu chúng ta, vì Thượng đế, hãy làm phúc cho họ nghỉ lại. Họ xin vui lòng ở trong chuồng ngựa cũng được. Họ đều còn trẻ, trông cũng khá khôi ngô và còn có vẻ thông minh nữa là khác; nhưng em không thể nào nhịn được cười khi nghĩ đến bộ mặt ngộ nghĩnh và giống nhau như đúc của họ”. Nói đến đây, Xaphi ngừng lời và phá ra cười ngặt nghẽo đến nỗi hai bà kia và gã khuân vác cũng không nén được cười. “Chị và em này - nàng Xaphi lại nói - Chị và em có đồng ý là ta cho họ vào không? Với những người như em vừa tả, chắc chắn là chúng ta chỉ có thể kết thúc ngày hôm nay còn vui vẻ hơn lúc mở đầu. Họ sẽ làm cho ta vui mà chúng ta cũng chẳng tốn kém gì, bởi vì họ chỉ xin nghỉ lại mỗi một đêm nay thôi, sáng ra là họ xin từ biệt chúng ta ngay.”

Zôbêít và Amin không đồng ý điều Xaphi đề nghị, chính Xaphi cũng đã hiểu rõ vì sao. Nhưng nàng tỏ ra thiết tha muốn đạt cho bằng được lời yêu cầu của mình, thành ra hai người không nỡ nào từ chối. Nàng Zôbêít bảo: “Thế thì em hãy ra gọi họ vào; nhưng đừng quên báo trước cho họ biết là không được hỏi han những điều gì không liên quan đến họ, và chỉ cho họ đọc câu viết sẵn bên trên cửa ra vào. Nghe chị nói vậy, Xaphi mừng rỡ chạy ra mở cửa, và một lát sau, nàng trở vào cùng với ba khất sĩ.

Vừa vào tới nơi, ba chàng cúi gập người chào, các thiếu phụ đứng lên nghênh tiếp và chúc mừng họ một cách lịch sự rằng ba chị em rất vui lòng được dịp giúp đỡ họ và góp phần làm cho họ chóng lại sức sau những nỗi mệt nhọc dọc đường; và cuối cùng mời ba chàng ngồi xuống bên cạnh. Cảnh cửa nhà lộng lẫy và vẻ phúc hậu của ba thiếu phụ làm cho ba khất sĩ đánh giá cao những bà chủ nhà xinh đẹp; nhưng trước khi ngồi vào chỗ, tình cờ trông thấy gã vác thuê ăn mặc gần giống với nhiều khất sĩ thuộc một dòng tu khác, không cạo râu và cạo lông mày, một chàng cất tiếng nói: “Hình như đây là một trong những đạo huynh Ả-rập chúng ta thuộc phái chống đối.”

Gã vác thuê đã thiu thiu và đầu óc đang nóng lên bởi hơi men, lấy làm bất bình về câu nói đó; gã cứ ngồi yên, vừa nhìn ba chàng khất sĩ một cách hợm hĩnh vừa nói: “Các bạn ngồi xuống, và chớ có dính dáng vào những việc không phải của mình. Các bạn chưa đọc câu viết trên cửa ra vào? Chớ nên buộc người khác phải sống theo kiểu của các bạn; nhập gia phải tùy tục.”

— Ông bạn ơi, - chàng khất sĩ đáp, - bạn chớ nổi nóng; chúng tôi rất lấy làm tiếc nếu có phần nào thiếu sót khiến cho bạn bực mình; ngược lại, chúng tôi sẵn sàng nghe các lời chỉ giáo của bạn.

Lời qua tiếng lại có thể còn kéo dài, nhưng các thiếu phụ đã xen vào và chấm dứt sự cãi cọ.

Khi các khất sĩ đã yên vị, các thiếu phụ mời họ ăn và nàng Xaphi vui tính đặc biệt chú ý rót rượu mời họ uống.

Ăn uống thỏa thuê xong, ba chàng khất sĩ nói với các bà rằng họ sẽ rất sung sướng được hòa nhạc hầu các bà, nếu các bà có sẵn nhạc cụ và vui lòng cho người mang ra. Nàng Xaphi xinh đẹp đứng lên đi tìm.

Một lát sau nàng trở lại đưa cho ba chàng một chiếc sáo địa phương, một chiếc sáo Ba-tư và một cái trống xứ Bát. Mỗi khất sĩ lấy thứ nhạc cụ mình chọn, và cả ba bắt đầu chơi một khúc nhạc. Các thiếu phụ đều thuộc lời ca của khúc nhạc đó, một lời ca rất vui nhộn. Cất tiếng hát theo; nhưng chốc chốc lại ngừng lại và phá lên cười vì lời ca ngộ nghĩnh.

Đang giữa cuộc vui, đúng lúc mọi người đang vui vẻ nhất, thì có tiếng gõ cửa. Xaphi ngừng hát và ra xem có việc gì.

***

Nhưng tâu bệ hạ - kể đến đoạn này nàng Sêhêrazát nói với hoàng đế Saria - bệ hạ hẳn muốn biết vì sao có người gõ của các bà khuya khoắt như vậy, xin tâu rõ lý do:

Hoàng đế Harun An-Rasít thường có thói quen vi hành vào ban đêm, để tự mình xét xem có phải mọi sự trong kinh đô đều thanh bình, hay là có việc mất trật tự nào xảy ra chăng! Đêm hôm ấy hoàng đế xuất hành sớm, cùng đi có tể tướng Giafa[25] và Mêrua, đứng đầu các hoạn nô trong cung cấm, cả ba đều cải trang thành những người buôn. Đi qua phố nhà ba thiếu phụ, nhà vua nghe tiếng đàn sáo, tiếng hát và tiếng cười, liền truyền cho tể tướng: “Khanh hãy đến gõ cửa cái nhà người ta đang làm huyên náo kia; ta muốn vào đấy xem cho rõ nguyên nhân”. Mặc cho tể tướng trình bày rằng đấy chẳng qua là những người đàn bà đang chè chén đêm khua, chắc hẳn hơi men đang làm cho họ nóng đầu; nhà vua không nên tự dưng đến, biết đâu họ chẳng thốt ra những lời nhục mạ; vả chăng cũng chưa phải đã đến giờ cấm, không nên quấy rầy sự vui chơi của họ. “Mặc kệ - nhà vua phán - hãy gõ cửa đi, ta ra lệnh cho ngươi đó.”

Vậy chính là tể tướng Giafa đến gõ cửa nhà các thiếu phụ theo lệnh của hoàng đế đang không muốn cho ai nhận ra mình.

Nàng Xaphi mở cửa. Tể tướng, qua ánh sáng cây nến nàng cầm ở tay, nhận ra đây là một người đàn bà tuyệt đẹp. Ông cúi chào rất thấp và nói lễ phép: “Thưa bà, chúng tôi là ba nhà buôn ở Mútxun[26], mới đến đây chừng mươi hôm với nhiều hàng hóa đắt tiền mà chúng tôi đang giữ ở kho trong một cái trại[27], nơi chúng tôi tạm trú. Hôm nay, chúng tôi vừa đến chơi một nhà buôn trong thành phố mời chúng tôi đến thăm. Ông ta chiêu đãi chúng tôi, và cũng nhân vui vì có chén rượu, ông ta cho mời một đoàn vũ nữ đến. Trời đã tối rồi, trong lúc nhạc công đang cử nhạc và các vũ nữ múa, anh em làm ồn ào quá, lính tuần đi qua và gọi cửa. Một số người dự hội bị bắt, về phần chúng tôi, may mắn thoát được nhờ vượt qua một bức tường. Nhưng, - tể tướng nói tiếp - bởi vì chúng tôi là người lạ, ít nhiều vừa có chén rượu, chúng tôi sợ lại gặp phải tốp lính tuần khác, hay tốp lúc nãy cũng nên, trước khi về được tới trại cách đây cũng khá xa. Mà dù chúng tôi có về được tới nơi đi nữa thì cũng vô ích vì cổng trại đã đóng, phải đến sáng sớm mai mới mở, cho dù có việc gì xảy ra. Chính vì vậy, thưa bà, đi ngang qua đây nghe tiếng đàn và tiếng hát, chúng tôi cho là gia đình ta chưa đi nghỉ, cho nên chúng tôi đánh bạo gõ cửa cầu xin bà cho phép tạm trú đến sáng. Nếu quý bà thấy rằng, chúng tôi đáng được tham gia cuộc vui cùng gia đình, thì chúng tôi xin cố gắng góp phần theo khả năng của mình để bù vào chỗ tại chúng tôi mà cuộc vui đó phải gián đoạn. Bằng không, chỉ xin bà vui lòng cho chúng tôi nghỉ tạm qua đêm ở nhà ngoài cho đỡ sương thôi cũng được.”

Trong lúc Giafa nói, nàng Xaphi xinh đẹp có đủ thời giờ quan sát tể tướng và hai người cùng đi, mà ông bảo cũng là nhà buôn như ông. Qua vẻ mặt của họ, nàng nghĩ đây chắc không phải là những người bình thường, liền đáp rằng mình không phải chủ nhân; nếu họ vui lòng đợi một lát; thì nàng sẽ trở lại cho biết ý kiến trả lời.

Xaphi vào trình bày lại với chị và em gái, hai người do dự hồi lâu không biết nên quyết định thế nào. Nhưng vốn là những người tốt bụng, vả chăng họ cũng đã làm ơn đồng ý cho ba khất sĩ trọ rồi. Bởi vậy ba nàng quyết định để các khách vào.

Hoàng đế, tể tướng và viên đứng đầu các hoạn nô chào các thiếu phụ và các khất sĩ một cách rất lịch sự. Các bà tưởng họ là nhà buôn nên tiếp đón họ cũng lịch sự không kém. Nàng Zôbêít, với tư cách là người gia trưởng, nói với họ bằng một giọng nghiêm trang thích hợp với nàng: “Xin chúc mừng các ngài; song trước hết xin các ngài chớ cho là đường đột nếu chúng tôi yêu cầu các ngài một điều.”

— Điều gì, thưa bà? - tể tướng hỏi, - Ai có thể từ chối một điều gì với các phu nhân xinh đẹp dường này?

Nàng Zôbêít nói tiếp:

— Ấy là chỉ nên có mắt mà không có lưỡi; ấy là bất kỳ các ngài trông thấy gì cũng xin chớ có hỏi để tìm hiểu nguyên nhân, và xin chớ có nói những điều gì không liên quan đến các ngài, e rằng làm như vậy các ngài sẽ phải nghe những điều không được vui tai.

— Thưa bà, chúng tôi xin vâng lời bà, - tể tướng đáp, - Chúng tôi không phải là quan tòa, cũng không phải là những kẻ tò mò lắm điều; chỉ lo việc có liên quan đến mình và không dính dáng gì tới những việc không liên quan, như thế cũng đã đủ cho chúng tôi lắm rồi.

Đến đấy mọi người cùng ngồi xuống, chuyện bắt đầu nở; và người ta lại tiếp tục uống rượu mừng những người mới đến.

Trong khi tể tướng nói chuyện cùng các bà, hoàng đế không thể không thầm phục nhan sắc khác thường, sự duyên dáng, tính tình hòa nhã và trí thông minh của họ. Mặc khác, nhà vua cũng hết sức lấy làm lạ về ba chàng khất sĩ cùng chột mắt bên phải như nhau.

Có lẽ vua đã rất muốn tìm hiểu cho ra các điểm kỳ quặc đó, nhưng điều kiện các bà vừa đặt ra cho nhà vua và những người cùng đi, ngăn không cho nhà vua hỏi. Thêm vào đó, khi suy nghĩ về những đồ đạc sang trọng, xếp đặt ngăn nắp và sự sạch sẽ của tòa dinh thự, nhà vua không thể tin rằng chốn này không có thuật ma phép quỷ gì đây.

Câu chuyện chuyển sang vấn đề giải trí và các cách thức vui chơi, các khất sĩ liền đứng lên múa một bài theo kiểu của họ, làm cho các thiếu phụ vốn đã có cảm tình càng thêm ưa thích, và nhà vua và những người cùng đi cũng nể vì.

Ba khất sĩ múa xong, nàng Zôbêít đứng dậy, vừa cầm tay Amin vừa nói:

— Em ơi, em hãy đứng lên; các ngài đây chắc sẽ không cho là không tốt việc chúng ta tự xử phạt mình, và sự có mặt của các ngài sẽ không ngăn trở chúng ta làm công việc chúng ta vẫn quen làm.

Nàng Amin hiểu ý chị, đứng lên thu dọn bát đĩa, bàn ăn, chai cốc và những nhạc cụ mà các khất sĩ vừa chơi.

Nàng Xaphi cũng không ngồi yên: nàng quét nhà, xếp đặt lại đồ đạc vừa bị xáo trộn, gạt bấc nến và cho thêm trầm hương và long diên hương vào. Làm xong, nàng mời ba khất sĩ ngồi vào đầu này chiếc sập, mời nhà vua và những người cùng đi ngồi vào đầu kia. Còn gã khuân vác thì nàng bảo: “Anh hãy đứng lên, và sẵn sàng giúp một tay vào việc chúng ta sắp làm đây; một người như anh, coi như thể người nhà, không nên ngồi im chẳng làm gì.”

Gã khuân vác đã phần nào tỉnh rượu, nhanh nhẩu đứng lên, dắt tà áo vào thắt lưng và nói: “Tôi đã sẵn sàng, có việc gì phải làm nào?”

— Được, - nàng Xaphi đáp, - cứ chờ đây khắc có việc, anh chẳng phải đứng chơi lâu đâu.

Lát sau, nàng Amin trở lại mang theo một chiếc ghế và đặt xuống chính giữa phòng. Tiếp đó nàng đi đến một căn buồng, mở cửa ra, và ra hiệu bảo gã khuân vác đến: “Lại đây giúp tôi một tay”. Gã làm theo và cùng nàng bước vào buồng, và trong chốc lát trở ra dẫn theo hai con chó cái đen; mỗi con có một chiếc xích buộc vào vòng cổ; hai con chó cái có vẻ như đã từng bị đánh bằng roi vọt. Gã tiến tới giữa phòng.

Lúc đó, nàng Zôbêít đang ngồi giữa ba khất sĩ và hoàng đế, đứng lên và trang trọng bước tới chỗ gã khuân vác đứng. “Nào, - nàng vừa nói vừa buông tiếng thở dài - chúng ta hãy làm bổn phận!”. Nàng xắn ống tay áo lên tận khuỷu, và sau khi cầm lấy cái roi Xaphi đưa, nàng bảo gã khuân vác: “Anh đưa cho em Amin ta giữ một con chó, rồi dẫn con kia đến sát đây cho ta.”

Gã làm theo lệnh, và khi gã tiến đến gần Zôbêít, con chó cái gã đang dắt ở tay bắt đầu rít lên, ngước đầu hướng về Zôbêít, vẻ van lơn. Nhưng nàng Zôbêít không quan tâm đến bộ điệu rầu rĩ của con chó đáng thương cũng như những tiếng rít của nó vang khắp gian nhà, cầm roi đánh tới tấp vào nó cho đến khi mệt đứt hơi; rồi nàng vất chiếc roi ra đất; cầm sợi xích từ tay gã khuân vác nàng nâng hai chân con chó lên; chó và người cùng nhìn nhau vẻ buồn bã, cảm động; chó và người cùng khóc. Cuối cùng Zôbêít rút khăn tay lau nước mắt con chó cái, hôn nó, rồi trao lại cái xích cho gã khuân vác cầm: “Hãy dẫn nó trở về chỗ anh vừa đón nó ra, và đưa con kia lại đây cho ta.”

Gã khuân vác dắt con chó bị đánh trở về buồng, và lúc trở ra, nhận con kia từ tay Amin rồi dẫn đến trao cho Zôbêít đang chờ. Nàng bảo gã: “Anh hãy giữ nó như đã giữ con kia!”, rồi cầm lấy chiếc roi, nàng lại đánh nó như vừa đánh con chó lúc nãy. Sau đó nàng lại khóc với nó, lại lau nước mắt cho nó, lại hôn nó và trao trả gã khuân vác. Lần này, nàng Amin dễ mến tự mình dẫn con chó vào buồng, đỡ cho gã khỏi phải làm việc đó. Trong lúc ấy, ba chàng khất sĩ, nhà vua và những người cùng đi đều hết sức kinh ngạc về cuộc hành phạt vừa rồi. Họ không thể hiểu nổi làm sao nàng Zôbêít sau khi đánh đập dữ dội hai con chó cái, những con vật bẩn thỉu theo quan niệm của đạo Hồi, lại khóc ngay sau đấy với chúng, lau nước mắt cho chúng và hôn chúng. Trong thâm tâm, họ bất bình về việc đó, nhất là hoàng đế, nôn nóng hơn tất cả mọi người, rất muốn hiểu rõ nguyên nhân vì đâu đưa đến một hành động lạ lùng như vậy, và không ngớt ra hiệu bảo tể tướng phải hỏi cho ra nhẽ. Nhưng tể tướng quay đầu sang phía khác, làm ngơ cho đến khi bị những đấu hiệu lặp đi lặp lại nhiều lần thúc bách phải trả lời, ông mới ra hiệu rằng bây giờ không phải là lúc thỏa mãn tính hiếu kỳ.

Nàng Zôbêít đứng yên một chốc ở chỗ cũ, chính giữa căn phòng, như để hồi sức sau cơn mệt nhọc vì đánh hai con chó, Xaphi nói với nàng: “Chị thân yêu của em, chị vui lòng trở về chỗ cũ, để cho em đến lượt mình, em cũng được làm nhiệm vụ.”

— Được. - Nàng Zôbêít trả lời và đến ngồi ở chiếc ghế dài; bên phải nàng là hoàng đế, tể tướng Giafa và Mêrua; bên trái nàng là ba chàng khất sĩ và gã vác thuê.

Sau khi Zôbêít trở về chỗ ngồi, mọi người đều im lặng một lúc. Cuối cùng, nàng Xaphi, ngồi lên chiếc ghế đặt chính giữa phòng, nói với Amin: “Em thân yêu của chị, xin em hãy đứng lên, em đã hiểu chị muốn nói gì rồi đấy”. Nàng Amin đứng lên và đi vào một căn buồng khác, không phải nơi nhốt hai con chó. Nàng trở lại tay cầm một cái túi bọc xa-tanh vàng thêu kim tuyến và lót lụa xanh. Nàng đến gần Xaphi và mở túi lấy ra một cây đàn giống như đàn tì bà trao cho nàng. Xaphi đỡ lấy, so dây và bắt đầu gảy đàn đệm theo lời ca: nàng hát một bài tả về những nỗi đau khổ.

— Rất vui lòng. - Amin đáp và tiến đến Xaphi trao đàn và nhường chỗ cho em.

Amin lướt qua mấy phím đàn xem dây đã chỉnh chưa, rồi vừa đàn vừa hát cũng lâu như chị, về cùng một chủ đề ấy nhưng rất mạnh mẽ; và nàng xúc động, hay đúng hơn, thấm thía ý nghĩa lời ca đến nỗi hát xong thì kiệt sức.

Zôbêít muốn tỏ cho em thấy sự hài lòng của mình: “Em ơi, em làm những điều kỳ diệu: rõ ràng em đau nỗi đau mà em diễn tả rất sống động”. Amin không kịp đáp lại lời khen ngợi thành thực ấy. Nàng cảm thấy nghẹt thở đến nỗi chỉ còn nghĩ tới chuyện bứt cổ áo ra cho thoáng, để lộ cho mọi người thấy một bên ngực và vú, không phải là trắng trẻo như một người tựa Amin đáng phải có, mà sần sùi những sẹo, làm cho những người trông thấy gần như phát tởm. Tuy vậy, nàng vẫn chưa thấy đỡ được chút nào, nàng ngã vật ra bất tỉnh nhân sự.

Trong khi Zôbêít và Xaphi lo cấp cứu em, thì một khất sĩ không cầm được, thốt lên: “Chúng ta thà ngủ đêm ở ngoài trời còn hơn là vào đây, nếu biết trước rằng sẽ phải chứng kiến những cảnh tượng thế này”. Nhà vua nghe tiếng, đến gần chàng cùng hai khất sĩ kia và hỏi: “Tất cả những cái này là thế nào?” Chàng khất sĩ vừa mới nói kia liền đáp: “Thưa tôn ông, chúng tôi cũng không biết gì hơn tôn ông.”

— Thế nào - nhà vua hỏi tiếp - các ông không phải là người nhà sao? Và cũng không thể cho chúng tôi rõ về hai con chó đen, về người phụ nữ vừa ngất đi chắc đã từng bị ngược đãi phũ phàng lắm hay sao?

Các khất sĩ đáp:

“Thưa tôn ông, suốt đời chúng tôi chưa hề bước chân vào nhà này, và chúng tôi cũng mới đến đây trước các ngài ít lâu thôi.”

Điều đó càng làm tăng thêm sự kinh ngạc của hoàng đế. “Có lẽ anh chàng đang ngồi với các ông kia biết được phần nào chăng”. Một khất sĩ ra hiệu bảo gã khuân vác đến gần mình, và hỏi gã có biết vì sao các con chó cái đen bị đánh, vì sao vú của Amin sứt sẹo?

“Thưa tôn ông, - gã vác thuê đáp - tôi có thể thề trước thượng đế là nếu quý ngài không biết tí gì về những chuyện đó, thì chúng ta đều chẳng ai hay biết hơn ai. Đúng tôi là người thành phố này, nhưng mãi đến hôm nay tôi mới bước chân vào đây lần đầu, và nếu quý ngài ngạc nhiên thấy tôi ở đây, thì tôi cũng ngạc nhiên không kém khi được gặp quý ngài. Điều còn làm cho tôi thêm lạ lùng gã nói tiếp - là không trông thấy một người đàn ông nào ở đây cùng với các bà ấy.”

Nhà vua, những người cùng đi và các khất sĩ vẫn tưởng rằng gã khuân vác là người nhà này, và có thể hỏi gã để biết về những điều họ muốn biết. Hoàng đế quyết tâm tìm cách thỏa mãn sự tò mò của mình dù với bất cứ giá nào, bèn bảo những người kia: “Các bạn nghe đây, chúng ta ở đây có những bẩy người đàn ông mà chỉ phải đối phó với ba người đàn bà, chúng ta hãy buộc họ phải làm sáng tỏ những điều chúng ta muốn biết. Nếu họ không vui lòng, chúng ta có cách ép họ làm theo ý muốn chúng ta.”

Tể tướng Giafa không đồng tình với ý kiến ấy. Ông trình bày cho nhà vua rõ nhưng hậu quả của nó; và để không lộ cho các khất sĩ biết đấy là hoàng đế, ông vẫn nói với nhà vua như nói với một nhà buôn: “Thưa ông anh, tôi van ngài, chúng ta phải giữ tín nhiệm của chúng ta chứ. Ông anh đã biết rõ điều kiện mà các bà đây đặt ra khi vui lòng cho chúng ta vào nghỉ nhờ, và chúng ta đã chấp nhận. Người ta sẽ nói thế nào nếu chúng ta làm trái những điều đã thỏa thuận? Chúng ta sẽ càng đáng trách hơn nữa, nhỡ nếu xảy ra một việc gì không may, ít có khả năng là các bà buộc chúng ta phải có lời hứa mà lại không có điều kiện làm cho chúng ta phải hối hận nếu chúng ta không giữ lời hứa của mình.”

Nói đến đây, tể tướng kéo riêng nhà vua ra một nơi và nói nhỏ: “Tâu bệ hạ, đêm cũng sắp tàn rồi, xin bệ hạ kiên nhẫn một chút. Sáng sớm mai, thần sẽ đến bắt các bà này dẫn đến trước ngai vàng, bệ hạ sẽ biết rõ tất cả những gì ngài muốn họ nói cho biết”. Mặc dù lời khuyên ấy rất khôn ngoan, hoàng đế vẫn bác bỏ; nhà vua bắt tể tướng phải lặng im và nói mình đòi làm sáng tỏ ngay tức khắc điều muốn biết.

Vấn đề chỉ còn là ai sẽ nói đây. Nhà vua cố ép các khất sĩ lên tiếng trước; nhưng họ đều xin lỗi. Cuối cùng mọi người đồng ý với nhau nên để gã khuân vác làm việc đó. Gã đang chuẩn bị nêu lên câu hỏi tai hại, thì Zôbêít, sau khi cấp cứu Amin khỏi cơn bất tỉnh, đến gần. Nghe họ bàn bạc với nhau to tiếng và sôi nổi, nàng liền hỏi: “Thưa quý ngài, quý ngài nói chuyện gì đấy? Các ngài phản đối điều gì?”

Thế là gã khuân vác cất lời: “Thưa bà, - gã nói - các tôn ông đây muốn yêu cầu bà giải thích cho rõ, tại sao khi đánh đập hai con chó cái, bà lại khóc với chúng: và do đâu mà bà vừa ngất đi lúc nãy vú đầy những vết sẹo? Thưa bà, đấy là những điều tôi được ủy thay mặt các ngài đáng kính hỏi bà.”

Nghe những lời đó, nàng Zôbêít quay về phía nhà vua, những người cùng đi và ba khất sĩ với vẻ kiêu kỳ hiện lên nét mặt, nàng hỏi: “Thưa quý ngài, có phải quý ngài ủy cho anh chàng này yêu cầu tôi điều đó?”. Tất cả đều trả lời đúng, trừ tể tướng Giafa vẫn nín lặng. Nghe lời xác nhận ấy, Zôbêít nói với họ với một giọng chứng tỏ nàng bị xúc phạm sâu sắc: “Trước khi đồng ý nhận lời tiếp các ngài theo yêu cầu của các ngài, và để phòng ngừa mọi chuyện có thể làm cho chúng tôi không bằng lòng về các ngài bởi vì chúng tôi toàn là đàn bà, chúng tôi chẳng đã đặt điều kiện là các ngài không được nói đến những gì không có liên quan tới mình; để tránh cho các ngài khỏi phải nghe những điều không vừa ý hay sao? Thế mà sau khi các ngài đã được đón tiếp và hậu đãi một cách tốt đẹp nhất theo khả năng của chúng tôi, các ngài lại không giữ lấy lời đã hứa. Đúng là điều đó xảy ra một phần tại chúng tôi dễ dãi quá, nhưng đây lại chính là điều không thể tha thứ cho các ngài được, và cách xử sự của các ngài như vậy là không đứng đắn.”

Nói xong, nàng dẫm mạnh chân và vỗ tay ba lần, miệng gọi: “Hãy đến đây nhanh lên!”. Lập tức một cánh cửa mở ra, và bảy tên nô lệ da đen, vạm vỡ, khỏe mạnh, tay cầm gươm tiến vào; mỗi tên túm lấy một trong bảy người đàn ông, quật ngã xuống đất kéo ra giữa phòng, và chuẩn bị chặt đầu họ.

Cũng dễ hình dung được nỗi khủng khiếp của hoàng đế khi hối hận thì đã quá muộn rồi, vì không nghe theo lời khuyên của tể tướng. Trong khi nhà vua đáng thương, Giafa, Mêrua, gã vác thuê và các khất sĩ sắp chịu chết để trả giá cho sự tò mò thô lỗ của họ, thì một tên nô lệ hỏi Zôbêít và hai em nàng: “Thưa các chủ nhân cao sang, quyền uy và đáng kính, xin ban cho chúng tôi lệnh được chặt đầu họ chứ.”

— Hãy khoan - nàng Zôbêít nói - hãy chờ ta hỏi họ đã...

— Thưa bà - gã khuân vác hoảng hốt ngắt lời - nhân danh Thượng đế, xin bà chớ bắt tôi chết vì tội những kẻ khác gây nên. Tôi vô tội, chính họ mới là thủ phạm. Than ôi! - gã vừa khóc vừa nói - chúng ta vui đùa thú vị biết bao; những khất sĩ chột kia là nguyên nhân đưa đến tai vạ này; đến thành phố cũng phải đổ nát điêu tàn vì những con người đáng ghét như vậy. Thưa bà, tôi van bà chớ lẫn lộn người đầu với kẻ cuối: xin bà nghĩ cho rằng tha thứ cho một kẻ khốn khổ như tôi, không có ai cứu giúp, sẽ đẹp đẽ hơn là dùng quyền uy mà trị tội, hơn là dùng nó làm vật hy sinh cho mọi thù hận của bà.

Zôbêít, mặc dù đang giận, cũng không nén được cười thầm những lời than vãn của gã vác thuê. Nhưng không thèm để ý đến gã, nàng hỏi những người kia một lần nữa: “Hãy trả lời, hãy cho tôi biết các ngài là ai, nếu không các ngài chỉ còn sống được một chốc lát nữa mà thôi. Tôi không thể nào tin rằng các ngài là những người tử tế, các ngài không thể là những người có quyền thế hoặc có uy tín ở nước các ngài, cho dù đó là nước nào. Bởi vì nếu quả đúng như vậy, hẳn các ngài đã biết tự kiềm chế và biết kính trọng chúng tôi hơn.”

Hoàng đế bản tính nóng nảy còn đau khổ rất nhiều hơn tất cả những người kia, khi thấy tính mạng mình tùy thuộc vào mệnh lệnh của một người đàn bà bị xúc phạm và bất bình một cách chính đáng; nhưng lúc thấy nàng muốn biết rõ mấy người là ai, nhà vua bắt đầu có ít nhiều hy vọng vì nghĩ rằng một khi đã biết rõ địa vị của họ rồi, chắc hẳn nàng sẽ chẳng giết nào. Vì vậy nhà vua rỉ tai tể tướng đang nằm sát bên cạnh mình, bảo nên nói rõ ra ngay chính hoàng đế đây. Nhưng tể tướng thận trọng và khôn ngoan, muốn cứu vớt danh dự của nhà vua, và không muốn để lan truyền rộng rãi điều sỉ nhục lớn mà tự nhà vua chuốc lấy, chỉ trả lời: “Chúng tôi chỉ là những người bình thường”. Nhưng đến khi, để vâng lệnh hoàng đế, ông định trả lời thì nàng Zôbêít không cho ông còn thời giờ nữa. Nàng đã quay sang ba khất sĩ, và trông thấy cả ba đều chột mắt, nàng hỏi họ có phải là anh em không? Một chàng trả lời thay cho cả ba: “Thưa bà, không, chúng tôi không phải là anh em theo huyết thống, chúng tôi chỉ là anh em với tư cách là khất sĩ, tức là tự nguyện cùng tuân theo một lối sống như nhau.”

Zôbêít hỏi riêng một chàng:

— Có phải anh chột mắt từ lúc mới sinh?

— Thưa bà không - chàng đáp - tôi bị chột vì một việc xảy ra hết sức kỳ lạ, mà nếu được chép ra chắc chắn không một ai không cho là bổ ích. Sau chuyện không may ấy, tôi cho cạo râu và lông mày, và mặc bộ quần áo này, tôi tự nguyện làm khất sĩ.

Zôbêít lại hỏi hai chàng kia câu hỏi trên, và họ cũng đều trả lời như người đầu. Chàng trả lời sau rốt còn nói thêm: “Thưa bà, để bà hiểu cho rằng chúng tôi không phải là những người tầm thường, may ra bà có sự nể vì nào hơn đối với chúng tôi chăng, xin thưa để bà rõ rằng cả ba chúng tôi đều là hoàng tử. Mặc dù chúng tôi chưa hề quen nhau trước tối hôm qua, chúng tôi vẫn có đủ thì giờ giới thiệu cho nhau biết thân thế mình: và tôi xin mạo muội thưa để bà rõ là phụ vương chúng tôi cũng có ít nhiều danh tiếng trên thế gian này.”

Nghe đến đây, nàng Zôbêít bớt giận và bảo các tên nô lệ: “Hãy nới tay cho họ một ít, nhưng chúng mày cứ đứng ở đây. Những người nào chịu kể cho chúng ta nghe chuyện về họ và nguyên nhân khiến họ vào nhà này. Thì chúng mày đừng động đến, để tùy ý họ muốn đi đâu thì đi; nhưng chớ có tha cha kẻ nào từ chối không chịu đáp ứng yêu cầu của ta.”

Gã khuân vác, khi hiểu rằng chỉ cần có việc nói chuyện của mình ra là có thể thoát khỏi một nỗi hiểm nghèo nghiêm trọng, lên tiếng trước tiên. Gã nói: “Thưa bà, bà đã rõ chuyện của tôi và nguyên nhân đưa tôi đến nhà ta rồi đấy. Thế cho nên chuyện tôi sắp kể ra đây rất chóng vánh. Em gái của bà hiện có mặt kia, sáng nay gặp tôi ở quảng trường. Vốn chuyên nghề khuân vác, tôi đang ở đó chờ xem có ai thuê mượn để kiếm sống qua ngày. Tôi đã đi theo em gái bà đến một hàng bán rượu, một hàng bán rau, một hàng bán cam và chanh, rồi đến một hàng bán hạnh đào, hạnh nhân, hạt dẻ và nhiều loại quả khác; sau lại đến một nhà làm mứt kẹo và bán gia vị, từ đó, đội cái sọt trên đầu nặng ơi là nặng, tôi đến thẳng nhà bà, và các bà có lòng tốt cho phép tôi ở lại cho tới bây giờ. Đó là một cái ơn mà vĩnh viễn tôi không bao giờ quên. Chuyện của tôi vẻn vẹn có thế.”

Gã khuân vác nói xong, nàng Zôbêít hài lòng bảo gã: “Thôi chạy đi, đi đi, đừng để chúng ta trông thấy mày nữa.”

— Thưa bà, gã khuân vác đáp, - tôi xin bà lại cho phép tôi được tiếp tục ở lại đây. Sẽ không công bằng là sau khi đã cho những người khác niềm thích thú được nghe chuyện về tôi, tôi lại không được phép nghe chuyện về họ.

Gã vừa nói vừa ngồi xuống phía cuối chiếc sập, rất sung sướng thấy mình thoát được một mối tai họa vừa làm cho gã một phen hú vía. Sau gã, một trong ba khất sĩ cất lời. Hướng vào Zôbêít là người chị cả trong ba thiếu phụ và là người ra lệnh bắt chàng nói, chàng bắt đầu kể chuyện về mình:

CHUYỆN CHÀNG KHẤT SĨ THỨ NHẤT, CON VUA

Thưa bà, để bà rõ vì sao tôi mất con mắt bên phải, và bởi lý do gì mà tôi nhập dòng khất sĩ, tôi xin thưa rằng tôi là con vua. Phụ vương tôi có một người anh cũng trị vì như Người ở một nước láng giềng. Bác tôi có hai người con, một hoàng tử và một công chúa: hoàng tử và tôi cùng xấp xỉ tuổi nhau.

Khi tôi đã trưởng thành và được vua cha cho phép tự do xử sự. Hàng năm, tôi thường sang bên bác tôi, lưu lại triều đình của Người một vài tháng, rồi lại trở về sống bên cha tôi. Những cuộc viếng thăm ấy tạo cơ hội cho hoàng tử anh tôi và tôi gắn bó với nhau bằng một tình bạn thắm thiết đặc biệt. Lần cuối cùng gặp tôi, hoàng tử tiếp tôi với những biểu hiện thân ái nhất chưa từng có; và một hôm để chiêu đãi tôi, anh chuẩn bị cẩn thận khác thường, chúng tôi ăn uống rất lâu, và khi đã mãn tiệc, anh bảo tôi: “Chú ạ, chú sẽ không bao giờ đoán ra được từ chuyến chú sang đây lần trước cho đến nay tôi bận việc gì. Đã một năm nay, từ khi chú ra về, tôi cho một số lớn thợ thực hiện một ý đồ mà tôi hằng suy nghĩ. Tôi đã cho xây xong một lâu đài, giờ có thể ở được; thăm nơi đó chú sẽ thấy thích cho mà xem, song chú phải thề trước với tôi là sẽ giữ bí mật và phải trung thành: đó là hai điều tôi đòi hỏi ở chú.”

Tình bạn và tình họ hàng giữa chúng tôi xưa nay không cho phép tôi từ chối anh tôi điều gì, vì vậy không chút do dự tôi thề đúng như anh mong muốn. Thế là anh bảo tôi: “Chú chờ đây một lát, tôi trở lại ngay”. Quả nhiên anh không chậm trễ, chỉ một lát sau tôi đã thấy anh trở lại cùng một phụ nữ hết sức xinh đẹp và ăn mặc lộng lẫy. Anh tôi không cho tôi biết người phụ nữ ấy là ai, và tôi cũng nghĩ mình không có nhiệm vụ hỏi han về điểm đó.

Chúng tôi cùng người phụ nữ lại ngồi vào bàn tiệc, trò chuyện không đâu vào đâu và uống từng cốc rượu đầy chúc mừng sức khỏe của nhau. Sau đó, hoàng tử nói với tôi: “Chú ạ, chúng ta không nên để mất thời giờ; chú hãy vui lòng giúp tôi đưa phu nhân đây đi về phía nọ, đến một nơi chú trông thấy một ngôi mộ có vòm cao mới xây. Chú sẽ dễ nhận ra thôi; cửa mộ đã mở sẵn, hai người hãy vào trong đó chờ tôi. Tôi sẽ đến ngay.”

Trung thành với lời thề, tôi không muốn biết thêm; tôi đưa tay cho người phụ nữ và theo những lời chỉ dẫn của hoàng tử anh tôi, tôi đưa nàng đi trôi chảy dưới ánh trăng, không lạc đường. Vừa đến ngôi mộ, chúng tôi đã trông thấy hoàng tử xuất hiện ngay phía sau, anh mang theo một bình con đầy nước, một cái cuốc và một túi nhỏ đựng vôi.

Anh dùng cuốc phá cái quách rỗng ở chính giữa ngôi mộ, dỡ ra từng phiến đá một và xếp vào một góc. Dỡ hết đá, anh đào đất và tôi thấy hiện ra một cánh cửa nắp. Anh nâng cánh cửa lên, tôi thoáng nhìn thấy dưới đó phần trên của một cầu thang xây bằng gạch. Lúc đó anh họ tôi quay sang nói với người phụ nữ: “Thưa phu nhân, đó là lối dẫn tới nơi tôi đã nói với phu nhân.”. Nghe câu nói đó, người phụ nữ tiến đến và bước xuống cầu thang, hoàng tử chuẩn bị đi theo, nhưng trước khi đi anh quay sang bảo tôi: “Chú ạ, tôi vô cùng biết ơn chú về việc chú vừa giúp. Xin cám ơn. Vĩnh biệt.”

— Anh thân mến, - tôi kêu lên - thế là thế nào?

— Thôi đủ rồi, - anh đáp - chú có thể theo con đường vừa đến đây mà trở về.

Tôi không thể hỏi thêm hoàng tử anh họ tôi một điều gì khác, và đành phải cáo từ. Trên đường về hoàng cung, tôi cảm thấy hơi rượu bốc lên đầu. Tuy vậy, tôi cũng về được đến buồng riêng và đi nằm. Sáng hôm sau, thức dậy, suy nghĩ về những điều đã xảy ra đêm trước, và nhớ lại mọi chi tiết của một câu chuyện phiêu lưu rất kỳ quặc, tôi ngỡ đấy là một giấc mộng. Nghĩ như vậy, tôi cho người hỏi xem anh họ tôi đã tiếp khách chưa; nhưng người ta cho biết là anh tôi không ngủ ở nhà, không rõ anh tôi đi đâu, mọi người đang rất lo lắng, thế là tôi hiểu sự kỳ lạ về ngôi mộ đúng là sự thật quá hiển nhiên đi rồi. Tôi rất buồn, và tránh không để ai trông thấy, tôi bí mật đến nghĩa địa công cộng, ở đấy có vô vàn ngôi mộ giống như tôi đã thấy. Tôi để suốt ngày xem xét hết cái này đến cái khác, nhưng không thể nào nhận được đúng cái tôi tìm; và bốn ngày ròng rã tôi tìm kiếm vô ích như vậy.

Cần phải nói rằng, trong thời gian ấy, bác tôi đi vắng luôn. Người đi săn từ chiều hôm trước. Chờ đợi lâu sốt ruột quá, tôi nhờ các quan trong triều xin lỗi hộ cho khi nào Người trở về, rồi tôi từ giã cung vua bác để trở về triều đình cha tôi, mà ít khi tôi xa lâu như vậy. Các quan trong triều bác tôi rất lo âu không biết hoàng tử ra sao. Nhưng để khỏi vi phạm lời thề giữ bí mật cho anh, tôi không dám làm cho họ thôi băn khoăn, và không muốn hé với họ một tí gì về những điều tôi biết.

Tôi về đến kinh đô của phụ vương tôi, nhưng trái với lệ thường, vừa đến cổng hoàng cung, tôi trông thấy một đội cảnh vệ lớn xúm đến bao vây tôi ngay khi tôi định bước vào. Tôi hỏi lý do, viên võ quan trả lời: “Thưa hoàng tử, quân đội đã công nhận tể tướng lên trị vì thay phụ vương ngài hiện nay không còn nữa, và theo lệnh tân vương, tôi xin bắt giữ ngài”. Đến đây, bọn cảnh vệ túm lấy tôi và dẫn tôi đến trước mặt tên ác vương. Thưa bà, xin bà hãy hình dung sự ngạc nhiên và nỗi đau khổ của tôi lúc bấy giờ.

Tên tể tướng phiến loạn ấy từ lâu vốn nung nấu một mối thù sâu sắc đối với tôi. Nguyên nhân là thế này. Hồi còn niên thiếu, tôi thích bắn cung; một hôm đứng trên một sân thượng trong cung, tôi tập bắn. Một con chim bay qua trước mặt, tôi nhắm bắn, nhưng mũi tên không trúng chim mà vô tình lại tin vào con mắt tên tể tướng lúc ấy đang đứng hóng mát trên sân thượng, làm hắn hỏng mắt. Khi được biết điều không may ấy, tôi vội cho người đến xin lỗi hắn và tự tôi cũng chân thành đến chịu lỗi hắn nữa, nhưng hắn căm thù sâu sắc, hễ có dịp là lộ ra. Khi tôi sa vào tay hắn rồi, thì mối thù của hắn bật ra một cách dã man. Thoạt nhìn thấy tôi, hắn xông đến như một thằng điên, và thọc ngón tay vào mắt phải tôi, hắn móc mắt tôi ra. Đấy là căn nguyên vì sao mà tôi trở nên chột mắt.

Nhưng tên tiếm quyền không hạn chế sự độc ác của hắn ở đấy. Hắn sai nhốt tôi vào trong một cái hòm, và ra lệnh cho đao phủ cứ như vậy mang tôi đi thật xa ngoài hoàng cung, chặt đầu rồi vứt xác cho diều tha quạ mổ. Tên đao phủ cùng đi với một người nữa cưỡi ngựa mang theo cái hòm, họ dừng lại giữa một cánh đồng để thi hành mệnh lệnh của tên vua tàn bạo. Nhưng tôi van xin và kêu khóc dữ quá, làm gã động lòng.

“Hãy đi đi, - gã bảo tôi - đi nhanh ra khỏi nước này và coi chừng chớ có bao giờ trở lại; nếu trở lại không những anh sẽ bị giết chết mà lại còn gây vạ cho tôi”. Tôi cảm tạ anh ta vì cái ơn to ấy, và khi chỉ còn lại một mình, tôi tự an ủi là tuy có bị mất một mắt thật đấy, nhưng lại tránh được một tai họa lớn lao hơn.

Trong tình cảnh của tôi lúc ấy, tôi không thể đi được nhiều đường đất. Ban ngày tôi ẩn nấp vào những nơi vắng vẻ; ban đêm mới ra đi cho đến chừng nào còn hơi sức. Cuối cùng tôi đến được nước của bác tôi.

Tôi kể chi tiết cho bác tôi nghe nguyên nhân bi thảm khiến tôi quay trở lại và tình cảnh đáng buồn của tôi lúc ấy. “Than ôi! - bác tôi kêu lên - mất một đứa con trai còn chưa đủ sao! sao ta lại phải nghe tin một người em thân yêu qua đời và phải trông thấy cháu trong tình trạng thảm thương thế này!” Người tỏ ra rất lo âu vì không nhận được tin tức gì về hoàng tử, mặc dù người cha đau khổ ấy nói chuyện với tôi mà nước mắt như mưa, và sự đau buồn của Người khiến tôi không chịu nổi. Dù có thề thốt với hoàng tử anh họ tôi như thế nào, tôi vẫn thấy không thể còn giữ im lặng được nữa. Tôi kể cho bác tôi tất cả những điều tôi được biết.

Nghe tôi nói, nhà vua như cũng được an ủi ít nhiều, và khi tôi nói xong, Người bảo: “Cháu ạ, chuyện cháu kể đưa lại cho bác ít nhiều hy vọng. Bác có biết là anh cháu có cho xây cái lăng ấy, và bác cũng biết đại khái nó ở vào chỗ nào. Cộng với những điều cháu còn nhớ, bác tin rằng chúng ta sẽ tìm ra được. Nhưng bởi vì anh cháu bí mật làm việc đó và yêu cầu cháu giữ kín, cho nên ý kiến bác là chỉ có hai chúng ta đi tìm chỗ đó thôi, để tránh chuyện vỡ lở ồn ào”. Còn một lý do nữa mà Người không nói ra, là không muốn cho thiên hạ biết chuyện. Đây là một lý do rất quan trọng, như phần tiếp sau của chuyện tôi kể đây sẽ cho bà thấy rõ.

Hai bác cháu tôi đều cải trang, và ra khỏi hoàng cung bằng một cửa phía sau vườn thông ra cánh đồng. Chúng tôi may mắn tìm được ngay nơi cần tìm. Tôi nhận ra cái lăng, và càng lấy làm sung sướng hơn bởi vì đã từng tìm kiếm nó mất bao công mà không thấy. Chúng tôi đi vào lăng và tìm ra được cái cửa nắp bằng sắt chẹn lên lối xuống cầu thang. Chúng tôi nâng nó lên rất khó khăn, bởi vì hoàng tử đã dùng vữa và nước mà tôi đã nói đến trát kỹ từ bên trong; nhưng cuối cùng chúng tôi cũng nhấc cánh cửa lên được.

Bác tôi xuống trước, tôi theo Người, và chúng tôi bước xuống chừng năm mươi bậc. Xuống hết cầu thang, chúng tôi vào một thứ phòng đợi dày đặc khói và hôi hám, làm cho ánh sáng tỏa ra từ một chùm đèn treo rất đẹp bị lu mờ hẳn đi.

Từ phòng đợi ấy chúng tôi sang một căn phòng khá rộng, có những cột lớn và được nhiều chùm đèn treo khác chiếu sáng. Chính giữa phòng là một cái thùng chứa trong đó có nhiều thức ăn dự trữ xếp vào một góc. Chúng tôi ngạc nhiên không thấy bóng người. Trước mặt có một cái bục khá cao, phải trèo mấy bậc mới lên tới, và trên đó hình như có đặt một cái giường khá rộng buông rèm kín mít. Nhà vua bước lên, mở màn và trông thấy hoàng tử và người phụ nữ ngủ với nhau, nhưng thân thể đã bị đốt cháy thành than, như thể có ai ném họ vào một lò lửa lớn rồi lôi ra kịp trước khi bị thiêu hủy.

Điều làm cho tôi ngạc nhiên hơn hết là trước cảnh tượng kinh tởm ấy, bác tôi đã không tỏ ra buồn đau khi trông thấy con trai trong tình trạng thảm thương, mà lại nhổ nước bọt vào mặt anh ta, và nói vẻ bất bình: “Sự trừng phạt trên thế gian này là như thế đó; nhưng sự trừng phạt ở thế giới bên kia còn sẽ kéo dài vĩnh viễn”. Chưa vừa lòng với câu nói ấy, nhà vua còn rút dép cầm tay đập mạnh vào má con trai.

Thưa bà, tôi không thể nào diễn tả nổi sự kinh ngạc của tôi khi thấy bác tôi ngược đãi hoàng tử như vậy sau khi đã chết rồi.

“Tâu bệ hạ, - tôi nói - cho dù cảnh tang tóc này có gây nên đau đớn đến đâu, cháu cũng cố nén để xin bệ hạ cho biết anh cháu đã phạm tội gì đến nỗi bệ hạ đối xử như vậy đối với thi hài anh.”

— Cháu ơi, bác có thể nói với cháu con trai bác không xứng đáng được mang tên gọi đó, nó yêu em gái nó từ thuở thơ ngây và được em gái nó cũng yêu trở lại. Bác đã không phản đối mối tình thân mật khi nó vừa nảy nở bởi vì bác không ngờ hết điều xấu có thể xảy ra; ai mà có thể dự kiến được điều đó? Mối tình ấy tăng lên cùng với tuổi và đạt tới một điểm mà bác lo sợ có thể xảy ra hậu quả không hay. Bác tìm cách ngăn ngừa trong phạm vi quyền lực của bác, bác không chỉ bằng lòng gọi riêng anh con ra và rầy la gay gắt, vạch cho nó thấy nỗi kinh tởm mà mối tình nó đang đắm đuối và vết nhục muôn đời mà nó bắt gia đình ta phải chịu nếu nó cứ ngoan cố lao theo những tình cảm tội lỗi; bác lại nói những điều đó với con gái bác, và bắt nó phải cấm cung để không thể liên hệ được với anh trai nó. Nhưng con khốn nạn đã ăn phải bả độc rồi, cho nên tất cả những trở lực mà bác thận trọng tạo ra để ngăn mối tình của chúng chỉ càng kích thích thêm chúng mà thôi.

Con trai bác tin chắc là em gái nó đối với nó cũng vẫn như xưa, viện cớ xây lăng cho mình, đã cho sửa soạn một chỗ ở dưới đất, với niềm hy vọng là một ngày kia sẽ có dịp bắt cóc người yêu tội lỗi của mình và đưa đến đấy. Nó đã chọn thời gian bác đi vắng đế dùng vũ lực xông vào nơi cấm cung em gái nó, và đấy là một chuyện mà danh dự của bác không cho phép bác công bố. Sau một hành động đáng chê trách như vậy, hai đứa đã cùng nhau đến ăn ở chốn này, mà như cháu đã thấy, nó đã chuẩn bị nhiều thức ăn, để cùng nhau hưởng thụ mối tình đáng khinh bỉ làm tất cả mọi người ghê tởm. Nhưng Thượng đế không muốn để cho sự bỉ ổi ấy xẩy ra. Thượng đế đã trừng phạt đúng đắn cả hai”. Kể đến đây, nhà vua bật khóc như mưa và tôi cùng khóc với Người.

Lát sau Người ngước mắt nhìn tôi: “Nhưng, cháu thân yêu ơi, - bác tôi vừa nói vừa ôm hôn tôi - nếu bác có mất đi một đứa con trai không xứng đáng, thì bác sung sướng tìm được ở cháu một người tốt hơn để thay thế cương vị nó”. Những điều suy nghĩ của bác tôi về cái chết buồn thảm của hoàng tử và công chúa làm cho chúng tôi một lần nữa đầm đìa nước mắt.

Chúng tôi leo lên cái cầu thang cũ và cuối cùng ra khỏi chốn chết chóc ấy. Chúng tôi hạ cánh cửa nắp bằng sắt xuống, lấy đất và những vật liệu dùng để xây dựng ngôi mộ, lấp kín lại như cũ, để cố gắng che giấu hậu quả khủng khiếp mà cơn thịnh nộ của Thượng đế đưa lại.

Chúng tôi trở về cung mà không ai hay biết là chúng tôi vừa vắng mặt, chưa được bao lâu thì bỗng nghe ồn ào tiếng kèn đồng, thanh la, trống trận và những khí cụ chiến chinh khác. Một đám bụi dày đặc tỏa mù không trung, làm cho chúng tôi hiểu ngay ra được đó là tiếng gì, nó báo hiệu một đạo quân ghê gớm đang tiến đến: Chính là viên tể tướng đã phế truất cha tôi và chiếm đoạt quốc gia của Người, đang dẫn muôn vàn binh mã tiến đến đây hòng chiếm đoạt cả quốc gia của bác tôi nữa.

Nhà vua lúc bấy giờ chỉ có đội cận vệ bình thường, không thể kháng cự bấy nhiêu kẻ thù. Chúng nó vây thành, và chúng chẳng khó khăn gì mà không làm chủ thành phố bởi vì các cổng thành đều để ngỏ không kháng cự. Chúng cũng chẳng tốn công sức bao nhiêu khi tiến vào hoàng cung, bác tôi chống cự nhưng bị giết chết sau khi đã gây cho địch nhiều thiệt hại. Về phần tôi, tôi cũng chiến đấu một thời gian, nhưng nhận thấy cần phải lùi bước trước sức mạnh; tôi đành nghĩ tới chuyện bỏ chạy. Tôi may mắn thoát được nhờ chạy vào những lối ngoặt, và đến được nhà một võ quan mà tôi hiểu rõ lòng trung thành.

Bị đau khổ dày vò và số mệnh đầy đọa, tôi đành phải nhờ tới một cái mẹo, nó là phương sách cuối cùng giúp cho tôi bảo toàn tính mạng. Tôi cho cạo râu và lông mày, rồi sau khi mặc áo quần khất sĩ, tôi thoát ra khỏi thành phố mà không bị ai nhận diện. Sau đó tôi rời vương quốc của bác tôi một cách dễ dàng qua những nẻo đường hẻo lánh. Tôi tránh không vào các thành phố, cho đến khi tới được bờ cõi của Đấng thống lĩnh hùng mạnh mọi tín đồ, hoàng đế Harun An-Rasít quang vinh và nổi tiếng, thì tôi mới hết sợ. Tôi tự hỏi nên làm gì bấy giờ, và đi tới quyết định là sẽ đến Bátđa phủ phục dưới chân vị đế vương vĩ đại ấy, mà đâu đâu người ta cũng đều ca ngợi lòng khoan dung độ lượng. Tôi tự nhủ: “Người sẽ cảm động khi ta kể lại câu chuyện kỳ lạ của ta; có lẽ Người sẽ thương hại một hoàng tử tội nghiệp và ta sẽ không đến nỗi uổng công cầu khẩn Người giúp đỡ.”

Sau một chuyến đi kéo dài nhiều tháng, hôm nay tôi đến trước cổng thành phố này. Tôi vào thành vào lúc xế chiều. đang đừng chân chốc lát cho tĩnh trí và để suy nghĩ xem nên đi về hướng nào, thì chàng khất sĩ bên cạnh tôi đây cũng vừa đến như một khách du. Anh chào tôi, tôi đáp lễ, “Trông bề ngoài đạo huynh. - tôi nói - thì hình như bác cũng là khách lạ như tôi”. Anh ta đáp là tôi không nhầm. Trong lúc anh ta đang nói thì chàng khất sĩ thứ ba mà các vị thấy kia chợt đến. Anh ta chào chúng tôi và cho biết anh cũng là người nước ngoài vừa mới đến Bátđa. Vì cùng một dòng tu, chúng tôi kết bạn và quyết định sẽ không xa rời nhau.

Lúc ấy đêm đã muộn rồi, chúng tôi không biết trọ ở đâu trong một thành phố chưa quen thuộc và cũng chưa ai từng đặt chân đến bao giờ. Nhưng số phận may mắn đưa chúng tôi đến trước cửa nhà quý bà, chúng tôi đánh bạo gõ cửa và được tiếp đón với biết bao nhân từ và độ lượng mà chúng tôi không biết nói thế nào để cảm ơn. Thưa bà, - chàng nói tiếp - đấy là câu chuyện mà bà truyền cho tôi thuật lại: vì sao tôi bị chột mắt bên phải, do đâu râu là lông mày tôi đều cạo nhẵn, tại sao lúc này tôi ở tại nhà bà.

— Được, - Zôbêít nói - chúng ta hài lòng, giờ anh muốn đi đâu thì đi, tùy ý.

Chàng khất sĩ xin lỗi và xin phép ở lại để được nghe chuyện về hai bạn đồng đạo mà chàng nói là không thể nào bỏ đi một mình, và chuyện về ba vị khác trong buổi họp mặt hôm nay.

Mọi người, đặc biệt là hoàng đế, đều cho chuyện của chàng khất sĩ thứ nhất rất kỳ lạ. Sự có mặt của những tên nô lệ đang cầm gươm cũng không ngăn được nhà vua rỉ tai tể tướng: “Từ khi có trí khôn, ta đã nghe rất nhiều chuyện; song chưa bao giờ nghe được một chuyện nào có thể sánh với chuyện chàng khất sĩ kia”. Trong khi nhà vua nói như vậy thì chàng khất sĩ thứ hai cất lời, nói với Zôbêít:

CHUYỆN CHÀNG KHẤT SĨ THỨ HAI, CON VUA

Thưa bà, tuân lệnh bà, để có thể trình bày cho bà rõ do những biến cố kỳ lạ nào mà tôi bị chột mắt bên phải, tôi xin thuật lại chuyện về cả cuộc đời tôi.

Tôi vừa hết tuổi ấu thơ thì vua cha tôi, - vì, như bà sẽ rõ, tôi sinh ra vốn là hoàng tử - nhận thấy tôi rất thông minh cho nên không hề tiếc sức bồi dưỡng trí tuệ của tôi. Cha tôi cho triệu từ khắp nơi trong nước, đến ở cùng tôi tất cả những ai thông thạo nhất về khoa học, văn học và nghệ thuật, tôi chưa thật đọc thông viết thạo, đã thuộc lòng toàn bộ Kinh Côran, cuốn sách tuyệt diệu chứa đựng cơ sở các giáo huấn và mọi quy tắc của tôn giáo ta. Và để am tường kinh thánh đến nơi đến chốn, tôi đọc các thư tịch của những người được hoan nghênh nhất đã làm sáng tỏ thêm thánh kinh bằng những bài nghiên cứu của mình. Ngoài thư tịch, tôi còn học hỏi những lời truyền miệng mà những con người vĩ đại cùng thời với các đấng tiên tri của chúng ta nghe được và lưu truyền. Tôi còn đặc biệt nghiên cứu môn lịch sử, đi sâu vào văn học, đọc thơ và làm thơ. Tôi say mê môn địa lý, khoa sử biên niên, cách vận dụng nhuần nhị ngôn ngữ, đồng thời không vì vậy mà lơ là các môn luyện tập cần thiết cho một hoàng tử. Nhưng, một môn tôi rất yêu thích và thành công hơn cả là môn chữ Ả-rập chúng ta. Tôi tiến bộ nhanh đến nỗi vượt cả các nhà văn bậc thầy có tên tuổi nhất ở vương quốc chúng tôi lúc bấy giờ.

Sự nổi tiếng đưa lại cho tôi quá nhiều vinh dự hơn phần tôi đáng được hưởng. Không những tiếng đồn đại về tài năng của tôi lan truyền trong các miền thuộc đất nước của vua cha tôi mà còn lan sang tận bên triều đình nước Ấn-độ: nhà vua hùng mạnh của nước này hiếu kỳ muốn được gặp tôi, liền sai sứ thần mang theo nhiều tặng phẩm đến nói với cha tôi. Cha tôi rất lấy làm hài lòng về phái bộ ấy bởi nhiều lẽ: Người tin rằng không có gì thích hợp hơn cho một hoàng tử vào tuổi tôi được đi đến những triều đình nước ngoài. Hơn nữa, Người rất mong muốn gây dựng tình hữu nghị với hoàng đế Ấn-độ. Vì vậy, tôi lên đường cùng sứ thần nhưng với ít tùy tùng thôi, bởi vì đường sá xa xôi diệu vợi và đầy trở ngại khó khăn.

Chúng tôi đi được một tháng thì một hôm bỗng trông thấy đằng xa bụi cát cuộn lên tựa một đám mây lớn; dưới đám mây ấy chẳng bao lâu xuất hiện năm chục kỵ sĩ giáo gươm đầy đủ. Đây là những tên cướp đang phi nước đại về phía chúng tôi.

Chúng tôi chỉ có mười con ngựa chở hành lý và những quà tặng của cha tôi mà tôi sẽ dâng lên hoàng đế nước Ấn-độ; đoàn chúng tôi lại ít người, vì vậy bọn cướp không ngần ngại gì mà không xông đến. Không đủ sức đối phó, chúng tôi đành nói cho bọn cướp rõ rằng chúng tôi là sứ thần của hoàng đế Ấn-độ, hy vọng bọn chúng vì kính nể Người mà không dám dở trò gì. Chúng tôi nghĩ làm như vậy may ra có thể cứu được đoàn và tính mạng chúng tôi; nhưng bọn cướp trả lời hỗn xược: “Sao các người lại muốn cho bọn ta kinh sợ hoàng đế chúa tể của các người? Bọn ta không phải là thần dân của lão, thậm chí cũng không ở trên đất đai của lão”. Dứt lời, chúng vây chặt và tiến đánh chúng tôi. Tôi cố gắng kháng cự thật lâu; nhưng nhận ra mình đã bị thương và nhìn thấy sứ thần, các gia nhân của ông cũng như đoàn tùy tùng của tôi đều đã bị giết hại, tôi liền lợi dụng sức tàn của con ngựa cũng đã bị thương nặng để chạy trốn. Tôi thúc ngựa chạy bừa chừng nào nó còn mang nổi tôi, nhưng đột nhiên nó khuỵu xuống và lăn ra chết thẳng cẳng vì quá mệt và mất quá nhiều máu. Tôi mau chóng bỏ ngựa, và nhìn lại thấy không có ai đuổi theo, tôi nghĩ rằng bọn cướp không muốn rời xa những của cải chúng vừa cướp được.

Thế là, thưa bà, bỗng chốc tôi trở thành đơn độc bị thương, không được ai cứu giúp, ở một xứ hoàn toàn xa lạ. Tôi không dám đi đường cái, sợ lại rơi vào tay bọn cướp. Sau khi băng bó vết thương cũng không lấy gì làm nguy hiểm, tôi đi bộ suốt ngày hôm ấy và đến chân một quả núi. Nhìn thấy ở lưng chừng núi có một cửa hang, tôi vào đấy và ngủ đêm khá bình yên, sau khi ăn mấy trái cây hái dọc đường.

Hôm sau và những ngày tiếp sau nữa, tôi tiếp tục đi nhưng vẫn chưa tìm được chỗ nào để dừng chân. Chừng một tháng, tôi đến được một thành phố lớn rất đông dân, có nhiều con sông chảy qua. Ở đây, mùa xuân thật là bất tận.

Cảnh vật đẹp mắt làm cho tôi vui lên một chút và tạm thời lãng quên nỗi buồn da diết khi thấy thân phận mình ra nông nỗi ấy. Mặt mũi tay chân tôi đều đen xạm vì nắng cháy, và giày dép đã hỏng vì đi bộ lâu, tôi phải đi chân đất; thêm nữa, quần áo đều rách tươm như xơ mướp.

Tôi vào thành phố để thăm dò xem thử mình đang ở đâu; tôi hỏi một bác thợ may làm việc ở cửa hiệu.

Thấy tôi còn trẻ và có một vẻ gì đó khác với hình dáng bên ngoài, bác bảo tôi ngồi xuống bên cạnh. Bác hỏi tôi là ai, từ đâu đến và tại sao lại đến đây. Tôi không chút giấu giếm, thuật lại những điều đã xảy ra cho mình, và tôi cũng chẳng do dự gì mà không nói rõ địa vị của tôi.

Bác thợ may chăm chú nghe, nhưng tôi vừa dứt lời, đáng lẽ đưa lại cho tôi niềm an ủi, bác lại làm tăng thêm nỗi buồn lo. Bác nói: “Cậu hãy chú ý chớ có tâm sự với ai điều cậu vừa cho tôi biết bởi vì nhà vua trị vì xứ này là kẻ thù không đội trời chung với phụ vương cậu đấy; có thể nhà vua sẽ làm hại cậu nếu biết cậu đã đến thành phố này”. Tôi không chút nghi ngờ tấm lòng thành thật của bác thợ may, khi bác nói cho rõ tên nhà vua. Nhưng bởi vì mối hiềm thù giữa cha tôi với nhà vua ở đây không có liên quan gì đến cảnh ngộ của tôi, thưa bà, tốt hơn là tôi sẽ không nói gì về chuyện đó.

Tôi cảm ơn bác thợ may về lời khuyên của bác. Tôi nói thêm rằng tôi hoàn toàn làm theo lời bác dặn, và tôi sẽ không bao giờ quên niềm hân hoan được gặp bác. Thấy chắc là tôi đang đói, bác sai dọn cho tôi ăn và còn cho tôi nghỉ lại ở nhà nữa; tôi nhận lời.

Mấy ngày sau, thấy tôi đã hơi lại sức sau chuyến đi lâu dài và vất vả, và biết là phần đông các ông hoàng theo đạo Hồi ta đều có học một môn nghệ thuật hay một nghề nghiệp nào đó, phòng những lúc gặp vận không may thì dùng tới nếu cần, bác hỏi tôi có biết được một nghề nào khả dĩ kiếm sống qua ngày mà không cần nhờ vả ai. Tôi đáp tôi thạo khoa này môn nọ, rằng tôi là nhà ngữ pháp, là nhà thơ. v.v... và nhất là tôi viết chữ rất tốt. “Với tất cả những điều cậu vừa nói đó, - bác đáp - ở xứ này cậu sẽ không kiếm ra nổi một mẩu bánh đâu: không có gì vô tích sự hơn là những hiểu biết đại loại như cậu vừa nói tới. Nếu cậu muốn nghe lời khuyên của tôi, thì cậu hãy mặc một chiếc áo cộc, và trông cậu cũng có vẻ cường tráng và sức khỏe tốt, cậu hãy đi vào khu rừng bên cạnh mà đốn củi, mang về bày ra chợ bán, tôi bảo đảm rằng cậu sẽ thu được một món tiền nhỏ đủ sống mà không cần nhờ cậy ai. Bằng cách ấy, cậu sẽ có điều kiện để chờ trời nhìn lại mà xua tan đám mây vận hạn nó đang phá ngang hạnh phúc cuộc đời, buộc phải che dấu dòng dõi của mình. Tôi đảm nhiệm việc xoay cho cậu một sợi thừng và một cái rìu.

Vì sợ người ta nhận ra và cũng vì cần phải sống, tôi đành đồng ý làm công việc đó mặc dù nó thấp hèn và vất vả.

Ngay ngày hôm sau, bác thợ may sắm cho tôi một cái rìu và một sợi dây cùng một chiếc áo cộc, và gửi gắm tôi cho những người dân nghèo vẫn kiếm sống bằng nghề đốn củi, yêu cầu họ dẫn tôi theo cùng. Họ đưa tôi vào rừng, và ngay hôm đầu, tôi đã trở về, đầu đội một bó củi lớn, bán lấy được nửa đồng tiền vàng địa phương, vì mặc dù rừng không xa nhưng ở thành phố này củi không phải là không đắt bởi ít ai chịu khó cất công đi đốn củi. Chỉ một thời gian ngắn, tôi kiếm được nhiều tiền, và hoàn lại cho bác thợ may món tiền bác đã ứng trước cho.

Tôi sinh sống bằng cách ấy hơn một năm thì một hôm đi vào rừng sớm hơn thường lệ, tôi đến một nơi khá đẹp mắt và bắt đầu chặt củi. Nhân bứt một cái rễ cây, tôi chợt nhận ra một cái vòng sắt buộc vào một cánh cửa nắp cũng bằng cùng kim loại ấy; tôi liền gỡ hết đất phủ lên trên và nâng lên; trông thấy một chiếc cầu thang, tôi vác rìu bước xuống.

Xuống đến chân cầu thang, tôi thấy mình ở trong một cung điện lớn sáng sủa như thể ở trên mặt đất vào nơi trống trải nhất, điều đó làm cho tôi rất khâm phục. Tôi đi dưới một hành lang có những hàng cột bằng đá hoa văn, chân cột và đầu cột làm bằng vàng khối, và tôi trông thấy một người đàn bà đang đi tới dáng điệu cao quý, ung dung và xinh đẹp kỳ lạ đến nỗi tôi không thiết ngắm nghía vật gì nữa ngoài việc dán mắt nhìn nàng mà thôi.

Để tránh cho người đẹp khỏi phải bước lại tận chỗ mình, tôi vội vàng tiến lên để gặp nàng, và trong khi tôi cúi chào rất thấp, nàng hỏi: “Chàng là ai? Là người trần hay là thần thánh?”

— Thưa bà, tôi là người trần, tôi chẳng có quan hệ gì với thần thánh cả.

— Tại làm sao chàng đến được tận nơi đây? - nàng hỏi tiếp, miệng thở dài não nuột - Tôi ở chốn này đã hai mươi lăm năm, mà suốt thời gian ấy tôi không hề trông thấy một người trần nào trừ có chàng lần này là một.

Sắc đẹp lộng lẫy, sự dịu dàng và vẻ trung hậu trong cách nàng đón tiếp giúp cho tôi đủ can đảm để trả lời: “Thưa bà, trước khi tôi được cái vinh hạnh giải đáp mối băn khoăn của bà, xin cho phép tôi thưa với bà rằng tôi vô cùng vui thú trước sự kỳ ngộ này: đây là một cơ hội giúp tôi khuây khỏa nỗi buồn đau của mình và có lẽ cũng là một cơ hội để làm cho bà được sung sướng hơn trong chuỗi ngày đang sống”. Tôi kể qua cho nàng biết do một tai nạn không may như thế nào mà một hoàng tử như tôi lại đến nỗi lâm vào tình cảnh này, và sự tình cờ ra làm sao lại dun dủi cho tôi khám phá được lối vào cái nhà tù tráng lệ nhưng chắc là buồn chán, để được gặp nàng.”

— Than ôi, thưa hoàng tử, - nàng lại thở dài - Chàng nói rất có lý khi nghĩ rằng cái nhà tù sang trọng và xa hoa này đúng là một nơi trú ngụ rất chán chường. Khi người ta buộc phải sống ở một nơi trái với ý muốn của mình thì những chỗ hoa lệ nhất cũng chẳng làm ai thích thú. Chắc chàng chưa từng bao giờ nghe danh vua Epitimarút vĩ đại, chúa đảo Gỗ Mun sở dĩ có tên gọi ấy là vì hòn đảo này sản sinh rất nhiều loại gỗ quý ấy. Tôi là công chúa con của Người.

Vua cha tôi đã gả tôi cho một hoàng tử có họ với tôi; nhưng ngay đêm tân hôn, giữa lúc triều đình và cả kinh thành vương quốc đảo Gỗ Mun đang tưng bừng mở hội mừng thì một hung thần đã bắt cóc tôi trước khi tôi được gặp mặt chồng. Lúc ấy tôi ngất đi, hoàn toàn bất tỉnh nhân sự, và khi tỉnh dậy thấy mình đã ở trong lâu đài này. Ban đầu, không có gì có thể an ủi tôi nổi, nhưng rồi thời gian và sự cần thiết bắt buộc tôi cũng phải quen dần và cam chịu sự có mặt của lão hung thần. Như đã nói với chàng, đã hai mươi lăm năm tôi sống ở chốn này, và có thể nói tôi có đầy đủ tất cả những thứ gì cần thiết cho cuộc sống, tất cả những gì đủ làm vừa lòng một công chúa chỉ thích chưng diện và điểm trang.

Cứ mười ngày một lần, - công chúa nói tiếp - lão hung thần đến ở với tôi một đêm; lão không ở lâu hơn được vì, theo lời lão, lão đã có vợ, và nếu vợ lão biết được lão không chung thủy thì sẽ nổi cơn ghen. Tuy vậy, nếu tôi cần gặp lão, bất kể ngày hay đêm, tôi chỉ cần động đến một lá bùa đặt ở cửa buồng là lão hiện ra ngay tức khắc. Lão vừa đến cách nay đã bốn ngày, như vậy còn sáu ngày nữa tôi mới lại gặp lão. Do đó, chàng có thể ở lại đây năm ngày để làm bạn với tôi, nếu chàng vui lòng, tôi sẽ hậu đãi chàng xứng đáng với phẩm giá và địa vị của chàng.

Tôi tự cho mình quá hạnh phúc, chưa cầu xin đã được toại nguyện, thì còn có lẽ nào lại đi từ chối một lời mời mọc ân cần như vậy. Công chúa đưa tôi vào một buồng tắm cực kỳ sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi và vô cùng sang trọng; và khi tôi tắm xong thì ở chỗ để quần áo của mình đã thấy có sẵn một bộ khác rất đắt tiền, tôi mặc không phải vì nó quý báu mà chính là để cho xứng đáng hơn với nàng.

Chúng tôi cùng ngồi xuống một cái sập, trải một tấm thảm sang trọng và có để sẵn những chiếc gối tựa bọc gấm hoa Ấn-độ loại đẹp nhất; và một lát sau, nàng dọn lên bàn nhiều món ăn rất ngon. Chúng tôi cùng ăn, và suốt ngày hôm ấy sống với nhau rất thú vị: đêm đến tôi chung chăn gối cùng nàng.

Ngày hôm sau, vì muốn tìm mọi cách làm cho tôi vui, trong bữa ăn nàng mang ra một chai rượu lâu năm loại ngon chưa từng có. Chiều tối, nàng cũng uống cùng mấy chén, và khi hơi men rượu quý đã bốc lên đầu, tôi bảo nàng: “Công chúa xinh đẹp ơi, nàng bị chôn sống ở đây quá lâu rồi. Nàng hãy đi theo tôi, lên hưởng ánh sáng mặt trời thật mà nàng đã bị cấm đoán từ bao năm nay. Hãy bỏ lại đây cái ánh sáng giả dối của chốn này.”

— Thưa hoàng tử, - nàng mỉm cười đáp - xin chàng đừng nói thế. Em chẳng thiết gì cái ánh sáng ban ngày đẹp đẽ nhất trần gian, miễn là cứ mười ngày chàng sống với em chín và nhường ngày thứ mười cho lão hung thần.

— Thưa công chúa, tôi thấy nàng nói ra như vậy là vì nàng, sợ lão hung thần. Còn tôi, tôi chẳng sợ gì lão ấy, tôi có thể đập nát vụn ngay cái bùa yêu mang những dòng chữ loằng ngoằng của lão. Lão cứ đến đây, tôi chờ lão. Lão có dũng mãnh, có ghê gớm bao nhiêu tôi cũng quyết cho lão biết sức mạnh của cánh tay này. Tôi thề tiêu diệt tất cả bọn hung thần ở trên đời, bắt đầu từ lão.

Công chúa biết rõ hậu quả của việc đó cho nên van tôi chớ có động đến cái bùa. Nàng nói: “Chàng làm như vậy sẽ mang lại cái chết cho cả đôi ta. Em biết rõ bọn hung thần hơn chàng nhiều”. Hơi men ngăn không cho tôi nhận ra được lời khuyên có lý của công chúa: tôi co chân đạp mạnh cái bùa, đập nó vỡ tan thành nhiều mảnh.

Cái bùa vừa bị đập vỡ, lập tức cả tòa lâu đài rung chuyển tưởng chừng sắp đổ tới nơi, phát ra những tiếng ầm ầm khủng khiếp tựa sấm rền kèm theo nhiều tia chớp dồn dập và bóng tối mịt mù. Tiếng ầm ầm kinh khủng đó làm tan ngay hơi men và cho tôi thấy rõ cái sai vừa mắc phải nhưng quá chậm mất rồi. Tôi kêu lên: “Thế là thế nào, thưa công chúa?”. Nàng hốt hoảng trả lời tôi, không nghĩ tới tai họa xảy đến cho bản thân nàng: “Hỡi ôi! chàng sẽ chết mất thôi nếu chàng không chạy trốn ngay đi.”

Tôi làm theo lời khuyên của nàng, và khiếp đảm quá đến nỗi bỏ quên lại mất chiếc rìu và đôi dép. Tôi vừa ra được đến cầu thang mà tôi xuống hôm trước, thì tòa lâu đài yêu quái mở ra để lão hung thần vào. Lão giận dữ hỏi công chúa: “Cô làm sao thế và tại sao phải gọi đến ta?”

Công chúa đáp: “Một cơn đau tim buộc em phải đi tìm chai rượu mà ngài trông thấy đây; em đã uống vài ba chén; chẳng may một bước hụt chân khiến em ngã vào chiếc bùa làm nó vỡ. Chẳng có chuyện gì khác đâu.”

Nghe câu trả lời ấy, lão thần giận dữ bảo nàng: “Cô là một con vô liêm sỉ, một đứa nói dối: thế chiếc rìu và đôi dép kia tại sao lại ở đây?”

— Bây giờ em mới trông thấy những thứ ấy là lần đầu. Có lẽ ngài đến đây mãnh liệt quá cho nên đã cuốn hút theo vào mà ngài không để ý chăng.

Lão thần chỉ đáp lại bằng những lời chửi rủa và những cái đấm cái đá mà tôi nghe được tiếng. Tôi không đủ cứng cỏi để nghe những tiếng kêu khóc thảm thương của nàng công chúa bị ngược đãi một cách rất hung bạo. Tuy tôi đã trút được bộ quần áo của mình mà hôm trước, sau khi tắm xong, tôi mang ra để ở cầu thang, tuy tôi đã lên khỏi cái chốn ấy, tôi vô cùng đau đớn thấy chính mình là kẻ vừa gây nên tai họa lớn cho nàng công chúa xinh đẹp nhất thế gian sống bên tên hung thần dã man đang cơn giận dữ; tôi đã tự biến thành một kẻ sát nhân, một đứa bội bạc nhất loài người.

Tôi tự bảo, đúng là nàng bị cầm tù hai mươi lăm năm nay, nhưng trừ việc thiếu tự do ra, nàng có cần gì hơn nữa để mà sung sướng đâu! Sự nóng nảy của tôi kết liễu hạnh phúc của nàng, và phó mặc nàng cho sự hung ác của một con quỷ không biết xót thương là gì. Tôi hạ cánh cửa nắp xuống, phủ kín đất, và trở về thành phố với một bó củi đội trên đầu mà tôi cũng chẳng biết làm sao mà kiếm ra được nữa, vì mỏi mệt, buồn bã, hoang mang.

Bác thợ may chủ nhà tôi trọ rất vui mừng thấy tôi trở về. Bác nói: “Cậu vắng mặt quá lâu làm cho tôi rất lo âu vì cái điều bí mật về dòng dõi mà cậu đã từng tâm sự với tôi ấy. Tôi chẳng biết nên nghĩ thế nào, chỉ lo có người nào nhận ra được cậu chăng. Thật là tạ ơn Thượng đế, cậu đã trở về!”. Tôi cảm ơn sự quan tâm và tình thân ái của bác, nhưng tôi không cho bác biết một tí gì về điều đã xảy ra cho tôi, cũng như không nói rõ lý do vì sao tôi trở về không có rìu và dép. Tôi lui vào buồng riêng và một nghìn lần tự trách đã dại dột quá chừng. Tôi tự nhủ: “Thật không có gì sánh được hạnh phúc của công chúa và của ta nếu lúc ấy là biết tự kiềm chế và không đập vỡ cái bùa yêu.”

Trong khi tôi đang thả mình theo những ý nghĩ buồn nản ấy, bác thợ may bước vào và bảo: “Có một cụ già tôi không quen vừa mới đến, mang theo cái rìu và đôi dép của cậu, cụ bảo rằng bắt được giữa đường. Các bạn tiều phu của cậu chỉ cho cụ biết là cậu ở đây. Cậu ra mà gặp, ông lão muốn giao cho cậu tận tay.”

Nghe nói, tôi biến sắc, toàn thân run lẩy bẩy. Bác thợ may vừa hỏi vì sao thì đá lát buồng đã mở ra. Cụ già không đủ kiên nhẫn chờ đợi, hiện ra trước mặt chúng tôi với chiếc rìu và đôi dép. Đấy chính là lão hung thần đã bắt cóc nàng công chúa xinh đẹp đảo Gỗ Mun, lão ta biến hóa thành cụ già, sau khi đối xử với nàng một cách cực kỳ dã man. Lão nói: “Ta là thần, cháu ngoại Khơlít, chúa tể các thần linh. Có phải đây là chiếc rìu của mày? Có phải kia là đôi dép của mày?”

Lão hung thần hỏi mà chẳng thèm đợi tôi trả lời. Vả chăng, tôi cũng chẳng trả lời nổi vì bộ mặt khủng khiếp của lão đã làm tôi thất đảm. Lão chụp lấy ngang thắt lưng tôi, cắp tôi ra khỏi buồng, rồi lão vút lên không trung, mang tôi lên tới trời xanh, mạnh và nhanh đến nỗi tôi chỉ biết là mình lên cao khi nhận ra con đường mà lão đưa tôi đi chỉ trong khoảnh khắc. Rồi lão lao xuống mặt đất cũng mạnh và nhanh như lúc bay lên; lão giậm chân xuống mặt đất, đất nứt ra cho lão lao sâu vào, thế là tôi thấy mình đã ở trong tòa lâu đài yêu quái, trước mặt nàng công chúa xinh đẹp của đảo Gỗ Mun. Nhưng than ôi! cảnh tượng mới đau lòng làm sao; điều tôi trông thấy như một mũi dùi xuyên suốt quả tim tôi. Nàng công chúa ấy, thân thể trần truồng và đẫm máu, nằm sóng soài trên mặt đất, chết hơn là sống, đôi má đầm đìa nước mắt.

— Đồ dối trá! - lão chỉ tôi mà bảo nàng - có phải là tình nhân của mày đấy không?

Nàng ngước đôi mắt sầu thảm nhìn tôi và trả lời buồn bã: “Tôi không biết anh này, đây là lần đầu, còn chưa bao giờ tôi trông thấy anh ta.”

— Thế nào? - lão hung thần lại nói - nó là nguyên nhân khiến cho mày lâm vào tình cảnh như thế kia, vậy mà mày còn dám nói rằng mày không biết nó?

— Nếu thật tôi không quen biết anh ta, tại sao ngài lại muốn tôi nói dối để đưa anh ta đến chỗ chết?

Lão hung thần rút một thanh gươm đưa cho công chúa, và nói:

— Thế thì, nếu mày chưa hề trông thấy nó bao giờ, mày hãy cầm lấy thanh gươm này và cắt đầu nó cho ta.

— Than ôi! - công chúa đáp - Làm sao tôi có thể làm điều ngài vừa đòi hỏi? Tôi kiệt lực đến không nhấc nổi cánh tay, và cho dù có nhấc nổi, làm sao tôi lại có đủ can đảm giết hại một người chưa từng quen biết, một kẻ vô tội?

Lão hung thần liền bảo:

— Sự từ chối ấy làm cho tao biết rõ tất cả tội ác của mày.

Rồi quay sang tôi, lão hỏi tiếp:

— Còn mày, mày biết nó chứ?

Tôi sẽ là con người bội bạc và đểu cáng nhất thế gian, nếu tôi không giữ trọn được thủy chung đối với nàng như nàng đã giữ trọn đối với tôi, - kẻ đã gây nên tai họa cho nàng. Bởi vậy tôi trả lời lão hung thần:

— Làm sao tôi có thể biết được, bây giờ tôi mới trông thấy bà ta là lần đầu!

— Nếu quả như vậy, thì mày hãy cầm lấy thanh gươm này và chặt đầu nó. Bằng cái giá ấy, tao mới cho mày được tự do, và tao mới tin rằng cho đến lúc này mày chưa bao giờ trông thấy nó, như lời mày vừa nói ra.

— Rất vui lòng, - Tôi đáp.

Tôi đỡ lấy thanh gươm từ tay lão...

Thưa bà, xin bà chớ vội nghĩ, rằng tôi đến gần công chúa đảo Gỗ Mun là để làm theo ý muốn dã man của lão hung thần; tôi làm như vậy chỉ để bằng cử chỉ của mình và trong phạm vi có thể, tỏ cho nàng hiểu rằng nếu nàng đã dám kiên quyết hy sinh tính mạng vì tình yêu đối với tôi, thì tôi cũng không khước từ sự xả thân vì tình yêu đối với nàng. Công chúa hiểu ý định của tôi. Mặc dù đang đau đớn và buồn bã, qua một cái nhìn đầy ý nghĩa, nàng tỏ cho tôi hiểu rằng nàng vui lòng chết và lấy làm hài lòng thấy tôi cũng sẵn sàng vì nàng mà hy sinh.

Thế là tôi lùi lại, ném thanh gươm xuống đất và bảo lão hung thần: “Tôi đời đời sẽ đáng chê trách trước con mắt của thế gian nếu tôi hèn nhát đi sát hại một con người không những là chưa từng quen biết mà còn là một người đàn bà ở trong tình trạng sắp sửa lìa đời như tôi đang thấy kia. Ngài muốn làm gì tôi thì làm bởi vì tôi đã thuộc quyền sinh sát của ngài, nhưng tôi không thể nào tuân theo mệnh lệnh dã man của ngài.”

— Ta thấy rõ - lão thần nói - cả hai chúng mày thách thức ta, chúng mày nhục mạ sự ghen tuông của ta. Nhưng hãy xem cách ta xử sự đây, cả hai chúng mày sẽ hiểu rõ ta có thể làm được những gì.

Nói đến đây, con quái vật cầm thanh, gươm chặt đứt một bàn tay của công chúa, nàng chỉ còn đủ thời giờ đưa bàn tay kia ra hiệu để nói với tôi lời vĩnh biệt muôn đời, bởi vì nàng đã mất quá nhiều máu và lần này lại mất thêm nữa, nàng không thể sống thêm được một vài khoảnh khắc sau hành động cực kỳ hung bạo ấy mà cảnh tượng làm cho tôi ngất đi.

Tỉnh dậy, tôi bảo lão hung thần, sao lão cứ đọa đầy, không cho tôi chết ngay đi: “Ngài hãy đánh đi, tôi sẵn sàng chờ đợi ngài làm việc đó như một điều làm phúc lớn cho tôi”. Nhưng lão nói: “Các bậc thần linh đối xử với những con đàn bà mà họ nghi ngờ như thế đấy! Nó đã tiếp mày ở đây. Nếu ta biết chắc chắn quả nó đã gây cho ta một điều nhục mạ lớn hơn nữa thì ta đã giết chết mày ngay lúc này rồi. Nhưng ta tạm bằng lòng hóa kiếp mày thành chó, thành lừa, thành sư tử hay là thành chim: Hãy chọn lấy một kiếp. Ta muốn để cho mày được tự do lựa chọn.”

Những lời đó gây cho tôi ít nhiều hy vọng là có thể lay chuyển được lão. “Hỡi thần linh! - tôi hỏi - hãy dẹp bớt cơn thịnh nộ của ngài. Ngài đã không muốn kết liễu đời tôi, đã cho tôi sống thì xin ngài hãy làm ơn cho tôi một cách hào hiệp hơn. Tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ sự đại xá của ngài nếu ngài tha thứ cho tôi, cũng như con người tốt bụng nhất trần gian đã tha thứ cho một kẻ láng giềng vốn nuôi lòng ghen ghét đối với mình cho đến chết”. Lão hung thần hỏi việc gì đã xảy ra giữa hai người hàng xóm ấy, lão đủ kiên nhẫn để nghe câu chuyện ấy...

Thưa bà, tôi nghĩ rằng bà sẽ không phật ý nếu tôi thuật lại cho bà nghe câu chuyện đó:

CHUYỆN KẺ GHEN GHÉT VÀ NGƯỜI BỊ GHEN GHÉT

Trong một thành phố khá lớn nọ, có hai người, nhà ở xế cửa nhau. Một người nuôi một mối ghen ghét mãnh liệt đối với người kia đến nỗi người bị ghen ghét đành phải dọn nhà đi xa, ông tin chắc rằng chỉ tại ở gần nhau cho nên mới bị hàng xóm của mình thù ghét, bởi vì đã hết sức lấy lòng gã, ông vẫn thấy không làm sao cho gã giam bớt hằn thù được chút nào. Ông bèn bán nhà cùng với ít đồ đạc của mình rồi đến kinh thành tậu một mảnh đất nhỏ, từ đó lên phố xa chừng nửa dặm đường. Ngôi nhà khá đầy đủ tiện nghi, có một mảnh vườn đẹp và một cái sân rộng vừa phải, trong sân có một bể chứa nước sâu đã lâu ngày không dùng tới.

Con người tốt bụng mua được chỗ nhà đất ấy rồi, liền đi tu để sống một cuộc đời ẩn dật, hơn nữa ông cho xây thêm nhiều phòng tu ở trong nhà; chỉ ít lâu sau nhà ông đã trở thành một nơi hội tụ nhiều tu sĩ. Đức độ của ông chẳng bao lâu nổi tiếng và đo đó thu hút khá đông thiên hạ, cả những dân thường cũng như các quan chức trong thành phố. Tóm lại, mọi người đều hết sức quý trọng và yêu mến ông. Nhiều người từ xa đến xin ông cầu nguyện cho, và tất cả những ai được gặp ông, trở về đều đồn đại về những phước lành mà họ tin là được trời ban cho thông qua tu sĩ.

Danh vọng lớn của ông ta truyền về đến tận thành phố quê hương nơi mà ông đã rời bỏ, làm cho con người hay ghen ghét kia quá buồn rầu, đến mức phải bỏ cửa bỏ nhà và công việc làm ăn ra đi với quyết tâm tìm cách giết hại ông cho bằng được. Nhằm mục đích đó, gã đến tu viện mới của các tu sĩ và được trưởng giáo trước đây vốn là hàng xóm của gã, tiếp đón một cách cực kỳ thân ái. Gã hay ghen ghét nói với ông rằng gã đến đây để bàn với ông một việc hệ trọng, và chỉ có thể nói chuyện riêng với mỗi mình ông mà thôi. Gã nói thêm: “Để cho không ai có thể nghe được câu chuyện giữa chúng ta, tôi yêu cầu ngài, chúng ta hãy đi dạo trong sân: và vì trời cũng sắp tối rồi, xin ngài hãy ra lệnh cho các tu sĩ của ngài, trở về buồng riêng của họ.”

Vị trưởng giáo làm theo lời gã yêu cầu.

Khi gã hay ghen ghét chỉ còn lại một mình với con người tốt bụng ấy, gã vừa đi sóng đôi với ông trong sân vừa bắt đầu nói huyên thuyên cho đến khi đến bên bờ cái bể chứa, thì xô nhào ông xuống đấy. Chẳng có ai hay biết gì về hành động độc ác ấy. Làm xong, gã chạy vội ra cửa tu viện và thoát ra ngoài không để ai trông thấy, rồi trở về nhà, hí hửng với chuyến đi, tin chắc rằng đối tượng ghen ghét của mình không còn sống trên đời này nữa. Nhưng gã đã nhầm to.

Cái bể chứa ấy vốn có tiên và thần ở; tiên và thần có mặt vừa đúng lúc để cứu vị trưởng giáo; họ đón lấy và đỡ ông ta xuống đáy bể một cách nhẹ nhàng làm cho ông ta chẳng cảm thấy đau đớn chút nào. Ông có cảm giác về một chuyện, gì đó phi thường trong cơn ngã lẽ ra đã làm cho ông thiệt mạng; song ông không nhìn rõ mà cũng chẳng nghe thấy gì. Tuy vậy, lát sau ông nghe có tiếng nói: “Các bạn có biết con người mà chúng ta vừa cứu giúp đấy là ai không?”. Nhiều tiếng khác trả lời không biết. Giọng nói đầu tiên tiếp: “Tôi sẽ cho các bạn hay. Người này, với lòng bác ái rộng lớn nhất thế gian, đã rời bỏ thành phố ông đang sống đến đây ở, với niềm hy vọng có thể chữa cho một người hàng xóm khỏi được cái bệnh ghen ghét mình. Ông ta được mọi người đồng tình quý trọng đến nỗi gã hay ghen ghét kia không chịu nổi, đã tìm đến đây với ý định giết hại ông. Việc đó hầu đã xảy ra nếu không gặp chúng ta cứu giúp con người tốt bụng; mà tiếng tăm vang động đến nỗi hoàng đế đang ngự ở thành phố bên cạnh ngày mai sẽ đến đây thăm, để nhờ ông cầu nguyện cho công chúa.”

Một giọng khác hỏi tại sao công chúa lại phải cần đến tu sĩ cầu nguyện cho. Giọng đầu tiên đáp: “Các bạn không biết rằng nàng bị thần Maimun, con trai của Đimđin, ám vì phải lòng nàng ư? Nhưng tôi biết cách mà vị trưởng giáo tốt bụng này sẽ dùng để chữa cho nàng rồi: việc dễ dàng thôi, tôi xin nói để các bạn rõ. Trong tu viện của ông có một con mèo đen, cuối đuôi nó có một đốm trắng chỉ lớn bằng một đồng hào. Ông ta chỉ cần bứt bẩy sợi lông từ cái đốm trắng ấy, đốt lên và dùng khói xông đầu cho công chúa. Lập tức nàng sẽ lành hẳn bệnh và thoát khỏi sự ám ảnh của thần Maimun con trai của Đimđin, lão ấy sẽ không bao giờ dám bén mảng đến gần nàng một lần thứ hai nữa.”

Vị trưởng giáo không để sót một lời qua lại nào giữa các vị thần tiên, mà sau khi nói xong câu chuyện ấy, thì lặng im cho đến sáng. Ngày hôm sau, trời bắt đầu sáng, trông rõ được mọi vật, ông nhận ra một cái lỗ và nhờ đó thoát ra ngoài khỏi bể chứa chẳng khó nhọc gì vì nó đã hỏng ở nhiều nơi.

Các tu sĩ đang tìm ông, rất vui sướng thấy ông trở về. Ông kể vắn tắt về hành động độc ác của người khách mà ông đã tiếp đón niềm nở ngày hôm trước, rồi trở về buồng riêng. Con mèo đen mà ông nghe nói đêm hôm trước qua câu chuyện giữa các vị thần tiên, chỉ lát sau đã đến mơn man vào người ông như thường lệ. Ông bứt bẩy sợi lông ở ở cái đốm trắng cuối đuôi của nó, để riêng ra một nơi phòng khi cần đến.

Mặt trời vừa mọc chưa bao lâu thì hoàng đế đã đến trước cửa tu viện: Người không muốn từ nan bất cứ một việc gì có thể mau chóng chữa khỏi bệnh cho công chúa. Vua ra lệnh cho đội bộ binh dừng lại ở cửa, rồi cùng với các quan đại thần tùy giá bước vào. Các tu sĩ tiếp đón nhà vua hết sức kính trọng.

Hoàng đế gọi riêng vị trưởng giáo rồi nói: “Chắc tiên sinh đã rõ lý do gì đưa ta đến đây.”

— Tâu bệ hạ, có - tu sĩ trả lời khiêm tốn. - Nếu tôi không nhầm, chính căn bệnh của công chúa là nguyên nhân khiến cho tôi được vinh hạnh mà mình không xứng đáng.

— Đúng như vậy - hoàng đế đáp. - Tiên sinh sẽ làm cho ta sống lại nếu như qua những lời cầu nguyện của mình, tiên sinh có thể giúp cho con gái ta khỏi bệnh, điều mà ta hy vọng là có thể thực hiện được.

— Tâu bệ hạ, - con người tốt bụng nói, - nếu bệ hạ vui lòng cho mời công chúa lại đây, tôi mong rằng với sự cứu giúp và ơn cao của Thượng đế, công chúa sẽ hoàn toàn khỏi bệnh và trở về.

Nhà vua rất đỗi vui mừng, lập tức sai đi tìm con gái; lát sau công chúa đến cùng một đoàn tùy tùng đông gồm các nữ tì và quan hoạn; nàng đeo mạng không cho ai nhìn rõ mặt. Vị trưởng giáo cho đốt một lò than trên đầu công chúa, và khi ông vừa đặt lên than hồng bảy sợi lông mèo thì lập tức thần Mamun, con trai của Đimđin, thét lên một tiếng dữ tợn và xuất khỏi công chúa mà chẳng hề ai trông thấy gì.

Thoạt tiên nàng đưa tay vén tấm mạng che mặt để xem mình đang ở đâu. Nàng kêu lên: “Ta ở đâu thế này! Ai đưa ta đến đây?”. Nghe câu đó, hoàng đế không nén được mừng vui. Người ôm con gái, hôn lên mắt con. Người cũng hôn tay vị trưởng giáo tu sĩ và nói với các quan đi theo: “Các khanh hãy cho ta biết cảm tưởng. Người đã chữa cho con gái ta khỏi bệnh thế này đúng được ban thưởng gì?” Các quan đều trả lời: “Đáng được kết hôn cùng công chúa”. “Điều này hợp ý ta, - hoàng đế nói tiếp, - và ta nhận người đó là con rể ta từ giờ phút này.”

Ít lâu sau tể tướng qua đời. Hoàng đế cử tu sĩ lên thay. Rồi hoàng đế cũng băng hà mà không có con trai nối nghiệp, các giáo phái và quân dân trong nước họp lại nhất trí tuyên bố thừa nhận tể tướng mới lên ngôi hoàng đế.

Vị tu sĩ tốt bụng lên nối ngôi thay bố vợ, một hôm đang cùng với cả triều đình ngự giá trên đường, thì chợt trông thấy người vẫn ghen ghét mình làn trong đám đông dân chúng bên đường. Vua gọi một thượng thư tùy giá và khẽ bảo: “Khanh hãy đến và dẫn người kia lại đây cho ta, chú ý chớ làm cho anh ta kinh hãi”. Quan thượng thư tuân lệnh, và khi người hay ghen ghét được đưa đến, hoàng đế bảo y: “Anh bạn ơi, tôi rất sung sướng được gặp lại bạn.”, rồi nói với một quan khác: “Hãy lập tức trao cho người này một nghìn đồng vàng lấy ở kho tàng của ta. Ngoài ra, hãy cấp cho anh ta hai mươi gánh hàng hóa quý nhất trong kho ta; và cử một đội vệ binh có đủ sức mạnh để dẫn đường và hộ tống anh ta về tận nhà”. Sau khi giao cho ông quan nhiệm vụ ấy, hoàng đế từ biệt gã hay ghen ghét và tiếp tục cuộc tuần du...

Khi tôi[28] đã kể cho lão hung thần vừa giết hại nàng công chúa đảo Gỗ Mun nghe hết câu chuyện ấy, tôi liền rút ra câu kết luận “Hỡi thần linh, - tôi nói, - ngài thấy rằng vị hoàng đế hay làm việc lành ấy không chỉ vui lòng quên việc mình đã từng bị gã hay ghen ghét kia làm cho suýt thiệt mạng; mà còn đối đãi tử tế và cho gã trở về với tất cả lòng độ lượng mà tôi vừa kể để ngài nghe”. Tóm lại, tôi đem hết tài hùng biện ra van lão hãy noi theo một tấm gương tốt đẹp như vậy để mà tha tội cho tôi; nhưng tôi vẫn không thể nào lay chuyển được lão.

— Tất cả những gì ta có thể làm được cho mày - lão bảo tôi - ấy là không giết chết mày; nhưng chớ có mừng là ta sẽ cho mày trở về an toàn nguyên vẹn; ta phải cho mày thấy pháp thuật của ta có thể làm được những gì.

Dứt lời, lão túm lấy tôi một cách hung bạo, mang tôi xuyên qua vòm cao của tòa lâu đài dưới đất; đất liền mở ra để lão bay qua, rồi lão đưa tôi lên cao vút đến nỗi nhìn xuống thấy quả đất giống như một vầng mây trắng nhỏ. Từ độ cao ấy, lão lao xuống mặt đất nhanh như sét đánh và đặt chân lên đỉnh một ngọn núi.

Ở đấy, lão nhặt một nắm đất, đọc hay đúng hơn là lẩm bẩm mấy câu tôi không hiểu gì cả, rồi ném vào tôi: “Hãy từ bỏ mặt người, - lão nói - và hãy mang mặt khỉ”. Lão biến mất ngay, để lại mỗi mình tôi, cô đơn, hóa thành khỉ, nặng trĩu đau buồn, ở một xứ xa lạ, không rõ mình đang ở gần hay xa đất nước của vua cha.

Tôi từ trên núi cao xuống và đi vào một xứ đồng đất bằng phẳng; và sau một tháng thì đi tận cùng xứ ấy, tới bờ biển. Biển lúc bấy giờ đang lặng; tôi nhận ra một chiếc tàu cách bờ chừng nửa dặm. Không để lỡ thời cơ tốt như vậy, tôi bẻ một cành cây to, kéo xuống biển và cưỡi lên trên, chân bên này chân bên kia, mỗi tay cầm một chiếc gậy làm chèo.

Bơi bằng cách ấy, tôi tiến đến phía chiếc tàu. Khi tôi đã đến khá gần để người trên tàu có thể nhận rõ được, các thủy thủ và hành khách tập trung trên sàn tàu đều cho là một cảnh tượng kỳ dị. Mọi người đều nhìn tôi rất khâm phục. Trong lúc đó tôi đã đến được sát mạn tàu, và bám vào một sợi dây, tôi leo lên tới sàn tàu; nhưng bởi vì không thể nói ra lời, tôi sa vào một tình trạng bối rối kinh khủng. Quả vậy, mối nguy hiểm tôi đang trải qua lúc này cũng không kém ghê gớm như khi còn thuộc quyền sinh sát của lão hung thần.

Các nhà buôn vốn mê tín và hay nghĩ ngợi xa xôi, họ tin rằng cho tôi lên tàu, tôi có thể mạng tai họa đến cho tàu bè của họ. Bởi vậy, một người nói: “Tôi sẽ cho nó một chùy chết tươi.”; một người khác: “Tôi muốn cho nó một mũi tên xuyên suốt qua người.”, một người nữa: “Phải ném nó xuống bể”. Một kẻ nào đó có lẽ không thể tránh không làm điều họ nói, nếu tôi không bám lấy thuyền trưởng, phủ phục dưới chân ông ta; tôi nắm lấy áo ông theo bộ điệu một người đang cầu khẩn. Ông ta xúc động sâu sắc trước hành động và nước mắt ròng ròng của tôi, nhận che chở tôi và dọa sẽ làm cho kẻ nào định gây hại cho tôi phải hối hận. Ông ta còn vuốt ve tôi rất lâu. Về phía tôi, bởi vì không nói được, tôi tìm mọi cách để qua cử chỉ, biểu lộ lòng biết ơn.

Sau đợt biển lặng, gió nổi lên không mạnh nhưng kéo dài suốt năm mươi ngày gió không đổi hướng giúp chúng tôi cập bến thuận lợi một thành phố đẹp rất đông dân và buôn bán sầm uất; chúng tôi buông neo tại đấy. Thành phố ấy càng thêm quan trọng vì chính là thủ đô của một quốc gia hùng mạnh.

Chiếc tàu của chúng tôi bị vô số những chiếc thuyền con đến vây quanh, những chiếc thuyền này chở đầy những người, hoặc đến chào mừng bạn bè thân thuộc mới tới, hoặc để hỏi thăm tin tức những người ở các nơi tàu vừa rời bến, có khi cũng chỉ để tò mò nhìn xem một chiếc tàu từ xa mới đến mà thôi.

Trong số người này có mấy ông quan muốn nhân danh hoàng đế nói chuyện với các nhà buôn trên tàu. Các nhà buôn đến ra mắt. Một quan nói: “Hoàng đế chúng tôi giao chúng tôi nhiệm vụ biểu lộ lòng vui mừng của Người trước việc các vị đến đây, và yêu cầu các vị vui lòng viết lên cuộn giấy đây mỗi người vài ba dòng chữ. Để các vị hiểu ý định của hoàng thượng, tôi xin trình bày rõ là Người có một tể tướng vừa rất có năng lực xử lý các công việc vừa viết chữ cực kỳ hoàn hảo. Vị đại thần ấy vừa qua đời cách đây mấy ngày. Hoàng đế chúng tôi rất buồn, và bởi vì không bao giờ Người nhìn nét bút của tể tướng mà không khâm phục, cho nên Người long trọng thề rằng sẽ chỉ trao chức ấy cho vị nào chữ viết cũng đẹp như chữ tể tướng. Nhiều người đã dâng trình nét bút của mình, nhưng cho đến nay chưa có một ai trong đất nước chúng tôi được coi là xứng đáng giữ cương vị tể tướng.”

Các nhà buôn nào trên tàu, tự xét nét bút mình đủ đẹp để có thể nhòm ngó địa vị cao sang ấy, đều lần lượt viết ra những điều họ muốn nói. Khi họ viết xong, tôi tiến tới và nhấc cuộn giấy từ tay người đang cầm. Mọi người, đặc biệt là các nhà buôn vừa mới viết chữ ngỡ rằng tôi muốn xé rách hoặc ném xuống bể, kêu toáng lên; song họ yên tâm ngay khi thấy tôi cầm cuộn giấy khá chững chạc và ra hiệu tỏ ý muốn đến lượt mình cũng được viết. Điều đó làm cho họ đổi lo âu thành thán phục. Tuy vậy, bởi vì chưa bao giờ ai trông thấy khỉ biết viết chữ, và không thể nào tin là tôi lại giỏi hơn những người khác, cho nên họ muốn giật lấy cuộn giấy khỏi tay tôi, nhưng thuyền trưởng lại bênh tôi: “Các ngài cứ mặc nó, cứ để cho nó viết. Nếu nó chỉ bôi bẩn giấy, tôi hứa với các ngài sẽ trừng phạt nó.”

Thấy không còn có ai phản đổi ý kiến của thuyền trưởng, tôi cầm lấy bút và chỉ buông xuống sau khi viết xong sáu kiểu chữ Ả-rập vẫn thường dùng; và mỗi kiểu chữ viết thử chứa đựng nội dung một bài thơ nhị cú hay tứ tuyệt mới nghĩ ra để ca ngợi đức vua. Nét chữ của tôi không những làm lu mờ nét chữ các nhà buôn, mà tôi lại còn dám nói rằng cho đến lúc bấy giờ ở nước này chưa ai được nhìn thấy những chữ viết tốt đến như vậy bao giờ. Tôi viết xong, các quan cầm cuộn giấy mang về dâng lên hoàng đế.

Nhà vua không để ý gì đến các chữ viết khác, người chỉ nhìn nét bút của tôi và rất lấy làm vừa lòng; người phán bảo các quan: “Hãy lấy con ngựa đẹp nhất, yên cương sang trọng nhất trong chuồng ngựa của ta, và một chiếc áo gấm lộng lẫy nhất để mặc cho con người đã viết sáu kiểu chữ này, rồi đưa đến đây cho ta.”

Nghe lệnh của hoàng đế, các quan bật cười. Nhà vua nổi giận vì sự phạm thượng đó, định trị tội thì họ vội tâu: “Xin bệ hạ tha tội cho chúng tôi: những chữ viết đây không phải của người mà là của một con khỉ.”

— Các người nói thế nào? - hoàng đế thốt lên, - những nét chữ tài hoa này lại không phải do bàn tay một con người viết sao?

— Tâu bệ hạ không, - một ông quan đáp. - Chúng tôi xin quả quyết với bệ hạ rằng đây là nét bút của một con khỉ, nó viết những dòng này ngay trước mắt chúng tôi.

Hoàng đế thấy có sự quá lạ lùng cho nên tò mò muốn gặp tôi. Người phán: “Các người cứ việc làm như lời ta bảo, hãy, mau chóng đưa lại đây cho ta con khỉ hiếm thấy thế này.”

Các quan trở lại chiếc tàu và trình bầy mệnh lệnh đó với thuyền trưởng, ông này đáp rằng hoàng đế là chúa tể, lệnh của Người phải được tuân theo. Lập tức họ mặc cho tôi một chiếc áo gấm rất sang, cho tôi lên bờ rồi đặt cho tôi ngồi lên con ngựa của hoàng đế đưa vào cung, ở đây nhà vua đang chờ cùng với một số đông triều thần mà nhà vua cho triệu đến để tăng thêm vinh hạnh cho tôi.

Cuộc đi bắt đầu, từ hải cảng, các phố xá, các quảng trường công cộng, các cửa sổ cho đến sân thượng các lâu đài và nhà cửa đều đầy ắp người, cả nam lẫn nữ, có trẻ có già; họ từ khắp nơi trong thành phố, tò mò đến để xem mặt tôi, bởi vì có lời đồn đại rất nhanh rằng hoàng đế vừa chọn một con khỉ làm tể tướng. Trên đường đến hoàng cung, tôi làm cho cả đám dân chúng ấy không ngớt xôn xao và kêu lên tỏ vẻ ngạc nhiên, vì cái cảnh tượng trước mắt trông mới lạ quá chừng.

Nhà vua đang ngồi trên ngai vàng, chung quanh có các đại thần trong triều. Tôi vái ba vái, vái xong tôi quỳ xuống hôn mặt đất trước mặt Người. Sau đó tôi lại ngồi lên theo lối ngồi của loài khỉ. Tất cả cử tọa không ngớt khen tôi, và không hiểu làm sao một con khỉ lại có thể biết làm đủ mọi lễ tiết đối với bậc hoàng đế, và hoàng đế lại cũng ngạc nhiên hơn bất cứ ai. Tóm lại, buổi lễ triều kiến có lẽ sẽ đầy đủ trọn vẹn nếu tôi có thể kèm thêm vào các cử chỉ của mình những lời chúc tụng; nhưng loài khỉ chẳng biết nói bao giờ, và cái ưu thế đã được làm người cũng chẳng cho tôi được có thêm cái đặc ân đó.

Hoàng đế truyền bãi triều. Còn lại cùng với Người, chỉ có viên chỉ huy đội quan hoạn, một tên nô lệ nhỏ rất trẻ, và tôi. Nhà vua rời triều đường sang hậu cung và truyền dọn thức ăn. Nhà vua ngồi vào bàn và ra hiệu bảo tôi tiến đến gần và cùng ăn với Người. Để biểu lộ sự tuân phục, tôi hôn mặt đất, đứng lên ngồi vào bàn. Tôi ăn rất lễ phép và khiêm tốn.

Trước khi người ta thu dọn bàn ăn, tôi chợt trông thấy một cái bàn viết, tôi ra hiệu bảo mang lại; người ta đưa đến, tôi tựa vào đấy viết lên một quả đào mấy câu thơ vừa làm để nói lên lòng biết ơn đối với hoàng đế. Đọc xong bài thơ viết trên quả đào tôi đưa dâng, hoàng đế càng ngạc nhiên hơn. Bàn ăn thu dọn xong, quân hầu mang đến một loại nước uống đặc biệt, nhà vua sai rót cho tôi một cốc. Tôi uống, rồi lại viết lên trên cốc những câu thơ khác diễn tả tình cảnh của mình sau khi trải qua bao nhiêu bước gian truân. Hoàng đế xem xong, người nói: “Một con người có khả năng làm được như thế này, tài ba hơn cả những bậc vĩ nhân lớn nhất.”

Nhà vua sai mang ra một bộ quân cờ và ra hiệu hỏi tôi có biết đánh cờ và có muốn chơi với Người không. Tôi hôn mặt đất rồi đặt tay lên đầu tỏ ý là sẵn sàng nhận vinh dự đó. Nhà vua thắng tôi ván đầu; song tôi được ván thứ hai và ván thứ ba; nhận thấy điều đó làm cho nhà vua hơi có vẻ không vui, để an ủi Người, tôi làm một bài thơ tứ tuyệt dâng lên. Qua thơ, tôi nói với Người rằng hai đạo quân hùng mạnh chiến đấu rất hăng say suốt cả ngày, nhưng khi tối đến, họ giảng hòa và cùng nhau nghỉ đêm một cách yên tĩnh trên chiến trường.

Bấy nhiêu điều vượt quá tất cả những gì mà hoàng đế từng trông thấy hay từng nghe nói về sự khéo léo và trí thông minh của loài khỉ. Người không muốn chỉ có mỗi một mình chứng kiến những sự kỳ diệu ấy. Người có một công chúa vẫn được gọi tên là Người Đẹp. Vua bảo viên đứng đầu các quan hoạn chuyên chăm sóc công chúa, lúc ấy có mặt ở đấy: “Hãy đi mời công chúa của ngươi đến đây, ta muốn con gái ta cùng ta thưởng thức điều thú vị này.”

Viên đứng đầu các quan hoạn đi và lát sau đưa công chúa đến. Nàng để mặt trần; song vừa bước chân vào buồng nàng đã vội vàng kéo chàng mạng lên che mặt và nói với hoàng đế: “Tâu bệ hạ, có lẽ bệ hạ sơ ý chăng. Con rất ngạc nhiên thấy Người cho gọi con đến để ra mắt trước những người đàn ông.”

— Con bảo sao, chính con vô ý thì có, con gái ta ạ, - nhà vua đáp - Ở đây chỉ có tên nô lệ nhỏ, viên quan hoạn thầy dạy của con, và cha là những người được tự do nhìn thấy mặt con; ấy thế mà con lại kéo mạng che mặt, và làm như cha đã phạm trọng tội khi cho gọi con đến đây vậy.

— Tâu bệ hạ, - Công chúa lại nói - bệ hạ sẽ rõ là con không nhầm. Con khỉ mà người trông thấy đây tuy mang mặt khỉ, nhưng chính là một hoàng tử trẻ tuổi, con một quốc vương lớn. Chàng đã hóa khỉ do phép yêu. Một thần linh, cháu ngoại của Êbơlít, đã làm nên cái trò quái ác này sau khi đã tàn nhẫn giết hại công chúa đảo Gỗ Mun, con gái vua Êpitimarút.

Hoàng đế nghe nói ngạc nhiên quay về phía tôi và không ra hiệu nữa mà hỏi tôi điều công chúa vừa nói có đúng như vậy không, vì không thốt được ra lời, tôi đặt tay lên đầu để chứng tỏ rằng công chúa đã nói sự thật. Vua liền hỏi:

— Làm sao con biết được rằng hoàng tử đây bị phép yêu hóa kiếp thành khỉ?

Công chúa Người Đẹp đáp:

— Tâu bệ hạ, chắc Người còn nhớ khi con qua tuổi ấu thơ, có một bà cụ cùng sống với con. Đó là một pháp sư rất tài giỏi. Bà ta đã truyền cho con bảy chục phép thần, nhờ đó con có thể trong nháy mắt đưa thủ đô của bệ hạ ra chính giữa đại dương mãi bên kia dãy núi Côcadơ. Nhờ phép thần đó, chỉ nhìn mặt người, con đã có thể biết được kẻ nào bị ma làm; con rõ họ là ai và bị kẻ nào hóa kiếp. Bởi vậy, xin bệ hạ chớ ngạc nhiên khi thấy con nhận ra được ngay vị hoàng tử trẻ này mặc dù phép yêu đã buộc chàng không thể giữ nguyên hình dạng trời sinh khi đến chầu bệ hạ.

— Con ạ, thật cha không ngờ con tài giỏi đến vậy.

— Tâu bệ hạ, đó là những điều kỳ lạ, biết được thì tốt, nhưng con vẫn nghĩ rằng con không nên lấy đó mà khoe khoang.

— Nếu quả như vậy, - vua lại nói - thì con có cách giải phép yêu cho hoàng tử này chứ?

— Thưa bệ hạ vâng, con có thể làm cho chàng trở lại nguyên hình như cũ.

— Vậy thì con hãy trả lại nguyên hình cho chàng đi, - hoàng đế ngắt lời, - con sẽ làm cha vui thích không gì bằng, bởi vì cha muốn phong cho chàng làm tể tướng và cho kết hôn với con.

Công chúa đáp:

— Tâu bệ hạ, con sẵn sàng tuân theo tất cả những gì bệ hạ phán bảo.

Công chúa Người Đẹp trở về buồng riêng và mang ra một thanh đao trên lưỡi có khắc những chữ Hêbrơ[29]. Tiếp đó, nàng mời hoàng đế, viên đứng đầu các quan hoạn, tên nô lệ nhỏ và tôi cùng đi đến một cái sân kín trong cung; đến đấy, nàng để tất cả chúng tôi đứng trong hành lang chạy quanh sân, còn nàng tiến ra giữa sân, vạch một vòng tròn lớn, và vẽ vào đấy nhiều chữ Ả-rập cổ và Ai-cập cổ.

Khi nàng đã vẽ và sửa cái hình tròn cho hợp ý muốn của mình xong, nàng bước vào đứng chính giữa, rồi niệm thần chú và đọc nhiều đoạn kinh Côran. Tự dưng trời đất tối sầm lại giống ban đêm và như thể cả guồng máy tạo hóa sắp tan biến, chúng tôi hết sức kinh hoàng, và nỗi kinh hoàng ấy càng tăng thêm khi đột nhiên thấy hiện lên lão hung thần cháu ngoại Ebơlit dưới dạng một con sư tử to lớn kinh khủng.

Công chúa trông thấy con quái vật ấy liền bảo: “Đồ chó, đáng lẽ phải bò lê trước mặt ta, mày lại dám hiện lên dưới hình dạng ghê tởm này, tưởng có thể dọa nạt ta ư?”

— Thế còn mày, - sư tử đáp, - sao mày không sợ làm trái điều giao ước giữa chúng ta đã được xác nhận.

— A, đồ súc sinh, - công chúa nói - chính ta phải trách mày như vậy mới phải.

Con sư tử thô bạo ngắt lời nàng:

— Mày sẽ phải trả giá về việc phiền ta cất công đến nơi đây.

Vừa nói, nó vừa há to cái mồm khủng khiếp và tiến tới định vồ công chúa, nhưng nàng đã thủ thế, nhẩy lùi một bước, và kịp nhổ một sợi tóc, niệm vài ba tiếng biến thành một thanh gươm sắc bén, chém vào ngang thân con sư tử, xả nó ra, thành hai mảnh.

Hai mảnh xác sư tử biến mất, chỉ còn lại cái đầu hóa thành một con bọ cạp lớn. Lập tức công chúa biến thành rắn, đánh nhau kịch liệt với nó. Bọ cạp không có lợi thế, đành lấy hình một con ó vỗ cánh bay đi. Nhưng con rắn đã hóa thành một con ó đen hùng mạnh hơn và đuổi theo, cả hai biến khỏi tầm mắt chúng tôi.

Một lát sau, mặt đất trước mặt chúng tôi mở ra và một con mèo khoang trèo lên, lông lá bù xù, miệng kêu gào khủng khiếp. Một con chó sói đen đuổi theo rất sát. Con mèo cấp bách quá liền biến thành một con sâu nằm bên cạnh một quả lựu tình cờ vừa rụng từ một cây lựu trồng trên bờ một lạch nước hẹp nhưng khá sâu. Con sâu nhanh chóng đục thủng quả lựu và chui vào nấp bên trong. Quả lựu phồng lên, to bằng một quả bí bay bổng lên mái hành lang, lăn mấy vòng rồi rơi xuống sân và vỡ ra thành nhiều mảnh.

Trong thời gian ấy, chó sói đã hóa thành một con gà trống sà xuống mổ các hạt lựu và nuốt chửng hết hạt này đến hạt khác. Khi không còn hạt nào nữa, nó dang rộng đôi cánh và vừa làm ầm ĩ vừa chạy đến chỗ chúng tôi như thể muốn hỏi chúng tôi xem có còn sót hạt nào nữa không. Còn một hạt trên bờ lạch nước, gà trống quay lại trông thấy, liền chạy vội đến, song vừa lúc nó vươn đầu sắp mổ thì hạt lựu đã lăn xuống lạch và hóa thành một con cá con.

Gà trống lao theo xuống lạch và biến thành một con cá măng đuổi theo con cá nhỏ. Hai con cá quần nhau hai tiếng đồng hồ liền dưới nước, chúng tôi chẳng biết chúng ra sao rồi thì bỗng nghe những tiếng kêu ghê rợn làm cho chúng tôi run lên. Một lát sau, thấy hung thần và công chúa hiện ra, cả hai thân hình đều bốc lửa. Hai người há miệng phun lửa vào nhau rồi lại xông vào đánh giáp lá cà. Thế là hai ngọn lửa càng bốc lên và phả ra một làn khói dày nóng rực; lửa tuôn lên khá cao. Chúng tôi lo nó đốt cháy mất cung điện; trong nháy mắt, chúng tôi còn lo hơn nữa vì tên hung thần thoát ra được khỏi tay công chúa, chạy đến tận cái hành lang mấy người đang đứng và phun hàng cuộn lửa vào người chúng tôi. Chúng tôi có lẽ đã chết sạch nếu công chúa không kịp chạy đến cứu và thét to buộc hung thần phải lùi xa để giữ thế thủ. Tuy nhiên, công chúa dù đã vội vã hết sức vẫn không cứu được hoàng đế khỏi bị cháy mất bộ râu và bỏng mặt, viên đứng đầu các quan hoạn chết ngạt và cháy thành than ngay tức khắc; còn tôi thì một tia lửa bén vào mắt bên phải làm cho tôi thành chột. Hoàng đế và tôi đang chờ chết thì liền nghe tiếng kêu: “Thắng rồi! Thắng rồi!”, và bỗng nhiên thấy công chúa đã hiện nguyên hình và bước đến, còn lão hung thần thì đã biến thành một đống tro.

Công chúa đến gần chúng tôi và không để mất thời giờ, nàng gọi lấy một cốc nước đầy. Tên nô lệ trẻ không bị thương tích gì vì ngọn lửa, mang nước lại. Nàng cầm cốc nước, niệm mấy câu chú, rồi đổ vào tôi mà nói: “Nếu ngươi bị hóa thành khỉ vì phép yêu, thì hãy đổi dạng và trở lại hình người như trước!”. Nàng vừa nói xong, tôi trở lại thành người, như trước khi bị biến hóa, chỉ khác có một con mắt bị chột.

Tôi định cảm tạ công chúa nhưng nàng không để cho tôi có đủ thời giờ. Nàng thưa với vua cha: “Tâu bệ hạ, con đã chiến thắng hung thần, như bệ hạ vừa trông thấy. Nhưng đây là một chiến thắng phải trả giá đắt: con chẳng còn sống được bao lâu nữa, và cha chẳng có được niềm vui trông thấy con thành gia thất như cha suy tính. Lửa đã bén vào người con qua trận chiến đấu dữ dội vừa rồi, và con cảm thấy nó đang thiêu đốt con dần dần. Điều đó chắc sẽ không xảy ra nếu con trông thấy được hạt lựu cuối cùng và nuốt chửng nó như đã nuốt các hạt khác khi con hóa thành con gà trống. Hạt lựu ấy là nơi ẩn náu cuối cùng của tên hung thần. Nếu con nuốt chửng được, con sẽ thắng lợi hoàn toàn mà không gặp chút nguy hiểm nào. Việc đó buộc con phải dùng đến lửa. Với thứ vũ khí ghê gớm này, con đã chiến đấu giữa đất và trời trước mặt cha, bất chấp sức mạnh của yêu thuật đáng sợ và kinh nghiệm của lão hung thần, con đã cho nó thấy là con hơn hẳn nó, con đã thắng nó và biến nó thành tro bụi. Nhưng con không thể thoát được cái chết đang đến gần.”

Hoàng đế để công chúa Người Đẹp thuật lại trận đánh, và khi nàng dứt lời, Người nói, giọng biểu lộ nỗi đau đớn sâu sắc đang dày vò: “Con ơi, con thấy rõ tình trạng của cha đây. Hỡi ôi! cha lấy làm ngạc nhiên sao mình còn sống; viên hoạn nô thầy dạy của con đã chết, và hoàng tử mà con đã giải bùa yêu thì mất một mắt”. Vua không thể nói thêm được nữa, vì nước mắt và tiếng nức nở thở dài làm vua nghẹn lại. Công chúa và tôi cực kỳ xúc động trước nỗi buồn của hoàng đế: chúng tôi cùng khóc với Người.

Trong lúc ai nấy đang vô cùng buồn bã thì công chúa bỗng thét lên: “Tôi cháy đây! Tôi cháy đây!” Nàng cảm thấy ngọn lửa ngấm ngầm cuối cùng đốt cháy hết thân thể, và đang lớn tiếng kêu: “Tôi cháy đây!” thì ngã ra chết, chấm dứt những cơn đau đớn không thể nào chịu đựng nổi. Kết quả của ngọn lửa thật là kỳ lạ; chẳng mấy chốc nàng đã hóa thành tro, giống như lão hung thần.

Thưa bà, tôi sẽ không nói lại tôi đã đau đớn đến mức nào trước cảnh tang tóc ấy. Tôi thà chịu làm khỉ suốt đời còn hơn là nhìn thấy ân nhân của mình thiệt mạng một cách khốn khổ như vậy. Còn hoàng đế, Người buồn khổ không thể tưởng tượng được. Người vừa kêu khóc thảm thiết vừa đấm mạnh vào đầu vào ngực cho đến khi gục xuống vì tuyệt vọng và ngất đi, làm cho tôi lo sợ e Người nguy đến tính mạng.

Trong lúc ấy các hoạn nô và quan hầu nghe tiếng hoàng đế kêu khóc chạy đến, và khá vất vả mới làm cho nhà vua hồi tỉnh. Nhà vua và tôi không cần phải kể lể dài dòng về việc vừa xảy ra để cho họ hiểu rõ nỗi chua xót của chúng tôi: hai đống tro tàn vốn là thi thể của công chúa và hung thần đủ làm cho họ hiểu. Hoàng đế không đứng vững nữa, phải tì lên người các quan hầu để trở về hậu cung.

Khi tiếng đồn về câu chuyện bi thảm ấy lan ra trong cung cấm và ngoài thành phố, mọi người đều thương tiếc cho sự bất hạnh của công chúa Người Đẹp và thông cảm nỗi đau buồn của nhà vua. Người ta phát tang suốt bẩy ngày; tổ chức nhiều buổi tế lễ. Trong khi tro tàn của hung thần bị tung đi theo gió thì tro tàn của công chúa được thu nhặt cẩn thận và cất vào một cái lọ quý đặt trong một cái lăng đẹp.

Vì mất con, hoàng đế sinh bệnh và nằm liệt giường suốt một tháng ròng. Người chưa bình phục hẳn đã cho gọi tôi đến và bảo: “Hoàng tử này, ngươi hãy nghe lệnh của ta đây, và phải thi hành ngay nếu không thì mất mạng”. Tôi quả quyết rằng tôi sẽ xin triệt để tuân lệnh của Người, nhà vua liền nói tiếp: “Từ trước tới nay ta vẫn sống trong hạnh phúc hoàn toàn, và chưa bao giờ bị một tai họa nào khuấy động. Hoàng tử đến, làm tan biến niềm vui ta đang hưởng: con gái ta qua đời, thầy dạy con ta cũng thiệt mạng, và ta còn sống được đây cũng là nhờ chuyện may mắn diệu kỳ. Chính ngươi là nguyên nhân gây nên tất cả những tai họa đó, những tai họa mà ta không bao giờ có thể khuây nguôi. Bởi vậy, ta để cho hoàng tử ra đi êm thấm, nhưng hãy đi biệt: có lẽ ta cũng sẽ chết nếu ngươi còn ở lại đây, vì ta tin chắc sự có mặt của ngươi mang theo tai họa. Đó là tất cả những gì ta nói với ngươi. Hãy đi đi, và chú ý chớ có bao giờ xuất hiện trên đất nước này: dù lòng ta quý trọng ngươi đến đâu cũng không ngăn tay ta trừng phạt ngươi về việc đó”. Tôi định phân trần, nhưng nhà vua bịt miệng tôi bằng những lời giận dữ, và tôi đành phải từ giã cung điện của Người mà ra đi.

Bị tất cả mọi người ghét bỏ, xua đuổi, bỏ rơi, và không biết thân mình sẽ ra thế nào, trước khi ra khỏi thành phố, tôi vào một nhà tạm, cho cạo râu và gọt lông mày, rồi bận áo quần khất sĩ. Tôi lên đường, khóc than cho nỗi khốn cùng của mình thì ít mà thương xót cho cái chết của các công chúa xinh đẹp do mình gây nên thì nhiều. Tôi đi qua nhiều nước mà không để cho ai nhận mặt; cuối cùng tôi quyết định đến Bátđa, với niềm hy vọng là sẽ xin yết kiến Đấng Thống lĩnh các tín đồ và khêu gợi lòng thương hại của Người bằng cách kể lại câu chuyện quá đỗi lạ lùng. Tôi vừa đến đây tối nay, và người đầu tiên mà tôi gặp khi mới đến là khất sĩ đồng đạo của tôi kia, người vừa kể chuyện hầu bà trước tôi. Thưa bà, bà đã hiểu rõ phần sau đó, và tại sao tôi được vinh hạnh có mặt trong nhà bà.

Khi khất sĩ thứ hai kể xong câu chuyện về mình, nàng Zôbêít liền bảo: “Được rồi; anh hãy đi đi, muốn đi đâu tùy ý, ta cho phép đó”. Nhưng khất sĩ không đi mà cũng yêu cầu thiếu phụ vui lòng cho chàng được ở lại như đã đồng ý cho khất sĩ trước, rồi chàng đến ngồi xuống bên cạnh người này.

Chàng khất sĩ thứ ba, thấy đến lượt mình phải nói, cũng như hai người trước liền hướng về nàng Zôbêít kể:

CHUYỆN CHÀNG KHẤT SĨ THỨ BA, CON VUA

Thưa lệnh bà đáng kính, chuyện tôi sắp kể đây khác xa những chuyện bà vừa mới nghe. Hai hoàng tử nói trước tôi, mỗi người mất một con mắt do hậu quả đơn thuần của số phận họ, còn tôi mất một con mắt chỉ tại lỗi lầm của mình, tự mình gây nên tội và tự mình rước lấy tai họa vào thân.

Tôi tên là Agip, con của quốc vương Cátxip. Sau khi cha tôi qua đời, tôi làm chủ tất cả đất nước của Người, và đóng đô ngay trong kinh thành trước đây cha tôi vẫn ở. Thành phố ấy nằm trên bờ biển. Nó có một bến cảng vào loại đẹp nhất và an toàn nhất, với một công xưởng khá lớn đã cung cấp thiết bị cho một trăm năm mươi chiến hạm luôn luôn sẵn sàng chiến đấu khi cần, và đã để trang bị cho năm chục tàu chở hàng cùng chừng ấy tàu nhẹ để đi dạo mát và vui chơi trên mặt nước. Vương quốc tôi còn gồm nhiều thành phố đẹp trên đất liền và nhiều hải đảo lớn hầu hết ở trong tầm mắt của thủ đô.

Sau khi lên ngôi, thoạt tiên tôi đi thăm các tỉnh: sau đấy tôi cho vũ trang và chuẩn bị tất cả hạm đội rồi ra tuần du các đảo để bằng sự có mặt của mình, hòa hợp nhân tâm trăm họ và cổ vũ họ làm nghĩa vụ. Từ các hải đảo về được ít lâu, tôi lại trở ra; những chuyến đi đi về về ấy cho tôi làm quen ít nhiều với nghề hàng hải và khiến tôi say mê nó đến nỗi tôi nhất định sẽ đi thám hiểm những nơi xa xôi ngoài hải đảo của mình. Vì mục đích đó, tôi cho chuẩn bị mười chiếc tàu thôi, rồi cho giương buồm khởi hành.

Chuyến đi của chúng tôi thuận lợi suốt bốn mươi ngày liền; nhưng đến đêm thứ bốn mươi mốt, gió thổi ngược chiều rất dữ dội, một cơn bão lớn nổi lên, tưởng chừng như sắp nhận chìm chúng tôi. Tuy nhiên, sóng gió dịu lại, mây mù tan đi, mặt trời ló ra làm cho thời tiết trở nên tốt, chúng tôi ghé vào một hòn đảo nghỉ lại hai ngày để lấy sức. Xong đâu đấy, chúng tôi lại ra khơi. Sau mười ngày lênh đênh trên mặt biển, chúng tôi bắt đầu hy vọng trông thấy đất liền, bởi vì cơn bão vừa qua đã làm cho tôi thay đổi ý định và ra lệnh quay tàu trở về nước, thì tôi chợt nhận ra người hoa tiêu không biết tàu hiện đang ở đâu. Đúng như vậy vào ngày thứ mười một, thủy thủ được lệnh leo lên ngọn cột buồm chính để nhận đường, báo cáo rằng từ bên phải cũng như từ bên trái chỉ có trời và biển đến tận chân mây, nhưng trước mặt, phía mũi con tàu trông thấy có một mảng đen lớn.

Nghe báo cáo, người hoa liền biến sắc, một tay giật khăn đội đầu ném xuống sàn tàu, một tay đấm vào mặt, và kêu lên: “Ôi! chúng ta nguy thật rồi, tâu bệ hạ! Không một ai trong chúng ta có thể thoát được tai họa chúng ta đang lâm vào: và với tất cả kinh nghiệm của tôi, tôi cũng không đủ sức để bảo vệ bệ hạ”. Y vừa nói vừa khóc òa như một kẻ biết chắc mình không có cách nào tránh khỏi chết, và nỗi tuyệt vọng của y gieo rắc sự kinh hãi trong cả con tàu. Tôi hỏi lý do tại sao y tuyệt vọng như vậy. Y đáp: “Than ôi, tâu bệ hạ, cơn bão hôm trước đã làm cho chúng ta đi lạc xa đến mức trưa mai, chúng ta sẽ đến gần cái mảng đen ấy, nó là một quả núi đen có nam châm, ngay từ lúc này, đã bắt đầu hút cả hạm đội của bệ hạ vào, bởi vì con tàu có nhiều đinh và vật bằng sắt. Ngày mai, khi chúng ta đi đến một khoảng cách nào đó, sức hút của nam châm sẽ mãnh liệt đến nỗi tất cả đinh trên tàu sẽ tự nhổ ra và bay tới, bám vào núi: tàu bè sẽ rã ra và chìm. Vì nam châm có đặc tính hút sắt và qua sự hút đó, càng làm cho ngọn núi mạnh hơn lên, cho nên ở phía quay về biển, ngọn núi ấy phủ đầy những chiếc đinh của không biết bao nhiêu chiếc tàu đã vì nó mà lâm nạn, làm cho nam châm được bảo toàn đồng thời ngày một tăng thêm đặc tính của nó. Ngọn núi ấy, - người hoa tiêu nói tiếp, - lại rất hiểm trở; trên đỉnh núi có một tháp hình vòm bằng đồng nguyên chất đặt trên những cột cũng bằng kim loại ấy; trên tháp ngất nghểu một con ngựa cũng bằng đồng; trên mình ngựa là một kỵ sĩ ngực được che bằng một tấm chì trên đó có khắc những chữ yểm bùa. Tâu bệ hạ, theo truyền thuyết thì cái tượng ấy là nguyên nhân chính gây nên tổn thất cho biết bao tàu bè và nhân mạng chết đuối ở chỗ này; và nó sẽ vẫn còn là tai họa chết người cho tất cả những ai không may đến gần nó, cho tới khi nó bị lật nhào.”

Người hoa tiêu nói xong lại khóc, và nước mắt của y làm cho tất cả đoàn thủy thủ trên tàu đều sa lệ. Bản thân tôi không tin là tôi sắp đến ngày tận số. Tuy vậy, mỗi người vẫn nghĩ tới cách bảo toàn tính mạng của mình bằng một biện pháp có thể. Trong nỗi phân vân không biết chuyện gì xảy ra, họ đều làm di chúc nói rõ rằng những ai sống sót sẽ được thừa kế những kẻ sẽ qua đời.

Sáng hôm sau, chúng tôi nhìn thấy rõ mồn một quả núi đen, và những chuyện người ta kể về nó lại càng ghê gớm hơn lúc mới nghe. Đến trưa, chúng tôi tới khá gần, đến nỗi đã cảm thấy được điều người hoa tiêu nói hôm trước. Chúng tôi nhìn thấy những chiếc đinh và các vật khác bằng sắt bay về phía núi, và chịu sức hút cắm sâu vào, phát ra những tiếng ghê rợn. Các con tàu tan rã và chìm xuống đáy biển, ở chỗ ấy nước sâu đến nỗi dòng dây dò cũng không sao chạm tới đáy. Tất cả đội quân của tôi đều chết đuối. Riêng tôi do Thượng đế đoái thương, tôi nhanh tay bám ngay vào một tấm ván được gió thổi giạt thẳng vào chân núi, đúng chỗ có những bậc thang để trèo lên đỉnh, nhờ vậy không bị đau đớn gì.

Trông thấy những bậc thang ấy, tôi rất mừng, liền tạ ơn Thượng đế (bởi vì bên phải bên trái không đâu có một chỗ nào khả dĩ đặt được bàn chân để có thể thoát chết). Tôi bắt đầu leo lên các bậc thang quá chật hẹp, thẳng đứng và khó đi đến nỗi chỉ cần gió thổi mạnh lên một ít là tôi đã có thể ngã lộn đầu xuống bể rồi. Nhưng cuối cùng tôi cũng leo lên được trên cao. Tôi liền vào trong cái tháp hình vòm quỳ xuống tạ ơn trời đất.

Tôi ngủ đêm dưới cái vòm ấy; trong giấc ngủ, một cụ già đáng kính hiện ra trước mắt và bảo tôi:

“Agip, hãy nghe đây, khi nào con thức dậy, hãy đào đất ở dưới chân con sẽ tìm thấy một cái cung bằng đồng và ba mũi tên bằng chì được làm ra để giải thoát loài người khỏi biết bao khổ hạnh đang đe dọa họ. Con hãy nhằm vào bức tượng mà phóng ba mũi tên ấy; viên kỵ sĩ sẽ nhào xuống biển, còn con ngựa nhào xuống bên cạnh con: con sẽ chôn nó đúng vào chỗ con lấy cung và tên. Làm xong việc đó, biển sẽ trương ra và dâng lên tận chân cái tháp, cao ngang ngọn núi. Khi biển đã dâng tới đấy rồi, con sẽ thấy một chiếc xuồng nhỏ cặp bờ, trên xuồng chỉ có độc một người hai tay cầm hai mái chèo. Con người ấy cũng bằng đồng nhưng khác hẳn con người mà con đã bắn nhào. Con hãy xuống xuồng cùng với nó và cứ để mặc nó đưa con đi. Trong mười ngày, sang một biển khác ở đấy con sẽ tìm được phương tiện để trở về nhà an toàn trót lọt, miễn là, con chớ đọc đến tên Thượng đế trong suốt cuộc hành trình.”

Cụ già nói với tôi như vậy. Vừa tỉnh giấc, tôi bèn đứng lên, hết sức vui mừng với những điều mộng báo. Tôi làm ngay điều cụ già căn dặn: Tôi đào lấy chiếc cung và các mũi tên lên, rồi nhằm bức tượng bắn. Đến mũi tên thứ ba, tượng nhào xuống bể, còn con ngựa thì ngã xuống cạnh tôi. Tôi chôn nó vào chỗ đã đào lấy chiếc cung và mũi tên: trong khoảng thời gian ấy, biển trương lên dần dần. Khi mặt biển dâng lên tận chân cái tháp cao hình vòm, ngang ngọn núi, tôi thấy đằng xa trên mặt biển, một chiếc xuồng tiến về phía tôi. Tôi tạ ơn Thượng đế khi thấy mọi việc xảy ra khớp với những điều nghe trong giấc mộng. Chiếc xuồng cập bờ, và tôi nhìn thấy người bằng đồng giống hệt cụ già. Tôi bước xuống xuồng và tránh không đọc đến tên Thượng đế, hoặc thốt ra một lời nào khác. Tôi ngồi xuống; con người bằng đồng chèo xuồng ra xa quả núi. Nó chèo liên tục cho đến ngày thứ chín; nhiều hòn đảo hiện ra làm cho tôi tin chắc, mình sắp thoát sự hiểm nghèo. Nỗi vui mừng thái quá làm tôi quên bẵng điều cấm đoán. Tôi thốt lên: “Nhờ ơn Thượng đế! cảm tạ Thượng đế!”

Tôi chưa nói dứt lời thì chiếc xuồng đã chìm xuống đáy biển cùng với con người bằng đồng. Tôi nổi trên mặt nước, và suốt ngày hôm đó cố bơi về phía bờ mà tôi cho là gần hơn cả. Tiếp đó là một đêm tối om; tôi không còn biết mình ở đâu nữa cho nên cứ bơi bừa. Cuối cùng kiệt sức, tôi bắt đầu không còn hy vọng thoát chết thì gió thổi mạnh lên, và một con sóng lớn bằng quả núi hất tôi lên một bãi cát rồi rút ra, để tôi lại đó. Tôi vội vàng chạy sâu vào đất liền, sợ một con sóng khác lại vào cuốn đi chăng, và việc đầu tiên là cởi áo quần, vắt kiệt nước rồi trải ra cát còn giữ hơi nóng mặt trời ban ngày để hong cho khô.

Ngày hôm sau, chẳng mấy chốc nắng làm cho áo quần tôi khô hẳn. Tôi mặc áo và đi sâu vào để xem mình đang ở đâu. Chưa đi được bao lâu tôi đã nhận ra được là mình đang ở trên một hoang đảo nhỏ khá đẹp mắt, có nhiều loại cây ăn quả và cây dại. Nhưng đảo cách đất liền khá xa, nhận xét này làm giảm đi rất nhiều nỗi mừng vừa thoát được nạn đắm tàu. Tuy nhiên, tôi trở lại phó thác vào Thượng đế, tin rằng Người sẽ định đoạt số phận mình; khi nhìn thấy một chiếc tàu nhỏ giương buồm từ đất liền chạy hết tốc lực, hướng thẳng vào hòn đảo tôi đang ở.

Tin chắc rằng thế nào chiếc tàu sẽ đến buông neo ở đây, và chưa biết rõ những người đi trên đó là bạn hay là thù, tôi nghĩ mình chưa nên ra mặt ngay. Tôi trèo lên một cây khá rậm rạp, từ đây có thể tha hồ quan sát thái độ của họ mà không sợ xảy ra việc gì. Chiếc tầu ghé vào một eo nhỏ, và mười tên nô lệ lên bờ mang theo một cái thuổng và các dụng cụ đào đất. Họ đi vào giữa đảo, tôi nhìn thấy họ dừng lại và cuốc xới một lát, rồi qua cử chỉ của họ, tôi đoán họ đang nâng một cánh cửa nắp lên. Sau đó họ trở lại chiếc tàu, bốc dỡ nhiều thức ăn và giường ghế, rồi mỗi tên vác một thứ đến chỗ chúng vừa cuốc và đi lọt xuống, làm cho tôi hiểu rằng ở đấy có một cái hầm ngầm. Tôi thấy họ trở lại chiếc tàu một lần nữa, rồi lát sau đi lên bờ cùng với một cụ già dẫn theo một thiếu niên mười bốn, mười lăm tuổi trông rất khôi ngô. Tất cả đều xuống chỗ có chiếc nắp mở sẵn; và khi họ trở lên và hạ cửa nắp trở lại, phủ kín đất rồi ra về, phía eo biển, nơi chiếc tàu buông neo, tôi nhận ra chàng thiếu niên không cùng đi với họ; từ đây tôi kết luận là chàng ở lại dưới hầm ngầm, và ý nghĩ đó làm cho tôi cực kỳ kinh ngạc.

Cụ già và các tên nô lệ lại xuống tầu, và tàu lại giương buồm lên đường trở về đất liền. Khi thấy con tàu đã đi xa, các thủy thủ không thể nhìn thấy mình được nữa, tôi tụt xuống cây và vội vàng đến nơi vừa trông thấy họ cuốc. Tôi cũng đào bới cho tới khi tìm được một phiến đá vuông rộng mỗi bề chừng hai, ba hộ. Tôi lật lên và thấy nó che lấp lối xuống một cầu thang cũng xây bằng đá. Tôi bước xuống và thấy mình ở trong một căn phòng rộng trải thảm và có kê một chiếc sập, trên sập trải một tấm thảm khác và có những gối tựa bọc vải đắt tiền; chàng thiếu niên ngồi ở đấy tay cầm chiếc quạt. Tôi nhận rõ những vật ấy, cũng như những trái cây và các lọ hoa để bên cạnh chàng, nhờ ánh sáng của hai cây nến chiếu rọi.

Chàng thiếu niên hoảng hốt khi nhìn thấy tôi. Nhưng để làm yên lòng chúng, vừa bước vào tôi đã nói: “Thưa ngài, cho dù ngài là ai, cũng xin đừng sợ hãi; một nhà vua và con của vua như tôi đây không có khả năng gây nên cho ngài bất cứ điều xúc phạm nhỏ nhặt nào: ngược lại chính có lẽ vận may của ngài đã xui khiến tôi có mặt ở nơi đây để cứu ngài ra khỏi nấm mồ này, mà hình như người ta đã chôn sống ngài vì những lý do tôi không rõ. Nhưng, điều làm tôi bối rối và không thể nào hiểu nổi (bởi vì xin nói với ngài: tôi đã chứng kiến tất cả những gì xảy ra từ khi ngài đến hòn đảo này) là hình như ngài để cho chôn sống nơi đây mà không hề kháng cự.”

Yên tâm vì những lời đó, chàng thiếu niên tươi cười mời tôi ngồi xuống bên cạnh. Tôi ngồi xuống, chàng liền nói: “Thưa hoàng tử, tôi xin nói để ngài rõ một điều sẽ làm ngài ngạc nhiên vì sự đặc biệt của nó. Cha tôi là một nhà buôn vàng ngọc rất giàu có nhờ sức lao động và tài tháo vát trong nghề nghiệp của mình. Người có một số đông nô lệ và những người giúp việc, họ đi lại bằng đường biển trên những chiếc tàu của cha tôi để duy trì mối liên lạc với các triều đình mà cha tôi cung cấp các đồ ngọc họ cần.

Cha tôi lập gia đình đã lâu mà chưa có con, thì một hôm được báo mộng rằng sẽ sinh hạ một con trai nhưng nó sẽ không sống được lâu. Điều đó làm cho Người rất buồn khi tỉnh giấc. Mấy hôm sau, mẹ tôi cho biết là đã có thai, và tính ra thời gian mình thụ thai trùng hợp với ngày cha tôi được báo mộng. Sau chín tháng, mẹ tôi sinh ra tôi, làm cho tất cả gia đình mừng vui. Cha tôi theo dõi sát giờ tôi ra đời và đi hỏi các nhà chiêm tinh, họ nói: “Con trai cụ sẽ sống không gặp tai nạn gì cho đến năm mười lăm tuổi. Đến lúc ấy, cậu sẽ phải trải qua một nỗi hiểm nghèo có thể hại đến tính mạng và có lẽ cũng khó mà qua được. Tuy vậy, nếu nhờ ơn trên mà cậu qua khỏi cái hạn này, thì cậu sẽ sống rất lâu. Bởi vì đến thời gian đó, - họ nói thêm - bức tượng người đồng cưỡi ngựa trên đỉnh núi nam châm sẽ bị hoàng tử Agip, con vua Cápxít lật nhào xuống bể, và các ngôi sao chiếu mệnh chỉ rằng, năm mươi ngày sau, con trai cụ sẽ bị chính hoàng tử ấy giết chết.”

Vì lời tiên đoán ấy phù hợp với điềm mộng của cha tôi, người xúc động và buồn bã vô cùng. Tuy vậy người không lơ là việc giáo dục tôi thật là chu đáo cho đến năm này đây, là năm tôi mười lăm tuổi. Hôm qua, cha tôi được tin tượng kỵ sĩ bằng đồng đã bị hoàng tử mà tôi vừa gọi tên ấy hất nhào xuống biển từ mười ngày nay. Tin ấy làm cho Người rơi không biết bao nhiêu nước mắt và làm cho Người hoảng hốt đến nỗi không ai còn nhận ra được Người như lúc bình thường nữa.

Dựa vào lời tiên đoán của các nhà chiêm tinh, cha tôi tìm cách đánh lừa ngôi sao chiếu mệnh tôi, để giữ cho tôi khỏi chết. Từ lâu, Người đã cẩn thận cho xây sẵn chỗ ở này, phòng khi được tin bức tượng bị lật nhào thì đưa tôi đến ẩn cho qua năm mươi ngày. Bởi vậy, khi nghe tin bức tượng đó đổ cách đây mười ngày, người vội vàng đưa tôi đến ẩn náu nơi đây, và hứa bốn mươi ngày nữa sẽ trở lại đón. Về phần tôi, - chàng thiếu niên nói tiếp - tôi chả tin là hoàng tử Agip lại đến tìm tôi mãi ở dưới đất, trên một hòn đảo hoang vu thế này. Thưa ngài, đấy là tất cả những điều tôi thưa cùng ngài.”

Trong khi con trai nhà buôn vàng ngọc kể chuyện cậu ta, tôi chế giễu thầm các nhà chiêm tinh đã tiên đoán là tôi sẽ giết cậu, và tôi tin chắc lời tiên đoán ấy sẽ không trở thành hiện thực, bởi vậy chàng vừa dứt lời, tôi đã sôi nổi nói ngay: “Thưa ngài thân mến, xin nghi hãy tin tưởng ở lòng nhân từ của Thượng đế và chớ nên sợ hãi điều gì”. Ngài hãy cho rằng đó là một món nợ phải trả và từ giờ phút này ngài đã trả xong.

— Tôi rất sung sướng, sau khi đắm tàu, được có mặt đúng lúc ở đây để bảo vệ ngài chống những kẻ muốn hại ngài. Tôi sẽ không rời xa ngài suốt bốn mươi ngày sắp tới mà những lời tiên đoán của bọn bói toán làm ngài lo lắng. Trong thời gian ấy, tôi sẽ đỡ đần ngài mọi công việc tôi có thể làm. Sau đó, tôi sẽ lợi dụng dịp tốt để trở về đất liền trên chiếc tàu của ngài, nếu thân sinh ngài và ngài cho phép; và khi đã về đến nước nhà, tôi sẽ không quên ơn ngài; tôi sẽ xin cố gắng tỏ rõ lòng biết ơn một cách xứng đáng.”

Những lời nói của tôi làm con nhà buôn vàng ngọc yên tâm và tin cậy. Tôi tránh không nói chính mình là ngài Agip mà chàng đang sợ, và rất lưu ý giữ gìn để không gây cho chàng ngờ vực chút nào. Chúng tôi hàn huyên cho đến tận đêm về nhiều chuyện, và tôi nhận thấy chàng thiếu niên khá thông minh. Chúng tôi cùng ăn những thức ăn trữ sẵn trong hầm: chàng mang theo nhiều thức ăn đến nỗi giờ có thêm nhiều khách khác nữa ngoài tôi, bốn mươi ngày sau vẫn ăn chưa hết. Dùng bữa tối xong, chúng tôi tiếp tục chuyện trò một lúc nữa rồi đi ngủ.

Sáng hôm sau khi chàng vừa ngủ dậy, tôi mang đến một chậu nước. Chàng rửa mặt, tôi làm thức ăn và dọn ra khi đến bữa. Sau bữa ăn, tôi nghĩ ra một trò chơi để giải trí không chỉ trong ngày hôm ấy mà cả những ngày sau. Tôi sửa soạn bữa chiều cũng giống như đã làm bữa sáng, chúng tôi ăn rồi đi nghỉ y như ngày hôm trước.

Thời gian làm cho chúng tôi thân nhau. Tôi nhận thấy chàng rất mến tôi, và về phần mình, tôi cũng mến yêu chàng nồng nhiệt đến nỗi nhiều lần tôi tự bảo những nhà chiêm tinh đã tiên đoán với cha chàng rằng con trai cụ sẽ bị chết vì bàn tay tôi quả là những tên bịp bợm: làm sao tôi có thể phạm một hành động độc ác như vậy. Tóm lại. Thưa bà, chúng tôi đã sống ba mươi chín ngày hết sức dễ chịu trong cái hầm ngầm ấy.

Ngày thứ bốn mươi đến. Sáng sớm vừa tỉnh dậy, chàng thiếu niên đã nói với tôi, giọng sôi nổi như không nén được nỗi mừng vui: “Thưa hoàng tử, hôm nay thế là đến ngày thứ bốn mươi rồi mà tôi chưa chết, đó là nhờ ơn Thượng đế và nhờ có ngài làm bạn”. Chẳng bao lâu nữa, cha tôi sẽ không quên cảm tạ ngài và cung cấp cho ngài đủ phương tiện và tiện nghi cần thiết để ngài trở về quý quốc. Nhưng trong khi chờ đợi. - chàng nói thêm - tôi xin ngài vui lòng đem giúp cho tôi ít nước nóng và cho vào cái bồn tắm mang theo: tôi muốn tắm rửa toàn thân và thay áo quần để đón cha tôi cho đàng hoàng.”

Tôi đặt nước lên bếp và chờ cho nước ấm, tôi cho vào đầy cái bồn tắm di động. Chàng thiếu niên ngồi vào bồn tôi tự tay tắm vừa kỳ cọ cho chàng. Tắm xong, chàng nằm lên chiếc giường mà tôi đã sắp sẵn. Tôi đắp chăn cho chàng. Sau khi nghỉ ngơi và ngủ được một chốc, chàng nói: “Thưa hoàng tử, xin ngài vui lòng mang lại đây giúp tôi một quả dưa hấu và đường, tôi muốn ăn cho mát.”

Tôi chọn quả tốt nhất trong số dưa hấu còn lại, đặt lên một cái đĩa, và vì không thấy có dao để bổ, tôi hỏi chàng có biết dao để ở đâu không. Chàng đáp: “Có một con, để ở cái đầu cột phía trên đầu tôi kia”. Quả nhiên, tôi nhìn thấy một con dao, nhưng bởi quá vội vàng thành ra khi cầm được con dao trong tay thì chân lại vướng vào chăn, tôi ngã xuống và không may đè lên người chàng thiếu niên, làm cho lưỡi dao đâm thọc vào tim chàng. Chàng chết ngay lúc ấy.

Trông thấy cảnh tượng đó, tôi bật ra những tiếng kêu khủng khiếp. Tôi tự đấm vào đầu, vào mặt và vào ngực mình; tôi xé toạc áo quần và lăn lộn ra đất, đau đớn và hối hận không thể nào tả xiết. “Than ôi! - tôi kêu lên - chỉ còn mấy giờ nữa thôi là chàng thoát khỏi cơn hiểm nghèo khiến chàng phải đi tìm nơi ẩn náu và trong khi chính ta cũng tin rằng nỗi nguy hiểm đã qua rồi thì ta lại trở thành kẻ sát hại chàng, làm cho lời tiên đoán biến thành sự thật. Nhưng, hỡi Thượng đế, - tôi ngẩng đầu đưa hai tay lên trời và nói tiếp, - xin Người hãy tha tội cho con, nếu con đã là thủ phạm gây nên cái chết của chàng thì xin Thượng đế chớ để cho con sống lâu hơn nữa.”

Sau tai họa vừa xảy ra, tôi sẵn sàng đón nhận cái chết không chút sợ hãi. Những điều đó cũng như điều lành không bao giờ đến với tôi như tôi mong ước. Tôi nghĩ rằng những giọt nước mắt và nỗi đau của mình cũng chẳng làm cho chàng thiếu niên sống lại được nào, mà bốn mươi ngày sắp sửa trôi qua, tôi có thể bị thân phụ chàng bắt giữ, tôi liền ra khỏi cái hầm ngầm và leo lên cầu thang. Tôi hạ phiến đá lớn lấp lối đi vào rồi phủ đất lên trên.

Làm vừa xong công việc đó, tôi nhìn ra biển về phía đất liền, tôi trông thấy chiếc tàu đến đón chàng thiếu niên. Tôi suy nghĩ xem nên làm gì đây, rồi tự nhủ: “Nếu ta lộ mặt, chắc chắn cụ già sẽ cho bọn nô lệ bắt và giết chết ngay khi ông cụ nhìn thấy tình trạng con trai. Cho dù ta có biện bạch thế nào chăng nữa cũng không thể làm cho ông cụ tin là ta vô tội. Chi bằng ta tránh mặt đi, còn hơn là đưa thân ra mà chịu mối căm hờn của ông cụ.”

Gần cái hầm ngầm có một cây to cành lá rậm rịt, tôi thấy có thể nấp ở đây được. Tôi trèo lên, và vừa loay hoay tìm được chỗ nấp nào cho khỏi bị trông thấy, thì chiếc tầu đã cập bến đúng vào chỗ ghé hôm nọ.

Cụ già cùng bọn nô lệ lên bờ ngay, và đi về phía hầm ngầm với bộ điệu chứng tỏ họ có ít nhiều hy vọng; nhưng khi trông thấy đất vừa mới xới lên, tất cả đều biến sắc, đặc biệt là cụ già. Họ nâng phiến đá lên rồi chui xuống. Họ gọi tên chàng thiếu niên, không có tiếng đáp, nỗi lo sợ của họ càng tăng thêm. Họ tìm kiếm, và trông thấy chàng nằm dài trên giường, lưỡi dao cắm vào đúng giữa tim, bởi vì tôi đã không có đủ can đảm rút dao ra. Trông thấy cảnh tượng ấy, họ thét lên những tiếng kêu đau đớn, những tiếng kêu ấy làm khuấy động cả nỗi đau đớn của chính tôi. Cụ già ngã xuống bất tỉnh nhân sự. Để cho cụ ra được chỗ thoáng, bọn nô lệ bế cụ lên, đặt nằm ngay dưới gốc cây tôi đang nấp.

Mặc dù được chăm sóc như vậy, người cha tội nghiệp vẫn mê man một lúc khá lâu, và nhiều khi đã làm cho bọn nô lệ tưởng cụ già khó lòng qua khỏi.

Tuy nhiên, rồi ông cụ cũng hồi tỉnh sau con ngất khá lâu. Thế là bọn nô lệ mang thi hài con trai ông cụ được mặc những bộ áo quần đẹp nhất mới mang đến, và đào mộ xong, họ hạ huyệt. Cụ già mặt đầm đìa nước mắt, có hai tên nô lệ dìu, ném xuống một vài nắm đất đầu tiên, sau đó bọn nô lệ lấp kín huyệt.

Làm xong công việc ấy, họ mang giường ghế và thức ăn còn lại dưới hầm ngầm lên và xếp xuống tàu. Sau đó, cụ già không đứng vững nữa vì đau đớn quá, được đặt lên một thứ cáng và khiêng đi. Tàu giương buồm, rời đảo và chẳng bao lâu đi khuất ngoài tầm mắt tôi.

Trên hoang đảo, chỉ còn lại mình tôi, ban đêm tôi xuống ngủ dưới cái hầm không bị lấp, ban ngày tôi đi dạo quanh đảo và khi nào thấy cần thì dừng lại ở nhưng chỗ sạch sẽ nhất để nghỉ ngơi.

Tôi sống cuộc đời chán chường ấy suốt một tháng. Sau thời gian ấy, tôi nhận ra biển co lại khá nhiều và hòn đảo vươn rộng thêm ra; hình như đất liền nhích gần lại. Đúng như vậy, nước rút xuống đến nỗi giữa đất liền và tôi chỉ còn một khoảng biển hẹp. Tôi lội qua, nước chỉ ngập nửa ống chân. Đi bộ trên bãi cát rất lâu, tôi rất mệt. Cuối cùng, tôi đến được một nơi đất rắn hơn, và đi cách bờ biển khá xa thì trông thấy tít tắp đằng trước mặt hình như có một đám lửa lớn, làm cho tôi vui lên một chút. Tôi tự bảo: may ra ta có thể gặp được người nào, không có lẽ lửa tự nó cháy lên. Nhưng càng đến gần tôi càng vỡ nhẽ là mình nhầm; chỉ lát sau tôi nhận ra cái mà tôi cho nó là đám lửa ấy kỳ thực là một tòa lâu đài bằng đồng đỏ, ánh nắng dọi vào làm cho từ xa nom như bốc lửa.

Tôi dừng lại gần tòa lâu đài ấy và ngồi xuống, vừa để ngắm nghía cấu trúc tuyệt đẹp của nó vừa để lấy lại một chút hơi sức. Tôi chưa kịp quan sát kỹ lưỡng cho đáng với ngôi nhà tráng lệ ấy thì chợt trông thấy mười chàng trẻ tuổi tuấn tú và có vẻ như vừa đi dạo mát trở về. Nhưng điều tôi cho là khá kỳ cục, là tất cả đều bị chột mắt bên phải. Họ đi theo một cụ già cao lớn và có vẻ đáng kính.

Tôi ngạc nhiên lạ lùng sao lại gặp bấy nhiêu người chột cùng một lúc và cùng mất đúng một bên mắt. Trong lúc tôi đang cố suy nghĩ, chuyện gì xảy ra làm cho họ tập hợp lại một nơi, thì họ đã đến gần và tỏ vẻ vui mừng được gặp tôi. Sau những lời chào hỏi đầu liên, họ hỏi tôi vì sao đến đây. Tôi đáp câu chuyện của tôi khá dài dòng, nếu các vị vui lòng ngồi xuống tôi xin trình bày điều các vị muốn biết. Họ ngồi xuống tôi kể cho họ nghe những việc đã xảy ra cho tôi từ ngày từ giã đất nước mình cho đến lúc bấy giờ, và họ đều rất lấy làm ngạc nhiên về những chuyện đó.

Khi tôi kể xong, các chàng trẻ tuổi ấy mời tôi cùng họ vào trong lâu đài. Tôi nhận lời, chúng tôi đi qua vô số là buồng ngoài, buồng đợi, phòng riêng và phòng làm việc, đồ đạc rất sạch sẽ, rồi đến một phòng khách lớn, ở đấy có mười chiếc bục nhỏ màu xanh và kê tách biệt thành vòng tròn, vừa dùng để ngồi và nghỉ ban ngày vừa để ngủ đêm. Chính giữa vòng tròn ấy là một chiếc bục thứ mười một, cùng màu sắc nhưng thấp hơn. Cụ già tôi đã nói đến ngồi lên chiếc bục ở giữa; còn các ngài trẻ tuổi ngồi những chiếc bục chung quanh.

Vì mỗi chiếc bục chỉ ngồi được một người, một chàng trẻ tuổi liền bảo tôi: “Bạn hãy ngồi xuống tấm thảm chính giữa, và chớ có hỏi han về bất cứ những gì có liên quan đến chúng tôi, hoặc hỏi vì sao tất cả chúng tôi đều chột mắt bên phải: bạn hãy bằng lòng chỉ nhìn xem thôi, không nên tò mò hơn nữa.”

Cụ già không ngồi yên lâu. Cụ đứng dậy và đi ra nhưng chỉ lát sau trở lại mang bữa cơm chiều cho mười chàng trẻ tuổi; cụ chia khẩu phần riêng cho từng người. Cụ cũng đưa cho tôi một suất, tôi bắt chước những người khác ăn một mình; và đến cuối bữa ăn cũng chính cụ già ấy mang cho mỗi người một cốc rượu.

Họ cho câu chuyện của tôi kỳ lạ đến nỗi sau khi ăn xong, họ bắt tôi thuật lại lần nữa; và nó trở thành đầu đề bàn luận suốt cả phần lớn đêm ấy. Một chàng chợt nhớ ra đêm đã về khuya, liền báo cụ già “Bác thấy đã đến lúc đi ngủ, thế mà bác chưa đưa đến cho chúng tôi những thứ cần để chúng tôi làm phận sự”. Nghe nói, cụ già liền đứng dậy đi vào một căn buồng rồi lần lượt mang ra mười cái chậu, tất cả đều phủ vải xanh. Cụ già đặt trước mặt mỗi chàng một cái chậu và một cây đuốc.

Họ mở chậu ra, bên trong đựng tro, than bột và hồ hóng. Họ trộn lẫn những thứ ấy lại với nhau, rồi bắt đầu chà lên và bôi nhọ nhem mặt mũi cho đến lúc nhìn phát khiếp lên. Sau khi bôi đen mặt mũi như vậy rồi, họ bắt đầu khóc lóc và vừa đấm đầu đấm ngực vừa luôn miệng kêu than: “Đây là kết quả của sự ăn không ngồi rồi và những trác táng của chúng tôi đây.”

Thưa bà, xin bà hãy hình dung sự bực bội của tôi trước thời gian đó. Biết bao nhiêu lần tôi đã định phá tan sự im lặng mà các ngài ấy buộc tôi phải giữ để cắt lời hỏi họ, và suốt đêm hôm ấy, tôi không thể nào ngủ được.

Ngày hôm sau, vừa tỉnh giấc, khi chúng tôi ra ngoài trời để thở hít không khí, tôi hỏi họ: “Thưa quý ngài tôi tuyên bố là tôi không chấp nhận cái luật lệ các ngài đề ra cho tôi tối hôm qua; tôi không tuân thủ nó nữa đâu. Các ngài đều là những con người khôn ngoan và thông minh rất mực, điều đó đã rõ; ấy thế nhưng tôi lại trông thấy các ngài có những hành động mà trừ những kẻ mất trí ra, không ai có thể làm. Cho dù có tai họa nào xẩy đến với tôi chăng nữa, tôi cũng không thể cầm lòng không hỏi vì sao các ngài lại đi bôi tro, than và bồ hóng lên mặt, và sau nữa vì sao tất cả các ngài chỉ còn mỗi một con mắt? Chắc hẳn phải có một điều gì đó rất kỳ lạ gây nên; bởi vậy tôi van các ngài hãy vui lòng cho tôi rõ”. Đáp lại những lời van nài khẩn thiết như vậy, họ chỉ một mực nói là những điều tôi hỏi chẳng có quan hệ gì đến tôi, tôi chẳng có chút ích lợi gì ở đấy và hãy nghỉ yên.

Ban ngày, chúng tôi chuyện trò về những việc không đâu, rồi đêm đêm, sau khi ăn tối riêng rẽ, cụ già lại mang các chậu xanh đến: các chàng trẻ tuổi lại bôi mặt lọ lem, lại tự đấm mình mà kêu than: “Đây là kết quả của sự ăn không ngồi rồi và những trác táng của chúng tôi!”. Ngày hôm sau và những hôm sau nữa, họ vẫn làm những hành động đó.

Cuối cùng không kìm nổi sự hiếu kỳ nữa, tôi đòi hỏi họ một cách rất nghiêm chỉnh hoặc là nói cho tôi biết hoặc là chỉ cho tôi con đường để tôi có thể trở về nước nhà, bởi vì tôi không thể nào ở lại với họ lâu hơn nữa, để tối nào cũng phải chứng kiến một cảnh tượng lạ lùng như vậy mà không được phép tìm hiểu căn nguyên.

Một người trả lời tôi thay cho tất cả: “Xin ngài chớ ngạc nhiên về thái độ của chúng tôi đối với ngài; nếu cho đến tận bây giờ chúng tôi chưa vâng theo những lời yêu cầu của ngài, chẳng qua là vì tình thân hữu và để tránh cho ngài nỗi buồn phải lâm vào tình trạng như chúng tôi đấy thôi. Nếu ngài muốn nếm qua cái số phận khốn khổ của chúng tôi, xin ngài cứ việc nói ra, chúng tôi sẵn sàng làm theo ý muốn của ngài”. Tôi nói với họ rằng tôi quyết tâm chịu đựng đủ mọi điều. Chàng trai trẻ ấy lại nói: “Một lần nữa chúng tôi khuyên ngài nên kìm hãm sự tò mò; nó sẽ làm cho ngài thiệt mất con mắt bên phải đấy.”

— Không hề gì, - tôi đáp, - tôi xin nói rõ rằng nếu điều không may ấy xảy ra cho tôi, tôi sẽ không đổ tại các ngài gây nên, mà nhận là lỗi chỉ tại ở chính mình mà thôi.

Chàng lại cho tôi biết rằng, sau này nếu tôi đã bị mất đi một mắt. Tôi sẽ không thể hy vọng được ở lại đây cùng với họ, giả dụ rằng tôi muốn như vậy, bởi vì họ đã đủ số rồi, không thể tăng thêm hơn nữa. Tôi đáp tôi sẽ lấy làm thích thú nếu được không bao giờ phải xa rời những con người trung hậu như họ; nhưng nếu bắt buộc phải xa thì tôi lại cũng sẵn sàng phục tùng, bởi vì với bất cứ giá nào, tôi cũng mong họ đáp ứng điều tôi yêu cầu.

Mười người trai trẻ thấy quyết tâm của tôi không lay chuyển, liền bắt một con cừu, cắt tiết; rồi sau khi lột da, họ đưa cho tôi con dao họ vừa dùng và nói: “Ngài hãy cầm lấy con dao này, nó sẽ giúp ích ngài vào cái dịp mà chúng tôi sắp nói để ngài rõ đây. Ngài sẽ khoác tấm da này lên người và chúng tôi sẽ khâu ngài trong đó: sau đấy chúng tôi để ngài lại đây và bỏ đi. Lúc ấy một con chim rất to mà người ta gọi là đại bàng sẽ xuất hiện trên không; tưởng ngài là một con cừu, nó sẽ sà xuống cắp và tha ngài lên tận chín tầng mây. Nhưng ngài đừng vì thế mà kinh hãi: nó sẽ bay trở lại mặt đất và đặt ngài xuống đỉnh một ngọn núi. Vừa chạm đất, ngài hãy dùng dao rạch đứt da cừu và chui ra. Con đại bàng vừa thoáng trông thấy ngài, sẽ sợ hãi bay đi nơi khác; để cho ngài tự do. Ngài dừng đứng lại mà cứ đi mãi cho đến khi tới một tòa lâu đài lớn kỳ diệu, phủ toàn vàng tấm, ngọc bích và các loại đá quý khác. Ngài hãy đến trước cái cổng vẫn thường xuyên bỏ ngỏ và cứ đi vào. Tất cả chúng tôi có mặt ở đây, ai cũng đều đã từng ở trong lâu đài ấy. Chúng tôi không nói với ngài là đã trông thấy những gì hoặc điều gì đã xảy ra cho chúng tôi; tự ngài khắc biết, điều chúng tôi có thể nói với ngài là mỗi chúng tôi đều đã phải trả giá bằng con mắt bên phải: và cái hình phạt mà ngài từng chứng kiến đây là một việc chúng tôi bắt buộc phải làm vì đã từng sống trong lâu đài ấy. Chuyện về riêng từng người chúng tôi đầy rẫy những sự phiêu lưu kỳ lạ có thể chép thành một cuốn sách dầy; nhưng chúng tôi không thể nói với ngài nhiều hơn nữa.”

Thưa bà, một trong số mười người chột mắt nói xong những lời mà tôi vừa thuật lại hầu bà, tôi liền chui vào tấm da cừu, tay cầm con dao họ vừa đưa cho, và sau khi các ngài ấy vui lòng khâu kín tấm da lại rồi họ để tôi ở lại chỗ trống và trở vào phòng khách. Con đại bàng họ nói đến chẳng mấy chốc xuất hiện; nó bổ nhào xuống, cắp tôi vào giữa các móng như cắp một con cừu rồi mang tôi lên đỉnh một ngọn núi cao.

Lúc cảm thấy chạm đất, tôi dùng con dao rạch đứt tấm da, chui ra trước mặt con đại bàng, nó vừa trông thấy người là cất cánh bay đi ngay. Con đại bàng ấy là một con chim trắng to lớn kỳ dị; về sức lực thì nó khỏe đến mức có thể nhấc bổng những con voi từ dưới đồng bằng đưa lên tận đỉnh núi cao để ăn thịt.

Nôn nóng muốn chóng đến được tòa lâu đài, tôi không để mất một chút thời giờ, tôi đi vội vã đến nỗi chỉ sau chưa đến nửa ngày đường đã tới nơi, và có thể nói tôi thấy nó thực tế còn đẹp hơn là người ta mô tả.

Cổng lớn để ngỏ; tôi đi vào một cái sân vuông rộng chung quanh có chín mươi chín cửa ra vào bằng gỗ đàn hương và trầm hương, và một cửa khác bằng vàng, không kể những cửa dẫn vào các cầu thang tráng lệ đưa lên những căn phòng trên gác hoặc những căn phòng khác nữa mà tôi không nhìn thấy. Trăm cánh cửa tôi vừa nói ấy dẫn tới các khu vườn hoặc các nhà kho chứa đầy của quý, hoặc là đến những nơi đầy rẫy nhưng vật xem thật lạ lùng.

Thấy trước mặt có một cửa mở sẵn, tôi liền bước qua đi vào một phòng khách lớn, trong phòng ngồi sẵn bốn mươi thiếu phụ xinh đẹp tuyệt trần quá mức tưởng tượng. Họ ăn mặc rất lộng lẫy. Thoạt trông thấy tôi, tất cả đều đứng lên, và không đợi tôi chào hỏi, họ tỏ ra rất mừng vui mà nói: “Chàng trai quý mến, xin chúc mừng chàng, xin chúc mừng chàng”. Rồi một nàng cất lời nói thay cho tất cả: “Đã lâu lắm chúng em chờ đợi một chàng trai giống như chàng: dáng điệu của chàng đủ cho chúng em thấy chàng có mọi phẩm cách chúng em mong ước; và chúng em hy vọng chàng sẽ không cho sự có mặt của chúng em là khó chịu và không xứng đáng với chàng.”

Mặc dù tôi nhiều lần từ chối không chịu, họ vẫn ép tôi ngồi xuống một chỗ hơi cao hơn chỗ họ ngồi, và khi tôi tỏ ý việc đó làm cho tôi phiền lòng thì họ nói: “Đây là chỗ của chàng, lúc này chàng là đức vua, là ông chủ, là người phán xét chúng em, còn chúng em là những nô lệ sẵn sàng nhận mệnh lệnh của chàng.”

Thưa bà, không có gì trên đời làm cho tôi ngạc nhiên bằng thái độ hăng hái và nồng nhiệt của những cô gái xinh đẹp ấy khi phục vụ tôi đủ mọi việc. Một nàng mang nước nóng đến rửa chân cho tôi, một cô khác rót nước hoa vào tay tôi; những người này đưa đến đủ mọi thứ cần thiết cho tôi thay áo quần; những người kia dọn cho tôi một bữa lót dạ tuyệt vời, và những người khác nữa thì tiến đến, cốc cầm ở tay, sẵn sàng rót cho tôi một thứ rượu kỳ thú; và tất cả nhưng công việc đó được làm không chút lộn xộn, với một trật tự và một sự phối hợp nhịp nhàng, bằng những phong thái làm cho tôi say mê. Tôi uống rượu và ăn quà; sau đó tất cả các thiếu phụ ngồi vây quanh, yêu cầu tôi thuật cho nghe chuyến đi của tôi. Tôi kể chi tiết cho họ những việc đã xảy ra, câu chuyện kéo dài cho đến tối.

Chuyện kể xong, một vài người ngồi gần tôi nhất trong số bốn mươi thiếu phụ ấy ở lại cùng tôi chuyện trò, còn những người khác thấy trời đã tối, đứng dậy đi tìm nến. Họ mang đến rất nhiều cây và ánh nến thay thế một cách kỳ diệu ánh sáng ban ngày; các cây nến được bày biện cân xứng quá mức mong ước.

Những nàng khác dọn ra bàn các trái cây khô, mứt và các món nhắm rượu, và xếp vào một chiếc tủ rượu nhiều loại rượu vang và rượu ngọt; những người khác nữa thì mang nhạc cụ ra. Khi mọi việc đâu vào đấy, họ mời tôi ngồi vào bàn. Các nàng cũng cùng ngồi với tôi, và chúng tôi ăn khá lâu: những người đàn sáo và ca hát đứng lên trình bày một bản hợp tấu êm dịu. Những cô khác bắt đầu một loại vũ, họ nhảy múa từng đôi, hết cặp này đến cặp khác, một cách duyên dáng nhất trần đời.

Quá nửa đêm, cuộc vui chấm dứt. Một thiếu phụ cất lời nói với tôi: “Chàng đã mệt vì chuyến đi đường hôm nay: đã đến lúc chàng đi nghỉ. Buồng riêng của chàng đã sắp sẵn, nhưng trước khi vào, xin chàng hãy chọn trong tất cả chúng em đây người nào chàng thích hơn cả, đưa vào cùng ngủ với chàng”. Tôi đáp rằng tôi sẽ không lựa chọn như thế vì tất cả các nàng đều xinh đẹp, tài trí, đều xứng đáng cho tôi kính trọng hầu hạ. Tôi sẽ bất nhã nếu chuộng người này hơn người kia.

Thiếu phụ ấy lại nói tiếp: “Chúng em rất tin ở sự ngay thẳng của chàng, chúng em thấy rõ vì sợ làm nảy nở lòng ghen tuông giữa chúng em với nhau cho nên chàng giữ ý; nhưng mong rằng chàng chớ vì vậy mà không lựa chọn; chúng em xin báo trước để chàng rõ là hạnh phúc của người được chàng lựa chọn sẽ không làm cho ai ganh tị, bởi vì chúng em đã thỏa thuận với nhau, hết người này đến lượt người khác, ngày nào cũng có một người trong bọn chúng em được hưởng hạnh phúc ấy, sau bốn mươi ngày thì lặp lại từ đầu. Vậy nên chàng hãy tự do lựa chọn và chớ để phí thời giờ nghỉ ngơi mà chàng đang cần.”

Tôi đành phải nghe theo những lời khẩn khoản của họ; tôi đưa tay cho thiếu phụ vừa nói thay tất cả chị em, nàng cầm tay tôi, và người ta đưa chúng tôi vào một căn phòng tráng lệ. Họ để hai chúng tôi ở đấy; các thiếu phụ khác về phòng riêng của mình.

Sáng hôm sau, tôi vừa mặc xong quần áo, thì ba mươi chín thiếu phụ khác đã đến phòng tôi, tất cả đều ăn vận khác ngày hôm trước. Họ chào và hỏi thăm sức khỏe tôi. Sau đó, họ dẫn tôi vào buồng tắm; họ tự tay tắm rửa cho tôi và mặc dù tôi không đồng ý, họ vẫn giúp tôi đủ mọi việc cần thiết và khi tôi tắm xong họ mặc cho tôi một bộ quần áo khác còn đẹp đẽ hơn bộ vừa rồi.

Suốt ngày, chúng tôi hầu như chỉ ngồi ở bàn ăn, và đến giờ đi ngủ, các nàng lại yêu cầu tôi chọn một người để làm bạn. Thưa bà, để bà đỡ chán tai vì nghe lặp đi lặp lại mãi một chuyện ấy, tôi xin nói tóm tắt là tôi sống một năm ròng rã cùng bốn mươi thiếu phụ ấy, mỗi đêm ngủ với một người, và trong suốt thời gian ấy, cuộc đời nhung lụa không hề bị một nỗi buồn phiền nhỏ nhặt nào làm gián đoạn.

Cuối năm (không có gì làm cho tôi bất ngờ hơn), một buổi sáng bốn mươi thiếu phụ ấy, đáng lẽ đến thăm tôi vui vẻ như thường lệ và hỏi thăm sức khỏe của tôi, lại bước vào phòng hai má đầm đìa nước mắt. Họ lần lượt đến ôm hôn tôi âu yếm và nói: “Vĩnh biệt, hoàng tử thân yêu, vĩnh biệt! Chúng em phải xa chàng.”

Nước mắt các nàng làm tôi cảm động; tôi van nài họ hãy cho tôi biết căn nguyên của nỗi buồn và của sự biệt ly mà họ vừa nói: “Nhân danh Thượng đế, các cô em xinh đẹp của ta ơi, hãy cho ta biết ta có thể an ủi hoặc có thể giúp ích được gì cho các cô em hay không!” Họ không trả lời thẳng mà lại nói: “Giá mà chúng em chưa bao giờ được trông thấy hoặc quen biết chàng! Trước chàng, nhiều chàng trai đã hạ cố đến thăm chúng em, nhưng không một ai có được cái duyên dáng, sự dịu hiền, tính vui vẻ và tư cách như chàng”. Nói xong, họ lại khóc thảm thiết. Tôi lại hỏi:

“Các cô em xinh đẹp của ta ơi, ta van các cô em chớ để cho ta âu sầu hơn nữa, hãy cho ta biết vì sao các cô em đau đớn.”

— Hỡi ôi! - họ đáp - còn có căn nguyên nào có thể làm chúng em buồn bã ngoài sự bắt buộc phải xa lìa chàng? Có lẽ chúng em chẳng bao giờ được gặp lại chàng nữa đâu! Tuy nhiên, nếu chàng muốn và nếu chàng vì chúng em mà có đủ nghị lực tự chủ bản thân thì cũng không phải là không thể nào gặp lại nhau lần nữa.

— Các cô em ơi, - tôi đáp - tôi chẳng hiểu tí gì điều các cô em vừa nói, xin các cô em hãy nói rõ ràng hơn.

Một nàng trả lời:

— Vậy thì, để làm vừa lòng chàng, chung em xin thưa rõ: chúng em đều là công chúa, con vua. Chúng em cùng sống chung ở đây với niềm lạc thú mà chàng thấy đấy, nhưng cứ hết mỗi năm, chúng em lại bắt buộc phải vắng mặt bốn mươi ngày để làm nhưng phận sự cần thiết, mà chúng em không được phép nói rõ: sau đó chúng em sẽ trở lại lâu đài này. Hôm qua vừa hết năm, hôm nay chúng em phải từ giã chàng: đó là nguyên nhân vì sao chúng em buồn bã. Trước khi đi, chúng em để lại cho chàng chìa khóa mọi thứ, đặc biệt là chìa khóa một trăm cánh cửa, để giúp chàng có cách thỏa mãn sự hiếu kỳ và làm dịu bớt nỗi cô đơn trong thời gian vắng chúng em; nhưng vì hạnh phúc của chàng và lợi ích riêng của chúng ta, chúng em căn dặn chàng chớ nên mở cánh cửa bằng vàng. Nếu chàng mở ra, chúng em sẽ chẳng bao giờ được gặp lại chàng; và chính nỗi lo về chuyện đó làm cho chúng em càng thêm đau khổ. Chúng em hy vọng lời khuyên của chúng em sẽ có ích cho chàng. Nó quyết định sự yên tĩnh và hạnh phúc đời chàng; xin chàng chú ý cho, nếu chàng chẳng giữ được sự hiếu kỳ không đúng đắn, chàng sẽ tự gây hại lớn cho mình. Bởi vậy, chúng em van chàng chớ có phạm sai lầm đó, để cho chúng em được niềm an ủi sẽ gặp lại chàng ở đây sau bốn mươi ngày xa cách. Chúng em có thể mang theo cái chìa khóa mở cánh cửa bằng vàng; song làm như vậy sẽ là một điều xúc phạm đối với một hoàng tử như chàng, sẽ là hoài nghi tính kín đáo và sự kiềm chế của chàng.

Thưa bà, lời các công chúa xinh đẹp gây cho tôi một nỗi đau đớn thật sự. Tôi không quên bày tỏ với họ rằng sự vắng mặt của họ gây cho tôi nhiều buồn phiền, và cảm ơn những lời khuyên bảo tốt lành của họ. Tôi quả quyết với họ rằng tôi sẽ chú ý lời khuyên bảo, và tôi còn có thể làm những việc khó khăn hơn nhiều để được cái hạnh phúc sống những ngày còn lại của đời mình với những người đàn bà có phẩm cách hiếm thấy như họ. Phải vĩnh biệt của chúng tôi thật là lưu luyến; tôi ôm hôn các nàng hết người này đến người khác, sau đó họ ra đi và một mình tôi ở lại trong tòa lâu đài.

Niềm lạc thú được sống cùng với họ trong các bữa ăn ngon, các buổi hòa nhạc, các trò vui làm tôi bận rộn suốt cả năm đến nỗi không còn rảnh thời giờ, không còn chút ham thích nào đi xem những điều kỳ thú có thể có trong tòa lâu đài huyền ảo này. Tôi cũng không để ý đến cả biết bao nhiêu đồ vật tuyệt tác trông thấy hằng ngày vì quá say mê sắc đẹp của các nàng và quá vui thích thay các nàng chỉ có mỗi một điều chăm lo duy nhất là làm đẹp lòng tôi. Tôi buồn rầu sâu sắc khi họ ra đi, và mặc dù họ vắng mặt chỉ có bốn mươi ngày, tôi cảm thấy như sắp phải trải qua một thế kỷ không có các nàng.

Tôi thầm hứa sẽ không quên lời khuyên bảo quan trọng của họ, sẽ không mở cánh cửa bằng vàng. Nhưng bởi vì chỉ trừ việc đó mà thôi, còn ra tôi được phép thỏa mãn sự tò mò, tôi liền cầm lấy cái chìa khóa thứ nhất trong những chìa khóa dùng để mở các cửa khác, sắp xếp theo thứ tự.

Mở cửa thứ nhất, tôi đi vào một vườn cây ăn quả mà tôi nghĩ rằng trong khắp vũ trụ không có nơi nào có thể so sánh nổi. Tôi cũng không chắc rằng cái ngọc uyển mà đạo Hồi chúng ta vẫn hứa hẹn cho con người khi sang ở thế giới bên kia có thể hơn được thế này hay không. Tính đối xứng, vẻ sạch sẽ, cách sắp xếp các cây trồng: sự phong phú và đa dạng của hàng nghìn loại quả tươi tốt, xinh đẹp chưa hề biết đến bao giờ, làm cho tôi rất thích mắt. Thưa bà, tôi không thể bỏ qua không thưa để bà chú ý rằng cái vườn cây tuyệt diệu này được tưới nước một cách đặc biệt: các mương nhỏ đào khéo léo và cân xứng, dẫn nước dồi dào tưới cho rễ những cây cần trổ lá đâm hoa. Các mương khác dẫn lượng nước ít hơn cho những cây đã đậu quả; các mương khác nữa tưới với lượng nước còn ít hơn cho những cây quả đang độ lớn; còn những cây quả đã lớn đủ rồi, chỉ cần chờ chín thì nước tưới chỉ vừa vặn đủ thôi; thế nhưng những trái này vẫn lớn hơn rất nhiều so với những quả thường thấy trong vườn chúng ta. Và cuối cùng, các con mương khác dẫn nước cho những cây quả đã chín vừa đủ độ ẩm cần thiết để giữ lại trên cây mà không làm hỏng quả.

Tôi quan sát và ngắm nghía không biết chán nơi đẹp như vậy, và có lẽ tôi không bao giờ ra khỏi vườn nếu lúc ấy không nghĩ xa hơn đến những vật khác chưa từng được thấy. Tôi ra khỏi vườn, đầu óc tràn đầy những điều kỳ diệu, và mở cánh cửa tiếp theo.

Lần này không phải là một vườn quả mà là một vườn hoa, một loại vườn cũng không kém phần đặc biệt: bên trong, mỗi bồn hoa rộng được tưới nước không phải theo cách vừa rồi mà còn công phu hơn nhiều để mỗi loại hoa không phải hút nhiều lượng nước quá mức cần thiết. Hoa hồng, hoa nhài, hoa tím, hoa thủy tiên, hoa dạ hương lan, hoa mẫu đơn, hoa uất kim, hoa mao hương, hoa cẩm chướng, hoa huệ và cơ man loại hoa. Giá ở vào những nơi khác thì nở theo mùa nhưng ở đây cùng nở rộ một lúc, và thật không có gì sảng khoái hơn không khí trong vườn này.

Tôi mở cánh cửa thứ ba, thấy một nhà nuôi chim rất rộng, nền lát cẩm thạch đủ các màu, loại quý nhất, hiếm nhất, lồng chim bằng gỗ đàn hương và trầm hương: trong lồng nhốt rất nhiều chim họa mi, chim kim oanh, chim bạch yến, chim sơn ca và các loại khác có tiếng hót du dương hơn mà cả đời tôi chưa bao giờ nghe nói đến. Các lọ đựng thức ăn, nước uống cho chúng đều bằng đá hoa vân hay mã não quý nhất.

Ngoài ra, nhà nuôi chim rất sạch sẽ, chỉ nhìn sức chứa của nó, tôi nghĩ rằng cần phải có không ít hơn một trăm người làm thì mới giữ cho nó được tinh tươm như vậy. Tuy nhiên không hề thấy bóng người ở nơi đây cũng như trong các vườn tôi đã đến thăm, trong vườn không hề có một ngọn cỏ dại hay một vật thừa nhỏ nhặt nào làm chướng mắt.

Mặt trời đã lặn, tôi trở ra lòng còn say mê bởi tiếng líu lo của muôn vàn chim chóc lúc ấy đang tranh nhau tìm chỗ đậu thuận tiện nhất để nghỉ đêm. Tôi về buồng riêng, và định bụng sẽ mở tất cả các cánh cửa trong những ngày tới, trừ cửa thứ một trăm.

Ngày hôm sau, tôi đi mở cánh cửa thứ tư. Nếu những gì trông thấy ngày hôm trước có thể gây cho tôi ngạc nhiên, thì những vật thấy hôm nay làm cho tôi mê mẩn. Tôi đặt chân vào một cái sân rộng ở giữa một tòa nhà kiến trúc tuyệt diệu, mà tôi sẽ không miêu tả lại hầu bà, để tránh sự dài dòng.

Tòa nhà ấy có bốn mươi cửa mở rộng, mỗi cửa dẫn tới một kho tàng; và trong số đó có nhiều kho tàng có giá trị lớn hơn những vương quốc lớn nhất. Kho đầu tiên chứa những đống ngọc, mà điều khó tin được là những viên quý nhất lớn bằng những quả trứng bồ câu, lại nhiều hơn những viên bình thường; trong kho tàng thứ hai, có kim cương, ngọc hồng và ngọc đỏ; trong kho thứ ba: ngọc bích; trong kho thứ tư: vàng bạc nén; trong kho thứ năm: tiền đồng; trong kho thứ sáu: bạc nén; hai kho tiếp đó: tiền các loại. Các kho khác chứa ngọc tía, ngọc xanh, ngọc vàng, ngọc mắt mèo, ngọc lam, ngọc vân và tất cả các loại đá quý khác mà ta biết, không nói đến mã não, vân thạch, mã não đỏ, còn san hô thì chứa cả một kho đầy, không phải chỉ có cành thôi mà cả những cây nguyên vẹn.

Ngạc nhiên và khâm phục, tôi thốt lên, sau khi xem tất cả những vật báu đó: “Tất cả kho tàng của tất cả vua chúa trong vũ trụ tập trung lại một nơi, cũng không sánh được những kho này. Hạnh phúc thay cho ta được làm chủ tất cả của cải này với bao nhiêu nàng công chúa yêu kiều!”

Thưa bà, tôi sẽ không dừng lại để kể chi tiết với bà tất cả những đồ vật hiếm có và quý báu khác mà tôi trông thấy những ngày tiếp sau. Tôi chỉ nói rằng cần đến không ít hơn ba mươi chín ngày mới mở hết chín mươi chín cái cửa và ngắm nghía tất cả những gì bày ra trước mắt. Chỉ còn lại mỗi một cái cửa thứ một trăm, cấm không được mở...

Đã đến ngày thứ bốn mươi kể từ hôm các công chúa kiều diễm ra đi. Ngày hôm ấy, nếu tôi có đủ nghị cần phải có để tự chủ. Thì bây giờ tôi đã là con người sung sướng nhất trong tất cả loài người, chứ không phải là con người khốn khổ nhất. Còn một ngày nữa thôi là các công chúa đã trở lại và niềm vui được gặp lại họ đáng ra phải hãm bớt sự tò mò của tôi, nhưng do một sự yếu đuối mà tôi không bao giờ thôi hối hận, tôi sa vào sự quyến rũ của quỷ sứ nó không cho tôi yên ổn được một chút nào cho đến khi tôi tự dấn thân vào nỗi khổ ải phải trải qua.

Tôi mở cánh cửa tai hại mà tôi đã hứa là sẽ không mở, và vừa mới đưa chân định bước vào thì một mùi hương khá dễ chịu, nhưng trái ngược với tạng người tôi, làm cho tôi ngã xuống bất tỉnh. Tuy nhiên, tôi tỉnh dậy, và đáng lẽ hiểu ra sự cảnh cáo ấy mà đóng cửa lại và không bao giờ còn ham muốn thỏa mãn sự tò mò của mình nữa, thì tôi lại vẫn cứ bước vào, sau khi đợi cho khí trời làm loãng bớt mùi hương ấy. Tôi không còn bị khó chịu vì cái mùi ấy nữa.

Đây là một nơi rộng rãi, mái có vòm tròn và nền rải rác những củ nghệ. Nhiều cây đuốc bằng vàng khối cắm nến tỏa sáng, dậy mùi trầm hương và xạ hương; ánh sáng nến được tăng thêm bởi ánh sáng những ngọn đèn bằng vàng và bằng bạc đốt một thứ dầu làm bằng nhiều loại hương thơm.

Giữa một số khá nhiều đồ đạc thu hút sự chú ý của tôi, tôi nhận thấy một con ngựa đen đẹp nhất, hoàn hảo nhất chưa từng thấy trên đời này. Tôi xích lại gần để ngắm nghìn cho rõ hơn: nó mang một bộ yên cương bằng vàng khối chạm trổ công phu; máng thức ăn của nó một bên chứa lúa mạch đã xát vỏ và vừng, một bên chứa nước hoa hồng. Tôi nắm dây cương kéo nó ra ngoài trời để xem cho rõ. Tôi trèo lên lưng và muốn thúc nó đi; nhưng vì nó không nhúc nhích, tôi cầm chiếc roi mềm nhặt được trong chuồng ngựa tráng lệ để đánh nó. Nhưng vừa cảm thấy ngọn roi chạm vào mình, nó đã cất tiếng hí ghê rợn; rồi xòe đôi cánh lúc nãy tôi không nhìn thấy, bay bổng lên trời cao tít tắp. Tôi chỉ còn nghĩ tới chuyện bám thật chắc vào, và mặc dù khủng khiếp, tôi cưỡi cũng không đến nỗi tồi. Nó bay trở lại mặt đất, hạ xuống mái bằng một tòa lâu đài: chân chưa chạm đến đất nó đã cất đầu bốc lên rất mạnh làm tôi ngã nhào ra đằng sau, và nó đưa đuôi của nó chọc thủng mắt bên phải của tôi.

Tôi trở nên chột mắt bằng cách như vậy đấy, và lúc ấy tôi nhớ lại rất rõ điều mà mười người trai trẻ đã nói trước với tôi. Con ngựa lại bay lên không trung và biến mất. Tôi đứng lên rất buồn rầu vì tai họa tự mình gây nên. Tôi đi trên mái bằng, một tay bưng con mắt rất đau đớn. Tôi tụt xuống và thấy mình ở trong một phòng khách có mười chiếc bục xếp hình vòng tròn, ở giữa có một chiếc thấp hơn, làm cho tôi hiểu ra đây chính là tòa lâu đài nơi con đại bàng đã đến cắp tôi đi dạo trước.

Mười ngài trai trẻ chột mắt không có trong phòng khách. Tôi chờ, lát sau họ đến cùng cụ già. Họ tỏ ra không chút ngạc nhiên khi gặp lại tôi và thấy tôi đã chột mất một mắt. Họ nói: “Chúng tôi rất tiếc là không thể chúc mừng ngài trở về theo cách chúng tôi mong ước. Nhưng chúng tôi không phải là nguyên nhân gây nên tai họa cho ngài.”

— Tôi sẽ sai nếu dám trách các ngài về việc đó, - chính tự tôi đã chuốc lấy tai họa vào thân, và tôi xin nhận tất cả lỗi lầm.

— Nếu niềm an ủi của những người đau khổ là có được những kẻ giống mình, - họ lại nói - thì gương chúng tôi đây có thể an ủi ngài được phần nào. Những gì xảy ra cho ngài, cũng đã từng xảy ra cho chúng tôi. Chúng tôi đã thưởng thức đủ mọi điều hoan lạc suốt một năm ròng, và có lẽ còn tiếp tục được hưởng hạnh phúc ấy nếu không mở cái cửa bằng vàng trong khi vắng mặt các nàng công chúa. Ngài đã không khôn ngoan hơn chúng tôi. Ngài đã bị cùng hình phạt như chúng tôi. Chúng tôi rất muốn nhận ngài ở lại đây để cùng chúng tôi thi hành cái hình phạt mà chúng tôi không rõ sẽ kéo dài bao lâu, nhưng ngài đã biết những lý do không cho phép chúng tôi làm như vậy rồi. Bởi vậy ngài hãy đi đi, hãy đến triều đình Bátđa: ngài sẽ tìm thấy ở đấy người quyết định số phận của ngài”. Họ chỉ cho tôi đường đi, và tôi từ giã họ.

Dọc đường, tôi cho cạo râu và lông mày, và mặc áo quần khất sĩ. Tôi đi bộ lâu lắm rồi. Cuối cùng tôi đến thành phố này vào chập tối hôm nay. Tôi gặp ở cổng thành các khất sĩ đồng đạo của tôi đây, cả ba đều rất ngạc nhiên thấy cũng bị chột mắt bên phải. Nhưng chúng tôi không có đủ thời giờ để nói chuyện với nhau về việc không may chung ấy. Thưa bà, chúng tôi chỉ có đủ thời giờ đến nài xin sự giúp đỡ mà bà đã thuận cho một cách hào hiệp.

Chàng khất sĩ thứ ba kể chuyện mình xong, nàng Zôbêít nói với chàng cùng hai đồng đạo: “Hãy đi đi, cả ba người đều được tự do; các ngài muốn đi đâu thì đi”. Nhưng một trong ba chàng đáp: “Thưa bà, xin bà thứ lỗi cho sự tò mò của chúng tôi và cho phép chúng tôi được nghe chuyện mà quý ông đây chưa kể.”

Lúc ấy thiếu phụ liền quay về phía hoàng đế, tể tướng Giafa và Mêrua mà nàng chưa biết là ai, nàng bảo:

“Đến lượt các ngài kể chuyện về mình, hãy nói đi.”

Tể tướng Giafa bao giờ cũng vẫn là người thay mặt nhà vua trả lời Zôbêít: “Thưa bà, tuân lệnh bà, chúng tôi chỉ xin lặp lại những điều đã nói trước khi vào quý xá. Chúng tôi là những nhà buôn ở Mútxun, chúng tôi đến Bátđa dạm bán hàng hóa hiện đang cất ở kho trong một cái trại mà chúng tôi trọ. Hôm nay, chúng tôi cùng nhiều bạn đồng nghiệp ăn cơm ở nhà một người buôn trong thành phố này, ông ta sau khi chiêu đãi chúng tôi những món ăn thịnh soạn và các loại rượu tuyệt vời, đã cho gọi vũ công và vũ nữ, ca sĩ và nhạc công đến chơi. Tiếng ồn ào do chúng tôi gây nên làm lính tuần tra kéo đến và bắt đi một số người trong đám tiệc. Về phần chúng tôi, may mắn chạy thoát; nhưng bởi vì đã muộn, cổng vào trại đã đóng, chúng tôi không biết về đâu. Tình cờ đi ngang qua phố này, chúng tôi nghe nhà ta đang có tiếng vui chơi. Việc đó làm cho chúng tôi quyết định đến gõ cửa. Thưa bà, đây là điều mà chúng tôi phải thuật lại theo lệnh bà?”

Zôbêít nghe xong những lời đó, có vẻ do dự chưa biết nên nói thế nào. Các khất sĩ nhận thấy, liền xin nàng hãy đối xử tốt với ba nhà buôn ở Mútxun như đã đối xử tốt với ba chàng. Nàng nói: “Đã thế thì ta đồng ý, ta muốn rằng tất cả các người đều cùng chịu ơn ta như nhau. Ta tha cho các người nhưng với điều kiện là tất cả các người ra khỏi nhà này ngay, rồi ai muốn đi đâu tùy ý.”

Zôbêít ra lệnh đó với một giọng bắt buộc mọi người phải tuân theo; hoàng đế, tể tướng, Mêrua, ba khất sĩ và gã khuân vác liền ra đi mà không cãi lại, bởi vì sự có mặt của bẩy tên nô lệ vũ trang buộc họ phải nể vì. Khi họ đã ra khỏi nhà và cửa đã đóng lại rồi, hoàng đế hỏi các khất sĩ mà không để lộ mình là ai: “Các ngài là người lạ và mới đến thành phố này, bây giờ trời lại chưa sáng, vậy các ngài định đi về hướng nào?”

— Thưa ngài, - họ đáp, - đây là điều đang làm cho chúng tôi băn khoăn.

— Mời các ngài đi theo chúng tôi. - hoàng đế nói, - chúng tôi sẽ giúp các ngài thoát khỏi khó khăn!

Nói xong, nhà vua dặn riêng tể tướng: “Hãy đưa họ về nhà tể tướng, và sáng sớm mai dẫn họ đến cho ta, ta muốn sai chép câu chuyện của họ, những chuyện ấy đáng được chép vào biên niên triều đại ta.”

Tể tướng Giafa dẫn ba khất sĩ; gã khuân vác về nhà, và hoàng đế, có Mêrua đi theo, trở lại hoàng cung. Người đi nằm nhưng không thể nào chợp mắt, đầu óc vẫn còn bị khuấy động bởi bao nhiêu chuyện dị kỳ vừa nhìn thấy và nghe được. Điều nhà vua băn khoăn nhất muốn biết rõ Zôbêít là ai, vì đâu nàng ngược đãi hai con chó cái đen, và vì sao ngực Amin lại sứt sẹo. Đến sáng, nhà vua vẫn còn loay hoay với những ý nghĩ ấy trong đầu. Người trở dậy, đến triều đường và ra lệnh thiết triều. Hoàng đế ngồi lên ngai vàng.

Lát sau, tể tướng đến và chúc tụng nhà vua như thường lệ. Hoàng đế phán: “Tể tướng à, những công việc chúng ta phải xử lý hôm nay không có gì cấp bách lắm; việc của ba người thiếu phụ và hai con chó đen còn khẩn thiết hơn nhiều. Đầu óc ta chưa thanh thản chừng nào ta chưa được biết đầy đủ về bấy nhiêu chuyện làm ta kinh ngạc. Ông hãy đi đi, hãy triệu các bà ấy đến đây, đồng thời dẫn cả ba khất sĩ đến. Hãy đi ngay và nhớ rằng ta nóng lòng chờ đợi ông trở về.”

Tể tướng đã biết rõ tính tình cương nghị và nóng nảy của nhà vua, vội vàng tuân lệnh. Ông đến nhà các thiếu phụ, trình bày với họ một cách thẳng thắn lệnh dẫn họ đến ra mắt hoàng đế mà không nói gì về những việc đã xẩy ra tại nhà ba người đêm hôm trước.

Ba thiếu phụ đeo mạng vào và đi theo tể tướng, ông tạt qua nhà gọi ba khất sĩ, ba chàng đã đủ thời giờ để được báo rằng họ đã gặp hoàng đế và nói chuyện với người mà không hay. Tể tướng dẫn họ vào cung, ông làm nhiệm vụ được giao rất nhanh chóng khiến hoàng đế rất hài lòng. Để giữ lịch sự trước các quan trong triều có mặt lúc đó, nhà vua cho ba thiếu phụ đứng sau bức rèm che cửa của gian buồng dẫn tới hậu cung, và giữ ba khất sĩ lại bên cạnh mình. Ba chàng không dám thất lễ khi được biết mình đang đứng trước mặt ai.

Các thiếu phụ đã yên vị rồi, hoàng đế quay về phía họ và nói: “Thưa các bà, khi ta nói cho các bà biết rằng đêm qua, cải trang làm nhà buôn, ta đã đến nhà các bà, chắc sẽ làm các bà lo sợ! Có thể các bà nghĩ rằng vì đã xúc phạm đến ta cho nên ta cho triệu các bà đến đây để trả hận: nhưng các bà hãy yên tâm, hãy tin rằng ta đã quên dĩ vãng và hơn nữa ta còn hài lòng về cách xử sự của các bà. Ta ước sao tất cả phụ nữ Bátđa đều được khôn ngoan như các bà. Ta sẽ nhớ mãi thái độ ôn hòa của các bà, khi chúng ta phạm điều bất lịch sự. Hôm qua ta là nhà buôn ở Mútxun, nhưng bây giờ ta là Harun An-Rasít - vị hoàng đế thứ năm của triều đại Abátxít quang vinh, đang trị vì thay Đấng tiên tri vĩ đại của chúng ta. Ta triệu các bà đến đây chỉ để các bà nói cho biết các bà là ai, tại sao một bà sau khi đánh đập hai con chó cái đen lại khóc lóc với chúng. Ta cũng muốn biết vì sao ngực một bà khác lại đầy những vết sẹo.”

Mặc dù hoàng đế nói những lời vừa rồi rất rành mạch và ba thiếu phụ đều đã nghe rõ, tể tướng Giafa vẻ trịnh trọng, vẫn không quên nhắc lại đầy đủ.

Hoàng đế nói xong, Zôbêít tuân lệnh; để làm vừa lòng điều Người đòi hỏi, nàng liền trình bày câu chuyện của nàng:

CHUYỆN NÀNG ZÔBÊÍT

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. Chuyện tôi sắp kể hầu bệ hạ đây là một trong những chuyện kỳ lạ nhất chưa bao giờ ai nghe nói tới. Hai con chó cái đen và tôi là ba chị em sinh cùng cha mẹ. Tôi sẽ kể do tai biến kỳ quặc như thế nào mà họ bị hóa chó cái.

Hai người đàn bà cùng sống với tôi và hiện có mặt ở đây, cũng là những em tôi nhưng cùng cha khác mẹ cô ngực đầy vết sẹo là Amin, cô kia là Xaphi, còn tôi là Zôbêít.

Sau khi cha tôi qua đời, gia tài người để lại được chia đều cho chúng tôi. Hai cô này, sau khi lĩnh phần của mình rồi, liền từ giã tôi, trở về sống với mẹ đẻ. Hai người chị kia và tôi ở cùng với mẹ tôi. Sau đấy mẹ tôi qua đời, để lại cho chúng tôi mỗi người một nghìn đồng xơcanh.

Chúng tôi lĩnh phần của mình xong thì hai chị tôi thành gia thất rồi đi theo chồng, để tôi ở lại một mình. Lấy nhau được ít lâu, người chồng chị cả bán hết tài sản và đồ đạc, rồi mang số tiền anh ta có cùng với số vốn riêng của chị tôi, hai người sang ở bên Châu Phi. Ở đấy, chồng chị tôi tiêu pha xài phí vào rượu chè, trai gái hết tài sản của anh ta và cả vốn của chị tôi mang theo. Tiếp đó, thấy mình trở thành khánh kiệt anh ta kiếm một cái cớ để bỏ vợ và đuổi chị tôi đi.

Chị tôi trở lại Bátđa, không khỏi trôi qua bao nhiêu khổ ải do một cuộc hành trình xa xôi như vậy gây nên. Chị tôi đến ẩn náu ở nhà tôi trong tình trạng thảm thương đến mức có thể làm xúc động những tấm lòng sắt đá nhất. Tôi đón chị với tất cả tình thương yêu mà chị tôi có thể trông chờ. Tôi hỏi làm sao chị tôi lâm vào tình cảnh khốn đốn như vậy; chị tôi vừa khóc vừa kể cho nghe tính hạnh xấu xa của chồng và cách anh ta đối xử tồi tệ với chị. Tôi cũng xúc động vì điều không may của chị tôi, và hai chị em cùng khóc với nhau. Sau đó, tôi dẫn chị tôi đi tắm rửa, đưa áo quần sạch của tôi cho chị tôi thay và nói: “Chị ạ. Chị là chị cả, em coi chị như mẹ. Trong thời gian chị đi xa, em đã dùng số tiền ít ỏi được chia vào việc chăn tằm, và cũng được trời ngó lại. Chị hãy coi tất cả tải sản của em đây như là của chị, chị muốn dùng vào việc gì thì dùng.”

Hai chị em tôi lại chung sống thuận hòa với nhau trong nhiều tháng. Chúng tôi thường nói chuyện vì người chị hai của tôi và đều ngạc nhiên sao không nhận được tin tức gì của chị ấy. Chợt một hôm, chị ấy trở về cũng trong tình cảnh y như chị cả tôi. Chồng chị ấy cũng đối xử tàn tệ với chị ấy như vậy, và tôi đón tiếp chị ấy cũng thân yêu như đối với chị cả trước đây.

Ít lâu sau, hai chị tôi ngỏ ý muốn lấy chồng, viện cớ không muốn để tôi phải tốn kém. Tôi đáp: “Nếu các chị không có lý do nào khác hơn là sự tốn kém cho em. Thì các chị có thể yên tâm mà ở lại đây, gia sản của em đủ cung ứng cho cả ba chị em ta sống một cuộc đời xứng đáng với địa vị xã hội của mình”. Tôi nói thêm: “Nhưng em e rằng hai chị thật sự lại muốn đi bước nữa. Nếu quả như vậy, thú thật em rất lấy làm lạ. Sau kinh nghiệm chẳng vui vẻ gì về mặt chồng con, sao hai chị còn có thể nghĩ tới việc đó một lần nữa nhỉ? Các chị biết rằng khó tìm được một ông chồng trung hậu hoàn toàn. Các chị hãy nghe lời em, chúng ta hãy tiếp tục cùng ở với nhau một cách ấm êm nhất.”

Tất cả những điều tôi nói với họ đều vô ích. Họ đã quyết tâm tái giá và thực hiện ý định ấy. Nhưng mấy tháng sau, hai chị tôi trở lại tìm tôi, và hết lời xin lỗi vì đã không nghe theo lời khuyên của tôi. Họ nói: “Em là em út, nhưng em khôn ngoan hơn các chị. Nếu em vui lòng nhận cho hai chị vào nhà em một lần nữa và coi hai chị như nô tì, thì hai chị sẽ không phạm lại một sai lầm như vậy nữa.”

— Các chị thân yêu ơi, - tôi đáp, - từ lần cách xa hai chị vừa rồi cho đến nay, lòng em đối với hai chị chẳng có gì thay đổi. Các chị hãy trở lại, hãy cùng chung hưởng với em những gì em có.

Tôi ôm hôn họ và chúng tôi lại sống với nhau như trước.

Ở với nhau được một năm hoàn toàn hòa thuận, thì tôi nảy ra ý định đi biển một chuyến và thử bước vào con đường thương mại xem sao, bởi vì thấy nhờ trời, cái vốn nhỏ của tôi đã khá lên. Nhằm mục đích đó, tôi cùng hai chị tôi đến Banxôra[30], mua một chiếc tàu với đầy đủ, trang bị, xếp đầy hàng hóa đưa từ Bátđa tới. Chúng tôi lên đường thuận buồm xuôi gió và chẳng mấy chốc đã ra khỏi vịnh Ba-Tư. Ra khơi, chúng tôi cho tàu chạy về phía Ấn-độ, và sau hai mươi ngày thì trông thấy đất. Đấy là một ngọn núi khá cao, dưới chân núi là một thành phố từ ngoài trông rất đẹp. Được gió, chúng tôi đến bến cảng khá sớm và buông neo lại đấy.

Tôi không đủ kiên nhẫn chờ hai chị tôi kịp sửa soạn đi theo: tôi lên bờ một mình và đi thẳng vào thành phố. Tôi trông thấy một số đông người ngồi và những người khác đứng, tay đều cầm một cái gậy. Diện mạo họ xấu xí đến nỗi tôi phát khiếp lên. Tuy vậy, nhận thấy họ đều đứng yên không nhúc nhích, đến con mắt cũng bất động, tôi bình tĩnh lại, đi đến gần và nhận ra tất cả đều đã hóa đá.

Tôi vào trong thành và đi qua nhiều phố xá. Đó đây, tôi đều gặp nhiều người trong những tư thế khác nhau, song tất cả đều không cử động và đều hóa đá. Ở khu phố các nhà buôn, phần lớn các cửa hiệu đều đóng cửa, và trong những hiệu mở cửa, tôi nhìn thấy mọi người cũng đều thành đá. Nhìn lên các ống khói không thấy có khói bay ra, tôi suy ra rằng, ở trong nhà cũng như ở ngoài, mọi vật đều đã biến thành đá cả.

Đến một quảng trường rộng ở chính giữa thành phố, tôi thấy một cái cổng lớn dát những tấm vàng, hai cánh để ngỏ. Phía trước có một tấm rèm bằng lụa rủ xuống, và trên cửa có một ngọn đèn treo. Sau khi nhìn kỹ ngôi nhà, tôi không nghi ngờ gì đây là cung điện của nhà vua trị vì nước này. Nhưng, rất ngạc nhiên vì không còn một người sống nào, tôi liền đến tận nơi may ra có gặp được ai chăng. Tôi nâng bức rèm và điều tôi càng ngạc nhiên hơn là ở dưới tiền đình, cũng chỉ có mấy người gác cổng hay bảo vệ, kẻ đứng người ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi, nhưng đều đã hóa đá.

Tôi đi qua một cái sân rộng có đông người: Kẻ này có vẻ đang đi, người kia hình như đang lại, tuy nhiên ai nấy đều đứng yên không nhúc nhích, bởi vì họ cũng đều đã hóa đá như tất cả những ai tôi đã gặp. Tôi đi sang một cái sân thứ hai, rồi từ đó sang cái sân thứ ba: nhưng đâu đâu cũng đều một cảnh vắng vẻ và im lìm khủng khiếp ấy.

Đến một cái sân thứ tư, tôi thấy đằng trước có một tòa nhà rất đẹp, tấm lưới chăng cửa sổ đúc bằng vàng khối. Tôi đoán rằng đấy là cung của hoàng hậu. Tôi bước vào. Trong một căn phòng, có nhiều hoạn nô da đen hóa đá. Tôi lại sang tiếp một căn phòng khác, đồ đạc rất sang trọng, ở đây một người đàn bà cũng hóa đá. Tôi nhận ra đúng là hoàng hậu, nhờ ở chiếc mũ miện bằng vàng đội trên đầu và một chuỗi ngọc rất tròn và to hơn quả dẻ đeo ở cổ. Tôi nhìn kỹ: thật khó có những viên ngọc nào đẹp hơn.

Tôi ngắm nghía một lúc những của cải và sự tráng lệ của căn buồng ấy, nhất là tấm thảm trải nhà, cái gối tựa và chiếc sập, bọc vải Ấn-độ nền vàng, thêu những hình người và súc vật bằng bạc, rất công phu.

Từ căn phòng của hoàng hậu đá, tôi sang nhiêu căn phòng khác: những căn phòng sạch sẽ và sang trọng dẫn tới một gian nhà rộng khác thường, ở đấy có một chiếc ngai bằng vàng khối đặt trên bệ cao mấy bậc, và khảm bằng những viên hồng ngọc lớn; bên trên ngai là chiếc giường phủ vải rất sang, nạm ngọc sáng chói. Điều làm tôi ngạc nhiên hơn tất cả là một thứ ánh sáng long lanh tỏa ra từ trên chiếc giường ấy. Tò mò muốn biết cái gì phát sáng như vậy, tôi leo lên, thò đầu nhìn và thấy trên một chiếc giá có dát một viên kim cương lớn bằng quả trứng đà điểu, hoàn hảo đến mức không nhận ra một tì vết nào. Nó sáng chói đến mức mắt tôi không chịu nổi khi nhìn thẳng vào.

Ở đầu giường, mỗi bên có một cây đuốc sáng không rõ dùng để làm gì. Tuy vậy, quang cảnh đó làm cho tôi suy ra rằng hẳn có người nào còn sống trong cung điện đẹp đẽ này, bởi vì không thể tin là các ngọn đuốc lại tự nó thắp sáng lên được. Nhiều nét đặc biệt khác làm tôi dừng chân lại ở gian nhà mà riêng viên kim cương vừa nói đã làm cho nó trở thành vô giá.

Vì tất cả các cửa đều để ngỏ hoặc chỉ cần đẩy nhẹ là mở ra, tôi đi qua nhiều căn phòng khác cũng đẹp như vậy. Tôi đến tận các nhà bếp và những nơi cất bàn ghế, chứa đầy vô số của cải, tôi mải mê xem xét tất cả những điều kỳ diệu ấy đến nỗi quên khuấy cả công việc của bản thân mình. Tôi chẳng còn nghĩ gì tới chiếc tàu và các chị tôi, mà chỉ nghĩ tới việc thỏa mãn sự tò mò của mình. Trong khi đó, trời tối dần làm tôi chợt nhớ ra đến lúc phải trở về; tôi muốn trở lại bằng con đường vừa mới đến; nhưng không dễ gì tìm ra được. Tôi lạc lối trong các căn phòng; khi trở lại được gian nhà rộng có chiếc ngai, cái giường, viên kim cương lớn và các ngọn đuốc thắp sáng, tôi quyết định nghỉ đêm tại đó. sáng hôm sau sẽ trở về tàu sớm. Tôi lên giường nằm, không khỏi lo sợ thấy có mỗi một mình giữa một nơi vắng lặng đến thế này, và có lẽ chính nỗi lo sợ ấy làm cho tôi không ngủ được.

Vào khoảng nửa đêm, tôi nghe như có tiếng người nào đọc kinh Côran với cái giọng đúng như giọng chúng ta vẫn quen dùng trong các đền thờ đạo Hồi ta. Điều đó làm cho tôi mừng rỡ. Tôi trở dậy ngay, rồi cầm một cây đuốc soi đường, tôi đi từ phòng này sang phòng khác, về phía có tiếng cầu kinh. Tôi dừng lại trước cửa một căn phòng mà tôi tin chắc là tiếng cầu kinh từ trong đó vọng ra. Đặt cây đuốc xuống đất. Tôi nhìn qua một khe hở, thấy căn phòng giống như một nơi giảng kinh. Quả vậy, ở trong ấy cũng có, như trong các đền của chúng ta, một cái khám để tín đồ hướng vào mà đọc kinh, nhiều ngọn đèn treo thắp sáng, và hai chân đèn cắm những cây nến trắng lớn cũng đang cháy sáng.

Tôi cũng thấy một tấm thảm nhỏ trải sẵn, theo cách như chúng ta vẫn trải để ngồi lên mà cầu kinh. Một người đàn ông trẻ tuổi ngồi trên tấm thảm ấy, chăm chú đọc cuốn kinh Côran đặt trên một chiếc giá nhỏ trước mặt. Thấy vậy, lòng tràn trề khâm phục, tôi tự hỏi làm sao lại có mỗi một người còn sống trong một thành phố mà tất cả sinh vật đều đã hóa đá, chắc hẳn có một chuyện gì rất kỳ diệu ở đây.

Cánh cửa chỉ cần đẩy nhẹ là mở ra. Tôi bước vào đứng trước các khám, đọc to: “Ngợi ca Thượng đế đã cho chúng con thuận buồm xuôi gió! Xin Người hãy ban phúc lành, hãy che chở chúng con như vậy cho đến khi chúng con trở về tới nước nhà. Xin Thượng đế hãy nghe và hãy thỏa lời cầu nguyện của con.”

Chàng trẻ tuổi ngước nhìn tôi và nói: “Thưa bà, xin bà hãy cho tôi biết bà là ai và việc gì đưa bà đến thành phố ảm đạm này. Để đáp lại, tôi sẽ thưa để bà rõ tôi là ai, việc gì đã xẩy ra cho tôi, căn nguyên vì sao dân cư thành phố này bị lâm vào tình trạng như bà trông thấy đấy, và tại sao chỉ còn mỗi mình tôi an toàn vô sự qua một cơn tàn phá kinh khủng như thế này.

Tôi kể vắn tắt tôi từ đâu đến, điều gì thôi thúc tôi làm chuyến đi này và đã cập bến thuận lợi ra sao, sau hai mươi ngày trên biển. Nói xong, tôi yêu cầu chàng vui lòng thực hiện lời hứa: tôi nói rõ là mình hết sức xúc động trước cảnh bi thảm gặp trên mọi nẻo đường vừa qua.

Chàng liền nói: “Thưa bà quý mến, xin bà vui lòng chờ cho một lát.”

Nói xong, chàng gấp cuốn kinh Côran, cho vào một cái túi quý và đặt vào trong khám. Nhân thời gian ấy, tôi cẩn thận ngắm chàng và thấy chàng có duyên và xinh đẹp đến nỗi trong lòng tôi dâng lên những cảm xúc chưa từng thấy bao giờ. Chàng mời tôi ngồi xuống bên cạnh, và trước khi chàng cất lời, tôi không thể nào cầm lòng không nói với chàng với thái độ biểu lộ những tình cảm mà chàng gợi nên trong tôi: “Hỡi chàng trai kính mến, không ai có thể nôn nóng hơn tôi muốn được sáng tỏ về biết bao nhiêu điều kỳ lạ đáp vào mắt, kể từ khi tôi đặt chân vào thành phố của chàng; và tôi mong sự hiếu kỳ của tôi sớm được giải đáp. Chàng hãy nói đi, tôi van chàng hãy cho tôi biết sự thần kỳ nào mà chàng còn sống sót giữa bao nhiêu người chết một cách dị thường.”

— Thưa bà, - chàng trẻ tuổi đáp - qua lời cầu nguyện của bà vừa rồi, tôi rõ là bà đã biết đến Đấng Thượng đế chân chính. Bà sắp nghe đây một câu chuyện biểu hiện oai phong và quyền lực của người. Tôi xin nói, thành phố này là thủ đô của một vương quốc hùng mạnh mà vua cha tôi mang tên. Nhà vua, tất cả triều đình và dân cư thành phố này cũng như cả nước này đều thờ thần lửa và thần Nácđun, nguyên là chúa tể của những tên quỷ khổng lồ chống lại Thượng đế.

Mặc dù sinh ra từ cha mẹ theo tà giáo, tôi may mắn hồi còn thơ ấu có thầy dạy là một bà Hồi giáo ngoan đạo, thuộc lòng kinh Côran và giảng kinh rất giỏi. Bà thường bảo tôi: “Hoàng tử ạ, chỉ có một Thượng đế chân chính mà thôi. Hoàng tử nhớ không được thừa nhận và tôn thờ những đấng khác”. Bà dạy tôi học chữ Ả-rập, và cuốn sách học tập đầu tiên của tôi là Kinh Côran. Khi tôi bắt đầu có trí khôn, bà giảng cho tôi mọi điều trong cuốn sách tuyệt tác ấy, và dạy tôi nắm vững tinh thần giáo lý, mà không để cho cha tôi và mọi người được biết. Bà đã qua đời, nhưng cũng kịp dậy cho tôi tất cả những gì cần thiết để hoàn toàn tin tưởng vào những chân lý của đạo Hồi. Sau khi bà mất, tôi vẫn thường xuyên giữ được lòng tin về những điều bà dạy bảo, và tôi rất khinh ghét tà thần Nácđun và tục tôn thờ thần lửa.

Cách đây ba năm mấy tháng, bỗng dưng có một tiếng rao ầm ầm vang động khắp thành phố, nhưng rất rành mạch, không một người dân nào không nghe rõ: “Hỡi nhân dân, hãy từ bỏ sự thờ phụng Nácđun và thần lửa, hãy tôn thờ Thượng đế duy nhất bác ái nhân từ”.

Tiếng rao đó vang lên suốt ba năm liền, nhưng không một ai quy theo chính đạo; thế là đến ngày cuối cùng của năm thứ ba, vào lúc ba, bốn giờ sáng, tất cả dân cư không loại trừ ai trong giây lát đều hóa đá, mỗi người trong tư thế của mình đang lúc đó. Vua cha tôi cùng chịu chung số phận ấy: Người bị biến thành một tảng đá đen, hiện còn ở một nơi trong cung này; mẹ tôi cũng chịu chung số kiếp tương tự.

Tôi là người độc nhất Thượng đế tha cho khỏi sự trừng phạt ghê gớm ấy. Từ hôm ấy tôi tiếp tục tôn thờ Thượng đế nhiệt tâm hơn bao giờ hết, và thưa bà xinh đẹp của tôi, tôi tin chắc rằng Người đưa bà đến đây để an ủi tôi, bởi vì xin thú thật nỗi cô đơn thật là đáng chán.”

Tất cả câu chuyện ấy, và đặc biệt là những lời cuối cùng, làm cho tôi càng cảm thấy tình cảm nồng nhiệt đối với chàng. Tôi nói: “Thưa hoàng tử, không nên nghi ngờ gì nữa, chính là Đấng Thiên hư dun dủi cho tôi đến hải cảng của chàng và tạo cơ hội giúp chàng rời xa một nơi tang tóc thế này. Chiếc tàu mà tôi vừa rời để lại đây, có thể chứng tỏ cho chàng thấy tôi cũng có ít nhiều địa vị ở Bátđa, nơi tôi còn để lại nhiều tài sản lớn. Tôi xin đường đột hiến chàng một nơi tạm trú cho đến khi Đấng thống lĩnh hùng mạnh các tín đồ, vị đại diện của Đấng tiên tri vĩ đại[31] nhận ra chàng và ban cho mọi vinh dự mà chàng xứng đáng được hưởng. Nhà vua nổi tiếng ấy ngự ở Bátđa, và một khi Người được tin có chàng đến kinh đô, lập tức Người sẽ tỏ cho chàng thấy, không một ai cầu xin sự ủng hộ của Người mà không đạt mong ước. Không thể nào chàng còn ở lại lâu hơn nữa trong một thành phố mà mọi vật đều làm cho chàng không tài nào chịu đựng nổi. Chiếc tàu của tôi là để phục vụ chàng, chàng tuyệt đối có quyền sử dụng nó”. Hoàng tử nhận lời, và suốt phần đêm còn lại, chúng tôi chuyện trò với nhau về việc xuống tàu.

Trời vừa tảng sáng, chúng tôi ra khỏi hoàng cung đi đến bến cảng. Ở đấy, các chị tôi, viên thuyền trưởng và bọn nô lệ rất lo lắng cho tôi. Sau khi giới thiệu với hoàng tử các chị tôi, tôi kể cho các chị nghe điều gì đã cản trở tôi hôm trước không kịp về tàu, sự gặp gỡ hoàng tử, câu chuyện của chàng và nguyên nhân gây tai họa cho cả một thành phố đẹp như vậy.

Các thủy thủ mất nhiều ngày để bốc dỡ những hàng hóa tôi đưa đến, và xếp lên tàu ngọc ngà, vàng bạc, tất cả những gì quý báu nhất trong cung điện. Chúng tôi để lại bàn ghế và vô số đồ dùng bằng vàng bạc vì không thể nào mang đi hết. Có lẽ cần phải có nhiều chiếc tàu thì mới có thể chở về Bátđa tất cả những của cải chúng tôi trông thấy ở đấy.

Sau khi xếp lên tàu những đồ vật muốn mang theo, chúng tôi lấy thêm thức ăn và nước ngọt cần thiết cho chuyến đi. Về thức ăn vẫn còn lại nhiều thứ mang đi từ Banxôra. Cuối cùng, chúng tôi khởi hành với con gió thuận lợi như mong ước.

Hoàng tử, các chị tôi và tôi sống chung, với nhau thoải mái. Nhưng than ôi! sự thuận hòa kéo dài chẳng được bao lâu. Hai chị tôi đâm ghen khi nhận thấy giữa hoàng tử và tôi có sự thông cảm, và một hôm hỏi tôi một cách tinh quái rằng chừng nào về đến Bátđa, chúng tôi sẽ làm gì hoàng tử. Tôi biết rõ các chị hỏi câu ấy là để thăm dò tình cảm của mình. Vì vậy, làm như câu chuyện đang nói là chuyện bông đùa, tôi đáp tôi sẽ cưới hoàng tử làm chồng. Tiếp đó, quay sang phía chàng, tôi nói: “Thưa hoàng tử, tôi xin chàng hãy đồng ý. Bao giờ chúng ta tới Bátđa, ý định của tôi là hiến dâng cho chàng, để trở thành một kẻ nô lệ rất hèn mọn của chàng, để hầu hạ chàng và coi chàng như người chủ tuyệt đối của mình.”

— Thưa bà, - hoàng tử đáp, - tôi không rõ có phải bà nói đùa không, nhưng về phần tôi, tôi xin tuyên bố rất nghiêm chỉnh trước mặt các bà chị của bà đây, rằng từ lúc này tôi vui lòng nhận lời bà đưa ra, không phải để coi bà như một kẻ nô tì mà là phu nhân của tôi, bà chúa của tôi, và tôi hứa sẽ không làm trở ngại đến các hoạt động của bà.

Nghe câu nói đó, các chị tôi biến sắc, và tôi xét thấy từ giờ phút ấy tình cảm các chị đối với tôi không còn được như trước nữa.

Chúng tôi đang ở trong vịnh Ba-tư và gần đến Banxôra, với cơn gió vẫn thuận, tôi hy vọng ngày hôm sau chúng tôi sẽ tới cảng này. Nhưng, ngay đêm hôm đó, các chị tôi đã đang tâm ném tôi xuống biển khi tôi đang ngủ. Họ cũng làm như vậy đối với hoàng tử. Chàng bị chết đuối, còn tôi, may thay, hay đúng hơn là nhờ có sự thần kỳ, tôi bơi được ít lâu thì chân chạm đất. Tôi tiến về một đám đen đen mà trong đêm tối mịt mù, tôi đoán là một cù lao. Quả nhiên, tôi lên được bờ, và sáng ra, cho phép tôi nhận rõ tới đang ở trên một hoang đảo nhỏ cách Banxôra chừng hai mươi hải lý. Tôi hong khô ngay áo quần dưới nắng, rồi trên đường đi, trông thấy có nhiều loại trái cây và cả nước ngọt nữa. Điều đó làm cho tôi hy vọng ít nhiều là có thể sống sót.

Tôi đang ngồi nghỉ ở bóng râm thì chợt trông thấy một con rắn có cánh, khá to và dài, bò tới phía tôi, mình lảo đảo, lưỡi thè ra. Tôi đoán chắc nó đang gặp phải việc gì nguy biến. Tôi đứng lên và thấy nó bị một con rắn to hơn đuổi theo cắn lấy đuôi và đang cố sức để nuốt. Tôi thương hại, thành ra bạo gan: nhặt một hòn đá tình cờ thấy bên cạnh, tôi ráng hết sức ném vào con rắn to; hòn đá đập ngay đầu nó. Con rắn nhỏ thấy mình được tự do, liền giương cánh bay đi mất. Tôi nhìn theo hồi lâu như nhìn một vật kỳ lạ. Khi không còn trông thấy nó nữa, tôi mới ngồi xuống bóng râm ở một chỗ khác và ngủ thiếp đi.

Xin bệ hạ hãy tưởng tượng nỗi ngạc nhiên của tôi lúc tỉnh dậy, thấy bên cạnh mình có một người đàn bà da đen, nét mặt sắc sảo và đáng mến, tay dòng sợi dây buộc cổ hai con chó cái cũng màu đen. Tôi đứng phắt dậy và hỏi người đàn bà ấy là ai. Bà ta đáp: “Ta là con rắn vừa được cô giải thoát khỏi kẻ thù hung bạo của ta cách đây không lâu. Ta nghĩ không có cách nào đền đáp ơn cô tốt hơn là hành động ta vừa mới làm. Ta biết rõ sự phản bội của hai chị cô, và để trả thù cho cô, khi vừa mới được tự do nhờ cô cứu giúp, ta đã gọi ngay các bạn bè của ta cũng đều là tiên đến, chúng ta đã chuyển tất cả hàng hóa trên tàu cất vào các kho của cô ở Bátđa, sau đấy đánh chìm tàu. Hai con chó cái đen đây là hai chị của cô, mà ta bắt phải hóa thành kiếp chó. Nhưng sự trừng phạt này chưa đủ, ta còn muốn rằng cô sẽ đối xử với chúng theo cách mà ta sẽ nói sau đây:

Nói đến đây, bà tiên cắp chặt tôi vào một bên nách, bên kia cắp hai con chó cái, và đưa chúng tôi bay trở về nhà ở Bátđa. Đến đấy tôi trông thấy tất cả của cải chở trên tàu đã xếp vào kho. Trước khi từ giã, bà tiên giao cho tôi hai con chó cái và bảo: “Nhân danh đấng có quyền uy tối thiêng liêng, ta truyền cho cô mỗi đêm phải đánh mỗi chị cô đúng một trăm roi, để trừng phạt chúng về tội chúng gây ra cho bản thân cô và cho hoàng tử trẻ đã bị chúng làm chết đuối, nếu không làm đúng lời ta dặn, cô cũng sẽ bị hóa thành chó như chúng”. Tôi bắt buộc phải hứa là sẽ thực hiện đúng mệnh lệnh của bà.

Từ buổi ấy, tối nào tôi cũng phải lấy làm tiếc mà đối xử với hai chị tôi theo cách bệ hạ từng chứng kiến. Bằng nước mắt của mình, tôi muốn tỏ cho các chị tôi thấy tôi làm một phận sự tàn ác mà lòng xiết bao đau đớn, chối xác: Bệ hạ đã thấy rõ tôi đáng thương hơn đáng trách. Nếu còn có điều gì có liên quan đến tôi mà bệ hạ muốn biết rõ thêm, thì em Amin tôi đây sẽ làm sáng tỏ qua câu chuyện về cô.

Sau khi đã lắng nghe hết câu chuyện nàng Zôbêít với lòng mến phục, hoàng đế, qua tể tướng, yêu cầu nàng Amin hãy vui lòng cho biết vì sao người nàng đầy vết sẹo. Và nàng Amin, hướng về phía hoàng đế, bắt đầu kể câu chuyện về nàng:

CHUYỆN NÀNG AMIN

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. Để khỏi phải nhắc lại những điều mà bệ hạ đã rõ qua câu chuyện chị tôi vừa kể, tôi xin nói ngay rằng mẹ tôi, sau khi tậu một căn nhà để sống riêng biệt cho qua những ngày góa bụa, đã gả tôi, cùng với tất cả tài sản mà thân phụ tôi để lại phần tôi, cho một trong những người thừa kế giàu có nhất thành phố này.

Lấy nhau chưa được một năm thì chồng tôi mất, để lại phần tôi tất cả gia tài trị giá tới chín mươi chín nghìn đồng xơcanh. Lợi tức của riêng số tiền ấy cũng đã thừa đủ cho tôi sống một cách khá đàng hoàng. Tuy nhiên, sáu tháng tang chồng vừa đoạn, tôi cho sắm mười bộ quần áo lộng lẫy khác nhau, tốn tới một nghìn đồng xơcanh một bộ, và đến cuối năm thì bắt đầu chưng diện.

Một hôm, tôi ở nhà một mình, đang bận công việc trong gia đình thì được báo có một bà cụ muốn nói chuyện với tôi. Tôi cho mời vào. Đấy là một người tuổi đã khá cao. Bà cụ cúi hôn mặt đất để chào tôi, rồi vẫn quỳ mà nói: “Thưa bà, xin bà tha thứ cho tôi dám đường đột đến quấy rầy bà: chính vì tin chắc vào lòng nhân hậu của bà cho nên tôi mới dám tự tiện như vậy. Thưa bà đáng kính, tôi xin nói rằng tôi có một đứa con gái mồ côi bố, cháu lấy chồng hôm nay: cháu và tôi đều là người ở nơi khác, chúng tôi không hề quen biết ai trong thành phố này, và điều đó làm cho chúng tôi bối rối, bởi vì chúng tôi muốn tỏ cho họ hàng đông đúc bên thông gia của tôi thấy rằng chúng tôi không phải là những người không ai hay biết mà cũng có ít nhiều địa vị. Thưa bà nhân hậu, chính vì vậy mà nếu bà có lòng tốt cho chúng tôi được vinh hạnh đón tiếp bà trong lễ cưới của cháu, chúng tôi sẽ càng đội ơn bà, vì có thể qua đó mà tỏ cho các bà ở quê ra biết rằng, chúng tôi ở đây không phải bị coi như những kẻ cùng khổ, khi họ thấy một con người cao sang như bà lại hạ cố cho chúng tôi một vinh hạnh lớn lao. Nếu bà khước từ lời cầu xin của tôi thì than ôi! chúng tôi tủi nhục vô cùng, bởi vì không còn biết trông cậy vào đâu được nữa.”

Bà cụ tội nghiệp vừa nói vừa khóc, làm cho tôi đâm thương hại. Tôi nói: “Mẹ ạ, mẹ chớ có buồn; tôi sẵn sàng vui lòng giúp mẹ điều mẹ yêu cầu. Mẹ hãy cho biết phải đi đến đâu, tôi chỉ cần có thời gian để ăn mặc cho nó sạch sẽ một chút thôi”. Nghe tôi nói như vậy, bà cụ mừng rơn, và nhanh nhẹn hôn chân tôi đến nỗi tôi không thể nào ngăn kịp. “Thưa bà nhân hậu, - bà cụ vừa nói vừa đứng lên - Thượng đế sẽ ban thưởng cho bà tấm lòng vàng bà đối với tôi tớ. Thượng đế sẽ làm mãn nguyện bà như bà đã làm mãn nguyện chúng tôi. Giờ chưa đến lúc phiền đến bà, tối nay mời bà đi theo tôi lúc nào tôi đến rước. Xin tạm biệt bà.”

Bà cụ vừa đi khỏi, tôi mặc bộ áo quần thích nhất, đeo một chuỗi ngọc lớn, vòng tay, nhẫn và một đôi hoa tai kim cương thuần khiết nhất, long lanh nhất. Tôi linh cảm thấy điều gì đó sắp xảy ra.

Trời vừa tối, bà cụ đã trở lại nhà tôi, vẻ mặt rất hớn hở. Bà cụ hôn tay tôi và nói: “Thưa bà quý mến, các bà có họ hàng với con rể tôi cũng đều là những đệ nhất phu nhân ở thành phố này, đã tề tựu đông đủ. Lúc nào bà thấy tiện, xin mời bà đến: tôi sẵn sàng dẫn đường hầu bà”. Bà cụ và tôi đi ngay; bà cụ đi trước, tôi theo sau cùng với nhiều nữ tì của tôi ăn mặc sạch sẽ. Chúng tôi dừng lại ở một phố khá rộng, vừa mới quét dọn và tưới nước, trước một cổng lớn có nhiều đèn lồng soi sáng dòng sau đây viết bằng chữ vàng ở bên trên: “Đây là nơi trú ngụ vĩnh viễn của các lạc thú và mừng vui”. Bà cụ gõ cửa, có người ra mở ngay.

Người ta dẫn tôi vào một gian phòng lớn ở mé cuối sân, ở đấy tôi được một phụ nữ trẻ tuổi sắc đẹp vô song ra tiếp. Sau khi ôm hôn tôi và mời tôi ngồi xuống cạnh nàng, trên một chiếc sập có đặt chiếc ngai bằng gỗ quý nạm kim cương, nàng nói: “Thưa bà, người ta mời bà đến đây để dự lễ cưới, nhưng tôi hy vọng rằng lễ cưới này sẽ khác hẳn lễ cưới mà bà hình dung. Tôi có một ông anh khôi ngô tuấn tú và tài giỏi hơn tất cả mọi người, anh tôi quá say mê sắc đẹp của bà qua lời đồn đại, đến nỗi số phận của anh tôi tùy thuộc ở bà, anh tôi sẽ rất đau khổ nếu không được bà đoái thương. Anh tôi biết rõ địa vị của bà trong xã hội, và tôi có thể quả quyết rằng địa vị của anh tôi không phải là không xứng đáng để kết bạn với bà. Thưa bà, nếu những lời cầu xin của tôi có chút ảnh hưởng nào đối với bà, thì tôi xin góp lời cùng với anh tôi mà van bà đừng từ chối lời anh tôi xin kết hôn.”

Từ khi chồng tôi qua đời, tôi chưa bao giờ có ý nghĩ tái giá, nhưng tôi không đủ sức khước từ một con người xinh đẹp như vậy. Tôi lặng im và đỏ mặt, nàng hiểu tôi đã bằng lòng, liền vỗ tay: một cánh cửa lập tức mở ra, và một chàng trai trẻ bước vào, vẻ đường bệ và trông duyên dáng đến nỗi tôi tự cho mình may mắn chinh phục được một chàng trai hay như vậy. Chàng ngồi xuống cạnh tôi. Qua lời trò chuyện, tôi nhận thấy phẩm giá của chàng còn cao hơn nhiều so với những gì cô em gái chàng vừa nói với tôi.

Khi nhận thấy hai chúng tôi đã bằng lòng nhau, nàng vỗ tay một lần nữa, một pháp quan bước vào, lập giấy giá thú, ký tên rồi bảo bốn người làm chứng đi theo cùng ký vào. Điều duy nhất mà người chồng mới đòi hỏi ở tôi là, tôi không được cho bất cứ một người đàn ông nào ngoài chồng được nhìn thấy mặt hay chuyện trò: chàng thề rằng, chỉ với một điều kiện ấy thôi, tôi sẽ có đầy đủ lý do để hài lòng về chàng. Cuộc hôn nhân của hai chúng tôi tiến hành và kết thúc theo cách ấy; hóa ra tôi lại là vai chính của đám cưới mà chỉ có mình tôi được mời đến dự.

Một tháng sau lễ cưới, cần một loại vải, tôi xin phép chồng tôi ra phố để mua. Được chàng cho phép, tôi chọn bà cụ mà tôi đã nói đến, vốn là người nhà, và hai ả nô tì của tôi cùng đi.

Đi đến phố các nhà buôn, bà cụ thưa với tôi: “Thưa bà chủ, vì bà cần mua một tấm lụa, tôi xin đưa bà đến nhà một người buôn trẻ, anh ta có đủ loại hàng, bà đỡ phải mất công đi hiệu này qua hiệu khác; tôi xin quả quyết rằng bà sẽ tìm thấy ở hiệu anh ta những thứ không nơi nào có”. Tôi để mặc cho bà cụ dẫn đi, vào cửa hiệu của một nhà buôn trẻ, người trông cũng khôi ngô. Tôi ngồi xuống và sai bà cụ bảo anh ta cho xem những thứ lụa tốt nhất anh ta có. Bà cụ muốn tự tôi hỏi lấy, nhưng tôi nói cho bà rõ, một trong những điều kiện của cuộc hôn nhân của tôi là không được nói chuyện với một người đàn ông nào khác ngoài chồng mình, tôi không được phép làm trái điều đó.

Gã nhà buôn đưa cho tôi xem nhiều loại vải; tôi thấy một loại vừa ý hơn cả, liền sai hỏi xem anh ta định giá bao nhiêu. Gã trả lời bà cụ: “Tôi không bán nó lấy vàng, lấy bạc; nhưng tôi sẽ xin đưa làm quà tặng nếu nàng vui lòng cho tôi hôn một cái lên má”. Tôi truyền cho bà cụ bảo gã rằng gã xấc xược quá lắm đấy. Nhưng bà cụ không vâng lệnh mà lại cho rằng điều gã nhà buôn đòi hỏi ấy thật ra có quan trọng gì lắm đâu, tôi không cần phải nói năng, chỉ việc đưa má ra thôi, thế là xong một việc. Tôi thích được tấm lụa quá cho nên cũng quá nhẹ dạ mà nghe theo lời khuyên của bà cụ. Bà cụ và hai ả nô tì của tôi đứng ra đằng trước che để khỏi ai trông thấy, và tôi bỏ tấm mạng che mặt ra; nhưng gã nhà buôn không hôn má lại cắn vào má tôi đến bật máu.

Tôi đau đớn và kinh ngạc quá đến nỗi ngã xuống ngất đi hồi lâu, đủ thời giờ cho gã nhà buôn đóng cửa hiệu và chạy trốn. Tôi tỉnh lại thấy má đầm đìa những máu: bà cụ và hai ả nô tì đã chú ý kéo tấm mạng che vết thương để bà con chạy lại không nhìn thấy, mà chỉ cho là chẳng qua tôi bị một cơn choáng mệt thôi.

Bà cụ đi theo tôi hết sức lo lắng vì việc vừa xảy ra, cố gắng trấn an tôi: “Thưa bà chà, - bà cụ nói - xin bà tha thứ cho, chính già này là kẻ gây nên tai họa ấy. Già đưa bà đến nhà lão buôn ấy, bởi vì gã là người cùng quê với già, và già có bao giờ ngờ được hắn ta dám cả gan làm cái việc độc ác như vậy. Nhưng xin bà chớ buồn, và đừng để mất thời giờ, chúng ta hãy trở về nhà ngay, già sẽ cho bà một thứ thuốc chữa khỏi hoàn toàn nội trong ba ngày, không để lại một dấu vết nhỏ nào”. Cơn ngất làm tôi yếu đến nỗi gần như không bước đi nổi nữa. Tuy vậy tôi cũng về được tới nhà; nhưng vừa tới buồng riêng, tôi lại ngã xuống ngất đi một lần nữa. Trong thời gian ấy bà cụ đắp thuốc cho tôi, tôi hồi tỉnh và lên giường nằm.

Đêm đến, chồng tôi về. Chàng nhận thấy đầu tôi trùm kín liền hỏi tôi làm sao vậy. Tôi đáp tôi bị cơn nhức đầu, hy vọng chàng chỉ hỏi đến đây thôi; nhưng chàng cầm một cây nến soi và khi nhìn thấy má tôi bị thương, chàng lại hỏi: “Do đâu có vết thương này?”. Mặc dù tội của tôi không lấy gì làm to lắm, tôi vẫn không thể nào dám thú thật; tôi cho rằng thú nhận việc ấy với chồng là không biết giữ lễ. Tôi đáp, trong khi được chàng cho phép đi mua vải, một người vác gỗ đi qua sát vào người tôi trong một phố khá chật hẹp, đến nỗi một cây cào xây xát mặt, nhưng không có gì đáng ngại.

Cái lý lẽ ấy làm chồng tôi nổi giận. Chàng nói:

— Hành động ấy không thể nào không bị nghiêm trị. Sáng mai, tôi sẽ ra lệnh cho vệ binh bắt tất cả bọn khuân vác vô lại ấy và cho treo cổ tất. Sợ chính mình là nguyên nhân gây nên cái chết của bao người vô tội, tôi nói với chàng: “Thưa chàng, em sẽ rất không vui lòng nếu điều bất công ấy xảy ra; xin chàng chớ phạm phải, em sẽ không đáng được tha thứ nếu tại mình gây nên tai họa đó.”

— Vậy thì bà hãy trả lời thành thật cho tôi rõ - chàng lại nói - vì sao có vết thương trên má bà.

Tôi đáp: “Vết ấy là do một sự vô ý của một người bán chổi cưỡi trên lưng một con lừa, gã đi sau em nhưng gã lại nghênh sang phía khác: con lừa của gã xô vào em mạnh quá làm em ngã xuống dập má vào một mảnh chai”. Chồng tôi liền nói: “Nếu quả đúng như vậy thì sáng mai, mặt trời chưa mọc, tể tướng Giafa đã được thông báo về sự hỗn láo này. Ông ta sẽ cho xử tử tất cả bọn bán chổi ấy.”

— Nhân danh Thượng đế, - tôi ngắt lời chàng - em van chàng hãy tha thứ cho họ; họ không phải là thủ phạm đâu.

— Thế là thế nào, thưa bà! - chồng tôi thét, - tôi nên tin lời nào? Bà hãy nói đi, tôi muốn nghe sự thật từ miệng bà.

— Thưa ngài, em bị cơn chóng mặt và ngã xuống sự việc có như vậy thôi.

Nghe đến đây, chồng tôi không còn kiên nhẫn được nữa, chàng thét lên: “A, những lời dối trá ấy làm ta mất quá nhiều thời giờ rồi!”. Chàng vỗ tay, ba tên nô lệ bước vào. Chàng nói: “Chúng mày hãy lôi nó ra khỏi giường rồi căng nó ra chính giữa buồng”. Bọn nô lệ thi hành mệnh lệnh. Trong khi một tên giữ đầu một tên giữ chân tôi, chàng sai tên thứ ba đi lấy một thanh gươm. Khi nó đưa đến, chàng bảo: “Chém đi, hãy chặt người nó ra làm hai đoạn, rồi mang xác nó ném xuống sông Tigơrơ làm mồi cho cá. Đây là sự trừng phạt của ta đối với những kẻ được ta tin yêu nhưng lại bội nghĩa”. Thấy tên nô lệ do dự chưa vâng lệnh ngay chàng nói tiếp: “Mày chém đi chứ, tại sao mày dừng lại? Mày chờ đợi gì?”

— Thưa bà, - tên nô lệ lúc ấy liền bảo tôi - bà chỉ còn sống được giây lát nữa thôi; bà hãy xem còn muốn được làm điều gì trước khi chết không?

Tôi xin được nói một lời. Chồng tôi chấp thuận. Tôi ngẩng đầu, âu yếm nhìn chồng và nói với chàng “Than ôi! cảnh ngộ em mới bi thảm làm sao! Em phải chết trong những ngày đẹp nhất của đời mình!”. Tôi muốn nói nữa, nhưng nước mắt và hơi nấc làm tôi nghẹn lời. Điều đó không làm chồng tôi xúc động; trái lại chàng còn mắng mỏ, cho nên tôi có nói thêm nữa cũng vô ích thôi. Tôi đành chuyển sang cầu khẩn, nhưng chàng vẫn không nghe, và truyền cho tên nô lệ cứ thi hành phận sự. Vừa lúc ấy, bà cụ vốn là vú nuôi của chồng tôi chạy vào, phủ phục dưới chân chàng và cố gắng khuyên giải: “Con ơi, xin con hãy nể công già đã nuôi nấng và dạy bảo con, mà tha tội cho nàng. Con hãy nhớ sát nhân giả tử, con sẽ làm hủy hoại thanh danh con và làm mất sự kính trọng của mọi người đối với con. Người ta sẽ chẳng ngần ngại gì mà chẳng nói vào nói ra về một cơn nóng giận gây nên cuộc đổ máu này!”

Bà cụ nói những lời đó với giọng hết sức xúc động, kèm theo nước mắt ròng ròng, gây ấn tượng mạnh mẽ đến chồng tôi. Chàng bảo bà cụ:

“Đã vậy thì, vì nể u, ta tha cho nó sống; nhưng ta muốn rằng nó sẽ mang những dấu vết khiến nó đời đời phải nhớ tới tội lỗi của mình.”

Nói đến đấy, chàng truyền cho một tên nô lệ cầm một chiếc roi xếp. Lấy toàn lực quất vào hai bên sườn trên ngực tôi không biết bao nhiêu roi, chiếc roi ấy bóc da bóc thịt tôi đến nỗi tôi mê man bất tỉnh, sau đấy, trong cơn giận dữ, chàng lại sai chính những tên nô lệ ấy mang tôi đến vất vào một ngôi nhà, ở đây bà cụ hết lòng chăm sóc chạy chữa cho tôi. Tôi nằm liệt giường bốn tháng. Cuối cùng tôi khỏi, nhưng những vết sẹo mà bệ hạ nhìn thấy hôm qua vẫn còn lại từ bấy đến giờ ngoài ý muốn của tôi. Vừa đi lại và ra khỏi nhà được, tôi muốn trở về nhà chồng cũ; nhưng đến nơi. Tôi chỉ còn nhìn thấy một bãi đất trống. Chồng sau của tôi, trong cơn quá giận, không chỉ bằng lòng sai người triệt hạ nó mà còn cho san bằng tất cả dãy phố có nhà tôi. Sự cường bạo chưa từng thấy thật đấy, song tôi biết kiện ai? Người gây ra đã tính trước chuyện và giấu tên, nên tôi không có cách gì biết rõ. Vả chăng, cho dù tôi có biết, thì tôi cũng phải thấy rằng, cách thức đối xử ấy chẳng bắt nguồn từ một quyền lực tuyệt đối đó sao? Làm sao tôi dám đi thưa kiện?

Buồn bã, trong tay không còn có gì, tôi đành trở về với chị Zôbêít thân yêu của tôi, người mà bệ hạ vừa nghe thuật chuyện: tôi kể cho chị tôi nghe chuyện mình bị hắt hủi. Chị tiếp đón tôi với tấm lòng tốt quen thuộc, và khuyến khích tôi kiên nhẫn chịu đựng. Chị nói: “Cuộc đời là thế đấy, thông thường nó tước đoạt mất của cải, hoặc bạn bè, hoặc người yêu, hoặc tất cả những thứ đó cùng một lúc.”

Đồng thời, để chứng minh điều vừa nói, chị kể cho tôi nghe về cái chết của hoàng tử trẻ do sự ghen tuông của hai người chị ruột của chị gây nên. Chị lại cho tôi nghe tiếp chuyện hai người này bị hóa kiếp thành chó như thế nào. Sau khi hết lời an ủi tôi, chị giới thiệu đứa em gái tôi cũng đã về ở với chị từ sau khi mẹ tôi qua đời.

Thế là, sau khi tạ ơn Thượng đế đã cho chị em chúng tôi đoàn tụ, chúng tôi quyết định ở vậy cùng nhau và không bao giờ xa nhau nữa. Chúng tôi sống cuộc đời thanh bình như vậy đã lâu. Vì tôi giữ việc chi tiêu trong gia đình, tôi lấy làm thích thú tự mình đi mua sắm những thức ăn vật dụng cần thiết. Hôm qua, đi mua hàng, tôi nhờ một gã khuân vác đầu óc thông minh và tính tình dễ mến, đưa về nhà. Chúng tôi giữ anh ta lại chuyện vãn cho vui. Vào chập tối có ba khất sĩ đến xin chúng tôi cho nghỉ nhờ đến sáng hôm sau. Chúng tôi tiếp họ với một điều kiện mà họ chấp thuận. Và sau khi được mời ăn, họ mừng chúng tôi một bản hòa tấu theo kiểu của họ thì chợt nghe tiếng gõ cửa. Đấy là ba nhà buôn ở Mútxun, người trông rất chững chạc; họ cũng yêu cầu chúng tôi một điều như các khất sĩ, và chúng tôi cũng đồng ý với một điều kiện ấy. Nhưng không một ai chịu tôn trọng điều kiện ấy cả. Tuy nhiên, mặc dù chúng tôi có đủ tư cách cũng như có quyền trừng phạt họ về việc đó, chúng tôi chỉ đòi hỏi họ kể cho nghe chuyện về đời họ, và cũng chỉ hạn chế sự trả thù vào cái việc là sau đấy mời họ ra khỏi nhà, không cho phép họ được nghỉ nhờ lại như họ yêu cầu lúc mới đến mà thôi.”

Hoàng đế Harun An-Rasít rất hài lòng vì việc mình đã rõ cả những điều muốn biết, công khai bày tỏ sự thích thú của mình, tỏ rõ quyền uy và lòng hào hiệp của mình đối với ba khất sĩ hoàng tử, và sự nhân từ đối với ba thiếu phụ, liền tự mình nói thẳng với nàng Zôbêít: “Thưa bà, bà tiên mà thoạt đầu bà trông thấy dưới hình con rắn và sau đấy buộc bà phải tuân theo một luật lệ khắt khe, bà tiên ấy có nói cho bà rõ chỗ ở, hay là có hứa hẹn sẽ lại gặp bà để khôi phục nguyên hình cho hai con chó cái kia không?”

— Tâu trông Đấng lĩnh các tín đồ, - nàng Zôbêít đáp, - tôi quên chưa thưa để bệ hạ rõ là bà tiên ấy có trao cho tôi một nắm tóc nhỏ, và dặn rằng một ngày kia có thể tôi sẽ cần đến sự có mặt của bà, lúc ấy tôi chỉ cần đốt cháy hai sợi tóc là bà sẽ đến ngay tức khắc, cho dù đang ở bên kia dẫy núi Côcadơ.

— Mớ tóc ấy đâu rồi, thưa bà? - hoàng đế lại hỏi.

Nàng đáp, từ dạo ấy nàng vẫn chú ý luôn luôn mang theo bên người. Quả vậy, nàng lấy mớ tóc ra, rồi hé tấm rèm cửa che khuất mặt vua, nàng đưa cho Người. Hoàng đế nói: “Thế thì chúng ta hãy mời bà tiên đến đây: bà làm việc đó lúc này đúng hơn lúc nào hết, bởi vì ta muốn như vậy.”

Nàng Zôbêít đồng ý, người ta mang lửa đến, và nàng bỏ vào đấy cả món tóc. Lập tức cung điện rung chuyển và bà tiên hiện ra trước mặt hoàng đế dưới dạng một người đàn bà ăn mặc tuyệt đẹp. “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. - bà tiên nói, - tôi sẵn sàng tuân lệnh bệ hạ. Bà vừa gọi tôi đến đây từng giúp tôi một việc quan trọng: để biểu lộ lòng biết ơn, tôi đã trả thù hộ bà ta về sự bất nghĩa của hai chị gái bằng cách hóa kiếp chúng thành chó; nhưng nếu hệ hạ muốn, tôi sẽ trả lại nguyên hình cho họ.”

— Hỡi tiên nữ xinh đẹp, - hoàng đế nói, - bà sẽ làm cho ta hết sức vui lòng; bà hãy ban cho họ cái ơn ấy, sau đấy ta sẽ kiếm cách an ủi họ sau một thời gian bị trừng phạt quá nặng nề; nhưng trước hết, ta còn có một điều nữa yêu cầu bà, hãy giúp cho người đàn bà bị một ông chồng không rõ tính danh đối xử hết sức thô bạo kia. Vì bà tinh thông nhiều sự việc, chắc không thể không biết việc này, xin bà hãy vui lòng nói cho ta rõ tên đứa dã man đã không những cho nô lệ đánh đập nàng một cách tàn bạo mà còn tước đoạt rất bất công tất cả tài sản của nàng. Ta lấy làm lạ sao một hành động bất công, vô nhân đạo, xúc phạm đến uy danh ta như vậy mà ta không hề hay biết!

Bà tiên đáp:

— Để làm vui lòng bệ hạ, tôi sẽ cho hai con chó trở lại nguyên hình; tôi sẽ chữa cho người đàn bà này khỏi hẳn các vết sẹo, không còn có gì tỏ ra là bị đánh đập bao giờ; và sau đấy tôi sẽ tâu để bệ hạ rõ tên kẻ nào đã hành hạ nàng như thế.

Hoàng đế cho người đi tìm hai con chó cái ở nhà nàng Zôbêít, và khi chúng được dẫn tới, theo yêu cầu của bà tiên, người ta mang đến một cốc nước đầy. Bà niệm những lời không ai nghe rõ, rồi đổ nước lên người nàng Amin và lên hai con chó cái. Hai con chó biến thành hai người phụ nữ xinh đẹp khác thường, và các vết sẹo trên người nàng Amin biến mất. Tiếp đó, bà tiên tâu cùng hoàng đế: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, bây giờ chỉ còn có việc nói cho bệ hạ rõ ai là ông chồng mà bệ hạ muốn tìm: người đó rất gần gũi với bệ hạ, bởi vì đó chính là thái tử Amanh, con trai cả của bệ hạ, anh của hoàng tử Amun. Vì say mê đắm đuối người đàn bà này khi được nghe truyền tụng về sắc đẹp của nàng, chàng đã kiếm ra một cái cớ để lừa nàng đến nhà và cưới nàng làm về. Về trận đòn chàng sai đánh nàng, ít nhiều nàng cũng đáng được tha thứ. Vợ chàng đã hơi dễ tính, và những lời nàng đưa ra để biện bạch lại có thể làm cho người ta nghĩ rằng nàng đã sai lầm nặng hơn thế. Đây là tất cả những gì tôi có thể nói thể theo lòng hiếu kỳ của bệ hạ.”. Nói đến đây, bà tiên chào hoàng đế và biến mất.

Nhà vua vô cùng khâm phục và hài lòng với những biến đổi vừa xẩy ra nhờ có mình, liền có những hành động mà muôn đời về sau người ta vẫn còn nhắc đến, thoạt tiên, vua cho gọi hoàng tử Amanh đến và bảo là Người đã biết đám cưới bí mật của chàng, và nói cho chàng rõ nguyên nhân gây nên vết thương trên má nàng Amin. Hoàng tử không chờ vua cha phán bảo, chàng nhận lại vợ ngay tức khắc.

Sau đấy, hoàng đế tuyên bố nhận nàng Zôbêít làm vợ. Và gợi ý ba chị em kia lấy ba khất sĩ con vua; họ rất biết ơn và nhận lấy ba nàng. Hoàng đế ban cho mỗi chàng một tòa lâu đài tráng lệ trong thành phố Bátđa; và cất nhắc họ lên giữ những trách nhiệm cao sang trong nước, cho tham dự các công việc cơ mật của triều đình. Viên đệ nhất pháp quan trong thành phố Bátđa được triệu đến cùng với những người làm chứng, lập các giấy giá thú, và hoàng đế Harun An-Rasít trứ danh, đưa lại hạnh phúc cho bấy nhiêu người đã từng trải qua những bước gian truân không thể nào tưởng tượng, được mọi người vô cùng ca ngợi và hàm ơn.

CHUYỆN XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Vẫn dưới triều đại của hoàng đế Harun An-Rasít mà tôi vừa mới nói, ở Bátđa có một người khuân vác già tên là Hinbát. Một hôm thời tiết rất oi bức, lão vác một kiện hàng rất nặng đưa từ đầu này tới đầu kia thành phố. Đi đã mệt mà đường vẫn còn xa, lão đến một phố gió thổi mát rượi, vỉa hè tưới nước hoa hồng. Không thể ước mong được chỗ nào dễ chịu hơn để mà nghỉ ngơi và lấy lại sức, lão đặt kiện hàng xuống đất rồi ngồi lên trên, ngay bên cạnh một tòa nhà lớn.

Trong chốc lát, lão lấy làm thú vị là đã dừng tại nghỉ chân ở chỗ này, bởi vì không khí ngào ngạt hương trầm và hương thơm tỏa ra từ các cửa sổ của tòa dinh thự, quyện với mùi thơm của nước hoa hồng. Ngoài những thứ đó, lão còn nghe thấy trong nhà vang tiếng hòa nhạc, thêm vào đó là tiếng hát du dương của rất nhiều chim họa mi cùng nhiều loại chim khác đặc sản vùng Bátđa. Nhạc điệu êm đềm quyện với khói thơm của nhiều loại thịt bốc lên, làm cho lão đoán chắc trong nhà đang có yến tiệc và liên hoan. Lão muốn biết ai ở tòa nhà này; lão chưa rõ lắm bởi vì ít có dịp đi qua đây. Để thỏa tính tò mò, lão đến gần mấy người đầy tớ ăn mặc rất đẹp đứng ở cổng và hỏi một người: “Chủ nhân của dinh thự này tên là gì?”. “Ô kìa! - người đầy tớ đáp - bác sống ở Bátđa mà không biết rằng đây là nhà ngài Xinbát người đi biển, nhà hàng hải nổi tiếng đã đi khắp bốn biển năm châu ư?” Lão khuân vác đã từng nghe nói đến tài sản giàu có của Xinbát, không phải không ganh tị với một con người mà điều kiện sống sung sướng trái ngược hẳn với hoàn cảnh thảm thương của lão. Đầu óc cay cú vì những điều suy nghĩ ấy, lão ngước mắt nhìn trời và nói khá to để cho người khác có thể nghe được: “Hỡi Đấng tạo hóa thiêng liêng, xin hãy nhìn sự khác biệt giữa Xinbát và tôi: ngày nào tôi cũng chịu đựng muôn nghìn gian lao khổ cực, thế mà vất vả lắm mới nuôi sống được bản thân và gia đình bằng bánh mì đen xấu, trong khi ngài Xinbát may mắn kia thì tiêu phí vô vàn của cải, và sống một cuộc đời nhung lụa. ông ta đã làm gì để được cuộc đời êm đềm như vậy? Tôi đã làm gì để chịu cảnh khốn khổ thế này?” Nói xong lão dẫm chân xuống đất, giống hệt một con người hoàn toàn mất trí vì đau khổ và tuyệt vọng.

Hinbát đang mải mê với những ý nghĩ sầu não ấy, thì một người hầu từ trong dinh ra, đến nắm cánh tay lão và nói: “Mời bác đi theo tôi vào đây, ngài Xinbát chủ tôi muốn nói chuyện với bác.”

Hinbát không khỏi kinh ngạc về lời mời mọc đó. Sao những điều lão vừa thốt, lão có lý do để lo sợ rằng Xinbát sai tìm lão nhằm gây chuyện lôi thôi gì chăng; bởi vậy lão muốn thoái thác, viện cớ là không thể bỏ hàng lại giữa phố. Nhưng người hầu Xinbát quả quyết với lão rằng sẽ có người trông nom hộ, rồi thúc giục lão vào, buộc lòng lão phải chiều theo.

Người hầu đưa lão vào một gian phòng lớn, ở đây có khá đông người ngồi quanh một bàn tiệc đầy các loại thức ăn ngon. Ở chỗ ngồi danh dự là một nhân vật sang trọng, quắc thước và có một bộ râu dài đáng kính, sau lưng là đám gia nhân, đầy tớ, lăng xăng hầu hạ. Nhân vật ấy là Xinbát. Lão khuân vác càng thêm bối rối khi trông thấy toàn là người với cỗ bàn sang trọng, lão vừa vái chào vừa run. Xinbát bảo lão đến gần, mời lão ngồi xuống bên phải mình, tự tay lấy thức ăn mời lão ăn và rót rượu mời lão uống, một thứ rượu hảo hạng đựng đầy trong tủ.

Cuối bữa ăn, Xinbát nhận thấy khách khứa đã no say, liền cất lời nói với Hinbát mà ông gọi là người anh em, theo phong tục của người Ả-rập khi nói chuyện thân mật với nhau. Ông hỏi lão người ở đâu, tên họ là chi và làm nghề nghiệp gì.

— Thưa ngài, tên tôi là Hinbát.

— Ta rất sung sướng được gặp người anh em, và tin rằng tất cả các vị có mặt ở đây cũng đều vui thích về việc đó, song ta muốn được nghe người anh em nói lại câu vừa nói lúc nãy ở ngoài đường.

Nghe vậy, Hinbát vô cùng bối rối, lão cúi đầu, đáp: “Thưa ngài, tôi xin thú thật là vì mệt nhọc quá cho nên có phát bẳn, tôi có bật ra mấy lời không được đúng đắn, mong ngài hãy lượng tình tha thứ cho.

— Ồ, xin người anh em chớ nghĩ rằng ta bất công đến mức để bụng việc ấy. - Xinbát đáp - Ta thông cảm với tình cảnh của bạn, không những không trách móc, mà ta còn phàn nàn cho bạn nữa, nhưng ta cần làm cho bạn thoát khỏi một sai lầm: ta cho là hình như bạn đã nghĩ không đúng về ta. Có lẽ bạn cho rằng ta tạo nên được tất cả mọi tiện nghi và cuộc sống nhàn hạ mà bạn trông thấy đây không chút gian nan vất vả, không tốn sức lao động. Bạn chớ nhầm: ta chỉ đạt đến hoàn cảnh sung sướng như ngày nay sau khi đã phải trải qua nhiều năm tháng chịu đựng tất cả những nỗi khó nhọc về thể xác cũng như về tinh thần quá sức tưởng tượng của con người. Vâng, thưa các ngài, - ông nói với toàn thể khách dự tiệc, - tôi có thể quả quyết với các ngài rằng những nỗi khó nhọc ấy quả kỳ lạ đến nỗi có thể làm cho những kẻ ham của cải giàu sang nhất cũng tiêu tan cái ý muốn tai hại là vượt biển tìm vàng, có lẽ các ngài chỉ được nghe một cách mơ hồ về những cuộc phiêu lưu quái dị về những nỗi hiểm nghèo tôi đi trải qua trên khắp bốn biển trong bẩy chuyến đi của mình. Hôm nay gặp dịp tốt, tôi sẽ thuật lại trung thực để các ngài nghe; tôi nghĩ rằng các ngài sẽ không đến nỗi phải bực mình.

Vì Xinbát muốn kể chuyện của mình đặc biệt cho lão khuân vác nghe, cho nên trước khi bắt đầu, ông truyền cho gia nhân mang kiện hàng của lão để lại ở giữa phố đến nơi lão có nhiệm vụ phải đưa đến. Tiếp đó, ông kể:

CHUYẾN ĐI ĐẦU TIÊN CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Tôi thừa hưởng của gia đình tôi nhiều tài sản đáng kể, tôi đã tiêu phí mất phần lớn qua các cuộc chơi bời trác táng thủa thanh niên; nhưng tôi tỉnh ra kịp khỏi sự mê muội ấy, và suy nghĩ lại những hành động của mình, tôi nhận ra rằng của cải giàu sang có thể tiêu tan, rồi chẳng mấy chốc mà cạn hết vốn liếng nếu cứ làm ăn tôi như tôi làm hồi đó. Tôi còn nghĩ rằng, trong một cuộc sống không nền nếp, tôi đã phung phí bậy bạ thời gian, vật quý báu nhất trên đời. Tôi còn hiểu ra, nghèo khổ trong lúc tuổi tác già nua là điều tồi tệ và thảm thương nhất trong một điều khổ cực. Tôi nhớ lại những lời của Đấng Xalômông vĩ đại, mà có lần tôi được nghe cha tôi nói: “Thà chui vào mồ còn đỡ chán hơn là sống cảnh nghèo khổ”. Thấm thía tất cả những điều suy nghĩ đó, tôi thu vén những gì gia tài mình còn lại, và đưa ra chợ bán đấu giá tất cả. Sau đó tôi kết bạn với mấy nhà buôn đường biển. Tôi hỏi ý kiến những người mà tôi cho là có thể giúp được mình những lời khuyên nhủ tốt. Cuối cùng, tôi quyết định làm cho số tiền bạc còn lại của mình sinh lợi: và một khi đã định bụng, tôi thực hiện ngay, không chút chậm trễ. Tôi đến Banxôra, ở đấy tôi cùng nhiều nhà buôn xuống một chiếc tàu góp tiền thuê chung.

Chúng tôi giương buồm, lên đường đi về vùng Đông Ấn-độ qua vịnh Ba-tư, vịnh này nằm giữa bờ biển xứ Hạnh phúc Ả-rập ở bên phải và bờ biển Ba-tư ở bên trái; chỗ rộng nhất theo ý kiến chung, ước chừng bảy mươi hải lý. Ra khỏi vịnh ấy, là biển của xứ Lơ-văng, cũng chính là biển Ấn-độ, rộng bao la, nơi tận cùng về phía này là duyên hải nước Apxini, còn muốn đến quần đảo Vácvác thì phải đi mất bốn nghìn năm trăm hải lý. Lúc đầu, tôi khó chịu vì cái chứng người ta gọi là say sóng; nhưng sức khỏe lại bình phục ngay; và từ đó trở đi. Tôi không bao giờ còn bị như thế nữa.

Dọc đường, chúng tôi ghé vào nhiều đảo để bán và đổi hàng hóa. Một hôm, tàu chúng tôi đang giương buồm chạy thì gió lặng hẳn làm tàu dừng lại trước một hòn đảo nhỏ là là mặt nước, màu xanh tươi phủ, giống như bãi cỏ. Thuyền trưởng cho hạ buồm ghé tàu vào hòn đảo và cho phép những người đi tàu được lên bờ. Tôi cùng một số người, lên đảo.

Nhưng, trong lúc chúng tôi đang mải mê ăn uống vui chơi và nghỉ ngơi cho đỡ mệt vì sóng biển, thì hòn đảo đột nhiên rung động làm chúng tôi bị chao đảo mạnh.

Người trên tàu trông thấy, kêu lên, gọi chúng tôi hãy mau mau lên tàu, không thì sẽ chết tất, vì cái tưởng là hòn đảo ấy thật ra là lưng một con cá voi. Những người nhanh chân nhất xô lên xuồng, những người khác nhảy xuống biển bơi; còn tôi, tôi đang còn ở trên đảo, hay nói cho đúng hơn là trên lưng con cá voi ấy thì nó đã lặn xuống biển, tôi chỉ kịp có đủ thời giờ bám vào một mảnh gỗ đưa từ dưới tàu lên để làm củi đun. Trong thời gian ấy, viên thuyền trưởng, sau khi đã đón lên tàu những người trong chiếc xuồng. Thêm được mấy người nữa đang bơi, muốn lợi dụng cơn gió mạnh và thuận chiều vừa mới nổi lên, liền cho kéo buồm, làm cho tôi mất hết hy vọng có thể bơi được chiếc tàu.

Thế là tôi bị dập vùi trong sóng biển, khi thì xô sang bên này, khi đi giạt sang phía kia, suốt ngày hôm ấy và cả đêm tiếp theo, tôi giành giật với sóng để mà sống sót. Sáng hôm sau, tôi kiệt sức, và đã tuyệt vọng tưởng không thể nào thoát khỏi thì may mắn làm sao, một ngọn sóng xô tôi lên một hòn đảo. Bờ biển cao, và hiểm trở, và có lẽ tôi sẽ khó khăn mới lên được tới bờ nếu không nhờ có mấy cái rễ cây, mà hình như số phận đã dành ra đấy để cứu vớt tôi, giúp cho tôi có chỗ bấu víu. Tôi nằm dài ra mặt đất, và cứ nằm như vậy gần như chết dở cho đến khi trời sáng hơn và mặt trời lên.

Mặc dù ngươi rất yếu mệt do phải vật lộn với sóng biển và trong bụng không có một chút gì kể từ ngày hôm trước, tôi vẫn cố lê đi tìm vài ngọn cỏ có thể ăn được. Tôi tìm được vài ba thứ, và may mắn gặp một con suối nước rất ngọt, góp phần làm cho tôi lại sức. Sức khỏe trở lại rồi tôi bước đi lên đảo, không theo đường sá nhất định nào. Tôi đi vào một đồng bằng đẹp và trông thấy một con ngựa đang gặm cỏ. Tôi bước về phía ấy, vừa sợ vừa mừng, bởi vì không rõ mình đến đấy để chuốc lấy cái chết vào thân hay là tìm được một cơ hội mà bảo toàn tính mạng. Đến gần, tôi nhận rõ đấy là một con ngựa cái, buộc vào một cái cọc. Vẻ đẹp của nó làm cho tôi chú ý. Song, trong khi đang ngắm, tôi nghe có tiếng đàn ông nói ở dưới mặt đất. Một lát sau người ấy xuất hiện, tiến tới phía tôi và hỏi tôi là ai. Tôi kể lại chuyện không may của mình, người ấy liền cầm tay tôi dắt vào trong một cái hang ở đấy có nhiều người khác nữa, họ đều ngạc nhiên lúc trông thấy tôi, chẳng kém gì tôi kinh lạ khi trông thấy họ.

Tôi ăn mấy thức ăn do những người đó đưa cho, rồi hỏi họ làm gì một nơi có vẻ hoang vắng như thế này. Họ đáp, họ là những người chăn ngựa của vua Miragiơ[32] chúa tể đảo này; mỗi năm cứ vào mùa này, họ quen lệ đưa các ngựa cái của vua đến đây và buộc lại theo cách tôi vừa trông thấy để cho một con hải mã từ dưới biển lên phủ, sau khi phủ, hải mã sẽ ăn thịt ngựa cái; nhưng bằng cách la hét thật to, họ buộc nó trở về biển cả; những con ngựa cái thụ thai sẽ được đưa về nhà; ngựa con đó chúng đẻ ra, gọi là ngựa biển, sẽ để dành riêng cho nhà vua dùng. Họ nói thêm rằng họ định qua ngày hôm sau sẽ trở về, nếu tôi đến chậm một ngày chắc chắn là tôi sẽ bỏ mạng, bởi vì dân cư ở xa mà tôi không thể nào đến được tới nơi nếu không có người dẫn đường.

Trong khi họ nói chuyện với tôi như vậy, con hải mã từ biển lên, và đúng như lời họ nói, nó phủ lên con ngựa cái và sau đấy chuẩn bị ăn thịt con này: nhưng nghe thấy những tiếng ầm ầm do những người chăn ngưa gây nên, hải mã phải bỏ mồi mà xuống biển.

Ngày hôm sau, những người đó lên đường trở về thủ phủ của hòn đảo, mang theo đoàn ngựa cái, và tôi đi theo họ. Vừa về đến nơi, tôi được vào chầu vua Miragiơ, vua hỏi tôi là ai và do đâu tôi đến được vương quốc này. Sau khi nghe tôi trình bày tường tận, nhà vua tỏ ý chia sẻ với tôi điều bất hạnh đó. Người ra lệnh cho triều thần săn sóc tôi và cung cấp cho tôi tất cả những thức gì cần thiết. Mệnh lệnh của vua được thực hiện chu đáo, khiến cho tôi chỉ còn biết ca ngợi lòng hào hiệp của nhà vua và sự nghiêm túc của bầy tôi Người.

Vì là nhà buôn, tôi năng lui tới những người cùng nghề. Tôi đặc biệt tìm kiếm những khách nước ngoài, vừa để hỏi thăm tin tức về Bátđa, vừa để tìm một người nào khả dĩ cùng tôi trở về thành phố ấy; bởi vì kinh đô của nhà vua Miragiơ nằm trên bờ biển và có một hải cảng đẹp ngày nào cũng có tàu buôn của nhiều nước trên thế giới tới cập bến. Tôi cũng giao du với các nhà bác học Ấn-độ và lấy làm thú vị được nghe họ nói: tuy vậy, việc này không cản trở tôi đến chầu vua đều đặn, hoặc là trò chuyện với các thống đốc và các tiểu vương, chư hầu của vua Miragiơ thường gần gũi với Người. Họ hỏi rất nhiều về đất nước tôi, và về phần tôi, muốn biết phong tục và luật pháp nước họ, tôi hỏi họ về tất cả những gì mà tôi cho là đáng tìm hiểu.

Dưới quyền vua Miragiơ có một hòn đảo tên là Cátxen. Người ta quả quyết với tôi rằng đêm nào ở đấy cũng nghe có tiếng trống đồng, làm cho các thủy thủ đồn rằng thần Đêgian[33] sống ở chốn này. Tôi nảy ra ý muốn chứng kiến điều kỳ lạ ấy; và trong chuyến đi đến đấy, tôi trông thấy những con cá dài đến một trăm và hai trăm cánh tay[34], chúng làm cho ta kinh sợ hơn là gây hại cho con người, chúng nhát đến nỗi chỉ cần gõ vào tấm ván là chúng đã bỏ trốn. Tôi còn trông thấy những con cá khác chỉ dài một cánh tay, đầu trông giống như đầu con cú.

Một hôm trên đường về, tôi đang ở cảng, vừa lúc một chiếc tàu cặp bến. Buông neo xong, người ta bắt đầu bốc dỡ hàng hóa, và các nhà buôn chủ hàng cho chuyển các thứ của mình về kho. Đưa mắt nhìn một vài kiện hàng và những chữ viết bên trên, xem thử những thứ đó là của ai, tôi chợt thấy tên tôi, và sau khi xem xét kỹ, tôi không nghi ngờ gì nữa, đây chính là những kiện hàng tôi đã cho xếp lên tàu khi khởi hành ở Banxôra. Tôi còn nhận ra cả viên thuyền trưởng, nhưng bởi vì tôi tin chắc ông cho là tôi đã chết, cho nên tôi đến gần và hỏi ông những kiện hàng trông thấy kia thuộc về ai. Ông ta đáp: “Trước đây trên tàu chúng tôi có một nhà buôn ở Bátđa tên là Xinbát. Một hôm chúng tôi đến gần một nơi trông như hòn đảo, ông ta cùng với nhiều hành khách khác lên chơi trên. Cái tưởng là hòn đảo ấy, kỳ thực là một con cá voi khổng lồ đang ngủ là là mặt nước. Nó vừa cảm thấy hơi nóng do lửa người ta đốt. Trên lưng nó để nấu ăn gây nên, liền cựa mình và lặn ngay xuống biển. Phần lớn những người ở trên lưng nó đều chết đuối, ông Xinbát đáng thương cũng ở trong số đó. Những kiện hàng kia là của ông ta, tôi định bán đi, chờ đến bao giờ có dịp gặp một người trong gia đình ông ta thì sẽ trao lại cả vốn lẫn lãi.”

— Thưa thuyền trưởng, - tôi liền nói - chính tôi là Xinbát mà ông tưởng đã chết rồi nhưng, thật ra là không phải, và những kiện hàng kia là tài sản và hàng hóa của tôi.

Thuyền trưởng nghe tôi nói như vậy liền thốt lên: “Trời đất! biết tin ai bây giờ? Con người thật không đáng tin nữa: chính mắt tôi trông thấy Xinbát chết đuối, các hành khách trên tàu đều nhìn thấy như tôi, thế mà ông dám bảo chính ông là Xinbát! Cả gan làm sao! Nhìn bề ngoài, ông có vẻ một con người thật thà, ấy thế mà ông lại nói dối khủng khiếp, hòng chiếm đoạt những của cải không thuộc quyền sở hữu của ông!”

— Xin ông hãy kiên nhẫn, - tôi tiếp lời thuyền trưởng, - và xin hãy vui lòng nghe những điều tôi nói với ông đây.

— Nào, ông nói cái gì nào? Hãy nói đi, tôi nghe đây.

Tôi liền thuật lại tôi thoát chết bằng cách nào, tôi gặp những người chăn ngựa của vua Miragiơ và được họ đưa về triều đình ra làm sao.

Nghe tôi nói, thuyền trưởng có vẻ nao núng, nhung chỉ lát sau, ông đã tin hẳn tôi không phải là một kẻ lừa đảo, bởi vì có nhiều người cùng đi trên tàu ông đến và nhận ra tôi; họ chúc mừng và tỏ lòng vui thích được gặp lại tôi. Cuối cùng, chính thuyền trưởng cũng nhận ra, ông bá lấy cổ tôi: “Tạ ơn Thượng đế đã cho ông may mắn thoát được một cơn hiểm nghèo to lớn như vậy! Tôi không có cách nào biểu lộ lòng vui mừng vô hạn được gặp lại ông. Tài sản của ông kia, ông hãy nhận lấy; nó thuộc quyền ông, ông muốn làm gì xin tùy ý.”

Tôi cám ơn, ca ngợi sự ngay thẳng của thuyền trưởng, và để thừa nhận đức tính ấy, tôi xin ông nhận một vài thứ hàng hóa của tôi biếu, song ông từ chối.

Tôi chọn những thứ quý nhất trong các kiện hàng của tôi, dâng tặng vua Miragiơ. Vì nhà vua đã biết chuyện không may xảy đến cho tôi, liền hỏi tôi tìm đâu ra những vật hiếm như vậy. Tôi thuật lại do sự tình cờ như thế nào mà tôi thu hồi được của cải đã mất, nhà vua cũng mừng cho tôi, nhận tặng phẩm đồng thời cho lại tôi nhiều món quà còn quý hơn. Sau đó, tôi từ giã nhà vua và trở lại chiếc tàu cũ. Nhưng trước khi xuống tàu, tôi đổi những hàng hóa còn lại lấy hàng hóa địa phương, như trầm hương, đàn hương, long não, nhục đậu khấu, đinh hương, hồ tiêu và gừng. Tôi đi qua nhiều hòn đảo, cuối cùng cập bến Banxôra; tôi về thành phố này với hàng hóa trị giá khoảng một trăm nghìn đồng xơcanh. Gia đình tôi đón tôi, tôi gặp lại người nhà, mừng vui hết sức, với tất cả tình cảm mãnh liệt và chân thành. Tôi mua nhiều nô lệ nam nữ, ruộng đất tốt và cho làm một ngôi nhà lớn tôi yên cư như vậy đó, định bụng sẽ quên tất cả những khổ ải đã trải qua, và hưởng thụ mọi niềm lạc thú ở đời.

Xinbát ngừng lời ở đấy, truyền cho các nhạc công bắt đầu lại cuộc hòa nhạc mà ông đã làm gián đoạn khi kể lại câu chuyện của mình. Mọi người tiếp tục uống rượu và ăn cho đến chiều, và lúc sắp chia tay, Xinbát sai mang đến một túi đựng một trăm đồng xơ-canh đưa cho lão khuân vác và nói:

— Hinbát, bạn hãy cầm lấy. Trở về nhà và sáng mai trở lại đây nghe tôi kể nốt phần tiếp những cuộc phiêu bạt của tôi.

Lão khuân vác ra về, hết sức bối rối về vinh dự và món quà vừa nhận được. Lão thuật lại cho gia đình nghe, vợ và các con lão đều cảm tạ Thượng đế đã ban cho họ điều tốt lành thông qua Xinbát.

Ngày hôm sau, Hinbát ăn vận sạch sẽ hơn hôm trước, trở lại nhà người đi biển hào phóng. Ông tươi cười tiếp đón lão với muôn nghìn cử chỉ thân ái. Các khách được mời đến đông đủ, bàn tiệc dọn ra ngay, mọi ngươi ăn uống rất lâu. Tiệc tàn, Xinbát liền cất lời nói với tất cả: “Thưa quý ngài, xin quý ngài vui lòng nghe tiếp câu chuyện về những sự không may trong chuyến đi thứ hai của tôi. Nó còn xứng đáng với sự chú ý của quý vị hơn cả chuyến đi đầu. Mọi người im lặng và Xinbát kể:

CHUYẾN ĐI THỨ HAI CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Sau chuyến đi đầu tiên, tôi đã quyết định sẽ sống bình yên những ngày còn lại của đời mình ở Bátđa như tôi đã được vinh dự kể với các vị hôm qua. Nhưng chẳng bao lâu, tôi thấy chán cuộc đời ăn không ngồi rồi; sự ham muốn đi xa buôn bán bằng đường biển lại xâm chiếm lòng tôi. Tôi đi tìm mua những hàng hóa hợp với hướng buôn bán của mình, rồi lên đường một lần nữa cùng với các nhà buôn khác mà tôi đã hiểu rõ lòng ngay thật. Chúng tôi xuống một chiếc tàu tốt, và sau khi phó thác số phận mình cho Thượng đế, chúng tôi bắt đầu chuyến đi.

Chúng tôi đi từ đảo này sang đảo khác và làm những cuộc đổi chác rất có lợi. Một hôm, tàu chúng tôi ghé vào một hòn đảo đầy cây ăn quả nhưng hoang vu, không hề thấy một ngôi nhà hoặc một bóng người nào. Chúng tôi đi hóng mát ở các bãi cỏ và men theo các con suối chảy qua.

Trong lúc bọn chúng tôi người này hái hoa giải trí, người kia trảy quả làm vui, tôi lấy thức ăn và rượu nho mang theo, ra ngồi cạnh một dòng nước chảy giữa những cây to tỏa bóng. Ăn xong một bữa khá ngon lành, tôi buồn ngủ rũ cả người. Tôi không biết mình đã ngủ bao lâu, khi tỉnh dậy thì chiếc tàu không còn đậu ở bến nữa.

Rất ngạc nhiên, tôi đứng dậy nhìn khắp tứ phía, và chẳng thấy một nhà buôn nào lúc nãy cùng tôi lên đảo này. Chỉ thấy xa xa thấp thoáng một con tàu giương buồm chạy, nhưng xa đến nỗi chỉ lát sau đã mất hút ngoài tầm mắt tôi.

Quý vị hãy tưởng tượng những ý nghĩ của tôi khi lâm vào một tình thế đáng buồn như vậy. Tôi tưởng có thể chết được vì đau khổ. Tôi thét lên những tiếng kinh khủng, tôi đập vào đầu và bò lăn ra đất; rồi nằm rất lâu như vậy, đầu óc thẫn thờ một mớ bòng bong những ý nghĩ cùng chán ngán như nhau. Tôi trăm lần tự trách mình sao không chịu bằng lòng với chuyến đi đầu nó đáng làm cho tôi mãi mãi không còn ham đi chuyến khác nữa. Nhưng mọi tiếc rẻ đều vô ích, và sự hối hận của tôi bây giờ thật là không đúng lúc.

Cuối cùng tôi đành tuân theo ý muốn của Thượng đế và chẳng biết số phận mình sẽ ra sao, tôi trèo lên ngọn một cây cao nhìn khắp bốn phía để xem thử có phát hiện được cái gì đưa lại chút hy vọng nào chăng. Nhìn ra phía biển chỉ thấy có nước và trời, nhưng nhìn về phía đất thấy có một vật gì trăng trắng, tôi tụt xuống đất thu góp những thức ăn còn lại, rồi đi về phía cái vật trắng ấy, quá xa khiến tôi không nhận được ra là vật gì.

Đến một khoảng cách phải chăng, tôi nhận ra đây là một cái khối hình cầu cao và to kỳ lạ. Tôi đến gần, sờ thấy nó nhẵn thín. Tôi đi vòng, xem có lối vào nào không nhưng chẳng thấy. Tôi đồ chừng không thể nào trèo lên trên được bởi vì nó trơn tuột. Chu vi của nó vào khoảng năm mươi bước.

Lúc ấy mặt trời đã sắp lên: không gian bỗng tối sầm như có một đám mây dày bao phủ. Nhưng nếu tôi ngạc nhiên vì bóng tối ấy, thì tôi lại càng kinh ngạc hơn nhiều khi nhận ra. Sở dĩ có bóng tối ấy là do một con chim to lớn dị kỳ đang bay về phía tôi. Tôi chợt nhớ đến một con chim gọi là đại bàng mà tôi thường vẫn nghe các thủy thủ nói tới, và tôi hiểu ra cái khối hình cầu to mà tôi ngắm nghía mãi ấy chắc hẳn là trứng của con chim này. Quả nhiên nó sà xuống và đậu lên trên như để ấp. Trông thấy nó đến, tôi vội nép thật sát vào quả trứng, thành ra ngay trước mặt tôi là một chân của con chim, chân to bằng cả một thân cây lớn. Tôi lấy vải quấn quanh chiếc khăn đội đầu, tự buộc mình thật chắc vào cái chân đó, với hy vọng là ngày hôm sau khi con chim sẽ cất cánh, nó sẽ đưa tôi ra khỏi hoang đảo này. Đúng như vậy, sau một đêm trong tư thế đó, trời vừa sáng chim đã bay bổng lên, đưa tôi vút lên cao đến nỗi không nhìn thấy mặt đất: sau đấy đột nhiên lao xuống rất nhanh! làm cho tôi gần như mê man. Khi con đại bàng hạ cánh và đậu xuống đất, tôi mau chóng cởi nút khăn, tách người ra khỏi chân nó. Vừa xong, nó đã mổ một con rắn thật dài, cắp lấy và bay vút đi luôn.

Nơi con chim để tôi lại, là một thung lũng rất sâu, bốn bề bao bọc núi cao đến nỗi đỉnh khuất trong mây, và quá hiểm trở thành ra không có một lối nào có thể trèo lên được. Đây lại là một sự lúng túng mới cho tôi; so sánh chỗ này với cái hoang đảo mà tôi vừa rời khỏi, tôi thấy chẳng được lợi gì hơn trong sự đánh đổi này.

Đi trong thung lũng ấy, tôi nhận thấy nó rải rác những kim cương, nhiều viên to một cách kỳ lạ. Tôi ngắm những thứ đó thật thích mắt, song chỉ lát sau, tôi nhìn thấy đằng xa những vật làm giảm bớt rất nhiều niềm vui thích ấy, và không thể nhìn mà không khiếp đảm. Đấy là một bầy ngồn ngộn những con rắn to và dài đến mức không con nào không nuốt chửng được cả một con voi. Ban ngày, chúng về hang để lẩn trốn chim đại bàng, kẻ thù của chúng, và chỉ đêm đến mới bò ra.

Suốt ngày tôi đi thất thểu trong thung lũng, thỉnh thoảng nghỉ ngơi ở những chỗ thuận tiện nhất. Tuy nhiên mặt trời đã lặn, và tối đến, tôi rút vào một cái hang mà tôi cho là an toàn. Lối vào đã thấp lại hẹp, tôi còn lăn phiến đá khá lớn lấp lại, không cho rắn chui vào, nhưng không quá khít để có thể lọt qua chút ánh sáng. Tôi ăn một phần thức ăn mang theo trong tiếng động của những con rắn bắt đầu xuất hiện. Tiếng rít ghê tởm của chúng gây cho tôi nỗi kinh hoàng không bờ bến, và như các vị có thể hiểu, không cho tôi được ngủ yên đêm ấy. Sáng ra, các con rắn bỏ đi. Tôi run rẩy ra khỏi hang; tôi có thể nói rằng tôi bước đi, chân dẫm lên kim cương mà lòng không hề có chút ham muốn. Cuối cùng tôi ngồi xuống, và mặc dù lo âu, nhưng vì suốt đêm qua không chợp mắt, tôi ngủ thiếp đi sau khi dùng thêm một bữa với những thức ăn mang theo. Nhưng tôi vừa chợp đi thì một vật gì rơi xuống cạnh gây ra tiếng động mạnh làm tôi tỉnh giấc: đó là một tảng thịt tươi lớn; và cùng lúc ấy tôi nhìn thấy nhiều tảng thịt khác lăn từ trên đỉnh núi xuống ở nhiều chỗ khác nhau.

Xưa nay tôi vẫn cho chẳng qua là câu chuyện kể cho vui tai những điều đã nhiều lần được nghe các thủy thủ và những người khác nói về thung lũng kim cương, và tài tháo vát của một vài nhà buôn tìm cách lấy những viên ngọc quý ấy. Giờ tôi biết là họ nói đúng là sự thật. Quả vậy, các nhà buôn ấy đến gần thung lũng này trong thời gian các chim ưng có con. Họ xả thịt, ném từng tảng lớn xuống thung lũng; thịt rơi vào chỗ nào có kim cương thì kim cương dính chặt vào. Chim ưng ở xứ này khỏe hơn nhiều so với những nơi khác, bổ nhào xuống những tảng thịt ấy cắp mang về tổ của chúng trên đỉnh núi cao để làm mồi cho chim con. Thế là các nhà buôn chạy đến gần các tổ chim la hét, buộc chúng phải lánh đi để cho họ nhặt những viên kim cương dính vào thịt. Họ phải dùng đến mẹo ấy, bởi vì không còn có cách nào khác để lấy kim cương từ dưới thung lũng sâu như một vực thẳm không có lối xuống.

Cho đến lúc ấy, tôi đã ngỡ là không thể có cách nào thoát ra khỏi cái thung lũng mà tôi đã coi như là mồ chôn mình; nhưng tôi thay đổi ý kiến, những điều vừa trông gợi ý cho tôi nghĩ ra một cách tự cứu lấy tính mạng của mình.

Tôi bắt đầu nhặt những viên kim cương to nhất bỏ đầy cái túi da vẫn dùng để đựng thức ăn. Sau đó tôi lấy tảng thịt trông có vẻ dài nhất buộc chặt xung quanh người bằng tấm vải vẫn cuộn làm khăn đội đầu, và trong hình dáng đó tôi nằm sấp xuống đất, cái túi da buộc chặt vào thắt lưng sao cho không thể nào rơi được.

Tôi vừa mới nằm xuống trong tư thế ấy thì đàn chim ưng bay đến; mỗi con cắp một tảng thịt mang đi; con khỏe nhất cắp tôi cùng với tấm thịt cuộn quanh người, bay bổng lên tận tổ của nó trên đỉnh núi cao. Lúc các nhà buôn hét to lên để cho chim sợ, và khi bắt buộc phải bỏ mồi lại rồi, một người chạy đến gần và hốt hoảng khi trông thấy tôi. Tuy vậy, anh ta trấn tĩnh lại, và không hỏi do đâu tôi có mặt ở đây, lại bắt đầu gây sự, nói tại sao tôi chiếm đoạt tài sản của anh ta. Tôi đáp: “Bạn sẽ nói chuyện có tình với tôi hơn nếu bạn biết rõ tôi thêm. Bạn hãy yên chí: tôi có đủ kim cương cho bạn và cho cả tôi, nhiều hơn tất cả của các nhà buôn kia cộng lại. Nếu họ có được viên nào cũng chỉ do ngẫu nhiên thôi, còn những viên tôi mang trong cái túi mà bạn trông thấy đây là do tôi đã tự chọn lấy dưới thung lũng”. Vừa nói tôi vừa đưa cho anh ta xem. Tôi chưa dứt lời thì những nhà buôn khác trông thấy tôi cũng đến xúm quanh; họ rất ngạc nhiên trông thấy tôi và càng ngạc nhiên hơn khi nghe tôi kể chuyện. Họ khâm phục những hành động táo bạo quá mức của tôi.

Họ đưa tôi về nơi họ cùng ở chung với nhau, ở đây tôi mở cái túi ra trước mặt họ, làm họ kinh ngạc vì cỡ lớn của các viên kim cương; họ thú thật ở tất cả các triều đình mà họ đã từng sống qua, chưa bao giờ được trông thấy một viên nào lớn gần bằng thế này. Tôi yêu cầu nhà buôn chủ cái tổ chim ưng mà tôi được mang đến (bởi vì mỗi người đều có tổ của mình), tha hồ chọn lấy phần của ông, muốn bao nhiêu lấy bấy nhiêu. Ông ta chỉ cầm một viên thôi, mà lại lấy trong số những viên không lớn lắm, và khi tôi giục ông ta lấy thêm, dừng sợ làm tôi thiệt, ông ta đáp: “Không, tôi rất thỏa mãn với viên này rồi, nó khá quý để đủ cho tôi từ nay về sau đỡ vất vả, đỡ phải lặn lội chân trời góc bể hòng kiếm ra một cái vốn nho nhỏ.”

Tôi ngủ lại đêm ấy với các nhà buôn, tôi lại kể một lần nữa câu chuyện của tôi để thỏa mãn những người chưa được nghe. Tôi không thể nào kiềm chế nỗi vui mừng khi nghĩ rằng mình đã thoát khỏi những nỗi gian nguy vừa kể với quý vị. Tôi cảm thấy như mình vừa trải qua một giấc mơ, và tôi có thể tin là không còn gì phải sợ hãi nữa.

Các nhà buôn ném thịt xuống thung lũng đã nhiều ngày rồi, và ai nấy đều có vẻ bằng lòng với số kim cương mình kiếm được, vì vậy ngày hôm sau tất cả chúng tôi cùng lên đường. Chúng tôi đi qua các ngọn núi cao có những con rắn dài kỳ lạ, mà chúng tôi may mắn tránh được. Chúng tôi đến cái cảng đầu tiên, từ đấy sang đảo Rôha, nơi mọc thứ cây mà người ta chiết xuất chất long não, thứ cây này to và rậm đến nỗi một trăm người có thể dễ dàng nấp dưới bóng nó. Nhựa để làm long não tiết ra từ một cái hốc ở phần trên của thân cây, chảy vào một cái bình rồi đông lại và biến thành thứ gọi là long não. Nhựa lấy hết, cây sẽ khô đi và chết.

Trên hòn đảo ấy có tê giác, đó là những con vật bé hơn con voi nhưng to hơn con trâu, có một cái sừng trên mũi, dài chừng một cánh tay: cái sừng ấy rất cứng và bổ dọc ở giữa từ đầu đến cuối. Trên sừng có những vệt trắng giống hình mặt người. Tê giác đánh nhau với voi, lấy sừng chọc thẳng bụng voi, nhấc bổng và đội lên đầu; nhưng vì máu và mỡ voi chảy xuống làm mù mắt nó, nó ngã ra đất, thế là - điều này chắc sẽ làm các vị ngạc nhiên - chim đại bàng đến, giơ móng quắp nhấc bổng cả đôi, đưa về cho con nó ăn thịt.

Tôi sẽ không nói đến nhiều điều đặc sắc khác của hòn đảo ấy, sợ làm quý vị chán tai. Ở đó tôi đổi một vài viên kim cương lấy nhiều hàng hóa tốt. Rồi từ đấy, tôi sang các đảo khác, và cuối cùng sau khi ghé qua nhiều thành phố, buôn bán ở đất liền, tôi đến Banxôra và trở về Bátđa. Trước hết, tôi bố thí rộng rãi cho những người nghèo, và tôi hưởng thụ xứng đáng phần còn lại của những của cải vô hạn mà tôi đã mang về nhờ kiếm được trải qua bao gian khổ.

Xinbát thuật lại chuyến đi thứ hai của ông xong, ông sai đưa cho Hinbát một trăm đồng xơcanh nữa và mời lão ngày hôm sau đến nghe kể tiếp chuyến đi thứ ba.

Khách khứa ra về, và ngày hôm sau vào đúng giờ hẹn lại đến, cả lão khuân vác hầu như đã quên cảnh nghèo đói trước đây của mình. Mọi người lại ngồi vào bàn tiệc, và sau bữa ăn, Xinbát xin mọi người lắng nghe ông thuật lại chi tiết về chuyến đi thứ ba của ông:

CHUYẾN ĐI THỨ BA CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Chẳng mấy chốc cuộc sống êm đềm làm tôi lãng quên những nỗi hiểm nghèo đã trải qua hai chuyến đi: nhưng bởi vì đang tuổi tráng niên, tôi đâm chán cảnh sống an nhàn; và say sưa nghĩ tới những gian nguy mới mình sẽ đương đầu, tôi rời Bátđa với nhiều hàng hóa đắt tiền của địa phương mà tôi cho mua và chuyển đến Banxôra. Ở đây tôi lại xuống tàu cùng với nhiều nhà buôn khác. Chúng tôi tiến hành một chuyến đi biển dài và cập bến nhiều hải cảng để mua bán một số hàng hóa lớn.

Một hôm đang đi giữa biển khơi, chúng tôi bị một cơn bão dữ dội làm mất phương hướng. Bão kéo dài nhiều ngày, và đẩy tàu chúng tôi đến trước bến cảng của một hòn đảo. Viên thuyền trưởng hết sức mong làm sao có thể tránh không phải ghé vào, song chúng tôi bắt buộc phải vào buông neo ở đây. Khi buồm đã cuốn lại rồi, viên thuyền trưởng bảo chúng tôi: “Đảo này và các đảo lân cận có một giống người dã man mình đầy lông lá, sẽ đến tiến công chúng ta. Mặc dù chúng lùn tịt, song chúng ta không được kháng cự lại một chút nào, bởi vì chúng đông như châu chấu; nếu nhỡ ra chúng ta làm chết một đứa, thì tất cả chúng nó sẽ đổ xô đến giết sạch chúng ta.”

Lời viên thuyền trưởng làm cho tất cả mọi người trên tầu hết sức lo lắng, và chẳng mấy chốc chúng tôi được biết những điều ông nói quả đúng sự thật. Chúng tôi thấy xuất hiện một đám đông không thể nào kể xiết những tên man rợ xấu xí, mình mẩy mọc đầy lông màu hung và chỉ cao chừng hai bộ. Chúng nhảy xuống biển bơi và chỉ một lát sau, vây quanh chiếc tầu của chúng tôi. Chúng vừa tiến đến gần vừa nói nhưng chúng tôi không hiểu được tiếng của chúng. Chúng bám lấy mạn tàu và các dây dợ, rồi từ mọi phía leo lên tới sàn tàu, khéo léo và thoăn thoắt như thể chân không chạm vào đâu cả.

Chúng tôi nhìn chúng làm việc đó với một nỗi kinh hoàng chắc các vị có thể tưởng tượng được, không dám chống cự hoặc nói lên một lời nào hòng làm chúng thay đổi ý định, mà chúng tôi ngờ là sẽ tai hại cho mình. Quả nhiên, chúng mở buồm ra, cắt dây neo chứ không buồn kéo neo lên nữa, và sau khi cho tàu ghé sát vào bờ, chúng đuổi tất cả chúng tôi lên cạn. Sau đó, chúng mang tàu đến một hòn đảo khác, nơi chúng ở. Tất cả mọi người đi biển bao giờ cũng chú ý tránh hòn đảo chúng tôi ghé vào lúc đó, dừng lại chốn ấy rất nguy hiểm bởi lý do mà quý vị vừa nghe; nhưng chúng tôi không có cách nào khác đành phải kiên nhẫn chịu đựng điều không may của mình.

Chúng tôi đi xa dần bờ biển, và vừa đi vừa tìm hái vài thứ quả và lá ăn để cố kéo dài giây phút cuối cùng của cuộc đời, bởi vì chúng tôi tin chắc sẽ lâm vào cái chết không thể nào tránh khỏi. Đang đi, chúng tôi trông thấy đằng xa có một tòa nhà lớn, liền rảo bước về phía đó. Đấy là một tòa lâu đài xây dựng khéo léo và rất cao; một cái cửa có hai cánh bằng gỗ mun mở ra ngay khi chúng tôi đưa tay đẩy. Chúng tôi bước vào trong sân; trước mắt hiện ra một ngôi nhà rộng, phía trước có gian trống chứa một bên này một đống xương người, bên kia vô số những cái xiên dùng để quay thịt. Chúng tôi run lên khi nhìn thấy cảnh tượng đó, nhưng vì đi bộ đã quá mệt, chân cứ khuỵu xuống, chúng tôi ngã lăn ra đất, kinh hoàng khủng khiếp và nằm đờ ra như vậy rất lâu.

Mặt trời lặn. Trong lúc chúng tôi đang ở trong trạng thái thảm thương đó, thì cửa gian nhà ầm ầm mở ra, và ngay lúc đó xuất hiện bộ mặt gớm ghiếc của một tên da đen cao tựa một cây cọ lớn. Nó chỉ có một mắt ở chính giữa trán, đỏ hừng hực như than hồng; những chiếc răng cửa rất dài và rất nhọn thò ra ngoài cái miệng rộng không kém gì một cái mõm ngựa; môi dưới xệ xuống đến tận ngực, hai tai giống như hai tai voi phủ kín cả vai, móng tay nhọn sắc và dài như thể móng những con chim to nhất. Trông thấy một tên khổng lồ khủng khiếp như vậy, chúng tôi ngất đi và nằm im như chết.

Cuối cùng tỉnh lại, chúng tôi trông thấy nó ngồi dưới mái nhà ngoài, giương mỗi con mắt độc nhất ngắm nghía chúng tôi. Khi đã xem xét chán, nó tiến đến gần chúng tôi và đưa tay túm lấy gáy nhấc bổng người tôi lên lật đi lật lại như một anh đồ tể sờ nắn cái sỏ cừu. Sau khi nhìn thật kỹ thấy tôi gầy gò quá, chỉ có da bọc xương, nó buông tôi ra. Nó lần lượt túm những người khác và cùng xem xét theo cách ấy; và bởi vì viên thuyền trưởng là người béo hơn tất cả bọn, cho nên một tay nó túm ông như ta cầm một con chim sẻ, và tay kia lấy cái xiên xuyên suốt qua người ấy. Rồi nó đốt to lửa lên, quay chín thuyền trưởng và đưa vào nhà trong ăn tối. Ăn xong, nó lại trở ra nhà ngoài nằm ngủ, cất tiếng ngáy ầm ầm như sấm cho đến sáng hôm sau. Về phần chúng tôi, không ai có thể nghỉ ngơi được lấy một chút, suốt đêm lo âu sợ hãi đến tột độ. Trời sáng, tên khổng lồ thức dậy, đứng lên đi ra, bỏ chúng tôi lại trong tòa lâu đài.

Khi cho rằng nó đã đi xa, chúng tôi phá tan sự im lặng kéo dài cả đêm, và như thể đua nhau, chúng tôi kêu khóc, than vãn vang dậy cả lâu đài. Mặc dù chúng tôi khá đông và chỉ có mỗi một kẻ thù, lúc đầu chúng tôi cũng không hề nảy ra ý nghĩ tìm cách giết chết nó sẽ thoát thân. Việc đó mặc dù khó thực hiện thật đấy, nhưng vẫn là việc đương nhiên cần phải làm.

Chúng tôi bàn bạc nhiều cách, song không quyết định được cách nào, và định phó thác số phận của mình cho Thượng đế định đoạt; suốt ngày chúng tôi đi quanh đảo kiếm rau quả để ăn như ngày hôm trước. Chiều đến, chúng tôi cố tìm một chỗ ngủ để che sương nhưng không tìm được, đành buộc lòng phải trở lại tòa lâu đài.

Tên khổng lồ lại trở về và lại chén nốt một người nữa trong bọn chúng tôi; sau đó nó lại lăn ra ngủ và ngáy ầm ầm cho tới sáng, rồi lại bỏ ra đi để chúng tôi đấy y như ngày hôm trước. Hoàn cảnh chúng tôi tệ hại quá đến nỗi nhiều bạn của chúng tôi gần như định nhảy ào xuống biển trầm mình còn hơn là chờ đợi một cái chết kỳ cục; những người đó khuyến khích bạn bè cùng làm theo lời họ. Nhưng một người trong bọn chúng tôi cất lời, anh ta nói: “Chúng ta cấm không được tự sát, và giả dụ có được phép chăng nữa, chẳng phải là hợp lý hơn không, nếu chúng ta nghĩ cách thoát khỏi tên man rợ, đang bắt chúng ta chết một cách khốn khổ thế này?”

Trong trí tôi chợt nảy ra một dự kiến về việc đó, tôi liền trao đổi với các bạn tôi, họ đều tán thành. Tôi liền nói với họ: “Anh em ơi, các anh em đều biết ở ven biển có nhiều gỗ: nếu anh em nghe tôi, chúng ta hãy làm nhiều chiếc bè có thể chở được chúng ta; làm xong sẽ để lại ở bờ, lúc nào cần đến thì dùng. Trong thời gian ấy, chúng ta sẽ thực hiện cách thức giải thoát chúng ta khỏi tay tên khổng lồ. Nếu việc đó thành công, chúng ta có thể chờ cho đến khi có một chiếc tàu nào đến đưa chúng ta ra khỏi hòn đảo tai họa này, ngược lại nếu thất bại, chúng ta mau mau xuống bể và bơi ra giữa biển. Dấn thân cho sóng dữ trên những chiếc bè mong manh như vậy, chúng ta có thể có nguy cơ bỏ mạng; song dù có phải chết đi nữa, vùi thân dưới đáy biển chẳng nhẹ nhàng hơn là bị nuốt vào trong bụng con quỷ đã ăn thịt mất hai anh em trong bọn chúng ta sao?”. Ý kiến của tôi được tán thưởng, và chúng tôi bắt tay làm ngay những chiếc bè mỗi chiếc có thể chở được ba người.

Cuối ngày hôm ấy, chúng tôi lại trở về tòa lâu đài, và một lát sau, tên khổng lồ lại đến. Chúng tôi đành phải chịu nhìn nó quay chín một người bạn nữa. Nhưng cuối cùng, chúng tôi vẫn trả thù được tên khổng lồ vì sau khi ăn xong bữa ăn tối đáng ghê tởm, nó nằm ngửa ra ngủ, chúng tôi vừa nghe nó ngáy như thường lệ, thì chín người bạo dạn nhất trong bọn chúng tôi và tôi, mỗi người lấy một cái xiên, cho đầu nhọn vào lửa nung đỏ lên, rồi cùng một lúc đâm vỡ mắt nó.

Tên khổng lồ đau đớn thét lên một tiếng khủng khiếp. Nó vùng dậy, quờ tay ra bốn phía hòng tóm được một người nào trong bọn chúng tôi để bóp chết cho hả cơn điên dại. Nhưng chúng tôi đã kịp chạy ra xa và nằm xuống đất vào những chỗ mà chân nó không thể chạm tới. Sau khi bắt chúng tôi không được, nó dò dẫm tìm cửa ra, vừa đi vừa thét lên những tiếng ghê rợn.

Chúng tôi lập tức rời khỏi lâu đài và đi đến bờ biển, nơi để những chiếc bè. Chúng tôi hạ thủy, rồi chờ cho trời sáng là nhảy lên bè trong trường hợp tên khổng lồ được một tên đồng loại nào dẫn đường tới đây; nhưng chúng tôi lại có ý định nếu nó không xuất hiện sau khi mặt trời mọc và nếu không còn nghe những tiếng nó gào thét nữa, điều chứng tỏ nó đã bỏ mạng, trong trường hợp này, chúng tôi sẽ ở lại đảo chứ không mạo hiểm đi bằng bè. Nhưng trời vừa mới sáng, chúng tôi đã trông thấy kẻ thù hung ác có hai tên khổng lồ to gần bằng nó đi theo dẫn đường, và trước nó một số khá đông những tên khác bước vội vàng.

Trông thấy cảnh đó, chúng tôi không trù trừ nữa, nhảy vội xuống bè, và bắt đầu chèo lấy chèo để ra xa. Bọn khổng lồ nhìn thấy, liền nhặt những hòn đá lớn, chạy đến lội xuống nước đến ngập nửa người rồi ném theo chúng tôi khéo đến nỗi, trừ chiếc bè của tôi, tất cả những chiếc khác đều vỡ tan, làm không một người nào trên đó thoát khỏi chết đuối. Về phần tôi và hai người bạn đồng hành, chúng tôi chèo cật lực cho nên ra xa hơn cả, ngoài tầm ném đá của chúng...

Ra khỏi, chúng tôi trở thành đồ chơi của gió và sóng, khi bị xô sang bên này, lúc thì giạt sang phía kia. Suốt ngày hôm ấy và đêm tiếp theo, chúng tôi sống trong sự đau khổ phân vân, không biết số phận mình sẽ ra sao; nhưng ngày hôm sau, chúng tôi may mắn giạt vào một hòn đảo, và hết sức vui mừng là được thoát chết. Ở đây có nhiều loại quả, rất ngon, giúp cho chúng tôi lấy lại sức khỏe.

Chiều đến, chúng tôi đang ngủ ở bờ biển thì bị đánh thức dậy bởi tiếng rít phát ra từ những vảy của một con rắn dài bằng một cây cọ khi bò trên mặt đất chạm vào nhau. Con rắn đã đến rất gần và đớp được một người bạn của tôi, mặc cho anh ta la hét và cố gắng để thoát, nó quẫy anh ta mấy cái rất dữ rồi quật xuống đất và nuốt chửng. Anh bạn còn lại và tôi chạy trốn, và mặc dù chạy đã khá xa, chúng tôi vẫn còn nghe được một thứ tiếng mà chúng tôi đoán rằng tiếng con rắn nhả xương anh bạn đáng thương vừa bị nó chộp được. Quả nhiên, sáng hôm sau chúng tôi ghê rợn nhìn thấy đống xương. “Hỡi Thượng đế! - tôi kêu lên - sao chúng tôi phải trải qua lắm tai ương thế này. Hôm qua chúng tôi vừa mừng thoát được sự hung ác của một tên khổng lồ và cơn giận dữ của sóng nước thì hôm nay đã lại sa vào một nỗi hiểm nghèo không kém phần ghê gớm!”

Trong khi dạo, chúng tôi trông thấy một cây cổ thụ rất cao, và dự định đêm tối sẽ leo lên đây ngủ cho an toàn. Chúng tôi lại đi tìm quả dại để ăn như ngày hôm trước, rồi tối đến chúng tôi leo lên cây. Chẳng mấy chốc nghe tiếng con rắn, nó vừa bò vừa rít đến tận gốc cây chúng tôi nấp. Nó cất cao mình lên dọc thân cây, bắt gặp anh bạn tôi ở chỗ thấp hơn tôi, nó đớp lấy nuốt chửng và bỏ đi luôn.

Tôi ngồi trên cây cho đến sáng mới tụt xuống, sống dở chết dở. Thấy vậy, tôi không thể trông chờ một số phận nào khác hơn số phận hai người bạn đồng hành; và ý nghĩ ấy làm cho tôi sợ run lên, tôi bước mấy bước định nhảy xuống biển; song vì con người bao giờ cũng muốn sống thêm được lúc nào hay lúc ấy, tôi gượng lại, không đi vào hành động tuyệt vọng ấy, tôi phó thác số phận mình cho Thượng đế định đoạt.

Tuy vậy, tôi vẫn nhặt nhạnh một số lớn những mảnh gỗ nhỏ, dây dợ và gai khô. Tôi bó thành nhiều bó, xếp thành một vòng tròn lớn quanh thân cây và buộc chặt lại. Làm xong; đến chập tối tôi tự nhốt vào giữa vòng tròn ấy, với niềm an ủi đáng buồn là mình đã không bỏ qua không làm bất cứ một việc gì để thoát khỏi một số phận tai ác đang đe dọa. Con rắn lại đến và bò quanh gốc cây, tìm cách ăn thịt tôi. Nhưng nó không thực hiện được nhờ các lũy tôi tạo nên, và cho tới sáng nó quanh quẩn giống như một con mèo chạy quanh một con chuột nấp ở một nơi không thể xông vào. Cuối cùng trời sáng ra, nó bỏ đi, tuy vậy tôi vẫn không dám ra khỏi thành lũy của mình trước khi mặt trời mọc.

Tôi quá mệt nhọc vì những công việc đã làm và quá đau khổ vì chịu đựng cái hơi thở hôi thối của con rắn đến nỗi thấy rằng thà chết đi còn dễ chịu hơn là phải chịu sự kinh khủng này; tôi rời gốc cây, và không còn nhớ đến sự nhẫn nhục hôm qua nữa, tôi chạy thẳng ra bờ biển định đâm đầu xuống nước.

Thượng đế thương hại tôi! Đúng vào lúc tuyệt vọng, tôi chợt nhận thấy một chiếc tàu ở cách bờ khá xa. Tôi rán hết sức kêu và tháo tấm vải khăn đội đầu ra vẫy. Việc đó không phải là vô ích, người trên tàu nhìn thấy tôi, thuyền trưởng cho đưa xuồng vào cứu. Khi tôi lên được trên tàu, các nhà buôn và thủy thủ đều vồn vã hỏi do đâu tôi giạt lên hoang đảo, và sau khi tôi thuật lại tất cả những gì đã xảy ra, những người lâu năm nhất cho biết họ đã nhiều lần nghe nói đến những tên khổng lồ sống trên hòn đảo này, người ta quả quyết với họ rằng đấy là những kẻ ăn thịt người, chúng ăn sống cũng như ăn những người đã quay chín; còn về rắn thì họ nói thêm rằng trên hòn đảo ấy có rất nhiều, ban ngày chúng ẩn kín, đến tối mới bò ra. Sau khi vui mừng thấy tôi thoát khỏi bấy nhiêu hiểm nghèo, họ chắc tôi đang đói, liền sốt sắng đãi tôi những món ăn ngon nhất; viên thuyền trưởng thấy áo quần tôi rách như xơ mướp, hào hiệp cho tôi một bộ.

Chúng tôi đi biển một thời gian; chúng tôi ghé qua nhiều hòn đảo và cuối cùng đến đảo Xalahát, nơi người ta khai thác đàn hương, một thứ gỗ rất cần dùng trong y học. Chúng tôi vào cảng và thả neo ở đó. Các nhà buôn bắt đầu dỡ hàng của họ để bán hoặc đổi chác. Trong thời gian ấy, viên thuyền trưởng gọi tôi đến và bảo: “Người anh em ạ, trong kho tôi có nhiều hàng của một nhà buôn trước đây có đi một thời gian trên tàu của tôi, vì nhà buôn ấy đã qua đời. Tôi muốn cho bán đi lấy lãi trao lại cho những kẻ thừa kế ông ta, nếu may ra có lúc nào gặp được”. Các kiện hàng đó ở trên tàu, ông chỉ cho tôi thấy và nói: “Kia là những hàng hóa tôi vừa nói: tôi mong rằng bạn vui lòng nhận bán hộ, với điều kiện là bạn sẽ hưởng một phần do công lao vất vả của bạn”. Tôi nhận lời và cảm ơn ông đã cho tôi cơ hội để đỡ phải ăn không ngồi rồi.

Thư ký của tàu ghi sổ tất cả hàng hóa và tên chủ hàng. Anh ta hỏi viên thuyền trưởng những hàng giao cho tôi bán nên ghi tên của ai, ông trả lời: “Hãy ghi tên Xinbát người đi biển”. Tôi không thể không xúc động khi nghe nói đến tên mình; nhìn kỹ thuyền trưởng và nhận ra chính ông là người trong chuyến đi thứ hai của tôi, bỏ rơi tôi trên hòn đảo khi tôi ngủ quên bên bờ suối, và cho tàu nhổ neo mà không chờ đợi hoặc cho người tìm kiếm tôi. Lúc đầu tôi không nhận ra, bởi vì người ông đã đổi khác nhiều kể từ lần tôi gặp.

Về phần ông ta, vì tưởng tôi đã chết cho nên không có gì đáng ngạc nhiên là ông không nhận ngay ra tôi. Tôi hỏi ông: “Thưa thuyền trưởng, có phải là nhà buôn chở những kiện hàng tên là Xinbát?”

— Vâng, tên ông ta đúng là như vậy: ông ta là người Bátđa và xuống tàu tôi ở Banxôra. Một hôm, chúng tôi ghé vào một hòn đảo để lấy nước ngọt và nghỉ ngơi, tôi không hiểu đã nhầm lẫn thế nào mà cho tàu chạy, không để ý rằng ông ta chưa trở lại lâu cùng với những người khác. Mãi bốn giờ sau, các nhà buôn và tôi mới nhận ra điều đó. Lúc ấy gió thổi từ đằng lái và mạnh đến nỗi chúng tôi không thể cho tàu quay vòng trở lại đón anh ta.

— Ông tưởng người ấy chết rồi sao? - tôi lại hỏi.

— Chắc chắn như vậy - thuyền trưởng đáp.

— Nếu vậy thì, thưa thuyền trưởng, xin ông hãy mở to mắt và nhận ra anh chàng Xinbát mà ông đã bỏ rơi trên hoang đảo. Hôm ấy, tôi ngủ quên bên bờ một con suối, và khi thức dậy không còn trông thấy một ai trong đoàn cùng đi trên tàu.

Nghe nói như vậy, thuyền trưởng chăm chăm nhìn tôi.

Sau khi quan sát thật chăm chú, cuối cùng ông nhận ra:

— Tạ ơn Thượng đế! - ông kêu lên và ôm hôn tôi. - tôi rất vui lòng là định mệnh đã sửa chữa sai lầm cho tôi. Kia là hàng hóa của ông, tôi vẫn luôn luôn chú ý gìn giữ, và cập bến cảng nào tôi cũng đều làm cho nó sinh lợi thêm; giờ tôi trả lại ông với tất cả số tiền lãi thu được.

Tôi nhận lại hàng và tỏ lòng biết ơn sâu sắc thuyền trưởng.

Từ đảo Xalahát, chúng tôi sang một đảo khác, ở đây tôi mua đinh hương, quế và nhiều hàng tạp hóa khác. Rời đảo này, chúng tôi trông thấy một con rùa lớn ngang dọc mỗi bề đến hai mươi cánh tay; chúng tôi cũng chú ý một con cá tương tự con bò cái; nó có sữa, và da thì rắn đến mức người ta thường dùng để làm khiên; tôi cũng thấy một con cá khác nữa hình dạng và màu sắc giống một con lạc đà. Sau một chuyến đi dài, cuối cùng tôi đến Banxôra, rồi trở về thành phố Bátđa với rất nhiều của cải, nhiều đến mức tôi cũng không rõ số lượng bao nhiêu. Tôi lại dành một phần đáng kể bố thí cho những kẻ nghèo, rồi tậu thêm nhiều đất đai rộng lớn thêm vào chỗ đã tậu từ trước.

Xinbát chấm dứt ở đây câu chuyện về chuyến đi thứ ba của ông. Ông lại sai đưa biếu Hinbát một trăm đồng xơcanh khác, và mời lão sáng mai lại đến ăn cơm và nghe kể về chuyến đi thứ tư. Hinbát cùng mọi người khách ra về. Hôm sau. Họ trở lại, và đến cuối bữa ăn Xinbát lại cất lời kể tiếp những bước đường phiêu lưu của ông:

CHUYẾN ĐI THỨ TƯ CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Những cuộc vui chơi giải trí sau chuyến đi thứ ba không có sức hấp dẫn đủ mạnh để ngăn tôi thôi không đi xa nữa. Tôi lại để mình bị lôi cuốn vào sự say mê buôn bán và nhìn xem những điều mới lạ. Tôi sắp xếp cống việc ở nhà, rồi mua nhiều hàng hóa có thể tiêu thụ ở những nơi mình định đến và lên đường. Tôi sang Ba-tư, đi qua nhiều tỉnh của nước này, đến một hải cảng, rồi từ đây đáp tàu bể. Tàu giương buồm, trên đường đi đã ghé qua nhiều cảng thuộc đất liền và một số đảo miền Đông. Bỗng một hôm, trong một chặng đường dài, một cơn gió xoáy nổi lên, buộc thuyền trưởng phải cho hạ buồm và ra những mệnh lệnh cần thiết để đề phòng nguy hiểm. Nhưng mọi sự thận trọng đều vô ích: hệ thống thừng chão, bánh lái đã trục trặc, các cánh buồm đã bị xé rách tả tơi, và con tầu không điều khiển được nữa, xô vào đá ngầm[35] và vỡ tan, làm một số đông nhà buôn cùng thủy thủ chết đuối, hàng hóa mất sạch. Cùng với nhiều thủy thủ và nhà buôn khác, tôi may mắn bám được vào một tấm ván. Một dòng nước đẩy chúng tôi giạt vào một hòn đảo trước mặt. Ở đây, chúng tôi tìm được quả dại và nước ngọt ăn uống cho lại sức. Đêm đến, chúng tôi nghỉ ngay tại nơi sóng vừa đẩy tới, mà cũng chưa quyết định được còn phải làm những gì vì còn chưa hoàn hồn, sau những điều không may mới xảy ra.

Ngày hôm sau, mặt trời vừa mọc, chúng tôi đã rời bờ biển đi sâu vào trong đảo, thấy có nhà cửa, chúng tôi liền tìm đến. Bọn người da đen, rất đông, vây quanh chúng tôi, và, làm như thể chia phần với nhau, chúng phân chúng tôi ra thành những toán nhỏ đưa về nhà chúng.

Tôi và năm người bạn được dẫn về cùng một nơi. Thoạt tiên, chúng bảo chúng tôi ngồi xuống và ra hiệu mời chúng tôi ăn một thứ lá. Các bạn tôi không suy nghĩ về việc những người đó không cùng ăn với mình, chỉ biết nghe theo cơn đói đang thôi thúc, liền ăn ngấu nghiến ngay những thức đó. Về phần tôi, linh cảm thấy có một sự lừa dối nào đó, tôi không động đến thức ăn và như vậy thật may cho tôi, vì chỉ một lát sau, tôi nhận thấy tâm trí các bạn tôi rối loạn; họ trò chuyện với tôi mà không còn hiểu họ đang nói những gì.

Sau đó, bọn da đen cho chúng tôi ăn cơm thổi với dầu dừa; các bạn tôi, giờ đây không còn lý trí nữa, ăn rất nhiều. Tôi cũng ăn nhưng rất ít. Thì ra bọn da đen trước hết cho bọn chúng tôi ăn thứ lá ấy để làm rối loạn trí khôn và do đó để khỏi buồn phiền vì biết rõ số phận đáng thương của mình, rồi sau đấy, cho chúng tôi ăn cơm để vỗ béo. Bọn này là những tên ăn thịt người, ý đồ của chúng là cho chúng tôi béo lên sẽ ăn thịt. Các bạn tôi đã mất hết trí khôn, họ không rõ số phận của mình sẽ ra sao, cho nên quả có béo lên thật. Vì tôi còn giữ được đầu óc minh mẫn, chắc các vị có thể hiểu được là không những tôi không béo lên mà còn gầy hơn lúc trước. Cái chết luôn luôn ám ảnh, làm cho mọi thức ăn vào người tôi đều trở thành thuốc độc. Tôi đâm ra đờ đẫn, cái chứng bệnh này đã cứu sống tôi, bởi vì những tên da đen sau khi đã đập chết và ăn thịt hết các bạn tôi, thì dừng lại; thấy tôi khô khan, gầy đét, đau yếu, chúng hoãn việc giết thịt tôi vào một dịp khác.

Trong thời gian ấy, tôi được tự do hơn, và hầu như chúng không còn chú ý đến hành động của tôi. Nhờ vậy một hôm, tôi có cơ hội đi xa chỗ ở của bọn da đen và chạy trốn. Một lão già trông thấy, nghi ngờ ý định của tôi, ráng hết sức gọi tôi quay trở lại; nhưng tôi không nghe mà còn đi nhanh hơn, và chẳng mấy chốc khuất tầm mắt lão. Trong xóm, lúc ấy chỉ còn mỗi lão già, những tên da đen khác đều đã đi vắng, và thông thường đến tối mới về. Bởi vậy, tin chắc là khi chúng biết tôi chạy trốn chúng cũng không có thì giờ đuổi theo nữa, tôi đi một mạch cho đến tối, chỉ dừng lại nghỉ ngơi chút ít và ăn mấy miếng thức ăn mang theo, rồi lại lên đường ngay, và đi liền bảy ngày qua những nơi tôi cho là không có người ở. Tôi sống nhờ những quả dừa, lấy nó vừa làm thức ăn vừa làm nước uống.

Ngày thứ tám, tôi đến gần bờ biển, và đột nhiên trông thấy nhiều người da trắng như mình, đang mải mê hái hồ tiêu mọc rất nhiều ở vùng này. Công việc ấy là điềm lành cho tôi, tôi chẳng ngần ngại gì mà không đến gần họ.

Những người hái hồ tiêu tiến về phía tôi. Vừa trông thấy tôi, họ hỏi bằng tiếng Ả-rập tôi là ai, từ đâu đến. Sung sướng được nghe nói tiếng giống mình, tôi vui lòng thuật lại cho họ nghe đầu đuôi câu chuyện tôi đắm tàu và trôi giật đến đảo này, rồi sa vào tay bọn người da đen. Họ hỏi tôi: “Nhưng những tên da đen ấy ăn thịt người kia mà. Nhờ sự thần kỳ nào mà bạn thoát được sự độc ác của chúng?”. Tôi kể cho họ đúng như các vị vừa nghe, và họ kinh ngạc vô cùng.

Tôi ở lại với họ, chờ cho đến khi họ hái đủ số hồ tiêu cần thiết. Sau đó, họ cho tôi xuống chiếc tàu đã đưa họ đến đây, và sau cùng về đảo của họ. Họ giới thiệu tôi với quốc vương họ, một nhà vua tốt. Nhà vua nghe câu chuyện phiêu lưu của tôi từ đầu đến cuối và rất lấy làm lạ. Sau đó, sai ban cho tôi áo quần và truyền cho triều đình và dân chúng phải chăm sóc tôi.

Hòn đảo tôi ở rất đông dân và có nhiều sản vật việc buôn bán ở kinh đô khá thịnh vượng. Nơi trú ngụ dễ chịu ấy bắt đầu an ủi niềm bất hạnh của tôi, và lòng tốt của nhà vua hào hiệp rốt cuộc làm cho tôi hài lòng. Quả vậy, đối với nhà vua, không có ai hơn tôi, và do đó trong triều đình cũng như ngoài thành phố không một người nào không tìm dịp làm vui lòng tôi. Chẳng bao lâu, tôi được xem như một người sinh trưởng ở thành phố này chứ không phải một người xứ khác đến.

Tôi nhận xét một điều mà tôi cho là kỳ lạ. Mọi người kể cả nhà vua, đi ngựa đều không có yên cương. Một hôm tôi mạo muội hỏi nhà vua vì sao không dùng những thứ tiện nghi đó. Nhà vua đáp ở nước ông chưa hề biết dùng những thứ tôi vừa nói.

Tôi liền đến nhà một người thợ, vẽ kiểu và bảo làm một cái cốt yên ngựa bằng gỗ. Xong xuôi, tôi tự tay nhồi đệm và bọc da rồi trang trí bằng một tấm vải thêu kim tuyến. Sau đó, tôi lại đến nhà một người thợ sắt ra kiểu cho anh ta làm cho một cái hàm thiếc, cùng một đôi bàn đạp đặt chân nữa.

Khi mọi việc đã hoàn hảo, tôi mang tất cả những vật ấy đến dâng nhà vua và thắng thử vào một con ngựa của ông ta. Nhà vua cưỡi lên, rất vừa ý về sáng chế ấy, và thưởng cho tôi nhiều của cải để biểu lộ sự vui thích. Tôi cũng không khước từ, mà nhận làm nhiều bộ yên cương khác cho các vị thượng thư và quan chức chính trong triều, họ biếu lại tôi nhiều tặng phẩm làm cho tôi chẳng mấy chốc mà giàu lên. Tôi cũng làm cho cả những người có danh vọng trong thành phố, khiến tôi nổi tiếng và được tất cả mọi người trọng thị.

Tôi đến chầu vua rất đều đặn, bởi vậy một hôm nhà vua bảo tôi: “Xinbát à, ta mến ông, và ta biết tất cả những người dân của ta quen biết ông đều noi gương. Ta có một lời yêu cầu, và ông phải đồng ý điều ta sắp ngỏ với ông đây.”

— Tâu bệ hạ, không có điều gì mà tôi không sẵn sàng làm để phục tùng bệ hạ, người có uy quyền tuyệt đối đối với tôi. - tôi đáp.

— Ta muốn cưới vợ cho ông, - nhà vua nói tiếp - để cho cuộc hôn nhân ấy giữ ông lại ở nước ta, và để cho ông không nghĩ tới đất nước mình nữa.

Tôi không dám cưỡng lại ý muốn của nhà vua, ông gả cho tôi một công nương cao quý, xinh đẹp, khôn ngoan và giàu có. Sau lễ cưới, tôi đến ở nhà nàng. Hai chúng tôi cùng sống với nhau một thời gian hoàn toàn hòa thuận. Tuy nhiên, tôi không quá hài lòng về hoàn cảnh mới của mình; mơ ước của tôi vẫn là hễ có dịp là sẽ thoát về Bátđa, ở đấy cơ ngơi của tôi rất to lớn, không thể bỗng chốc làm cho tôi quên lãng được.

Tôi đang nuôi những ý nghĩ đó, thì vợ một người láng giềng tôi rất thân, lâm bệnh và qua đời. Tôi đến nhà an ủi ông ta thì thấy ông ta hết sức buồn bã. Tôi đến gần và nói: “Cầu Thượng đế giữ gìn cho bác được sống lâu!”

— Than ôi! làm sao tôi có thể hưởng điều phúc bác chúc mừng? Tôi chỉ còn sống được một giờ nữa thôi.

— Ồ, xin bác chớ có suy nghĩ bi thương như vậy. Tôi mong điều đó không xảy ra, và tôi tin bác còn sống với tôi lâu dài.

— Tôi xin chúc bác sống lâu, - ông ta nói - còn về phần tôi, thế là hết, tôi xin báo để bác biết người ta sẽ chôn tôi cùng với nhà tôi ngày hôm nay; tục lệ của ông cha chúng tôi từ xưa đặt ra và truyền lại trên đảo này là như vậy, nhất thiết không ai được làm sai. Vợ chết thì chôn sống chồng; chồng chết thì chôn sống vợ theo. Không còn có gì có thể cứu sống tôi, tất cả mọi người đều phải tuân theo luật pháp ấy.

Trong lúc ông nói cho tôi biết cái phong tục dã man lạ lùng đó làm cho tôi kinh hoàng, thì bà con, bạn bè và hàng xóm lũ lượt đến dự lễ tang. Người ta mặc cho thi hài người đàn bà những quần áo sang trọng nhất như trong ngày cưới và tô điểm cho bà đủ mọi đồ trang sức. Tiếp đó, người ta đặt thi hài vào một chiếc quan tài mở nắp, rồi cả đám tang lên đường. Người chồng đi theo ngay sau thi hài vợ, dẫn đầu đám tang. Người ta lên một ngọn núi cao, và khi đến nơi, nâng một tảng đá lớn che miệng một cái giếng sâu, rồi hạ thi hài xuống mà không lấy lại quần áo hay một chút đồ trang sức nào. Sau đó người chồng ôm hôn bà con bạn bè, rồi để yên cho người ta bỏ mình vào một chiếc quan tài, cùng một vò nước và bảy chiếc bánh nhỏ đặt bên cạnh mình. Người ta lại hạ ông ta xuống giếng, đúng như cách thức hạ huyệt người vợ. Ngọn núi chạy dài, làm thành bờ của biển, và cái giếng thì rất sâu. Buổi lễ kết thúc, tảng đá lại được lấp lên miệng giếng như cũ.

Thưa các vị, không cần nói với các vị rằng tôi hết sức buồn rầu chứng kiến đám ma ấy. Tất cả những người khác dự lễ hầu như không tỏ vẻ gì xúc động, bởi lẽ họ đã quen nhìn thấy cái cảnh tượng ấy rồi. Tôi không cầm được phải tâu với nhà vua điều suy nghĩ của mình: “Tâu hệ hạ, tôi hết sức ngạc nhiên về phong tục lạ lùng ở quý quốc là đi chôn người sống cùng với người chết. Tôi đã đi nhiều nơi, đã giao du với đủ hạng người ở vô số nước khác nhau, thế mà chưa bao giờ nghe nói đến một luật pháp khắt khe như vậy.”

— Biết làm sao được, Xinbát, - nhà vua đáp - đó là luật pháp chung, bản thân ta cũng phải tuân theo: nếu hoàng hậu của ta qua đời trước thì ta cũng phải chôn sống theo nàng.

— Nhưng, tâu bệ hạ, tôi có được phép hỏi bệ hạ rằng người nước ngoài có bắt buộc phải tuân theo tục lệ ấy không?

— Có, - vua trả lời và mỉm cười vì biết tại sao tôi lại hỏi câu đó - nếu họ lấy vợ ở đảo này thì vẫn không được ngoại trừ.

Tôi buồn bã trở về nhà với câu trả lời đó. Lo sợ vợ tôi sẽ chết trước và người ta sẽ chôn sống tôi cùng với nàng, tôi suy nghĩ, xót xa và tủi nhục. Tuy nhiên, có cách nào tránh được? Thôi đành phải kiên nhẫn và phó thác thân mình vào ý muốn của Thượng đế. Tôi run lên mỗi lần nhà tôi hơi se mình, và than ôi! chẳng bao lâu tôi lâm vào cơn khủng khiếp hoàn toàn: nàng ốm nặng thật sự và qua đời sau mấy ngày.

Các vị thử tưởng tượng nỗi đau khổ của tôi: Họ chôn sống thì có gì là kém thảm thương hơn bị kẻ ăn thịt người nuốt chửng! Ấy thế mà vẫn phải chịu cảnh ấy thôi. Nhà vua cùng với tất cả triều đình muốn tham gia đưa đám cho thêm phần trọng thể, và những người danh giá nhất trong thành phố cũng cho tôi vinh dự được họ đến dự lễ chôn tôi.

Khi mọi việc đã chuẩn bị xong xuôi, để bắt đầu buổi lễ người ta đặt thi hài vợ tôi vào một chiếc quan tài với tất cả đồ trang sức và những áo quần đẹp nhất của nàng. Cuộc đi bắt đầu. Là nhân vật thứ hai của tấn bi kịch thảm thương ấy, tôi đi ngay sau quan tài vợ tôi, đầm đìa nước mắt, xót xa cho số phận khốn khổ của mình. Trước khi đi đến ngọn núi, tôi thử tác động vào tinh thần những người đến dự xem sao. Trước hết, tôi tâu với nhà vua, rồi sau đó nói với tất cả những chung quanh: tôi cúi rạp người xuống tận đất trước mặt họ để hôn gấu áo của họ, tôi van họ đoái thương: “Xin các ngài hãy xét cho tôi là người nước ngoài, tôi không đáng chịu một luật pháp khắt khe như vậy, tôi còn một vợ nữa và con cái ở nước tôi”. Tôi nói những lời ấy với vẻ xúc động nhưng vô ích. Không một ai mủi lòng, ngược lại người ta còn vội vã hạ thi hài vợ tôi xuống giếng, rồi lát sau dòng tôi xuống trong một chiếc quan tài mở nắp khác cùng một vò đầy nước và bẩy chiếc bánh. Cuối cùng, cái buổi lễ tai hại cho tôi ấy kết thúc: người ta đặt lại tảng đá lấp lên miệng giếng, bất chấp sự đau đớn cùng cực và những tiếng kêu gào thảm thiết của tôi.

Trong lúc xuống dần đến đáy, nhờ chút ánh sáng từ bên trên lọt xuống, tôi nhận ra được hình thể các nơi dưới mặt đất ấy. Đó là một cái hang rất rộng và có thể sâu khoảng năm mươi cánh tay. Một mùi hôi thối không thể nào chịu nổi xông lên từ cơ man xác chết bên phải và bên trái đập vào mũi tôi, và hình như còn nghe được tiếng một vài người trong số mới bị chôn sống gần đây nhất, thở những hơi cuối cùng. Tuy nhiên, khi xuống tận nơi, tôi mau chóng bước ra khỏi quan tài vừa đưa tay bịt mũi. Tôi nằm dài ra đất, và cứ như vậy mà khóc một hồi lâu. Rồi suy nghĩ về số phận của mình, tôi nói: “Đúng là Thượng đế định đoạt chúng ta theo ý của Người. Song, hỡi Xinbát đáng thương, phải chăng tại lỗi ở mày, cho nên mày mới phải lâm vào cái chết kỳ quặc thế này? Giá mà trời cho mày chết quách đi trong một trận đắm tàu mà mày đã thoát được! Mày đã không phải lìa đời một cách chậm chạp và ghê gớm thế này. Nhưng chính tự mày đã gây nên cái chết ấy do sự bủn xỉn đáng nguyền rủa của mày. A, khốn nạn, tại sao mày không ở nhà, để mà hưởng thụ một cách bình yên kết quả những công việc lao động của mày từ trước?”

Những lời than vãn vô ích của tôi làm vang động cả hang. Tôi đập đầu đấm bụng vì tức giận điên cuồng và tuyệt vọng; tôi hoàn toàn mê mẩn trong những ý nghĩ bi thương nhất. Tuy nhiên, có nên nói với quý vị chăng? Là dù khốn khổ đến đâu, lòng yêu cuộc sống vẫn còn ở trong tôi, nó thúc đẩy tôi kéo dài số kiếp của mình chứ không tìm cách chết ngay đi cho nhẹ tội, tôi vừa đưa tay bịt mũi vừa dò dẫm bước đi tìm lấy bánh mì và nước để trong quan tài mà ăn cho qua cơn đói khát.

Mặc dù trong hang tối như bưng đến mức không phân biệt được ngày đêm, tôi vẫn tìm lại được chiếc quan tài của tôi, và hình như cái hang rộng hơn và chứa nhiều xác chết hơn là tôi tưởng lúc đầu. Tôi sống mấy ngày bằng bánh mì và nước của mình, nhưng cuối cùng ăn hết, tôi chờ chết.

Tôi chỉ còn chờ đợi cái chết nữa thôi, thì chợt nghe có tiếng nâng tảng đá. Người ta hạ xuống một xác chết và một người sống. Người chết là một người đàn ông.

Có những quyết định tuyệt cùng vào những lúc tuyệt cùng nhất, cũng là điều tự nhiên thôi; trong lúc người ta hạ người đàn bà xuống, tôi đến gần quan tài bà ta, và khi nhận thấy ở trên đã lấp kín miệng giếng rồi tôi cầm một ống xương to và quật hai, ba cái thật mạnh vào đầu người đàn bà tội nghiệp. Bà ta ngất đi, hay đúng hơn là bị tôi giết chết, và nhờ có hành động vô nhân đạo ấy mà tôi chiếm được bánh mì và nước trong quan tài của bà, cho nên có thức ăn sống thêm mấy ngày. Cuối thời gian đó, người ta lại hạ xuống một phụ nữ chết và một người đàn ông sống; tôi lại giết người đàn ông bằng cách ấy, và may mắn cho tôi dạo ấy trong thành phố có nhiều người chết, tôi không thiếu hụt lương thực nhờ thực hiện cái cung cách nói trên.

Một hôm, tôi vừa giết chết một người đàn bà, khi nghe có tiếng thở và bước chân đi. Tôi tiến đến phía phát ra tiếng động: tôi nghe tiếng thở mạnh hơn, rồi hình như trông thấy một vật gì đang chạy trốn. Tôi đi theo cái bóng ấy, thỉnh thoảng nó dừng lại, rồi lại vừa thở vừa chạy trốn khi tôi đến gần. Tôi theo nó rất lâu và đi rất xa; cuối cùng trông thấy một đốm sáng như một ngôi sao. Tôi tiếp tục đi về phía ánh sáng ấy, lúc ẩn lúc hiện, do vị trí những vật cản che, nhưng lần nào tôi cũng tìm lại được, và cuối cùng tôi phát hiện ra ánh sáng ấy lọt qua một lỗ trống trong núi đá, khá rộng, người có thể chui qua lọt.

Phát hiện được chỗ đó rồi, tôi đứng lại một lúc chờ lắng dịu bớt nỗi xúc động khi đang đi, rồi tiến tới chỗ lỗ trống. Tôi chui qua và thấy mình đứng trên bờ biển. Các vị thử tưởng tượng nỗi vui mừng tột độ của tôi, đến nỗi tôi phải khó khăn mới tin được rằng đây không phải là cõi mộng. Khi đã tin chắc đây là điều có thật và khi mọi giác quan của tôi đã trở lại bình thường, tôi hiểu ra cái vật tôi nghe thở phì phò mà tôi đã đi theo, là một con vật từ dưới biển lên, nó có thói quen chui vào hang để ăn các xác chết.

Tôi quan sát ngọn núi và nhận thấy nó nằm giữa thành phố và biển, không có một con đường nào thông thương với nhau, bởi vì núi quá hiểm trở đến nỗi thiên nhiên cũng không tạo được thành đường. Tôi quỳ xuống bờ biển để cảm tạ Thượng đế. Sau đó, tôi quay vào hang lấy bánh mì, và mang ra ăn dưới ánh sáng ban ngày, bữa ăn ngon lành nhất từ hôm tôi bị chôn sống trong chốn tối tăm này.

Tôi còn quay vào hang lần nữa, mò mẫm thu nhặt trong các quan tài tất cả các loại kim cương, châu báu, vòng đeo tay bằng vàng và tất cả các loại vải vóc đẹp tìm thấy được. Tôi mang tất cả những thứ đó ra bờ biển. Tôi gói thành nhiều kiện và buộc cẩn thận bằng những sợi thừng người ta dùng để dòng quan tài xuống, trong hang có rất nhiều. Tôi để những thứ đó trên bờ biển chờ dịp tốt mà không sợ mưa làm hỏng, bởi vì dạo ấy không phải là mùa mưa.

Hai hoặc ba ngày sau, tôi trông thấy một chiếc tàu vừa ra khỏi cảng và đi qua khá gần nơi tôi đang ở. Tôi lột tấm khăn đội đầu ra làm hiệu, và ráng hết sức gọi to cho người ta nghe tiếng. Người trên tàu nghe được, cho thả xuồng vào đón. Các thủy thủ hỏi tôi vì sao không may ở chốn này. Tôi đáp tôi vừa thoát một trận đắm tàu từ hai ngày nay cùng với các hàng hóa họ trông thấy đấy. May mắn cho tôi, họ không chú ý nơi tôi đứng, bằng lòng với câu trả lời ấy và cho tôi đi theo cùng với các kiện hàng.

Khi tôi lên tới trên tàu, viên thuyền trưởng hài lòng về việc cứu giúp được tôi và vì đang bận chỉ huy con tàu, cũng bằng lòng với câu chuyện đắm tàu tôi bịa đặt ra. Tôi đưa biếu ông một vài viên ngọc nhưng ông không chịu nhận.

Chúng tôi đi ngang qua trước nhiều hòn đảo, trong số đó có đảo Chuông, cách đảo Xêrenđíp[36] mười ngày tàu buồm với sức gió bình thường đều đặn, và cũng cách đảo Rêla đứng mười ngày đường. Chúng tôi ghé vào đảo. Ở đây có những mỏ chì, mía Ấn-độ[37] và long não rất tốt.

Chúa đảo Kêla là một ông vua rất giàu và hùng mạnh. Uy quyền ông lan tới toàn đảo Chuông. Đảo này rộng đến hai ngày đường, và dân cư còn dã man đến mức vẫn ăn thịt người. Sau khi mua bán nhiều hàng hóa ở đảo này, chúng tôi lại lên đường và cập bến nhiều hòn đảo khác. Cuối cùng, tôi yên lành về đến Bátđa với không biết bao nhiêu là của cải, không cần kể chi tiết với quý vị. Để tạ ơn Thượng đế vì bao nhiêu ân huệ Người ban cho tôi, tôi làm nhiều điều phúc, nào là sửa sang đền chùa nào là giúp đỡ những người nghèo khổ: tôi hoàn toàn sống với họ hàng bè bạn, cùng với họ vui chơi, chè chén thỏa thuê.

Đến đây, Xinbát kết thúc câu chuyện về chuyến đi thứ tư của ông, nó càng làm cho các người nghe càng ham thích hơn cả ba chuyến đi đầu. ông lại biếu Hinbát một trăm đồng xơcanh nữa và mời lão cùng tất cả mọi người ngày hôm sau, cũng vào giờ này, đến nhà ông ăn cơm và nghe kể chi tiết về chuyến đi thứ năm của ông.

Hinbát và các người khách cáo từ ra về. Ngày hôm sau, khi đã tề tựu đông đủ, họ lại ngồi vào bàn ăn; bữa ăn kéo dài không kém các bữa ăn trước, và đến cuối bữa, Xinbát bắt đầu kể về chuyến đi thứ năm của ông:

CHUYẾN ĐI THỨ NĂM CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Các niềm lạc thú chỉ có đủ sức hấp dẫn để xóa nhòa khỏi ký ức tôi tất cả những nỗi vất vả gian lao mà tôi đã chịu đựng, nhưng không thể làm cho tôi bỏ được lòng ham mê tiến hành những chuyến đi mới. Bởi vậy tôi mua hàng hóa, cho đóng gói và chất lên xe rồi tôi theo đến hải cảng gần nhất. Ở đấy, để khỏi phụ thuộc vào một viên thuyền trưởng và để có một chiếc tàu do mình chỉ huy, tôi dành thêm giờ cho đóng một chiếc và trang bị bằng tiền của tôi. Tàu vừa đóng xong, tôi cho bốc hàng hóa lên, nhưng vì chưa hết tải của nó, tôi nhận chở thêm nhiều nhà buôn thuộc nhiều nước khác nhau cùng với hàng hóa của họ.

Vừa bắt đầu có gió thuận, chúng tôi cho kéo buồm ra khơi. Sau một chuyến đi dài, nơi đầu tiên tàu cập bến là một hoang đảo, ở đấy chúng tôi thấy trứng một con chim đại bàng to bằng cái mà các vị đã nghe tôi kể. Trong trứng có một con đại bàng con gần nở, cái mỏ của nó đã bắt đầu thò ra ngoài.

Các nhà buôn cùng đi một chuyến tàu và cùng lên bộ với tôi, vác rìu bổ vỡ quả trứng, khoét một lỗ rồi xẻ con chim con thành từng mảnh để lấy ra và đưa lên bếp quay chín. Tôi đã nghiêm chỉnh cảnh cáo họ chớ có đụng vào cái trứng, song họ chẳng chịu nghe.

Họ vừa ăn xong bữa tiệc tự tay làm lấy thì ở trên trời, cách chúng tôi khá xa, hiện ra hai đám mây lớn. Viên thuyền trưởng tôi thuê để chỉ huy con tàu, vốn có kinh nghiệm, liền kêu lên rằng đây chính là chim bố và chim mẹ con đại bàng con, ông ta thúc chúng tôi xuống tàu thật nhanh đi tránh cái tai họa mà ông thấy trước. Chúng tôi vội vã nghe theo lời khuyên của ông, gấp rút giương buồm chạy.

Trong lúc đó, hai con đại bàng đến gần, vừa bay vừa kêu lên những tiếng dữ tợn; khi trông thấy quả trứng bị đập vỡ, không còn con của chúng trong đó nữa, chúng bay trở lại hướng cũ và biến mất. Đột nhiên, một lát sau, hai con chim quay trở lại. Chúng tôi nhận thấy mỗi con quặp ở chân một hòn đá hết sức to. Khi bay đúng bên trên tàu chúng tôi, một con buông hòn đá xuống, nhưng nhờ người lái khéo lái quặt chiếc tàu sang một bên, hòn đá không trúng đích mà rơi xuống biển, làm xô mặt nước đến nỗi chúng tôi gần như trông thấy đáy. Rủi cho chúng tôi, con chim kia ném hòn đá đúng vào chính giữa chiếc tàu, làm tàu vỡ tan thành hàng nghìn mảnh. Các thủy thủ và nhà buôn đều bị dập nát ngay hoặc chìm nghỉm. Chính tôi cũng bị chìm, nhưng khi nhoi lên mặt nước, tôi may mắn vớ được một mảnh tàu vỡ. Tôi liền bám chắc vào, khi thì bơi bằng tay này, khi thì bằng tay kia, lựa theo luồng gió và dòng nước thuận lợi cho tôi. Cuối cùng, tôi đến được một hòn đảo, bờ rất hiểm trở. Tuy nhiên, tôi vẫn vượt qua được khó khăn ấy và thoát chết. Tôi ngồi lên bãi cỏ nghỉ một chốc cho đỡ mệt; sau đó đứng dậy và đi sâu vào đảo xem xét địa hình. Tưởng chừng như đây là một cái vườn tuyệt diệu; ở đâu cũng thấy cây cối trĩu quả, đầy hoa, các con suối nước ngọt và trong uốn khúc rất đẹp mắt. Quả ăn thấy rất ngon và nước thì càng uống càng thấy thích.

Đêm đến, tôi ngủ trên cỏ ở một nơi khá thoải mái, nhưng không ngủ trọn được một giờ, giấc ngủ thường chập chờn bởi nỗi lo sợ thấy chỉ có mỗi một mình ở một nơi hoang vắng quá. Thế là tôi để cả phần lớn đêm ấy buồn cho thân phận và tự trách mình quá dại dột sao không chịu ở nhà mà lao vào chuyến đi cuối cùng này. Những suy nghĩ ấy đen tối đến nỗi tôi bắt đầu nảy ra ý muốn hủy hoại bản thân; nhưng may sao khi trời vừa sáng, ánh sáng ban ngày làm tiêu tan nỗi tuyệt vọng ấy. Tôi đứng lên đi giữa hàng cây, lòng vẫn bồn chồn.

Đi khá sâu vào trong đảo một ít, tôi gặp một lão già có vẻ rất hom hem. Lão ta ngồi trên bờ một con suối. Thoạt tiên, tôi nghĩ đấy chắc là một người cũng bị đắm tàu như tôi. Tôi đến gần chào; lão ta chỉ gật đầu đáp lại. Tôi hỏi lão đang làm gì đấy, nhưng lão không đáp mà chỉ ra hiệu bảo tôi cõng lão lên vai đưa qua bên suối, vừa đưa tay làm hiệu cho tôi rõ, sang bên ấy để hái quả.

Tôi ngỡ lão ta cần tôi giúp đỡ thật; bởi vậy tôi cõng lão lên lưng và lội qua suối. Đến nơi, tôi bảo:

“Cụ xuống đi” và cúi người để cho lão dễ xuống; nhưng lão già ấy mà tôi ngỡ là kiệt lực, không tụt xuống đất (mỗi lần nghĩ lại chuyện này tôi vẫn còn bật cười), lại nhẹ nhàng đưa hai chân kẹp lấy cổ tôi - da chân lão ta giống hệt da bò cái - rồi ngồi vắt vẻo trên vai tôi; chân lão kẹp cổ tôi chặt đến nỗi tôi gần như bị bóp nghẹt. Lúc ấy tôi khiếp đảm quá, liền ngã xuống và và ngất đi.

Mặc cho tôi bất tỉnh nhân sự, lão già quái ác ấy vẫn bám riết lấy cổ tôi: lão chỉ hơi nới chân ra một ít để cho tôi hồi tỉnh. Khi tôi tỉnh lại rồi lão ta tì một chân vào bụng tôi, chân kia đạp mạnh vào mạng mỡ, bắt buộc tôi phải đứng lên. Tôi đứng được lên, lão bắt tôi đi dưới các cây; mỗi lần gặp quả, lão buộc tôi đứng lại cho lão hái ăn. Suốt ngày, lão không rời tôi ra; và cho đến tối lúc tôi muốn ngủ, lão nằm cùng nhưng hai chân vẫn ghì riết lấy cổ tôi. Sáng nào lão cũng không quên đánh thức tôi dậy và đưa chân thúc vào người tôi, bắt kiệu lão đi. Các vị thử tưởng tượng nỗi cực nhục của tôi phải mang cái gánh nặng ấy mà không tài nào gỡ ra được.

Một hôm, tôi bắt gặp trên đường nhiều quả bầu khô rụng từ cây xuống, tôi nhặt một quả khá to, rồi sau khi lau rửa sạch sẽ, tôi vắt vào trong đó nước nhiều chùm nho, loại quả sẵn có trên đảo, đi đến đâu cũng gặp. Khi đã vắt đầy quả bầu rồi, tôi để ở một nơi, và nhiều ngày sau tôi khéo léo dẫn lão già đến đó. Đến nơi, tôi bê quả bầu đưa lên miệng, uống một thứ rượu nho rất ngon, làm cho tôi tạm khuây khỏa được một chốc nỗi buồn chết người. Nó làm cho tôi phấn chấn lên. Tôi còn thấy hứng thú đến nỗi cất tiếng hát và nhảy nhót trong khi đi.

Lão già nhận thấy hiệu quả của thứ nước ấy đối với tôi, và thấy tôi cõng lão có vẻ nhẹ nhõm hơn thường lệ, liền ra hiệu bảo tôi đưa cho lão uống. Tôi đưa quả bầu cho lão, lão cầm lấy và bởi vì thứ nước ngọt có vẻ ngon, lão nốc một hơi cho đến giọt cuối cùng. Bỗng lão say, và lão say thật. Chẳng mấy chốc hơi rượu bốc lên đầu, lão bắt đầu hát ê a theo lối của lão và lảo đảo trên vai tôi. Vì lắc lư quá mạnh, lão nôn thốc nôn tháo những thứ trong dạ dày ra, đôi chân lão doãi ra dần dần; đến khi thấy lão không ghì chặt được nữa, tôi hất lão xuống đất, thì lão nằm thẳng cẳng, không cựa quậy. Thế là tôi vác một hòn đá rất to đập vỡ đầu lão.

Tôi cảm thấy rất vui mừng được giải thoát vĩnh viễn khỏi lão già chết tiệt ấy, và đi về phía bờ biển: ở đây tôi gặp nhiều người từ một con tàu vừa ghé vào lấy nước ngọt và một ít chất tươi, họ cực kỳ ngạc nhiên lúc gặp tôi và được nghe tôi thuật lại cho nghe đầu đuôi câu chuyện. Họ bảo tôi: “Bạn đã sa vào tay lão già người biển, và bạn là người đầu tiên không bị lão chẹt chết. Lão không bao giờ rời bỏ những người lão bắt được mà không bóp chết; và lão đã làm cho hòn đảo này nổi tiếng về số người chết về tay lão. Các thủy thủ và nhà buôn xuống đảo này chỉ dám đi sâu vào lúc đã hợp thành đoàn đông người.”

Sau khi nói cho biết những điều đó, họ cho tôi theo về tàu, thuyền trưởng cũng vui lòng nhận khi nghe thuật tất cả những điều đã xảy ra cho tôi. Tàu lại giương buồm, và sau mấy ngày đường, chúng tôi cập bến một thành phố lớn, nhà cửa xây bằng đá tốt.

Một nhà buôn trên tàu có cảm tình với tôi, cho đi theo đến một nơi dành làm chỗ nghỉ cho các người buôn nước ngoài, ông ta đưa cho tôi một cái bị lớn, sau đó ông gửi tôi cho một vài người trong thành phố cũng mang một cái bị như tôi, và yêu cầu họ cho tôi cùng đi theo lấy quả dừa: “Bác hãy đi đi - ông bảo tôi - hãy đi theo họ, thấy họ làm thế nào cứ làm theo thế ấy và chớ có rời xa họ mà nguy hiểm đến tính mạng đấy”. Ông ta cho tôi thức ăn trong ngày, rồi tôi đi cùng với những người ấy.

Chúng tôi đến một rừng lớn có những cây cực cao và rất thẳng, thân cây thì nhẵn nhụi đến mức không thể nào bám vào để leo lên hái quả ở trên ngọn được. Đấy là những cây dừa; mà chúng tôi muốn hái quả cho vào bị. Vừa vào đến rừng, chúng tôi trông thấy một số lớn những con khỉ to và khỉ nhỏ, chúng bỏ chạy khi thấy có người và leo tót lên tận các ngọn cây một cách nhanh nhẹn lạ kỳ.

Những người buôn cùng đi với tôi nhặt đá về ráng hết sức ném lên lũ khỉ trên các ngọn cây. Tôi làm theo họ, và thấy các con khỉ bị lừa bởi cái mẹo của chúng tôi, hùng hổ hái các quả dừa và ném trả lại; cử chỉ của chúng biểu thị sự giận dữ và thù địch rõ rệt.

Chúng tôi nhặt các quả dừa cho vào bị và thỉnh thoảng ném đá khiêu khích các con khỉ. Bằng cái mẹo đó chúng tôi nhặt dừa đầy bị, mà ngoài ra không thể có cách nào hái được.

Khi đã nhặt duy bị rồi, chúng tôi trở về thành phố: nhà buôn ban sáng bảo tôi vào rừng trả tôi tiền mua toàn bộ số dừa tôi mang về. Ông bảo tôi: “Bác cứ tiếp tục, ngày nào cũng đi làm như vậy cho đến lúc nào kiếm ra đủ tiền trở về nhà”. Tôi cảm ơn ông ta về lời khuyên nhủ tốt ấy, và chẳng bao lâu tôi nhặt được một đống dừa lớn, nhờ đó thu thập một số tiền đáng kể.

Chiếu tàu đưa tôi đến đây lên đường cùng với các nhà buôn, chở đầy những quả dừa họ mua được. Tôi chờ một chiếc tàu khác đến, chiếc này cũng cập bến cảng của thành phố để mua cùng loại hàng ấy. Tôi cho chuyển xuống tàu tất cả dừa thuộc về tôi, và khi tàu chuẩn bị khởi hành, tôi đến cáo từ nhà buôn mà tôi rất chịu ơn. Ông ta chưa thể xuống tàu cùng với tôi bởi vì còn nhiều công việc chưa thu xếp xong.

Chúng tôi giương buồm, lên đường đi về hòn đảo có rất nhiều cây hồ tiêu. Từ đó chúng tôi sang đảo Cômari[38], ở đây có loại gỗ trầm hương tốt nhất và dân cư tự ghép mình vào một luật lệ khắt khe là không uống rượu và không trác táng. Tôi đổi dừa lấy hồ tiêu và trầm hương. Rồi cùng với các nhà buôn khác đến nơi mò ngọc trai. Tôi thuê thợ lặn mò ngọc. Họ lấy được cho tôi một số lớn những viên ngọc trai rất to và rất hoàn chỉnh. Tôi vui vẻ lên đường, tiếp tục ra khơi trên một chiếc tàu đưa tôi thuận buồm xuôi gió đến Banxôra; từ đây tôi trở về Bátđa, bán hồ tiêu, trầm hương và ngọc được rất nhiều tiền. Tôi dùng một phần mười số tiền thu được làm của bố thí; rồi cũng như sau các chuyến đi trước, tôi tìm đủ mọi thú vui chơi giải trí cho bõ những nỗi nhọc nhằn trải qua.

Nói đến đấy, Xinbát sai đưa biếu Hinbát một trăm đồng xơcanh, lão cùng khách khứa ra về. Ngày hôm sau, vẫn những người đó lại đến nhà ông Xinbát giàu có. Sau khi thết đãi họ y như những lần trước, ông yêu cầu mọi người chú ý nghe ông kể về chuyến đi thứ sáu của ông:

CHUYẾN ĐI THỨ SÁU CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Thưa các vị, chắc các vị khó hiểu vì sao, sau dăm lần đắm tàu và trải qua biết bao nhiêu nguy hiểm, tôi vẫn chưa chịu thôi dấn thân vào nơi gian khổ về tìm kiếm những điều không may mới. Chính tôi cũng lấy làm ngạc nhiên mỗi lần nghĩ đến điều đó, có lẽ tại ngôi sao chiếu mệnh của tôi nó cứ lôi cuốn tôi vào con đường ấy. Dù sao đi nữa, sau một năm nghỉ ngơi, tôi chuẩn bị làm một chuyến đi thứ sáu, bất chấp những lời khẩn cầu của bà con, bè bạn, họ tìm đủ mọi cách để giữ tôi ở nhà.

Không đi đường biển qua vịnh Ba-tư, một lần nữa tôi lại đi đường bộ, qua nhiều tỉnh của nước này và của Ấn-độ[39], đến một hải cảng, ở đây tôi xuống một chiếc tàu tốt, mà viên thuyền trưởng quyết tâm làm một chuyến đi dài, trên thực tế; chuyến đi ấy dài thật và đồng thời cũng rất không may: thuyền trưởng và hoa tiêu đều lạc đường, đến nỗi không biết rõ tàu đang ở đâu. Cuối cùng, họ cũng nhận ra được, nhưng hành khách chúng tôi chẳng có gì để mà vui mừng.

Một hôm, chúng tôi cực kỳ ngạc nhiên thấy viên thuyền trưởng kêu thét lên và rời bỏ vị trí của mình, ông ta giật khăn đội đầu ném xuống đất, bứt râu và đập đầu như thể một con người mất trí vì tuyệt vọng. Chúng tôi hỏi vì sao ông buồn bực như vậy. Ông ta đáp: “Tôi xin báo tin với các bạn rằng chúng ta đang ở vào một nơi nguy hiểm nhất giữa biển. Một dòng nước rất mạnh cuốn con tàu đi, và tất cả chúng ta sẽ bỏ mạng trong vòng một khắc nữa. Các bạn hãy cầu Thượng đế giải thoát cho chúng ta khỏi tai họa này; chúng ta sẽ không có cách nào thoát chết đâu trừ phi được trời đoái thương”. Nói xong, ông ra lệnh cuốn buồm, nhưng các dây đứt trong khi vận hành, và con tàu bị luồng nước cuốn mà không có cách nào tránh được đến chân một hòn núi không có lối lên. Tàu xô vào đá vỡ tan, tuy vậy chúng tôi vẫn kịp thoát thân và có đủ thời giờ để chuyển thực phẩm và những hàng hóa quý nhất lên bờ.

Làm xong những công việc đó, viên thuyền trưởng bảo chúng tôi: “Thượng đế vừa làm điều Người muốn. Mỗi người chúng ta có thể đào huyệt chôn mình ở đây, và cùng vĩnh biệt nhau, bởi vì chúng ta đang ở vào một nơi tử địa đến nỗi không một ai trước chúng ta bị giạt vào đây có thể về được đến nhà”. Câu nói của ông làm tất cả chúng tôi buồn bã đến chết người; chúng tôi ôm hôn nhau nước mắt ròng ròng và than thở cho số phận khốn khổ của mình.

Dãy núi mà chúng tôi đang ở dưới chân ấy tạo thành bờ của một hòn đảo rất dài và rất rộng. Đoạn bờ biển ấy phủ đầy những mảnh vỡ của các con tàu bị đắm, và nhìn vô số những bộ xương người rải rác khắp nơi đến kinh tởm, chúng tôi biết ở đây bỏ mạng biết bao nhiêu người rồi. Và cũng thật khó mà tin được cái số lượng nhiều không kể xiết hàng hóa và của cải phơi ra trước mắt chúng tôi. Tất cả những vật ấy chỉ càng làm tăng thêm vẻ hoang vắng của chốn này. Khác với tất cả mọi nơi, sông đổ nước về biển; ở đây ngược lại, một con sông nước ngọt lớn từ biển chảy sâu vào bờ qua một cái hang tối tăm, miệng hang cực kỳ cao và rộng. Điều đáng chú ý nhất ở nơi này là đá ở hòn núi đều là thạch anh, hồng ngọc hoặc nhiều loại đá quý khác. Một con suối tuôn ra biển một loại nhựa thông hay dầu gì đấy, mà cá ăn vào thì nhả ra hổ phách; những thứ này bị sóng đánh giạt vào, nằm la liệt đầy bãi biển. Cây mọc ở đây phần lớn là cây gỗ trầm hương, mà chất lượng không hề thua kém loại trầm hương mọc ở đảo Cômari.

Còn một chi tiết cuối cùng về cái chốn ấy, mà người ta có thể gọi là một cái vực không đáy, bởi vì không bao giờ một vật gì đã vào đấy có thể trở ra, tàu bè không thể nào thoát khi đã vào đến một khoảng cách nhất định. Nếu chiếc tàu nào bị gió biển đẩy vào, thì sức gió và luồng nước sẽ đẩy nó xô vào đá; còn nếu chiếc tàu nào lọt vào nơi đó khi gió từ đất liền thổi ra, và lẽ ra nhờ vậy có thể giúp cho nó rời xa chốn này, thì ngọn núi cao đã cản hết gió và tạo nên cơn lặng, để cho luồng nước cuốn nó vào bờ rồi xô vào đá, khiến nó vỡ tan như chiếc tàu của chúng tôi vừa lâm nạn. Tệ hại hơn nữa, là không có cách gì trèo lên đỉnh núi và thoát ra được bằng bất cứ một lối nào.

Chúng tôi ở lại trên bờ biển như những con người mất trí và chờ đợi cái chết từng ngày. Chúng tôi bắt đầu chia đều lương thực, như vậy kẻ nào sống được lâu ít nhiều hơn những kẻ khác, là tùy thuộc vào tính tình và tùy theo cách sử dụng thức ăn của người đó.

Những kẻ chết đầu tiên được những người khác chôn cất; riêng về tôi, tôi dự lễ tống táng tất cả bạn đường. Xin các vị chớ lấy làm ngạc nhiên về điều đó, bởi vì ngoài việc sự dùng dè sẻn hơn họ khẩu phần được chia, tôi còn giữ riêng được một ít thức ăn nữa mà không cho bạn bè biết. Tuy nhiên, khi chôn người bạn cuối cùng, tôi còn quá ít lương thực đến nỗi tôi biết rằng mình sẽ chẳng còn sống được bao lâu nữa, thành ra tôi tự đào sẵn lấy huyệt của mình, định bụng sẽ nằm vào đấy; bởi vì chẳng có ai còn sống để chôn tôi nữa. Xin thú thật với các vị rằng trong khi làm công việc đó, tôi không khỏi tự nhận rằng chính mình đã gây nên cái chết của mình, và không khỏi hối tiếc là đã thực hiện chuyến đi này. Không chỉ có hối hận suông, tôi còn cắn tay đến chảy cả máu, và thiếu chút nữa thì đã tự sát để được chết sớm hơn.

Nhưng Thượng đế còn thương đến tôi, dun dủi tôi đi đến gần còn sông, nơi nó chảy mất hút vào cửa hang. Đến đấy, sau khi hết sức chăm chú xem xét con sông, tôi tự bảo: “Con sông này chui vào đất ở chỗ này, tất phải thoát ra ở một nơi nào đó. Nếu ta làm một chiếc bè, ngồi lên trên và thả cho trôi theo dòng nước, ta sẽ đến một nơi có người ở, hoặc là ta sẽ chết; nếu ta chết, ta chỉ làm cái việc là đổi thay cách chết mà thôi; ngược lại, nếu ta thoát khỏi cái nơi tai họa này, không những là tránh được số phận đáng buồn của các bạn ta, mà biết đâu chẳng tìm ra một cơ hội mới để làm giàu. Biết đâu vận may chẳng chờ ta ra khỏi cơn vận hạn thật khủng khiếp này, để đền bù quá mức những thiệt hại do nạn đắm tầu của ta gây nên.”

Sau khi luận lý như vậy, tôi không ngần ngại bắt đầu ngay vào việc làm bè; tôi làm một chiếc bằng những tấm gỗ tốt và dây thừng to ở đây tha hồ mà chọn; rồi buộc chặt tất cả lại, kết thành một chiếc tàu con khá vững chắc. Làm xong, tôi xếp lên đấy mấy kiện hồng ngọc, bích ngọc, hổ phách, đá thạch anh và vải vóc quý. Xếp cho cân bằng và buộc chặt lại những thứ đó xong xuôi đâu đấy, tôi lên bè cùng hai chiếc chèo con mà tôi không quên làm sẵn, mặc cho dòng nước cuốn đi, phó thác thân phận mình cho Thượng đế.

Vừa lọt vào hang, tôi không còn thấy tí ánh sáng nào nữa, và cứ để cho dòng nước cuốn đi mà chẳng rõ sẽ về đâu. Tôi lênh đênh mấy ngày trong cảnh mịt mùng ấy. Chẳng bao giờ thấy được một tia ánh sáng. Một lần, vòm hang quá thấp đến nỗi đầu tôi chạm phải suýt bị thương, khiến tôi hết sức chú ý tránh vấp lại điều nguy hiểm đó. Trong thời gian ấy, tôi ăn những thức ăn còn lại, đương nhiên với lượng chỉ đủ cầm hơi. Nhưng cho dù sống thanh đạm đến bao nhiêu, cuối cùng rồi thức ăn cũng cạn. Thế là không thể cưỡng được nữa, một giấc ngủ nhẹ nhàng xâm chiếm lấy người tôi. Tôi không thể nói với các vị tôi ngủ bao lâu; nhưng khi tỉnh dậy thì ngạc nhiên thấy mình ở giữa một đồng bằng rộng, bên bờ một con sông, một đám đông những người da đen xúm xít chung quanh. Chiếc bè của tôi được buộc vào bờ sông. Vừa trông thấy họ, tôi đứng lên chào. Họ nói với tôi, nhưng tôi không hiểu được tiếng của họ.

Lúc ấy tôi cảm thấy vui mừng quá sức, đến nỗi không rõ có nên tin thật là mình đang thức hay không. Biết chắc không phải là đang mơ, tôi thốt lên lời và đọc mấy vần thơ Ả-rập: “Hãy cầu khẩn Đấng tối thiêng liêng, Người sẽ đến cứu giúp mi. Chẳng cặn phải chăm lo việc gì khác. hãy nhắm mắt lại, và trong khi mi ngủ, Thượng đế sẽ đổi số phận mi từ khốn khổ trở thành hạnh phúc.”

Một người da đen hiểu được tiếng Ả-rập, nghe tôi đọc như vậy, liền tiến lên và nói: “Người anh em ơi, bạn chớ ngạc nhiên là đã gặp chúng tôi. Chúng tôi sống trong đồng bằng bạn thấy đấy: hôm nay chúng tôi đến dẫn nước con sông chảy từ quả núi kia vào các con mương để tưới cho đồng ruộng, nhận thấy dòng nước cuốn theo một vật gì, chúng tôi vội chạy lại xem thì ra chiếc bè này; một người trong bọn chúng tôi bơi ra kéo vào bờ. Chúng tôi giữ lại và buộc vào như bạn thấy đấy, chờ cho bạn tỉnh giấc. Xin bạn hãy kể cho nghe câu chuyện của bạn chắc kỳ lạ lắm. Xin hãy cho chúng tôi biết tại sao bạn lênh đênh trên dòng nước này và từ đâu đến”. Tôi bảo họ trước hết hãy cho tôi ăn, rồi tôi sẽ làm, vui lòng họ.

Họ đưa cho tôi nhiều món ăn, và khi đỡ đói rồi, tôi thuật lại đầy đủ tất cả những việc xảy ra cho tôi, họ nghe và có vẻ thán phục. Tôi vừa thuật xong, họ đã hỏi thông qua người phiên dịch: “Thật là một câu chuyện dị kỳ nhất. Bạn nên thân hành đến tâu để nhà vua rõ. Câu chuyện kỳ lạ thế này, không thể để cho ai thuật lại với nhà vua ngoài chính người đã sống trong cuộc”. Tôi đáp tôi sẵn sàng làm tất cả những gì họ muốn.

Các người da đen liền cho đi tìm một con ngựa. Một lát sau ngựa được dẫn đến, họ cho tôi cưỡi lên; một số đi trước dẫn đường, còn những người khác khỏe mạnh hơn, vác lên vai nguyên cả chiếc bè cùng với các kiện hàng đi theo.

Chúng tôi cùng đi cho tới thành phố Xêrenđíp, vì tôi đang ở trong hòn đảo này. Những người da đen trình tôi lên quốc vương của họ. Tôi tiến đến gần chiếc ngai nhà vua đang ngồi, và chào theo tục lệ người ta vẫn chào các ông vua Ấn-độ, tức là phủ phục xuống chân vua và hôn mặt đất dưới chân người. Nhà vua cho đỡ tôi đứng lên, tiếp đón rất lịch sự; lại còn mời tôi đến ngồi bên cạnh. Trước tiên vua hỏi tôi tên họ là gì. Tôi đáp tôi tên là Xinbát, biệt hiệu Người đi biển, bởi vì tôi đi lại nhiều chuyến trên các biển, và nói thêm tôi là công dân thành phố Bátđa. Nhà vua lại hỏi: “Nhưng làm sao ông đến được đất nước của ta và đến bằng đường nào?”

Không giấu giếm chút gì, tôi thuật lại với nhà vua câu chuyện mà các vị vừa nghe, nhà vua vừa ngạc nhiên vừa rất lấy làm thú vị, liền truyền cho chép lại câu chuyện ấy bằng chữ vàng để giữ lại trong sở lưu trữ quốc gia. Sau đó, người ta mang cái bè vào và mở các kiện hàng ra trước mặt nhà vua. Vua ngắm nghía số gỗ trầm hương và hổ phách, nhưng nhất là các viên hồng ngọc và bích ngọc bởi vì trong kho tàng của Người không có những viên nào đẹp bằng.

Trông thấy nhà vua thích thú ngắm nghía những viên ngọc đó, xem xét kỹ từng viên đặc biệt nhất, tôi quỳ xuống và mạo muội nói: “Tâu bệ hạ, không riêng gì cả nhân tôi thuộc quyền bệ hạ, mà tất cả hàng hóa trên chiếc bè này đều thuộc quyền Người, tôi kính xin bệ hạ hãy tùy ý sử dụng như tài sản của Người”. Nhà vua mỉm cười đáp: “Xinbát ạ, ta hoàn toàn không ham muốn cũng như không lấy của ông một chút gì trong các thứ Thượng đế ban cho ông. Không những thế, ta còn muốn làm tăng thêm của cải của ông, ta không muốn ông từ giã nước ta mà không mang theo những vật biếu hiện sự hào phóng của ta”. Tôi chỉ biết đáp lại những lời đó bằng cách chúc tụng nhà vua phồn vinh và ca ngợi lòng nhân từ độ lượng của người. Vua giao cho một ông quan săn sóc tôi và cử những người hầu hạ tôi, chi phí do nhà vua trả. Viên quan ấy thực hiện đúng đắn mọi mệnh lệnh, dẫn tôi về nơi ở và cho chuyển đến đấy tất cả các kiện hàng trên cái bè của tôi.

Ngày nào cũng vậy, đến một giờ nhất định, tôi vào chầu vua, thời giờ còn lại tôi đi xem thành phố và tất cả những gì hợp với tính hiếu kỳ của tôi nhất.

Đảo Xêrenđíp nằm ngay dưới đường hoàng đạo, bởi vậy ngày và đêm và ở đây bao giờ cũng dài đúng mười hai giờ. Đảo rộng tám mươi paraxăng[40] chiều dài và tám mươi paraxăng chiều rộng. Thủ đô nằm vào cuối một thung lũng đẹp hình thành bởi một ngọn núi ở chính giữa đảo, và có lẽ cũng là ngọn núi cao nhất thế giới. Quả vậy, ở ngoài biển cách ba ngày đường đã trông thấy nó. Trong núi có hồng ngọc, nhiều loại khoáng sản; và phần lớn đá ở đây thuộc loại sa thạch tức là một thứ đá kim loại dùng để làm đồ ngọc. Cây cối có nhiều loại, hiếm nhất là cây bá hương và cây dừa. Dọc bờ biển và ở các cửa sông, dân làm nghề mò ngọc trai. Một vài thung lũng có cả kim cương. Vì sùng tín, tôi cũng có làm một chuyến đi chơi lên núi, thăm nơi Ađam ngày xưa bị đày ải, sau khi bị đuổi khỏi thiên đường hạ giới: tôi tò mò leo lên đến tận đỉnh núi.

Trở lại thành phố, tôi xin vua cho phép trở về xứ sở, nhà vua chuẩn y với thái độ rất lịch sự và rất đáng kính. Vua buộc tôi phải nhận một tặng phẩm đắt tiền lấy từ kho tàng của Người; và khi tôi đến chào từ biệt, vua còn giao thêm một tặng phẩm có giá trị hơn nhiều, kèm một bức thư gửi Đấng thống lĩnh các tín đồ, hoàng đế của chúng ta, và nói: “Ta nhờ ông dâng món quà mọn và bức thư này của ta lên Hoàng đế Harun An-Rasít, và chuyển đến Người tình hữu nghị của ta”. Tôi kính cẩn nhận tặng phẩm và bức thư, và hứa với nhà vua là sẽ thực hiện đầy đủ các mệnh lệnh Người hạ cố giao cho. Trước khi tôi xuống tàu, nhà vua cho triệu viên thuyền trưởng và các nhà buôn cùng đi chuyến ấy, truyền cho họ phải hết sức quan tâm đến tôi.

Bức thư của vua Xêrenđíp viết trên một tấm da một con thú gì đó rất quý vì rất hiếm, màu của nó hơi ngả sang màu vàng. Chữ viết màu xanh, da trời, và nội dung bằng tiếng Ấn-độ như sau:

“Quốc vương Ấn-độ có nghìn thớt voi đi trước mặt, sống trong cung mái lợp bằng mười vạn viên hồng ngọc, và có trong kho tàng hai vạn vòng hoa nạm kim cương, gửi Hoàng đế Harun An-Rasít:

“Mặc dù tặng phẩm chúng tôi gửi đến bệ hạ không đáng bao nhiêu, mong bệ hạ lấy tư cách anh em và bè bạn mà vui lòng nhận lấy, để chiếu cố đến tình hữu nghị xuất phát tự đáy lòng đối với ngài, mà món quà này là một biểu hiện. Tôi mong ngài cũng cho phép tôi được hưởng tình hữu nghị của ngài; tôi tự xét mình xứng đáng với điều đó, bởi cùng ngang địa vị với Ngài. Với tư cách là người anh em, tôi cầu xin bệ hạ điều đó. Kính chào”.

Tặng phẩm bao gồm: thứ nhất, một chiếc lọ làm bằng nguyên một viên hồng ngọc, được khoét rỗng và chạm trổ, cao nửa bộ và dày một ngón tay, đựng đầy những viên ngọc rất tròn, viên nào cũng nặng đúng nửa đrasmơ, thứ hai, một tấm da rắn vẩy to bằng những đồng tiền vàng bình thường, nó có đặc tính là ai ngủ trên đó thì tránh được bệnh tật: thứ ba, mười vạn đrasmơ gỗ trầm hương loại tốt nhất, cùng ba mươi viên long não to bằng củ lạc: và cuối cùng tất cả những vật đó được kèm theo một nữ nô lệ có sắc đẹp quyến rũ, mặc áo quần kết đầy châu báu.

Tàu nhổ neo, và sau một chuyến đi dài ngày thuận buồm xuôi gió, chúng tôi cập bến Banxôra, từ đây tôi trở về Bátđa. Việc đầu tiên của tôi sau khi về tới nơi là làm tròn nhiệm vụ được giao phó.

Tôi mang bức thư của quốc vương Xêrenđíp, đến trước cung Đấng thống lĩnh các tín đồ, theo sau là người nữ nô lệ xinh đẹp và những người trong gia đình tôi mang những tặng phẩm mà tôi được ký thác. Tôi trình bày lý do đưa tôi đến, và lập tức được dẫn vào trước ngai hoàng đế. Tôi quỳ lạy, chúc tụng Người và dâng bức thư của quốc vương Xêrenđíp. Hoàng đế hỏi tôi có đúng là nhà vua ấy hùng mạnh và giàu có như tả trong bức thư không. Tôi lại quỳ xuống lạy rồi đứng lên: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi có thể quả quyết rằng nhà vua đã không nói quá đi về của cải và oai danh của người, tôi đã từng được chứng kiến. Không có gì có thể gợi lên lòng khâm phục sâu sắc hơn là vẻ tráng lệ của cung điện nhà vua. Mỗi lần nhà vua muốn xuất hiện trước công chúng, người ta sắp sẵn một cái ngai lên lưng voi, nhà vua ngự trên đó, và đi giữa hai hàng người gồm các quan thượng thư, các cận thần và các quan chức khác trong triều đình. Phía trước nhà vua, một võ quan cầm ở tay một chiếc giáo bằng vàng, cũng cưỡi trên lưng voi, và phía sau ngài, một võ quan khác đứng, cầm một chiếc trượng bằng vàng, bên trên có một viên bích ngọc dài chừng nửa bộ và dày một lóng tay. Trước mặt nhà vua là đội vệ binh một nghìn người, trang phục bằng dạ vàng và lụa, cưỡi trên những con voi, bành yên rất sang trọng.

Trong khi nhà vua đang tuần du, viên sĩ quan ngồi trên lưng voi đằng trước, thỉnh thoảng lớn tiếng xướng lên: “Đây là đấng thiên tử vĩ đại, là hoàng đế nước Ấn-độ hùng cường và đáng kính phục, sống trong cung điện lợp bằng trăm nghìn viên hồng ngọc và có hai vạn vòng hoa bằng kim cương. Đây là đấng thiên tử vĩ đại hơn cả vua Xêrima[41] vĩ đại hơn cả vua Mira[42] vĩ đại.”

Lời tung hô vừa dứt, viên quan võ đứng sau ngai nhà vua lại hô tiếp: “Đấng thiên tử hết sức hùng cường và hết sức vĩ đại ấy rồi phải qua đời, phải qua đời, phải qua đời”. Viên võ quan đằng trước tiếp lời, và hô luôn: “Ngợi ca Đấng hằng sống, Đấng không bao giờ chết!”

Ngoài ra quốc vương Xêrenđíp rất công minh, đến nỗi không cần có pháp quan ở thủ đô cũng như trong cả nước: dân chúng ở đây không cần có quan tòa, họ hiểu biết pháp luật và tự mình tôn trọng đúng đắn pháp luật, và không bao giờ lơ là nghĩa vụ của mình. Bởi vậy, ở nước họ các tòa án và pháp quan đều vô ích.

Hoàng đế rất bằng lòng về những điều tôi vừa trình bày. Người phán: “Sự anh minh của quốc vương Xêrenđíp biểu lộ trong bức thư của ông, và theo những lời người vừa nói, thì phải nhận rằng sự anh minh của nhà vua kia xứng đáng với thần dân ấy, và thần dân ấy thật xứng đáng với sự anh minh của nhà vua kia.”

Nói xong, hoàng đế cho tôi lui chầu và ban thưởng cho tôi rất hậu.

Đến đây Xinbát ngừng lời, những người nghe ra về; nhưng trước đó, Hinbát lại đã được biếu một trăm đồng xơcanh. Ngày hôm sau, họ lại đến nhà Xinbát, ông thuật cho họ nghe về chuyến đi thứ bẩy và cuối cùng của ông.

CHUYẾN ĐI THỨ BẨY VÀ CUỐI CÙNG CỦA XINBÁT, NGƯỜI ĐI BIỂN

Sau chuyến đi thứ sáu trở về, tôi bỏ hẳn ý định đi bất cứ một chuyến nào nữa. Ngoài việc đã đến cái tuổi chỉ muốn được nghỉ ngơi, tôi còn tự hứa với mình sẽ không dấn thân vào những nỗi hiểm nghèo đã bao lần từng trải. Bởi vậy, tôi chỉ nghĩ đến việc sống an nhàn trong những ngày còn lại của đời mình. Một hôm, tôi đang đãi tiệc một số bạn bè, thì một tên người nhà vào báo cho biết có một vị quan của hoàng đế muốn gặp tôi. Tôi đứng lên khỏi bàn tiệc, đi ra đón. Viên, quan, nói: “Hoàng đế sai tôi đến báo cho ngài biết Người muốn nói chuyện với ngài”. Tôi theo viên quan vào hoàng cung: trình diện hoàng đế, tôi quỳ lạy dưới chân Người. Nhà vua phán: “Xinbát à. Ta cần đến ông, ông phải giúp ta một việc, ông hãy mang thư phúc đáp và các tặng phẩm của ta đến cho quốc vương Xêrenđíp. Ta phải đáp lại thái độ lịch sự của quốc vương đối với ta.”

Mệnh lệnh của hoàng đế là một tiếng sét đối với tôi. Tôi đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi sẵn sàng thực hiện mọi mệnh lệnh của Người; nhưng tôi cúi xin bệ hạ xét cho: tôi đã chán chường vì biết bao nỗi gian lao phải chịu đựng hơn nữa, tôi đã nguyện là sẽ không bao giờ rời khỏi Bátđa”. Tôi thừa dịp thuật lại cho vua nghe chi tiết đầy đủ về các chuyến phiêu lưu của tôi; hoàng đế kiên nhẫn nghe cho kỳ hết.

Tôi vừa dứt lời, vua liền phán: “Ta nhận rằng đây quả là những hiện tượng hết sức lạ kỳ; nhưng dù vậy, không nên bởi những việc đó mà ông không vì ta thực hiện chuyến đi ta yêu cầu. Chỉ cần đi đến đảo Xêrenđíp làm tròn sứ mệnh ta giao phó thôi. Sau đấy, ông có thể tùy tiện trở về; nhưng phải đi tới nơi, bởi vì chắc ông cũng thấy rằng chừng nào chưa đáp lễ quốc vương đảo ấy thì vẫn còn là không phải phép lịch sự và không xứng với tư thế lịch sự của ta”. Thấy hoàng đế khăng khăng đòi hỏi tôi phải làm việc đó, tôi đành tỏ ra sẵn sàng tuân lệnh. Hoàng đế rất vui mừng, sai ban cho tôi một nghìn đồng xơcanh để làm chi phí đi đường.

Tôi chuẩn bị mất ít ngày, và khi vừa được giao các tặng phẩm của hoàng đế và một bức thư tự tay Người viết, tôi khởi hành ngay, đi về Banxôra, từ đấy tôi xuống tàu biển. Chuyến đi của tôi rất thuận buồm xuôi gió. Đến đảo Xêrenđíp, tôi trình bày với các quan sứ mệnh tôi được giao, và yêu cầu họ cho phép tôi được vào triều yết kiến quốc vương ngay, họ làm không chút chậm trễ. Người ta dẫn tôi vào hoàng cung rất trọng thể; tôi quỳ xuống vái chào nhà vua đúng như tục lệ.

Nhà vua nhận ra tôi ngay, và tỏ vẻ đặc biệt vui mừng được gặp lại: “A, ông Xinbát, xin chào mừng ông. Ta thề với ông là từ ngày ông ra đi ta luôn luôn nghĩ tới ông. Ta tạ ơn ngày hôm nay, ngày chúng ta được gặp lại nhau một lần nữa”. Tôi chúc tụng nhà vua, và sau khi cảm ơn lòng nhân hậu của Người, tôi dâng trình bức thư và tặng phẩm của hoàng đế: nhà vua tỏ ý rất hài lòng tiếp nhận.

Hoàng đế gửi tặng nhà vua một bộ giường ngủ hoàn chỉnh phủ dạ vàng, ước giá một nghìn xơcanh; năm mươi chiếc áo bằng một loại vải rất đắt tiền; một trăm chiếc khác bằng vải trắng loại tốt nhất của Cairô, Xuyê, Cufa và Alếchzanđri[43]; một chiếc giường khác màu tía, và một chiếc nữa làm theo một kiểu khác; một chiếc bình bằng mã não rộng miệng, dày một ngón tay và rộng nửa bộ, đáy bình chạm nổi một người đàn ông một chân quỳ xuống đất, tay giương một chiếc cung đã lắp tên, sẵn sàng bắn vào một con sư tử: và cuối cùng là một chiếc bàn sang trọng tương truyền để lại từ đời vua Xalômông vĩ đại. Bức thư của hoàng đế lời lẽ như sau:

“Nhân danh Đấng dẫn đường cao cả, xin gửi đến hoàng đế hùng cường và hạnh phúc lời chào của Harun An-Rasít, được Thượng đế cho phép nối ngôi các đấng tổ tiên vinh hiển của chúng tôi.

“Chúng tôi rất vui mừng nhận được thư bệ hạ, và xin gửi đến bệ hạ bức thư này từ triều đình chúng tôi, hy vọng nó được bệ hạ ngự lãm, và qua đó mà hiểu rõ và tán thành ý nguyện tốt lành của chúng tôi. Kính chào”.

Quốc vương đảo Xêrenđíp rất vui lòng thấy hoàng đế đáp lại mối tình hữu nghị của mình. Ít lâu sau buổi triều kiến ấy, tôi lại xin vào chầu vua để cáo biệt nhưng nhiều lần vẫn chưa được nhà vua chấp thuận. Cuối cùng tôi cũng được phép; và nhà vua, trước khi cho lui, còn ban cho một tặng phẩm có giá trị. Tôi xuống tàu trở về Bátđa; nhưng tôi không được may mắn về đến chốn như mình mong ước; Thượng đế lại định đoạt một cách khác hẳn.

Ba hoặc bốn ngày sau khi khởi hành, chúng tôi bị bọn cướp biển chặn đường. Chúng chẳng khó khăn gì mà không chiếm được tàu chúng tôi, bởi vì trên tàu hoàn toàn không chuẩn bị đối phó. Mấy người trên tàu muốn kháng cự, họ bị giết chết, còn về phần tôi và tất cả những người còn lại, vì không chống lại bọn cướp biển nên bị bắt làm nô lệ.

Sau khi bọn cướp tước đoạt hết và lột quần áo chúng tôi, rồi cho mặc những bộ đồ xấu xí, chúng đưa chúng tôi đến bán ở một hòn đảo lớn rất xa.

Tôi sa vào tay một người buôn giàu, ông ta mua xong liền dẫn ngay tôi về nhà, cho ăn ngon và mặc đúng như nô lệ. Mấy hôm sau, vì chưa thật rõ tôi là ai, ông ta hỏi tôi có biết nghề nghiệp gì không. Không để lộ rõ hơn nữa mình là ai, tôi chỉ đáp tôi không phải là dân thợ, mà là một người buôn bán chuyên nghiệp; bọn cướp biển bán tôi đã tước đoạt mất tất cả những gì tôi có. “Nhưng - ông ta lại hỏi - anh hãy cho ta biết, anh có biết bắn cung chứ?”. Tôi đáp đây là một trong những môn tôi luyện tập thời còn trẻ tuổi, và từ bấy vẫn chưa quên.

Thế là ông ta đưa cho tôi một bộ cung và tên, rồi cho tôi cưỡi lên voi ngồi sau lưng ông, dẫn tôi vào một khu rừng rất rộng cách xa thành phố chừng mấy giờ đường. Chúng tôi đi vào thật sâu, và khi thấy đã đến lúc dừng lại, ông ta bảo tôi xuống. Tiếp đó, trỏ một cây cao, ông ta bảo: “Chú hãy leo lên ngọn cây này, hễ thấy voi đi qua thì bắn, trong rừng này voi nhiều vô số. Nếu bắn ngã được một con nào, về báo tin cho ta biết”. Nói xong, ông ta để thức ăn lại cho tôi, lên đường trở về thành phố; còn tôi ngồi rình suốt cả đêm trên ngọn cây.

Suốt đêm không thấy có con voi nào; nhưng ngày hôm sau, mặt trời vừa mọc tôi thấy xuất hiện một đàn khá lớn. Tôi bắn nhiều mũi tên, và cuối cùng một con ngã xuống. Các con kháp chạy đi ngay, để cho tôi tự do về báo ông chủ biết kết quả vừa đạt được. Hay tin, ông khao tôi một bữa ngon, khen ngợi tài thiện xạ và vỗ về tôi. Xong, chúng tôi cùng đi vào rừng, đào một cái hố chôn con voi vừa bị bắn chết. Ông chủ dự định sẽ trở lại đây sau khi xác con vật đã thối rữa, lấy ngà đưa đi bán.

Tôi tiếp tục cuộc săn bắn như vậy trong hai tháng: và không ngày nào không giết chết một con voi. Không phải ngày nào cũng phục trên cùng một cây; khi ở cây, này khi chuyển sang cây khác. Một buổi sáng, tôi đang chờ đàn voi đến thì hết sức ngạc nhiên thấy chúng không đi băng qua rừng ngang trước mặt tôi như thường lệ, mà đứng dừng lại và xông thẳng đến phía tôi với một tiếng ào ào kinh khủng và đông đến nỗi mặt đất kín đặc những voi và rung lên dưới bước chân chúng. Trước cảnh tượng kỳ lạ ấy, tôi sửng sốt và khiếp đảm đến nỗi cung tên tuột khỏi tay rơi xuống đất.

Tôi lo sợ không phải không có lý do; đàn voi sau khi nhìn tôi một lát, một con lớn nhất giơ vòi ôm quàng lấy gốc cây, lắc mạnh, nhổ bật rễ và quật ngã ra đất. Tôi lăn xuống cùng với cây, nhưng con voi đưa vòi nhấc bổng tôi đặt lên lưng nó, tôi ngồi trên đó táng đởm kinh hồn, vai vẫn còn mang túi tên. Con voi ấy dẫn đàn đưa tôi đến một nơi, bỏ tôi xuống đất rồi tất cả bỏ đi. Các vị thử hình dung tình cảnh của tôi lúc đó; tôi tưởng như mình ngủ mê chứ không phải thức. Cuối cùng, sau khi nằm dài ra một lúc tại chỗ, không thấy còn có voi nữa, tôi đứng lên và nhận ra đây là một quả đồi khá dài và khá rộng, phủ đầy xương voi và ngà voi. Tôi xin thú thật những điều trông thấy làm cho tôi suy nghĩ rất nhiều. Tôi khâm phục bản năng những con vật ấy. Không nghi ngờ gì nữa, đây chính là nghĩa địa của chúng, chúng đưa tôi đến là nhằm cho tôi biết để tôi thôi không giết hại chúng nữa, bởi vì tôi giết chúng chẳng qua cũng chỉ để lấy ngà của chúng mà thôi. Tôi không nán lại trên quả đồi, mà quay trở lại ngay thành phố; sau khi đi bộ suốt một ngày một đêm, tôi về đến nhà chủ tôi. Dọc đường đi không gặp một con voi nào, điều đó làm cho tôi nghĩ rằng chúng đã vào sâu hơn nữa trong rừng, để cho con đường dẫn đến quả đồi không gặp trở ngại.

Ông chủ vừa trông thấy tôi liền kêu lên: “Ôi, Xinbát tội nghiệp ơi, ta rất đau khổ khi hiểu việc gì đã xảy ra với chú. Ta đã đi vào rừng, trông thấy một cây to vừa bị nhổ bật rễ, dưới đất có cung tên; và sau khi tìm chú mãi không thấy, ta đã tưởng không báo giờ được gặp lại chú nữa. Nào, chú hãy thuật lại cho ta nghe điều gì đã xảy ra. Nhờ đâu chú may mắn còn sống sót?”. Tôi đáp ứng sự hiếu kỳ của ông. Và ngày hôm sau, cả hai chúng tôi đến quả đồi, ông cực kỳ vui mừng nhận thấy những điều tôi nói là đúng sự thật. Chúng tôi chất cật lực rất nhiều ngà lên lưng con voi đưa chúng tôi đến đây. Trên đường về, ông chủ bảo tôi: “Người anh em ạ - ta gọi là người anh em bởi vì ta không muốn đối xử với chú như nô lệ nữa - ta cầu mong, sự phát hiện của chú sẽ làm cho ta giàu có. Thượng đế sẽ ban cho chú đủ mọi thứ của cải và phồn vinh. Ta tuyên bố trước Thượng đế rằng ta trả lại tự do cho chú. Ta đã giấu không cho chú biết điều chú sắp nghe đây.

“Các con voi trong rừng hằng năm làm chúng ta thiệt mất rất nhiều nô lệ được sai đi lấy ngà. Dù chúng ta dặn dò chúng đến thế nào đi nữa, sớm hay muộn rồi cũng bị những con vật tinh khôn ấy làm thiệt mạng. Thượng đế đã giải thoát chú khỏi sự hung tợn của chúng và chỉ ban phúc ấy cho chú mà thôi. Điều đó chứng tỏ Thượng đế đã thương chú, và cần có chú trong trần thế này để chú làm những việc tốt lành. Chú mang lại cho ta một mối lợi không thể tưởng tượng: từ trước tới nay chúng ta chỉ có thể lấy được ngà voi bằng cách hy sinh tính mạng của nô lệ; còn bây giờ, cả thành phố giàu lên nhờ cách của chú. Chú chớ tưởng là ta cho rằng trả lại tự do cho chú như vậy đã đủ thưởng công chú rồi; ta còn biếu chú thêm nhiều của cải đáng kể nữa. Ta có thể mời cả thành phố gây dựng cơ đồ cho chú, nhưng ta muốn chỉ riêng mình ta được hưởng vinh dự đó mà thôi.”

Nghe những lời nói chí tình ấy, tôi đáp: “Thưa chủ nhân, cầu Thượng đế giữ gìn ngài! Riêng việc trả lại tự do cho tôi đủ đền công tôi rồi; và để thưởng cho tôi chút công lao mà tôi được vinh hạnh đưa lại cho ngài và cho thành phố ngài, tôi chỉ xin phép ngài cho tôi được trở về xứ sở.”

— Được lắm! - ông ta đáp - gió mùa sắp đưa tàu bè tới đây ăn ngà voi. Lúc ấy, ta sẽ gửi chú về và sẽ cho chú các thứ để đưa về nhà.

Tôi lại cảm ơn ông làn nữa vì việc trả lại tự do cho tôi, về những dự định tốt lành đối với tôi. Tôi ở lại nhà ông chờ đợi gió mùa, và trong thời gian ấy chúng tôi đi lấy ngà voi ở quả đồi, nhiều đến nỗi các kho của ông đầy ắp. Tất cả các nhà buôn bán ngà voi đều làm như vậy, bởi vì không thể giấu lâu không cho họ biết sự phát hiện ấy.

Cuối cùng các tàu buôn đến, và ông chủ của tôi tự mình chọn chiếc tàu tôi sẽ đi, rồi cho xếp lên đến một nửa tàu ngà voi dành cho tôi. Ông cũng không quên cho đưa xuống tàu nhiều thức ăn uống cần cho chuyến đi; hơn nữa, ông còn buộc tôi dự những buổi chiêu đãi đắt tiền và nhận những vật lạ của địa phương. Tôi hết lời cảm ơn lòng tốt của ông, rồi xuống tàu. Trường hợp tôi được trả lại tự do kỳ lạ quá, khiến tôi không khỏi bàng hoàng...

Chúng tôi dừng lại ở một vài hòn đảo để lấy các thức ăn tươi. Chiếc tàu trước đây xuất phát từ một cảng thuộc đất liền nước Ấn-độ, chúng tôi lại về cập bến ấy; ở đấy, để tránh những nỗi nguy hiểm trên đường biển đến Banxôra, tôi cho bốc hết số ngà voi của mình, quyết tâm tiếp tục chuyến trở về bằng đường bộ. Tôi bán ngà voi được một số tiền rất lớn, mua nhiều vật hiếm để làm tặng phẩm; và khi đoàn của tôi chuẩn bị xong xuôi, tôi nhập vào một đoàn rất đông các nhà buôn. Đường đi rất lâu dài, trải qua nhiều gian khổ nhưng tôi kiên nhẫn chịu đựng khi nghĩ rằng thế là không còn sợ những cơn bão táp, cướp biển, rắn độc hoặc tất cả những hiểm nghèo tôi đã từng trải qua.

Mọi nỗi gian lao ấy rồi cũng qua khỏi; tôi về tới Bátđa êm đẹp. Trước hết, tôi đến chầu hoàng đế để tường trình về chuyến đi sứ của tôi. Nhà vua nói chuyến đi của tôi quá lâu làm cho Người lo lắng, tuy vậy Người bao giờ cũng vẫn hy vọng Thượng đế sẽ không bỏ tôi. Khi tôi thuật lại câu chuyện về các con voi, Người tỏ ra hết sức kinh ngạc, có lẽ Người đã không tin là chuyện đó có thật nếu không biết rõ sự trung thực của tôi từ trước. Người thấy chuyện ấy và các câu chuyện khác của tôi thuật lại khá kỳ lạ, liền giao cho một viên quan văn ghi chép lại bằng chữ vàng để gìn giữ trong kho tàng của Người. Tôi ra về, rất hài lòng vì vinh dự và những tặng phẩm Người ban cho; sau đó tôi hoàn toàn dành cuộc sống của mình cho gia đình, bà con và bè bạn.

Xinbát kết thúc câu chuyện kể về chuyến đi thứ bẩy và cuối cùng của ông. Hướng về Hinbát, ông nói thêm: “Thế nào, ông bạn, bạn có bao giờ nghe ai đã từng trải qua nhiều khổ ải bằng tôi không; hoặc có ai đã từng sống trong những tình huống gian nan dường ấy? Sau bấy nhiêu việc làm, tôi hưởng thụ một cuộc sống dễ chịu và bình yên, chẳng phải là điều công bằng sao?”. Ông nói xong, Hinbát tiến đến gần, hôn tay ông và nói: “Thưa ngài, phải nhận rằng ngài đã trải qua nhiều nỗi nguy hiểm khủng khiếp. Những nỗi vất vả của tôi không thể so sánh với những nỗi vất vả của ngài; nếu nó có làm cho tôi buồn bực trong chốc lát thì tôi cũng còn được an ủi bằng món lợi nhỏ thu được sau đấy. Không những ngài đáng hưởng thụ một cuộc sống an nhàn, mà ngài còn xứng đáng với tất cả những của cải ngài có, bởi vì ngài biết cách sử dụng tiền của và hào phóng xiết bao. Xin ngài cứ tiếp tục sống trong niềm vui đó cho đến trọn đời.”

Xinbát lại sai biếu lão một trăm đồng xơcanh; ông nhận lão vào số bạn bè của mình, bảo lão hãy thôi nghề khuân vác và tiếp tục đến ăn cơm ở nhà ông để cho lão có lý do mà trọn đời nhớ tới Xinbát Người đi biển.

CHUYỆN NUARẾTĐIN ALI VÀ BÊTRẾTĐIN HÁTXAN

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ[44], ngày xưa ở Ai-cập, có một vị hoàng đế rất công minh, hay làm việc nghĩa, thương người và hào phóng. Tài thao lược của vua làm cho các nước láng giềng đều kinh sợ. Nhà vua thương yêu những người, nghèo khổ, che chở các nhà bác học và cất nhắc họ lên giữ những chức vụ trọng yếu. Thượng thư của hoàng đế là một con người thận trọng, khôn ngoan, sâu sắc, tinh thông văn chương cũng như tất cả các môn khoa học. Ông có hai người con trai rất khôi ngô, cả hai đều nối chí cha: người con đầu tên là Sêmxêtđin Môhamết[45], người con thứ hai tên là Nuarếtđin Ali[46], người này đặc biệt có đủ mọi phẩm cách trên đời. Viên đại thần qua đời, hoàng đế cho triệu hai con trai của ông đến, ban cho mỗi người một chiếc áo thượng thư và phán: “Ta rất buồn về sự tổn thất của các ngươi. Ta cũng bị thiệt thòi không kém các ngươi. Ta muốn chứng tỏ điều đó cho các ngươi thấy, và bởi vì ta biết các ngươi sống chung với nhau, ta phong cho hai anh em cùng một phẩm trật như nhau. Các người hãy ra về, và hãy noi gương phụ thân các ngươi.”

Hai viên tân thượng thư tạ ơn vua, rồi trở về nhà lo việc tổ chức lễ tang cha. Sau một tháng, họ mới ra khỏi nhà lần đầu, đến dự hội đồng cơ mật của nhà vua lần đầu và từ đấy tiếp tục dự đều đặn tất cả các buổi thiết triều. Mỗi lần hoàng đế đi săn, một trong hai anh em theo hầu, và hai người cứ thay nhau hưởng vinh dự ấy. Một hôm, sau bữa cơm chiều (trước hôm người anh sẽ theo hầu hoàng đế đi săn), hai anh em ngồi tán chuyện với nhau, người anh chợt bảo em trai: “Chú ạ, cả hai anh em ta đều chưa vợ và chúng ta sống với nhau rất thuận hòa, anh vừa nẩy ra một ý; chúng ta sẽ cưới cùng một ngày hai chị em ruột mà chúng ta chọn trong một gia đình môn đăng hộ đối. Chú nghĩ thế nào về ý kiến ấy?”

— Anh ạ, - Nuarếtđin Ali đáp - tôi nghĩ rằng ý kiến của anh thật xứng đáng với tình thân thiết giữa anh em ta. Không thể nào có ý hay hơn, và về phần tôi, tôi sẵn sàng làm tất cả những gì anh muốn.

— Ấy, nhưng chưa hết đâu, - Sêmxêtđin Môhamết lại nói - trí tưởng tượng của anh còn đi xa hơn nữa kia: giả dụ vợ chúng ta có mang ngay tối tân hôn, và sau đấy sinh đẻ cùng một ngày, chú sinh con trai và anh sinh con gái thì chúng ta sẽ gả cho nhau khi nào chúng đến tuổi thành gia thất.

— Ồ, - Nuarếtđin Ali thốt lên, - đến thế thì phải nhận rằng thật là một dự kiến tuyệt vời! Đám cưới ấy sẽ đánh dấu sự thuận hòa giữa anh em ta, và tôi vui lòng chấp nhận. Nhưng anh ạ, nếu cuộc hôn nhân ấy trở thành sự thật, anh có định là con trai tôi sẽ cho con gái anh một món tiền để cháu làm của hồi môn không?

— Điều ấy chẳng khó khăn gì, - người anh cả lại nói - anh tin rằng ngoài những quy ước thông thường trong giấy giá thú, chú sẽ đồng ý cho cháu ít nhất ba nghìn đồng xơcanh, ba thửa đất tốt và ba tên nô lệ.

— Điều ấy thì tôi không tán thành, - người em nói. - Chúng ta chẳng phải là anh em và đồng thời, lại cùng một tước vị như nhau hay sao? Với lại anh và tôi, chúng ta há chẳng biết thế nào là lẽ công bằng ư? Người nam bao giờ cũng quý hơn người nữ, thế không phải là chính anh phải cho con gái anh một món tiền hồi môn lớn sao? Theo nhận xét của tôi, anh đúng là người xoay xở trên lưng kẻ khác.

Mặc dù Nuarếtđin Ali vừa nói vừa cười, người anh vốn không thông minh lắm, cho là mình bị xúc phạm, liền nổi nóng: “Khốn nạn cho con trai chú! chú lại dám đánh giá nó hơn con gái ta. Ta lấy làm lạ sao chú lại cả gan cho rằng chỉ có nó là xứng đáng với con gái ta. Đúng là chú đã mất hết đầu óc suy nghĩ cho nên mới đặt chú bằng vai phải lứa với ta và nói rằng chú với ta là đồng liêu. Này, con người bạo gan này, ta nói cho mà biết vì chú láo xược như thế, ta không đồng ý gả con gái ta cho con trai chú nữa đâu dù chú có cho nó nhiều hơn tất cả của cải chú có”. Câu chuyện đấu khẩu buồn cười giữa hai anh em với cái đám cưới của những đứa con chưa ra đời, thế mà rồi đi khá xa. Sêmxêtđin Môhamết nổi nóng đến mức đe dọa: “Nếu ngày mai ta không phải theo hầu hoàng đế, thì ta sửa cho chú một trận nên thân; nhưng hôm nào trở về ta sẽ cho chú biết xem thử em có quyền được ăn nói hỗn láo với anh cả như chú nói với ta vừa rồi hay không?”. Nói đến đấy, anh lui về buồng riêng, và người em cũng về buồng mình nghỉ.

Sáng hôm sau, Sêmxêtđin Môhamết dậy thật sớm, đến hoàng cung để theo hoàng đế đi săn, ngược lên mãi miền thượng thành phố Cairô, phía các kim tự tháp. Về phần Nuarếtđin Ali, chàng trải qua một đêm đầy băn khoăn lo lắng; và suy đi nghĩ lại, chàng thấy không thể nào sống chung với một ông anh đối xử với mình kiêu căng như vậy, chàng đi dần một quyết định. Chàng sai chuẩn bị một con lừa tốt, mang theo tiền bạc, châu báu và một ít thức ăn, rồi bảo với người nhà, mình muốn đi chơi vài ba hôm và chỉ muốn đi mình, xong đâu đấy chàng lên đường.

Ra khỏi thành phố Cairô, chàng đi qua sa mạc về phía Arabi. Nhưng con lừa kiệt sức chết gục trên đường, chàng bắt buộc phải đi bộ. May sao, một người đưa thư trên đường đi Banxôra gặp chàng liền cho chàng ngồi ghé đằng sau, trên lưng ngựa của anh ta. Đến Banxôra, Nuarếtđin Ali nhảy xuống và cảm ơn người đưa thư đã vui lòng giúp đỡ mình. Trong lúc chàng đang đi qua các phố định tìm một nơi trọ, thì một vị quan to có rất đông tùy tùng đi tới; tất cả nhân dân hai bên đường đều kính cẩn dừng lại chờ cho đoàn đi qua. Nuarếtđin Ali cũng đứng lại như mọi người. Đấy là tể tướng của hoàng đế xứ Banxôra đang đích thân đi tuần tra để lấy uy của mình duy trì trật tự và thanh bình trong thành phố.

Vị đại thần ấy tình cờ trông thấy chàng trai trẻ và thấy khuôn mặt chàng rất đáng mến. Ông nhìn chàng đầy cảm tình; và khi đi ngang qua trước một, thấy chàng ăn mặc áo quần đi đường, liền dừng lại hỏi chàng là ai và từ đâu đến. “Bẩm quan lớn, - Nuarếtđin Ali đáp - tôi là người Ai-cập và sinh ở Cairô; tôi từ giã đất nước tôi vì có chuyện quá bực mình đối với một người bà con, đến nỗi tôi quyết định sẽ đi khắp thế gian và chết còn hơn là trở về nước nhà”. Tể tướng, một cụ già đáng kính, nghe như vậy liền nói: “Con ạ, con chớ nên làm như vậy. Trên thế gian này chỉ toàn có khổ ải và con chưa biết hết những nỗi gian truân con sẽ phải chịu đựng đâu. Tốt hơn hết là còn hãy lại đây, hãy đi theo ta, có lẽ ta sẽ làm cho con quên được cái chuyện đã buộc con phải rời bỏ quê nhà.”

Nuarếtđin Ali đi theo tể tướng xứ Banxôra, ông này chẳng bao lâu biết rõ các đức tính của chàng liền đem lòng yêu mến; và một hôm bảo riêng với chàng: “Con ạ, ta đã cao tuổi lắm rồi, như ngọn đèn trước gió, chắc là ta chẳng còn sống được bao lâu nữa. Trời cho ta được một mụn con gái cũng đẹp không kém gì con, và hiện nay nó đã đến tuổi lấy chồng. Nhiều vị quan to có thế lực trong triều đình đã hỏi xin ta cho con trai họ; nhưng ta vẫn chưa bằng lòng gả cho ai. Đối với con, ta yêu con và thấy con xứng đáng làm bạn với con ta; ta chuộng con hơn tất cả các đám hỏi khác, và sẵn sàng nhận con là rể. Nếu con vui lòng nhận lời, ta sẽ tâu với hoàng đế là đã nhận con làm con nuôi, và cầu xin người cho phép con được thế tập thay ta giữ cương vị tể tướng của vương quốc Banxôra; đồng thời vì ta đã già yếu cần được nghỉ ngơi, ta sẽ cho con không những quyền sử dụng tất cả tài sản của ta, mà còn giao cho quyền cai quản mọi công việc của đất nước nữa.”

Tể tướng nước Banxôra chưa nói dứt những lời đầy lòng nhân từ và hào hiệp, Nuarếtđin Ali đã phủ phục xuống dưới chân ông, biểu lộ nỗi mừng vui và lòng biết ơn sâu sắc tự đáy lòng, chàng nói với ông rằng chàng sẵn sàng làm mọi việc ông dạy bảo. Thế là tể tướng cho mời các quan chức chính trong dinh ông lại, bảo họ trang trí phòng lớn và chuẩn bị một bữa tiệc to. Tiếp đó, ông cho người đi gặp tất cả các vị đại thần trong triều và trong thành phố, mời họ vui lòng hạ cố đến nhà ông. Vì Nuarếtđin Ali đã nói cho ông biết rõ gia thế của mình, khi mọi người tề tựu đông đủ, tể tướng trình bày như sau - ông cho rằng cần làm như vậy để khỏi mất lòng những người cầu hôn bị khước từ: “Thưa các ngài, tôi rất sung sướng được báo để quý ngài rõ một điều tôi giữ kín cho đến tận hôm nay. Tôi có một ông anh là tể tướng của hoàng đế nước Ai-cập, cũng như tôi có vinh dự là tể tướng của hoàng đế nước ta vậy. Ông anh tôi chỉ có một con trai, ông chẳng muốn hỏi vợ cho cháu ở bên triều đình Ai-cập mà gửi sang đây xin con cháu bé nhất nhà tôi, để qua đó mà đoàn tụ hai chi trong họ. Cháu trai ấy, mà tôi đã nhận là cháu họ khi vừa mới đến, và bây giờ tôi coi như con rể, chính là công tử các ngài trông thấy đây, và tôi hân hạnh giới thiệu với các ngài. Tôi rất lấy làm vinh hạnh được các ngài vui lòng đến dự lễ thành hôn của các cháu, mà tôi dự định tổ thức hôm nay”. Không một vị khách nào có thể cho là tể tướng không đúng khi chọn cháu họ mình chứ không phải là một đám cầu hôn có vai vế nào khác để gả con gái, cho nên đều tuyên bố rằng tể tướng cho tổ chức lễ thành hôn thế này là phải; họ vui lòng chứng kiến buổi lễ, và cầu chúc Thượng đế cho ông trường thọ để được nhìn thấy kết quả của cuộc hôn phối tốt đẹp này.

Các quan tề tựu ở dinh tể tướng nước Banxôra biểu lộ lòng hân hoan được dự lễ cưới con gái ông kết hôn cùng Nuarếtđin Ali, mọi người ngồi vào bàn và yến tiệc rất lâu. Cuối bữa tiệc, mứt kẹo được bày ra, và theo phong tục, ai mang về được bao nhiêu cứ lấy. Giữa lúc ấy, các pháp quan bước vào, giấy giá thú cầm sẵn ở tay. Các vị quan chủ chốt ký tên vào làm chứng, sau đấy mọi người ra về.

Khi trong nhà không còn có ai nữa, tể tướng giao cho những người chuyên trông nom buồng tắm, đã được ông ra lệnh chuẩn bị từ trước, dẫn Nuarếtđin Ali vào; ở đây đã sẵn có vải khăn chưa bao giờ dùng lời, trang nhã và sạch sẽ đến thích mắt, cũng như mọi thứ vật dụng cần thiết khác. Chàng rể sau khi được người ta tắm gội rửa ráy, kỳ cọ xong, lại muốn mặc lại bộ quần áo vừa cởi ra, nhưng người ta đã đưa cho chàng một bộ khác cực kỳ lộng lẫy. Ăn mặc sang trọng như vậy và xức những loại nước hoa tuyệt hảo nhất, chàng đến gặp tể tướng nhạc phụ. Ông rất hài lòng về vẻ tuấn tú của chàng, cho chàng ngồi xuống bên cạnh, và bảo: “Con ạ, con đã cho cha biết tên tuổi và địa vị của con bên triều đình Ai-cập, còn cũng đã nói với cha là vì bất hòa với anh con, con từ giã quê hương. Hôm nay, cha yêu cầu con hãy tâm sự hết với cha. Con phải hoàn toàn tin cậy cha, không được giấu giếm cha một điều gì.”

Nuarếtđin Ali thuật lại hoàn cảnh xảy ra sự cãi cọ giữa anh em. Tể tướng nghe chuyện mà không nhịn được cười: “Thật là chuyện kỳ cục nhất trần gian! Làm sao các con lại đến mức như vậy chỉ vì một cuộc hôn nhân tưởng tượng, hả con? Ta tiếc là con với anh cả con giận nhau do một chuyện chẳng ra sao; ta cũng thấy rằng chính anh con sai khi tự cho rằng mình bị xúc phạm vì một câu nói đùa, tuy vậy ta cũng cảm ơn trời đất về cái sự bất đồng đã đưa lại cho ta một chàng rể như con. Nhưng đêm đã quá muộn rồi, và bây giờ là lúc con nên đi nghỉ. Con đi đi, vợ con đang chờ con. Ngày mai, cha sẽ tiến cử con với hoàng đế, cha hy vọng Người sẽ tiếp đón con bằng một cách mà cả hai cha con ta đều hài lòng.”

Nuarếtđin Ali từ giã nhạc phụ để trở về buồng của vợ.

Điều đáng chú ý là, cùng một ngày, đám cưới của Nuarếtđin Ali diễn ra ở Banxôra, thì ở Cairô, Sêmxêtđin Môhamết cũng cưới vợ. Số là, sau khi Nuarếtđin Ali bỏ Cairô đi xa với ý định không bao giờ trở lại nữa, người anh cả Sêmxêtđin Môhamết phải theo hầu hoàng đế Ai-cập đi săn mãi một tháng sau mới trở về. Chàng chạy vội đến buồng Nuarếtđin Ali và rất ngạc nhiên hay tin rằng, lấy cớ đi chơi vài ba ngày, Nuarếtđin cưỡi lừa ra khỏi nhà, đúng vào hôm hoàng đế đi săn, và từ bấy đến nay, không trở lại. Chàng cũng băn khoăn, vì không nghi ngờ gì nữa, chính những lời nói gay gắt của chàng là nguyên nhân gây nên việc đó. Chàng cho một người mang thư sang Đamát và đến tận Alep; song lúc bấy giờ Nuarếtđin đã ở Banxôra. Người đưa thư quay trở về nói rằng không biết được tin tức gì, Sêmxêtđin Môhamết định bụng sẽ cử anh ta đi nơi khác tìm, và trong khi chờ đợi, chàng quyết định lấy vợ. Chàng kết hôn với con gái một trong các vị đại thần có thế lực nhất ở Cairô cùng ngày với đám cưới người em trai lấy con gái tể tướng xứ Banxôra.

Chuyện chưa phải đã hết, còn nhiều điều nữa xảy ra: sau chín tháng, vợ Sêmxêđin Môhamết sinh một con gái ở Cairô, cùng ngày hôm ấy vợ Nuarếtđin Ali ở Banxôra cũng cho ra đời một chú bé được đặt tên là Bêtrếtđin Hátxan[47]. Tể tướng nước Banxôra hết sức vui mừng, ông ban ơn rộng rãi và cho tổ chức những cuộc vui chơi công cộng nhân dịp sinh hạ cháu trai. Sau đấy, để tỏ cho con rể thấy ông rất hài lòng về chàng, ông đến hoàng cung khúm núm khẩn cầu hoàng đế cho phép Nuarếtđin Ali được thế tập chức vụ của ông để, theo lời ông, cho ông được có niềm an ủi trước khi nhắm mắt thấy con rể thay mình trong cương vị tể tướng.

Hoàng đế đã gặp Nuarếđin Ali với rất nhiều cảm tình hôm chàng đến ra mắt sau ngày lễ kết hôn, và từ hôm ấy vẫn nghe nói những điều tốt đẹp về chàng, liền vui lòng ban ân tứ đó. Nhà vua truyền mặc áo tể tướng cho chàng ngay trước mặt mình.

Ngày hôm sau, khi tể tướng trông thấy con rể thay mình chỗ tọa hội đồng nội các, làm đủ mọi chức năng của vị quan đầu triều, thì niềm vui của ông bố vợ thật là trọn vẹn. Nuarếtđin Ali làm nhiệm vụ đó thành thạo như suốt cả đời chàng đã quen với chức trách này. Sau đấy, chàng tiếp tục tham dự tất cả những phiên họp nội các mà ông bố vợ vì già yếu không thể có mặt được. Bốn năm sau cuộc hôn nhân ấy, cụ già nhân hậu qua đời, mãn nguyện vì được nhìn thấy một kẻ nối dõi đầy hứa hẹn giữ vững một cách xuất sắc gia thanh của mình.

Nuarêtđin Ali tổ chức đám tang bố vợ với tất cả tình thương yêu và lòng biết ơn sâu sắc. Và khi Bêtrếtđin Hátxan, con trai chàng vừa lên bảy, chàng giáo phó con cho một thầy giáo rất giỏi. Thầy bắt đầu dạy dỗ chú bé sao cho xứng đáng với dòng dõi của nó. Thầy thấy chú bé này quả thật thông minh, sâu sắc, có khả năng tiếp thu mọi điều mình chỉ bảo.

Hai năm sau, Bêtrếtđin Hátxan đã đọc thông viết thạo, thuộc lòng toàn bộ kinh Côran. Nuarếtđin Ali liền mời thêm nhiều thầy giáo khác đến vun đắp trí tuệ cho con đến nỗi mới mười hai tuổi, chú không phải nhờ các thầy hướng dẫn nữa. Khuôn mặt chú lúc bấy giờ đã phát triển đầy đủ, chú xinh trai đến nỗi không ai không muốn nhìn.

Tới thời gian ấy, Nuarếtđin Ali vẫn chỉ nghĩ đến chuyện cho con học tập, và chưa hề cho chú đi đâu. Chàng đưa con vào hoàng cung cho chú được vinh dự lạy hoàng đế. Chú được nhà vua tiếp đón rất ân cần. Những người đầu tiên trông thấy chú đi ngoài đường phố đều say mê vẻ xinh trai của chú; mọi người đều thốt lên những tiếng kinh ngạc và không tiếc lời ngợi khen.

Nuarếtđin Ali định bụng đào tạo con trai đủ năng lực để một ngày kia thay thế địa vị của mình, cho nên chàng không tiếc một thứ gì và cho con tham dự những công việc khó khăn nhất để cho chú sớm làm quen. Chàng không coi nhẹ một việc gì có quan hệ đến sự tiến bộ của đứa con trai thân yêu. Vừa lúc chàng bắt đều trông thấy công lao khó nhọc của mình ra hoa kết quả, chàng đột nhiên bị một cơn bệnh ác liệt đến nỗi chàng cảm thấy rất rõ là mình sắp gần đất xa trời. Biết mình không hy vọng gì có thể qua được, chàng chuẩn bị để qua đời như một người Hồi giáo chân chính. Trong giờ phút quý báu ấy, chàng không quên con trai Bêtrếtđin thân yêu; chàng cho gọi đến và bảo: “Con ạ, con đã biết thế gian có thể hủy diệt, chỉ có nơi mà cha sắp đến mới thật là vĩnh cửu mà thôi. Ngay từ bây giờ, con phải sẵn sàng như cha đây; con hãy chuẩn bị ra đi mà không chút nuối tiếc, và lương tâm không hề bị cắn rứt vì chưa làm tròn các bổn phận của một tín đồ Hồi giáo hoặc của một con người trung hậu hoàn toàn. Về tôn giáo, con đã có hiểu biết đầy đủ nhờ những điều các thầy giáo của con dạy bảo và qua kinh sách. Về phần con người trung hậu, cha sẽ chỉ bảo cho con một vài điều, con cố mà ghi nhớ. Vì mọi người đều cần phải tự biết mình, mà con sẽ không thể nào tự biết mình đầy đủ nếu chưa biết rõ cha là ai, bởi vậy cha sẽ nói cho con tường.

Cha ra đời ở Ai-cập, - chàng nói tiếp, - thân sinh cha, tức tổ phụ của con, là tể tướng của hoàng đế nước ấy. Chính cha cũng từng được vinh dự là một thượng thư của hoàng đế Ai-cập cùng với anh trai cha tức là bác ruột con, mà cha tin là hiện nay còn sống, bác tên là Sêmxêtđin Môhamết. Cha bắt buộc phải xa bác, rồi cha đến đất nước này, đạt được địa vị mà cha giữ cho tới ngày nay. Nhưng con sẽ hiểu kỹ lưỡng hơn về tất cả những điều đó qua một cuốn sổ mà cha sẽ đưa cho con đây.”

Vừa nói, Nuarếtđin Ali vừa rút cuốn sổ tự tay chàng ghi chép và luôn luôn mang theo bên người, trao cho Bêtrếtđin Hátxan: “Con hãy cầm lấy, lúc nào rỗi rãi sẽ đọc; con sẽ tìm thấy trong ấy, giữa nhiều chuyện khác, ngày cưới của cha và ngày sinh của con. Những chi tiết đó có lẽ con sẽ cần đến sau này, vì vậy con phải giữ cuốn sổ cẩn thận”. Bêtrếtđin Hátxan, đang buồn rầu vì thấy cha đau yếu, càng thêm xúc động khi nghe những lời nói ấy, chú nhận cuốn sổ mà nước mắt ròng ròng, chú hứa với cha sẽ không bao giờ xa rời nó.

Vừa lúc ấy, Nuarếtđin Ali bị một cơn choáng làm chàng tưởng sắp thở hơi cuối cùng. Nhưng chàng hồi tỉnh được và nói tiếp: “Con ạ! Phương châm đầu tiên mà cha dạy con là không nên giao du bừa bãi với đủ loại người. Cách sống yên ổn là hoàn toàn sống với nội tâm và không chuyện trò dễ dãi với kẻ khác. Phương châm thứ hai là không dùng bạo lực với bất kỳ ai, bởi vì nếu làm như vậy, tất cả mọi người sẽ nổi dậy chống lại con; con phải xem cuộc đời như một người chủ nợ mà con phải trả bằng sự ôn hòa, tình thương yêu và tình khoan dung. Phương châm thứ ba là không hé răng khi người khác chửi rủa mình. Tục ngữ có câu: ai im lặng thì sẽ thoát khỏi cơn nguy biến. Con phải thực hành điều đó đặc biệt trong trường hợp này. Con cũng đã biết một nhà thơ của chúng ta đã nói: im lặng là vật trang trí và điều bảo vệ cuộc sống, không nên nói ra như cơn dông làm hỏng mất những thứ đó. Không bao giờ người ta hối hận là đã im không nói, ngược lại thường lấy làm bực mình vì đã trót nói ra. Phương châm thứ tư là không nên uống rượu, vì đấy là cội nguồn của mọi tội lỗi, phương châm thứ năm là điều khiển tốt tài sản của con. Nếu con không hoang phí, nó sẽ giúp con khi con cần đến. Tuy nhiên cũng không nên quá bủn xỉn; dù con có ít tiền nhưng tiêu pha đúng lúc thì vẫn có nhiều bạn bè, ngược lại, nếu con rất giàu có nhưng dùng tiền của không đúng cách, thì mọi người sẽ xa lánh và từ bỏ con.”

Tóm lại, cho đến lúc lâm chung, Nuarêđin Ali vẫn tiếp tục khuyên bảo con trai; và khi chàng qua đời, lễ tang được tổ chức trọng thể.

Bêtrếđin Hátxan ở Banxôra - người ta gọi như vậy, bởi vì chàng sinh ra ở thành phố này - vô cùng đau đớn trước tang cha. Đáng lẽ chỉ cư tang một tháng như phong tục, chàng ngồi ở nhà suốt hai tháng liền để than khóc, không hề tiếp một ai, không ra khỏi cửa ngay cả vào chầu hoàng đế. Nhà vua bực mình về sự chểnh mảng ấy, coi đây là một dấu hiệu miệt thị triều đình và bản thân mình, liền nổi cơn thịnh nộ. Trong cơn nóng giận, nhà vua cho gọi tể tướng mới đến - nhà vua đã cử người thay thế Nuarêtđin Ali ngay khi được tin ông qua đời - và ra lệnh cho ông đến ngay nhà người mới mất không những tịch thu tất cả nhà cửa đất đai và tài sản, không để lại một tí gì cho Bêtrếđin Hátxan, mà lại còn ra lệnh bắt giữ cả chàng nữa.

Tân tể tướng, có một số đông lính tráng ở hoàng cung, nhân viên tư pháp và nhiều quan chức khác đi theo, lập tức kéo nhau lên đường thực hành mệnh lệnh đó. Một nô lệ của Bêtrếđin Hátxan, tình cờ đi giữa đám đông, vừa biết được ý định của tể tướng liền ba chân bốn cẳng chạy về báo trước cho chú biết. Lúc ấy, chàng đang ngồi ở nhà ngoài, vẫn buồn bã như khi cha vừa mới mất. Anh ta phủ phục dưới chân chàng, thở không ra hơi, và sau khi hôn gấu áo chàng anh ta nói: “Xin ngài hãy chạy trốn đi, hãy chạy trốn nhanh lên.”

— Có việc gì vậy? - Bêtrếtđin ngẩng đầu hỏi - mày có tin tức gì cho ta hay?

— Thưa ngài - anh đáp - không nên để mất thì giờ. Hoàng đế đang nổi trận lôi đình và đang sai người đến dinh thự gia sản của ngài, và tống giam cả ngài nữa đấy.

Lời tên nô lệ trung thành và yêu mến làm cho Bêtrếtđin Hátxan hết sức lưỡng lự. Chàng nói: “Nhưng ta còn kịp quay vào nhà. Ít ra cũng phải lấy mang theo một ít liền bạc, châu báu chứ?”

— Không đâu, thưa ngài. Tể tướng sẽ đến đây ngay trong giây lát. Ngài phải đi ngay tức khắc, hãy trốn đi mau.

Bêtrếtđin Hátxan vội đứng lên, xỏ chân vào dép, rồi kéo một tà áo lên che mặt và chạy trốn, mà cũng chẳng rõ nên đi về hướng nào để tránh tai họa đang đe dọa. Ý nghĩ đầu tiên đến với chàng là mau mau tới được cái cổng gần nhất để thoát ra ngoài thành phố. Chàng chạy một mạch đến tận nghĩa địa công cộng. Vì trời sắp tối, chàng quyết định sẽ nghỉ đêm tại mộ cha chàng. Đấy là một công trình hình vòm cao, vẻ bên ngoài khá đẹp, mà tể tướng Nuarêtđin Ali đã cho xây dựng khi ông còn sống. Dọc đường, Bêtrếtđin gặp một người Do thái rất giàu chuyên nghề cho vay lãi và buôn bán. Lão ta vừa đến một nơi nào đó có công việc làm ăn và đang trên đường trở về thành phố.

Nhận ra Bêtrếtđin, lão Do thái dừng lại và chào rất cung kính.

Lão Do thái ấy lên là Ixắc, sau khi đã hôn tay chân; xong liền nói: “Thưa ngài, tôi có được phép hỏi thăm ngài đi đâu trong giờ này, hình như chỉ có một mình, và vẻ hơi xúc động không? Có việc gì làm cho ngài phiền lòng chăng?

— Vâng, - Bêtrếtđin đáp - tôi vừa mới ngủ và mơ thấy phụ thân tôi hiện lên. Người quắc mắt nhìn tôi như thể đang giận tôi ghê lắm. Tôi giật mình tỉnh giấc hoảng hốt, đến đây ngay để cầu nguyện bên mộ người.

Lão Do thái không biết nguyên nhân vì sao Bêtrếtđin Ali ra khỏi thành phố. “Thưa ngài, - lão nói - cụ tể tướng quá cố thân sinh ra ngài và cũng là chúa công thương tiếc của tôi có nhiều hàng hóa xếp trên nhiều chiếc tàu hiện đang ngoài mặt biển và thuộc quyền sở hữu của ngài, tôi yêu cầu ngài hãy vui lòng bán cho tôi chứ đừng bán cho bất kỳ nhà buôn nào khác. Tôi có thể mua bằng tiền mặt tất cả các hàng hóa chở trên các tàu của ngài; và để bắt đầu, nếu ngài đồng ý nhường cho chuyến đầu tiên sắp về tới cảng, tôi xin trả ngài một nghìn đồng xơcanh. Tôi có sẵn món tiền ấy trong hầu bao đây, tôi sẵn sàng ứng trước cho ngài”. Vừa nói lão vừa rút một túi tiền lớn đeo ở cánh tay, bên trong áo, và chỉ cho chàng thấy dấu xi niêm phong.

Trong tình thế lúc bấy giờ, bị xua đuổi khỏi nhà và tước đoạt mất mọi thứ trên đời, Bêtrếtđin Hátxan coi lời đòi hỏi của lão Do thái như là một ân huệ trời cho. Chàng hết sức mừng rỡ nhận lời. Lão Do thái nhắc lại: “Thưa ngài, thế là ngài đồng ý để cho tôi số hàng hóa chở trên chiếc tàu đầu tiên của ngài sẽ cập bến cảng này với giá một nghìn đồng xơcanh?”

— Vâng, tôi đồng ý bán cho ngài với giá một nghìn xơcanh - Bêtrếtđin Hátxan đáp - việc ấy coi như xong.

Lão Do thái lập tức đặt vào tay chàng chiếc túi đựng một nghìn xơcanh và xin đếm cho chàng xem. Nhưng Bêtrếtđin miễn cho lão việc ấy, chàng nói chàng rất tin ở lão. “Nếu như vậy thì, - lão Do thái lại nói, - xin ngài làm ơn biên cho mấy chữ về chuyện mua bán mà chúng ta vừa thỏa thuận với nhau”. Vừa nói, lão vừa rút cái túi giấy đeo ở thắt lưng, lấy ra một cây bút đã gọt sẵn, cùng một mảnh giấy đưa cho chàng, rồi trong khi lão nâng lọ mực. Bêtrếtđin Hátxan cầm bút viết:

“Văn tự này là để làm bằng rằng Bêtrếtđin Hátxan ở Banxôra đã bán cho ông Do thái Ixắc, với giá tiền một nghìn đồng xơcanh đã nhận đủ, toàn bộ hàng hóa chở trên chiếc đầu tiên. Trong đoàn tàu thủy của tôi sẽ cập bến cảng nay mai.

Bêtrếtđin Hátxan ở Banxôra”.

Viết xong chàng trao cho lão Do thái, lão bỏ vào cặp giấy và cáo từ. Trong khi Ixắc tiếp tục đi về thành phố. Bêtrếtđin Hátxan tiếp tục đi đến mộ Nuarếtđin Ali cha chàng. Đến nơi, chàng quỳ dập mặt xuống đất, nước mắt đầm đìa, và thở than cho nỗi cơ cực của mình. “Hỡi ôi! hỡi Bêtrếtđin không may, thân phận mày sẽ ra sao? Mày sẽ đi đâu để trốn tránh một nhà vua bất công đang làm tình làm tội mày? Đau khổ vì mắt một người cha thân yêu chưa đủ hay sao? Làm sao số phận lại nỡ quàng thêm cho tôi một tai họa mới thế này?”

Chàng quỳ như vậy hồi lâu rồi mới ngẩng lên. Lòng càng quặn đau như thắt, chàng dựa đầu vào thành mộ cha và luôn miệng thở dài than vắn cho đến khi buồn ngủ quá, gục xuống, nằm dài ra nền nghĩa địa và thiếp đi.

Chàng vừa thiu thiu được một chốc thì một thần linh, ban ngày vẫn trú ẩn trong nghĩa địa, đêm nay như thường lệ sắp sửa xuống trần gian, trông thấy chàng trai trẻ trong mộ Nuarếtđin Ali. Thần vào mộ; và vì Bêtrếtđin nằm ngửa, thần hết sức xúc động trước vẻ đẹp của chàng. Thần thầm bảo: “Con người này, qua vẻ đẹp bên ngoài, có thể là một thiên thần ở thiên đường hạ giới, Thượng đế sai xuống để làm cho thế gian điên đảo vì sắc đẹp của chàng”. Sau khi ngắm nghía kỹ lưỡng, thần bay lên không trung, ở đây tình cờ gặp một tiên nữ. Hai bên chào nhau xong, thần nói: “Xin mời bạn cùng với tôi xuống cái nghĩa địa tôi ẩn, tôi sẽ cho bạn xem một con người đẹp diệu kỳ xứng đáng cho bạn cũng như tôi khâm phục”. Tiên nữ đồng ý, cả hai cùng bay xuống. Khi đã vào trong mộ, thần chỉ Bêtrếtđin Hátxan và bảo tiên nữ:

“Nào! có bao giờ bạn trông thấy một thanh niên khôi ngô tuấn tú hơn chàng này không?”

Tiên nữ ngắm nghía cẩn thận Bêtrếtđin, rồi quay lại nói với thần: “Xin thú thật với bạn là chàng rất khôi ngô: nhưng tôi vừa trông thấy ở Cairô, ngay lúc này thôi, một người còn kỳ diệu hơn, nếu bạn vui lòng nghe, tôi xin kể cho bạn rõ.”

— Bạn sẽ làm cho tôi rất thích thú - thần đáp.

— Chắc bạn đã rõ, - tiên nữ nói tiếp - hoàng đế Ai-cập có một vị thượng thư tên là Sêmxếtđin Môhamết. Ông này có một người con gái trạc hai mươi tuổi. Đấy là con người xinh đẹp nhất, hoàn hảo nhất, tuyệt thế vô song. Nghe đồn đại về sắc đẹp của tiểu thư, cách đây mấy ngày, hoàng đế cho triệu vị thượng thư thân sinh ra nàng đến và phán: “Ta được biết khanh có một người con gái đến tuổi gả chồng, ta muốn kết hôn với nàng, khanh có đồng ý gả cho ta không?”. Thượng thư không chờ đợi một lời cầu hôn như vậy, hơi bối rối, nhưng cũng không choáng lên về việc đó, và đáng lẽ vui mừng nhận lời, điều mà bất kỳ ai khác ở vào địa vị ông ta cũng sẽ làm như vậy, ông lại trả lời hoàng đế như sau:

— Tâu bệ hạ. Tôi tự xét mình không xứng đáng với vinh dự bệ hạ ban cho, và tôi khúm núm cần xin Người chớ bất bình về việc tôi không thuận theo ý muốn của Người. Bệ hạ đã biết là tôi có một chú em tên là Nuarếtđin Ali, đã từng được vinh dự là một bầy tôi của hệ hạ, giống như tôi. Anh em chúng tôi có một lần cãi nhau, và đó là nguyên nhân làm cho chú em tôi đột nhiên biến mất, tôi không hề được tin tức gì từ bấy cho mãi đến cách đây bốn ngày, mới biết là chú đã qua đời ở Banxôra khi đang giữ chức tể tướng của nước ấy. Chú để lại một đứa con trai, xưa kia, chúng tôi đã hứa sẽ gả con cho nhau, tôi tin chắc rằng khi qua đời chú vẫn giữ ý định tác thành cho các cháu. Bởi vậy về phía tôi, tôi cũng muốn giữ lời hứa của mình, tôi cầu xin bệ bạ cho phép làm việc đó. Trong triều đình ta, có nhiều vị đại thần cũng có con gái lớn như tôi, bệ hạ có thể ban cho họ cái vinh dự được cho con vào hầu bệ hạ.

Hoàng đế Ai-cập, bực bội về việc Sêmxéđin Môhamết dám cả gan từ chối, liền nổi trận lôi đình không thể nào kiềm chế nổi. “Thế ra người đáp lại lòng tốt của ta đến mức hạ mình kết bạn với ngươi bằng cách như vậy đấy ư? - hoàng đế nói - Ta sẽ cho ngươi biết tay về cái tội ngươi dám chuộng một kẻ khác hơn ta, ta thề rằng con gái ngươi sẽ chẳng được lấy chồng nào khác ngoài tên nô lệ hèn hạ nhất và xấu xí nhất trong tất cả đám nô lệ của ta”. Nói xong, nhà vua đuổi ngay thượng thư ra, ông này trở về nhà, hết sức hoang mang và tủi nhục.

Sáng hôm nay, hoàng đế cho gọi một tên chăn ngựa của Người vừa gù lưng vừa giô ngực đến kinh người; và sau khi ra lệnh buộc Sêmxéđin Môhamết phải đồng ý để con gái kết hôn với tên nô lệ gớm ghiếc ấy. Nhà vua cho lập giầy giá thú và sai các người làm chứng ký ngay trước mặt mình. Mọi việc sửa soạn cho đám cưới kỳ quặc ấy đã làm xong, và trong, giờ phút tôi đang nói chuyện với bạn đây, tất cả nô lệ của các quan trong triều đình Ai-cập đang chầu chực trước cửa một nhà tắm, mỗi đứa cầm một cây đuốc. Chúng chờ cho tên chăn ngựa gù lưng ở trong ấy tắm xong và đi ra, để rước nó đến nhà vợ. Cô dâu về phần mình cũng đã vấn khăn mặc áo xong. Lúc tôi rời Cairô, các bà tề tựu sẵn sàng rước cô dâu với đủ mọi trang sức ngày cưới, đến gian phòng nàng sẽ tiếp anh chàng gù. Và hiện nàng đang chờ hắn ta ở đó. Tôi đã trông thấy cô ta và tôi quả quyết với bạn rằng không thể nào nhìn cô mà không tấm tắc ngợi khen.”

Tiên nữ dứt lời, thần đáp: “Bạn muốn nói gì thì nói. Tôi không thể tin rằng sắc đẹp của cô gái ấy có thể vượt được chàng trai này.”

— Tôi không muốn tranh cãi với bạn, - tiên nữ đáp - xin thú thật là chàng ta đáng kết duyên với con người xinh đẹp người ta gán cho thằng gù. Và tôi cho rằng chúng ta sẽ làm một việc đúng mực. Nếu có thể đưa chàng trai trẻ này thay cho tên nô lệ, để phản đối sự bất công của hoàng đế Ai-cập.

— Bạn có lý đấy - thần nói - tôi hết sức hoan nghênh ý kiến của bạn. Tôi bằng lòng là chúng ta nên đánh tráo không cho hoàng đế Ai-cập trả thù, chúng ta hãy an ủi một người cha đang sầu não, chúng ta hãy mang lại hạnh phúc cho một người con gái đang đau khổ; và để cho dự kiến này thành công, tôi sẽ không từ nan bất cứ một việc gì, chắc bạn cũng vậy, tôi xin đảm nhận việc đưa chàng ta đến Cairô mà không làm chàng tỉnh giấc; và xin nhường cho bạn việc đưa chàng đi nơi khác sau khi đã thực hiện xong ý muốn của chúng ta.

Sau khi cùng bà tiên bàn bạc xong những việc phải làm, ông thần nhẹ nhàng nâng bổng Bêtrếtđin, đưa chàng bay lên không trung với một tốc độ không thể nào tưởng tượng nổi, và đặt chàng trước cửa một ngôi nhà ở công cộng, cạnh cái nhà tắm mà gã gù lưng sắp sửa đi ra cùng với đoàn tùy tùng nô lệ đang chờ.

Bêtrếtđin Hátxan lúc ấy cũng vừa thức dậy, hết sức ngạc nhiên thay mình ở giữa một thành phố xa lạ. Chàng muốn kêu lên để hỏi xem đang ở đâu; nhưng ông thần đã vỗ nhẹ vào vai bảo chàng lặng im. Tiếp đấy, thần đặt vào tay chàng một cây đuốc và dặn: “Hãy đi đi, hãy trà trộn vào đám đông mà anh thấy ở cửa nhà tắm kia, và cùng đi với họ cho đến lúc vào trong gian phòng người ta sắp làm lễ cưới. Chàng rể là một gã gù lưng mà anh sẽ nhận ra một cách dễ dàng. Vào tới nơi, anh hãy đứng ở bên phải hắn ta và ngay từ bây giờ hãy mở cái túi tiền vàng anh mang trong người, mà chia cho các nhạc công, vũ công và vũ nữ trong lúc đi đường. Khi đã vào trong phòng rồi chớ nên quên cho cả những nữ nô tì anh trông thấy đứng quanh cô dâu, mỗi lần họ đến gần anh. Cứ mỗi lần cho tay vào túi là anh hãy hốt ra một nắm đầy xơcanh mà cho, không cần phải dè xẻn làm gì. Anh hãy làm tất cả những điều ta dặn một cách nhanh trí, chớ ngạc nhiên về điều gì cả, chớ có sợ ai cả, hãy tin tưởng vào một sức mạnh cao siêu sẽ quyết định mọi sự theo ý mình.

Chàng Bêtrếtđin trẻ tuổi, được chỉ dẫn đầy đủ những việc cần làm, tới cửa nhà tắm; việc đầu tiên của chàng là châm cây duốc của mình vào cây đuốc của một tên nô lệ; rồi trà trộn vào giữa các tên khác, như thể mình cũng là người nhà một vị quan nào ở Cairô; chàng cùng họ đi theo gã gù lưng vừa ra khỏi nhà tắm, cưỡi lên lưng một con ngựa lấy trong đàn ngựa của nhà vua. Bêtrếtđin Hátxan đi bên cạnh những người chơi nhạc, các vũ công và vũ nữ ngay đằng trước gã gù lưng, thỉnh thoảng chàng lại cho tay vào túi, lấy ra hàng nắm tiền vàng chia cho họ. Chàng cho tiền với một vẻ duyên dáng vô song và thái độ rất từ tốn, khiến tất cả những người nhận tiền đều quay lại nhìn, và khi đã trông thấy mặt, mọi người đều thấy chàng khôi ngô và đẹp trai quá, đến nỗi không một ai rời mắt đi nơi khác được nữa.

Cuối cùng, mọi người đến trước cổng dinh thượng thư Sêmxêtđin Môhamết, bác của Bêtrếđin Hátxan, ông này không mảy may tưởng tượng là người cháu trai lúc này đang ở gần mình như vậy. Bọn lính gác, đề phòng sự lộn xộn, ngăn cả bọn nô lệ cầm đuốc lại, không cho chúng vào nhà. Họ đẩy lui cả Bêtrếtđin Hátxan; nhưng các nhạc công vốn được mời vào, đứng dừng lại và phản kháng là họ sẽ không vào nếu không để cho chàng cùng đi. Họ nói: “Anh ta không phải cùng đám với bọn nô lệ đâu, cứ nhìn anh ta thì khắc rõ. Có lẽ đây là một chàng trẻ tuổi, từ xa mới đến và vì hiếu kỳ, muốn xem các nghi tiết của lễ cưới ở thành phố ta thôi”. Vừa nói, họ cho chàng đứng vào giữa bọn họ rồi kèm chàng vào nhà, bất chấp bọn lính gác. Họ lấy cây đuốc ở tay chàng trao cho người đầu tiên họ gặp, rồi sau khi đưa chàng vào trong phòng cưới, họ để chàng ngồi bên phải tên gù lưng đang chễm chệ trên một chiếc ngai trang hoàng lộng lẫy, cạnh tiểu thư con gái thượng thư.

Nàng trang điểm không thiếu một thứ gì; nhưng trên mặt hiện lên vẻ u sầu, hay đúng hơn là một nỗi buồn thê thảm, chẳng khó gì mà không đoán được nguyên nhân, khi trông thấy cô gái ấy bên cạnh một ông chồng hình dạng dị kỳ và không chút xứng đáng được hưởng tình yêu của nàng. Chiếc ngai của đôi vợ chồng không xứng đôi ấy đặt chính giữa một cái bục. Phu nhân các vị đại thần, thượng thư và quan chức của hoàng đế, cùng nhiều bà lớn khác trong triều đình và trong thành phố ngồi ở hai bên, thấp hơn một chút, tùy theo phạm trật, tất cả đều ăn mặc đỏm dáng và sang trọng đến thích mắt. Tay họ cầm những ngọn nến lớn đang cháy sáng.

Thấy Bêtrếtđin Hátxan bước vào, các bà đưa mắt nhìn và thầm ca ngợi tầm vóc, dáng điệu và nét mặt thanh tú của chàng; họ ngắm chàng không biết chán. Khi chàng ngồi yên vị, không một bà nào không rời chỗ của mình và đến gần để ngắm nghía cho kỹ hơn: và hầu như không một ai khi trở về chỗ cũ của mình, lại không cảm thấy trong lòng ngọt ngào rung động.

Sự khác biệt giữa Bêtrếtđin Hátxan và gã chăn ngựa gù lưng mặt mũi xấu đến kinh người, gây nên nhiều tiếng xì xào trong cử tọa. Các bà thốt lên: “Đáng ra là nên gả cô dâu của chúng ta cho chàng trai xinh đẹp này chứ không phải cho lên gù lưng xấu xí kia mới phải”. Các bà không dừng lại ở đây: họ còn cả gan phàn nàn sao hoàng đế lạm dụng quyền lực tuyệt đối của mình, bắt cái đẹp kết đôi cùng cái xấu như vậy. Họ xỉ vả tên gù lưng, làm cho gã mất bình tĩnh, những người đến xem thú vị về việc đó, và những tiếng chê cười huyên náo của họ làm gián đoạn một lúc bản nhạc giao hưởng vừa bắt đầu vang lên trong gian phòng. Cuối cùng, các nhạc công phải bắt đầu lại cuộc hòa nhạc, trong khi các người hầu chuyên lo việc mặc áo cho cô dâu tiến đến gần nàng.

Mỗi lần thay áo mới, cô dâu lại đứng lên, và có các người hầu theo sau, nàng lượn qua trước mặt gã gù mà không thèm nhìn hắn, rồi đi qua trước mặt Bêtrếtđin Hátxan để khoe với chàng vẻ đẹp của mình trong cách trang điểm mới. Thế là, theo lời dặn của ông thần, Bêtrếtđin Hátxan cho tay vào túi tiền lấy ra hàng nắm đồng vàng phân phát cho những người hầu đi theo cô dâu. Không quên các nhạc công và vũ nữ, chàng cũng ném tiền cho họ nữa. Thật là thích mắt khi nhìn những người ấy xô đẩy, tranh nhau nhặt; họ tỏ ý biết ơn chàng và ra hiệu nói rằng họ muốn cô dâu thuộc về chàng chứ không phải thuộc về gã gù lưng kia. Các cô hầu xúm xít xung quanh cô dâu cũng nói lên điều đó mà chẳng cần quan tâm là gã gù có nghe được hay không, các cô còn trêu chọc gã đủ điều, làm cho tất cả những người xem rất thích thú.

Khi lễ thay áo nhiều lần kết thúc, các nhạc công ngừng cử nhạc và ra về, và vừa đi vừa ra hiệu bảo Bêtrếtđin Hátxan cứ ở lại. Các phu nhân cũng làm như vậy khi ra về tiếp sau các nhạc công, cũng như tất cả những ai không phải là người nhà. Cô dâu sang một căn buồng để cho các cô hầu cởi áo; trong phòng cưới chỉ còn lại gã chăn ngựa gù lưng, Bêtrếtđin Hátxan và một vài tên đầy tớ. Gã gù lưng rất căm ghét Bêtrếtđin đã làm cho mình bị lu mờ, hắn lườm chàng và nói: “Còn thằng kia, mày chờ gì? Sao mày không ra về như những người khác? Hãy đi đi”. Bêtrếtđin không còn có gì để ở lại, chàng đành đi ra và hơi bối rối; nhưng chàng chưa ra khỏi hàng lang, ông thần và bà tiên đã hiện lên ngăn chàng lại: “Anh đi đâu? - thần bảo - hãy ở lại, gã gù không còn trong phòng nữa, hắn vừa đi ra có việc cần; anh cứ việc trở lại và đi vào buồng cô dâu. Khi chỉ có mỗi mình anh với nàng, hãy mạnh dạn nói rằng anh là chồng nàng; chẳng qua hoàng đế muốn trêu gã gù lưng này một tí thôi, và để làm yên lòng anh chồng hờ ấy, anh đã sai chuẩn bị cho hắn một đĩa kem thật ngon trong chuồng ngựa rồi. Sau đây, anh hãy nói với nàng tất cả những gì anh nghĩ ra để cho nàng tin chắc. Với vẻ người như anh, việc ấy sẽ không khó khăn đâu, và nàng sẽ sung sướng vì được đánh lừa một cách thú vị như vậy. Trong lúc ấy bọn ta sẽ đi truyền cho gã gù cấm hắn không được vào cản trở anh ăn ở với vợ anh đêm nay; vì cô ấy đúng là vợ anh chứ không phải là vợ nó.”

Trong khi ông thần khích lệ Bêtrếtđin và bày cho chàng nên làm những gì, thì gã gù lưng đi ra khỏi buồng thật. Thần đến chỗ gã đang đứng, hóa phép trở thành một con mèo đen lớn và cất tiếng gào rất dữ tợn. Gã gù mắng con mèo và vỗ tay xua nó đi, nhưng con mèo không những không chạy đi mà còn rướn mình lên, giương đôi mắt nảy lửa, ngạo nghễ nhìn gã và gào lớn hơn trước. Mình nó cứ phình lên, chẳng mấy chốc to bằng một chú lừa con. Trông thấy như vậy, gã gù muốn kêu cứu nhưng vì khiếp đảm quá, miệng há ra mà ríu lưỡi lại không thốt lên được một tiếng nào. Không cho hắn kịp hoàn hồn, thần lập tức biến thành một con trâu to khỏe, rồi thét lên, giọng ông càng làm cho hắn sợ gấp bội: “Tên gù xấu xí kia!”. Nghe mấy tiếng đó, gã chăn ngựa khiếp sợ lăn kềnh ra nền nhà; gã kéo áo che mặt để khỏi nhìn thấy con vật ghê gớm ấy, rồi vừa run vừa đáp: “Tâu lạy ngài vua trâu, ngài gọi gì con ạ?”

— Khốn nạn cho mày - thần lại tiếp - sao mày dám to gan đi lấy người yêu của ta làm vợ?

“Ôi! lạy ngài - gã gù lưng nói - con van ngài hãy tha thứ cho: nếu con nhỡ phạm tội cùng chỉ vì ngu dốt thôi, con không biết rằng bà nhà ta có một người yêu là trâu. Ngài cần gì xin cứ truyền, con xin thề sẵn sàng tuân lệnh.”

Thần nói:

— Nếu mày đi ra khỏi nơi đây, hoặc nếu mày không chịu câm mồm cho tới khi mặt trời mọc mà thốt ra một tiếng nhỏ nhặt nào, thì ta sẽ nghiền nát đầu mày. Bao giờ mặt trời mọc, ta sẽ cho phép mày đi khỏi nhà này, nhưng truyền cho mày phải đi nhanh và không được ngoái đầu nhìn lại; nếu mày dám cả gan trở lại ta bóp chết.

Nói xong, thần lại hóa thành người, túm lấy đôi chân gã gù nhấc bổng lên đặt dựa vào tường, đầu xuống đất, chân lên trời như trồng cây chuối: “Từ bây giờ đến lúc mặt trời mọc, nếu mày cựa quậy, thì như ta đã nói trước, ta sẽ túm lấy chân và quật đầu mày vào bức tường này cho vỡ tan ra thành muôn nghìn mảnh.”

Lại nói về Bêtrếtđin Hátxan, được ông thần và bà tiên khích lệ, chàng quay trở lại phòng cưới rồi lần sang phòng tân hôn, ngồi xuống đấy chờ cho câu chuyện mạo hiểm của mình đưa lại kết quả tốt đẹp. Lát sau, một bà già dẫn cô dâu đến, bà dừng lại ở cửa, khuyến khích chú rể làm tốt phận sự của mình mà chẳng buồn nhìn xem đấy là gã gù lưng hay là ai khác, rồi đóng cửa lại và ra về.

Cô dâu hết sức ngạc nhiên thấy không phải gì gù lưng xấu xí mà lạ chàng Bêtrếtđin Hátxan duyên dáng nhất trần đời. “Thế nào! anh bạn thân mến - nàng nói - giờ này mà anh còn ở đây ư? Như vậy bạn anh là bạn của chồng tôi.”

— Thưa không, Bêtrếtđin đáp - địa vị của tôi không phải cùng hàng với tên gù lưng xấu xí ấy.

— Ấy chết, anh không để ý là đang nói xấu chồng tôi sao?

“Thưa cô, nó mà là chồng cô ư? - chàng đáp - sao cô có thể giữ ý nghĩ ấy lâu đến vậy? Xin hãy thôi đừng để bị lừa nữa. Vẻ đẹp kiều diễm thế kia đâu phải để làm vật hy sinh cho tên đáng khinh bỉ nhất trong toàn thể loài người. Thưa cô, chính tôi mới là con người hạnh phúc được hưởng vẻ đẹp kiều diễm ấy. Hoàng đế muốn đùa chơi cho nên mới gây ra cái chuyện này để bỡn cợt thân phận cô, và hoàng thượng đã chọn tôi làm người chồng chân chính của cô. Cô đã nhận thấy các phu nhân, các nhạc công, vũ nữ, các người hầu và tất cả gia nhân trong nhà ta đều tỏ ra vui thích biết bao về tấn hài kịch ấy rồi chứ? Chính tôi đã đuổi tên gù khốn khổ ấy về, và trong giờ phút này, hắn ta đang chén một đĩa kem trong chuồng ngựa; cô có thể tin rằng không bao giờ hắn còn dám xuất hiện trước đôi mắt đẹp của cô nữa.”

Nghe những lời đó, cô con gái thượng thư lúc nãy bước vào buồng tân hôn buồn thỉu buồn thiu, giờ đây đổi hẳn sắc mặt, trở nên tươi tỉnh làm cho nàng càng đẹp càng xinh đến nỗi Bêtrếtđin mê mẩn. Nàng nói: “Tôi không chờ đợi một sự bất ngờ thú vị thế này, và tôi đã tưởng là số mình sẽ đau khổ cho đến trọn đời. Nhưng hạnh phúc của tôi càng lớn hơn bởi vì được gặp chàng, một người xứng đáng cho tôi yêu dấu”. Nàng vừa nói vừa cởi áo ngoài và lên giường. Bêtrếtđin cởi áo vắt lên một chiếc ghế, phủ lên cái túi tiền lão Do thái cho, nó hãy còn đầy mặc dù chàng đã lấy ra không biết bao nhiêu. Chàng cất cả khăn để đội một chiếc khăn ngủ mà người ta sắp sẵn cho gã gù lưng; rồi mặc quần áo lót đi nằm. Chiếc quan lót sa-tanh xanh buộc bằng chiếc giải rút thêu kim tuyến.

Khi hai người yêu nhau đã ngủ say, ông thần lại đến tìm bà tiên bảo đã đến lúc kết thúc cái việc họ đã bắt đầu một cách tốt đẹp và dẫn dắt cho đến bấy giờ. Thần nói thêm: “Chúng ta chớ nên để bị bắt chợt vì trời sắp sáng; bạn hãy đi đi, hãy mang chàng trai này đi mà chớ làm chàng tỉnh giấc.”

Bà tiên vào trong buồng cô dâu chú rể đang ngủ say sưa; nhấc bổng Bêtrếtđin Hátxan vẫn mặc áo quần ngủ, tức là áo lót và quần đùi, rồi cùng với ông thần bay với một tốc độ thần kỳ đến tận cổng thành Đamát ở nước Xyri, vừa đúng lúc các vị trông nom các nhà thờ đang làm phận sự lớn tiếng rao gọi nhân dân đọc kinh tầm sáng. Bà tiên nhẹ nhàng đặt Bêtrếtđin Hátxan xuống đất, để chàng nằm cạnh cổng thành rồi cùng ông thần rời đi nơi khác.

Người canh gác mở cổng thành, và dân chúng tụ tập đông đảo ở đấy để đi ra ngoài hết sức ngạc nhiên khi thấy Bêtrếtđin Hátxan mặc áo lót quần đùi nằm dài ra đất. Một người nói: “Hắn ta rời nhà tình nhân vội vã quá đến nỗi không kịp mặc cả áo quần.”

— Các bạn xem - một người khác nói - tai nạn bất ngờ là như vậy đấy. Có lẽ hắn ta đã thức thâu đêm chè rượu với bạn bè; quá chén rồi đi ra ngoài có việc gì cần đó, đáng lẽ quay trở vào thì hắn ta lại đi mãi đến đây mà không biết, cuối cùng buồn ngủ quá nằm lăn ra đất mà thiếp đi.

Mỗi người nói một phách, không ai đoán được tại sao chàng tới đây. Một làn gió nhẹ bắt đầu thổi tới, nâng tà áo lót và để lộ một mảng ngực của chàng trắng như tuyết. Tất cả mọi người đều kinh ngạc trước màu da ấy, họ thốt lêu những tiếng khen ngợi làm chàng trai tỉnh giấc. Chàng cũng ngạc nhiên không kém họ, khi thấy mình ở trước cổng một thành phố chưa bao giờ đặt chân tới, xung quanh là một đám đông đang chăm chú ngắm nghía mình. “Thưa các ngài - chàng nói - xin các ngài làm ơn cho biết tôi đang ở đâu và các ngài muốn gì ở tôi?”. Một người trong đám đông đáp: “Chàng trai ạ, người ta vừa mới mở cổng thành, và lúc đi ra, chúng tôi bắt gặp anh đang nằm ở đây ăn mặc như thế đó. Chúng tôi dừng lại nhìn anh. Có phải anh ngủ suốt đêm ở đây không? Và anh có biết là anh đang ở bên ngoài một cổng thành Đamát?”

— Ở bên ngoài một cổng của thành Đamát! - Bêtrếđin đáp - các ngài đùa tôi; tối hôm qua lúc đi ngủ, tôi ở Cairô.

Nghe như vậy, một vài người thương hại nói: “Đáng tiếc một chàng trai khôi ngô như vậy lại mất trí khôn”, rồi bỏ đi.

Một cụ già tốt bụng bảo chàng:

“Con ạ, con nhầm rồi, sáng nay con đang ở Đamát thì làm sao tối qua con lại có thể ở Cairô? Không thể nào như thế được.”

— Ấy thế mà đúng như vậy đấy, - Bêtrếđin cãi - tôi xin thề với các ngài rằng suốt ngày hôm qua tôi ở Banxôra.

Chàng vừa đứt lời, tất cả mọi người đều phá ra cười và kêu lên: “Đây là một thằng điên! Đây là một thằng điên!”. Tuy vậy một vài người thấy chàng còn ít tuổi quá cũng thương hại, một người bảo chàng: “Con ạ, con mất trí mất rồi, con không nghĩ tới những điều con nói. Làm sao một con người có thể ban ngày ở Banxôra, ban đêm ở Cairô và sáng hôm sau ở Đamát? Có lẽ con chưa tỉnh hẳn; con hãy tỉnh lại đi.”

“Những điều tôi nói là đúng sự thật, - Bêtrếđin Hátxan lại cãi - hôm qua tôi còn cưới vợ ở thành phố Cairô nữa kia.”

Những người lúc nãy cười nghe nói như vậy càng cười to hơn. Người vừa nói chuyện với chàng lại bảo: “Hãy coi chừng đấy, chắc là anh mơ trong khi ngủ và ảo tưởng ấy còn lại trong trí anh.”

— Tôi biết rõ điều tôi nói - chàng đáp - xin các ngài cho biết làm sao tôi có thể nằm mơ thấy đi Cairô, còn tôi thì tôi quả quyết là có đến đấy thật, ở đấy người ta bẩy lần dẫn vợ tôi đến trước mắt tôi, mỗi lần thay một bộ quần áo mới, và cũng ở đây tôi thấy một tên gù lưng gớm ghiếc người ta định gán cho nàng. Xin các ngài hãy cho tôi biết nữa: chiếc áo dài, khăn đội đầu và túi tiền vàng của tôi ở Cairô đâu cả rồi?

Mặc dù chàng quả quyết tất cả những chuyện ấy là có thật, những người nghe chỉ có cười; điều đó làm cho chàng bối rối, chính mình cũng không hiểu nên nghĩ thế nào về tất cả những việc vừa xảy ra.

Bêtrếtđin Hátxan vẫn bướng bỉnh quả quyết rằng tất cả những điều mình nói là có thật, và đứng dậy đi vào thành phố. Mọi người liền kéo theo và kêu: “Một thằng điên! Một thằng điên!”. Nghe những tiếng đó, dân phố người thì thò đầu ra cửa sổ, người thì ra đứng ở cửa lớn; những người khác thì nhập thêm vào đám đông đang vây quanh Bêtrếtđin, và cùng kêu lên như họ: “Một thằng điên!”, mà không biết chuyện gì vừa xảy ra. Trong cơn bối rối, chàng trẻ tuổi đi đến trước nhà một người làm bánh ngọt vừa mở cửa hiệu; chàng chạy vào nhà để tránh những tiếng la ó của đám đông đang đi theo.

Người làm bánh ngọt ấy xưa kia vốn là đầu lĩnh một nhóm lưu manh chuyên đi đón cướp các đoàn người đi đường, mặc dù từ khi gã đến trú ngụ tại Đamát, chẳng ai có lý do gì để phàn nàn, gã vẫn không khỏi làm cho tất cả những ai từng biết gã phải kinh sợ. Bởi vậy, gã vừa ngước mắt nhìn ra đám đông đang kéo theo Bêtrếtđin, thì mọi người đều giải tán. Thấy không còn có ai nữa, người làm bánh ngọt hỏi chàng trẻ tuổi mấy câu; gã hỏi chàng là ai và vì sao đến Đamát, Bêtrếtđin kể hết cho gã nghe về dòng dõi cũng như vì cái chết của tể tướng thân phụ chàng. Tiếp đó, chàng thuật lại đã ra khỏi Banxôra bằng cách nào, rồi trước cái hôm ngủ thiếp trên mộ phụ thân, chàng tỉnh dậy thấy mình ở Cairô, ở đây chàng kết hôn với một tiểu thư ra làm sao. Cuối cùng, chúng ngạc nhiên thấy mình ở Đamát mà không hiểu nổi làm sao tất cả những điều thần diệu ấy lại xảy ra.

Người làm bánh ngọt nói: “Câu chuyện của cậu là một trong những chuyện lạ lùng nhất; nhưng nếu cậu muốn nghe lời khuyên nhủ của tôi, thì cậu chớ có tâm sự với ai về tất cả những điều vừa cho tôi biết, và hãy kiên nhẫn chờ cho trời đoái nhìn lại mà chấm dứt những điều ghét bỏ đối với cậu. Cậu chỉ việc ở đây với tôi chờ cho đến ngày đó, và vì tôi không có con, tôi sẵn sàng nhận cậu là con, nếu cậu bằng lòng. Sau khi được tôi nhận làm con nuôi, cậu sẽ tự do đi ra ngoài phố mà không sự bị quần chúng phỉ báng nữa.”

Mặc dù việc nhận làm bố con ấy chẳng vinh dự gì cho con trai một tể tướng, Bêtrếtđin đành phải đồng ý đề nghị của người làm bánh kẹo, vì hiểu rằng đây là cách tốt nhất trong hoàn cảnh mà số phận của chàng đưa đến. Người làm bánh kẹo lấy áo quần cho chàng mặc, gọi người làm chứng rồi đến gặp pháp quan khai rằng ông ta nhận chàng làm con nuôi; sau đấy Bêtrếtđin ở lại nhà ông với cái tên giản dị là Hátxan, và học nghề làm bánh kẹo.

Trong khi những việc ấy xảy ra ở Đamát, thì tiểu thư con gái của Sêmxêtđin Môhamết tỉnh giấc và không thấy Bêtrếtđin bên cạnh, cho là chàng đã dậy mà không muốn làm nàng mất giấc ngủ, và chắc sẽ trở lại ngay. Nàng đang chờ chồng trở vào, thì thân phụ nàng, thượng thư Sêmxêtđin Môhamết, hết sức đau khổ vì điều xỉ nhục mà ông cho là hoàng đế Ai-cập gây nên cho mình, đến gõ cửa để chia xẻ số phận đáng buồn của con. Vừa nghe tiếng ông gọi, nàng đã vội vàng ra mở cửa. Nàng hôn tay cha và chào đón ông với một vẻ thỏa thuê đến nỗi làm cho thượng thư cực kỳ kinh ngạc vì ông đang chờ đợi cảnh con gái đầm đìa nước mắt và cũng buồn bã như ông. Ông nổi giận bảo nàng: “Con khốn nạn! Mày đến với ta như vậy đấy ư? Sau khi phải chịu làm cái vật hy sinh kinh tởm, mày còn có thể dương dương cái mặt thỏa thuê như vậy trước mắt ta sao?”

Cô dâu mới thấy cha trách mắng vì mình để lộ nỗi vui mừng, liền đáp: “Thưa phụ thân, xin chớ mắng oan con; không phải tên gù lưng mà con ghét hơn cả cái chết, không phải tên quỷ sứ ấy là chồng con đâu; mọi người đã làm cho nó bối rối đến mức nó phải lánh đi nhường chỗ cho một chàng trai trẻ xinh đẹp, chàng mới đúng là chồng thật của con.”

— Con nói với cha chuyện vớ vẩn gì đấy? - Sêmxêtđin Môhamết đột ngột ngắt lời - Thế nào? vậy ra tên gù lưng hôm qua không ăn ở với con sao?

— Trình phụ thân, không, con chẳng ăn ở với ai khác ngoài chàng trai trẻ con vừa nói đến, chàng có đôi mắt to và lông mày đen rậm.

Nghe đến đấy, thượng thư càng sốt ruột và lại nổi khùng với con gái:

— À, con độc ác này, mày muốn làm cho ta mất trí vì những câu chuyện của mày hay sao đây?

— Thưa cha - nàng đáp - chính cha mới làm cho con mất trí vì không tin lời con.

— Thế có thật đúng là tên gù lưng... - thượng thư hỏi.

— Thôi, chúng ta hãy để mặc thây tên gù lưng - nàng vội ngắt lời cha - nó thật đáng nguyền rủa! Thưa cha, con xin lặp lại với cha rằng đêm qua con không ăn ở với nó, mà với người chồng thân yêu mà con đã thưa với cha, và chắc chàng cũng đang ở đâu đây thôi.

Sêmxêtđin Môhamết đi ra ngoài để tìm chàng, nhưng không thấy chàng đâu mà lại cực kỳ kinh ngạc khi thấy gã gù lưng trồng cây chuối, đầu cắm xuống đất chân chổng lên trời, vẫn trong tư thế mà ông thần đã đặt xuống từ đêm hôm qua. “Thế này là thế nào? - ông hỏi - Ai làm cho mày ra nông nỗi này?”. Nhận ra thượng thư, gã gù lưng đáp: “Ôi, ôi! vậy ra chính ngài là người muốn đem nhân tình của một con trâu, nhân ngãi của một lão hung thần gả cho tôi đấy ư? Tôi không mắc lừa ngài nữa, mà ngài cũng chẳng bắt buộc được tôi nữa đâu.”

Nghe mấy lời nói đó, Sêmxêtđin Môhamết tưởng gã gù lưng nói cuồng, liền bảo:

“Thôi, hãy cút đi, và đứng thẳng người lên nào!”

— Tôi chẳng dám - gã gù đáp - trừ phi là mặt trời đã mọc. Xin ngài biết cho rằng hôm qua tôi đi ra đây, bỗng dưng hiện lên trước mặt tôi một con mèo đen, rồi tự nhiên nó lớn lên bằng một con trâu, tôi chưa quên những điều lão dặn; bởi vậy xin Ngài hãy đi làm công việc của ngài và cứ để mặc tôi ở đây.

Thượng thư không đi mà túm lấy chân gã gù, buộc hắn phải đứng xuống đất như người thường, chân vừa chạm đất gã ba chân bốn cẳng chạy một mạch ra khỏi nhà, không quay đầu nhìn lại. Gã vào hoàng cung, xin được gặp hoàng đế Ai-cập, và làm cho vua cười bằng thích qua câu chuyện về cách ông thần đối xử với gã như thế nào.

Trở lại buồng riêng của con gái, Sêmxêtđin Môhamết ngạc nhiên, càng phân vân hơn trước về những điều nình đang muốn hiểu biết. “Thế nào, con gái tội nghiệp của cha - ông nói - con có cách gì làm cho cha sáng tỏ hơn không về câu chuyện đang làm cho cha rất lo sợ và bối rối?”

— Thưa phụ thân, con chẳng biết gì nhiều hơn nữa ngoài những điều con đã được phép thưa với cha. Nhưng đây là quần áo của chồng con, chàng đã để trên chiếc ghế này; có lẽ chàng sẽ trình bày để cha rõ hơn về những điều cha muốn biết.

Nàng vừa nói vừa đưa cho cha chiếc khăn đội đầu của Bêtrếtđin, thượng thư cầm lấy ngắm nghía kỹ rồi nói: “Ta ngỡ là một chiếc khăn của một vị thượng thư nào, nếu đây không phải là thời trang ở Mútxun”. Chợt nhận ra có một vật gì thêu giữa vải khăn và lần lót, ông sai lấy kéo, cắt và rút ra một cuộn giấy gấp nhỏ. Đấy là cuốn sổ mà Nuarếtđin Ali trao cho con lúc lâm chung. Bêtrếtđin đã cất vào đây để để giữ gìn. Sêmxêtđin Môhamết mở cuốn sổ, nhận ra nét chữ của người em Nuarếtđin Ali, và đọc dòng tiêu đề: “Gửi con trai ta Bêtrếtđin Hátxan” ông chưa kịp nhận xét gì, thì cô con gái đã đặt vào tay ông túi tiền nàng tìm thấy bên dưới áo. Ông mở ra và thấy cái túi vẫn còn những đồng tiền vàng, bởi vì mặc dù Bêtrếtđin Hátxan đã cho đi rất nhiều, ông thần và bà tiên vẫn hóa phép làm cho cái túi vẫn luôn luôn đầy. Trên chiếc túi có cái nhãn mang dòng chữ: “Nghìn đồng xơcanh của người Do thái Ixắc” và bên dưới là những dòng sau đây mà lão Do thái đã viết trước khi chia tay Bêtrếtđin Hátxan: “Trả cho Bêtrếtđin Hátxan để mua số hàng hóa trên chiếc tàu đầu tiên trong số tàu thủy trước đây thuộc sợ hữu của cụ Nuarếtđin Ali, thân sinh đáng thương tiếc của chàng, chừng nào tàu cập bến cảng này”; Ông chưa đọc xong đã thét lên một tiếng và ngất đi.

Được con gái và những cô hầu nàng gọi đến cấp cứu, thượng thư Sêmxetđin Môhamết tỉnh lại. Ông bảo con: “Con ạ, con đừng ngạc nhiên về tai nạn vừa xảy đến cho cha. Nguyên nhân gây nên, con khó mà tin được. Người chồng tối qua ăn nằm với con chính là em họ con, con trai của Nuarếtđin Ali. Nghìn đồng xơcanh đựng trong túi tiền này làm cha nhớ đến câu chuyện cãi cọ giữa cha và chú con: đó có lẽ là món quà ngày cưới chồng con tặng con. Cảm tạ trời đất đã dun dủi nên tất cả những việc đó, và đặc biệt là câu chuyện diệu kỳ đó chứng minh rất rõ quyền lực của Thượng đế.” Tiếp đó, ông nhìn chữ viết của em trai, và vừa khóc như mưa vừa hôn lên đấy nhiều lần. “Giá mà, cùng với những nét chữ làm cho ta xiết bao vui mừng ta có thể gặp được Nuarếtđin Ali ở đây và làm lành với chú ấy!”

Ông đọc cuốn sổ từ đầu chỉ cuối, trong sổ ghi rõ ngay người em ông đến Banxôra, ngày Nuarếtđin lấy vợ, ngày sinh Bêtrếtđin Hátxan, và sau khi đối chiếu những thời điểm ấy với ngày cưới vợ và sinh con gái ở Cairô, ông rất thú vị về mối quan hệ giữa các thời điểm đó. Cuối cùng, khi nghĩ rằng con rể lại chính là cháu họ mình, ông hết sức vui mừng. Ông cầm cuốn sổ tay và cái nhãn của túi tiền, mang đến tâu với hoàng đế. Nhà vua tha thứ cho ông vì những việc đã qua, và lấy làm thú vị về câu chuyện ấy đến nỗi cho chép lại đầy đủ mọi tình tiết, để lưu truyền hậu thế.

Tuy nhiên, thượng thư Sêmxêtđin Môhamết vẫn không hiểu nổi tại sao cháu họ của mình lại biến mất, mặc dù ông hy vọng chàng xuất hiện bất cứ lúc nào, và hết sức sốt ruột trông chờ cái lúc được ôm hôn chàng. Sau khi chờ đợi suốt bảy ngày không kết quả, ông cho người đi dò hỏi khắp thành phố Cairô, nhưng dù khám xét kỹ đến đâu vẫn không tìm ra manh mối. Điều đó gây cho ông rất nhiều lo lắng. “Đây thật là một câu chuyện đặc biệt chưa từng có ai gặp thế bao giờ.”

Băn khoăn không biết rồi đây việc gì sẽ xảy ra, ông nghĩ nên tự tay ghi lại hiện trạng nhà cửa của mình, đám cưới đã diễn ra như thế nào, phòng cưới và buồng riêng con gái ông bàn ghế bày biện ra làm sao. Ông cũng sai gói ghém chiếc khăn đội đầu, túi tiền và những áo quần của Bêtrếtđin để lại thành một cuộn, cho vào tủ khóa chặt.

Mấy ngày sau, con gái thượng thư Sêmxêtđin Môhamết nhận ra mình đã thụ thai, và quả nhiên sau chín tháng sinh một con trai. Người ta mướn cho chú một vú em, cùng nhiều con đòi và nô lệ để trông nom. Ông ngoại chú đặt tên chú là Agip[48].

Khi chú bé Agip lên bảy, thượng thư Sêmxêtđin Môhamết không cho cháu học ở nhà, mà đưa đến thụ giáo ở trường của một thầy giáo nổi tiếng; hàng ngày hai tên nô lệ chuyên lo việc đưa chú đi học và đón chú về nhà. Agip kết bạn với nhiều học sinh; và bởi vì tất cả các bạn bè của chú đều thấy điều kiện xã hội mình kém hơn chú, nên ai cũng trọng vọng chú, và như vậy chẳng qua cũng là noi gương thầy: thầy giáo bỏ qua cho Agip nhiều lỗi mà đối với các học sinh khác, hẳn thầy đã không tha thứ. Sự chiều chuộng mù quáng làm hỏng Agip: chú sinh ra kiêu căng, hỗn láo; chú muốn tất cả bạn bè chịu khổ vì mình mà chẳng muốn chịu đựng một chút gì vì bạn. Chú lấn át tất, và nếu có ai cả gan dám cưỡng lại ý muốn của chú, chú chửi mắng đủ điều, thậm chí nhiều khi còn đấm đá nữa. Cuối cùng chú làm cho tất cả học sinh không ai chịu nổi, phải đi thưa với thầy giáo. Lúc đầu, thầy giáo khuyên nhủ các cháu nên kiên nhẫn; nhưng ông nhận ra như vậy chỉ càng kích thích thêm sự hỗn láo của Agip, và bản thân thầy cũng quá mệt vì những chuyện chú gây ra, ông liền bảo các học sinh: “Các con ạ, thầy thấy rõ Agip là một chú bé hỗn; thầy muốn bày cho các con một cách làm cho nó tủi thân để nó thôi không quấy rầy các con nữa, thầy còn cho là nó không đến học nữa là khác. Ngày mai, khi nó đến trường, vào lúc các con chơi chung với nhau, các con hãy xếp hàng chung quanh nó rồi một người nào đó sẽ nói to lên: “Chúng ta muốn chơi, nhưng với điều kiện là những người tham dự trò chơi phải nói rõ tên mình, tên bố và tên mẹ mình. Sẽ bị coi là con hoang nếu người nào không chịu làm như vậy, và chúng ta không đồng ý cho người đó chơi cùng”. Thầy giáo nói cho học sinh hiểu rằng, làm như vậy, các cháu sẽ làm cho Agip bối rối; và tất cả đều rất vui vẻ trở về nhà.

Ngày hôm sau, khi vừa tề tựu đông đủ, các học sinh không quên làm theo điều thầy giáo đã dạy. Chúng vây quanh Agip, và một em nói: “Chúng ta hãy chơi một trò đi, nhưng với điều kiện là kẻ nào không nói rõ được tên của mình, tên mẹ và tên bố mình, thì sẽ không được chơi”. Tất cả, kể cả Agip, đều trả lời đồng ý. Thế là em vừa nói lần lượt hỏi từng người, em nào cũng thỏa mãn được điều kiện đó, trừ Agip. Chú trả lời: “Tôi tên là Agip, mẹ tôi là Người Đẹp, cha tôi là Sêmxêtđin Môhamết, thượng thư của hoàng đế.”

Nghe như vậy, cả bọn trẻ đều kêu lên: “Cậu nói gì vậy, Agip? Đấy không phải là tên cha cậu đâu, đấy là tên ông ngoại cậu.”

— Trời bắt tội chúng mày! - Agip giận dữ đáp - Sao! chúng mày dám nói rằng thượng thư Sêmxêtđin Môhamết không phải là cha tao ư?

Bọn học sinh đều cười ồ lên và đáp: “Không phải, không phải, ông ta chỉ là ông ngoại cậu thôi, cậu không được chơi nữa, mà chúng mình cũng tránh chẳng đến gần cậu đâu”. Vừa nói chúng vừa bỏ ra xa và chế giễu chú, rồi tiếp tục cười đùa với nhau. Agip rất tủi thân về những lời chế giễu ấy òa lên khóc.

Thầy giáo vẫn theo dõi và nghe được tất cả câu chuyện, lúc ấy liền bước vào và bảo Agip: “Agip à, con vẫn chưa biết là thượng thư Sêmxêtđin Môhamết không phải là cha con ư? Ông là ông ngoại con, thân sinh ra mẹ con, bà Người Đẹp. Chúng ta cũng không rõ lên bố con như con thôi. Chúng ta chỉ biết rằng trước đây hoàng đế muốn gả mẹ con cho một tên chăn ngựa của Người, vốn gù lưng, nhưng một hung thần đã ngủ với bà. Điều đó khá phiền cho con đấy, nó dạy con phải bớt kiêu căng trong cách đối xử với bạn bè, không nên cứ giữ thái độ như con đã đối với họ từ trước tới giờ.”

Chú bé Agip, cay cú vì những điều giễu cợt của bạn bè, đùng đùng bỏ trường học trở về nhà, vừa đi vừa khóc. Đến nhà, chú chạy ngay vào buồng riêng của mẹ, bà Người Đẹp hoảng hốt thấy con buồn rầu, vội hỏi nguyên nhân. Chú vừa trả lời vừa khóc nức nở, câu nói bị ngắt quãng vì quá hấp tấp trong cơn đau khổ, phải mất nhiều lần mới nói rõ được cái nguyên nhân làm cho chú tủi thân. Kể xong chú nói thêm: “Mẹ ơi, nhân danh Thượng đế, xin mẹ hãy nói cho con rõ, cha con là ai.”

— Con ạ, cha con là thượng thư Sêmxêtđin Môhamết ngày nào con cũng hôn đấy thôi.

— Mẹ không nói thật, đấy không phải là cha con mà là cha của mẹ. Nhưng còn con, con là con của cha nào?

Nghe con hỏi, Người Đẹp nhớ lại đêm tân hôn, rồi sau đấy là cảnh góa bụa lâu dài, bắt đầu rơi nước mắt, xót xa thương tiếc một người chồng thật đáng quý như Bêtrếtđin.

Trong lúc Người Đẹp khóc ở góc này và Agip khóc ở góc kia thì thượng thư Sêmxêtđin bước vào, ông muốn biết vì đâu hai mẹ con buồn bã. Người Đẹp nói cho ông rõ và thuật lại đầu đuôi việc Agip bị làm nhục ở trường. Câu chuyện ấy làm thượng thư xúc động mạnh, ông cũng rơi nước mắt cùng con gái và cháu ngoại, và qua việc đó ông suy rộng ra có lẽ thiên hạ đang bàn tán xúc phạm đến danh dự con gái mình, cho nên gần như tuyệt vọng. Bị dày vò vì ý nghĩ đau đớn ấy, ông đến hoàng cung, phủ phục dưới chân hoàng đế xin nhà vua cho phép ông được đi đến các tỉnh trong nước Lơvăng[49] đặc biệt là đến Banxôra, tìm người cháu họ Bêtrếđin Hátxan; ông nói ông không thể nào chịu nổi cái điều trong thành phố, người ta nghĩ có một thần linh nào đó đã ăn nằm với con gái ông là Người Đẹp. Hoàng đế thông cảm nỗi khổ tâm của thượng thư, tán thành quyết định của ông và cho phép ông thực hiện. Nhà vua còn cho gửi một bức thư lời lẽ rất khiêm tốn yêu cầu các bậc vương hầu những xứ Bêtrếtđin có thể đang trú ngụ đồng ý cho thượng thư đưa chàng về.

Sêmxêtđin Môhamết không tìm đủ lời lẽ xứng đáng để cảm tạ lòng tốt của hoàng đế đối với mình. Ông chỉ biết phủ phục dưới chân nhà vua một lần nữa; nhưng những giọt nước mắt tuôn từ mắt ông cũng đủ biết rõ lòng biết ơn. Cuối cùng ông bái biệt hoàng đế, sau khi đã chúc tụng Người vạn thọ vô cương. Trở về nhà, ông chỉ lo đến việc sắm sanh mọi thứ để khởi hành. Công việc chuẩn bị tiến hành rất khẩn trương, chỉ sau bốn ngày, ông đã lên đường cùng Người Đẹp, con gái, và Agip, cháu ngoại ông.

Họ đi ròng rã mười chín ngày liền không nghỉ chân ở lại một chỗ nào; tới ngày thứ hai mươi, đến một bãi cỏ đẹp gần cổng thành Đamát, họ xuống ngựa và cho dựng trại ven bờ một con sông chảy qua thành phố và tô điểm cho phong cảnh quanh vùng.

Thượng thư Sêmxêtđin Môhamết tuyên bố ông muốn nghỉ lại hai ngày ở cái chốn đẹp đẽ này, sang ngày thứ ba sẽ lại tiếp tục lên đường. Trong thời gian ấy ông cho phép gia nhân tùy tùng được vào Đamát. Hầu như tất cả tùy tùng của ông đều tận hưởng cái phép đó, người thì tò mò muốn xem cái thành phố đã từng được nghe nhiều lời ca ngợi, người thì vào bán những hàng hóa mang theo từ Ai-cập hoặc mua vải vóc hay sắm vật lạ ở địa phương. Người Đẹp muốn cho con trai mình cũng được cái thú dạo chơi trong thành phố nổi tiếng ấy, liền ra lệnh cho viên hoạn nô da đen chuyên trông nom dạy dỗ chú dẫn chú đi, và căn dặn phải hết sức cẩn thận chớ để xảy ra cho chú tai nạn gì.

Agip ăn mặc đẹp đẽ, rồi lên đường với viên hoạn nô cầm một cái gậy to ở tay. Hai người vừa vào đến phố xá thì Agip, vốn rất xinh trai, thu hút sự chú ý của mọi người. Những kẻ này thì ra khỏi nhà để xem cho tận mắt; những người khác thì thò đầu ra cửa sổ, còn những ai đang đi trên đường thì không chỉ bằng lòng dừng lại để nhìn mà còn đi theo chú để nhìn ngắm lâu hơn cho thỏa thích. Tóm lại, không một ai không trầm trồ khen ngợi và ca tụng người mẹ người cha nào khéo sinh đứa con trai xinh đến như vậy. Viên quan hoạn và Agip tình cờ đi đến trước cửa hiệu của Bêtrếtđin Hátxan. Thì bị một đám đông vây chặt đến nỗi hai người phải đứng lại.

Ông thợ làm bánh nhận Bêtrếtđin Hátxan làm con nuôi đã qua đời mấy năm rồi, để lại cho chàng thừa kế cái cửa hiệu và tất cả tài sản khác của ông. Bêtrếtđin như vậy đã trở thành chủ hiệu, và chàng làm nghề làm bánh ngọt rất khéo, chẳng bao lâu nổi tiếng khắp thành Đamát. Thấy bao nhiêu người tụ tập trước cửa nhà mình và chăm chú nhìn Agip cùng viên quan hoạn nô da đen, chàng cũng nhìn ra.

Mắt Bêtrếtđin Hátxan vừa trông thấy Agip, tự nhiên lòng anh cảm động xốn xang mà không hiểu tại sao. Không phải chàng chỉ bị thu hút như mọi người, vì vẻ đẹp rực rỡ của chú bé mà mối băn khoăn và niềm xúc động của chàng có một nguyên nhân khác mà chàng không hay biết: ấy là sức mạnh của huyết thống tác động trong lòng người cha trìu mến; chàng ngừng công việc đang làm dở, đến gần Agip và nói thiết tha “Cậu ấm ơi, cậu làm tôi mê mẩn, xin cậu hãy vui lòng tạm ghé cửa hiệu tôi và ăn một thứ gì tự tay tôi làm ra, để cho tôi được có đủ thời giờ nhìn ngắm cậu cho thỏa thích”. Chàng nói những lời âu yếm đó đến rưng rưng nước mắt. Chú bé Agip cũng cảm động, chú quay lại nói với viên hoạn nô: “Ông này có vẻ mặt tôi rất thích, giọng ông nói với tôi tha thiết đến nỗi tôi không thể nào từ chối điều ông ta yêu cầu. Chúng ta hãy ghé vào cửa hiệu và ăn bánh ngọt của ông ta đi.”

— Thôi đi, một công tử con quan thượng thư như cậu, ai lại vào hiệu bánh ngọt ăn quà, thế thì còn ra làm sao nữa. Cậu chớ có bướng, tôi không chịu để cho cậu làm việc đó đâu.

— Than ôi! Cậu ấm của tôi ơi - Bêtrếtđin Hátxan kêu lên - người ta mới độc ác làm sao, ai lại đi phó thác cậu cho một con người đối xử khắc nghiệt thế kia dìu dắt bao giờ!

Rồi quay về phía viên quan hoạn chàng nói: “Anh bạn của tôi ơi, xin bạn chớ ngăn cản cậu ấm đây vui lòng chấp nhận việc tôi yêu cầu: bạn chớ làm cho tôi tủi phận. Mời bạn hãy cùng với cậu quá bước vào nhà tôi; qua việc làm đó bạn sẽ chứng tỏ rằng bạn như cái hạt dẻ, mặc dù bên ngoài vỏ nó màu nâu nhưng bên trong nhân nó trắng ngần. Bạn có biết không - chàng nói tiếp - là tôi nắm được cái bí quyết làm cho bạn đang đen như thế kia mà trở thành trắng nõn ra đấy”. Nghe đến đấy viên hoạn nô phá ra cười và hỏi cái bí quyết ấy là gì. Chàng đáp: “Tôi hãy nói cho bạn hay”. Lập tức chàng đọc những câu thơ ngợi ca các viên hoạn nô da đen, nói rằng chính nhờ vai trò của họ mà danh dự các hoàng đế, vương công và các vị đại thần được bảo toàn. Viên hoạn nô thú vị về những câu thơ ấy, thôi không chống lại những lời mời mọc của Bêtrếtđin Hátxan nữa, để cho Agip vào cửa hiệu, và gã cũng vào theo.

Bêtrếtđin Hátxan cảm thấy vui mừng cực độ khi cái điều chàng cầu mong tha thiết xiết bao ấy đã đạt được, chàng tiếp tục công việc đang làm dở và nói: “Tôi đang làm bánh nướng nhân kem; mời cậu thế nào cũng nếm thử: tôi tin chắc là cậu sẽ thấy ngon, bởi vì chính bà mẹ tôi xưa là người làm bánh này tuyệt giỏi đã truyền lại cho tôi; khắp nơi trong thành phố này mọi người đều đã đến đây mua”. Nói xong, chàng lấy trong lò ra một cái bánh kem, rắc hạt lựu và đường lên mặt, rồi mời Agip ăn. Cậu thấy bánh rất ngon. Viên hoạn nô được Bêtrếtđin mời, cũng tán đồng là bánh ngon.

Trong khi hai người ăn bánh, Bêtrếtđin Hátxan chăm chú ngắm nhìn Agip: chàng vừa nhìn chú vừa nghĩ có lẽ mình cũng có một đứa con trai thế này với người vợ yêu kiều mà chàng đã phải sớm đứt ruột xa lìa; ý nghĩ ấy làm chàng rơi mấy giọt lệ. Chàng sắp sửa hỏi chuyện chú bé Agip đến Đamat có việc gì nhưng chú không có đủ thì giờ để chuyện trò với chàng bởi vì viên hoạn nô sốt ruột muốn giục chú trở về lều ông ngoại chú ngay, cho nên chú vừa ăn xong gã đã vội đưa chú đi ngay. Bêtrếtđin Hátxan không chỉ bằng lòng đưa mắt nhìn theo; chàng vội vã đóng cửa hiệu, đi theo và đuổi kịp họ trước khi hai người ra đến cổng thành. Viên hoạn nô thấy chàng đi theo, rất ngạc nhiên. Gã giận dữ hỏi: “Anh thật hay làm phiền quá, anh muốn gì chúng tôi nào?”

— Anh bạn ơi - Bêtrếtđin đáp - bạn chớ bực mình tôi chợt nhớ có chút việc ở ngoài thành phố, cần phải đi ra lo liệu cho xong.

Câu trả lời ấy không làm cho viên hoạn nô yên tâm, gã quay lại bảo Agip: “Đấy cậu xem, tại cậu gây nên đấy nhá. Tôi đã đoán trước mà, thế nào rồi tôi cũng có ngày phải hối hận vì quá chiều cậu; hồi nãy cậu muốn vào cửa hiệu lão này, chẳng hiểu làm sao tôi lại không khôn ngoan mà cứ đồng ý với cậu.”

— Có lẽ ông ta quả có việc cần đi ra ngoài thành phố thật - Agip đáp - thiên hạ muốn đi đường nào là quyền tự do của người ta.

Vừa nói, hai người vừa tiếp tục đi, không quay đầu lại, cho đến khi về gần nơi thượng thư hạ trại, họ mới nhìn xem Bêtrếtđin có vẫn bám sát họ không. Thế là Agip, thấy chàng chỉ cách mình có hai bước, đỏ mặt lên rồi lại tái đi, tùy theo những xúc cảm đang khuấy động trong lòng chú. Chú sợ ông ngoại biết chú đã ghé vào một cửa hiệu ăn bánh ngọt. Trong cơn lo lắng, chú nhặt một hòn đá to dưới chân, và ném trúng vào giữa trán chàng, làm cho máu chảy đầm đìa mặt mũi, sau đấy chú ba chân bốn cẳng chạy thật nhanh cùng với viên hoạn nô trốn vào lều; tên này dặn Bêtrếtđin không nên phàn nàn về chuyện không may đã xảy ra; chàng đã gây nên thì chàng phải chịu lấy hậu quả.

Bêtrếtđin đưa tấm tạp dề mà hồi nãy chàng đã không kịp cởi ra, để cầm máu ở vết thương trên mặt và quay trở vào thành phố. Chàng tự nhủ: “Ta đã sai khi bỏ nhà tới đây để gây nên bao lo âu cho thằng bé này, nó đối xử với ta như vậy, có lẽ vì nó tưởng là ta có mưu đồ gì ám hại nó đây”. Về đến nhà, chàng nhờ băng bó vết thương, và để an ủi tai nạn vừa xảy ra, chàng tự nhủ trên đời này khối người còn khổ hơn mình.

Bêtrếtđin tiếp tục làm nghề bán bánh ngọt ở Đamát, còn ông bác Sêmxêtđin Môhamết của chàng thì ra đi sau ba ngày nghỉ lại ở thành phố. Ông lên đường về Emedơ, từ đấy sang Hamát rồi đến Alep, ở đây ông lưu lại hai ngày. Từ Alep ông qua sông Ơphơrat, vào miền Lưỡng Hà, và sau khi đi qua Macđin, Mútxun, Xengira, Điabêkia và nhiều thành phố khác, cuối cùng tới Banxôra[50], ông xin yết kiến hoàng đế, nhà vua biết rõ cương vị của Sêmxêtđin Môhamết, liền đồng ý cho gặp ngay. Nhà vua tiếp ông rất ân cần và hỏi ông có việc gì đến Banxôra.

— Tâu bệ hạ - thượng thư Sêmxêtđin Môhamết đáp - tôi đến đây hỏi thăm tin tức con trai của Nuarêtđin Ali em tôi, kẻ đã từng có vinh dự phục vụ bệ hạ.

— Nuarêtđin Ali mất đã lâu rồi - hoàng đế nói - về phần con trai ông ta, tất cả những gì mà ta biết ta có thể nói cho ông rõ; khoảng hai tháng, sau ngày thân phụ cậu ta từ trần, cậu ta đột nhiên biến mất, từ đấy chẳng ai trông thấy nữa mặc dù ta đã hết sức cho tìm. Nhưng thân mẫu cậu ta, vốn là con gái một thượng thư của ta, hiện nay con sống.

Sêmxêtđin Môhamết xin phép hoàng đế được gặp bà và đưa về Ai-cập. Được nhà vua đồng ý, ông không chịu để việc vui mừng ấy lui đến ngày hôm sau: ông sai hỏi nơi bà ở rồi cùng với con gái và cháu ngoại đến thăm ngay.

Bà quả phụ Nuarêtđin Ali vẫn sống trong cái biệt thự mà chồng bà ở cho đến lúc mất. Đấy là một ngôi nhà rất đẹp, xây dựng nguy nga và được trang trí bằng những hàng cột cẩm thạch; nhưng Sêmxêtđin Môhamết không dừng lại để ngắm nhà. Vừa đến nơi, ông hôn cánh cửa và phiến đá cẩm thạch mang tên em trai ông viết bằng những chữ vàng. Ông xin nói chuyện với người em dâu; bọn gia nhân cho biết bà đang ở trong một ngôi nhà nhỏ xây theo kiểu có vòm cao như một cái lăng ở giữa một cái sân rất rộng, họ chỉ cho ông thấy ngôi nhà đó. Đúng vậy, người mẹ hiền từ ấy thường có thói quen hầu như suốt ngày đêm sống trong ngôi nhà nhỏ bà cho xây dựng để tượng trưng cho ngôi mộ của Bêtrếtđin Hátxan, mà sau khi chờ đợi một thời gian dài không thấy, bà cho rằng đã chết. Lúc ấy bà cũng đang ngồi khóc đứa con trai thân yêu. Khi Sêmxêtđin Môhamết bước vào, ông thấy bà hết sức rầu rĩ.

Ông cất lời chào hỏi, rồi sau khi xin bà hãy tạm gác những lời khóc than, ông nói rõ ông được vinh hạnh là anh chồng bà, và vì sao ông buộc phải rời Cairô để đến Banxôra.

Sêmxêtđin Môhamết thuật lại cho em dâu nghe tất cả những gì đã xảy ra trong đêm tân hôn của con gái ông, và nỗi ngạc nhiên của ông khi phát hiện cuốn sổ khâu trong chiếc khăn đội đầu của Bêtrếtđin, rồi giới thiệu với bà Agip và Người Đẹp.

Bà quả phụ Nuarêtđin Ali vẫn ngồi yên như một người đàn bà không thiết gì đến việc đời nữa; nhưng khi qua lời ông kể, biết được rằng đứa con trai bà thương tiếc xiết bao ấy có thể đang còn sống, bà liền đứng lên ôm hôn Người Đẹp cùng chú bé Agip, mà bà nhận ra những nét giống Bêtrếtđin. Bà òa lên khóc nhưng những giọt nước mắt lần này khác hẳn những giọt vẫn tuôn ra từ trước đến nay. Bà hôn hít chú bé không biết chán, và chú, về phần mình, cùng cố hết sức biểu lộ nỗi mừng vui đối với bà nội.

— Cô ạ, - Sêmxêtđin Môhamết nói - đã đến lúc tạm xếp những nỗi tiếc thương và lau khô nước mắt cô hãy chuẩn bị trở về Ai-cập cùng với chúng tôi. Hoàng đế Banxôra đã cho phép tôi đưa cô đi, và tôi tin rằng cô cũng bằng lòng. Tôi hy vọng cuối cùng là chúng ta sẽ gặp con trai cô, cháu của tôi, và nếu việc đó xảy ra, thì chuyện của nó, chuyện của cô, của con gái tôi và của tôi nữa thật xứng đáng được ghi vào sử sách để lưu truyền hậu thế.

Bà quả phụ Nuarếtđin Ali rất vui lòng về điều gợi ý đó, và ngay tức khắc, cho thu xếp để lên đường. Trong thời gian ấy, Sêmxêtđin Môhamết xin yết kiến hoàng đế một lần nữa để từ biệt, nhà vua cho ông ra về với đầy đủ nghi tiết, kèm theo một món quà tặng đáng kể và một món quà còn sang hơn nữa gửi biếu hoàng đế Ai-cập. Sau đó, ông rời Banxôra lên đường trở về Đamát.

Đến gần thành phố này, ông cho hạ trại phía ngoài cổng đi vào thành, và nói sẽ lưu lại đây ba ngày để cho đoàn tùy tùng nghỉ ngơi và để mua sắm những vật gì hay ho nhất và xứng đáng nhất để dâng lên hoàng đế Ai-cập.

Trong thời gian ông mải bận tự mình chọn lựa những loại vải đẹp nhất mà các nhà buôn bán chính mang đến trại của ông, Agip yêu cầu viên hoạn nô da đen, người hướng dẫn chú đưa đi dạo chơi trong thành phố. Chú nói chú muốn xem những vật đã không có thời giờ xem lúc đi ngang qua, và chú cũng rất muốn được biết tin tức về người làm bánh ngọt bị chú ném đá hôm nào. Viên hoạn nô đồng ý và cùng với chú đi vào thành phố sau khi được mẹ chú, bà Người Đẹp cho phép.

Họ vào thành phố Đamát qua cổng Thiên đường, là cổng gần nơi thượng thư Sêmxêtđin Môhamết cắm trại nhất. Hai người đi qua các quảng trường lớn, những nơi công cộng và những đình quán bán các thứ hàng hóa đắt tiền nhất, và xem nhà thờ cổ xây từ triều đại Ômiat, vào lúc nhân dân tụ tập để đọc kinh vào khoảng từ sau buổi trưa đến khi mặt trời lặn. Sau đó, họ đi ngang qua trước cửa hiệu của Bêtrếtđin Hátxan vào lúc chàng cũng đang bận làm bánh nướng nhân kem. Agip nói: “Xin chào bác, bác hãy nhìn cháu đây. Bác có còn nhớ là đã gặp cháu không?”. Nghe nói, Bêtrếtđin ngước mắt nhìn và khi nhận ra chú, ôi hiệu lực diệu kỳ của tình phụ tử; chàng lại cảm thấy nỗi xúc động y như lần đầu: chàng đâm bối rối, và đáng lẽ đáp lời chú, chàng lặng ngắt hồi lâu, chẳng thốt lên được một tiếng nào. Tuy vậy, tĩnh trí lại, chàng nói: “Cậu ấm ạ, mời cậu hãy vui lòng quá bước cùng với người trông coi cậu vào nhà tôi chơi một lần nữa; mời cậu nếm thử một miếng bánh nướng nhân kem. Tôi xin cậu tha thứ cho tôi về việc đã làm phiền cậu hôm tôi đi theo cậu ra ngoài thành phố; hôm đó tôi mất tự chủ, tôi không biết mình đang làm gì; cậu cuốn hút tôi đi theo đến nỗi tôi không làm sao cưỡng lại được.”

Agip ngạc nhiên về những điều Bêtrếtđin nói, chú đáp “Tình thân mật của bác đối với cháu có cái gì hơi quá đấy; cháu nhất định không muốn vào nhà bác nếu bác không thề là sẽ không đi theo cháu lúc cháu ra về. Nếu bác hứa với cháu, và bác giữ lời hứa, thì ngày mai cháu sẽ lại chơi nữa. Trong khi thượng thư ông ngoại cháu còn mải mua sắm cái gì để dâng lên hoàng đế.

— Cậu ấm ạ - Bêtrếtđin Hátxan đáp - tôi làm tất cả những gì cậu truyền.

Nghe câu nói đó, Agip cùng viên hoạn nô bước vào hiệu bánh ngọt.

Bêtrếtđin liền lấy ngay ra mời họ ăn một chiếc bánh nướng nhân kem cũng ngon ngọt không kém chiếc chàng mời họ lần trước. Agip nói với chàng: “Bác lại đây, ngồi xuống cạnh cháu và cùng ăn với bọn cháu”. Bêtrếtđin ngồi xuống, đoạn muốn ôm hôn Agip để biểu lộ niềm hoan lạc được ngồi cạnh chú; song Agip đẩy ra mà nói: “Bác hãy ngồi yên. Tình cảm của bác mãnh liệt quá. Bác hãy bằng lòng chỉ nhìn và nói chuyện với cháu thôi”. Bêtrếtđin vâng lời, và bắt đầu hát một bài hát chàng vừa soạn lời tức thì để ngợi ca Agip; chàng không ăn và chẳng làm gì khác ngoài việc phục vụ hai người khách của mình. Khi họ ăn xong, chàng đưa nước cho họ rửa và một chiếc khăn rất trắng để họ lau tay. Tiếp đó, chàng lấy một lọ nước hoa quả, làm cho họ một bát sứ đầy và bỏ tuyết sạch vào. Đưa bát sứ cho chú bé Agip, chàng nói:

“Cậu hay uống đi, đây là nước ép hoa hồng, loại ngon nhất thành phố này; chưa bao giờ cậu được uống thứ nước nào ngon hơn đâu”. Agip uống rất thích thú, Bêtrếtđin Hátxan đỡ lấy cái bát sứ rồi cũng đưa mời cả viên hoạn nô, gã uống ừng ực cho đến hết.

Cuối cùng Agip và người trông coi chú no nê, cám ơn chủ hàng bánh ngọt đã mời họ món quà ngon, rồi vội vã ra về, bởi vì cũng đã hơi muộn. Hai người về tới trại của Sêmxêtđin Môhamết và trước hết là đi đến lều vải của các bà. Bà nội Agip rất sung sướng được gặp lại cháu, và bởi vì đầu óc bà lúc nào cũng chỉ nghĩ tới Bêtrếtđin, bà không thể cầm được nước mắt khi ôm hôn Agip: “Chao ơi, cháu của bà! - bà nói - giá mà bà được sung sướng ôm hôn cả Bêtrếtđin Hátxan cha cháu như bà đang hôn cháu đây thì niềm vui của bà sẽ trọn vẹn xiết bao!”. Thế rồi bà ngồi vào bàn ăn tối cho Agip ngồi ngay bên cạnh và hỏi han ân cần về chuyến đi chơi của chú; rồi vừa nói chắc hẳn cháu đang đói lắm, bà vừa đưa cho Agip một mẩu bánh nướng nhân kem tự tay bà làm bởi vì như đã nói ở trên, bà làm loại bánh này cừ hơn cả những thợ làm bánh giỏi nhất. Bà cũng đưa cho viên hoạn nô ăn, nhưng cả hai người đã chén quá nhiều ở nhà Bêtrếtđin cho nên không thể nào nếm thêm được một tí nào.

Agip vừa động đến món bánh nướng nhân kem bà đưa cho, đã vờ làm như bánh không ngon, bỏ lại nguyên cả chiếc; Saban, - tên viên hoạn nô - cũng làm như vậy. Bà quả phụ Nuarếtđin Ali buồn rầu nhận thấy cháu nội mình không thú vị gì cái bánh: “Thế nào cháu của bà, có thể nào cháu khinh thường một công trình tự tay bà làm như vậy. Cháu nên biết không có ai trên đời này có khả năng làm được những chiếc bánh nướng nhân kem ngon như thế này đâu, trừ Bêtrếtđin Hátxan cha của cháu, mà bà đã truyền cho nghệ thuật làm ra những chiếc bánh loại này.

— Ồ, thưa bà - Agip thốt lên - cháu xin phép bà, bà không biết có ai làm bánh ngon hơn, nhưng cháu thì cháu biết ở trong thành phố này có một bác thợ làm bánh ngọt còn thạo gấp mấy bà: chúng cháu vừa ăn một chiếc ở nhà bác ta ngon hơn chiếc bánh này nhiều.

Bà nội nghe cháu nói liền lườm viên hoạn nô: “Thế nào, Saban - bà giận dữ đáp - người ta giao cháu nội ta cho anh trông nom để anh đưa vào các hiệu bánh ngon ăn quà như những kẻ đầu đường xó chợ ư?”

— Bẩm bà - viên hoạn nô đáp - đúng là chúng cháu có vào nói chuyện một chốc với một người làm bánh ngọt, song chúng cháu không ăn quà ở nha ông ta.

— Xin bà hãy tha thứ cho cháu - Agip ngắt lời - chúng cháu có vào cửa hiệu ông ta, và có ăn bánh nướng nhân kem.

Bà cụ càng nổi nóng, càng giận viên hoạn nô hơn trước, bà đùng đùng đứng lên rời bàn ăn và chạy đến lều Sêmxêtđin Môhamết báo cho ông biết việc sai trái của viên hoạn nô với những lời lẽ cốt làm cho thượng thư càng thêm bực bội với gã hơn là để làm giảm nhẹ tội cho gã.

Sêmxêtđin Môhamết, bản tính vốn nóng nảy, không thể bỏ qua câu chuyện mà không lên cơn thịnh nộ. Ông lập tức đến lều của bà em dâu, mắng viên hoạn nô: “Tên khốn nạn, sao mày dám cả gan lợi dụng lòng tin cậy của ta?”. Mặc dù biết rõ là có Agip làm chứng, Saban vẫn cố tình chối cãi. Nhưng chú bé thì cứ khăng khăng nói ngược lại. Chú nói với Sêmxếtđin. Môhamết: “Thua ông ngoại, cháu quả quyết cả hai chúng cháu ăn no đến mức không cần phải dùng cơm tối nữa. Bác hàng bánh còn đãi chúng cháu thêm cả một bát to tướng nước quả.”

— Thấy chưa, tên nô lệ xấu xa kia - thượng thư quay lại nhìn viên hoạn nô và hét lớn - đã thế mà mày vẫn không chịu nhận là cả hai chúng mày đi vào một nhà làm bánh ngọt và ăn bánh ở đấy ư?

Saban vẫn ngoan cố và thề rằng quả thật không có chuyện đó. Thượng thư liền bảo:

— Mày là một thằng nói dối, ta tin cháu ta hơn là tin mày. Tuy vậy, nếu mày có thể ăn hết chiếc bánh nướng nhân kem trên bàn kia, thì ta sẽ cho là mày nói thật.

Mặc dù đã no đến tận họng. Saban vẫn cố chịu qua cơn thử thách, song mới cầm một miếng bánh cho vào miệng gã đã phải bỏ ra vì lợm giọng. Tuy nhiên gã vẫn một mực nói dối, gã nói rằng vì hôm trước ăn quá nhiều cho nên đến hôm nay vẫn chưa thấy thèm ăn. Thượng thư cáu tiết về bấy nhiêu điều dối trá càng tin chắc gã đúng là thủ phạm, bắt gã nằm xuống và ra lệnh đánh đòn. Bị đòn phạt, tên khốn khổ kêu toáng lên và đành phải thú thật: “Quả là chúng con có ăn một chiếc bánh nướng nhân kem ở một hàng bánh ngọt, và nó một trăm lần ngon hơn chiếc bánh trên bàn này”. Bà quả phụ Nuarếtđin Ali cho là vì tức bà và để làm nhục bà nên Saban mới khen chiếc bánh ở hiệu, bởi vậy bà bảo gã: “Ta không thể nào tin được bánh nhân kem ở cửa hiệu có thể ngon hơn bánh ta làm. Ta muốn được sáng tỏ việc này; mày đã biết chỗ rồi; vậy mày hãy đến cửa hiệu ấy và mang về ngay lập tức cho ta một chiếc”. Vừa nói, bà vừa sai đưa tiền cho viên hoạn nô để gã đi mua bánh, gã đi ngay. Đến hiệu bánh ngọt của Bêtrếtđin Hátxan, gã nói: “Bác làm bánh ơi, đây, tiền đây, bác hãy bán cho tôi một chiếc bánh kem, một bà ở chỗ chúng tôi muốn nếm thử bánh bác làm”. Đang có sẵn nhiều chiếc nóng ròn, Bêtrếtđin Hátxan chọn chiếc ngon nhất đưa cho viên hoạn nô: “Bạn hãy cầm lấy chiếc này, tôi bảo đảm là tuyệt ngon, và tôi có thể khẳng định không có ai trên đời này làm được những chiếc bánh như vậy, trừ phi mẹ tôi, bà cụ hiện nay có lẽ cũng đang còn sống.”

Saban vội vàng mang chiếc bánh kem trở về trại đưa cho bà quả phụ Nuarếtđin Ali. Bà nhanh nhẹn cầm lấy và bẻ một mẩu định ăn, nhưng vừa cho vào miệng đã thét lên một tiếng lớn và ngã xuống ngất đi. Sêmxêtđin Môhamết lúc ấy đang có mặt, rất lấy làm ngạc nhiên về tai nạn đó. Ông tự tay dấp nước lạnh lên mặt em dâu và vội vàng cứu chữa. Bà vừa hồi tỉnh đã thốt lên:

— Ôi lạy Thượng đế! chắc phải là con trai tôi, thằng Bêtrếtđin Hátxan thân yêu của tôi, đã làm ra chiếc bánh này.

Khi thượng thư Sêmxêtđin Môhamết nghe bà em dâu nói rằng chắc hẳn Bêtrếtđin Hátxan, đã làm ra chiếc bánh ngọt viên quan hoạn vừa mang về, ông mừng không tả xiết; song nghĩ lại niềm vui này vô căn cứ, và xét về mọi mặt lời dự đoán của bà có thể sai, ông hỏi: “Nhưng tại sao cô lại có ý nghĩ ấy? Trên đời này không thể có một người thợ bánh nào biết làm bánh giỏi như cô sao?”

Bà đáp:

— Đành rằng có thể có những người làm được những chiếc bánh ngon không kém, nhưng tôi có một cách làm riêng, và không có ai ngoài con trai tôi biết rõ bí quyết đó, vậy cho nên tuyệt đối chỉ có nó làm ra chiếc bánh này thôi. Chúng ta hãy vui mừng đi, thưa anh - bà sôi nổi nói tiếp - cuối cùng chúng ta đã thấy được người chúng ta tìm kiếm và mong đợi từ bao lâu nay rồi.

— Xin cô hay kiềm chế bớt lòng nôn nóng; chúng ta sẽ biết được ngay là cái việc này hư thực thế nào. Chỉ cần cho gọi người làm bánh ngọt đến đây. Nếu quả đúng là Bêtrếtđin Hátxan thì con gái tôi và cô sẽ nhận ra ngay. Có điều là cả hai người cần phải lánh mặt, để có thể nhìn thấy nó mà không cho nó trông ra mình, bởi vì tôi không muốn chúng ta sẽ nhận ra nhau ở Đamát. Tôi có ý được hoãn việc đó lại cho đến khi chúng ta trở về đến Cairô, đến đấy tôi sẽ có một cách rất thú vị để báo tin cho các người.

Nói xong, ông từ giã các bà trở về lều của mình, ở đây, ông cho gọi năm mươi gia nhân đến bảo: “Hãy cầm mỗi người một cái gậy đi theo Saban, hắn sẽ dẫn các anh đến nhà một người làm bánh ngọt trong thành phố này. Đến nơi, các anh sẽ đập phá tất cả mọi thứ trong cửa hiệu của anh ta?”. Nếu anh ta hỏi vì sao các anh gây chuyện lộn xộn như vậy, các anh chỉ hỏi lại: “Có phải, chính anh là người đã làm chiếc bánh ngọt nhân kem người ta vừa mua về không?”. Nếu anh ta đáp phải thì các anh hãy túm lấy anh ta, trói chặt lại và đưa về đây cho ta; nhưng chú ý chớ có đánh đập hoặc làm cho anh ta đau đớn một chút nào. Thôi đi đi, đừng để mất thời giờ”. Lệnh của thượng thư lập tức được tuân theo; gia nhân của ông cầm gậy gộc, theo viên hoạn nô da đen dẫn đường, rầm rộ kéo đến nhà Bêtrếtđin Hátxan, xông vào đập phá đĩa bát, nồi soong, bàn ghế cùng tất cả đồ tế nhuyễn của riêng tây, và đổ vung vãi ra ngập nền nhà những nước quả, kem và mứt. Trước cảnh tượng đó, Bêtrếtđin Hátxan cực kỳ kinh ngạc, chàng thảm thiết hỏi: “Các ông ơi, vì sao các ông đối xử với tôi như vậy? có việc gì thế? Tôi đã làm gì nên tội?”

— Có phải chính anh để làm ra chiếc bánh ngọt nhân kem vừa bán cho viên hoạn nô da đen anh trông thấy kia không?

— Vâng! chính tôi làm - chàng đáp - thế thì đã làm sao? Tôi thách ai có thể làm được chiếc bánh ngon hơn.

Bọn gia nhân không đáp mà tiếp tục đập phá hết, cho đến chiếc lò nướng bánh cũng không chừa.

Trong lúc đó, hàng xóm láng giềng nghe tiếng ồn ào chạy đến và hết sức ngạc nhiên khi trông thấy năm mươi con người lấy gậy gây nên một cảnh loạn đả như vậy. Bà con hỏi nguyên nhân vì đâu có chuyện xảy ra và Bêtrếtđin một lần nữa lại van vỉ bọn gia nhân: “Xin hãy làm ơn cho tôi biết, tôi đã phạm tội ác gì để đến nỗi đập phá hết đồ đạc trong nhà tôi như thế?”. Bọn gia nhân đáp:

— Có phải chính anh đã làm chiếc bánh nướng nhân kem vừa bán cho viên hoạn nô kia không?

— Đúng, đúng, chính tôi, tôi quả quyết rằng bánh rất ngon, và tôi không đáng để các ngài đối xử bất công như vậy.

Bọn gia nhân không cho chàng nói nữa mà túm lấy giật chiếc khăn đội đầu của chàng xuống, trói giật cánh khuỷu lại rồi dùng sức lực kéo chàng ra khỏi cửa hiệu và bắt đầu dẫn đi.

Quần chúng tụ tập trước nhà, thương hại Bêtrếtđin Hátxan, bênh chàng và muốn chống lại bọn gia nhân của Sêmxêtđin Môhamết, nhưng vừa lúc ấy quan quân của thống đốc thành phố ập đến, rẽ đám đông ra và giúp cho việc bắt cóc Bêtrếtđin Hátxan được dễ dàng. Số là Sêmxêtđin Môhamết trong thời gian ấy đã đến dinh viên thống đốc thành phố Đamát báo cho ông này biết lệnh của mình và yêu cầu trợ lực. Viên thống đốc này vốn chỉ huy toàn nước Xyri dưới quyền của hoàng đế Ai-cập, cho nên không thể khước từ vị thượng thư của chúa tể mình bất cứ một điều gì. Thành thử Bêtrếtđin Hátxan cứ bị lôi đi mặc cho chàng kêu gào, khóc lóc.

Dọc đường, Bêtrếtđin Hátxan cố hỏi những kẻ dẫn đường xem người ta đã tìm thấy gì trong chiếc bánh của chàng, song vô ích, không một ai trả lời. Cuối cùng chàng đến nơi hạ trại, và phải chờ cho đến khi Sêmxêtđin Môhamết ở nhà viên thống đốc Đamát trở về.

Vừa về tới nơi, thượng thư hỏi tin tức về anh chàng làm bánh ngọt. Người ta dẫn chàng đến. Bêtrếtđin Hátxan nước mắt rưng rưng hỏi: “Bẩm ngài, xin ngài làm ơn cho biết tôi đã làm gì xúc phạm đến ngài?”

— A, tên khốn nạn - thượng thư đáp - có phải chính mày đã làm chiếc bánh nướng nhân kem kia đưa đến cho ta không?

— Tôi xin thú nhận chính tôi làm; tôi phạm tội ác gì qua việc đó?

— Ta sẽ trừng trị cho đúng tội của mày, - Sêmxêtđin Môhamết nói - mày đáng tội chết vì đã làm ra chiếc bánh tồi tệ như vậy.

— Ôi lạy thượng đế! - Bêtrếtđin Hátxan kêu lên - tôi nghe gì thế này? Làm một chiếc bánh nướng dở mà phải chịu tội chết hay sao?

— Đúng - thượng thư nói - mày đừng hòng chờ đợi ở ta một cách đối xử nào khác hơn.

Trong khi hai người nói chuyện, thì các bà nấp kín, chăm chú quan sát Bêtrếtđin Hátxan, và chẳng khó khăn gì mà không nhận ra, mặc dù đã lâu rồi không gặp. Hai bà sung sướng quá đến nỗi ngã xuống ngất đi.

Tỉnh lại, họ muốn nhay ra bá lấy cổ chàng, song vì đã chót hứa với thượng thư cho nên đành phải kiềm chế tình cảm thương mến tự nhiên lại.

Sêmxêtđin Môhamết quyết định khởi hành ngay đêm hôm ấy, ông cho cuốn lều trại và chuẩn bị xe cộ để lên đường; riêng về Bêtrếtđin Hátxan, ông truyền nhốt chàng vào một chiếc hòm khóa chặt chở lên lưng một con lạc đà. Công việc chuẩn bị vừa xong, thượng thư cùng các gia nhân tùy tòng lập tức lên đường. Họ đi suốt đêm hôm đó và cả ngày hôm sau không nghỉ. Họ chỉ dừng lại chập tối, và lúc ấy mới lôi Bêtrếtđin Hátxan ra khỏi cái hòm cho ăn uống, nhưng chú ý để chàng ở cách xa mẹ và vợ. Suốt hai mươi ngày đi đường chàng đều bị đối xử theo cách ấy.

Đến Cairô, trại được hạ gần thành phố. Sêmxêtđin Môhamết sai dẫn Bêtrếtđin Hátxan đến, rồi cho gọi người thợ mộc tới báo trước mặt chàng: “Hãy đi lấy gỗ và đóng ngay cho ta một cái cọc.”

— Kìa, thưa ngài, - Bêtrếtđin Hátxan nói - ngài định dùng cái cọc ấy để làm gì?

— Để trói mày vào đấy, rồi cho diễu khắp phố phường, cho mọi người thấy một anh chàng làm bánh ngọt thiếu lương tâm đã làm bánh nướng nhân kem mà không bỏ hạt tiêu vào.

Nghe nói, Bêtrếtđin Hátxan kêu lên, dáng điệu buồn cười đến nỗi Sêmxêtđin Môhamết cố lắm mới giữ được vẻ nghiêm trang: “Lạy Thượng đế tối cao, vậy ra vì không cho hạt tiêu vào bánh nướng nhân kem mà người ta muốn bắt tôi chịu một cái chết đau đớn và nhục nhã thế này sao, hả trời!”

“Lạ chưa! - Bêtrếtđin Hátxan nói - làm sao người ta đập phá hết đồ đạc trong nhà tôi, nhốt tôi vào một cái hòm, rồi cuối cùng sửa soạn treo cổ tôi lên cọc mà tất cả những việc đó chỉ tại vì tôi không cho hạt tiêu vào bánh nướng nhân kem! Trời cao đất dầy ôi! có ai bao giờ nghe chuyện như vậy không? Có phải đây là hành động của những người Hồi giáo, những người làm đủ việc từ thiện?”. Nói đến đây chàng òa lên khóc, rồi lại tiếp tục than vãn: “Không chưa từng có ai từng bị đối xử bất công và khe khắt thế này. Làm sao có thể có chuyện giết chết một con người vì đã không cho hạt tiêu vào bánh ngọt bao giờ; hãy chết tiệt đi tất cả các loại bánh nướng nhân kem, cũng như cái giờ tôi chào đời! Cầu trời cho tôi chết đi ngay trong lúc này!”. - Chàng Bêtrếtđin Hátxan tuyệt vọng không ngớt lời than thở; và khi người ta mang cái cọc gỗ và đinh đến để đóng chàng vào đấy, trông thấy cảnh tượng khủng khiếp ấy chàng hét tướng lên. “Trời đất ơi, sao lại để cho tôi phải chết cái chết ô nhục và đau đớn thế này! và chết vì tội gì? Không phải vì cướp của, chẳng phải vì giết người, cũng không vì chối đạo: ấy chỉ vì mỗi một tội không cho hạt tiêu vào chiếc bánh nướng nhân kem mà thôi.”

Vì đêm đã muộn rồi, thượng thư Sêmxếtđin Môhamết sai nhốt Bêtrếtđin Hátxan lại vào hòm và bảo chàng: “Hãy ở đây cho đến sáng mai, nội nhật ngày mai ta sẽ cho giết mày”. Người ta mang chiếc hòm đặt lên lưng con lạc đà đã chở chàng từ Đamát đến đây. Tất cả đồ đạc khác cũng đều được xếp lên lưng lạc đà, rồi thượng thư lại lên ngựa, theo sau con lạc đà chở cháu họ ông, và kéo cả đoàn tùy tùng đi vào thành phố. Sau khi qua nhiều đường phố chẳng ai trông thấy vì mọi người đã đi ngủ, ông về dinh của mình, cho hạ cái hòm xuống, và cấm không được mở cho đến khi có lệnh ông truyền.

Trong khi gia nhân đang dỡ hàng trên lưng các con lạc đà khác, ông gặp riêng bà mẹ của Bêtrếtđin Hátxan và con gái ông, rồi nói với nàng: “Tạ ơn Thượng đế đã cho chúng ta cái may mắn gặp được anh họ con và là chồng con! Chắc là con còn nhớ rõ quang cảnh buồng riêng của con tối tân hôn. Con hãy cho xếp đặt mọi vật đúng hệt như hồi đó. Nếu con không nhớ rõ, cha có thể giúp thêm bằng bản mô tả mà cha đã cho làm trước đây. Về phần cha, cha sẽ sai bảo cho làm những việc còn lại.”

Bỏ Người Đẹp sung sướng đi thực hiện những điều cha ra lệnh, ông cũng bắt đầu cho bày biện các vật trong phòng đúng như dạo Bêtrếtđin Hátxan đến đấy cùng với gã gù lưng chăn ngựa của hoàng đế Ai-cập. Ông đi đến đâu, bọn gia nhân sắp xếp bàn ghế lại chỗ ấy. Chiếc ngai cũng như cái ngọn nến đang cháy đều không bị bỏ quên. Khi gian buồng được bày biện xong, thượng thư bước vào buồng riêng của con gái và để áo quần của Bêtrếtđin Hátxan với cái túi tiền vào chỗ cũ. Xong đâu đấy, ông bảo Người Đẹp: “Con hãy thay quần áo và lên giường nằm. Khi nào Bêtrếtđin Hátxan vào, con hãy phàn nàn sao chàng đi ra ngoài lâu thế, và nói rằng con rất ngạc nhiên khi tỉnh giấc không thấy có chàng ở bên cạnh. Con hãy giục chàng đi ngủ lại, và sáng sớm mai con sẽ cho mẹ chồng con và ta cười vui, khi thuật lại những gì xảy ra giữa con và chồng con tối hôm nay”. Nói xong, ông đi ra, để cho con gái được nghỉ ngơi thoải mái.

Sêmxếtđin Môhamết cho tất cả gia nhân ra khỏi buồng đi nơi khác, chỉ giữ lại có hai, ba tên. Ông sai chúng mở chiếc hòm thả Bêtrếtđin Hátxan ra, chỉ cho chàng mặc chiếc quần đùi áo lót, cứ như vậy dẫn chàng vào buồng, để một mình chàng ở lại đấy rồi đóng cửa lại.

Trong thời gian ấy, tuy đau khổ, Bêtrếtđin Hátxan vẫn ngủ thiếp đi, khi bọn người nhà của thượng thư lôi chàng ra khỏi hòm, cởi quần áo ngoài và mang nhanh vào trong phòng, chàng vẫn chưa tỉnh hẳn. Khi thấy một mình ở trong buồng, chàng đưa mắt nhìn khắp nơi; những đồ vật trông thấy gợi lên trong trí chàng kỷ niệm về lễ cưới của mình, và chàng ngạc nhiên nhận ra đây chính là nơi chàng đã gặp gã chăn ngựa gù lưng. Sự ngạc nhiên càng tăng thêm khi nhẹ nhàng tiến đến một căn buồng cửa để ngỏ, chàng nhìn vào và thấy bộ quần áo của mình ở đúng cái nơi mà chàng còn nhớ là đêm tân hôn. Chàng dụi mắt: “Trời đất! tôi mê chăng? hay là tôi tỉnh?”

Người Đẹp đang quan sát và rất lấy làm thú vị về sự ngạc nhiên của chàng, đột nhiên vén bức màn che và thò đầu ra hỏi, giọng âu yếm: “Chàng thân yêu ơi, chàng làm gì ở cửa thế? Hãy vào ngủ lại đi. Chàng đi ra ngoài lâu quá. Em rất ngạc nhiên khi tỉnh giấc thấy không có chàng bên cạnh”. Bêtrếtđin Hátxan biến sắc khi nhận ra người đàn bà đang nói chuyện với mình chính là con người xinh đẹp mà chàng nhớ đã từng chung chăn gối. Chàng đi vào buồng nhưng không đến gần giường, vì trong đầu óc còn nóng hổi những điều xảy ra suốt mười năm qua, chàng không thể tin chắc rằng tất cả những sự kiện đó chỉ xảy ra trong một đêm thôi, chàng tiến gần đến chiếc ghế đặt bộ quần áo và túi tiền của mình, ngắm nghía kỹ rồi kêu lên: “Có Thượng đế chứng giám cho, đây thật là những điều tôi không tài nào hiểu nổi!”. Người Đẹp vui thích trước sự bối rối của chồng, liền hỏi: “Chàng ơi, một lần nữa, xin mời chàng đi nằm lại. Chàng mải vui việc gì thế?” Nghe câu hỏi, chàng tiến đến gần nàng, “Thưa bà - chàng nói - xin bà cho tôi biết tôi ở bên cạnh bà đã lâu chưa?”

— Câu hỏi lạ quá - nàng đáp - chẳng phải là chàng vừa từ đây đứng lên lúc nãy đó sao? Chắc là tâm trí chàng đang mải suy nghĩ việc gì.

— Bà ơi - Bêtrếtđin Hátxan nói - tâm trí tôi quả là không được thanh thản. Đúng là tôi có nhớ đã nằm bên cạnh bà; song tôi cũng nhớ rằng đã từng sống mười năm ở Đamát. Nếu quả là tôi có ăn nằm với bà đêm nay, thì tôi không thể ở xa đây lâu đến vậy. Hai việc đó trái ngược nhau. Xin bà làm ơn cho biết tôi nên tin cái gì đây; hoặc là hôn nhân giữa tôi với bà là một ảo ảnh, hoặc là sự vắng mặt của tôi chẳng qua là một giấc mộng mà thôi.

— Vâng, chàng ạ, có lẽ chàng đã mơ thấy mình sống ở Đamát đấy.

— Vậy thì không có gì vui thích hơn, - Bêtrếtđin Hátxan phá ra cười và nói - Tôi tin rằng giấc mơ ấy sẽ làm cho bà thú vị. Xin bà cứ tưởng tượng là tôi trông thấy mình ở Đamát, người mặc áo lót quần đùi y như lúc này; rồi tôi đi vào thành phố giữa những tiếng la ó của đám đông đi theo chửi rủa, rồi tôi chạy trốn vào nhà một người làm bánh ngọt, ông ta nhận tôi làm con nuôi, truyền nghề cho và khi qua đời để lại cho tôi tất cả của cải; sau khi ông mất, tôi trông nom cửa hiệu của ông. Tóm lại, đã xảy ra cho tôi không biết cơ man nào là chuyện, nếu kể ra, tôi e dài dòng: tất cả những gì tôi có thể nói với bà là may làm sao tôi tỉnh giấc đúng lúc, nếu không người ta đã đóng đinh tôi lên một cái giá rồi.

Người Đẹp vờ ra vẻ ngạc nhiên:

— Vì cớ gì mà người ta đối xử độc ác với chàng như vậy? Chắc hẳn chàng phạm tội gì to tát lắm.

— Không đâu - Bêtrếtđin Hátxan đáp - chỉ vì chuyện kỳ lạ và lố bịch nhất trần đời. Tất cả tội ác của tôi là đã bán một chiếc bánh nướng nhân kem mà không cho hạt tiêu vào.

— Ôi, chỉ vì thế thôi ư? - Người Đẹp vừa nói vừa cười như nắc nẻ - phải nhận quả là người ta bắt chàng chịu một nỗi bất công ghê gớm.

— Ồ, bà ơi, có phải chỉ có vậy thôi đâu; vì cái bánh kem khốn kiếp mà tôi bị trách sao không cho hạt tiêu vào ấy, người ta đã đập phá tất cả đồ đạc trong cửa hiệu tôi, người ta lấy thừng gô tôi lại và nhốt vào trong một chiếc hòm chật chội đến nỗi tới giờ đây tôi còn cảm thấy khó chịu. Cuối cùng, người ta gọi một anh thợ mộc đến, sai làm một chiếc cọc để treo cổ tôi lên. Nhưng ơn Thượng đế, may sao tất cả những việc ấy đều là chuyện trong mơ.

Bêtrếtđin không yên giấc được đêm hôm ấy thỉnh thoảng chàng tỉnh dậy, bâng khuâng tự hỏi mình đang mơ hay đang tỉnh. Chàng không tin ở hạnh phúc của mình. Cho thật yên tâm, chàng vén màn nhìn suốt căn buồng. “Ta không nhầm, - chàng nói - đây chính là căn buồng mà ta đã thay thế tên gù, và đã ăn nằm với tiểu thư xinh đẹp định gả cho nó”. Đến sáng, chàng vẫn chưa xua tan hết lo âu, thì thượng thư Sêmxếtđin Môhamết bác chàng đã gõ cửa và bước vào gần như ngay tức khắc để chào chàng.

Bêtrếtđin Hátxan cực kỳ ngạc nhiên khi trông thấy xuất hiện đột ngột một con người mà chàng rất quen biết, nhưng không còn dáng điệu của vị quan tòa ghê gớm đã tuyên án tử hình chàng. “A, vậy ra chính ngài đấy ư - chàng kêu lên - chính ngài đã đối xử với tôi một cách phũ phàng và khép tôi vào tội chết, làm cho đến bây giờ còn ghê sợ, vì một chiếc bánh ngọt mà tôi không cho hạt tiêu vào?”. Thượng thư phá ra cười, và để chàng hết buồn phiền, kể cho chàng nghe, nhờ có sự giúp đỡ của một ông thần, chàng đến nhà ông và lấy con gái ông thay cho tên chăn ngựa của hoàng đế. Tiếp đó, ông cho chàng biết chính nhờ cuốn sổ tự tay Nuarếtđin Ali mà ông phát hiện ra chàng là cháu họ ông, và cũng do sự phát hiện đó mà ông từ giã Cairô đi đến tận Banxôra để tìm kiếm và dò la tin tức về chàng. Ông âu yếm hôn chàng và nói thêm: “Cháu thân yêu ơi, bác xin lỗi về tất cả những điều bác làm khổ cháu từ ngày nhận ra được cháu. Bác muốn đưa cháu về nhà trước khi báo cho cháu biết niềm vui sướng của cháu, để cho cháu càng thấy nó thú vị hơn sau bao nhiêu khổ ải. Cháu hãy lấy niềm vui mà cháu đưa lại cho những người thân yêu nhất để tự an ủi về mọi điều buồn tủi cháu đã phải chịu đựng. Trong khi cháu mặc áo quần, bác sẽ đi báo tin cho mẹ cháu đang hết sức nóng lòng được ôm hôn cháu, bác sẽ dẫn con trai cháu đến đây, đứa con cháu đã gặp ở Đamát, và đã có bao nhiêu cảm tình tuy chưa nhận ra cháu.”

Không có những lời lẽ nào đủ sức mạnh để diễn tả nỗi mừng của Bêtrếtđin Hátxan lúc chàng gặp mẹ và con trai, cả ba người ôm hôn nhau và biểu lộ tất cả sự nồng nhiệt của tình ruột thịt và lòng thương yêu mãnh liệt. Bà mẹ kể lại cho Bêtrếtđin Hátxan nghe những chuyện cảm động nhất; bà nói đến nỗi đau đớn và bảo nước mắt bà đã tuôn rơi vì xa các con lâu ngày. Chú bé Agip không còn thoái thác không cho cha ôm hôn như hồi ở Đamát nữa, và Bêtrếtđin Hátxan, bị chia xẻ giữa hai người rất xứng đáng với tình yêu của mình, không biết làm thế nào để có thể biểu lộ hết tình thân thương đối với họ.

Trong khi những việc đó xảy ra ở nhà thì thượng thư Sêmxêtđin Môhamết đã đến cung tâu với hoàng đế về kết quả tốt đẹp chuyến đi của mình. Hoàng đế hết sức thú vị khi nghe kể câu chuyện diệu kỳ ấy, và cho chép lại để giữ gìn cẩn thận trong sổ lưu trữ của nước nhà. Sêmxêtđin Môhamết đã cho sắp sẵn một tiệc lớn, vì vậy khi ông vừa trở về nhà, tất cả gia đình đều ngồi vào bàn tiệc, và cả nhà liên hoan tưng bừng suốt ngày hôm đó.

HẾT TẬP MỘT

Chịu trách nhiệm xuất bản:

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Sửa bản in: NHẬT TUẤN

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM TẬP I

In 30.200 cuốn, tại Nhà in THANH NIÊN (Thành đoàn Tp. Hồ Chí Minh). Khuôn khổ 13x19 - số xuất bản 4/VH

In xong: tháng 9/1982. Nộp lưu chiểu: tháng 9/1982.

GIÁ: 27đ

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

II

PHAN QUANG
dịch và giới thiệu

(in lần thứ hai, có sửa chữa)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Hà Nội - 1982

Dịch theo bản dịch tiếng Pháp CONTES DES MILLE ET UNE NUITS của Antoine Galland Nhà xuất bản FRÈRES GARNIER - Paris, 1962

CHUYỆN CHÚ GÙ

Ngày xưa ở Caxga, xứ tận cùng của nước Tactari, có một người thợ may có một cô vợ rất xinh: Hai vợ chồng yêu nhau thắm thiết. Một hôm gã đang làm việc thì một chú nhỏ, gù lưng, đến ngồi ngay trước cửa hiệu của gã, vừa hát vừa đệm trống xứ Bát. Gã lấy làm thích thú, gã định dẫn chú gù về nhà để mua vui cho vợ. Gã nghĩ: “Với những bài hát ngộ nghĩnh này, hắn sẽ giải trí cho hai vợ chồng ta tối nay.” Gã ngỏ ý, chú gù nhận lời, gã liền đóng cửa hiệu và đưa chú về nhà.

Hai người về đến nhà thì cũng vừa tới giờ ăn cơm chiều. Vợ gã thợ may sắp cơm, dọn ra một đĩa cá ngon do ả nấu. Cả ba ngồi vào mâm. Nhưng, trong khi ăn, chú gù chẳng may hóc phải một cái xương sống hay một cái xương dăm gì đấy, một lát sau lăn đùng ra chết. Vợ chồng gã thợ may chữa chạy thế nào cũng không khỏi. Cả hai vợ chồng đều hốt hoảng vì tai nạn xảy ra trong nhà mình, e rằng, nếu quan trên biết được, thì sẽ bị trừng trị như nhửng kẻ giết người. Tuy nhiên, người chồng tìm ra được một cách phi tang xác chết. Gã nhớ ra bên hàng xóm có một thầy lang người Do Thái.

Thế rồi, để thực hiện mưu đồ, hai vợ chồng gã, người vác đằng chân, kẻ bê đằng đầu, khiêng xác chú gù đến nhà thầy lang. Hai vợ chồng gõ cửa. Cửa này thông lên buồng thầy lang bằng một cầu thang thẳng đứng. Một con sen, không mang theo đèn đóm xuống ngay tức khắc, hỏi họ cần gì. Gã thợ may đáp: “Nhờ cô lên thưa với ông chủ rằng có người mang một kẻ ốm nặng, đến nhờ ông bốc thuốc. Đây, cô hãy cầm lấy đồng bạc này đưa trước cho ông chủ, xin ông hiểu cho rằng chúng tôi không dám có ý định để ông giúp công không.” Nhắm lúc con sen lên báo cho thầy lang cái tin tốt lành ấy, gã thợ may cùng vợ nhanh nhẹn khiêng xác chú gù lên trên cầu thang, rồi để lại ở đó và vội vàng chuồn thẳng về nhà.

Còn thầy lang sau khi được con sen bảo cho lão biết ở ngoài cửa có một người đàn ông và một người đàn bà đang chờ lão, muốn mời lão xuống xem giúp cho một con bệnh họ mang tới và giúi vào tay lão đồng bạc vừa mới nhận được, lão mừng rơn, cho rằng đây hẳn là khách sộp nên mới trả tiền trước như thế này. Lão vội bảo con sen: “Lấy đèn nhanh lên và đi theo ta.” Lão vừa nói vừa lật đật đi ra cửa không kịp chờ soi đèn. Vướng phải chú gù, lão co chân đạp vào cạnh sườn chú mạnh đến nỗi chú lăn kềnh xuống tận chân cầu thang. Suýt nữa thì lão cũng ngã lăn xuống cùng với chú. “Mang đèn lại đây, nhanh lên!”, lão quát gọi con sen. Cuối cùng con sen xuống cầu thang. Trông thấy cái mà lão vừa đá lăn xuống là một người đã chết, lão vô cùng kinh hoảng, tới mức phải cầu đến thánh Môidơ, Aarông, Giôduê, Êđrat và tất cả các đấng thần thánh khác trong đạo giáo của lão. “Khốn nạn thân tôi! - Lão than thở - làm sao tôi lại muốn xuống cầu thang không có đèn. Thế là tôi giết chết luôn con bệnh người ta đưa đến cho tôi rồi. Tôi đã làm cho người ấy thiệt mạng. Nếu thần Êđrat không đến cứu giúp tôi thì tôi chết mất thôi. Than ôi! Người ta sắp tới lôi tôi ra khỏi nhà như lôi một kẻ sát nhân mất.”

Mặc dù đang bối rối, lão vẫn cẩn thận đóng được cửa lại, để nhỡ có người nào, tình cờ đi qua ngoài phố nhìn vào sẽ không trông thấy cái tai họa mà lão ngỡ do tự mình gây nên. Sau đó, lão bê xác chết lên buồng vợ lão, mụ suýt ngất đi khi trông thấy lão vào với cái gánh tai ương đó. Mụ kêu lên: “Thôi thế là hết đời chúng ta, nếu nội đêm nay chúng ta không tìm được cách gì đưa cái xác này ra khỏi nhà. Chắc chắn là chúng ta sẽ mất mạng nếu chúng ta giữ nó lại đây cho đến sáng mai. Khốn nạn thân tôi. Ông làm thế nào đến nỗi giết chết người ta thế này?”

— Thôi đừng la lối lên nữa - lão nói - hãy nghĩ ngay cách thoát khỏi mối tai họa cấp bách này ngay trong đêm nay đã…

Rồi lão cùng với vợ bàn bạc. Lão suy nghĩ rất nhiều, song vẫn không tìm ra được cách nào. Nhưng mụ vợ vốn sáng ý hơn, mụ nói: “Tôi vừa nảy ra một kế là chúng ta khiêng cái xác chết này lên sân thượng nhà ta ném vào ống khói lò sưởi nhà lão Hồi giáo láng giềng.”

Lão Hồi giáo này là một trong những người giữ việc đi kiếm thực phẩm cho nhà vua như dầu ăn, bơ sữa và mọi thứ mỡ. Nhà hắn là cả một cái kho thường bị các loại chuột chù, chuột nhắt cắn phá. Cho nên, nghe mụ vợ nói xong, thầy lang Do thái liền cùng với mụ vợ, nhanh chóng khiêng cái xác lên trên mái nhà, rồi thòng dây đưa xuống buồng lão Hồi giáo một cách nhẹ nhàng đến nỗi xác chú gù vẫn đứng dựa lưng vào tường y hệt như là còn sống. Khi nghe chân xác chết chạm đất họ rút dây, để cái xác trong tư thế ấy. Rồi họ tụt xuống khỏi mái nhà và trở về buồng riêng. Đúng lúc đó, lão Hồi giáo cũng vào phòng của lão. Lão vừa từ một tiệc cưới được mời tối hôm ấy trở về, tay xách một cái đèn lồng. Dưới ánh đèn, lão khá ngạc nhiên thấy có kẻ nào đứng trong lò sưởi; nhưng, vốn là một người can đảm, lão cho rằng đó là một tên trộm, lão vớ ngay một chiếc gậy lớn xông thẳng đến xác chú gù: “À, à, lâu nay tao vẫn tưởng là chuột chén bơ và mỡ của tao, hóa ra chú mày tụt ống khói vào ăn trộm! Tao sẽ đánh cho mày cạch từ nay trở đi không bao giờ còn dám bén mảng đến đây nữa.” Nói xong, lão cầm gậy phang lấy phang để. Cái xác chết ngã chúi mũi xuống đất. Lão Hồi giáo càng đánh già, nhưng cuối cùng nhận thấy thân người bị đánh không cựa quậy, lão ngừng tay lại để nhìn: Thì ra là một xác chết. Cơn giận dữ biến mất, lão đâm hoảng: “Khốn thay!. Ta đã làm gì thế này? Ta vừa đánh chết một người. Ôi! Ta trả thù quá tay mất rồi! Lạy Thượng đế, nếu Người không thương đến con, đời con thôi thế là hết. Sao quỷ dữ không lấy tất cả những mỡ và dầu đi, vì những thứ ấy mà ta phạm tội ác giết người!” Mặt lão tái xanh hoảng hốt. Lão đã hình dung thấy các sai nha lôi lão ra pháp trường; lão lúng túng không biết nên làm thế nào.

Lão Hồi giáo, lúc đánh cái xác không để ý đến cái bướu gù, nên đến khi trông thấy, lão chửi rủa: “Thằng gù trời đánh thánh vật kia, thằng gù chó chết kia, sao trời không cho mày ăn trộm hết mỡ của tao đi, để tao khỏi bắt gặp mày ở đây, tao đỡ phải lo lắng về cái xác mày cùng với cái bướu xấu xí của mày. Hỡi các vì sao chiếu sáng trên bầu trời, xin hãy soi sáng cho con thoát khỏi cơn nguy hiểm này!”. Nói xong, lão vác cái xác lên vai, ra khỏi nhà, đi đến tận đầu phố, dựng cái xác dựa lưng vào một cửa hiệu, rồi chuồn thẳng về nhà không ngoái cổ nhìn lại…

Ít lâu trước khi trời sáng, một người buôn theo đạo Thiên chúa rất giàu, thường bán cho nhà vua phần lớn những thức cần thiết trong nội phủ, sau khi chơi bời quá đáng suốt đêm, định ra khỏi nhà để đi tắm. Mặc dù đang say, y cũng nhận thấy đêm đã khuya lắm rồi, chẳng còn bao lâu nữa người ta sẽ gọi dân chúng đi cầu kinh sáng bởi, vậy y rảo bước vội vàng cho chóng tới nhà tắm. Y e có một người Hồi giáo nào đi nhà thờ sớm cho y là một tên say rượu, bắt y vào giam. Tuy nhiên lúc vừa tới đầu phố, y đã dừng lại một lát làm một chút việc cần ngay trước cái cửa hiệu mà lão Hồi giáo dựa xác chú gù. Vừa lúc đó, xác chú gù lay động và đổ sầm lên lưng người lái buôn. Anh chàng nhà buôn, tưởng là một tên ăn trộm đánh mình, liền đấm lại một quả thật mạnh, làm nó ngã nhào xuống đất. Y tiếp tục vừa đánh vừa kêu có cướp.

Người canh tuần khu phố nghe tiếng kêu chạy lại, trông thấy một người Thiên chúa giáo đang đánh đập một người Hồi giáo (chú gù là người theo đạo Hồi), liền hỏi: “Cơn cớ gì mà anh đánh đập một người Hồi giáo như vậy?”

— Hắn đã bổ nhào lên lưng tôi và muốn chịt lấy cổ họng tôi để cướp của của tôi.

— Anh đánh hắn như thế là đủ lắm rồi, hãy thôi đi.

Người canh tuần vừa nói vừa kéo giật tay người lái buôn ra, đồng thời đưa tay giúp xác chú gù đứng lên. Nhưng, nhận thấy hắn đã chết, anh ta la lên: “À, à, ra một người Thiên chúa giáo dám cả gan giết chết một người Hồi giáo như thế này đây!”. Nói xong, anh ta bắt giữ người buôn lại, dẫn y đến chỗ quan án. Y bị tống giam chờ cho đến khi nào quan thức dậy và sửa soạn xong xuôi để có thể hỏi cung bị cáo. Trong thời gian ấy, người lái buôn Thiên chúa giáo tỉnh rượu. Y càng suy nghĩ về những chuyện vừa xảy ra, y càng không hiểu nổi vì sao mấy quả bằng tay không lại có thể làm chết người được…

Nghe lời canh tuần báo cáo và trông thấy tử thi đã mang đến tận nhà, quan án hỏi cung người lái buôn Thiên chúa giáo. Y không thể nào chối tội ác dù y không phạm phải. Vì chú gù là người của nhà vua - chú chính là một tên hề trong nội phủ, - quan án không muốn xử tử người lái buôn Thiên chúa giáo trước khi được biết ý kiến của nhà vua. Ông ta liền vào hoàng cung tâu về việc đã xảy ra. Nhà vua phán: “Không ai có chuyện ân xá cho một tên Thiên chúa giáo đã giết chết một người Hồi giáo. Khanh cứ đi làm nhiệm vụ của mình”. Nghe vậy, quan án liền sai dựng một cái giá treo cổ, và cho những người mõ đi rao khắp thành phố báo tin sắp xử tử một tên Thiên chúa giáo đã dám cả gan giết chết một người Hồi giáo.

Cuối cùng, người buôn bị lôi ra khỏi trại giam và được dẫn đến dưới chân giá treo cổ. Tên đao phủ buộc thừng vào cổ y và sắp rút lên, thì người giữ việc đi kiếm thực phẩm cho nhà vua rẽ đám đông chạy xộc vào, miệng kêu to: “Hãy khoan, hãy khoan, xin chớ vội: không phải ông ta giết chết người này đâu, mà là tôi”. Quan án đang chứng kiến cuộc hành quyết, liền hỏi sự tình: lão khai rõ đầu đuôi đã giết chết chú gù như thế nào, và nhận chính mình đã mang xác chú gù đến nơi mà rồi sau đấy người lái buôn bắt gặp. Lão nói thêm: “Suýt nữa thì các ngài giết oan một người vô tội, bởi vì ông ta không thể nào giết chết một người không còn sống nữa. Đối với tôi, làm chết một người Hồi giáo cũng đã là quá lắm rồi, tôi không thể để lương tâm tôi bị cắn rứt thêm vì gây nên cái chết cho một người Thiên chúa giáo vô tội.”

Người giữ việc đi kiếm thực phẩm cho nhà vua đã công khai tự tố cáo chính mình, nên quan án không thể nào không tha bổng cho người lái buôn. Ông ta bảo tên đao phủ: “Hãy thả người theo đạo Thiên chúa ra và hãy treo cổ tên này thay vào đó, bởi vì, theo lời thú tội của nó, rõ ràng nó là chính danh thủ phạm.” Tên đao phủ thả người lái buôn và luồn ngay thừng vào cổ lão Hồi giáo kiếm thực phẩm thì nghe tiếng thầy lang Do thái khẩn thiết van xin hãy hoãn cuộc hành hình: lão đang cố sức len lỏi vào chỗ đặt chiếc giá treo cổ rồi đi đến trước mặt quan án. Lão nói: “Thưa ngài, người Hồi giáo mà ngài muốn cho treo cổ đây không đáng chết. Chỉ riêng mình tôi mới chính là thủ phạm. Đêm qua, một người đàn ông và một người đàn bà tôi không biết mặt, mang một con bệnh đến gõ cửa nhà tôi; con sen nhà tôi không mang đèn ra mở cửa và nhận của họ một đồng bạc rồi vào thưa lại với tôi rằng họ muốn mời tôi chịu phiền xuống xem giúp cho người ốm. Trong khi nó nói với tôi, họ mang con bệnh lên đặt phía trên cầu thang rồi biến mất. Tôi đi xuống, không kịp chờ con sen châm đèn nên tôi không trông thấy gì, chẳng may đá phải làm người bệnh làm cho anh ta lăn xuống tận chân cầu thang. Cuối cùng, khi tôi nhìn ra thì anh ta đã chết. Anh ta, chính là chú gù theo đạo Hồi mà hôm nay các ngài định trả thù cho. Bà lão nhà tôi và tôi, chúng tôi mang cái xác chết đưa lên mái nhà, rồi từ đấy chúng tôi sang mái nhà ông Hồi giáo hàng xóm của chúng tôi, mà các ngài đang định xử tử nhầm đây, chúng tôi tuồn nó vào ống khói nhà ông ta. Ông Hồi giáo trông thấy nó trong nhà mình, ngỡ là kẻ trộm đã đánh và tưởng là giết chết nó. Kỳ thực không phải vậy đâu. Mà như tôi đã trình bày với các ngài, tôi mới là thủ phạm độc nhất của vụ giết người này và dù không phải cố ý, tôi vẫn nhất quyết chịu tội để tránh khỏi phải ăn năn là đã gây nên cái chết của hai người Hồi giáo, nếu các ngài xử tử người giữ việc đi kiếm thực phẩm cho nhà vua mà tôi vừa chứng minh là vô tội. Vậy thì xin các ngài hãy vui lòng tha cho ông ta, và hãy xử tội tôi thế nào, bởi vì không có ai ngoài tôi ra đã gây nên cái chết cho chứ gù.”

Khi quan án biết chắc thầy lang Do Thái là kẻ giết người, ông ta liền ra lệnh cho tên đao phủ bắt giữ lão và trả lại tự do cho người đi kiếm thực phẩm cho nhà vua. Thừng đã tròng vào cổ thầy lang, thì bỗng nghe tiếng gã thợ may yêu cầu đao phủ hãy gượm. Gã đang chen lấn đám đông để vào tới gần quan án. Tới được trước mặt quan, gã nói: “Thưa quan lớn, suýt nữa thì các ngài làm chết oan ba người vô tội. Nếu các ngài chịu khó nghe tôi trình bày, các ngài sẽ biết ai mới thật là thủ phạm đã giết chết chú gù, ai phải đền tội gây nên cái chết ấy. Kẻ đó là tôi. Hôm qua, vào lúc gần tối, trong lúc tôi đang làm việc trong cửa hiệu và đang muốn giải trí thì chú gù ngà ngà say đến, ca hát. Tôi ngỏ ý mời chú về nhà tôi chơi. Chú đồng ý… Trong khi chú cùng vợ chồng tôi ăn cơm, tôi mời chú một khúc cá, chú ăn, chẳng may một cái xương sống hay một cái xương dăm gì đấy mắc trong họng chú. Mặc cho bà nó nhà tôi và tôi làm gì thì làm, chú qua đời ngay trong chốc lát. Chúng tôi rất lo về cái chết ấy và, vì sợ bị bắt, chúng tôi mang xác chết đến trước cửa nhà thầy lang Do Thái này. Tôi gõ cửa rồi bảo chị sen lên ngay gác, giúp chúng tôi mời ông chủ xuống xem hộ con bệnh chúng tôi đưa đến. Và để ông ta không từ chối, tôi nhờ chị sen đưa trước ông chủ một đồng bạc. Vừa đúng dịp đó, hai vợ chồng tôi khiêng chú gù lên phía trên cầu thang, ở bậc đầu, chúng tôi bỏ đi ngay. Thầy lang, muốn xuống nhà, phải đá lăn chú gù, ông ta tưởng mình đã làm chú chết. Bởi lẽ sự tình là như vậy, xin quan lớn hãy tha cho ông thầy lang và xử tử tôi.”

Quan án và tất cả những người đứng xem rất lấy làm cảm phục về những sự việc lạ lùng xảy ra tiếp sau cái chết của chú gù. Quan bảo tên đao phủ: “Mày hãy tha cho thầy lang Do thái và treo cổ gã thợ may này bởi vì gã thú tội. Phải nhận rằng câu chuyện rất kỳ lạ đáng chép lại bằng chữ vàng.” Tên đao phủ trả tự do cho thầy lang và luồn chiếc thòng lọng vào cổ gã thợ may.

Trong lúc đao phủ chuẩn bị treo cổ gã thợ may thì nhà vua xứ Caxgar, không thể để vắng chú gù hề của mình lâu, đã cho đòi chú đến. Một quan hầu đáp: “Tâu bệ hạ, chú gù bệ hạ nhớ đến ấy, hôm qua say rượu, đã trốn khỏi cung ra chạy rông ra ngoài phố trái với thói quen của chú, sáng nay đã chết. Người ta dẫn đến trước quan án một người bị cáo là thủ phạm giết chú, quan án cho dựng ngay một giá treo cổ. Tên bị cáo sắp bị hành hình, thì một người đến, rồi sau đó một người khác nữa người nào cũng tự nhận tội và xin tha cho kẻ khác. Việc ấy diễn ra đã lâu và quan án hiện đang hỏi cung một người thứ ba tự nhận mình mới đúng là kẻ sát nhân.”

Nghe tâu, nhà vua xứ Caxgar sai một viên thị vệ ra pháp trường: “Ngươi hãy lập tức truyền cho quan án dẫn đến ngay cho ta các tên bị cáo, và cả các chú gù đáng thương nữa, ta muốn trông thấy nó một lần cuối.” Viên thị vệ tới pháp trường đúng vào lúc tên đao phủ bắt đầu kéo chiếc thừng treo cổ gã thợ may. Y vội ràng hết gân sức gọi hãy ngừng cuộc hành quyết lại. Tên đao phủ nhận ra viên thị vệ, không dám coi thường, liền thả gã thợ may. Sau đó, viên thị vệ đến gặp quan án và truyền đạt lệnh vua…

Lúc mọi người đã đến trước mặt vua, quan án phủ phục xuống đất lạy rồi đứng lên và thuật lại trung thực tất cả những điều ông ta biết về chuyện chú gù. Vua cho là chuyện hiếm thấy quá, liền truyền cho sử thần riêng của mình chép lại đầy đủ mọi tình tiết.

Vua hỏi: “Các ngài có bao giờ nghe một câu chuyện đáng ngạc nhiên hơn câu chuyện vừa xảy ra về chú gù hề của ta hay không?” Người buôn theo đạo Thiên chúa dập đầu xuống đất lạy và tâu: “Muôn tâu bệ hạ, tôi biết một câu chuyện còn lạ hơn chuyện bệ hạ vừa nghe. Tôi xin thuật lại hầu bệ hạ, nếu bệ hạ cho phép. Nhiều tình tiết kỳ lạ đến nỗi không một ai nghe mà không lấy làm xúc động.

Vua cho phép. Người lái buôn liền cất lời:

CHUYỆN NGƯỜI LÁI BUÔN THIÊN CHÚA GIÁO KỂ

Tâu bệ hạ, trước khi bắt đầu kể câu chuyện mà bệ hạ vừa cho phép, tôi xin trình bày với bệ hạ rằng tôi không có vinh dự được ra đời trên một nơi thuộc lãnh thổ của bệ hạ. Tôi vốn là người nước ngoài sinh ở Cairô, bên Ai-cập, dân tộc Côptơ[51]. và theo đạo Thiên chúa. Cha tôi là lái buôn, ông cụ tích lũy được khá nhiều của cải, để lại cho tôi lúc qua đời. Noi gương cha, tôi cũng theo nghề buôn bán. Một hôm, tôi đang ở Cairô, trong ngôi đình chung dành cho các nhà buôn ngũ cốc, thì một nhà buôn trẻ rất khôi ngô và ăn mặc sạch sẽ, cưỡi một con lừa đến gần. Anh ta chào tôi, rồi mở chiếc khăn tay gói một nhúm vừng làm mẫu, anh hỏi: “Giá bao nhiêu một hộc vừng tốt như ngài thấy đây?”

Tôi xem kỹ nhúm vừng chàng buôn trẻ đưa ra, và trả lời: “Theo thời giá hiện nay, mỗi hộc giá một trăm đracmơ bạc.”

Anh ta bảo tôi: “Ngài hãy đi hỏi xem các nhà buôn có bằng lòng giá ấy không, rồi ra ngay cổng Chiến thắng, ngài sẽ thấy một cái khan tách biệt mọi nhà cửa khác. Tôi đợi ngài ở đấy.”

Nói xong, anh ta để mẫu vừng lại cho tôi, và bỏ đi. Tôi đưa vừng đi chào hàng với nhiều nhà buôn trong chợ. Họ bảo rằng với giá một trăm mười đracmơ bạc một hộc, thì tôi có bao nhiêu vừng muốn bán, họ sẽ mua hết bấy nhiêu. Tính ra, tôi được lãi một hộc được mười đracmơ. Thích thú về khoản hời ấy, tôi liền đến cổng Chiến thắng, nơi nhà buôn trẻ đợi tôi. Anh ta dẫn tôi vào kho hàng đầy những vừng của anh. Có tất cả một trăm năm mươi hộc, tôi cho đong hết rồi chở lên lưng lừa, mang bán được năm nghìn đracmơ[52] bạc.

Nhà buôn trẻ bảo tôi:

— Trong số tiền này, ngài được năm trăm đracmơ. Cứ mỗi hộc thì hoa hồng mười đracmơ, tôi giao số đó cho ngài. Phần còn lại là của tôi; nhưng hiện nay tôi chưa cần tới, xin ngài cứ đòi ở các nhà buôn về và giữ hộ cho tới lúc nào tôi đến hỏi xin.

Tôi đáp tôi sẵn sàng giao tiền bất cứ lúc nào anh ta đến hoặc cho người đến lấy. Tôi hôn tay từ biệt anh ta, và ra về rất lấy làm hài lòng về sự hào hiệp của anh.

Cả một tháng không thấy bóng anh ta đâu. Mãi sau thời hạn đó, mới thấy anh ta đến.

— Bốn nghìn năm trăm đracmơ bạc mà ngài còn nợ tôi đâu rồi? - Anh ta hỏi.

— Đã sẵn sàng, - tôi đáp - tôi xin đếm ngay tức khắc.

Lúc ấy, anh ta đang cưỡi trên lưng một con lừa. Tôi mời anh xuống lừa và cho tôi được hân hạnh mời anh ăn một chút gì, trước khi nhận tiền.

Anh ta nói: “Không, lúc này tôi không xuống lừa được vì tôi có việc cần kíp phải đi, cũng gần đây thôi. Tôi trở lại ngay và sẽ ghé nhận tiền, xin ngài hãy sẵn sàng cho.”

Vừa nói xong, anh ta đi ngay. Tôi chờ đợi, hết nước hết cái. Mãi hai tháng sau, anh ta mới trở lại. Tôi thầm nói: “Đây thật là một nhà buôn trẻ có lòng tin cậy ở ta. Dù chưa quen biết ta, anh ta dám giao cho ta cả một món tiền tới bốn nghìn năm trăm đracmơ bạc! Giá người khác thì họ chẳng làm như vậy, vì sợ ta cuỗm mất.”

Anh ta vẫn cưỡi trên lưng lừa, nhưng ăn mặc sang trọng hơn lần trước.

Vừa trông thấy nhà buôn trẻ, tôi chạy ra đón. Tôi nài nỉ anh ta xuống lừa, và hỏi anh ta có cần tôi đếm số tiền tôi giữ hộ hay không?

— Việc đó chưa cần kíp, - anh ta đáp, vẻ tươi vui và hài lòng. - Tôi biết rằng tiền tôi đang gửi nơi tin cậy; tôi sẽ đến lấy chừng nào tiêu hết những gì tôi có. Tạm biệt, và xin chờ tôi vào cuối tuần.

Nói xong, anh ta ra roi quất lừa, và chẳng mấy chốc đi khuất. Tôi tự nhủ:

— Chậc, anh ta bảo ta chờ tới cuối tuần, nhưng xem cách nói của anh ta, thì còn lâu ta mới gặp lại. Trong thời gian ấy, ta sẽ làm cho món tiền này sinh lợi, thật là thần tài phù hộ ta.

Tôi đã dự đoán không sai: cả năm trôi qua mà chưa từng nghe ai nhắc đến chàng trai trẻ. Mãi, anh ta mới đến, ăn mặc cũng sang trọng như lần trước, nhưng tôi cảm thấy có điều gì đang ám ảnh đầu óc anh ta. Tôi van nài anh ta cho tôi cái vinh dự được mời anh ta vào nhà. Anh đáp:

— Lần này thì tôi rất vui lòng, nhưng với điều kiện là xin ngài chớ tiêu pha nhiều quá vì tôi.

— Tôi xin làm tất cả những gì ngài muốn, - tôi đáp - xin mời ngài vui lòng đặt chân xuống đất.

Nhà buôn trẻ xuống lừa và vào nhà tôi. Tôi sai người nhà soạn bữa tiệc thết đãi anh ta, và trong khi chờ đợi, chúng tôi bắt đầu đàm đạo. Cơm dọn ra, chúng tôi ngồi vào bàn. Ngay từ miếng đầu tiên, tôi đã để ý thấy anh ta ăn bằng tay trái, tuyệt nhiên không dùng đến tay phải. Tôi phân vân không biết nghĩ thế nào về chuyện đó. “Từ ngày ta quen biết nhà buôn này, - tôi thầm bảo - anh ta bao giờ cũng rất lễ độ, lẽ nào anh ta làm như vậy vì khinh ta? Thế thì tại sao anh ta không dùng tới bàn tay phải?”

Sau bữa ăn, khi người nhà tôi đã dọn dẹp xong và rút lui, hai chúng tôi cùng ngồi chung trên một chiếc trường kỷ. Tôi đưa mời chàng trai một tấm bánh thật ngon để ăn tráng miệng. Anh ta vẫn cầm bằng tay trái. Tôi liền bảo:

— Thưa ngài, xin ngài thứ lỗi cho tôi dám mạo muội hỏi, vì sao ngài không dùng bàn tay phải; có lẽ ngài bị đau tay ấy chăng?

Anh ta thở dài não ruột, và không trả lời tôi mà rút cánh tay phải từ nãy đến giờ vẫn giấu dưới tà áo, đưa cho tôi xem. Bàn tay bị chặt cụt làm cho tôi cực kỳ ngạc nhiên.

— Có lẽ ngài đã lấy làm bất bình thấy tôi ăn bằng tay trái - anh ta nói - nhưng ngài xét cho tôi có thể làm khác được hay không?

— Có thể ngài cho biết bất hạnh nào mà ngài mất bàn tay phải được chăng? - Tôi hỏi tiếp.

Nghe câu đó, anh ta khóc, rồi sau khi lau khô nước mắt, anh ta kể cho tôi nghe câu chuyện mà tôi xin thuật lại hầu bệ hạ sau đây:

— Xin ngài biết cho - anh ta nói - tôi vốn sinh ra ở Bátđa, con một gia đình giàu có và vào loại được trọng thị nhất thành phố vì đức độ và địa vị của mình. Vừa bắt đầu vào trường đời, giao du với những người thường đi đó đây, họ nói tới những kỳ quan của nước Ai-cập và đặc biệt của thành phố Cairô vĩ đại, gây cho tôi một ấn tượng sâu sắc, khiến tôi muốn làm một chuyến đi sang đó. Nhưng hồi ấy cha tôi còn sống, người không cho phép tôi đi. Cuối cùng Người qua đời, tôi làm chủ mọi hành động của mình. Vì vậy tôi quyết định đến Cairô. Tôi dùng một số tiền rất lớn mua các thứ vải, lụa quý của Bátđa và Mutxun rồi lên đường.

Tới thành phố Cairô, tôi trọ ở cái khan vẫn được gọi là khan Mêrua. Tôi thuê một căn nhà liền với kho, rồi đưa cất vào đấy những kiện hàng mà tôi mang theo trên lưng lạc đà. Xong đâu đấy, tôi vào buồng nghỉ ngơi để lấy lại sức bù đắp những nỗi vất vả đường trường, trong khi bọn người nhà, mà tôi đã cho tiền, lo đi chợ mua thức ăn làm bếp. Sau bữa ăn, tôi đi thăm công viên, một vài giáo đường Hồi giáo, các nơi công cộng, và một số nơi khác.

Ngày hôm sau, tôi ăn mặc sạch sẽ, rồi cho mở một vài kiện hàng, lấy một ít lụa rất đẹp và rất đắt tiền với ý định đưa ra chợ trời, khảo giá xem được bao nhiêu. Tôi bảo một tên nô lệ mang đi theo tôi ra chợ trời của người Xiacaxi. Chẳng mấy chốc tôi bị vây quanh bởi một lô lái buôn và người rao hàng, khi họ biết tin tôi vừa mới tới. Tôi chia các hàng mẫu cho những người rao hàng, họ tỏa đi khắp chợ rao và chào hàng; nhưng tất cả các buôn đều trả giá thấp hơn nhiều so với giá tôi đã mua. Điều đó làm cho tôi bất bình. Bọn giao hàng liền bảo tôi:

— Nếu ngài tin lời chúng tôi, thì chúng tôi xin bày cho ngài một cách khiến ngài không phải thua thiệt gì cả.

Tôi hỏi họ: “Muốn vậy phải làm thế nào?”

— Ngài chia số lụa của ngài cho nhiều nhà buôn. - họ trả lời - họ sẽ đưa bán lẻ, rồi cứ một tuần hai lần, vào ngày thứ hai và thứ năm, ngài đến nhận số tiền họ bán được. Như vậy, ngài sẽ được lãi chứ không lỗ, mà các nhà buôn cũng kiếm chác được chút đỉnh. Trong thời gian ấy, ngài lại được tự do chơi bời giải trí, đi dạo trong thành phố và trên sông Nin.

Theo lời khuyên của họ: tôi đưa họ về kho của mình, lấy tất cả hàng hóa ở đó ra, rồi trở lại chợ, chia cho nhiều nhà buôn, mà họ giới thiệu là có khả năng thanh toán sòng phẳng hơn cả. Các nhà buôn làm giấy biên nhận hợp thức, có chữ ký của những người làm chứng, với điều kiện là tôi không đòi tiền trong tháng đầu.

Công việc làm ăn sắp đặt rồi, đầu óc tôi không còn lo nghĩ gì nữa ngoài thú ăn chơi. Tôi đánh bạn với nhiều người khác nhau trạc lứa tuổi. Họ chăm lo sao cho tôi sống được thoải mái. Tháng đầu tiên trôi qua, tôi bắt đầu đến gặp các nhà buôn mỗi tuần hai lần, có hai người giúp việc đi theo, để xem xét sổ bán hàng của họ, kiểm tra chất lượng và giá trị những đồng bạc họ đếm trả cho tôi. Như vậy, vào những ngày đó, khi trở về khan Mêrua, nơi trọ, tôi đều mang theo một số tiền lớn. Việc này không hề cản trở tôi, những ngày khác trong tuần, buổi sáng la cà, lúc thì đến hiệu buôn này, lúc thì đến hiệu buôn khác. Tôi giải trí bằng cách chuyện trò với họ và nhìn xem những gì xảy ra trong chợ trời.

Một ngày thứ hai, khi tôi đang ngồi ở cửa hiệu của một trong những nhà buôn tên là Bếttrếtđin, thì một người đàn bà có địa vị bước vào. Điều này dễ nhận thấy qua dáng điệu, cách phục sức của nàng và tên nô lệ ăn mặc sạch sẽ đi theo. Nàng ngồi xuống cạnh tôi. Tất cả những điều đó làm cho tôi có cảm tình, và nảy ra lòng thiết tha muốn biết rõ hơn nữa về nàng. Tôi cũng không hiểu nàng có nhận thấy tôi đang thích thú ngắm nàng hay không? Nàng khẽ vén tấm nhiễu rủ bên ngoài cái mạng bằng sa che mặt cho tôi thấy đôi mắt to đen lay láy. Tôi sững sờ. Cuối cùng, nàng làm cho tôi si mê trước âm thanh khả ái của giọng nói và dáng điệu duyên dáng của nàng, khi nàng chào người chủ hiệu buôn hỏi thăm sức khỏe ông ta từ dạo gặp lần trước tới giờ.

Sau khi chuyện trò một lúc về những chuyện không đâu, nàng nói với chủ hiệu rằng nàng cần một loại vải nền vàng. Sở dĩ nàng đến đây vì cửa hiệu của ông ta là nơi bán được nhiều hàng hóa nhất trong chợ. Nếu có, xin ông vui lòng cho xem. Bếttrếtđin đưa ra nhiều tấm vải, nàng chọn một tấm, hỏi giá tiền, ông ta đòi một nghìn một trăm đracmơ bạc. Nàng nói:

— Tôi đồng ý trả ông giá ấy, nhưng tôi không mang theo tiền, mong ông vui lòng cho phép tôi mang vải về trước. Ngày mai, chắc chắn tôi sẽ không quên cho người mang đến trả ông đủ số tiền một nghìn một trăm đracmơ mà chúng ta đã ngã giá.

— Thưa bà - Bêtrếtđin đáp - tôi sẵn sàng bán chịu và để bà mang tấm vải đi nếu nó là của tôi. Ngặt một nỗi đó là của chàng trai trung hậu mà bà thấy kia. Hôm nay đúng là ngày tôi phải trả tiền cho ông ấy.

Bà khách tỏ vẻ rất ngạc nhiên:

— Ồ! Tại sao ông lại xử sự với tôi như vậy nhỉ? Tôi không phải là khách quen của hiệu ông ư? Vậy tất cả mọi lần tôi đến mua vải ở đây, ông đều vui lòng để cho tôi mang về mà không phải trả tiền ngay, đã có lần nào tôi quên không trả tiền cho ông ngay hôm sau không?

— Vâng, đúng thế, thưa bà, - ông chủ hiệu nói, - nhưng hôm nay tôi cần tiền.

— Nếu vậy thì vải của ông đây! - nàng vừa nói vừa quăng trả lại - Cầu thượng đế bắt tội ông và cả cánh buôn nhà các ông! Các ông đều một giuộc như nhau; các ông chẳng còn biết kiêng nể gì ai cả.

Nói xong, nàng đứng phắt dậy và bước ra, nàng tức giận Bêtrếtđin ra mặt.

Nhìn thấy vậy, tôi cảm thấy lòng tôi không nỡ, tôi gọi:

— Thưa bà, xin bà vui lòng quay trở lại; có lẽ tôi tìm được cách làm hài lòng được cả hai người chăng?

Nàng quay vào và bảo rằng ấy là vì nể lời tôi. Tôi liền nói với ông chủ hiệu:

— Thưa ngài Bêtrếtđin, ngài vừa định bán tấm vải của tôi giá bao nhiêu nhỉ?

— Một nghìn một trăm đrasmơ bạc, tôi không thể bán dưới giá ấy.

— Vậy thì xin ông hãy giao tấm vải cho bà đây - tôi nói tiếp - và để cho bà mang đi. Tôi biếu ông một trăm đrasmơ lãi, và xin biên một mảnh giấy để ông khấu vào các hàng khác của tôi mà ông đang giữ.

Tôi ký tên và đặt mảnh giấy vào tay Bêtrếtđin. Sau đấy, đưa tấm vải cho người đàn bà, tôi nói:

— Thưa bà, bà có thể mang về. Còn món tiền thì bà có thể mang đến vào ngày mai hoặc một hôm khác cũng được, hoặc nếu bà bằng lòng, tôi xin biếu bà.

— Đó không phải là điều tôi mong muốn, - nàng đáp - Ngài xử sự với tôi lịch sự và ân cần quá, tôi sẽ không xứng đáng xuất đầu lộ diện với bất cứ ai, nếu không tỏ lòng biết ơn ngài. Cầu mong Thượng đế, để thưởng công ngài về chuyện vừa rồi, cho ngài được ngày thêm giàu có, thọ thêm nhiều tuổi, và một mai khi ngài từ trần sẽ cho ngài được vào cửa thiên đường: cầu mong cả thành phố biết rõ tấm lòng hào hiệp của ngài!

Những lời nói ấy của nàng làm cho tôi thêm bạo dạn.

— Thưa bà, - tôi nói - xin bà cho tôi thấy mặt bà; để bù đắp cho điều tôi làm vui lòng bà, như vậy là bà đã trả tôi lãi cao rồi đấy.

Nghe nói, nàng liền quay về phía tôi, cất tấm sa che mặt để lộ ra trước mắt tôi một khuôn mặt đẹp tuyệt trần. Tôi bị xúc động đến nỗi không thốt được một lời nào nói lên điều tôi nghĩ. Có lẽ tôi ngắm mãi nàng không chán, nhưng nàng đã vội vàng che mặt lại ngay, sợ có người trông thấy; rồi nàng cầm tấm vải ra khỏi cửa hiệu, để lại tôi trong tâm trạng hoàn toàn khác hẳn khi mới đặt chân vào đây. Rất lâu, tôi sống trong tình trạng ngẩn ngơ thờ thẫn lạ lùng. Trước khi từ giã, tôi hỏi người chủ cửa hiệu buôn có biết bà này là ai không.

— Có - ông ta đáp - bà ta là con gái một vị đô đốc, ông ta mất đi để lại cho con của cải nhiều không kể xiết.

Tôi trở về khan Mêrua, người nhà dọn cho tôi ăn tối, nhưng tôi không thể nào nuốt trôi một miếng. Cả đêm tôi không chợp mắt, và tưởng chừng đấy là đêm dài nhất trong đời. Vừa tảng sáng, tôi đã thức dậy, với niềm hy vọng nhìn thấy lại kẻ làm tôi mất ăn mất ngủ. Với ý làm vui lòng nàng, tôi ăn mặc còn tinh tươm hơn hôm trước. Tôi trở lại cửa hiệu của Bêtrếtđin.

Tôi đến chưa bao lâu thì đã trông thấy bà khách tới, có con nô tì theo, và ăn mặc còn lộng lẫy hơn cả ngày hôm trước. Nàng không nhìn người chủ hiệu, mà chỉ nói với tôi thôi:

— Thưa ngài, ngài thấy đấy, tôi giữ đúng lời đã hứa với ngài ngày hôm qua. Tôi đến đây chỉ có mỗi một việc là mang đến trả ngài số tiền mà ngài đã bảo lãnh cho, dù chưa quen biết tôi, với tấm lòng hào hiệp mà tôi sẽ không bao giờ quên.

— Thưa bà - tôi đáp - bà không cần phải vội vàng đến thế. Tôi không băn khoăn gì về số tiền của tôi, và thật không hài lòng vì đã làm phiền bà như vậy.

— Quả là không phải, nếu tôi lạm dụng lòng trung hậu của ngài - nàng nói tiếp.

Nói xong, nàng bỏ tiền vào tận tay tôi, và ngồi xuống bên cạnh.

Thế là, lợi dụng cơ hội, tôi nói với nàng về tình yêu. Nhưng nàng đã đứng lên và đột ngột bỏ tôi mà đi, làm như thể bị xúc phạm sâu sắc bởi lời tỏ tình ấy. Tôi đưa mắt nhìn theo cho đến khi nàng khuất. Tôi từ biệt người chủ hiệu và ra khỏi chợ, mà chẳng biết đi đâu. Mải mơ màng về chuyến gặp gỡ ấy, tôi chợt cảm thấy có người kéo áo đằng sau. Tôi quay đầu lại để xem có chuyện gì, thì tôi vui mừng nhận ra con nô tì của người đàn bà đang làm cho tôi mê mẩn. Nó nói:

— Chủ nhân tôi là người thiếu phụ mà ngài vừa nói chuyện trong hiệu buôn, bà muốn nói với ngài một lời. Xin ngài hãy vui lòng đi theo tôi.

Tôi đi theo, và quả nhiên gặp lại chủ nhân của nó, nàng đang ngồi đợi tôi trong cửa hiệu của một người đổi tiền.

Nàng mời tôi ngồi xuống bên cạnh và cất lời nói:

— Thưa ngài kính mến, xin ngài đừng ngạc nhiên sao hồi nãy tôi từ giã ngài hơi đột ngột, tôi thấy không tiện, trước mặt người chủ hiệu ấy, trả lời đồng tình lời thú nhận của ngài về những tình cảm mà tôi gợi lên cho ngài. Tôi không cho là mình bị xúc phạm, mà xin thú thật tôi cũng thích nghe ngài nói, và tôi tự cho mình cực kỳ hạnh phúc được một người đàn ông danh giá như ngài làm tình nhân. Tôi không rõ thoạt gặp tôi ngài có ấn tượng gì, nhưng về phần mình, tôi có thể khẳng định rằng, vừa trông thấy ngài tôi đã đem lòng mến mộ. Từ hôm qua, tôi không nghĩ tới gì khác ngoài những điều ngài nói với tôi, và việc tôi vội vã đến tìm ngài sớm thế này đủ chứng tỏ cho ngài thấy rằng không phải ngài không được lòng tôi.

— Thưa bà - tôi đáp - lòng tôi đang tràn ngập yêu đương và mừng rỡ, tôi không thể nghe những lời nào ngọt ngào hơn những điều bà vừa có hảo ý nói với tôi. Không một ai có thể yêu thiết tha nồng nhiệt hơn tôi yêu bà, kể từ giây phút hân hạnh được trông thấy bà: mắt tôi choáng ngợp trước bấy nhiêu kiều diễm, còn tim tôi thì hàng phục không kháng cự chút nào.

Nàng vội ngắt lời tôi:

— Chúng ta chớ mất thời giờ vì những câu nói vô ích, tôi không nghi ngờ tấm lòng chân thật của ngài và rồi ngài cũng sẽ thấy rõ ngay tấm lòng chân thật của tôi. Ngài có muốn cho tôi được tiếp đón ngài ở nhà tôi, hay là ngài muốn tôi đến nhà ngài?

— Thưa bà, - tôi đáp - tôi là một người ngoại quốc, trọ trong một cái khan là một nơi không thuận tiện cho việc tiếp đón một phu nhân có địa vị và danh giá như bà. Tiện hơn là xin bà vui lòng cho biết quý xá, tôi sẽ xin đến hầu bà ở nhà.

— Dịp ấy sẽ là ngày kia, thứ sáu, - nàng nói tiếp - mời ngài đến vào ngày hôm ấy, sau buổi cầu kinh trưa. Tôi ở phố Tín ngưỡng, ngài chỉ việc hỏi nhà của Abonxamma mệnh danh Beccua, xưa là đại đô đốc, và ngài sẽ tìm thấy ngay thôi.

Nói đến đây, chúng tôi chia tay nhau, và tôi chờ cái ngày gặp gỡ sắp tới với sự nôn nóng cực kỳ.

Ngày thứ sáu, tôi dậy thật sớm, mặc bộ quần áo đẹp nhất mang theo một túi đựng năm mươi đồng tiền vàng, rồi leo lên lưng con lừa đặt thuê từ hôm trước, tôi lên đường, có người chủ cho thuê lừa đi theo. Đến trước cửa, tôi xuống lừa, trả công hậu hĩ và cho anh ta về, sau khi căn dặn hãy chú ý ngôi nhà, để sáng hôm sau, chớ quên đến đây đón tôi trở lại Mêrua.

Tôi gõ cửa, lập tức hai com nô tì nhỏ tuổi, da trắng như tuyết và ăn mặc rất sạch sẽ, ra mở. Chúng nói:

— Xin mời ngài vào, bà chủ chúng cháu đang sốt ruột chờ ngài. Đã hai hôm nay bà không ngớt nói chuyện về ngài.

Tôi vào sân, và trông thấy một tòa nhà lớn, dựng trên nền cao bảy bậc, có hàng rào sắt bao quanh ngăn cách một khu vườn rất đẹp. Ngoài những cây làm cảnh và che bóng mát, còn vô số những cây khác trĩu các loại quả khác nhau. Tiếng hót líu lo của rất nhiều chim chóc, hòa với tiếng rì rầm của một ngọn nước phun cao một cách kỳ lạ đặt giữa một bồn hoa, nghe rất vui tai. Ngọn nước trông thật đẹp mắt, tuôn ra từ miệng bốn con rồng mạ vàng đặt ở bốn góc một bể nước hình vuông, nước phun trong suốt giống hệt thủy tinh. Chốn đầy lạc thú ấy cho tôi ý niệm cao cả về con người mình vừa chinh phục được. Hai con nô tì nhỏ đưa tôi vào một phòng khách có bàn ghế sang trọng. Trong khi một đứa chạy đi báo với bà chủ là khách đã tới, đứa kia giới thiệu với tôi những vật đẹp trong phòng.

Tôi không phải chờ lâu, người đàn bà mà tôi yêu dấu đến ngay, điểm trang nhiều ngọc quý và kim cương nhưng ánh mắt còn long lanh hơn cả châu báu ấy. Thân nàng không còn bị bộ áo quần dùng mặc đi ra ngoài nhà che khuất, trông càng thanh tao và hấp dẫn nhất trần đời. Tôi xin được khỏi nói về niềm vui của chúng tôi gặp lại nhau, bởi vì đó là một điều mà tôi không đủ sức diễn tả. Tôi chỉ xin nói rằng, sau những lời chào hỏi đầu tiên, hai chúng tôi cùng ngồi chung một chiếc trường kỷ, và cùng trò chuyện hân hoan không thể nào tưởng tượng nổi. Tiếp đó, những món ăn tinh tế và ngon lành nhất được dọn ra. Chúng tôi ngồi vào bàn, rồi sau bữa ăn lại tiếp tục đàm đạo cho tới tối. Lúc đó người ta mang ra rượu nho thật ngon và các loại trái cây để nhắm. Chúng tôi cùng uống vừa nghe đàn sáo, trong khi bọn nô tì cất giọng ca theo. Cả bà chủ nhà cũng hát và những bài hát của nàng rung động trái tim tôi, làm cho tôi trở thành người tình say đắm nhất đời. Tóm lại, cả đêm, tôi thưởng thức đủ mọi niềm lạc thú.

Sáng hôm sau, tôi cáo biệt nàng, sau khi đã khéo léo luồn xuống dưới gối chiếc túi đựng năm mươi đồng tiền vàng. Nàng hỏi tôi bao giờ sẽ gặp lại nhau. Tôi đáp:

— Thưa bà, xin hẹn với bà sẽ trở lại chiều nay.

Nàng tỏ vẻ hoan hỉ khi nghe câu ấy. Tiễn tôi ra tận cổng, nàng còn dặn tôi giữ đúng lời hẹn.

Người cho thuê lừa đã chờ sẵn tôi với đúng con lừa hôm trước. Tôi lên lừa trở lại khan Mêrua, cho anh ta về, tôi nói tôi chưa trả tiền công, vì chiều nay anh còn đến đón tôi, theo đúng giờ tôi dặn.

Vừa về tới nơi ở, tôi cho mua ngay cả một con cừu con cùng nhiều thứ bánh ngọt, và thuê người mang đến cho nàng. Sau đó tôi lao vào công việc làm ăn đứng đắn đến tận khi người cho thuê lừa tới. Thế là tôi cùng anh ta đến nhà người thiếu phụ. Nàng tiếp đón tôi cũng mừng vui như ngày hôm trước, và đãi đằng tôi cũng trọng hậu không kém lần đầu.

Từ giã nàng sáng sớm hôm sau, tôi không quên để lại cái túi đựng năm mươi đồng tiền vàng.

Ngày nào tôi cũng đến thăm thiếu phụ, và tiêu pha như vậy, cho tới khi những nhà buôn mà tôi gửi hàng bán, không còn nợ tôi đồng nào. Cuối cùng, tôi thấy mình hết sạch tiền, và không còn hy vọng kiếm ra nữa.

Trong tình trạng khủng khiếp ấy, sẵn sàng phó thân cho số mệnh, tôi ra khỏi khan, chẳng biết nên làm gì. Tôi đi về phía cung vua, ở đấy một đám đông người đang tụ tập để xem một màn trò do hoàng đế Ai-cập cho trình diễn. Tôi trà trộn vào. Tình cờ tôi đứng một kỵ sĩ cưỡi một con ngựa đẹp và ăn mặc rất bảnh bao. Ở nơi cốt gỗ của yên ngựa chàng ta, có móc một cái túi nửa đóng nửa mở để thò ra ngoài một dải lụa xanh. Nắn chiếc túi, tôi cho rằng dải lụa này hẳn là sợi dây buộc bao tiền để bên trong. Trong khi tôi đang suy nghĩ như vậy, thì ở phía bên kia chàng kỵ sĩ, có một người vác củi đi qua, anh ta đi sát gần đến nỗi chàng ta phải quay người né tránh, để củi khỏi chạm vào người móc rách áo. Vừa lúc ấy, quỷ sứ cám dỗ tôi, một tay tôi nắm dải lụa xanh, tay kia mở rộng chiếc túi, tôi lôi bao tiền ra mà chẳng ai trông thấy. Bao tiền khá nặng, tôi cho rằng nó đựng vàng hoặc bạc.

Khi người vác củi qua khỏi, chàng kỵ sĩ hẳn cũng có chút nghi ngờ về việc tôi làm trong lúc chàng ta quay đầu sang phía bên kia, liền cho tay vào túi, không thấy bao tiền, chàng ta đưa cái kích quật mạnh khiến tôi ngã dài ra đất. Tất cả những ai trông thấy cảnh hung bạo ấy đều lấy làm xúc động; một vài người đưa tay nắm dây cương giữ chàng kỵ sĩ lại, hỏi vì căn cớ gì mà đánh tôi? ai cho phép chúng ta được hành hạ một người Hồi giáo như vậy? Chàng ta trả lời thô lỗ:

— Sao các ngài lại dính mũi vào đây? Tôi làm thế, không phải là không có lý do: đó là một tên ăn cắp.

Đến đấy, tôi đứng lên. Trông thấy dáng điệu của tôi ai cũng bênh, cho rằng chàng ta nói điêu, không thể nào tin được chàng trai trẻ như tôi lại có thể phạm một hành động xấu xa như chàng ta quy tội. Tóm lại họ cho rằng tôi vô tội: và trong khi họ giữ con ngựa lại để cho tôi dễ thoát thân, thì bất hạnh cho tôi, quan tuần phòng, có lính tráng theo sau, đi ngang qua đấy. Trông thấy nhiều người xúm xít quanh chàng kỵ sĩ và tôi, ông ta tiến đến, hỏi có việc gì xảy ra. Không ai không tố cáo chàng kỵ sĩ đã hành hạ tôi một cách bất công, viện cớ là tôi ăn cắp của chàng ta.

Quan tuần phòng không bằng cứ vào những lời người ta nói. Ông ta hỏi chàng kỵ sĩ có nghi ngờ ai khác ngoài tôi hay không. Kỵ sĩ đáp không, và nói thêm những lý do khiến chàng ta không chút e ngại rằng mình đã nhầm lẫn. Nghe chàng ta trình bày xong, quan tuần sai lính bắt giữ tôi lại và khám người tôi. Bọn lính thi hành ngay mệnh lệnh, một tên lấy được túi tiền trong người tôi, liền phô ra cho mọi người cùng thấy. Không chịu nổi sự nhục nhã ấy, tôi ngã xuống đất bất tỉnh nhân sự. Quan tuần sai đưa túi tiền lại cho ông ta.

Cầm túi tiền trong tay, ông hỏi kỵ sĩ có phải của chàng ta hay không, và chàng ta cho vào đấy bao nhiêu tiền. Chàng kỵ sĩ nhận rằng đấy đúng là cái túi của mình bị lấy cắp, và quả quyết đã bỏ vào đấy hai chục xơcanh. Quan tuần mở ra, đếm thấy hai chục xơcanh, liền trao trả cho chàng ta. Ông gọi tôi đến ngay lập tức, và hỏi:

— Chàng trai kia, hãy thú nhận sự thật đi. Có phải anh đã lấy cắp túi tiền của chàng kỵ sĩ này? Chớ đừng đợi ta phải dùng tới cực hình tra tấn rồi mới nhận, nhé.

Thế là, tôi cúi gầm xuống, tự nhủ:

— Nếu ta chối, ta sẽ bị coi là một tên dối trá vì chiếc túi tìm thấy trong người ta là vật chứng.

Vì vậy để tránh tội nặng gấp hai lần, tôi ngẩng đầu và thú nhận rằng chính tôi lấy. Tôi vừa thú tội xong, viên quan tuần gọi mấy người làm chứng, rồi ra lệnh chặt bàn tay tôi. Bản án được thi hành ngay tức khắc, làm cho tất cả những người mục kích đều thương hại; tôi nhận rõ nét mặt của chàng kỵ sĩ cũng xúc động không kém những người khác. Viên quan tuần còn muốn chặt một chân của tôi nữa, nhưng tôi van chàng kỵ sĩ hãy xin ân xá hộ tôi, chàng ta ngỏ lời xin và được chấp nhận.

Khi viên quan tuần đã đi khỏi, chàng kỵ sĩ đến gần, đưa túi tiền cho tôi và nói:

— Ta thấy rõ chính sự cần thiết đã bức bách anh có một hành động nhục nhã đến thế, không chút xứng đáng với một chàng trai khôi ngô như anh, nhưng thôi, hãy cầm lấy túi tiền tai hại kia, ta cho anh đấy; ta thật lấy làm tiếc về điều bất hạnh đã xảy ra cho anh.

Nói xong, chàng ta bỏ tôi mà đi. Lúc ấy tôi rất yếu vì mất nhiều máu; vài ba người tốt bụng trong khu phố đem lòng thương xót, đưa tôi về nhà, cho uống một ly rượu nho. Họ cũng băng giúp cánh tay tôi, và gói bàn tay tôi vào một mảnh vải, mà tôi giắt ở thắt lưng mang đi.

Cho dù có trở về khan Mêrua trong tình trạng đáng buồn ấy, tôi cũng sẽ không nhận được sự cứu giúp cần thiết. Vác mặt đến nhà thiếu phụ thì cũng mạo hiểm quá. Có lẽ nàng sẽ không muốn nhìn mặt tôi nữa, một khi nàng biết điều ô nhục của tôi. Tuy nhiên, tôi vẫn đành phải làm theo cách sau. Để cho mọi người chán không đi theo nữa, tôi qua nhiều phố quanh co, rồi mới đến nhà thiếu phụ, yếu và mệt đến nỗi nằm lăn ra chiếc ghế dài, cánh tay phải giấu dưới vạt áo, vì tôi cố giữ không để lộ.

Trong lúc đó, thiếu phụ được báo tin tôi đến và đang bị đau, vội vã chạy tới. Thấy tôi tái mét và hốc hác, nàng hỏi:

— Hỡi chàng thân yêu của em, chàng làm sao vậy?

— Thưa bà, - tôi đáp - tôi bị một cơn đau đầu ghê gớm giày vò.

Nàng tỏ ra rất buồn bã.

— Xin mời chàng ngồi xuống, - nàng nói tiếp, bởi vì tôi đứng lên khi nàng bước vào - hãy nói cho em nghe cơn bệnh xảy ra như thế nào. Lần trước trông chàng mạnh khỏe thế, đến nỗi em nhìn không chán mắt mà. Chắc có chuyện gì đây mà chàng muốn giấu em, xin hãy nói cho em biết.

Trong khi tôi cứ lặng im không chịu trả lời, nước mắt tôi cứ trào ra. Nàng lại hỏi:

— Em không hiểu có điều gì làm cho chàng buồn phiền, chẳng hay có phần nào tại em gây nên mà em không nghĩ tới chăng? Có phải chính vì việc đó mà chàng trở lại để nói với em rằng chàng không yêu em nữa?

— Hoàn toàn không phải như vậy, thưa bà - tôi thở dài đáp.

Tôi không thể nhất quyết nói sự thật với nàng. Trời cũng vừa tối, người nhà dọn bữa cơm chiều. Nàng mời tôi ăn, nhưng vì chỉ có thể dùng tay trái, tôi van xin nàng miễn cho, lấy cớ tôi hoàn toàn không thấy đói.

— Chàng sẽ ăn ngon miệng, - nàng vỗ về tôi - sau khi nói cho em rõ điều bí mật mà chàng khăng khăng giữ. Chàng chán ăn vì khó chịu trong người, vì chưa dứt khoát nói ra được đó thôi.

— Than ôi! tôi nói - cuối cùng tôi cũng phải dứt khoát thôi. Thưa bà…

Tôi chưa nói hết lời, nàng đã vừa đưa chén rượu vừa nói:

— Xin hãy cầm lấy và uống đi. Nó sẽ làm cho chàng thêm bạo dạn.

Thế là tôi đưa tay trái ra đón chén rượu.

Cầm chén rượu trong tay, tôi càng sa nước mắt nhiều hơn và thở dài não ruột hơn. Thiếu phụ vội hỏi:

— Làm sao chàng lại thở dài và khóc não ruột như vậy? Tại sao chàng cầm ly rượu bằng tay trái chứ không bằng tay phải?

— Ôi! thưa bà, xin hãy thứ lỗi cho: chả là tôi bị lên một cái nhọt ở bàn tay phải.

— Chàng hãy đưa cho em xem cái nhọt, - nàng nói - em muốn chích nó.

Tôi xin lỗi, nói rằng nhọt chưa chín, chưa thể nào chích được và uống một hơi cạn ly rượu rất lớn. Hơi men, sự mệt nhọc và nỗi suy sụp về tinh thần chẳng mấy chốc làm tôi thiếp đi, tôi ngủ một giấc rất say, cho đến tận ngày hôm sau.

Trong thời gian đó, thiếu phụ muốn biết bàn tay phải tôi đau như thế nào, liền vén vạt áo tôi lên, và nhìn thấy, với tất cả sự kinh hoàng mà ngài có thể tưởng tượng, bàn tay tôi mang theo gói trong mảnh vải. Nàng hiểu ra ngay, không khó khăn gì, tại sao tôi cứ một mực khước từ những lời khẩn khoản của nàng. Suốt đêm, nàng đau buồn cho nỗi bất hạnh của tôi và không nghi ngờ chuyện ấy xảy ra là do tình yêu của tôi đối với nàng.

Tỉnh dậy, tôi nhận thấy ngay vẻ cực kỳ đau khổ trên nét mặt nàng. Tuy nhiên, để khỏi làm cho tôi buồn, nàng không nói với tôi một điều gì cả. Nàng sai dọn cho tôi một món gà hầm, mà người nhà đã theo lệnh nàng nấu sẵn, ép tôi ăn, uống, để lấy lại sức mà tôi cần, nàng bảo vậy. Sau đấy, tôi muốn cáo từ, nhưng nàng đã túm lấy áo tôi:

— Em sẽ không chịu đựng nổi nếu chàng ra khỏi nơi đây. Mặc dù chàng không chịu nói gì cả, em vẫn chắc chắn rằng chính em là nguyên nhân đã gây ra điều bất hạnh cho chàng. Nỗi đau khổ vì chuyện đó chắc chẳng cho em sống được bao lâu nữa: Nhưng trước khi nhắm mắt, em muốn thực hiện một điều mà em nghiền ngẫm vì lợi ích của chàng.

Nói xong, nàng cho mời một viên quan tư pháp và những người làm chứng, cho làm một văn bản, tặng không cho tôi tất cả của cải của nàng. Sau khi cho người nhà ra về, được thưởng hậu hĩ, nàng mở một chiếc hòm đựng tất cả các túi tiền mà tôi đã tặng nàng từ khi chúng tôi bắt đầu yêu nhau.

— Còn đầy đủ tất cả, - nàng nói - em chưa động tới một đồng nào; xin chàng hãy cầm lấy, chìa khóa hòm kia, nó là của chàng đấy.

Tôi cảm ơn sự hào hiệp và lòng tốt của nàng. Nàng đáp:

— Việc em làm vì chàng không có gì đáng kể. Điều em chưa bằng lòng là sao chưa chết ngay đi, để chứng tỏ em yêu chàng biết bao nhiêu!

Tôi van vỉ nàng, hãy vì tất cả những gì mãnh liệt của tình yêu, mà bỏ quyết định đau thương ấy đi, nhưng không thể làm nàng thay đổi ý kiến. Nỗi buồn thấy tôi bị cụt tay làm cho nàng lâm bệnh, năm, sáu tuần lễ, rồi qua đời.

Sau khi tỏ lòng thương tiếc nàng hết sức, tôi thu nhận tất cả tài sản của nàng, mà nàng đã nói cho biết. Cái khoản vừng mà ngài vui lòng bán hộ tôi cũng bao gồm trong đó.

— Những điều ngài vừa nghe - chàng trai trẻ thành phố Bátđa nói tiếp, - có thể giúp tôi xin ngài tha lỗi cho tại sao tôi lại ăn bằng tay trái. Tôi rất cảm ơn ngài đã khó nhọc vì tôi. Không có gì để thừa nhận sự chung thủy của ngài, nhờ ơn Thượng đế, tôi cũng có khá nhiều của cải dù đã tiêu pha không ít, xin ngài hãy vui lòng nhận món quà là số tiền ngài mắc nợ tôi. Ngoài việc đó ra, tôi còn có một điều đề nghị với ngài. Vì không thể ở lâu hơn nữa ở tại Cairô, sau sự việc mà tôi vừa kể ngài nghe, tôi quyết định ra đi và không bao giờ trở lại đây nữa. Nếu ngài bằng lòng kết bạn với tôi, thì chúng ta sẽ buôn chung, và sẽ chia đều phần lãi thu được…

Khi chàng trai trẻ thành phố Bátđa kể xong câu chuyện của chàng ta, tôi nhiệt liệt cảm ơn món quà anh tặng tôi và tôi rất vui lòng cùng anh đi buôn chung, quả quyết coi lợi ích của anh cũng thiết thân như chính lợi ích của tôi vậy.

Chúng tôi ấn định ngày khởi hành, và tới ngày đó, chúng tôi lên đường. Sau khi đi qua nước Xyri và khu Lưỡng Hà băng qua nước Ba-Tư, nơi mà chúng tôi đã dừng lại ở nhiều thành phố, cuối cùng chúng tôi đến được thủ đô của quý quốc. Sau một thời gian, chàng trai trẻ ngỏ ý cho tôi biết, anh có ý định quay trở lại Ba-tư và định cư ở đấy, chúng tôi tính toán sổ sách và chia tay, cực kỳ hài lòng về nhau. Anh ta ra đi, còn tôi, tâu bệ hạ, tôi ở lại thành phố này, và có vinh dự được phụng sự bệ hạ. Đó là câu chuyện tôi kể hầu bệ hạ. Bệ hạ có thấy rằng nó kỳ lạ hơn chuyện chú gù không?

Nhà vua xứ Caxga nổi giận:

— Mày thật bạo gan, dám kể ta nghe một câu chuyện không xứng đáng với sự chăm chú của ta như vậy, lại còn mang nó ra so sánh với chuyện chú gù. Mày tưởng có thể thuyết phục ta, là những chuyện phiêu lưu nhạt nhẽo của một tên phóng đãng trẻ tuổi hay ho hơn chuyện chú hề gù của ta? Ta sẽ cho treo cổ tất cả bốn chúng mày để trả thù cho nó.

Nghe đến đấy, người giữ việc đi kiếm thực phẩm kinh hoàng, vội phủ phục dưới chân vua:

— Tâu bệ hạ, cúi xin bệ hạ hãy tạm gác cơn thịnh nộ đúng đắn của bệ hạ, và ân xá cho tất cả bốn chúng tôi, nếu câu chuyện tôi sắp kể hầu bệ hạ đây hay hơn chuyện chú gù.

— Ta chấp nhận điều mày xin, - nhà vua đáp - hãy nói đi.

Người giữ việc đi kiếm thực phẩm liền cất lời:

CHUYỆN NGƯỜI GIỮ VIỆC ĐI KIẾM THỰC PHẨM KỂ

Tâu bệ hạ, hôm qua một người có vai vế mời tôi dự đám cưới con gái của ông. Buổi chiều đến giờ hẹn tôi không quên tới nhà ông ta. Ở đây tôi gặp rất đông các vị tiến sĩ, pháp quan và nhiều nhân vật khác lỗi lạc nhất của thành phố này. Sau buổi lễ, người ta dọn ra một bữa tiệc to: tất cả ngồi vào bàn, và ai thích món gì thì cứ việc chén. Giữa nhiều món khác nhau, có một món khai vị nấu với tỏi, mà mọi người đều thích. Nhưng riêng một vị thực khách không sốt sắng, dù món ấy bày ngay trước mặt. Chúng tôi mời ông ta hãy bắt chước chúng tôi. Vị thực khách xin chúng tôi đừng ép ông ta như thế. Ông ta nói:

— Tôi quyết không đụng vào một món ăn nào nấu với tỏi. Tôi chưa hề quên đã phải trả giá đắt đến thế nào vì đã chén nó trước đây.

Chúng tôi liền yêu cầu ông kể cho nghe việc gì đã làm ông thù ghét tỏi đến vậy. Nhưng, chẳng để cho ông ta kịp trả lời, vị chủ nhà bảo:

— Ngài đã hạ cố đến dự tiệc với chúng tôi, mà còn khách khí thế ư? Món hầm này ngon lắm, xin ngài chớ bỏ qua, mong ngài hãy vì tôi mà nếm món này, như các vị quý khách ở đây.

— Thưa ngài, - vị thực khách, vốn là một nhà buôn ở thành phố Bátđa, đáp - xin ngài chớ cho tôi làm như thế là do khách khí giả vờ; tôi xin vâng lời ngài nếu ngài nhất quyết muốn vậy; nhưng với một điều kiện là sau khi ăn xong, xin ngài vui lòng cho tôi được rửa tay bốn mươi lần với kali[53], bốn mươi lần nữa với tro của cây ấy, rồi thêm ngần ấy lần nữa với xà-phòng. Mong các ngài chớ cho hành động ấy của tôi là không tốt. Sở dĩ tôi phải làm như vậy là để khỏi trái với lời thề sẽ không bao giờ ăn món hầm có tỏi trừ phi phải làm như thế mà thôi.

Chủ nhà không muốn khách của mình không nếm món hầm có tỏi, liền sai người nhà chuẩn bị sẵn các chậu nước có pha kali, tro của cây ấy, cùng xà-phòng, để nếu nhà buôn muốn rửa tay bao nhiêu lần tùy thích. Rồi chủ nhân quay lại nói với nhà buôn:

— Xin ngài hãy làm như chúng tôi, mời ngài hãy dùng thử. Nhà tôi không thiếu cây kali, tro của nó cũng như xà-phòng.

Nhà buôn rất tức giận vì bị cưỡng bức, đưa tay lấy một miếng và run rẩy cho vào miệng; ông ta ăn với vẻ gớm ghiếc khiến chúng tôi rất lấy làm ngạc nhiên. Nhưng điều còn làm cho chúng tôi lạ lùng hơn là bàn tay ông ta chỉ có bốn ngón thôi, không có ngón cái; cho đến lúc ấy không ai để ý đến dù ông ta đã ăn nhiều món khác rồi. Vị chủ nhà liền cất lời, hỏi:

— Ngài không có ngón tay cái, vậy ngài đã mất nó trong tai nạn nào? Chắc là vào một trường hợp mà nếu ngài kể lại, hẳn tất cả các vị có mặt ở đây hôm nay đều sẽ lấy làm thích thú.

— Thưa ngài, - nhà buôn đáp - không phải chỉ có bàn tay phải của tôi thiếu ngón cái mà bàn tay trái của tôi cũng không có nốt.

Ông ta vừa nói vừa đưa bàn tay trái ra. Chúng tôi thấy quả đúng như thế. Ông ta lại nói tiếp:

— Không phải chỉ có vậy thôi đâu, cả hai bàn chân của tôi cũng đều thiếu ngón cái: các ngài có thể tin lời tôi. Tôi trở thành tàn tật thế này do một chuyện kỳ quái, mà tôi sẵn lòng thuật lại nếu các ngài đủ kiên nhẫn để nghe, nó sẽ làm cho các ngài ngạc nhiên không kém thương hại. Nhưng hãy xin phép cho tôi được rửa tay trước hẵng.

Nói đến đây, ông ta đứng lên, và sau khi rửa tay đúng một trăm hai mươi lần, ông ta trở lại chỗ ngồi của mình và kể cho chúng tôi nghe câu chuyện sau đây:

— Thưa các ngài, xin các ngài biết cho rằng, dưới triều đại hoàng đế Harun An-Rasít, cha tôi sống ở Bátđa, nơi tôi ra đời, và người vẫn được tiếng là một trong những nhà buôn giàu có nhất thành phố. Nhưng vì bản tính ông cụ vốn thích chơi bời, ham trác táng và coi nhẹ việc làm ăn, tích trữ của cải; vì vậy, sau khi người qua đời, tôi phải tiết kiệm hết sức mới trả hết nợ nần Người để lại. Tuy nhiên, rồi tôi cũng trang trải được tất; và nhờ chăm chỉ làm ăn, cơ ngơi nhỏ nhặt của tôi cũng dần dần mở mày mở mặt.

Một buổi sáng, tôi vừa mở cửa hiệu, thì một thiếu phụ cưỡi trên một con la, có một tên hoạn nô đi trước và hai ả nô tì theo sau, tới gần trước cửa hiệu tôi và dừng lại. Tên hoạn nô đưa tay đỡ nàng bước xuống đất, và nói:

— Thưa bà, tôi đã thưa với bà rằng bà đến quá sớm, bà thấy đấy, chưa có ai ở chợ trời; giá bà nghe lời tôi, thì bây giờ đã không phải vất vả chờ đợi.

Nàng nhìn bốn phía, và thấy quả chưa nhà nào mở cửa, ngoài cửa hiệu của tôi, liền tiến đến chào tôi và xin phép cho được ngồi nghỉ ở đấy, chờ các nhà buôn khác đến.

Tôi đáp lại lời chào của nàng theo đúng lễ nghi. Người đàn bà ngồi trong cửa hiệu, nhìn ra chợ thấy không có ai ngoài tên hoạn nô và tôi, liền bỏ tấm mạng che mặt cho thoáng. Tôi chưa bao giờ trông thấy một khuôn mặt xinh đẹp dường ấy. Nhìn thấy và say mê đắm đuối, hai việc ấy đối với tôi cũng chỉ là một, tôi cứ chăm chăm dán mắt vào nàng, có lẽ sự chăm chú của tôi cũng không làm cho nàng khó chịu, bởi vì nàng cứ để cho tôi có đủ thời giờ tha hồ nhìn ngắm, và chỉ che mặt lại khi buộc phải làm như vậy vì sợ có người trông thấy.

Sau khi kéo mạng che mặt lại như lúc mới đến, nàng bảo tôi rằng nàng tìm mua nhiều loại vải, thứ đẹp nhất và đắt tiền nhất, mà nàng gọi tên ra. Và hỏi tôi liệu có hay không. Tôi đáp:

— Tiếc thay thưa bà! Tôi chỉ là một người buôn trẻ mới bắt đầu lập nghiệp, tôi chưa đủ giàu để buôn to như vậy, và thật là điều đáng buồn cho tôi đã không thể đưa trình bà những thứ khiến bà phải cất công đến khu chợ trời này; nhưng để dễ cho bà khỏi phải vất vả đi từ cửa hiệu này sang cửa hiệu khác tìm mua. Khi nào các nhà buôn đến đủ, nếu bà chấp thuận, tôi sẽ đến các cửa hiệu của họ chọn thứ bà cần, họ sẽ nói thật giá với tôi. Như vậy không cần đi đâu xa, bà cứ ngồi tại đây mà mua sắm.

Nàng đồng ý, và tôi đàm đạo với nàng thật lâu, và tôi cứ bảo nàng rằng những nhà buôn có các loại vải nàng cần chưa tới chợ.

Tôi cũng bị hấp dẫn bởi trí thông minh của nàng không kém gì sắc đẹp, nhưng cuối cùng rồi cũng đành chấm dứt, không thể kéo dài chuyện trò mãi được; tôi chạy đi tìm những thứ vải nàng cần. Và, khi nàng đã chọn đủ loại vừa ý rồi, chúng tôi ngã giá năm nghìn đracmơ trả bằng bạc đồng. Tôi gói hàng lại, đưa cho tên hoạn nô, cắp vào nách. Tiếp đó, nàng đứng dậy cáo từ tôi rồi ra về; tôi đưa mắt dõi theo nàng đến tận cổng chợ, và cứ nhìn mãi cho tới khi nàng lên lưng la.

Tôi chợt nhận ra tình yêu đã làm tôi phạm một sai lầm lớn, là đầu óc tôi vấn vương đến mức không để ý nàng ra đi mà không trả tiền, và tôi cũng không hỏi cả nàng là ai, hoặc nàng ở nơi đâu. Tôi nghĩ ra như vậy là tôi nợ nhiều nhà buôn một số tiền đáng kể. Chắc họ không đủ kiên nhẫn chờ đợi. Tôi cố tìm hết cách xin lỗi, nói với họ rằng tôi quen biết người thiếu phụ. Cuối cùng, tôi trở về nhà, lòng si mê cùng như bối rối vì khoản nợ quá to.

Tôi yêu cầu các chủ nợ của tôi chờ cho tám ngày, rồi tôi sẽ trả: Tám ngày qua, họ không quên đến thúc giục tôi thanh toán. Tôi xin họ hãy gia cho tôi một kỳ hạn như vậy nữa; họ chấp nhận. Nhưng mấy ngày hôm sau, tôi đã trông thấy thiếu phụ cưỡi trên mình la đi tới với đám người hầu, đúng giờ giấc y như hôm trước. Nàng đi thẳng vào cửa hiệu của tôi, và nói:

— Tôi có làm phiền ngài phải đợi, nhưng cuối cùng tôi mang đến cho ngài số tiền vải mà tôi mua hôm nọ; xin ngài hãy đưa đến nhà một người đổi tiền nhờ kiểm tra xem có đúng bạc thật không, và đã đủ số hay chưa.

Tên hoạn nô, vốn giữ tiền, theo tôi đi kiểm tra thấy số tiền đầy đủ và toàn là bạc tốt. Tôi trở lại, và còn được niềm hạnh phúc đàm dạo với nàng cho tới lúc tất cả các cửa hiệu trong chợ đều mở cửa. Mặc dù câu chuyện giữa chúng tôi chỉ đề cập những điều chung chung tuy nhiên cũng có chỗ mới mẻ là nó cho tôi thấy quả tôi đã không nhầm khi mới qua sự tiếp xúc đầu tiên, đã nhận xét nàng rất thông minh.

Khi các nhà buôn đã tới đủ và mở cửa hiệu của họ, tôi mang tiền trả cho những người mà tôi đã mua chịu, và cũng không khó khăn gì được họ tin giao cho những tấm vải khác mà thiếu phụ cần mua. Tôi tính ra giá tất cả một nghìn đồng tiền vàng, và người đàn bà một lần nữa lại mang hàng đi mà không trả tiền, chẳng nói gì và cũng không cho biết mình là ai. Điều làm tôi ngạc nhiên là nàng vẫn chẳng nói năng, còn tôi vẫn không có ai bảo lãnh và không có gì chắc chắn được bồi thường, trong trường hợp không gặp lại nàng nữa. Tôi tự bảo:

— Nàng đã trả ta một số tiền khá lớn; nhưng nàng lại nợ tiếp ta một số tiền khác còn lớn hơn. Phải chăng đấy là một đứa bịp bợm, nó lấy lòng ta lần đầu để dễ làm phá sản ta? Các nhà buôn không biết nàng, họ chỉ cứ ta mà đòi nợ.

Tuy tôi mê nàng thật đấy, nhưng tình yêu không đủ mạnh để ngăn tôi có những suy nghĩ đáng buồn về việc đó. Sự hoảng hốt của tôi mỗi ngày một tăng, suốt một tháng ròng rã trôi qua mà tôi không hề nhận được chút tin tức gì về người thiếu phụ. Cuối cùng các nhà buôn không còn kiên nhẫn nữa; và để trả nợ họ, tôi sẵn sàng bán tất cả những gì tôi có, thì một sáng, tôi thấy nàng trở lại.

— Xin hãy mang cân tiểu ly của ngài ra, - nàng bảo tôi, - để cân số vàng tôi mang đến trả ngài.

Câu nói đó làm tiêu tan nỗi lo sợ của tôi và khiến tôi càng yêu nàng, gấp bội. Trước khi đếm các đồng tiền vàng, nàng hỏi tôi nhiều điều, trong đó có câu tôi đã lấy vợ hay chưa. Tôi đáp rằng chưa, tôi chưa từng kết hôn với ai. Thế rồi, đưa tiền cho tên hoạn nô, nàng bảo:

— Hãy làm trung gian giúp chúng ta thanh toán xong khoản này.

Tên hoạn nô vừa cười vừa kéo tôi ra riêng một nơi, đưa vàng cho tôi cân. Trong khi tôi đang cân, nó ghé tai nói thêm:

— Nhìn mặt ngài, trông thấy rõ ngài đang mê bà chủ của tôi, và tôi ngạc nhiên sao ngài không có đủ can đảm để bày tỏ nỗi lòng, bà còn yêu ngài mãnh liệt gấp mấy lần ngài yêu bà ấy. Xin chớ tưởng là bà cần các tấm vải vóc của ngài; bà đến đây chỉ vì mỗi một chuyện là say mê ngài tha thiết, chính vì vậy mà bà hỏi ngài đã lấy vợ hay chưa. Ngài cứ ngỏ lời đi, bà rất thích được kết hôn với ngài, nếu ngài muốn.

— Quả thật là tôi đã đem lòng yêu dấu nàng ngay kể từ giây phút đầu tiên được gặp nàng, - tôi đáp nhưng tôi đâu có dám ước mơ hạnh phúc được lọt vào mắt xanh. Tôi hoàn toàn tùy thuộc ở nàng, và tôi không quên đền đáp ơn anh đã giúp tôi.

Cuối cùng, cân vàng xong. Trong khi tôi bỏ tiền vào túi, tên hoạn nô quay về phía thiếu phụ và nói rằng tôi rất hài lòng! đó là tiếng lòng mà họ đã thỏa thuận với nhau từ trước. Lập tức, thiếu phụ đang ngồi vội đứng lên bỏ đi, và nói với tôi rằng nàng sẽ cho tên hoạn nô quay trở lại, tôi chỉ việc làm những gì mà nó nói lại ý kiến của nàng.

Tôi đưa trả cho các nhà buôn phần tôi nợ của từng người, rồi sốt ruột chờ đợi tên hoạn nô suốt mấy ngày liền. Cuối cùng nó tới.

Tôi chào hỏi nó nồng nhiệt và hỏi thăm sức khỏe của bà chủ nó.

— Ngài thật là người tình hạnh phúc nhất trên đời, - nó đáp - bà ấy đang ốm tương tư. Không có ai mong muốn được gặp ngài như bà ấy, giá bà có thể làm chủ mọi hành vi của mình, thì bà ấy đã đến tìm ngài, và vui lòng ở lại với ngài suốt đời.

Tôi nói:

— Nhìn dáng điệu quý phái và nền nếp nhân hậu, tôi đã cho ngay rằng đấy là một phu nhân có địa vị.

— Ngài phán xét quả không nhầm - tên hoạn nô đáp bà ấy chính là người cung nữ yêu của hoàng hậu Zôbêit, bà ấy càng được yêu quý vì hoàng hậu đã nuôi nấng bà ấy từ thuở ấu thơ. và cùng chính bà ấy là người mà hoàng hậu giao phó cho việc mua bán sắm sanh mọi thứ, về chuyện lấy chồng, bà ấy đã tâu với hoàng hậu rằng bà ấy để mắt xanh đến ngài, xin hoàng hậu chấp thuận cho. Hoàng hậu bằng lòng nhưng muốn coi mặt ngài trước để xét xem bà ấy chọn có đúng hay không; và nếu thấy là được thì hoàng hậu sẽ chịu cho mọi tổn phí để làm lễ cưới. Chính vì thế mà hạnh phúc của ngài đã cầm chắc trong tay. Ngài đã lọt vào mắt xanh của cung nữ được sủng ái, thì chắc chắn ngài cũng sẽ được lòng hoàng hậu thôi, bởi vì hoàng hậu rất chiều chuộng bà ấy và không hề ép buộc bà ấy về mặt tình cảm. Như vậy chỉ còn có việc vào hoàng cung. Và chính vì chuyện này mà tôi được sai đến đây hôm nay, xin tùy ngài quyết định.

— Tôi đã quyết định rồi, - tôi đáp - tôi sẵn sàng đi theo anh tới bất kỳ nơi nào anh muốn đưa tôi đến.

— Thế thì tốt quá, - tên hoạn nô nói - nhưng ngài biết đấy, đàn ông không được phép vào nhà riêng của các phu nhân trong cung cấm, và chúng tôi chỉ có thể đưa ngài vào bằng cách thức tuyệt đối bí mật: bà cung nữ được sủng ái đã tính toán đâu ra đấy rồi.

Về phần ngài, xin lo những việc thuộc về ngài, nhưng cần nhất là xin kín đáo cho, bởi vì nó liên quan đến tính mệnh của ngài đấy.

Tôi quả quyết sẽ nhất nhất thực hiện tất cả những gì được truyền bảo.

— Vậy thì, - tên hoạn nô nói, - hôm nay, vào lúc chập tối, ngài hãy đến giáo đường mà hoàng hậu Zôbêit cho xây bên bờ sông Tigơrơ, và cứ chờ ở đó, sẽ có người đến tìm.

Tôi chấp nhận mọi điều anh ta muốn. Tôi nôn nóng chờ ngày chóng tàn. Vào xầm tối, tôi ra đi. Tôi dự lễ cầu kinh suốt một tiếng rưỡi đồng hồ trung giáo đường sau khi mặt trời lặn, và tôi là người cuối cùng ở lại đây.

Chẳng bao lâu tôi trông thấy một chiếc thuyền mà tất cả tay chèo đều là hoạn nô, thuyền cập bến chúng mang vào trong giáo đường nhiều cái hòm lớn sau đó bỏ đi; chỉ còn lại mỗi một người, mà tôi nhận ra chính là tên hoạn nô vẫn theo hầu thiếu phụ, vừa nói chuyện với tôi sáng nay. Bỗng tôi thấy nàng bước vào.

Tôi vội ra đón, và nói tôi sẵn sàng thi hành mọi mệnh lệnh của nàng.

— Chúng ta không được để mất thời giờ, - nàng nói rồi mở một chiếc hòm ra, bảo tôi nằm vào trong đấy. Đây là một điều cần thiết - nàng nói tiếp - cho sự an toàn của chàng cũng như của tôi. Xin đừng sợ hãi gì cả, mọi việc để mặc tôi lo.

Tôi đã đi quá xa, không thể lùi được nữa; đành phải làm điều nàng muốn, và nàng khóa ngay chiếc hòm lại. Tiếp đó, tên hoạn nô tâm phúc của nàng gọi những tên đã mang các hòm đến bảo chúng đưa trở lại xuống thuyền. Rồi thiếu phụ cùng tên hoạn nô cũng xuống thuyền; người ta bắt đầu chèo, đưa tôi về cung của hoàng hậu Zôbêit.

Trong thời gian ấy, tôi suy nghĩ rất lung: nghĩ tới nỗi hiểm nghèo đang trải qua, tôi tự trách mình đã dấn thân vào. Tôi lầm rầm cầu nguyện những điều chẳng đúng lúc chút nào.

Thuyền cập bến trước cổng cung của hoàng đế. Người ta dỡ hết các hòm lên, mang vào dinh của viên quan coi việc cai quản hoạn nô chuyên giữ chìa khóa cung các phu nhân để kiểm tra, bởi vì không có bất cứ một vật gì được đưa vào cung dành cho các bà mà không qua khám xét cẩn thận. Viên quan ấy đã đi ngủ nên người ta phải đánh thức và dựng hắn ta dậy.

Bực mình vì đang ngon giấc, viên quan coi việc cai quản hoạn nô sừng sộ hỏi người cung nữ được sủng ái, tại sao về muộn như vậy? 

— Bà không thoát qua cửa này dễ dàng như bà nghĩ đâu, - hắn nói, - không một cái hòm nào được mang đi trước khi tôi sai mở ra và khám xét đến nơi đến chốn.

Vừa nói, hắn vừa sai bọn hoạn nô đưa từng chiếc hòm đến trước mặt, và bảo mở ra. Chúng bắt đầu bằng chiếc hòm nhốt tôi; mấy tên túm lấy và khiêng đến. Lúc ấy tôi kinh hoàng không thể nào tà xiết; cho là đã tới lúc mình hết đời.

Nhưng người cung nữ được sủng ái, không chịu giao chìa khóa, nàng bảo rằng nàng không đời nào chịu cho người khác mở cái hòm ấy. Nàng nói:

— Ngài thừa biết rằng mọi thứ tôi đưa về đây đều làm theo lệnh hoàng hậu Zôbêit, chủ nhân của ngài cũng như của tôi. Đặc biệt cái hòm này chứa đầy hàng hóa quý, mà các nhà buôn vừa từ nơi khác mới đến ký thác cho tôi. Trong đấy có nhiều chai nước giếng Zemzem[54], gửi từ La Mếchcơ; nhỡ đánh vỡ một chai nào thì hàng hóa hỏng hết, ngài sẽ phải chịu trách nhiệm; hoàng hậu của Đấng thống lĩnh các tín đồ sẽ trừng phạt tội láo xược của ngài.

Tóm lại, nàng nói kiên quyết đến nỗi viên quan cai quản hoạn nô không còn dám bạo gan đòi khám chiếc hòm có tôi nằm trong đó cũng như các chiếc khác nữa. Hắn giận dữ nói:

— Thôi, đi đi!

Người ta mở cửa cung dành riêng cho các bà, và mang tất cả các hòm vào đấy.

Vừa vào tới nơi, bỗng tôi nghe tiếng hô lớn: “Hoàng đế tới! Hoàng đế tới!”. Lời hô ấy làm tôi càng thêm khủng khiếp, đến nỗi bây giờ vẫn chưa rõ tại sao lúc đó mình không chết khiếp ngay tại chỗ. Quả là hoàng đế tới thật. Người hỏi cung nữ:

— Các người mang những gì trong các hòm ấy vậy?

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - nàng đáp - ấy là những loại vải vừa mới nhập mà hoàng hậu muốn trình bà xem.

— Mở ra, mở ra, - hoàng đế nói - cả ta cũng muốn xem.

Nàng muốn thoái thác, viện cớ rằng đây chỉ là những loại vải dành riêng cho phụ nữ thôi: mở ra bây giờ thì hoàng hậu mất cái thú được là người xem đầu tiên.

— Cứ mở ra, - hoàng đế nói tiếp - ta ra lệnh cho ngươi đó.

Nàng lại phân trần, nếu hoàng thượng buộc nàng thất hứa với hoàng hậu, chắc nàng sẽ bị quở trách. Hoàng đế nói:

— Không, chẳng hề gì đâu, ta hứa là hoàng hậu sẽ không trách mắng gì mày. Hãy mở ra thôi, chớ để ta phải chờ lâu hơn nữa!

Đành phải vâng lời thôi. Lúc ấy tôi hoảng hốt đến nỗi sau này mỗi lần nghĩ lại hãy còn run. Hoàng đế ngồi xuống. Người cung nữ được sủng ái sai mang tất cả các hòm đến, và mở ra. Để kéo dài thời gian, nàng trùng trình giới thiệu cặn kẽ với vua vẻ đẹp của từng tấm vải một. Nàng muốn làm cho vua sốt ruột, nhưng không thành công. Bởi vì cũng như tôi, nàng rất mong muốn khỏi phải mở cái hòm nhốt tôi trong vào, cho nên cứ lần chần không sai mang đến, mặc dù chỉ còn mỗi một cái đó nữa mà thôi. Hoàng đế bảo:

— Nào, hãy làm cho xong gọn đi, hãy xem thứ gì đựng trong hòm này.

Tôi không thể nói rằng lúc ấy mình còn sống hay đã chết; nhưng quả thật không tin mình có thể qua khỏi cơn hoạn nạn này.

Thấy hoàng đế một mực đòi mở cái hòm có tôi trong đó, nàng liền tâu:

— Riêng về cái hòm này, cúi xin bệ hạ ban ơn, miễn cho con khỏi phải mở ra xem có những gì trong đó; ấy là những thứ mà con chỉ được phép trình với bệ hạ trước mặt hoàng hậu mà thôi.

— Thế thì được, - hoàng đế nói - ta hài lòng, thôi hãy mang đi.

Lập tức, nàng sai mang về buồng riêng của mình; lúc ấy tôi mới thở ra hơi.

Khi bọn hoạn nô mang hòm vào đã ra hết rồi, nàng vội vã mở chiếc hòm nhốt tôi trong đó.

— Xin mời ngài ra, - nàng vừa bảo vừa chỉ một cầu thang nhỏ dẫn lên căn buồng gác trên - và xin đợi tôi ở trên đó.

Nàng vừa khép cửa lại sau khi tôi ra khỏi thì hoàng đế bước vào và ngồi ngay lên trên chiếc hòm hồi nãy nhốt tôi. Ấy là do hoàng đế nảy ra một sự hiếu kỳ chẳng liên quan gì đến tôi Chả là Người hỏi về những chuyện cung nữ mắt thấy tai nghe trong thành phố. Hai người nói chuyện khá lâu; sau đó vua từ giã và lui về cung riêng của mình.

Được tự do, nàng lên tìm tôi ở căn buồng tôi đợi, và hết lời xin lỗi về những điều lo lắng nàng gây ra cho tôi.

— Nỗi lo âu của em cũng không kém, xin chớ nghi ngờ gì điều đó, vì em lo cho chàng mà cũng lo cho bản thân em nữa, nỗi hiểm nguy của chàng cũng chính là của em. Giá một người khác gặp việc này thì có lẽ đã không đủ can đảm xử lý một cách tế nhị như vậy. Phải vừa cả gan vừa nhanh trí, hay đúng hơn, phải có tình yêu như em đổi với chàng thì mới thoát khỏi cơn bối rối; nhưng thôi, xin chàng hãy an lòng, không có gì đáng sợ nữa.

Sau khi chuyện trò âu yếm với nhau một lúc, nàng bảo tôi:

— Bây giờ đến lúc chàng nghỉ ngơi, hãy ngủ đi. Ngày mai em sẽ không quên giới thiệu chàng với hoàng hậu Zôbêit, chủ em, vào giờ nào cũng được, điều ấy chẳng khó gì, vì hoàng đế chỉ gặp hoàng hậu ban đêm mà thôi.

Được trấn an vì câu nói đó, tôi ngủ yên giấc; hay nếu giấc ngủ thỉnh thoảng có bị chập chờn bởi lo âu, thì đây là những nỗi lo dễ chịu, gây nên do niềm hy vọng được làm bạn với một người đàn bà thông minh và diễm lệ dường này.

Sáng hôm sau, trước khi dẫn tôi đến ra mắt chủ nhân của mình, cung nữ bày cho tôi cách nói năng đi đứng trước mặt hoàng hậu, cho biết trước gần y nguyên những câu bà sẽ hỏi và đọc cho tôi nghe những câu tôi phải trả lời. Xong xuôi, nàng dẫn tôi vào một căn phòng mọi vật đều sạch sẽ, sang trọng và lộng lẫy một cách kỳ lạ. Tôi vừa vào thì hai mươi bà cung nữ đã cao tuổi, tất cả đều mặc đồng phục rất sang, bước ra khỏi buồng riêng của Zôbêit và đứng dàn thành hàng đôi trước một chiếc ngai, dáng điệu hết mực cung kính. Tiếp theo sau là hai mươi cung nữ khác trẻ măng, ăn mặc cũng giống hệt các bà kia, chỉ có khác là xiêm y của họ có phần duyên dáng hơn. Hoàng hậu Zôbêit xuất hiện giữa đám cung nữ này, dáng điệu đường bệ, và mang nhiều ngọc ngà châu báu đến nỗi gần như không bước đi nổi. Bà đến ngồi lên ngai. Tôi quên nói rằng người cung nữ được sủng ái đi bên cạnh. Hoàng hậu và đứng hầu bên phải bà, trong khi các cung nhân khác xếp hàng xa hơn một ít hai bên ngai.

Hoàng hậu an tọa, các bà cung nữ cao tuổi ra hiệu bảo tôi đến gần. Tôi tiến lên giữa hai hàng người ấy, và quỳ xuống dập đầu vào tấm thảm trải dưới chân bà. Bà truyền cho tôi đứng lên, rồi hạ cố hỏi tên họ gia đình và tình trạng tài sản của tôi; tôi đều trả lời đâu ra đấy, làm bà hài lòng. Điều này không những nhận thấy ở vẻ mặt bà thôi, mà chính bà còn nói rõ ra:

— Ta rất vui mừng là con gái ta (hoàng hậu gọi cung nữ được sủng ái của mình như vậy đó), bởi vì ta coi nó như con đẻ, theo đúng sự giáo huấn của ta, đã chọn được một đám khiến ta vừa lòng. Ta chấp nhận và đồng ý cho hai con kết hôn với nhau. Ta sẽ thân hành ra lệnh chuẩn bị hôn lễ, nhưng trước đó ta cần con gái ta trong mười ngày; trong thời gian ấy ta sẽ tâu với hoàng đế xin Người chấp thuận. Con sẽ ở lại đây, sẽ có người chăm sóc con.

Như vậy là tôi ở mười ngày trong cung cấm của các bà cung nhân của hoàng đế. Suốt thời gian ấy, tôi bị tước mất niềm vui thích được thấy mặt người yêu. Nhưng theo lệnh nàng, người ta chăm sóc tôi chu đáo đến nỗi tôi không có gì phải phàn nàn.

Hoàng hậu nói với hoàng đế về quyết định của bà gả chồng cho người cung nữ được sủng ái. Nhà vua để cho bà được tự do muốn làm gì thì làm và còn ban cho người cung nữ một món tiền đáng kể để góp phần giúp cho nàng sắm sửa nơi ăn chốn ở. Mười ngày trôi qua hoàng hậu sai lập tờ hôn thú, và tờ này được trình ngay với bà đúng như thể thức. Lễ cưới được chuẩn bị; người ta cho gọi các nhạc công, vũ công và vũ nữ tới, và suốt chín ngày liền trong hoàng cung diễn ra bao cuộc vui chơi. Ngày thứ mười dành cho buổi lễ cuối cùng của đám cưới, người cung nữ được sủng ái và tôi, mỗi người được dẫn đi tắm ở một nơi riêng. Tối đến, tôi ngồi vào bàn tiệc, người ta mời tôi đủ các món cao lương mỹ vị, trong đó có món hầm nấu với tỏi, giống hệt như món mà các ngài vừa ép tôi ăn. Tôi thấy món ấy ngon đến nỗi hầu như không đụng đến các thức ăn khác. Nhưng, bất hạnh cho tôi, khi ăn xong đứng lên, tôi chỉ lau tay qua loa mà không rửa cẩn thận: sự chểnh mảng ấy cho đến lúc bấy giờ chưa từng xảy ra với tôi.

Lúc ấy trời đã tối, thay cho ánh sáng mặt trời, người ta thắp đèn sáng trưng trong cung dành riêng cho các cung nữ. Nhạc tấu lên, người ta nhảy múa, và chơi rất nhiều trò khác nhau. Cả hoàng cung vang dậy tiếng vui đùa. Người ta rước vợ tôi và tôi vào trong một căn phòng lớn, đưa chúng tôi ngồi lên hai chiếc ngai. Các bà phục vụ giúp nàng thay đổi áo xống nhiều lần, chải tóc, điểm trang cho nàng nhiều kiểu, theo đúng phong tục ngày cưới, và mỗi lần thay đổi kiểu áo xong, người ta lại đưa cô dâu ra trình diện.

Cuối cùng, mọi lễ nghi kết thúc, người ta đưa tôi vào động phòng hoa chúc. Khi mọi người đã ra khỏi, tôi tiến đến gần vợ tôi và hôn nàng. Nhưng đã không đáp lại cử chỉ âu yếm ấy, nàng còn xô mạnh tôi ra và thét lên những tiếng kêu khủng khiếp. Trong chốc lát. tất cả các bà trong cung đều ùa vào buồng tôi, xem do đâu vợ tôi kêu thét lên như vậy. Tôi cũng cực kỳ ngạc nhiên đứng im như phỗng, không còn đủ sức hỏi nàng vì sao như vậy.

— Chị thân yêu ơi, - các cung nữ hỏi - có việc gì xảy đến với chị, trong khoảnh khắc chúng em vừa từ giã? Hãy cho biết, để chúng em còn cứu chữa.

Vợ tôi thét lên:

— Xin hãy tống đi, hãy tống khứ tên đàn ông gớm ghiếc kia khỏi mắt ta.

— Kìa, thưa bà, - tôi nói - tôi đã làm gì nên tội để chịu cơn thịnh nộ của bà?

— Anh là một con người gớm ghiếc, - nàng giận giữ đáp - anh ăn tỏi, thế mà lại không chịu rửa sạch tay! Anh tưởng rằng ta có thể chịu dựng được một con người bẩn thỉu như vậy đến gần để đầu độc ta ư? Hãy đè sấp hắn xuống đất - nàng bảo các cung nhân - và mang lại cho ta một chiếc roi gân bò.

Các bà quật tôi ra đất, và trong khi những người này giữ tay, những người kia níu chân, bà vợ tôi, tay cầm roi, đánh tôi không thương tiếc, đánh đến khi không còn sức nữa. Lúc ấy nàng mới bảo các cung nữ:

— Hãy mang hắn đi, giao hắn cho quan án. Để chặt bàn tay có mùi tỏi của hắn đi.

Nghe vậy, tôi kêu lên:

— Trời cao đất dày ơi! Tôi đã bị đánh bò lê bò càng, đã đau khổ đến vậy, người ta còn kết án tôi phải chặt mất bàn tay! Mà vì sao cơ chứ! Chỉ vì tôi ăn món hầm nấu với tỏi quên không rửa sạch tay! Nổi cơn thịnh nộ chỉ vì một điều nhỏ nhặt vậy thôi ư! Đáng nguyền rủa mọi món hầm với tỏi! Quỷ tha ma bắt tên đầu bếp đã nấu món đó, và cả người đã dọn nó ra cho tôi ăn.

Tất cả các cung nữ chứng kiến trận roi gân bò không thể nào đếm xuể ấy, đem lòng thương hại, khi nghe nói tôi phải chặt cụt bàn tay, họ liền nói: “Thưa người chị em thân yêu, vị phu nhân quý mến, bà quá nóng. Thực ra đây chỉ là một người đàn ông không biết cách xử thế; anh ta không rõ địa vị của bà và bà cần được trọng vọng thế nào; nhưng chúng tôi xin bà chớ để ý đến lỗi lầm của anh ta và tha thứ cho anh ta.”

— Ta chưa hài lòng - nàng nói - ta muốn hắn học cách cư xử, hắn phải mang vết tích về sự ở bẩn mà hắn phải nhớ đời: Ăn tỏi xong thì không được quên rửa sạch tay ngay.

Không nản lòng vì bị từ chối, các cung nữ quỳ xuống dưới chân nàng và hôn tay nàng:

— Phu nhân quý mến ơi, nhân danh Thượng đế, xin hãy dẹp bớt cơn thịnh nộ của bà, và hãy vui lòng chấp thuận điều chúng em cầu xin.

Nàng không đáp lời khẩn cầu của họ mà đứng lên Sau khi chửi mắng tôi không tiếc lời, nàng bỏ ra khỏi buồng. Tất cả các cung nữ đều ra theo để tôi ở lại một mình trong nỗi u sầu không thể nào chịu nổi.

Mười ngày liền tôi chẳng được gặp ai ngoài một người nô tì già mang đồ ăn đến. Tôi hỏi thăm tin tức về người cung nữ được sủng ái.

— Bà ấy phát bệnh - người nô tì già đáp - Vì ngửi phải mùi xú uế do ngài mang đến. Tại làm sao ngài lại không chú ý rửa sạch tay sau khi ăn cái món phải gió ấy?

— Có lẽ nào - lúc ấy tôi tự nhủ - các bà ấy quả tế nhị. đến mức trở nên thù hận sâu sắc chỉ vì một tội lỗi cỏn con?

Tuy nhiên, tôi vốn yêu vợ tôi, cho dù nàng độc ác, nên tôi chẳng kêu ca gì về nàng.

Một hôm, người nô tì già bảo tôi:

— Vợ ngài đã khỏi ốm, bà đang đi nhà tắm, bà có nói với tôi rằng ngày mai bà sẽ đến thăm ngài. Vậy thì ngài hãy kiên nhẫn, và cố mà ăn ở cho hợp với tính khí bà ấy. Thật ra đây là một người rất khôn ngoan, rất biết điều và rất được yêu mến trong tất cả cung nữ của hoàng hậu, bà chủ đáng kính của chúng tôi.

Quả thật ngày hôm sau vợ tôi đến. Nàng nói ngay:

— Anh xúc phạm tôi như vậy, mà hôm nay tôi vẫn đến đây thì thật tôi quá tốt với anh rồi đó. Nhưng tôi không thể nào làm lành với anh mà không trừng trị anh cho đáng tội không chịu rửa tay sau khi ăn món hầm nấu với tỏi.

Nói xong, nàng gọi các cung nữ đến. Theo lệnh nàng, họ đè tôi ra đất, trói gô tôi lại, rồi nàng cầm một con dao cạo, tự tay cắt một cách dã man các ngón chân ngón tay cái của tôi. Một cung nữ rịt một thứ rễ cây nào đó để cầm máu, mặc dù vậy tôi vẫn cứ ngất đi vì đau đớn quá.

Khi tôi tỉnh lại, người ta cho tôi uống rượu nho để lấy lại sức. Lúc ấy tôi liền bảo với vợ tôi:

— Ôi, thưa bà, từ nay trở đi có bao giờ phải ăn món hầm nấu tỏi, thì tôi xin thề không chỉ có rửa một lần, mà sẽ rửa những một trăm hai mươi lần với cây kali, tro của nó và xà-phòng.

— Với điều kiện đó, - vợ tôi nói - tôi nguyện vui lòng quên quá khứ để chung sống với anh mãi mãi...

— Thưa các ngài, - nhà buôn thành phố Bátđa nói với những người dự tiệc, - các ngài đã rõ vì sao tôi khước từ không ăn món hầm nấu với tỏi bày ở ngay trước mặt.

Rồi ông ta kể tiếp.

Các cung nữ không chỉ lấy rễ cây buộc vào các vết thương cho tôi để cầm máu, họ còn xức vào đấy nước thánh lấy từ La Mếchcơ, mà không ai có thể ngờ là nước giả, bởi vì lấy từ kho thuốc của hoàng đế. Nhờ vị thánh dược ấy, tôi hoàn toàn hình phục. Chỉ mấy ngày sau, hai vợ chồng chúng tôi chung sống với nhau hòa thuận như thể chưa bao giờ tôi ăn phải món hầm có tỏi. Tuy nhiên, một người xưa nay ham chuộng tự do như tôi, cảm thấy tù túng chán chường khi phải cấm cung trong nội phủ. Mặc dù vậy, tôi vẫn không để lộ cho vợ tôi hay, sợ làm phật ý nàng. Nàng cũng nhận thấy điều đó, ngay cả nàng cũng không mong ước gì hơn là ra khỏi hoàng cung. Nhưng lòng biết ơn đã giữ nàng ở lại cạnh hoàng hậu Zôbêít. Tuy nhiên nàng rất thông minh, nàng đã khéo léo trình bày với hoàng hậu nỗi bứt rứt của tôi không được sống ngoài thành phố giữa những người cùng địa vị xã hội như tôi đã từng sống từ trước tới nay; thành thử hoàng hậu đành chịu bỏ mất niềm thích thú có người cung nữ được sủng ái ở bên cạnh mình, còn hơn là từ chối không đồng ý cái điều mà cả hai chúng tôi cùng mong ước.

Bởi vậy, một tháng sau ngày cưới, tôi chợt thấy vợ tôi đến cùng nhiều hoạn nô, mỗi tên mang một túi bạc. Khi chúng ra về rồi, vợ tôi nói:

— Chàng không hề nói với em về nỗi phiền muộn do phải lưu lại lâu trong cung, nhưng em nhận thấy ngay; và may mắn thay, em đã tìm được cách làm hài lòng chàng. Hoàng hậu Zôbêit, chủ của em, đã cho phép chúng ta ra sống ngoài nội phủ. Kia là năm mươi nghìn xơcanh mà bà cho để chúng ta có. thể sống thoải mái trong thành phố. Xin chàng hãy lấy ra mười nghìn đồng, đi tìm mua một ngôi nhà.

Với số tiền ấy, chẳng bao lâu tôi mua được nhà. Sau khi sắm sanh đồ đạc thật sang trọng, chúng tôi về sổng ở đấy. Chúng tôi mua một số lớn nô lệ nam cũng như nữ, tạo nên một gia thế khá đàng hoàng. Tóm lại, chúng tôi bắt đầu một cuộc sống khá dễ chịu, nhưng chẳng được lâu dài, sau một năm, vợ tôi lâm bệnh, chỉ mấy hôm là qua đời.

Đáng ra tôi có thể tục huyền và tiếp tục sống cuộc đời danh giá ở Bátđa; nhưng lòng ham muốn hiểu biết đó đây khiến tôi nảy ra ý đồ khác. Tôi bán ngôi nhà; sau khi mua nhiều loại hàng hóa, tôi nhập bọn với một đoàn lữ hành qua nước Ba-tư. Từ đấy tôi lên đường đến Xamacăng[55], sau đó đến lập nghiệp ở thành phố này.

— Muôn tâu bệ hạ, - người giữ việc đi kiếm thực phẩm nói với vua xứ Caxga - đó là câu chuyện mà nhà buôn của thành phổ Bátđa hôm qua đã kể cho những người khách đến dự tiệc cưới nghe, trong đó có tôi.

Vua nói câu chuyện ấy kể ra cũng có chút kỳ lạ thật đấy, nhưng không thể sánh với chuyện chú gù...

Thầy lang Do thái vội vã bước ra, phủ phục trước ngai vua, rồi ngẩng đầu lên thưa:

— Tâu bệ hạ, nếu bệ hạ chiếu cố nghe tôi, thì tôi tin rằng câu chuyện tôi sắp kể đây sẽ làm vừa lòng bệ hạ.

— Vậy thì hãy kể đi, - vua truyền - nhưng nếu nó không đáng ngạc nhiên hơn chuyện chú gù, thì mày chớ có hòng ta cho mày được sống.

Thấy nhà vua sẵn lòng nghe, viên thầy lang Do Thái liền nói:

CHUYỆN THẦY LANG DO THÁI KỂ

Tâu bệ hạ, trong thời gian học thuốc ở Đamát, và khi bắt đầu hành cái nghề tốt đẹp ấy, tôi đã có ít nhiều tiếng tăm. Một hôm, một tên nô lệ đến mời tôi đi thăm con bệnh ở nhà quan thống đốc thành phố. Tôi đến, người ta đưa vào một căn buồng ở đó có một chàng trai trẻ rất khôi ngô đang rầu rĩ vì căn bệnh. Tôi chào và ngồi xuống bên cạnh. Anh ta không hề đáp lễ nhưng đưa mắt ra hiệu, để tỏ cho tôi hay anh ta nghe rõ và cảm ơn. Tôi nói:

— Thưa ngài, xin ngài đưa tay cho tôi bắt mạch.

Đáng lẽ đưa tay phải thì anh ta lại chìa tay trái ra, làm cho tôi cực kỳ ngạc nhiên. Tôi tự bảo:

— Thật là một sự dốt đặc cán mai, không biết cả đến chuyện khi đưa tay cho thầy thuốc bắt mạch thì cần đưa tay phải, chớ có đưa tay trái.

Tôi vẫn bắt mạch cho anh ta, và sau khi kê đơn tôi ra về.

Tôi tiếp tục đến thăm bệnh chín ngày liền; và lần nào tôi muốn xem mạch, anh ta cũng đều chìa tay trái ra. Ngày thứ mười, trông anh đã khỏe, tôi bảo không cần thuốc men gì nữa ngoài việc đi tắm mà thôi. Quan thống đốc thành phố Đamát, lúc ấy có mặt ở đấy, để tỏ ý rất vừa lòng về tôi, sai người mang ra mặc cho tôi, trước mặt ông, một chiếc áo dài thật đẹp, và nói rằng ông ta cử tôi làm thầy lang ở bệnh viện thành phố, và thầy thuốc thường ngày ở dinh ông; và bất cứ lúc nào tôi muốn, đều có thể tự do đến dùng bữa cơm ở nhà ông ta.

Chàng trai trẻ cũng hỏi han tôi nồng nhiệt, và yêu cầu tôi cùng anh ta đến nhà tắm. Chúng tôi vào đấy; khi người nhà của anh ta đã giúp anh cởi quần áo, tôi thấy bàn tay phải của anh bị cụt. Tôi còn nhận ra tay anh ta bị chặt cụt chưa lâu. Đó chính là nguyên nhân khiến anh ta phát ốm, mà người ta đã giấu tôi. Và trong khi người ta rịt thuốc đặc biệt cho vết thương chóng khỏi, người ta cho mời tôi đến để giữ cho cơn sốt của anh ta khỏi biến chứng phức tạp. Tôi khá ngạc nhiên và rất buồn bã thấy anh ta trong tình trạng ấy. Nhìn vẻ mặt tôi, anh ta cũng biết.

— Xin thầy chớ ngạc nhiên vì sao bàn tay tôi bị chặt cụt, một ngày nào đó tôi sẽ nói cho thầy rõ căn nguyên, và rồi thầy sẽ được nghe một câu chuyện lạ lùng nhất.

Sau khi ra khỏi buồng tắm, chúng tôi cùng đi ăn, rồi tiếp đó chuyện trò với nhau. Anh ta hỏi tôi xem anh ta đã có thể đi dạo chơi ngoài thành phố, trong vườn riêng của quan thống đốc, mà không sợ ảnh hưởng xấu tới sức khỏe chưa? Tôi đáp không những có thể, mà đi dạo chơi ngoài trời lại còn rất bổ ích cho thể trạng của anh lúc này.

— Được thế thì, - anh nói, - nếu thầy đồng ý cùng đi với tôi cho vui, tôi sẽ kể thầy nghe câu chuyện của tôi.

Tôi nói tôi có thể đi với anh suốt cả ngày hôm ấy.

Lập tức, anh truyền bảo người nhà chuẩn bị thức nhắm mang theo, rồi chúng tôi lên đường tới vườn riêng của quan thống đốc. Sau khi đi dạo ba bốn vòng, chúng tôi ngồi xuống một tấm thảm mà người nhà trải ra dưới một gốc cây có bóng mát. Chàng trai trẻ bắt đầu kể cho tôi nghe câu chuyện về anh:

Tôi sinh ra ở Mútxun. Gia đình tôi thuộc loại bề thế nhất trong thành phố. Cha tôi là con cả của mười anh em, mà khi ông nội tôi qua đời, tất cả đều còn sống và đã thành gia thất. Nhưng tuy đông như vậy, chỉ có một mình cha tôi có mỗi mình tôi là con. Cha tôi hết sức chăm lo việc giáo dục tôi, dạy bảo tôi tất cả mọi điều mà một cậu ấm con nhà như tôi không thể không biết. Tôi đã lớn: tôi bắt đầu giao thiệp với đời. Vào một ngày thứ sáu, tôi đi cầu kinh trưa với cha tôi và các chú tôi trong giáo đường lớn của thành phố Mutxun. Sau lễ cầu kinh, mọi người ra về cả chỉ còn lại cha và các chú tôi ngồi trên tấm thảm trải suốt giáo đường. Tôi cũng ngồi ở đấy, cha và các chú tôi nói nhiều chuyện, rồi vô tình nói đến những chuyến đi xa, họ khoe phong cảnh tuyệt đẹp, những nét riêng biệt của nhiều nước và các thành phố lớn ở các nước đó. Một ông chú tôi cho biết, cứ theo lời các nhà du lịch cùng nói giống nhau ở một điểm, thì trên thế giới không có xứ nào đẹp hơn nước Ai-cập, và cũng chẳng có con sông nào hay hơn sông Nin. Những điều chú tôi nói gây cho tôi ấn tượng sâu sắc đến mức ngay từ hôm ấy, tôi đã nảy ra lòng ham muốn đi thăm nước này. Ngay cả những điều mà các ông chú khác của tôi dẫn ra để cho rằng thành phố Batđa và sông Tigơrơ hơn hẳn Cairô và sông Nin, như khi gọi Batđa là cái nôi chân chính của đạo Hồi và là thủ đô của tất cả các thành phố trên trái đất, cũng không gây được ấn tượng sâu như vậy đối với tôi. Cha tôi cũng đồng tình với ý kiến của ông chú tôi ca ngợi nước Ai-cập, làm cho tôi rất đỗi vui mừng. Cha tôi thốt lên:

— Cho dù ai muốn nói gì thì nói, người nào chưa trông thấy Ai-cập, thì chưa thấy gì là độc đáo nhất trên đời. Đất ở đấy quả là vàng, nghĩa là phì nhiêu đến nỗi dân cư ai cũng giàu có. Tất cả phụ nữ đều hấp dẫn người ta, hoặc bởi sắc đẹp, hoặc vì tư thái dễ thương. Còn nói về sông Nin ư? Có con sông nào tuyệt diệu như nó! Có dòng nước ở đâu trong hơn, ngọt hơn dòng nước ấy? Chẳng phải là phù sa nó mang theo khi tràn bờ vỗ béo các cánh đồng, dù chẳng làm lụng gì cũng sản xuất bằng cả nghìn lần đất đai xứ khác, nơi con người phải đổ mồ hôi sôi nước nước mắt ra trồng trọt? Hãy nghe một nhà thơ buộc phải giã từ Ai-cập nói với những người dân nước ấy như sau:

“Sông Nin của các bạn ngày nào cũng mang của cải không kể xiết đến cho các bạn đấy chỉ vì các bạn thôi mà nó phải cất công đến từ nơi xa xôi như vậy. Than ôi, giã từ các bạn, nước mắt tôi cũng tuôn nhiều tựa nước sông Nin. Các bạn được tiếp tục hưởng ân huệ dịu hiền của nó, trong khi tôi, dù không muốn, cũng đành thôi không được hưởng nữa.”

Nếu ta nhìn về phía cù lao tạo nên bởi hai nhánh sông lớn nhất, - cha tôi nói tiếp - cây cỏ mới mượt mà, hoa lá mới rực rỡ làm sao! Lại còn rất nhiều thành phố, thị trấn, kênh đào và muôn vàn vật đẹp mắt khác! Nếu ta nhìn về phía bên kia, ngược lên nước Êtiôpia, còn biết bao nhiêu điều khác đáng thán phục! Tôi không thể có cách so sánh nào hay hơn là nói rằng màu xanh của đồng nội, được tưới bởi các kênh đào thuộc dòng sông Nin, là những viên ngọc bích lấp lánh khảm trong đĩa bạc. Cairô vĩ đại phải chăng là thành phố rộng nhất, đông dân nhất và đẹp nhất thế gian? Ôi, biết bao lâu đài tráng lệ, công cũng như tư! Nếu các bạn đi đến các kim tự tháp, các bạn sẽ kinh ngạc vô cùng; các bạn sẽ ngây ngất trước quang cảnh những khối đá khổng lồ vút lên tận trời xanh; và các bạn buộc phải thừa nhận rằng các hoàng đế Pharaông, khi dùng biết bao sức người sức của để xây dựng nên những công trình ấy, đã vượt xa tất cả các vua chúa ra đời sau họ, không những ở nước Ai-cập mà trên toàn trái đất, về sự hùng vĩ và óc sáng kiến; qua đó lưu lại cho đời sau những công trình đáng kể để người người ghi nhớ. Những công trình ấy, cổ tới mức các nhà bác học vẫn chưa thỏa thuận được với nhau về thời điểm xây dựng, hiện đang tồn tại và sẽ còn tồn tại mãi với thời gian. Tôi không nói gì tới các thành phố duyên hải của vương quốc Ai-cập, như Đamát, Rôzet, Alếchzanđờri, những nơi mà tôi không rõ bao nhiêu quốc gia đến tìm mua cả nghìn loại ngũ cốc và vải lụa khác nhau, và cả muôn nghìn thứ khác nữa vì tiện nghi và lạc thú của con người. Tôi nói những điều vừa rồi là do mắt thấy tai nghe; thời trai trẻ, tôi đã ở đấy mấy năm, mà chừng nào còn sống, tôi vẫn cho đấy là những tháng năm sảng khoái nhất trong đời mình.

Các chú tôi không có gì cãi lại cha tôi - nhà buôn trẻ thành phố Mutxun nói tiếp - và mọi người đều đồng tình với những điều cha tôi nói về sông Nin, thành phố Cairô và tất cả vương quốc Ai-cập. Về phần tôi, tôi bị kích động đến nỗi đêm hôm ấy không tài nào ngủ được. Ít lâu sau, các chú tôi cho biết là họ cũng có ấn tượng sâu sắc về những điều cha tôi nói. Họ đề nghị cùng nhau làm một chuyến đi Ai-cập, cha tôi nhận lời; và vì tất cả đều là những nhà buôn giàu có, cha tôi và các chú tôi quyết định mang theo hàng hóa sang bên ấy bán buôn. Được tin họ chuẩn bị khởi hành, tôi tìm cha tôi, nước mắt lưng tròng, van người cho tôi được phép đi theo và cấp cho tôi một số hàng hóa làm vốn để tôi tự bán lấy. Cha tôi bảo:

— Con còn quá trẻ, chưa thể đi sang Ai-cập được đâu; đường sá vất vả lắm, hơn nữa cha quả quyết là con sẽ chơi bời quá đỗi bên ấy mà xem.

— Lời cha tôi không làm cho tôi ham thích xa, tôi phải nhờ các chú tôi nói giúp; cuối cùng họ xin được cho tôi đến Đamát mà thôi, họ sẽ để tôi ở lại đấy và tiếp tục chuyến đi tới Ai-cập. Cha tôi nói:

— Thành phố Đamát cũng có những cái đẹp của nó. Cậu ấy phải tự bằng lòng được ta cho phép đến đây là vừa.

Cho dù ước muốn thăm Ai-cập ở tôi có mãnh liệt đến đâu sau những điều nghe thuật lại, nhưng đấy là cha tôi, tôi phải vâng theo ý muốn của người.

Vậy là tôi từ giã Mutxun, đi cùng với các chú tôi và cha tôi. Chúng tôi băng qua khu vực Lưỡng Hà, sang sông Ơphơrat; đến thành phố Alep, chúng tôi lưu lại vài ngày; rồi từ đấy chúng tôi sang Đamát, mà bộ mặt bên ngoài làm cho tôi rất có cảm tình. Tất cả chúng tôi cùng ở trong một khan. Tôi thấy Đamát là một thành phố lớn, đông dân, có nhiều người sang trọng, và thành lũy rất kiên cố. Chúng tôi dành mấy ngày đi dạo chơi trong các khu vườn ở ngoại ô, mà từ thành phố đã có thể nhìn thấy, và đều nhất trí với nhau rằng việc người ta bảo thành phố Đamát nằm giữa một thiên đường cũng có lý. Trước tiên, các chú lo bán giúp số hàng hóa của tôi, họ bán được hời đến mức tôi lãi tới năm trăm phần trăm. Vụ bán hàng ấy mang lại một số tiền lãi lớn, mà tôi vui mừng thấy mình là người chủ.

Thế là cha tôi và các chú tôi để ở lại Đamát và tiếp tục chuyến đi của họ. Họ đi rồi, tôi rất chú ý không tiêu tiền một cách vô ích. Tuy nhiên, tôi cũng thuê một ngôi nhà sang trọng toàn bằng cẩm thạch, được trang hoàng nhiều tranh phong cảnh, chung quanh là vườn có những vòi phun nước đẹp. Tôi cho mua sắm đồ đạc, thật ra thì cũng không thật sang trọng tương xứng với ngôi nhà, song cũng khá đàng hoàng hợp với một chàng trai trẻ có địa vị như tôi. Ngôi nhà này trước kia là của một vị quan to trong thành phố, tên là Môđun Apđanraham, lúc này thuộc quyền sở hữu của một nhà buôn kim hoàn giàu có, mà tôi chỉ phải trả tiền thuê có hai sêrip[56] một tháng. Tôi mướn một số khá đông đầy tớ và sống đàng hoàng, thỉnh thoảng mời những người quen biết đến ăn, thỉnh thoảng lại đến ăn ở nhà họ. Tôi giết thời giờ như vậy ở Đamát, trong khi chờ đợi cha tôi trở về. Không một đam mê nào khuấy động sự yên tĩnh của tôi; giao du với những người trung hậu là công việc duy nhất của tôi lúc bấy giờ.

Một hôm, tôi đang ngồi trước cửa hóng mát, thì một người đàn bà ăn mặc tinh tươm và có vẻ xinh đẹp, đến gần hỏi tôi có bán vải hay không. Nàng vừa nói vừa bước vào nhà. Tôi liền đứng dậy, đóng cửa, đưa vào một căn phòng và mời ngồi.

— Thưa bà, - tôi nói, - trước đây tôi cũng có những thứ vải đáng được trình với bà, nhưng hiện nay không có tôi rất lấy làm tiếc.

Nàng cất tấm mạng, một khuôn mặt xinh đẹp hiện ra trước mắt tôi, khiến tim tôi đập mạnh chưa từng thấy bao giờ.

— Tôi không cần mua vải, - nàng đáp, - tôi đến đây chỉ để thăm và chơi với ngài tối nay, nếu ngài thích; tôi chỉ xin ngài mấy thức nhắm nhẹ mà thôi.

Vui mừng quá đỗi tôi liền truyền người nhà mang tới nhiều loại trái cây cùng rượu nho. Tiệc rượu được bày ra nhanh chóng. Chúng tôi ăn, chúng tôi uống, chúng tôi đùa với nhau đến nửa đêm. Tóm lại, tôi chưa từng trải qua một đêm nào thú vị như đêm hôm ấy. Sáng hôm sau, tôi định đặt mười đồng sêrip vào tay người thiếu phụ, nhưng nàng rụt mạnh tay về:

— Tôi đến đây không phải vì cầu lợi. Làm như thế là ngài đã sỉ nhục tôi đấy. Không những không nhận tiền của ngài, mà tôi còn muốn ngài nhận tiền của tôi; nếu không, tôi sẽ không gặp lại ngài nữa.

Nàng vừa nói vừa lấy từ túi tiền của mình ra mười đồng sêrip, buộc tôi phải nhận.

— Hãy chờ tôi ba ngày nữa. - Nàng nói, - vào lúc sau khi mặt trời lặn.

Nói xong, nàng cáo từ; và tôi cảm thấy như nàng đã mang theo cả trái tim tôi.

Sau ba ngày, nàng không quên trở lại, vào đúng giờ hẹn, và tôi cũng tiếp đón nàng với tất cả niềm hân hoan của một chàng trai đang nôn nóng đợi chờ. Đêm hôm ấy, chúng tôi cùng sống với nhau như lần trước; và sáng hôm sau, khi từ giã, nàng lại hứa sẽ đến thăm tôi sau ba ngày nữa. Nhưng nàng không chịu ra về nếu tôi không nhận của nàng mười đồng sêrip.

Lần thứ ba gặp nhau, khi hơi men đã làm chuếnh choáng cả hai, nàng hỏi tôi:

— Người tình của em ơi, chàng nghĩ thế nào về em? Em có đẹp có tươi không?

— Thưa bà, - tôi đáp - tôi thấy câu hỏi của bà vô ích: tất cả mọi biểu hiện của tôi hẳn đã chứng tỏ rằng tôi yêu bà. Tôi rất vui sướng được gặp bà và sống với bà. Bà là bà chúa, là hoàng hậu của tôi, là tất cả hạnh phúc của đời tôi.

— Ồ, tôi xin quả quyết rằng, - nàng nói - ngài sẽ thôi không nói như vậy, nếu ngài được trông thấy một cô bạn của tôi, còn trẻ và đẹp hơn tôi nhiều. Cô ta vui tính đến nỗi làm cho những người sầu não nhất cũng phải cười. Tôi phải đưa cô ta đến đây mới được. Tôi đã nói với cô ta về ngài. Và nghe tôi nói, cô ta đã chết mệt, muốn được gặp ngay ngài. Cô ta nhờ tôi giúp cô đạt được ước mong đó, nhưng tôi không dám nhận lời vì chưa thưa trước với ngài.

— Thưa bà, bà muốn làm gì tùy ý bà, - tôi nói - nhưng cho dù bà có nói tốt về cô bạn của bà thế nào chăng nữa, tôi thách thức cô ấy có thể chinh phục nổi trái tim tôi, vì nó đã hoàn toàn thuộc về bà, đến nỗi không có gì dứt ra được nữa.

— Hãy coi chừng đấy nhá, - nàng đáp, - tôi xin báo trước là tôi sẽ đặt tình yêu của ngài trước một thử thách lạ lùng.

Chúng tôi dừng lại đấy, và sáng hôm sau, khi từ giã tôi, nàng đưa ra mười lăm sêrip, chứ không phải mười, và tôi bắt buộc phải nhận.

— Xin hãy nhớ cho rằng, - nàng nói, - trong hai ngày nữa ngài sẽ có một người khách mới, hãy nghĩ tới chuyện tiếp đón cô ta cho tử tế; chúng tôi sẽ đến vào giờ thường lệ, sau khi mặt trời lặn.

Tôi sai trang trí lại căn buồng, và sửa soạn một tiệc rượu vào ngày hai người khách sẽ tới.

Tôi sốt ruột chờ hai người thiếu phụ, cuối cùng họ, đến vào lúc chập tối. Cả hai đều rất ngạc nhiên về sắc đẹp của người đầu thì lần này tôi càng kinh ngạc hơn khi trông thấy bạn gái của nàng. Thân hình nàng đều đặn, khuôn mặt hoàn hảo, nước da tươi, đôi mắt sáng long lanh, khiến tôi hầu như không chịu đựng nổi ánh mắt ấy. Tôi cảm ơn nàng đã cho tôi cái hân hạnh được làm quen với nàng, đồng thời cũng xin lỗi nàng vì không thể đón nàng cho xứng đáng hơn. Nàng nói:

“Xin ngài đừng cảm ơn tôi. Chính tôi mới phải cảm ơn ngài đã cho phép bạn tôi đưa tôi đến đây: Ngài đã chịu đựng được sự có mặt của tôi. Tôi mong chúng mình hãy bỏ bớt lễ nghi, và hãy nghĩ tới việc vui đùa cho thỏa thích.”

Vì tôi đã ra lệnh trước là dọn tiệc rượu ngay khi hai người đến, chúng tôi liền ngồi vào bàn. Tôi ngồi đối diện với người mới đến. Nàng không ngớt nhìn tôi mà mỉm cười. Tôi không thể kháng cự lại đôi mắt quyến rũ của cô ta, và thế là cô chinh phục trái tim của tôi mà tôi không cách gì cưỡng lại. Nhưng nàng cũng tỏ ra yêu tôi, không những không giữ gìn mà còn nói, ra miệng những lời nồng nhiệt.

Người đàn bà kia quan sát chúng tôi. Nàng cười rồi bảo:

— Tôi đã nói trước với ngài mà. Ngài sẽ thấy cô bạn gái tôi rất đáng yêu; và tôi nhận thấy ngài đã vi phạm lời thề trung thành với tôi rồi đó.

— Thưa bà - tôi cũng vừa cười vừa đáp - bà sẽ có cớ để chê trách tôi, nếu tôi không lịch sự với một phu nhân mà bà đưa tới và bà quý yêu; lúc ấy cả hai bà đều có thể trách tôi rằng đã không biết cách xử sự cho đúng với nền nếp gia phong…

Chúng tôi tiếp tục uống rượu. Hơi men càng bốc, người phụ nữ mới đến và tôi càng đùa cợt, không còn giữ gìn, đến nỗi người bạn gái của nàng đâm ghen dữ dội, mà chẳng mấy chốc biểu lộ bằng một hành động chết người. Nàng đứng dậy, đi ra, nói rằng sẽ trở lại. Nhưng chỉ một lát sau, người đàn bà còn lại với tôi biến sắc mặt, quằn quại một lúc rồi trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay tôi, trong khi tôi lớn tiếng gọi người đến giúp tôi cứu chữa. Ngay lập tức tôi đi ra hỏi người đàn bà kia đâu; người nhà cho biết rằng nàng đã mở cửa ra đường phố và bỏ đi thẳng. Lúc ấy tôi sinh nghi, và về sau, quả đúng như vậy, chính nàng đã gây ra cái chết cho người bạn gái của mình. Thật thế, nàng đã khéo léo và hiểm ác bỏ một thứ thuốc độc rất mạnh vào chén rượu, mà chính nàng đưa cho bạn uống.

Ta vô cùng phiền muộn vì tai biến ấy. “Ta biết làm sau đây? - tôi tự hỏi, - Rồi ta sẽ ra sao?”. Biết rằng không thể để mất thời giờ, tôi cho người nhà, dưới ánh sáng trăng, nhẹ nhàng cạy một phiến đá lát sân, đào vội một cái hố rồi vùi thi thể người đàn bà trẻ vào đấy. Sau khi đặt phiến đá vào chỗ cũ, tôi mặc một bộ áo quần đi đường, lấy tất cả tiền bạc mà tôi có, tôi đóng hết các cửa, kể cả cổng ra vào, niêm phong lại và đóng con dấu của tôi lên. Tôi đi tìm người buôn kim hoàn chủ của ngôi nhà, thanh toán tiền thuê, và trả trước một năm nữa, rồi đưa chìa khóa cho ông, nhờ ông giữ hộ. - Một công việc khẩn cấp, - tôi nói với ông ta - buộc tôi đi vắng một thời gian; tôi phải sang Cairô tìm các chú tôi.

Cuối cùng, cáo biệt ông ta, tôi lên ngựa ngay lúc đó và lên đường cùng với bọn người nhà đang đợi tôi.

Chuyến đi của tôi trót lọt; tôi đến Cairô mà không gặp phải chuyện không hay nào. Tôi gặp các chú tôi, họ rất ngạc nhiên thấy tôi ở đây. Tôi phân trần rằng chờ đợi làm tôi buồn quá, và lo lắng vì không nhận được tin tức của các chú, khiến tôi phải làm chuyến đi này. Các chú tiếp đón tôi khá tốt và hứa sẽ tìm cách làm cho cha tôi không bất bình về việc tôi dám rời Đamát mà không được phép của Người. Tôi trọ cùng một khan với các chú tôi, và thăm tất cả những cảnh đẹp đáng xem nhất ở Cairô. Vì đã bán hết hàng hóa, các chú tính chuyện trở về Mútxun, và đã bắt đầu chuẩn bị lên dường; nhưng tôi vẫn chưa được thấy hết những gì tôi muốn xem ở Ai-cập, liền giã từ các chú, đến ở một khu phố khá xa khan họ trọ, và không ló mặt cho đến khi các chú đã lên đường. Họ kiếm tôi hầu khắp thành phố, nhưng không tìm được. Đồ rằng, do hối hận đã tự ý đến Ai-cập trái với ý của cha tôi, cho nên tôi đành phải trở lại Đamát mà không cho họ biết, các chú tôi cứ khởi hành, với hy vọng sẽ gặp tôi ở thành phố này và đưa tôi về Mútxun luôn thể.

Vậy là tôi ở lại Cairô sau khi các chú ra đi. Tôi sống ở đấy ba năm, thỏa mãn hoàn toàn sự hiếu kỳ muốn nhìn tận mắt tất cả các kỳ quan của Ai-cập. Trong thời gian ấy tôi chú ý gửi tiền về cho nhà buôn kim hoàn xin ông ta hãy giữ ngôi nhà lại cho tôi, vì tôi có ý định trở lại Đamát sống ở đấy mấy năm nữa. Ở Cairô chẳng có việc gì xảy ra đáng kể lại hầu ngài; nhưng có lẽ ngài sẽ rất ngạc nhiên về điều mà tôi trải qua khi trở lại Đamát.

Tới thành phố này, tôi đến ngay nhà người buôn kim hoàn, ông vui mừng chào đón tôi và còn muốn thân hành đưa tôi về tận nơi tôi ở, để chỉ cho tôi thấy không có ai vào nhà trong thời gian tôi đi vắng. Quả vậy, dấu niêm phong còn nguyên trên ổ khóa. Tôi vào nhà, thấy mọi vật vẫn còn y hệt lúc tôi ra đi.

Trong khi quét dọn căn buồng nơi tôi ngồi ăn với các thiếu phụ, một người nhà tôi bắt được một chuỗi vàng như kiểu dây chuyền, và cứ cách quãng lại đính một hạt ngọc rất to và rất hoàn hảo, liền mang lại cho tôi. Tôi nhận ra đây chính là chuỗi ngọc từng thấy đeo ở cổ người thiếu phụ bị đầu độc. Tôi hiểu ngay, nó đã đứt và rơi xuống đây mà tôi không để ý. Tôi không thể nhìn thấy nó mà không rơi nước mắt, khi nhớ lại người đàn bà đáng yêu xiết bao đã qua đời một cách đau thương như vậy. Tôi gói nó lại và trân trọng cất trong người.

Tôi nghỉ ngơi vài ngày cho lại sức sau những mệt nhọc đường trường; sau đó bắt đầu đi thăm những người trước đây từng quen biết. Tôi sa vào đủ thứ ăn chơi, và tiêu xài cháy túi lúc nào không biết. Trong tình trạng ấy, đáng lẽ bán đồ đạc, tôi lại quyết định bán chuỗi ngọc; nhưng vì không hiểu biết gì về đồ châu báu, tôi đã làm ăn rất dở, như ngài sắp nghe đây.

Tôi ra chợ trời, gọi riêng một người rao hàng, đưa cho nhìn chuỗi ngọc, nói rằng tôi muốn bán, và nhờ anh ta đưa cho nhà buôn kim hoàn xem. Người rao hàng ngạc nhiên nhìn thấy vật trang sức này. Anh ta ngắm nghía hồi lâu rồi thốt lên:

— Chao, đẹp quá. Chưa bao giờ các nhà buôn ở đây thấy một vật quý như thế này. Tôi sẽ làm cho họ vui thích, và rồi ngài sẽ thấy họ ganh nhau mà trả giá cao cho mà xem.

Anh ta dẫn tôi đến một hiệu, và đó lại chính là hiệu của người chủ ngôi nhà tôi thuê.

— Ngài hãy chờ tôi ở đây, - anh ta nói, - tôi sẽ trở lại ngay cho ngài biết kết quả.

Trong khi, rất bí mật, anh ta đi khảo giá chuỗi ngọc hết hiệu buôn này đến hiệu buôn khác, tôi ngồi cạnh nhà buôn kim hoàn, ông ta rất vui lòng gặp tôi, và chúng tôi bắt đầu chuyện trò chẳng đâu vào đâu. Người rao hàng trở lại gọi riêng tôi ra, và đáng lẽ nói người ta đánh giá chuỗi ngọc ít ra là hai nghìn sêríp, thì lại quả quyết họ chỉ bằng lòng trả năm mươi thôi. Anh ta nói thêm:

— Ấy là vì người ta bảo tôi rằng ngọc này là ngọc giả, ngài xem có thể để được với giá này chăng.

Tin lời anh ta, vả lại cũng đang cần tiền, tôi bảo:

— Thôi anh đi đi, tôi tin lời anh và những người hiểu biết hơn tôi: hãy bán đi rồi mang tiền về đây ngay.

Người rao hàng nói với tôi giá năm mươi sêríp, ấy là vì khi khảo giá ở hiệu buôn kim hoàn giàu nhất chợ, ông này đặt giá như vậy để thử xem, liệu tôi có biết giá trị vật tôi mang bán hay không. Bởi vậy, vừa được câu trả lời của tôi, ông ta dẫn người rao hàng đến gặp viên án sát, đưa chuỗi ngọc ra bẩm:

— Trình quan lớn, đây là chuỗi ngọc của tôi bị mất trộm; tên kẻ trộm cải trang làm nhà buôn lại cả gan mang ra đây bán, hiện nay nó đang ở trong chợ trời này. Nó bằng lòng bán với giá năm mươi sêríp một chuỗi ngọc đáng giá những hai nghìn; không có bằng chứng nào xác đáng hơn chứng tỏ nó là tên trộm.

Viên án sát bắt giữ tôi ngay tức khắc; khi tôi được dẫn đến ông hỏi có phải chuỗi ngọc ông ta đang cầm ở tay là cái tôi đưa ra bán ở chợ này không. Tôi trả lời phải. Ông ta lại hỏi:

— Có phải là anh bằng lòng bán với giá năm mươi sêrip?

Tôi nói đúng.

— Nếu vậy thì, - ông ta nói tiếp với giọng chế giễu - lính đâu, hãy đánh đòn nó; rồi nó sẽ nói ngay cho chúng ta rõ dưới bộ áo quần nhà buôn đẹp đẽ kia, nó chỉ là một tên trộm chính cống; hãy đánh cho đến khi nó thú nhận mới thôi.

Trận đòn đau buộc tôi phải nói dối. Tôi thú nhận, trái với sự thật, là tôi đã ăn cắp chuỗi ngọc; viên án sát liền sai chặt cụt bàn tay tôi.

Chuyện ấy lan truyền khắp chợ trời, tôi vừa về tới nơi ở đã thấy người chủ nhà đến. Ông nói:

“Trông anh có vẻ một chàng trai khôn ngoan và gia giáo xiết bao! Sao anh lại có thể phạm một hành động bất chính như ta vừa nghe nói? Anh có cho ta biết tài sản của anh, và ta không nghi ngờ gì những điều anh nói. Sao anh không hỏi ta vay tiền? Hẳn ta đã cho anh vay ngay; nhưng sau những việc vừa xảy ra, ta không thể nào chịu để cho anh ở trong nhà của ta lâu hơn nữa; hãy quyết định đi, và đi tìm một nơi trọ khác.”

Tội cực kỳ buồn bã về những câu nói đó. Nước mắt rưng rưng, tôi van người buôn kim hoàn hãy cho phép tôi nán lại trong nhà ông ba ngày nữa. Ông đồng ý.

— Than ôi! - tôi kêu lên. - Bất hạnh và sỉ nhục biết chừng nào! Làm sao ta còn dám trở về Mútxun? Tất cả những gì ta trình bày liệu có đủ để thuyết phục cha ta tin rằng ta vô tội?

Ba ngày sau khi chuyện không may ấy xảy ra, tôi ngạc nhiên thấy ập vào nhà một toán lính của quan tổng trấn thành phố Đamát với người chủ nhà và nhà buôn đã vu cho tôi ăn cắp chuỗi ngọc. Tôi hỏi họ đến có việc gì; nhưng, không trả lời, họ trói gô tôi lại, chửi mắng và nói rằng chuỗi ngọc ấy chính là của quan tổng trấn, ông ta mất đã mất ba năm nay, đồng thời với sự biệt tích của một người con gái ông. Xin ngài hãy tưởng tượng tâm trạng của tôi khi hay tin ấy! Tuy nhiên, tôi đi đến một quyết định: “Tôi sẽ nói hết sự thật với quan tổng trấn - tôi nghĩ thầm, - tùy ông ấy muốn tha thì tha, muốn giết thì giết.”

Khi người ta dẫn tôi đến trước mặt quan, tôi để ý thấy ông ta nhìn tôi với con mắt thương hại, và tôi cho đấy là triệu chứng đáng mừng. Ông sai cởi trói cho tôi; rồi nói với người buôn kim hoàn, kẻ đã vu cáo tôi, cùng người chủ nhà của tôi:

— Có phải đây là người đã mang bán chuỗi ngọc hay không?

Họ vừa trả lời đúng, thì quan tổng trấn nói ngay:

— Ta đã được biết chắc chắn anh ta không ăn cắp chuỗi ngọc, và ta cũng rất ngạc nhiên sao lại đối xử bất công với anh ta như vậy?

Yên tâm vì những lời đó, tôi kêu lên:

— Bẩm quan lớn, tôi xin thề rằng tôi quả thật vô tội. Tôi còn tin chắc rằng chuỗi ngọc ấy chưa bao giờ là của người đã vu khống tôi, mà sự gian trá ghê tởm khiến cho tôi bị hành hạ bất công thế này. Đúng là tôi có thú nhận đã ăn cắp, nhưng tôi làm như vậy trái với lương tâm, vì bị đánh đau quá, và còn vì một lý do mà tôi sẵn sàng thưa với quan lớn nếu quan lớn vui lòng nghe cho.

— Ta biết khá đầy đủ cách thức để xử lý công bằng phần nào cho anh nếu anh đáng được. Hãy dẫn tên vu khống kia đi, - quan truyền tiếp - và bắt nó chịu cực hình đúng như anh này, mà ta biết rõ là vô tội, đã phải chịu.

Lệnh của quan tổng trấn được thi hành ngay tức khắc. Người buôn kim hoàn được dẫn đi và trừng trị đáng tội. Sau đó, quan tổng trấn cho mọi người ra ngoài, và bảo tôi:

— Con hãy thuật lại, chớ sợ hãi gì, tại sao chuỗi ngọc này lại rơi vào tay con. Chớ có giấu ta điều gì.

Thế là tôi kể cho ông nghe tất cả những gì xảy ra, và thú thật là tôi thà bị coi là một tên kẻ cắp còn hơn để lộ câu chuyện bi thương này. Tôi nói xong, quan tổng trấn kêu lên:

— Lạy Thượng đế! Sự phán xét của Người thật không thể nào hiểu nổi, thế mà chúng con lại phải cắn răng tuân theo! Con xin tiếp nhận với sự thuần phục hoàn toàn điều bất hạnh mà số phận giáng xuống đầu con!

Tiếp đó, ông quay lại nói với tôi:

“Con ạ, sau khi nghe nguyên nhân khiến cho con gặp chuyện không may, ta cũng muốn kể cho con nghe chuyện của ta. Con nên biết rằng ta chính là phụ thân của hai thiếu phụ mà con vừa thuật chuyện đó. Người đầu tiên dám trắng trợn tìm gặp con ở ngay nhà con ở, chính là con gái của ta. Ta đã gả nó cho con trai của một người anh em họ ta ở Cairô. Khi chồng nó qua đời, nó trở về ở với ta, thì đã hư hỏng vì bao nhiêu điều xấu xa học được bên Ai-cập. Trước khi nó trở về, em gái nó, người đã chết thảm thương trong vòng tay con, còn rất ngoan, không bao giờ có điều tiếng gì phàn nàn về đức hạnh của nó. Con chị kết thân với nó, rồi dần dần làm cho nó hư hỏng theo. Hôm tiếp sau ngày con bé qua đời, đến bữa ăn không thấy nó, ta hỏi con chị vừa trở về nhà; nhưng nó không trả lời ta, lại khóc lóc thảm thiết đến nỗi ta đã linh cảm một chuyện bi thương. Ta giục nó nói rõ điều ta muốn biết. Nó nức nở thưa: “Cha ơi, con không thể nói với cha một điều gì khác, ngoài việc hôm qua em còn đã mặc bộ quần áo đẹp nhất, đeo chuỗi ngọc đẹp của nó, rồi ra đi, và không thấy trở về nhà nữa”. Ta cho người tìm con gái ta khắp thành phố, nhưng không hề hay biết gì thêm về số phận không may của nó. Trong khi đó, con cả, có lẽ hối hận về nỗi ghen tuông quá đáng của mình, không ngừng buồn đau và khóc lóc cho cái chết của đứa em gái, nó không chịu ăn uống gì, và thế là kết liễu cuộc đời đáng thương. Thân phận con người là như vậy đó!.. những điều bất hạnh con người phải chịu là như thế đó! Nhưng con ạ, bởi vì ta và con đều là những kẻ không may, hãy liên kết nỗi bất hạnh của chúng ta lại, đừng có từ bỏ nhau. Ta gả cho con đứa con gái thứ ba của ta; nó là đứa nết na nhất, hoàn toàn khác hai con chị nó. Nó còn đẹp sắc sảo hơn cả hai con chị nó. Ta có thể quả quyết rằng tính khí nó có thể làm cho con hạnh phúc. Nhà ta sẽ là nhà của con. Và, một khi ta qua đời, chỉ có con và nó là những người thừa kế mà thôi.”

— Bẩm quan lớn - tôi đáp, - tôi thật quá bối rối vì lòng tốt của quan lớn, cả đời tôi không bao giờ báo đáp nổi ơn đức này.

Quan tổng trấn không chỉ bằng lòng trừng trị người buôn kim hoàn đã vu oan giá họa cho tôi; ông còn sai tịch biên và cho tôi hưởng toàn bộ gia sản rất lớn của hắn ta.

Tóm lại, từ ngày thầy đến nhà quan tổng trấn thầy đã được nhìn thấy quan lớn trọng vọng tôi thế nào. Tôi xin nói thêm để thầy rõ, là các chú tôi có sai một người sang Ai-cập định tìm tôi, nhân đi qua đây, được biết tôi đang sống ở thành phố này, hôm qua đã đưa đến cho tôi bức thư của các chú tôi gửi. Các chú tôi cho tôi hay cha tôi đã qua đời, và mời tôi về tiếp nhận quyền thừa kế ở Mútxun. Nhưng vì đã kết hôn, và vì tình cảm của tôi đã gắn bó với quan tổng trấn, không cho phép tôi xa ông, tôi đã cho gửi một giấy ủy nhiệm để nhận những tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Sau tất cả bấy nhiêu điều tôi kể thầy nghe, tôi mong được thầy tha thứ cho sự bất nhã của tôi đối với thầy, trong thời gian bị bệnh, đã đưa tay trái cho thầy xem mạch chứ không đưa tay phải...

— Tâu bệ hạ, - thầy lang Do thái nói với vua xứ Caxga, - đó là câu chuyện chàng trai trẻ ở thành phố Mútxun kể cho tôi nghe. Tôi đã sống ở Đamát suốt thời gian quan tổng trấn còn sống. Sau khi ông qua đời, vì là đang tuổi hoa niên, tôi nảy ra lòng hiếu kỳ muốn đi đó đi đây. Tôi rong ruổi khắp nước Ba-tư và sang tận Ấn-độ; cuối cùng tôi đến định cư ở thủ đô của bệ hạ làm nghề thầy lang một cách lương thiện.

Vua xứ Caxga cho câu chuyện này cũng tạm nghe được liền phán:

— Ta thừa nhận chuyện mày vừa kể thật lạ lùng; nhưng thật thà mà nói, chuyện về chú gù còn kỳ lạ hơn, hay ho hơn, bởi vậy, mày chớ hy vọng ta cho mày cũng như những tên kia được sống, ta sẽ cho treo cổ tất cả bốn chúng mày.

— Xin hãy gượm, tâu bệ hạ, con van Ngài, - gã thợ may vừa kêu lên, vừa tiến ra quỳ mọp dưới chân vua - vì bệ hạ thích nghe những chuyện vui vui, câu chuyện tôi sắp kể đây sẽ làm ngài vừa lòng.

— Ta cũng muốn nghe cả mày nữa, - nhà vua nói, - nhưng chớ có mong ta để cho mày sống, trừ phi mày kể được một câu chuyện lý thú hơn chuyện chú gù.

Thế là gã thợ may, như tin chắc vào việc làm của mình cất lời kể đầy tự tin:

CHUYỆN GÃ THỢ MAY KỂ

Tâu bệ hạ.

Cách đây hai ngày, một bậc trưởng giả trong thành phố hạ cố mời tôi đến dự một bữa tiệc đãi bạn bè vào sáng hôm qua; tôi đến nhà ông ta rất sớm và trông thấy trong nhà có khoảng hai mươi người.

Chúng tôi chỉ chờ có chủ nhân nữa mà thôi, ông ta vừa đi ra có chút việc gì đó thì đã thấy trở lại cùng đi với một người ngoại quốc trẻ tuổi ăn mặc khá chững chạc, mặt mũi rất khôi ngô, nhưng đôi chân khập khiễng. Tất cả chúng tôi đều đứng dậy, và để tỏ lòng tôn trọng chủ nhân, chúng tôi mời chàng trai trẻ cùng ngồi lên sập. Chàng sắp sửa ngồi xuống, chợt trông thấy một người thợ cạo trong bọn chúng tôi, chàng vội vã lùi ra và muốn bỏ đi. Chủ nhân ngạc nhiên về hành động đó, ngăn lại: “Ông đi đâu? Tôi mời ông đến đây là để ông hạ cố cùng dự một bữa tiệc tôi chiêu đãi bạn bè, thế mà vừa vào tới nơi ông đã muốn bỏ về sao?”

— Thưa ngài, - chàng trai trẻ đáp, - nhân danh Thượng đế, tôi xin ngài chớ có giữ tôi, và cho phép tôi được ra về. Tôi không thể nhìn thấy mà không kinh tởm lão thợ cạo ngồi kia; mặc dù lão sinh ra trong một nước tất cả mọi người đều là da trắng, trông lão chẳng khác gì một lão người Êtiôpia[57], thế nhưng tấm lòng của lão còn đen đủi và gớm ghiếc hơn mặt lão.

Tất cả chúng tôi đều bất ngờ về lời nói đó và bắt đầu có một ý niệm rất xấu về người thợ cạo, tuy không hiểu chàng trẻ tuổi nói về lão ta như vậy có đúng hay không. Chúng tôi còn cho là không thể nào cùng ngồi chung mâm với một con người được miêu tả như thế. Chủ nhân liền yêu cầu người ngoại quốc cho biết rõ nguyên nhân làm cho chàng căm thù lão thợ cạo. Chàng trẻ tuổi liền nói: “Thưa các ngài, các ngài sẽ rõ, vì chính lão thợ cạo khốn kiếp kia mà chân tôi thành thọt, và chuyện đau đớn nhất có thể tưởng tượng được đã xảy ra cho tôi, do đó tôi đã thề là ở đâu lão đến thì tôi bỏ đi, thành phố nào lão sống thì tôi không cùng sống, chính vì vậy mà tôi rời bỏ Batđa để lão lại đấy, tôi đã đi khá xa để đến sinh sống ở tận thành phố này, giữa trung tâm nước Đại Tactari, một nơi mà tôi tưởng sẽ không bao giờ nhìn thấy lão. Ấy thế mà trái với mong ước của tôi, tôi bắt gặp lão ở đây; và thưa các ngài, điều đó buộc lòng tôi phải khước từ vinh dự được vui chơi cùng quý ngài. Tôi muốn đi xa thành phố này ngay từ bây giờ, và nếu có thể, đi ẩn náu ở những nơi lão không thể nào đến để làm vướng mắt tôi được”. Nói xong, chàng muốn từ giã chúng tôi, song chủ nhà giữ lại, nài nỉ chàng kể cho nghe nguyên nhân gây nên mối ác cảm của chàng đối với lão thợ cạo; lão này suốt thời gian ấy chỉ nhìn xuống đất và chẳng nói chẳng rằng. Chúng tôi cũng cùng với chủ nhân khẩn khoản, cuối cùng chàng trẻ tuổi nể lời, ngồi xuống sập và kể cho chúng tôi nghe câu chuyện về chàng, sau khi quay lưng lại lão thợ cạo để khỏi nhìn thấy mặt lão:

Thân sinh tôi ở thành phố Bátđa, gia thế nhà tôi có thể cho phép người vươn lên những chức vụ cao sang nhất, song trước sau cha tôi vẫn chuộng cuộc đời bình dị hơn tất cả mọi phú quý vinh hoa. Cha tôi chỉ sinh hạ có tôi: khi Người qua đời thì tôi đã được học hành nên người và đến tuổi cai quản được gia tài rất lớn người để lại cho. Tôi không hoang phí mà biết cách sử dụng tài sản của mình khiến cho tất cả mọi người đều quý trọng.

Tôi chưa hề biết trai gái và xa lánh những chuyện yêu đương mà tôi lẩy làm xấu hổ; xin thú thật rằng tôi cố tránh giao thiệp với đàn bà. Một hôm đang đi ngoài phố, tôi trông thấy một đám đông phụ nữ đi tới; để khỏi giáp mặt họ tôi rẽ vào một phổ nhỏ bên cạnh và ngồi nghỉ chân trên một chiếc ghế dài cạnh một cái cổng. Trước mặt tôi là một cửa sổ có đặt một chậu hoa rất đẹp, tôi đang nhìn hoa thì cánh cửa mở ra. Tôi thấy ló ra một thiếu phụ xinh đẹp khiến tôi ngây ngất. Nàng liếc nhìn tôi, rồi đưa bàn tay trắng như ngà tưới chậu hoa với một nụ cười làm cho tôi trước đây ác cảm với đàn bà bao nhiêu thì nay mê mẩn vì nàng bấy nhiêu. Sau khi tưới hoa và đưa đôi mắt diễm lệ nhìn như xuyên suốt trái tim tôi, nàng đóng cửa sổ lại, để tôi ở trong một tình trạng ngơ ngơ ngẩn ngẩn không thể nào tưởng tượng nổi.

Có lẽ tôi còn ngồi ở đấy lâu nếu tiếng ồn ào ngoài phố không làm cho tôi tỉnh ra. Tôi đứng lên, quay đầu lại nhìn thì thấy vị đệ nhất pháp quan của thành phố cưỡi trên một con la và có năm sáu người theo hầu. Đến trước cổng ngôi nhà thiếu phụ vừa mở cửa sổ, ông ta xuống la và đi vào, làm cho tôi đoán đó là thân sinh nàng.

Tôi trở về nhà, tâm trạng khác hẳn lúc ra đi. Vì tôi chưa từng trải qua chuyện ấy, cho nên người càng ngày càng thấy khó chịu. Tôi vào giường nằm và lên cơn sốt li bì, làm cho gia đình tôi rất lo âu. Bà con họ hàng vốn yêu mến tôi, hốt hoảng vì được tin tôi lâm bệnh đột ngột, vội vàng chạy đến làm tình làm tội tôi đủ mọi thứ để biết nguyên do, mà tôi thì lại cố giấu không để cho bà con rõ. Sự im lặng của tôi làm cho mọi người thêm lo lắng, các thầy thuốc không sao làm cho họ yên tâm được bởi vì không biết căn bệnh, uống thuốc vào chỉ thấy bệnh tăng thêm chứ không hề thuyên giảm.

Bà con họ hàng đã bắt đầu lo cho tính mạng của tôi thì một bà cụ già tôi quen biết nghe tin tôi ốm đến thăm, bà chăm chú nhìn tôi rồi sau khi ngắm nghía kỹ, bà biết được - tôi cũng không hiểu nhờ đâu - nguyên nhân vì sao tôi sinh bệnh. Bà nói riêng với những người bà con của tôi, bảo chỉ để mình họ ở lại với tôi, và cho tất cả kẻ hầu người hạ lui ra.

Khi mọi người ra khỏi buồng tôi rồi, bà cụ ngồi xuống đầu giường và nói: “Con ạ, cho đến bây giờ con vẫn không chịu nói ra nguyên do làm cho con phát bệnh nhưng già chẳng cần con nói ra nữa, già cũng có thừa kinh nghiệm để hiểu thấu điều bí mật ấy rồi; con sẽ không cãi già được đâu nếu già nói rằng con bị bệnh tương tư đấy. Già có thể chữa cho con khỏi, chỉ cần con cho già biết ai là con người may mắn đã làm rung động một trái tim vô tình như trái tim con, bởi vì con vốn nổi tiếng là không ưa đàn bà. Không phải chỉ có mình già biết điều đó, nhưng cuối cùng điều già dự kiến đã xảy ra, và già rất bằng lòng là được dịp thi thố tài năng giúp cho con hết đau khổ.”

Bà cụ nói xong, dừng lại chờ tôi trả lời, song dù bà làm cho tôi rất khâm phục, tôi vẫn chưa dám bày tỏ nỗi lòng của mình. Tôi chỉ quay nhìn bà cụ và thở dài não nuột mà chẳng nói năng. Bà cụ lại nói: “Vì xấu hổ mà con chưa chịu nói, hay là vì chưa tin ở già? Con chưa tin lời hứa của già ư? Già có thể kể cho con nghe vô số những thanh niên con quen biết từng bị bệnh như con và đều được già chữa khỏi.”

Tóm lại, bà cụ tốt bụng ấy nói với tôi bao nhiêu điều nữa làm cho tôi mở miệng. Tôi nói bệnh của tôi, chỉ cho bà rõ nơi tôi trông thấy người làm cho tôi đâm ốm, và kể lại tất cả tình tiết câu chuyện. Tôi nói với bà: “Nếu cụ thành công, nếu cụ có thể mang lại cho con điều hạnh phúc là gặp gỡ con người tuyệt thế ấy, và được ngỏ với nàng tâm tình nồng cháy của con, thì con sẽ xin đền đáp công ơn cụ.

— Con ạ - bà cụ đáp - già quen con người mà con nói đó; như con đã đoán đúng, cô ấy chính là tiểu thư con gái vị đệ nhất pháp quan của thành phố ta. Già chẳng ngạc nhiên vì sao con yêu cô ta. Đó là người đàn bà đẹp nhất, đáng yêu nhất thành phố Bátđa, nhưng điều làm cho già buồn là cô ta rất kiêu kỳ và rất khó tiếp xúc. Con biết đấy, các ông pháp quan nhà ta thường khắt khe, bắt phụ nữ phải tuân theo nhiều luật lệ gò bó lắm. Đối với vợ con trong gia đình họ càng nghiêm khắc hơn nữa: riêng ông pháp quan mà con đã gặp ấy lại còn cứng rắn hơn tất cả các ông pháp quan khác cộng lại. Lúc nào họ cũng tuôn ra những lời đạo lý với con cái trong nhà, rằng đàn bà con gái mà để cho đàn ông nhìn thấy mặt, là một tội ác lớn, và các cô cũng bị răn đe quá đáng cho nên phần đông, khi có việc cần đi ra phố, chỉ có đưa mắt nhìn xuống đường đủ biết lối mà đi thôi. Già không nói dứt khoát rằng tiểu thư con gái vị đệ nhất pháp quan là con người tính nết như vậy, nhưng điều đó cũng không làm cho già bớt e sợ rằng phải vượt qua nhiều trở lực về phía cô ấy cũng như về phía ông cụ thân sinh ra cô ấy. Sao trời không dun dủi cho con phải lòng một cô nào khác, có phải là già đỡ vất vả hơn không. Tuy nhiên, già sẽ cố gắng mang tất cả tài tháo vát của mình ra, song phải có thời gian thì mới thành công được. Trong khi chờ đợi, con chớ nản lòng, hãy tin tưởng ở già.

Bà cụ già ra về, tôi càng hình dung bao nhiêu khó khăn bà vừa nói, càng lo bà không thành công trong công việc này, và bệnh tình càng thêm nặng. Ngày hôm sau, bà trở lại, trông bà tôi đã biết ngay là bà chưa có tin gì hay để báo với mình. Quả nhiên bà nói: “Con ạ, già đã không nhầm, già phải vượt qua nhiều chuyện chứ không phải riêng gì sự cảnh giác của một bậc làm cha. Con đã yêu một con người có trái tim sắt đá, thích để cho những chàng trai cảm mình phải điêu đứng vì chết mê chết mệt, chứ không hề muốn làm cho họ đỡ đau khổ; cô ấy nghe rất thích thú chừng nào già còn kể đến căn bệnh của con do cô ấy gây nên, nhưng già vừa mới mở miệng ra xin cô cho con gặp mặt và thưa chuyện, thì cô đã trừng mắt nhìn già mà bảo: “Bà thật quá to gan mới dám gợi ý với tôi điều đó; nếu bà còn nói đến chuyện ấy thì tôi cấm cửa, từ nay không cho bà vào.”

— Nhưng con chớ vì vậy mà buồn phiền - bà cụ nói tiếp - già chẳng dễ gì chịu bỏ cuộc đâu, miễn là con kiên tâm, già hy vọng là sẽ thực hiện được ý định của mình.”

— Để kể vắn tắt, - chàng trẻ tuổi nói, - tôi xin thưa với quý ngài rằng bà sứ giả tốt bụng ấy còn nhiều lần giúp tôi gợi ý với cô gái kiêu kỳ đã làm cho tôi ốm tương tư ấy, nhưng đều vô ích. Tôi buồn phiền, bệnh tình càng nặng thêm đến nỗi các thầy thuốc đều bỏ không chữa nữa. Giữa lúc người ta coi tôi như một kẻ chỉ còn chờ chết thì bà cụ đến làm cho tôi sống lại. Bà cụ rỉ tai tôi: “Con hãy nghĩ tới món quà con thưởng cho già về cái tin tốt lành già mang đến cho đây”. Câu nói ấy có một tác dụng diệu kỳ: tôi ngồi nhỏm ngay dậy và sôi nổi đáp: “Quà thưởng chẳng thiếu đâu, cụ có tin gì cho con biết nào?”

— Cậu ấm thân mến ơi! cậu sẽ không chết vì chuyện ấy đâu, - bà cụ tiếp, - chẳng mấy chốc già sẽ vui mừng thấy cậu hoàn toàn khỏe mạnh và hài lòng vì già này. Hôm qua, ngày thứ hai, già đến nhà cô gái mà cậu thầm yêu trộm nhớ, già thấy cô ấy vui vẻ. Thoạt tiên, già lấy vẻ mật âu sầu, già thở dài thườn thượt và để ứa ra vài giọt nước mắt. Cô ấy bèn hỏi: “Mẹ già ơi, mẹ làm sao thế? Làm sao mẹ có vẻ buồn bã thế?”

— Than ôi! Cô gái thân yêu và kính mến của già ơi, - già đáp, - già vừa đến nhà chàng công tử mà già nói chuyện với cô hôm nọ ấy. Thôi thế là xong, cậu ấy sắp qua đời vì quá say đắm cô; thật đáng tiếc già quả quyết với cô như vậy; và về phần cô, quả cũng hơi độc ác đấy, cô ạ.

— Tôi chẳng biết đâu, - cô nói - tại sao bà lại bảo rằng tự tôi gây nên cái chết của người ấy? Làm sao tôi lại góp phần vào đấy được nhỉ?

— Làm sao ư? Kìa! Hôm nọ, già chẳng kể cho cô nghe là cậu ấy đang ngồi trước cổng nhà ta thì vừa lúc đó cô mở cửa sổ ra tưới hoa sao? Cậu ấy trông thấy sắc đẹp tuyệt trần, vẻ yêu kiều hằng ngày vẫn phản chiếu vào tấm gương soi của cô ấy, thế là từ hôm đó cậu ta héo hon gầy mòn, bệnh tình tăng lên đến nỗi cuối cùng cậu lâm vào tình trạng đáng thương như già hân hạnh thưa với cô vừa rồi.

— Thưa cô, cô còn nhớ đấy, - già nói thêm, - cô đã đối xử với già này nghiêm khắc như thế nào khi già muốn kể cho cô nghe bệnh tình của cậu ấy và bày tỏ với cô một cách thức để cứu cậu ấy thoát khỏi tình trạng nguy kịch. Sau khi từ giã cô, già trở về nhà cậu ấy, cậu vừa trông thấy mặt đã biết già không đưa về được câu trả lời mong đợi, thế là bệnh tình của cậu tăng lên gấp bội. Thưa cô, từ ngày hôm ấy, nhiều lúc tưởng cậu ấy nguy kịch, và già cũng không biết rằng đến lúc cô nghĩ lại mà thương hại thì cô còn kịp cứu sống cậu ấy nữa hay không?

— Già nói với cô ta như vậy đấy, - bà cụ nói tiếp; - Nỗi lo sợ cậu chết làm cô ta xiêu lòng; già nhận thấy mặt cô ta biến sắc. Cô ta hỏi: “Những điều bà kể cho tôi nghe ấy có thật không đấy; có phải là cậu ấy phát ốm vì yêu tôi?”

— Ôi cô ơi! - già đáp, - điều ấy quá đúng đi rồi. Cầu trời cho điều ấy sai.

— Này, bà có tin rằng niềm hy vọng được gặp mặt tôi và nói chuyện với tôi có thể góp phần làm cho cậu ấy thoát được cơn nguy kịch hiện nay không?

— Có thể được, - già nói - nếu cô ra lệnh, già sẽ thử cách thức ấy xem.

— Vậy thì - cô ta thở dài - bà hãy làm cho cậu ấy hy vọng là sẽ được gặp tôi; nhưng chớ nên để cho cậu ấy chờ đợi những đặc ân nào khác, trừ phi cậu ấy muốn xin hỏi tôi và được cha tôi đồng ý gả.

— Thưa cô, cô thật tốt bụng quá - già thốt lên, - già sẽ đến gặp cậu ấy và báo cho cậu hay là sẽ được sung sướng hầu chuyện cô.

“Tôi không thấy lúc nào thuận tiện để cho cậu ấy cái đặc ân đó hơn là ngày thứ sáu tới, ” - cô nó, - “Trong khi mọi người đi cầu kinh trưa. Cậu ấy hãy theo dõi, nếu cha tôi ra khỏi nhà để đi dự lễ cầu kinh thì cậu phải có mặt ngay trước cổng nhà tôi và ăn mặc cho chững chạc vào, tôi sẽ nhìn qua cửa sổ, khi nào cậu ấy đến, tôi sẽ xuống mở cổng cho. Chúng tôi sẽ nói chuyện trong thời gian xem lễ, và cậu ấy sẽ ra đi trước khi cha tôi trở về nhà.”

— Hôm nay là thứ ba - bà cụ nói tiếp, - từ nay đến thứ sáu cậu có thể bồi bổ sức khỏe và sửa soạn cuộc gặp gỡ ấy”. Bà cụ tốt bụng càng nói, tôi càng thấy bệnh tình thuyên giảm, hay đúng hơn là tôi thấy mình khỏi hẳn bệnh sau khi bà cụ nói xong. “Cụ hãy cầm lấy cái này, - tôi vừa nói vừa trao cho bà cụ túi tiền của tôi còn đầy nguyên, nhờ có mỗi mình cụ mà con khỏi bệnh, con thấy số tiền này biếu cụ còn có ích hơn là trả công cho các ông lang băm, họ chỉ làm phiền con trong lúc đau ốm.

Bà cụ đi rồi, tôi cảm thấy đủ sức đứng lên. Họ hàng tôi mừng rỡ thấy tôi khá lên như vậy, liền mừng cho tôi rồi ra về.

Sáng thứ sáu, bà cụ đến vào lúc tôi đang thay quần áo và đang chọn chiếc áo tươm tất nhất trong tủ. Cụ nói: “Già không hỏi cậu sức khỏe ra sao; trông cậu bận bịu thế kia già đã biết nên nghĩ thế nào rồi; nhưng cậu không tắm rửa trước khi đến nhà vị đệ nhất pháp quan sao?”

— Thế thì mất nhiều thời giờ quá, - tôi đáp, - thôi tôi tạm cho gọi một người thợ cạo vào húi tóc cạo râu vậy.

Lập tức, tôi sai một tên nô lệ đi tìm tay thợ cạo nào thành thạo nhất và nhanh nhẹn nhất trong nghề.

Tên nô lệ dẫn tới lão thợ cạo khốn kiếp mà các ngài trông thấy kia, lão chào tôi rồi nói: “Thưa ngài, trông mặt ngài hình như ngài không được khỏe lắm”. Tôi đáp tôi vừa mới ốm dậy. Lão nói tiếp: “Tôi xin cầu chúc Thượng đế cho ngài khỏi mọi bệnh tật ốm đau và sẽ gìn giữ ngài mãi mãi.”

— Xin cảm ơn, - tôi đáp, - Tôi mong rằng Thượng đế sẽ y cho như lời ông chúc”. Lão lại nói:

“Vì ngài mới ốm dậy, xin chúc ngài chóng lại sức; giờ xin cho biết ngài cần gì, tôi đã mang theo đủ dao cạo và mũi chích đến đây[58]; ngài muốn tôi cạo râu hay là chích máu nào?”

— Tôi vừa bảo ông là tôi mới ốm dậy, và ông hẳn đoán được rằng tôi gọi ông đến đây là chỉ để cạo râu, ông hãy làm nhanh lên cho, chớ để mất thời giờ chuyện vãn, bởi vì tôi đang vội, có người chờ tôi vào lúc đúng trưa nay đấy.

Lão thợ cạo mất rất nhiều thời gian để mở gói đồ lề và sửa soạn dao kéo; đáng lẽ lấy nước vào chậu thì lão lại lôi trong túi đồ lề ra một chiếc thước đo sao[59] khá sạch sẽ. Lão trở vào cũng trịnh trọng như khi bước ra sân. Vào tới nơi, lão nói: “Thưa ngài, chắc ngài sẽ rất vui lòng biết rằng hôm nay là thứ sáu, ngày mười tám tháng Xapha năm 653[60], tính từ ngày Đấng tiên tri vĩ đại của chúng ta từ La Mếchcơ về Mêđin hoặc là năm 7320 thuộc kỷ nguyên của đấng Ixkenđê hai sừng; và sự tiếp giao giữa sao hỏa và sao thủy chứng tỏ rằng ngài không thể chọn một giờ nào đại cát hơn giờ này để cạo mặt. Nhưng mặt khác, chính sự tiếp giao ấy lại là một điềm bất thường cho ngài. Nó cho tôi biết rằng ngày hôm nay ngài, sẽ phải trải qua một vận hạn nặng nề; thật ra thì cũng không đến nỗi đâu, nhưng nó sẽ gây nên một điều chẳng lành cho ngài mang hận suốt đời; bởi vậy ngài nên cảm ơn tôi về lời khuyên ngài phải chú ý tránh điều không ấy; mà tôi rất mong nó sẽ không xảy ra.”

— Thưa các ngài, các ngài thử hình dung sự chán ngán của tôi khi phải sa vào tay một lão thợ cạo ba hoa và kỳ cục đến thế: thật là một điều xúi quẩy cho một người yêu chuẩn bị đến nơi hẹn hò! Tôi phát bực, tôi giận dữ bảo lão: “Tôi chẳng cần những lời khuyên nhủ và những lời tiên tri của ông; tôi cũng không gọi ông đến đây để hỏi ông về khoa chiêm tinh: ông đến đây là để cạo mặt cho tôi, vậy thì hãy cạo cho tôi hoặc đi đi, tôi cho tìm người khác.”

— Thưa ngài, - lão đáp, vẻ mặt lạnh lùng làm cho tôi càng sốt ruột, - tại làm sao ngài lại nổi giận? Ngài có biết không, rằng không có một người thợ cạo nào giống tôi, và ngài sẽ không tìm đâu ra được một người nào tài giỏi bằng tôi, nếu ngài định làm việc ấy. Ngài chỉ cho gọi có một người thợ cạo, thế mà ngài tìm thấy được ở tôi người thợ cạo giỏi nhất thành phố Bátđa, một thầy thuốc giàu kinh nghiệm, một nhà hóa học sâu sắc, một vị chiêm tinh không bao giờ nhầm lẫn, một nhà ngữ pháp học thành thục, một nhà tu từ học hoàn hảo, một nhà đạo đức học tế nhị, một nhà toán học thông thạo các môn hình học, số học, thiên văn học và những kiến thức tinh vi nhất của đại số học, một nhà sử học thuộc làu lịch sử tất cả các quốc gia trong vũ trụ này. Ngoài những điều đó ra, tôi còn nắm chắc tất cả các chương mục của triết học. Tôi nhớ làu làu mọi luật pháp và tục lệ của chúng ta. Tôi là thi sĩ, là kiến trúc sư; nhưng chẳng có nghề gì mà tôi không làm được. Trong các thứ trời đất sinh ra, chẳng có thứ gì tôi không biết. Cụ thân sinh đã quá cố của ngài, mà tôi không sao cầm được nước mắt ròng ròng mỗi lần nghĩ đến cụ, ngày xưa rất hiểu rõ giá trị của tôi: cụ thương yêu tôi, vỗ về tôi, và hễ cụ đến chỗ nào có đông người là y như nhắc đến tôi, coi như người số một trên đời; vì biết ơn, vì yêu quí cụ cho nên tôi muốn gắn bó với ngài che chở cho ngài, bảo vệ ngài khỏi tất cả mọi tai họa mà các hung tinh có thể đe đọa ngài.

Nghe những lời nói đó, mặc dầu đang giận, tôi cũng không nhịn được cười: “Ông đã nói xong chưa, hở con người nói nhiều? - tôi kêu lên - ông đã vui lòng bắt đầu cạo cho tôi chưa?”

— Thưa ngài, - lão thợ cạo cãi, - ngài bảo tôi nói nhiều là ngài nhục mạ tôi đấy. Tất cả mọi người, ngược lại, đều tặng cho tôi cái danh hiệu cao sang là con người lặng lẽ. Tôi có sáu ông anh trai mà ngài có thể gọi là nói nhiều thì ngài còn có lý; và để ngài biết họ, tôi xin giới thiệu: ông anh cả tên là Bắcbúc, ông thứ hai là Bắcbatra, ông thứ ba là Bắcbúc, ông thứ tư là Ancu, ông thứ năm là Annatsa, ông thứ sáu tên là Secabắc. Đấy là những con người hay nói dông dài, chứ tôi là em út, tôi bao giờ cũng trang trọng và gãy gọn trong lời lẽ.

Thưa các ngài, xin các ngài thử đặt mình vào địa vị tôi: bằng cách nào, tôi thoát được cái của nợ ấy bây giờ? “Cho lão ta ba đồng vàng. - tôi bảo tên nô lệ chuyên lo việc chi tiêu trong nhà, - để lão đi đi cho tôi yên thân; hôm nay tôi không muốn cạo mặt nữa.”

— Thưa ngài, - lão thợ cạo liền đáp, - ngài nói như vậy là nghĩa thế nào? có phải là tự tôi đến đây tìm ngài đâu, chính ngài cho người mời tôi lại đấy chứ; sự tình là như vậy, cho nên tôi xin lấy danh dự của người Hồi giáo mà thề là chưa cạo mặt xong cho ngài, tôi nhất quyết không ra khỏi nhà ngài đâu. Nếu ngài chưa biết chân giá trị của tôi, ấy không phải là lỗi tại tôi. Cụ thân sinh đã quá cố của ngài xưa kia công bằng với tôi hơn nhiều. Mỗi lần cụ sai gọi tôi đến để chích máu cho cụ, cụ cho tôi ngồi xuống bên cạnh, và cụ hứng thú nghe tất cả những điều hay ho tôi thưa với cụ. Cụ lúc nào cũng hâm mộ tôi, tôi chích máu cho cụ, và khi tôi làm xong, cụ kêu lên: “Ôi, chú thật là một nguồn khoa học vô tận! Không thể có ai hiểu biết uyên thâm bằng chú.”

“Thưa cụ quý mến, - tôi đáp - cụ thật quá khen. Nếu cháu nói được điều gì tốt đẹp, ấy là nhờ cụ có lòng tốt lắng nghe: ấy chính sự hào phóng của cụ đã gợi cho cháu tất cả mọi ý kiến cao cả đã may mắn lọt tai cụ”. Một hôm cụ đang thú vị về một câu chuyện tuyệt diệu tôi kể cho cụ nghe, cụ liền truyền: “Hãy đưa cho chú ấy một trăm đồng tiền vàng, và lấy cho chú một cái áo đẹp nhất của ta!”. Tôi nhận ngay món quà ấy và xem lại sổ tử vi của tôi thì thấy đúng lúc ấy là giờ đại cát. Tôi còn tỏ rõ với cụ thân sinh ra ngài lòng biết ơn sâu sắc hơn nữa, vì tôi rút máu cho cụ bằng ống giác.”

Lão thợ cạo không chỉ bằng lòng có thế: lão còn nói sang một câu chuyện khác mất đúng nửa giờ đồng hồ. Nghe phát chán tai, và cũng buồn vì thấy thời gian trôi qua mà chưa được chút việc gì, tôi chẳng còn biết nói thế nào. Tôi kêu lên: “Đúng là trên thế gian này không thể có một người nào như ông, thích làm cho người ta điên tiết lên, chỉ có ông là một!”

Chàng trẻ tuổi què chân người Bátđa kể tiếp: “Tôi tưởng rằng dùng lời dịu ngọt với lão thợ cạo này có lẽ ổn thỏa hơn. “Nhân danh thượng đế, - tôi nói. - ông hãy gác lại đấy tất cả những câu chuyện hay ho của ông, và ông hãy làm giúp tôi nhanh lên; tôi có một công việc cực kỳ quan trọng cần đi, ngay như tôi đã nói với ông”. Thế là lão phá ra cười: “Chẳng có gì tốt hơn là đầu óc chúng ta luôn luôn bình tĩnh, nếu chúng ta luôn luôn khôn ngoan và thận trọng; tuy vậy, tôi tin rằng nếu ngài có nổi giận với tôi, thì ấy cũng chính tại cái bệnh của ngài nó làm cho ngài đổi tính nết: bởi vậy ngài cần một số lời khuyên bảo, và không có cách nào tốt hơn là ngài hãy theo gương cụ cố thân sinh và tổ phụ của ngài. Các cụ xưa có việc gì cũng đến hỏi tôi, và tôi có thể nói không chút khoe khoang rằng các cụ đánh giá rất cao những lời khuyên nhủ của tôi. Thưa ngài, ngài có thấy rằng, người ta sẽ không bao giờ thành công nếu chẳng chịu lắng nghe lời khuyên nhủ của những người sáng suốt; phương ngôn có câu: không thể trở thành người tài giỏi nếu không học hỏi người tài giỏi; tôi hoàn toàn tùy thuộc ngài, ngài cần gì xin cứ việc truyền.”

Tôi ngắt lời: “Vậy ra tôi không thể có cách nào cho ông thôi đi tất cả những lời lẽ dông dài ấy, nó chẳng ra đâu vào đâu cả, ngoài việc làm tôi muốn vỡ cả đầu, và không biết công việc của tôi ở đâu mà lần. Thôi ông hãy cạo cho tôi, và đi đi”. Tôi vừa nói vừa bực bội dẫm chân xuống đất.

Khi thấy tôi đã bực mình thật sự rồi, lão nói: “Thưa ngài, xin ngài chớ bực mình, chúng ta sắp bắt đầu”. Quả vậy, lão ta gội đầu và bắt đầu cạo cho tôi, nhưng chưa đưa được bốn nhát dao, lão đã dừng lại và nói: “Thưa ngài, ngài nóng nảy lắm, ngài cần phải tránh những cơn nóng giận ma quỷ gây nên ấy. Vả chăng, tôi cũng đáng cho ngài kính trọng vì tuổi tác. Về nghề nghiệp và vì những tài năng rực rỡ của tôi chứ.”

— Ông hãy tiếp tục cạo cho tôi, chớ có nói nữa. - tôi lại ngắt lời lão.

— Thế có nghĩa là ngài đang có một việc gì đấy cấp bách lắm, tôi xin đánh cuộc là tôi không nhầm.

— Thì cách đây hơn tiếng đồng hồ, tôi chẳng đã nói với ông là gì. Đúng ra ông phải cạo xong cho tôi lâu rồi.

— Hãy dẹp bớt sự nôn nóng của ngài đi, - lão nói, - có lẽ ngài chưa suy nghĩ chín về việc sắp làm; khi người ta làm việc gì cập rập, sau đấy thường bao giờ cũng hối hận. Tôi muốn ngài cho tôi rõ công việc ấy là gì mà nó thôi thúc ngài đến vậy, tôi sẽ nói cho ngài rõ cảm tưởng của tôi; với lại ngài cũng còn có chán thời giờ, bởi vì mãi đến bữa trưa mới có người chờ ngài kia mà, từ giờ đến trưa còn những ba tiếng đồng hồ.

— Tôi không cho là như vậy, - tôi nói, - những người trọng danh dự và trọng chữ tín phải đến trước giờ hẹn. Nhưng hóa ra mải bông đùa luận lý với ông, tôi đâm sa vào lỗi lầm của những ông thợ cạo nói nhiều mất rồi, thôi ông hãy cạo nhanh lên cho xong.

Tôi càng tỏ ra sốt ruột, lão càng không chịu nghe lời, lão bỏ con dao cạo xuống và cầm cái thước đo sao lên, rồi lại bỏ cái thước đo sao xuống và đưa con dao cạo lên. Một lần nữa, lão thợ cạo lại bỏ con dao xuống và cầm cái thước đo sao của lão lên, rồi cứ thế bỏ đi, mặc cho đầu tôi đang cạo dở dang, lão thử xem chính xác lúc đó là mấy giờ. Khi quay trở lại, lão nói: “Thưa ngài, tôi biết là tôi không nhầm mà: còn ba giờ nữa mới đến trưa, tôi quả quyết như vậy trừ phi mọi quy tắc của khoa thiên văn học đều sai.

Tôi sốt ruột không thể nào chịu được nữa. “Trời đất ơi! - tôi kêu lên, - lão thợ cạo khốn kiếp, lão thợ cạo chết tiệt nữa, thiếu đường ta quật cổ mày xuống, bóp chết mày nữa mà thôi!”

“Ấy, từ từ, thưa ngài, - lão nói, vẻ lạnh lùng, không chút xúc động vì sự giận dữ của tôi, - ngài không sợ sẽ ốm trở lại ư? Ngài chớ có nóng, xong ngay tức khắc đấy mà.”

Vừa nói lão vừa đút cái thước đo sao của lão vào túi đồ lề, cầm lấy con dao cạo, liếc lên tấm da đeo ở thắt lưng và cạo tiếp cho tôi, nhưng vừa cạo vừa nói: “Thưa ngài, nếu ngài vui lòng cho tôi biết công việc lúc đúng trưa của ngài là gì, tôi sẽ cho ngài đôi lời khuyên nhủ mà ngài sẽ thấy có ích”. Để làm lão vừa lòng, tôi đáp bừa rằng một số bạn bè chờ tôi vào trưa nay để mở tiệc mừng cho tôi khỏi bệnh.

Nghe nói đến mở tiệc, lão thợ cạo kêu lên: “Cầu Thượng đế ban phước lành cho ngài ngày hôm nay cũng như tất cả các ngày khác. Ngài làm tôi nhớ ra hôm qua tôi có mời bốn, năm người bạn hôm nay đến nhà ăn cơm, thế mà quên khuấy đi mất, thành ra chưa chuẩn bị được gì.”

— Ông chớ có băn khoăn, - tôi nói, - mặc dù tôi đi ăn ở ngoài, nhưng trong tủ đựng thức ăn của tôi bao giờ cũng đầy các thứ. Tôi biếu ông tất cả những thức trong đó: tôi còn cho ông thêm cả rượu nữa, muốn lấy bao nhiêu thì lấy; trong hầm rượu nhà tôi có khối loại ngon tuyệt, nhưng có điều là ông hãy cạo nhanh lên cho tôi nhờ, và xin ông hãy nhớ cho là, khác với cụ tôi xin biếu ông quà để nghe ông nói, tôi đây, tôi biếu ông để ông im đi cho.

Lão không bằng lòng với lời hứa của tôi: “Trời trả ơn ngài - lão nói, - nhưng xin ngài hãy cho tôi nhìn ngay những thức ấy, để tôi liệu xem có đủ mời bạn bè không. Tôi muốn họ vui lòng về những món ăn ngon tôi thết họ.”

Tôi nói: “Tôi có một con cừu non, sáu con gà sống thiến, một tá gà giò, và đủ các thứ để làm bốn món chính”. Tôi bảo một tên nô lệ mang những thức đó ra ngay tức khắc cùng với bốn vò rượu lớn. “Được đấy, - lão thợ cạo nói, - nhưng cần có hoa quả và những thứ để nấu với thịt”. Tôi sai đem cho những thứ lão ta cần, lão ngừng tay cạo để xem xét từng thứ một và vì sự xem xét ấy kéo dài gần nửa giờ, tôi văng tục, tôi nổi khùng, nhưng mặc cho tôi nổi khùng, tôi văng tục, lão đao phủ của tôi vẫn không chịu nhanh tay hơn chút nào. Tuy vậy, rồi lão cũng cầm lấy dao cạo, cạo cho tôi được mấy nhát, bỗng dừng lại đột ngột: “Từ trước tới nay tôi không hề nghĩ là ngài hào phóng như vậy, thưa ngài; tôi bắt đầu nhận ra cụ nhà ta xưa sống lại ở ngài. Vâng, quả là tôi không xứng với những ân huệ ngài ban cho, và tôi xin nói chắc chắn với ngài tôi sẽ xin đời đời nhớ ơn, bởi vì thưa ngài, tôi chẳng có gì ngoài các thứ những người trung hậu như ngài rộng lượng biếu cho. Về mặt này, tôi giống như Zăngtu kỳ lưng thuê cho những người đi tắm, như Xali bán lạc rang dọc phố và như Abu Mecaret tưới đường cho đỡ bụi, và như Catcem, thuộc đội lính gác của nhà vua. Tất cả những người đó không làm cho ai buồn phiền: họ không bực mình, cũng không gây gổ, họ bằng lòng với số phận của mình hơn cả hoàng đế ngự giữa triều đình cho nên bao giờ họ cũng sẵn sàng ca hát và nhẩy múa; mỗi người có một bài hát và điệu múa riêng; họ mua vui cho cả thành phố Bátda này; nhưng điều tôi quý trọng ở họ nhất, là họ không hay nói, cũng giống như kẻ nô lệ đang được hầu chuyện ngài hôm nay đây. Nhân thể, thưa ngài, đây là điệu múa và bài hát của Zăngtu kỳ lưng thuê cho những người đi tắm; xin ngài nhìn đây, xem thử tôi bắt chước có giống hắn ta không.”

Lão thợ cạo hát bài hát và múa điệu múa của Zăngtu mặc cho tôi nói thế nào thì nói. Lão còn bắt chước kỳ hết tất cả những người mà lão vừa nhắc tới mới thôi. Sau đấy, lão nói: “Thưa ngài, tôi mời những con người chất phác ấy đến nhà đấy. Nếu ngài nghe lời tôi, mời ngài nhập bọn với cánh chúng tôi, để mặc các bạn bè của ngài, có lẽ họ chỉ là những kẻ đại ngôn chỉ làm cho ngài thêm đau đầu nhức óc về những câu chuyện dông dài của họ, khiến ngài lại phát ốm tàn tệ hơn cả cơn bệnh vừa rồi: còn ở nhà tôi, ngài chỉ có vui thú mà thôi.”

Mặc dù đang nóng giận, tôi vẫn không nhịn được cười khi nghe những lời điên rồ của lão. Tôi nói: “Giá mà không mắc bận công việc, tôi đã nhận lời mời của ông, tôi rất vui lòng đến chơi cùng các ông, nhưng xin ông miễn cho, chúng ta sẽ bù khú với nhau một bữa; giờ ông hãy cạo xong cho tôi đi và nhanh tay lên để về nhà; bạn bè ông có lẽ đã đến ngồi ở nhà ông rồi cũng nên.

— Thưa ngài. - lão nói, - xin ngài chờ từ chối điều tôi xin ngài; xin ngài hãy đến dự vui với bạn bè rất tốt của tôi. Nếu ngài đã chơi với những người ấy một lần, ngài sẽ bằng lòng đến nỗi sẽ từ chối bạn bè của mình để vui chơi cùng với họ.

— Thôi chúng ta đừng nói đến chuyện ấy nữa, - tôi đáp, - tôi không thể nào dự bữa tiệc của các ông.

Lão lại nói: “Nếu ngài không muốn đến nhà tôi, thế thì chắc ngài cho phép tôi đi theo ngài. Tôi sẽ mang về nhà những thứ ngài cho, để các bạn tôi chè chén với nhau thế nào tùy thích. Còn tôi, tôi sẽ trở lại đây ngay: tôi không muốn tỏ ra bất lịch sự để ngài đi một mình; ngài đáng cho tôi có sự quan tâm ấy.

— Trời đất ơi, - tôi thốt lên, - thế ra ngày hôm nay, tôi không làm sao thoát khỏi một con người đáng bực mình thế này ư? Nhân danh Thượng đế tối thiêng liêng, - tôi nói với lão, - xin ông thôi đi cho những câu chuyện không đúng lúc của ông; hãy đi tìm bạn bè của ông; hãy uống đi, ăn đi, bù khú đi và để yên cho tôi với bạn bè của tôi. Tôi muốn đi một mình, tôi chẳng cần có ai theo cả, hơn nữa phải nói thật với ông, nơi tôi đến không phải là nơi ông có thể đặt chân vào đâu: người ta chỉ tiếp có tôi thôi.

— Ngài nói đùa đấy chứ, thưa ngài, - lão ta đáp - nếu bạn bè ngài mời ngài đi dự tiệc, có lý do gì ngăn trở ngài không cho phép tôi được đi cùng? Ngài sẽ làm cho họ vui lòng vì đã đưa đến cho họ một người biết gây cười một cách khả ái trước đám đông. Ngài muốn nói gì thì nói, việc ấy coi như xong; tôi cứ đi theo ngài, ngài bằng lòng hay không cũng mặc.

Thưa các ngài, những lời nói đó làm cho tôi rất bối rối. Tôi tự nhủ: “Làm sao tống khứ được lão thợ cạo khốn kiếp này đi nhỉ. Nếu tôi cứ nói trái lại ý lão, không biết đến bao giờ hai bên mới hết cãi nhau.”

Vả chăng, tôi đã bắt đầu nghe tiếng gọi tín đồ đi cầu kinh trưa, tôi đã đến lúc phải đi; vì vậy tôi quyết định không nói một lời nào nữa, vờ làm như tôi bằng lòng cho lão đi cùng. Khi lão cạo cho tôi xong, tôi bảo lão:

“Ông hãy lấy thêm mấy người nhà tôi cùng với ông mang những thức ăn này về nhà rồi trở lại đây; tôi chờ ông, tôi sẽ không đi không có ông.”

Cuối cùng, lão ta ra về, tôi nhanh chóng mặc áo quần vì đã nghe vang lần cuối tiếng gọi tín đồ đi cầu kinh; tôi vội vã lên đường; nhưng lão thợ cạo tinh quái đoán được ý định của tôi, ; lão chỉ đi với người nhà tôi cho đến khi nhìn thấy ngôi nhà của lão và trông cho họ vào đúng nhà. Lão nấp vào một góc phố tôi và theo sau tôi. Tới trước cổng nhà vị pháp quan, tôi quay lại thì vẫn nhìn thấy lão ở đầu phố, lòng tôi buồn phiền không tả xiết.

Cổng nhà vị pháp quan mở hé, khi bước vào tôi thấy bà cụ đã chực sẵn, cụ đóng cửa lại dẫn tôi lên buồng tiểu thư mà tôi say đắm; nhưng tôi vừa bắt đầu nói chuyện với cô gái thì nghe tiếng ồn ào ngoài phố. Cô gái ghé đầu ra cửa sổ nhìn qua bức mành thấy ông cụ thân sinh đi xem lễ đã trở về. Và tôi cũng nhìn thấy lão thợ cạo ngay phía trước mặt, đúng vào chỗ tôi đã ngồi và trông thấy tiểu thư hôm trước.

Lúc ấy, tôi sợ hai điều: một là vị pháp quan về nhà, hai là lão thợ cạo đợi tôi bên cổng. Tiểu thư làm cho tôi yên tâm về điều thứ nhất; cô nói rằng cha cô rất ít khi lên buồng của cô. Và cô đã tính trước những chuyện không hay có thể xảy ra nên cô đã nghĩ cách đưa tôi ra khỏi nhà khá chắc chắn, song sự có mặt lão thợ cạo chưa biết sẽ thế nào? Các ngài sẽ thấy nỗi lo sợ của tôi không phải là vô căn cứ.

Vị pháp quan vừa về tới nhà, liền đánh đòn ngay một tên nô lệ phạm lỗi. Tên này kêu khóc ầm ĩ. Ở ngoài phố nghe tiếng, lão thợ cạo tưởng là tôi kêu và người ta đang đánh tôi. Với định kiến ấy trong đầu, lão ta gào lên dữ dội, xé áo xé quần, hốt cát bụi ném lên đầu. Lão kêu cả phố ra cứu. Hàng phổ lập tức đổ ra. Bà con hỏi lão có việc gì mà kêu cứu. Lão gào lên:

— Than ôi, người ta ám hại ông thầy tôi, cậu chủ thân yêu của tôi rồi. - Và chẳng nói gì thêm, lão chạy một mạch về nhà tôi, miệng vẫn kêu la như vậy, rồi dẫn tất cả gia nhân của tôi mang theo gậy gộc đến. Chúng đập một cách hung tợn không thề nào chịu được vào cổng nhà vị pháp quan; ông sai một tên nô lệ ra xem có việc gì; nhưng tên này thần hồn nát thần tính chạy trở vào báo với chủ: “Bẩm quan lớn, có đến hơn một vạn người muốn xông vào nhà ta, họ đã bắt đầu phá cổng.”

Vị pháp quan vội tự mình chạy ra mở cổng và hỏi có việc gì. Vẻ mặt đáng kính của ông cũng không làm cho người nhà tôi kính nể, chúng nói một cách láo xược: “Này lão pháp quan khốn kiếp, lão pháp quan chó chết kia, căn cớ gì lão ám hại cậu chủ của chúng ta? Cậu ta làm gì lão nào?”

— Bà con ơi, - vị pháp quan trả lời. - tại sao tôi lại ám hại chủ các người, nào tôi có quen biết ông ta đâu và ông ta có xúc phạm gì đến tôi? Cổng nhà tôi để ngỏ đấy, bà con cứ vào đi, xem đi, tìm kiếm đi.

— Chính ông đánh cậu ta mà, - lão thợ cạo nói, - tôi vừa nghe tiếng cậu ta kêu ngay lúc nãy đấy thôi.

— Nhưng mà ông chủ các ngươi làm điều gì xúc phạm đến tôi, buộc tôi phải đánh đập, như các ngươi vừa nói? Ông ta có trong nhà tôi không? Nếu có thì ông ta vào bằng cách nào? Ai là người đưa ông ta vào?

— Bộ râu bạc của ông không đủ làm cho chúng ta tin đâu, vị pháp quan độc ác ạ, - lão thợ cạo đáp - già này nói điều gì, có biết chắc thì mới nói. Con gái ông mê cậu chủ ta, con gái ông rủ rê cậu chủ ta đến nhà chơi trong giờ cầu kinh trưa vắng, có lẽ ông được tin, ông trở về. Ông bắt được cậu và sai bọn nô lệ đánh cậu, nhưng ông không thể hành động độc ác như vậy mà không bị trừng trị; rồi nhà vua sẽ hỏi rõ và sẽ phân xử công minh, nhanh chóng cho mà xem. Hãy để cậu ta ra, trả cậu ấy lại đây cho chúng ta, nếu không, chúng ta sẽ xông vào giật cậu ấy ra khỏi tay ông, mặc cho ông trơ mắt ếch ra mà nhìn.

— Không cần phải nhiều lời như vậy, - vị phán quan lại nói, - cũng không cần phải ồn ào thế kia. Nếu điều các người nói là đúng thì các người cứ việc vào tìm cậu ấy, ta cho phép đấy.

Vị pháp quan chưa dứt lời, lão thợ cạo cùng tất cả người nhà của tôi đã xông vào nhà ông như những tên điên, và bắt đầu lùng sục khắp mọi nơi.

Tôi nghe rõ tất cả những điều lão thợ cạo nói với vị pháp quan, cho nên vội tìm một chỗ nấp. Không có chỗ nào tốt hơn là một chiếc thùng to rỗng, tôi chui vào đó rồi đóng kín lại. Lão ta đến gần cái hòm, mở ra, và vừa trông thấy tôi lão ta đã vớ lấy, đội ngay lên đầu mang đi. Lão xuống chiếc cầu thang khá cao để ra một cái sân, lão đi rất nhanh băng qua cái sân ấy rồi cuối cùng vượt cổng ra ngoài đường phố. Trong khi lão đội tôi đi. Cái hòm không may mở ra, lúc ấy tôi xấu hổ quá không thể chịu đựng nổi những cặp mắt và tiếng la ó của quần chúng chạy theo xem, tôi liền nhảy bổ xuống đất vội vàng đến nỗi gãy chân, và đâm thành tật khập khiễng từ đấy. Lúc đầu tôi cũng chưa thấy thật đau lắm, còn có thể vùng dậy được và nhanh chóng chạy trốn khỏi tiếng chê cười của đám đông. Tôi còn lấy ra được cái túi đầy tiền, ném vung tiền vàng tiền bạc ra, rồi trong khi mọi người mải nhặt tôi lẩn vào các phố ngóc ngách, nhưng lão thợ cạo khốn kiếp cũng thừa lúc tôi bày ra cái mẹo để thoát khỏi đám đông mà chạy theo tôi không để mất hút, vừa chạy vừa lấy hết hơi hết sức ra gào: “Cậu ơi, hãy đứng lại; sao cậu chạy nhanh đến vậy? Giá mà cậu biết được tôi buồn phiền đến đâu vì lão pháp quan đối xử tàn tệ với cậu, con người hào phóng tột bậc, mà bạn bè của tôi và tôi chịu ơn lớn biết bao! Tôi đã chẳng nói với cậu là gì, vì cậu khăng khăng không ưng cho lão già này đi theo, cho nên mới xảy ra cơ sự này! Đó là lỗi tại cậu đấy nhé; còn về phần tôi nếu tôi không một mực kèm riết cậu, cậu đi đến đâu theo liền ngay đến đấy, thì chẳng biết cậu ra làm sao rồi. Cậu ơi, cậu chạy đi đâu vội thế? Hãy chờ tôi với nào!”

Lão thợ cạo khốn nạn cứ thế mà gào to lên trong phố. Lão chưa vừa lòng gây ra một chuyện bê bối như vừa rồi trong khu phố của vị pháp quan, lão còn muốn cho cả thành phố biết chuyện. Tôi nổi khùng, đã muốn dừng lại chờ lão đến và bóp chết; nhưng làm như vậy chỉ tổ cho chuyện lôi thôi của tôi thêm vang dội mà thôi. Tôi đành tìm phương kế khác: nhận thấy tiếng lão làm cho không biết bao nhiêu là hàng phố ló ra cửa lớn hoặc cửa sổ nhìn theo tôi, tôi liền rẽ ngay vào một cái khan mà người coi cổng quen biết tôi. Anh ta đứng ở cổng, tiếng ồn ào vừa lôi cuốn anh ta ra. Tôi bảo anh: “Nhân danh Thượng đế, anh hãy làm ơn ngăn lão điên kia lại, đừng cho lão vào theo tôi”. Anh ta nhận lời và thực hiện lời hứa, nhưng không phải là không vất vả, bởi vì lão thợ cạo cứng đầu một mực đòi vào cho bằng được, lão chỉ chịu ra về sau khi đã hết lời chửi rủa anh coi cổng; và từ lúc ấy cho tới lúc về tới nhà, gặp ai dọc đường lão cũng đều nói toáng lên khoe khoang công trạng to lớn mà lão cho là đã giúp đỡ tôi.

Tôi thoát khỏi một con người hết sức phiền toái bằng cách ấy đấy. Sau đó, anh coi cổng yêu cầu tôi cho anh biết chuyện gì đã xảy ra, tôi thuật lại cho anh nghe và nhờ anh cho thuê một căn buồng ở cho đến khi tôi bình phục. Anh ta đáp: “Thưa ngài, ngài về nhà nghỉ có phải đầy đủ tiện nghi hơn không?”

— Tôi không muốn về nhà tí nào; lão thợ cạo đáng ghét ấy nhất định sẽ đến tìm tôi; ngày nào tôi cũng sẽ bị lão ám, và nếu ngày nào cũng trông thấy lão thì tôi đến chết vì sầu não mất thôi, vả chăng, sau việc vừa xảy ra hôm nay, tôi không thể nào ở lại lâu hơn nữa trong thành phố này. Tôi định sẽ ra đi, cứ liều nhắm mắt đưa chân, mặc cho số kiếp đưa đến đâu thì đến.

Đúng như vậy, sau khi chân tôi lành hẳn, tôi lấy tất cả tiền bạc xét ra cần thiết để đi đường, còn biếu không cho bà con họ hàng những tài sản còn lại.

Thưa các ngài, thế là tôi rời khỏi Bátđa và đến tận chốn này. Tôi có lý do để hy vọng rằng sẽ không còn phải gặp lão thợ cạo ác hại ấy ở một nơi rất xa xứ sở tôi thế này; ấy thế mà tôi lại trông thấy lão ở đây cùng với các ngài.

Vậy xin các ngài chớ lấy làm lạ vì sao tôi hấp tấp bỏ đi. Chắc các ngài hiểu nỗi đau xót của tôi khi phải nhìn thấy một con người từng là nguyên nhân làm cho tôi trở thành tàn tật và bắt buộc phải sống xa bà con, bạn bè và tổ quốc”. Dứt lời, chàng què chân trẻ tuổi đứng dậy đi ra. Chủ nhân tiễn chàng ra tận cổng, và tỏ ý băn khoăn là, mặc dù vô tình đã gây nên cho chàng một điều phiền muộn.

Gã thợ may kể tiếp: Khi chàng trẻ tuổi đi rồi, chúng tôi ở lại, ai nấy đều ngạc nhiên về câu chuyện của chàng. Chúng tôi quay nhìn lão thợ cạo, và nói lão ta sai quá, nếu tất cả những điều chúng tôi nghe là có thật. Lão ngẩng cái đầu từ nãy đến giờ vẫn cúi xuống và đáp: “Thưa các vị, sự im lặng của tôi suốt trong thời gian chàng trẻ tuổi kia hầu chuyện các vị đủ là một bằng chứng nói lên không có điều gì cậu ta nói mà tôi không chấp nhận. Nhưng dù cậu ta có nói thế nào đi chăng nữa thì tôi vẫn kiên trì cho rằng những việc tôi làm là phải. Xin các vị cứ xét xem có phải là cậu ta đã tự mình nhẩy vào nơi nguy hiểm, và nếu không có tôi cứu, làm sao cậu có thể thoát được may mắn như vậy? Thoát được mà chỉ hỏng có một chân thôi, thế là phúc cho cậu lắm rồi. Chẳng phải là tôi dấn thân vào một việc còn nguy hiểm hơn nhiều để cứu cậu ta ra khỏi một ngôi nhà mà tôi ngỡ là người ta đang đánh đập cậu đó sao? Cậu ta có lý do gì để phàn nàn về tôi, xỉ vả tôi một cách sâu cay như vậy? Ra phụng sự những kẻ vô ơn thì được trả công như thế đấy! Cậu ta cho là tôi nói nhiều, đó là một sự vu khống hoàn toàn. Trong bảy anh em tôi, tôi là người ít miệng, ít mồm và nhiều trí thông minh hơn cả. Thưa các ngài, để các vị rõ điều đó, tôi chỉ cần kể chuyện của tôi và chuyện họ. Xin các ngài vui lòng để ý nghe cho.

CHUYỆN NGƯỜI THỢ CẠO

Dưới triều hoàng đế Môxtanxê Bilat[61], nhà vua nổi tiếng về sự hào phóng vô hạn đối với người nghèo, có mười tên trộm cướp - quấy nhiễu các nẻo đường quanh Bátđa; trong một thời gian dài chúng gây nên những vụ trộm cướp và giết chóc chưa từng có. Được tin có sự nhiễu loạn nghiêm trọng như vậy, hoàng đế sai triệu viên án sát đến trước ngày lễ Bairam mấy hôm, ra lệnh cho ông phải bắt dẫn tất cả mười tên ấy đến cho nhà vua, nếu không làm được sẽ bị xử tử hình.

Viên án sát lập tức huy động ngay rất nhiều lính tráng đi lùng sục, và tóm được tất cả mười tên đúng vào ngày lễ Bairam. Hôm đó, tôi đang dạo chơi trên bờ sông Tigơrơ, trông thây mười người ăn mặc khá sang trọng xuống một chiếc thuyền. Giá để ý nhìn qua bọn lính áp giải, có lẽ tôi đã biết ngay đó là những tên đầu trộm đuôi cướp, nhưng tôi thì cho đó là những người đi chơi bời và chè chén nhân ngày lễ, cho nên tôi lẩn vào và nhập bọn cùng xuống thuyền, hy vọng rằng họ sẽ vui lòng cho tôi cùng dự. Chúng tôi xuôi dòng sông Tigơrơ và thuyền cập bến ngay trước hoàng cung. Tôi có đủ thời giờ tỉnh trí lại và thấy ra mình đã nhận nhầm chúng nó mất rồi. Lên khỏi thuyền, chúng tôi bị một đội lính tuần khác bao vây, họ trói gô chúng tôi lại và dẫn đến trước hoàng đế. Tôi cứ để cho trói như bọn kia mà không nói lời nào: nói ra và kháng cự lúc này phỏng có ích gì? Chẳng qua chỉ tổ làm cho bọn lính gác đánh đập, chúng cũng chẳng nghe tôi nào, bởi vì tất cả bọn ấy đều là những tên hung bạo có biết nghe lẽ phải bao giờ. Tôi cùng đi với những tên trộm cướp, chừng ấy cũng đủ để cho chúng tin rằng tôi cũng là một tên đào tường khoét vách như ai.

Khi chúng tôi bị dẫn đến, hoàng đế liền ra lệnh trừng trị mười tên vô lại ấy. Vua phán: “Chặt đầu mười tên trộm cướp ấy cho ta”. Lập tức đao phủ xếp chúng tôi thành hàng một trong tầm tay của y; và may mắn làm sao tôi lại được xếp vào cuối. Đao phủ lần lượt chặt đầu cả mười tên, bắt đầu từ đứa đầu hàng, đến lượt tôi thì dừng tay lại. Hoàng đế thấy đao phủ không chém nữa liền nổi giận: “Ta chẳng ra lệnh cho mày chặt đầu cả mười tên cướp là gì? Tại sao mày chỉ chặt đầu có chín?”

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. - đao phủ đáp, - con đâu dám không tuân lệnh bệ hạ: con đã chém đúng mười đứa, mười chiếc đầu lăn xuống đất kia, xin bệ hạ thử cho đếm lại.

Khi hoàng đế thấy đao phủ nói đúng sự thật. Người ngạc nhiên nhìn tôi; thấy vẻ mặt tôi không có dáng một tên trộm cướp, vua liền hỏi: “Lão già kia, vì sao lão lại ở lẫn cùng những tên khốn nạn một nghìn lần đáng tội chết ấy?”. Tôi đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi xin thú thật: sáng nay tôi thấy mười tên mà bệ hạ trừng phạt một cách nghiêm minh kia bước xuống thuyền, tôi xuống cùng với họ vì ngỡ rằng đấy là những người cùng nhau đi chè chén để mừng ngày hôm nay ngày lễ nổi tiếng nhất của đạo Hồi ta.”

Hoàng đế không nhịn được cười vì chuyện đã xảy ra cho tôi, và, ngược lại với tên què chân trẻ tuổi vừa cho là tôi nói nhiều kia, nhà vua khâm phục tối kín tiếng và kiên trì im lặng. Tôi nói: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin bệ hạ chớ ngạc nhiên tại sao tôi lại im lặng trong một trường hợp mà giá kẻ khác thì đã ngứa ngáy muốn nói rồi; chính nhờ đức tính ấy mà tôi được nổi danh là con người lặng lẽ đấy. Người ta gọi tôi như vậy để phân biệt với sáu ông anh của tôi. Tôi đạt được kết quả ấy là nhờ thực hành đạo lý của mình, tóm lại, ít lời là đức tính làm nên mọi sự vinh quang và hạnh phúc của tôi.”

Hoàng đế mỉm cười: “Ta rất vui mừng thấy lão được tặng một danh hiệu mà lão đã biểu hiện một cách tốt đẹp. Nhưng lão hãy cho ta hay, các anh trai của lão là hạng người như thế nào? Họ có giống lão không?”

— Hoàn toàn không giống một tí nao. - tôi đáp - tất cả sáu ông anh tôi, ông nào cũng nói nhiều không ông nào kém ông nào. Và về nét mặt, càng có sự khác biệt lớn giữa họ và tôi: anh cả tôi gù lưng; anh hai tôi sứt răng; anh ba tôi chột mắt; anh tư tôi mù lòa; anh năm tôi cụt tai và anh sáu tôi sứt môi. Đời mỗi người đều có nhiều chuyện xảy ra, nếu tôi được phép thuật lại, bệ hạ nghe sẽ biết rõ tính nết của từng người.

Thấy hoàng đế có vẻ không đòi hỏi gì hơn là được nghe kể, tôi liền tiếp tục câu chuyện mà không đợi Người cho phép:

CHUYỆN NGƯỜI ANH CẢ CỦA LÃO THỢ CẠO

Tâu bệ hạ, ông anh cả của tôi là là Bắcbúc gù, vốn làm nghề thợ may. Học nghề xong, anh tôi thuê một cái quán đối diện một hiệu xay bột, và bởi vì chưa có nhiều kinh nghiệm, anh tôi vất vả mới kiếm đủ bữa ăn; ngược lại lão chủ hiệu xay bột thì khá sung túc và có một cô vợ rất đẹp. Một hôm, anh tôi đang làm việc chợt ngẩng đầu lên và trông thấy cô vợ lão chủ hiệu xay bột đang đứng ở cửa sổ nhìn xuống đường. Anh tôi trông thấy ả xinh đẹp đến nỗi đâm ngẩn ngơ. Về phần ả, ả chẳng chút chú ý đến anh tôi, ả đóng cửa sổ lại và suốt cả ngày hôm đó không ló mặt ra nữa. Thế nhưng anh tôi, chàng thợ may khốn khổ, chỉ còn mỗi việc ngẩng đầu và đưa mắt nhìn mãi hiệu xay bột trong khi làm việc. Anh tôi cứ đâm kim vào tay, và công việc làm ăn hôm ấy chả ra làm sao. Về chiều khi phải đóng cửa quán để ra về, anh tôi vẫn chần chừ bởi vì vẫn hy vọng may ra còn có dịp nhìn thấy ả một lần nữa; song cuối cùng đành phải đóng cửa quán lại và trở về túp lều của mình. Đêm hôm ấy anh tôi ngủ không yên giấc. Đúng là hôm sau anh tôi thức dậy có sớm hơn, và sốt ruột được nhìn thấy lại người yêu trộm nhớ thầm, anh tôi chạy vội ra quán của mình. Hôm ấy cũng chẳng may mắn hơn ngày hôm trước, cô vợ lão chủ hiệu xay bột chỉ xuất hiện có mỗi một lần. Nhưng chỉ thêm một lần ấy nữa thôi cũng đủ làm cho anh tôi trở thành con người si tình nhất thiên hạ. Ngày thứ ba, anh tôi có lý do để hài lòng hơn hai ngày trước; cô vợ lão chủ hiệu xay bột tình cờ nhìn xuống và bắt gặp anh tôi đang say đắm nhìn mình, ả hiểu ngay ra điều gì đang diễn ra trong tim ông anh tôi.

Biết được tình cảm của anh tôi, ả không phật ý mà trái lại còn định nhân đó mà đùa cợt cho vui. Ả vừa cười cười vừa nhìn anh tôi, anh tôi cũng cười cười ngó lại, nhưng dáng điệu anh tôi quá ngộ nghĩnh đến nỗi ả phải vội vàng đóng ngay cửa sổ, ả sợ rằng chuỗi cười như phá của mình sẽ làm cho anh tôi biết ả thấy anh tôi thật là lố bịch.

Thế là cô vợ lão chủ hiệu xay bột định bụng bỡn cợt thêm anh tôi. Ả có một tấm vải khá đẹp, ả muốn dùng may áo đã từ lâu. Ả bèn lấy một chiếc khăn lụa gói lại và sai một con ở trẻ tuổi mang sang. Con ở đã được dặn dò kỹ lưỡng, đi sang quán thợ may nói: “Bà chủ cháu gửi lời chào bác, và nhờ bác may hộ một chiếc áo với tấm vải mà bà chủ cháu sai cháu mang sang đây theo đúng mẫu kèm; bà chủ cháu đổi kiểu áo luôn, chắc là sẽ có nhiều dịp nữa nhờ đến bác.” Anh tôi không chút nghi ngờ, cho là ả phải lòng mình rồi. Anh tôi tưởng ả sai đưa việc sang nhờ làm ngay sau khi xẩy ra cái việc giữa hai người với nhau là cốt tỏ cho anh tôi biết ả đã thấu tình anh tôi, và lòng ả cũng đang bồi hồi rung động. Sẵn ý nghĩ tốt đẹp như vậy, anh tôi nhờ con ở về thưa lại với bà chủ nó rằng anh sắp bỏ mọi công việc để may cho bà chủ và nội sáng sớm mai áo của chủ nó sẽ may xong. Quả nhiên anh tôi làm việc say sưa đến nỗi chiếc áo may xong ngay trong ngày hôm ấy.

Sáng hôm sau, con ở sang xem áo đã may xong chưa. Bắcbúc trao chiếc áo đã là, gấp cẩn thận và nói: “Tôi rất quan tâm làm vui lòng bà chủ của cô, cho nên không thể không may xong áo cho bà ấy. Làm nhanh như vậy, tôi hy vọng từ nay cần may gì bà ấy chỉ đưa đến hiệu tôi thôi.” Con ở bước mấy bước làm bộ ra về, rồi quay lại nói thầm với ông anh tôi: “À lúc nẫy cháu quên làm một việc bà chủ cháu nhờ, là bà bảo cháu thăm hỏi bác hộ bà; về phần bà chủ cháu, người đàn bà khốn khổ, vì yêu bác quá mà thành ra suốt đêm không ngủ.”

— Nhờ cô nói lại với nàng - ông anh ngốc nghếch của tôi sôi nổi đáp - tôi say đắm nàng đến nỗi bốn đêm nay không một lúc nào chợp mắt.

Sau lời nhắn hỏi ấy của cô vợ lão chủ hiệu xay bột, anh tôi hy vọng rằng sẽ không phải héo hon gầy mòn vì chờ đợi quá lâu sự đền đáp của ả.

Con ở ra về chưa được mười lăm phút đã thấy trở lại mang theo một tấm satanh: “Bà chủ cháu rất vừa ý về chiếc áo bác may, bà chủ cháu mặc hết sức vừa vặn, nhưng vì chiếc áo đẹp quá, bà chủ cháu muốn có một chiếc quần mới để mặc cùng, bởi vậy bà chủ cháu đưa tấm satanh này, nhờ bác khâu giúp cho một chiếc thật chóng vào.

— Được rồi - Bắcbúc đáp - quần sẽ may xong nội nhật ngày hôm nay, trước khi tôi đóng cửa hiệu, cô chỉ việc đến mà lấy vào lúc chập tối. Cô vợ lão chủ hiệu xay bột hiện ra luôn cửa sổ và phô cho anh tôi thấy vẻ yêu kiều của mình để khích lệ anh. Trông anh tôi cặm cụi làm việc đến là thích. Chiếc quần chẳng mấy chốc may xong. Con ở đến lấy, nhưng chẳng đưa cho thợ được một đồng xu nào để trả tiền mua vải lót cũng như công may cả hai chiếc áo quần. Trong lúc ấy kẻ si tình khốn khổ bị người ta bỡn cợt mà không biết, suốt ngày hôm ấy chưa có miếng gì vào bụng, đành phải đi mượn mấy đồng tiền mua tạm thức gì ăn tối. Ngày hôm sau, anh tôi vừa tới quán của mình, con ở đã đến bảo lão chủ hiệu xay bột muốn nói chuyện với anh. Nó nói thêm: “Bà chủ cháu đưa cho ông chủ cháu xem bộ quần áo bác may và nói tốt về bác quá đến nỗi ông cháu cũng muốn nhờ bác may hộ cho. Bà chủ cháu cố tâm làm như vậy là cốt tạo nên một mối liên hệ giữa bác và bà chủ cháu thuận lợi cho việc thực hiện cái điều mà bác và bà chủ cháu đều cùng mong muốn.”

Anh tôi tin là thật, liền theo nó sang hiệu xay bột. Lão chủ tiếp anh tôi khá tử tế và đưa cho anh tôi một tấm vải: “Tôi cần sơ mi, - lão nói - đây, vải đây; tôi muốn anh may cho tôi hai chục chiếc, nếu vải còn thừa anh nhớ trả lại tôi.”

Anh tôi làm việc suốt năm, sáu ngày, cặm cụi hai chục chiếc áo sơ mi cho lão, tiếp đó lão lại đưa cho một tấm vải khác để khâu bằng ấy chiếc quần. Khi tất cả đã may xong, Bắcbúc mang đến cho lão chủ hiệu xay bột; lão hỏi anh tôi công sá bao nhiêu, anh tôi đáp chỉ cần trả hai mươi đracmơ bạc là được. Lão chủ hiệu xay bột gọi con ở, bảo mang cái cân tiểu ly lại để cân xem số tiền lão sắp trả có đúng không. Con ở đã được dặn trước, giận dữ nhìn ông anh tôi, để ngầm tỏ cho anh tôi biết là sẽ làm hỏng tất cả mọi chuyện nếu nhận tiền công. Anh tôi hiểu ý, liền từ chối mặc dù đang rất cần tiền vì đã phải đi vay để mua chỉ khâu sơ mi và quần cho lão. Ở nhà lão ra về, anh tôi đến hỏi mượn tôi thêm một ít tiền để sống tạm, nói rằng người ta chưa trả công cho. Tôi đưa anh mấy đồng tiền kẽm có sẵn trong hầu bao, và anh tôi nhờ số tiền đó mà sống được mấy ngày, đương nhiên chỉ có ăn cháo, mà cũng chẳng được ăn no.

Một hôm anh tôi vào nhà lão chủ hiệu xay bột vào lúc lão đang bận việc, lão tưởng anh tôi đến đòi tiền liền đưa trả, nhưng con ở lúc ấy có mặt, lại ra hiệu ngăn không cho anh tôi nhận và buộc anh tôi trả lời rằng anh tôi đến không phải vì việc tiền nong mà chỉ hỏi thăm sức khỏe lão mà thôi. Lão chủ hiệu xay bột cám ơn và lại giao cho anh tôi may một chiếc áo lót. Sáng hôm sau Bắcbúc mang áo đến trả. Lão chủ hiệu xay bột mở hầu bao. Con ở lúc ấy lại đưa mắt nhìn anh tôi. Anh tôi liền bảo với lão chủ hiệu xay bột: “Bác hàng xóm ạ, chẳng việc gì phải vội vàng, để lúc khác chúng ta sẽ tính toán với nhau cũng được.” Thế là anh chàng đáng thương bị lừa bịp ấy co mình trong cái quán may với ba cơn bệnh nặng: si tình, đói khát và không một đồng xu dính túi.

Cô vợ lão chủ hiệu xay bột vốn bủn xỉn và độc ác, ả không chỉ bằng lòng lường gạt anh tôi để đoạt số tiền công may đáng phải trả, ả còn khích chồng trả thù anh tôi về việc say mê ả. Mưu đồ của hai vợ chồng là: một hôm, lão chủ hiệu xay bột mời Bắcbúc đến ăn cơm tối. Sau khi cho anh tôi ăn uống chả ra sao, lão nói: “Người anh em à, về nhà bây giờ cũng muộn mất rồi, hãy ngủ lại đây.” Nói xong lão dẫn anh tôi vào một nơi trong hiệu xay bột có đặt sẵn một chiếc giường. Nửa đêm, lão đến tìm anh tôi: “Ông bạn hàng xóm ạ, bạn có ngủ không? Con la của tôi nó ốm mà tôi có quá nhiều lúa mì phải xay cho xong. Tôi sẽ sung sướng biết bao nếu bạn vui lòng đẩy cối xay bột hộ tôi thay cho nó.” Để tỏ ra mình là người tốt bụng, anh tôi trả lời sẵn sàng làm giúp việc đó, chỉ cần bảo cho anh tôi cách nên làm thế nào. Thế là lão chủ buộc ngang lưng anh tôi như thể buộc một con la bắt nó kéo cối xay, rồi quất cho anh tôi một roi thật đau ngang lưng mà bảo: “Anh bạn hàng xóm ơi, hãy kéo đi.”

— Kìa làm sao lại đánh tôi? - anh tôi hỏi.

— Ấy là để khích lệ bạn, - lão đáp - không có roi, con la của tôi nó chẳng chịu đi bao giờ.

Bắcbúc ngạc nhiên về cách đối xử đó, tuy vậy không dám phàn nàn. Đi được năm, sáu vòng anh tôi muốn nghỉ, nhưng lão chủ thẳng cánh quất cho anh thôi đến một chục roi, vừa quất vừa bảo: “Cố lên, anh bạn hàng xóm ơi, xin bạn chớ có dừng, phải đi liền không nghỉ, nếu không bạn sẽ làm hỏng bột của tôi đấy.”

Lão chủ hiệu xay bột buộc anh tôi phải kéo cối xay như vậy cho đến sáng. Tảng sáng, lão để mặc anh tôi đấy, không buồn cởi dây buộc và bỏ về buồng vợ lão. Bắcbúc đứng ít lâu trong tư thế đó; cuối cùng con ở đến và mở cho anh tôi ra. Con đểu ấy còn nói: “Chao ôi, bà chủ và cháu thương cho bác quá chừng; bà chủ cháu và cháu chẳng hề dính dáng gì đến việc ông chủ cháu và bác thế này.” Anh Bắcbúc đáng thương của tôi chẳng nói chẳng rằng vì vừa quá mệt vừa quá đau đòn; nhưng anh tôi trở về với quyết tâm là sẽ không nghĩ tới cô vợ lão chủ hiệu xay bột nữa.

Lão thợ cạo kể tiếp: “Câu chuyện ấy làm hoàng đế bật cười. Hoàng đế phán: “Thôi lão đi đi; ta sẽ sai lấy cho lão một chút gì để an ủi lão về việc đã không dự được buổi tiệc mà lão trông chờ.”

Tôi đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin bệ hạ cho phép tôi không nhận gì hết trước khi được thuật lại hầu bệ hạ xong tất cả các câu chuyện về các ông anh khác của tôi.”

Hoàng đế im lặng tỏ ra sẵn sàng nghe, tôi lại tiếp tục kể:

CHUYỆN NGƯỜI ANH THỨ HAI CỦA LÃO THỢ CẠO

Anh hai tôi tên là Băcbara sứt răng. Một hôm anh tôi đang đi trong thành phố thì gặp một bà cụ già ngụ tại một đường phố hẻo lánh; đến gần anh tôi, bà cụ nói: “Già muốn bàn với bác một điều. Xin bác hãy dừng chân một lát”. Anh tôi đứng lại, hỏi cần gì, bà cụ đáp: “Nếu bác có thời giờ đi với già, già sẽ đưa đến một lâu đài lộng lẫy, ở đó bác sẽ gặp một người đàn bà hết sức xinh đẹp. Nàng sẽ vui mừng tiếp bác và mời bác dự một bữa tiệc nhẹ với các loại rượu tuyệt ngon. Không cần phải nói với bác nhiều hơn nữa.”

— Điều cụ nói đấy có thật không? - anh tôi hỏi lại.

— Già đâu phải là người dối trá, - bà cụ đáp, - già chẳng nói ra với bác cái gì không đúng sự thật, nhưng hãy nghe điều già đòi hỏi ở bác đây, ấy là bác phải khôn ngoan, ít nói năng và tỏ ra vô cùng lịch thiệp.

Băcbara nhận điều đó, bà cụ liền đi trước, anh tôi theo sau. Hai người đến trước cổng một tòa nhà lớn có nhiều gia nhân và quan lại ra vào. Một vài người muốn giữ anh tôi lại; nhưng bà cụ chỉ nói với họ một tiếng, thế là họ để cho anh tôi vào. Lúc ấy, bà cụ quay lại nói với anh tôi: “Bác phải nhớ cho là thiếu phụ mà tôi đưa bác đến gặp hôm nay chuộng sự dịu dàng và tính mực thước. Nàng không muốn ai nói gì trái ý mình. Nếu bác làm vừa lòng nàng về điểm ấy thì bác có thể tin chắc là sẽ đạt được điều bác mong muốn”. Băcbara cảm ơn bà cụ về lời dặn dò ấy và hứa sẽ giữ gìn. Bà cụ đưa anh tôi vào một gian nhà vuông vắn tương xứng với vẻ tráng lệ của cả tòa nhà, chung quanh có hành lang và một mảnh vườn rất đẹp. Bà cụ mời anh tôi ngồi xuống một chiếc sập trải đệm tốt và bảo anh tôi chờ một lát để bà còn đi báo tin cho thiếu phụ biết là anh đã tới.

Anh tôi cả đời chưa bao giờ đặt chân vào một nơi trang nghiêm như vậy, há hốc mồm ngắm nghía những đồ vật đẹp bày chung quanh; anh thấy chốn này sang trọng quá, không thể nào nén được mừng vui cho số phận may mắn của mình. Lát sau, anh tôi nghe tiếng ồn ào do một đám nô tì tươi như hoa vừa chạy đến chỗ anh tôi vừa cười sằng sặc; anh tôi chợt thấy giữa đám nô tì đó một có một thiếu phụ xinh đẹp tuyệt trần, dễ làm cho người ta nhận ra là bà chủ qua thái độ kính nể của những kẻ kia đối với nàng. Băcbara đang chờ đợi một cuộc gặp riêng với thiếu phụ, hết sức lấy làm lạ thấy nàng đến cùng với một số người đông như vậy. Đám nô tì lấy lại thái độ nghiêm trang khi đến gần anh tôi; và khi người đàn bà trẻ tuổi đến gần cái sập, anh tôi đứng dậy cúi chào rất thấp. Nàng ngồi vào chỗ danh dự, rồi sau khi mời anh tôi yên vị, nàng vừa cười vừa nói với anh tôi: “Tôi rất sung sướng được gặp bác, và xin chúc bác tất cả mọi điều tốt lành bác mong ước.”

— Thưa phu nhân, - Băcbara đáp - thật tôi không thể mong ước một vinh hạnh nào lớn hơn là được gặp mặt phu nhân.

— Tôi thấy bác có tính tình vui vẻ, - nàng lại nói - hình như bác muốn chúng ta tiêu khiển một cách thoải mái.

Lập tức nàng truyền bày tiệc. Cùng lúc ấy, người nhà mang đến đặt lên một chiếc bàn nhiều lẵng quả và mứt. Nàng ngồi vào bàn cùng với đám nô tì và anh tôi. Vì anh tôi ngồi đối diện thiếu phụ, cho nên khi anh tôi mở miệng ra ăn, thiếu phụ trông thấy ngay anh tôi bị sứt răng, nàng liền chỉ cho bọn nô tì xem, tất cả cùng phá lên cười. Băcbara thỉnh thoảng ngẩng đầu lên nhìn nàng, thấy nàng cười, lại ngỡ ngàng đấy là do vui mừng vì có mình đến chơi. Anh tôi thầm mong nàng chóng đuổi đám nô tì đi nơi khác để anh được ngồi một mình với nàng, không có ai trông thấy. Nàng biết anh tôi có ý nghĩ ấy, cho nên cố tình làm cho anh tôi hiểu nhầm; nàng nói với anh tôi đủ mọi điều dịu ngọt, và tự tay chọn đưa mời anh tôi những thức ăn ngon nhất.

Tiệc rượu tàn, mọi người đứng lên. Mười ả nô tì lấy đàn sáo và bắt đầu vừa đàn vừa hát, còn những ả khác thì múa. Anh tôi, để tỏ ra là người dễ mến, cũng nhảy và cả bà chủ nhà cũng tham gia vào. Sau khi nhảy múa một lúc, mọi người ngồi xuống nghỉ. Thiếu phụ sai rót một chén rượu rồi nhìn anh tôi mà cười, để tỏ ra rằng nàng sắp uống chúc sức khỏe anh. Anh tôi liền đứng dậy. Trong lúc nàng uống cạn chén xong, nàng không đưa trả chén mà lại sai rót đầy và đưa mời anh tôi.

Anh tôi đỡ chén rượu từ trong tay người thiếu phụ, hôn tay nàng rồi đứng dậy uống để tỏ lòng cảm tạ ân huệ nàng ban cho; tiếp đó nàng mời anh tôi ngồi xuống bên cạnh và bắt đầu ve vuốt anh tôi, nàng đặt tay ra sau đầu anh tôi và thỉnh thoảng lại tát nhẹ vào má. Vui mừng vì những đặc ân ấy, anh tôi tự cho mình là người sung sướng nhất thế gian; những muốn sàm sỡ với con người xinh đẹp ấy nhưng chưa dám làm trước mặt bao nhiêu nô tì đang nhìn mình và không ngớt cười cợt vì trò đùa ấy. Thiếu phụ tiếp tục tát nhẹ vào má anh tôi và cuối cùng tát một cái thật mạnh khiến anh tôi đâm ra cáu. Anh tôi đỏ mặt và đứng lên định bỏ đi không đùa với một người chơi dữ như vậy. Thế là bà cụ hồi nãy dẫn anh tôi đến đưa mắt nhìn, có ý làm cho anh tôi thấy mình không đúng và cần nhớ tới lời khuyên phải tỏ ra lịch thiệp. Anh tôi nhận ra sai lầm của mình, và để sửa sai, anh tôi trở lại gần người thiếu phụ vờ làm như việc bỏ đi vừa rồi không phải do bực bội. Nàng lại nắm lấy cánh tay của anh tôi, bảo ngồi xuống bên cạnh rồi tiếp tục ve vuốt anh tôi một cách tinh quái. Đám nô tì chỉ biết kiếm cách nào làm chủ vui: đứa thì dùng hết sức kéo mũi anh tôi, đứa thì véo anh tôi đến đứt tai, và những đứa khác nữa thì tát cho anh tôi những cái tát quá mức đùa cợt. Anh tôi chịu đựng tất cả những cái đó với một sự kiên nhẫn đáng phục, anh tôi còn cố làm ra vẻ vui và nhìn bà cụ với một nụ cười gượng gạo: “Cụ nói đúng lắm, - anh nói - tôi đã gặp được một phu nhân thật tốt bụng, đáng yêu, xinh đẹp. Cám ơn cụ lắm!”

— Chẳng phải chỉ có thế thôi đâu, - bà cụ đáp, - bác cứ để tự nhiên cho người ta làm gì thì làm, rồi bác sẽ còn thấy nhiều điều hay.

Người đàn bà trẻ lúc ấy liền cất lời nói với anh tôi:

— Bác là một con người rất tốt, tôi rất bằng lòng thấy bác dịu hiền, lịch thiệp biết bao đối với những sự nghịch ngợm nhỏ của tôi, tính tình của bác quá hợp với tính tôi.

Nghe những lời nói đó, Băcbara sướng rơn: “Thưa bà, tôi hoàn toàn là người thuộc hạ của bà, bà muốn làm gì tôi xin tùy ý.

— Bác làm tôi vui lòng với thái độ của bác quá - nàng đáp - tôi hài lòng vì bác, và tôi muốn rằng bác cũng hể hả vì tôi. Chúng mày đâu, hãy mang hương xông và nước hoa đến đây cho bác nào.

Nghe truyền, hai ả nô tì liền đi ra. Một lát sau hai ả trở lại: một ả mang một cái lư bằng bạc đựng trầm hương loại tốt nhất xông cho anh tôi, một ả mang nước hoa hồng vẩy lên mặt, lên tay anh tôi. Thấy mình được đối xử trọng vọng như vậy, anh tôi sướng mê.

Sau cái lễ tiết ấy, thiếu phụ truyền cho các nô tì hồi nãy đàn hát hãy tiếp tục cuộc hòa nhạc. Các ả tuân lệnh, và trong thời gian ấy, thiếu phụ gọi một nô tì khác sai dẫn anh tôi đi và bảo: “Hãy làm cho bác ấy cái việc mày đã biết đấy, xong rồi đưa bác trở lại đây cho ta.”

Nghe nói, Băcbara vội vàng đứng phắt dậy, đến gần bà cụ. Bà cụ cũng đứng lên để đi theo ả nô tì, anh tôi hỏi bà cụ người ta định làm gì anh. Bà cụ thầm thì trả lời:

— Ấy là tại tính bà chủ chúng tôi thích chuyện hiếu kỳ, bà muốn biết bác hóa trang thành đàn bà thì trông nó ra làm sao; con nô tì này được lệnh dẫn bác đi tô lông mày, cạo ria mép và ăn mặc quần áo phụ nữ.

— Muốn tô lông mày cho tôi thế nào thì cứ việc tô; - anh tôi đáp - tôi bằng lòng bởi vì sau đấy có thể rửa đi, nhưng cạo ria mép thì cụ biết là tôi không thể nào đồng ý vì sau đây không còn có ria mép, tôi còn dám vác mặt đi đâu?

— Ấy bác chớ có phản đối những điều người ta yêu cầu, - Bà cụ nói - Người ta yêu bác, người ta muốn làm cho bác sung sướng, tại sao lại vì cái bộ ria mép xấu xí mà khước từ một ân huệ tuyệt diệu nhất mà một người đàn ông có thể có được.

Băcbara đành chịu những lý lẽ của bà cụ, và chẳng nói chẳng rằng, anh chàng để cho ả nô tì đưa vào một gian buồng, lấy son đỏ tô lông mày, cạo ria mép. Đột nhiên ả chuẩn bị bắt đầu cạo râu cằm. Sự dễ bảo của anh tôi chỉ có thể đến đấy. Anh tôi kêu lên: “Ồ! Về bộ râu cằm thì tôi tuyệt đối không thể nào cho cạo được đâu.”

Ả nô tì nói rằng nếu anh tôi không đồng ý cho cạo râu thì cạo ria cũng là vô ích thôi, một bộ mặt có râu thì làm sao đi đôi với một bộ quần áo đàn bà được; thật đáng ngạc nhiên sao một người đàn ông, sắp chiếm được con người xinh đẹp nhất thành phố Bátđa, lại quan tâm đến bộ râu của mình quá như vậy. Bà cụ đứng bên ngoài, lại thêm thắt vào nhiều lý lẽ khác nữa. Bà cụ dọa anh tôi, không khéo sẽ không còn được phu nhân ân cần nữa, bà cụ còn nói với anh tôi bao nhiêu điều khác khiến cho anh tôi lại vui lòng để cho họ muốn làm gì thì làm.

Hóa trang thành phụ nữ xong, ả nô tì dẫn anh tôi đến trước người đàn bà trẻ, nàng trông thấy phá ra cười sằng sặc đến nỗi ngã ngửa ra trên chiếc sập đang ngồi. Đám nô tì cũng vừa cười vừa vỗ tay, làm cho anh tôi rất lúng túng không biết nên xử sự thế nào. Người đàn bà trẻ ngồi lên, và vẫn không hết cười, nói với anh tôi: “Sau cách cư xử chí tình của bác đối với tôi, tôi thật là không phải nếu không yêu bác hết lòng; nhưng vì tình bác đối với tôi, xin bác hãy làm cho tôi một việc nữa, tức là cứ ăn mặc như vậy mà múa đi”. Anh tôi vâng lời và thiếu phụ cùng tất cả đám nô tì cũng cùng nhảy múa và reo cười như những người điên. Sau khi nhảy múa một lúc, toàn thể mọi người xô vào anh tôi, thi nhau mà tát, mà đấm, mà đạp, đến nỗi anh tôi ngã xuống đất gần như mất trí. Bà cụ đến nâng anh tôi dậy, rồi không để cho anh tôi kịp bực mình về cách đối xử tàn tệ vừa rồi, bà cụ rỉ tai: “Thôi hãy vui lòng, sắp xong những điều phải chịu đựng rồi đấy, bác sắp được trả công rồi. Giờ bác chỉ còn phải làm một việc nữa thôi, một việc nhỏ nhặt thôi mà. Ấy là chủ tôi có thói quen, sau khi đã có chén rượu như ngày hôm nay, chỉ bằng lòng cho những người mà bà yêu đến gần khi họ chỉ mặc áo lót. Khi đã mặc như vậy, bà sẽ chạy dọc hành lang trước họ một quãng, từ buồng này sang buồng khác cho đến khi họ đuổi kịp và bắt được. Đó cũng là một điều kì quặc nữa của bà. Dù bà có chạy trước bao nhiêu, bác nhanh nhẹn và tỉnh táo thế này, chẳng mấy chốc mà tóm được bà thôi. Vậy bác hãy cởi áo ngoài ra nhanh lên, chớ e ngại gì sất.”

Anh tôi đã đi quá xe cho nên không thể lùi lại được nữa. Anh cởi áo ngoài, trong khi người đàn bà trẻ tuổi cũng bỏ áo dài, chỉ mặc một chiếc váy ngắn để chạy cho nhẹ nhàng hơn. Khi hai người chuẩn bị xong, thì người đàn bà tiến lên trước chừng hai chục bước rồi vùng chạy nhanh một cách kỳ lạ. Anh tôi ráng hết sức đuổi theo, làm cho tất cả bọn nô tì lại phá lên cười và vỗ tay. Thiếu phụ không những đã bứt xa khỏi anh tôi ngay từ khoảng cách lúc đầu mà mỗi lúc càng bỏ xa hơn. Nàng chạy hai ba vòng quanh hành lang, rồi biến mất vào một lối rẽ mà anh tôi đã biết. Băcbara vẫn đuổi theo, thấy nàng mất hút trong lối đi ấy, đành phải chạy chậm lại vì tối. Cuối cùng, trông thấy một vệt sáng, anh tôi liền tiếp tục chạy về phía ấy rồi bước qua một cái cửa, cửa này đóng lại ngay khi anh vừa bước qua. Anh tôi cực kỳ ngạc nhiên thấy mình ở giữa một khu phố của những người thợ da. Họ cũng ngạc nhiên không kém khi trông thấy anh tôi mặc áo lót, lông mày tô đỏ, râu ria cạo trụi. Tất cả đều vỗ tay, la ó, một vài người chạy theo cầm theo những tấm da phát vào mông anh tôi. Họ còn giữ anh tôi lại, đặt anh tôi lên lưng một con lừa tình cờ bắt được và rong anh tôi đi khắp thành phố cho mọi người chê cười.

Khốn khổ hơn nữa, lúc đi ngang qua nhà viên án sát, ông ta muốn rõ do đâu có câu chuyện ồn ào. Các bác thợ da nói rằng họ trông thấy anh tôi ăn mặc như vậy đi ra từ cổng thông ra đường của một ngôi nhà các phu nhân quan tể tướng ở. Thế là viên án sai đánh anh chàng Băcbara khốn khổ của tôi một trăm roi vào gan bàn chân rồi cho áp dẫn ra ngoài thành phố, cấm tuyệt từ nay không bao giờ được đặt chân trở vào.

Muôn tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - tôi thưa với hoàng đế Môxtanxê Bilat - chuyện ông anh thứ hai của tôi là như vậy đó. Anh tôi không biết phu nhân của các bậc đại thần quyền thế nhất của ta thỉnh thoảng cũng giải trí bằng cách bày ra những trò chơi kiểu ấy, để cho những anh chàng trẻ tuổi nào ngốc nghếch thì sa vào bẫy.

Và lão thợ cạo không ngừng lời, mà chuyển sang luôn câu chuyện về ông anh thứ ba của lão.

CHUYỆN NGƯỜI ANH THỨ BA CỦA LÃO THỢ CẠO

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, anh ba tôi tên là Bắcbác vốn mù lòa. Số phận hẩm hiu buộc anh tôi phải hành khất. Hằng ngày, anh tôi đi từ nhà này sang nhà khác kiếm ăn. Anh tôi quen các phố xá đến nỗi không cần có người dắt cũng đi được một mình. Anh tôi có thói đến đập cửa từng nhà, và chỉ lên tiếng trả lời khi có người ra mở. Một hôm, anh tôi đến gõ cửa một ngôi nhà. Chủ nhà, chỉ có một mình, cất tiếng hỏi: “Ai đấy?”. Anh tôi không trả lời mà gõ cửa lần nữa. Chủ nhà lại hỏi: “Ai đấy?”, nhưng vô ích, không một tiếng trả lời. Ông ta xuống cầu thang, mở cửa và hỏi anh tôi muốn gì. Bắcbác nói: “Xin ông làm phúc bố thí cho tôi một chút gì.”

— Hình như bác mù, có phải không? - chủ nhà hỏi.

— Thưa ông, vâng. - anh tôi đáp.

— Đưa tay đây, - chủ nhà nói.

Anh tôi chìa tay ra, tưởng nhận được của bố thí, nhưng chủ nhà chỉ cầm lấy và giúp anh lên tận buồng ông ta. Bắcbác tưởng chủ nhà cho mình được lên ăn cơm cùng, bởi vì nhiều lần điều đó đã từng xảy ra. Khi hai người đã vào trong buồng, chủ nhà buông tay anh tôi ra, ngồi về chỗ của mình, rồi lại hỏi anh tôi muốn gì. Bắcbác đáp: “Tôi đã thưa với ông, xin ông làm phúc bố thí cho tôi một chút gì.”

— Bác mù à - chủ nhân nói - điều duy nhất tôi có thể giúp bác là cầu xin Thượng đế làm cho mắt bác sáng ra.

— Ông có thể nói điều đó từ dưới cửa, có phải đỡ cho tôi phải leo lên đến tận đây không? - anh tôi bảo.

— Tội nghiệp cho các bác quá nhỉ. Thế tại làm sao khi bác gõ cửa lần đầu, người ta hỏi “Ai đấy?” bác lại không chịu trả lời ngay? Tại sao bác lại bắt người khác phải xuống cầu thang để được nói chuyện với bác?

— Vậy thì ông muốn làm gì tôi nào? - anh tôi hỏi.

— Tôi nhắc lại một lần nữa, - chủ nhân đáp - tôi chẳng có gì để cho bác cả.

— Vậy thì ông hãy giúp tôi xuống cầu thang như ông đã dắt tôi lên.

— Cầu thang ở ngay trước mặt bác; - chủ nhân trả lời - nếu bác muốn xuống thì cứ việc xuống lấy một mình.

Anh tôi lần xuống, nhưng mới đến giữa cầu thang thì bước hụt chân ngã lăn quay, đầu và hông dập xuống rất đau. Vất vả lắm, anh tôi mới đứng dậy được và đi ra khỏi nhà, vừa than thân trách phận vừa nguyền rủa người chủ nhà: lão này chỉ cười hô hố.

Anh tôi ra khỏi nhà vừa lúc hai người mù bạn của anh đi ngang qua, nhận ra tiếng anh tôi. Họ dừng lại hỏi anh làm sao thế. Anh tôi kể lại việc vừa xảy ra, phàn nàn suốt ngày chưa xin được một tí gì, và nói thêm: “Xin các bạn hãy cùng về nhà tôi, cho tôi lấy vài đồng trong số tiền chung của chúng ta dành dụm, để mua thức gì ăn tối.”

Hai người mù kia đồng ý, anh tôi dẫn họ về nhà anh.

Điều cần lưu ý là lão chủ nhà vừa ngược đãi anh tôi ấy là một tên ăn trộm, vốn khôn khéo và tinh ranh. Qua cửa sổ, lão nghe được điều Bắcbác nói với các bạn; bởi vậy lão xuống thang đi theo và cùng họ vào một gian nhà rách nát nơi anh tôi ở. Hai người mù ngồi yên chỗ, anh tôi nói: “Các anh ơi, phải đóng cửa lại, và xin các anh chú ý xem có người lạ ở trong nhà này không”. Nghe câu đó, lão ăn trộm rất bối rối, nhưng chợt thấy một sợi dây tình cờ đã buộc sẵn vào trần nhà, lão liền bám vào và đu lên trên không, trong lúc ba người mù đóng cửa lại rồi đi vòng quanh gian buồng vừa sờ soạng khắp mọi nơi bằng cái gậy. Chờ cho ba người mù làm xong công việc và trở về chỗ ngồi, lão ăn trộm buông sợi dây xuống nhẹ nhàng đến ngồi cạnh anh tôi. Anh tôi tưởng chỉ có một mình với hai người bạn mù, bèn nói với họ: “Các bạn ạ, vì các bạn giao cho tôi nhiệm vụ giữ số tiền mà ba ta cùng xin được từ lâu nay, tôi muốn các bạn biết rõ tôi không phải là không xứng đáng với lòng tin cậy đó. Lần đếm tiền gần đây nhất, chúng ta đã có một vạn bỏ trong mười cái túi. Tôi xin lấy ra cho các bạn thấy là tôi không hề tơ hào một xu.”

Vừa nói anh tôi vừa đưa tay lục dưới đống quần áo rách ở bên cạnh, lấy ra từng cái túi một vừa trao cho các bạn mù, vừa nói: “Đấy các bạn có thể nhấc thử nặng nhẹ để xem thử các túi có còn đầy không hoặc là nếu các bạn muốn thì chúng ta cùng nhau đếm lại”. Hai người bạn trả lời họ hoàn toàn tin cậy anh tôi, anh tôi liền mở một cái túi lấy ra mười đồng đra-cmơ. Hai người kia cũng lấy ra mỗi người chừng ấy.

Anh tôi lại cất mười túi tiền vào chỗ cũ. Sau đấy, một người mù nói không cần phải tiêu pha gì cho bữa ăn tối, những kẻ hảo tâm đã bố thí cho anh ta các thứ đủ cho cả ba người ăn tối hôm nay rồi. Anh ta vừa nói vừa lôi ra khỏi bị nào bánh mỳ, nào phó-mát và một vài trái cây, đặt tất cả lên mặt bàn, rồi cả ba bắt đầu đánh chén. Lão ăn trộm ngồi bên phải anh tôi, chọn những thứ ngon nhất và cùng ăn với họ; nhưng cho dù lão cố hết sức cẩn thận để đừng gây ra tiếng động. Bắcbác vẫn nghe được tiếng răng lão nhai, anh tôi liền hô hoán: “Chết chúng ta rồi, có một người lạ ở đây”. Lập tức, anh tôi vươn tay ra túm lấy cánh tay lão, rồi anh tôi nhảy bổ vào người lão, vừa kêu vừa đấm. Hai người mù kia cũng kêu lên và xông vào đánh. Lão ăn trộm cố hết sức chống cự. Vì lão khỏe mạnh, vạm vỡ, lại có ưu thế là trông thấy rõ cần nhắm vào đâu mà đánh, cho nên lão đấm thật khỏe khi anh mù này, khi thì anh mù kia, và lúc gỡ được ra rồi thì lão cũng kêu ầm lên là có trộm, tiếng to hơn cả ba người mù.

Hàng xóm nghe thấy tiếng kêu chạy vội đến, phá cửa xông vào, và vất vả lắm mới gỡ được những người đang đánh nhau; cuối cùng đã gỡ ra được, họ hỏi vì sao có chuyện bất hòa.

Anh tôi, tay vẫn không buông lão ăn trộm, miệng kêu to: “Thưa các ngài, người mà tôi túm được đây là một tên ăn trộm, nó vào đây định nẫng tiền của chúng tôi”. Lão ăn trộm, từ lúc vừa thoáng trông thấy bà con hàng xóm chạy vào, đã nhắm mắt giả làm người mù, liền đáp: “Thưa các ngài, hắn nói láo. Tôi xin thề trước Thượng đế, tôi là đồng bọn với chúng nó, canh ti tiền với chúng nó, thế mà chúng nó không chịu chia phần cho tôi. Chúng nó ba đứa xúm đánh tôi, xin các ngài minh xét cho”. Bà con hàng xóm chẳng ai muốn dính vào chuyện cãi cọ giữa mấy người mù, liền dẫn tất cả đến cửa quan.

Đến trước mặt viên án sát, lão ăn trộm vẫn giả làm người mù; lão không chờ người ta hỏi đã nói trước: “Bẩm quan lớn, quan là đấng phụ mẫu thay mặt hoàng đế để giữ gìn công lý, con xin khai rằng cả ba người bạn con và con, bốn chúng con đều là phạm tội, nhưng vì chúng con đã ăn thề với nhau có bị đánh đòn mới chịu khai, nếu quan lớn muốn biết chúng con phạm tội gì, xin quan ra lệnh đánh bắt đầu từ con đây.” Anh tôi muốn nói nhưng người ta bắt phải ngồi im.

Thế là lão ăn trộm bị lôi ra đánh đòn; lão cố kiên gan chịu đựng hai hoặc ba chục roi. Nhưng sau, lão giả đò đau quá, không chịu nổi lão mở to cả hai mắt, rồi kêu van viên án sát tha tội. Trông thấy vậy, viên án sát lấy làm ngạc nhiên: “Tên hung ác kia, chuyện này là thế nào?”

— Bẩm quan lớn - tên ăn trộm đáp - con sẽ xin khai thật một điều bí mật quan trọng, và để làm bằng rằng quan giữ lời hứa xin quan đưa cho con cái nhẫn quan đeo ở tay mà quan vẫn dùng để làm con dấu; con xin sẵn sàng cung khai tất cả những điều bí mật.

Viên án sát cho ngừng đánh đòn, tháo nhẫn đưa cho lão và hứa sẽ tha tội cho. Lão ăn trộm nói tiếp: “Tin tưởng vào lời hứa của quan lớn, con xin thú thật là cả ba người bạn con và con, chúng con đều sáng mắt cả. Chúng con giả người mù để dễ ra vào các nhà, và đi sâu vào tận các buồng của phụ nữ nhằm lợi dụng sự yếu đuối của các bà. Con xin thú thật nữa rằng nhờ cái mẹo ấy mà chúng con kiếm được một vạn đồng đracmơ. Hôm nay, con bảo các bạn ấy lấy hai nghìn năm trăm đồng phần của con, họ từ chối bởi vì con tuyên bố là con giải nghệ, họ lo con đi tố giác họ. Và chính vì con khẩn khoản đòi chia phần của mình, họ mới xô vào đánh đập con, việc đó có các ông các bà vừa dẫn chúng con lại hầu quan lớn đây làm chứng cho. Bẩm quan lớn, con xin quan lớn minh xét cho, bắt họ trả cho con hai nghìn năm trăm đồng đracmơ, tiền của con. Nếu quan lớn muốn cho các bạn con thú nhận sự thật như con mới khai ra, xin quan lớn cho đánh đòn họ gấp ba số đòn vừa đánh con, quan lớn sẽ thấy họ mở mắt ra lành lặn giống như con cho mà xem.”

Anh tôi và hai người mù kia phân trần, song viên án sát không buồn nghe: “Đồ vô lại, ra chúng mày giả vờ mù để rồi lợi dụng lòng nhân từ mà lừa dối người ta, chúng mày phạm những hành động xấu xa quá đáng như thế đấy!”

— Nó nói dối! - anh tôi kêu lên - Bảo rằng mắt chúng tôi sáng là không đúng, có trời đất chứng giám cho.

Mọi điều anh tôi nói đều vô ích: hai người bạn và anh tôi mỗi người bị đánh hai trăm roi. Viên án sát vẫn chờ họ mở mắt ra, và cho việc không thể nào thực hiện ấy là một sự ngoan cố. Trong lúc ấy, lão ăn trộm lại nói với các người mù: “Khổ thân các anh, các anh hãy mở mắt ra đi, các anh chờ chết đòn hay sao đấy?” Rồi lão lại thưa với viên án sát: “Bẩm quan lớn, con thấy rõ chúng nó cố tình gian trá đến cùng, chẳng bao giờ chúng nó chịu mở mắt ra đâu, có lẽ chúng nó sợ xấu hổ không dám nhìn vào mặt những người trông thấy chúng và đang lên án chúng. Tốt hơn hết là xin quan tha tội cho chúng và cho người đi với con lấy một vạn đồng đracmơ chúng nó giấu ở nhà.”

Viên án sát bằng lòng ngay. Quan cho một tên lính đi theo lão ăn trộm lấy mười túi tiền đem về. Quan sai lấy hai nghìn năm trăm đồng đưa cho lão ăn trộm, còn bao nhiêu giữ lấy làm phần mình. Còn đối với anh tôi và hai người mù kia, quan tỏ lòng thương hại, , chỉ đuổi đi thôi.

Vừa được tin về việc xảy ra, tôi vội vàng chạy đến. Anh tôi kể lại điều không may, tôi bí mật đưa anh tôi trở lại thành phố. Tôi cũng có thể đến hầu viên án sát để minh oan cho anh tôi và đòi trừng trị lão ăn trộm theo đúng tội của nó, song không dám vì sợ lại mua vào thân mình một chuyện không hay khác chăng.

Tôi thuật xong câu chuyện về ông anh mù lòa của tôi như thế đấy. Hoàng đế cũng cười không kém những câu chuyện Người vừa nghe trước. Người lại ra lệnh ban thưởng cho tôi; song không chờ lệnh của vua, tôi bắt đầu kể luôn về ông anh thứ tư của tôi:

CHUYỆN NGƯỜI ANH THỨ TƯ CỦA LÃO THỢ CẠO

Aneu là tên ông anh thứ tư của tôi. Anh tôi trở nên chột mắt trong trường hợp mà tôi sắp được vinh dự thuật hầu bệ hạ. Anh tôi vốn làm nghề đồ tể. Anh tôi có biệt tài nuôi và luyện các cừu đực chọi nhau; nhờ vậy anh tôi làm quen và kết bạn được với nhiều vị quan to thích xem cừu chọi và nuôi cừu chọi trong nhà. Vả chăng, anh tôi cũng rất lắm khách. Trong cửa hiệu của anh tôi bao giờ cũng có những loại thịt tốt nhất ở lò mổ, vì anh rất giàu, anh không tiếc tiền để có được loại thịt ngon nhất.

Một hôm, anh tôi đang ngồi trong cửa hiệu thì một lão già có một bộ râu bạc dài đến mua sáu cân thịt, trả tiền rồi đi. Anh tôi thấy số tiền ấy đẹp, rất trắng và đúc khéo quá, liền bỏ riêng trong một chiếc hộp cất vào một chỗ. Suốt năm tháng, lão già ấy ngày nào cũng đến mua đến ngần ấy thịt, cũng trả loại tiền giống như thế, và anh tôi lại tiếp tục để ra một nơi.

Cuối thời gian đó. Aneu muốn mua một số cừu và định lấy số tiền đẹp ấy ra trả nhưng khi mở hộp ra thì rất ngạc nhiên thấy không phải là bạc mà là những mẩu giấy cắt hình tròn. Anh tôi vừa đưa tay đấm mạnh vào đầu vừa kêu la hàng xóm chạy đến, mọi người đều cho là chuyện lạ khi biết rõ sự tình. Anh tôi vừa khóc vừa nói: “Cầu trời cho lão già gian dối ấy hôm nay dẫn xác đến đây với cái vẻ xảo trá của lão!” Anh vừa dứt lời thì đã nhìn thấy lão và kêu toáng lên: “Bà con ơi, hãy giúp tôi với! Hãy nghe việc lão già độc địa này lừa bịp tôi dây.” Anh tôi lại kể cho đám đông người vừa tụ tập chung quanh anh nghe như vừa kể với bà con hàng xóm. Anh tôi nói xong, lão già không chút xúc động mà lạnh lùng đáp: “Tốt hơn hết là anh hãy để cho tôi đi, và qua việc đó mà cải chính việc anh lăng nhục tôi trước bao nhiêu người, nếu không, buộc lòng tôi phải đáp lại bằng một chuyện to tát hơn nhiều.”

— Sao? Ông có gì buộc tội tôi nào? - anh tôi cãi - Tôi là một người làm ăn lương thiện, tôi chẳng sợ ai.

— Vậy anh muốn ta công bố điều đó ư? - Lão vẫn nói giọng lạnh lùng. Rồi hướng vào đám đông, lão già nói tiếp: Xin bà con biết cho, đáng lẽ phải bán thịt cừu thì tên này lại đi bán thịt người.

— Ông là một lão ăn gian nói dối, - anh tôi cãi.

— Không, không, - lão già nói - ngay giữa lúc ta đang nói chuyện với anh đây, có một người bị giết chết và treo trước cửa hiệu anh như một con cừu. Xin bà con cứ đến đây, bà con sẽ thấy tôi nói đúng hay sai.

Trước khi mở chiếc hộp để những đồng tiền bạc đã hóa thành tiền giấy, đúng là hôm ấy anh tôi có giết một con cừu, mổ thịt và bầy ra ngoài cửa hiệu như thường lệ. Anh tôi cãi điều lão già nói là sai: song dân chúng cả tin, muốn làm sáng tỏ ngay tức khắc một việc quá hung bạo. Người ta bắt anh tôi buông lão già ra, để họ giữ cho, rồi tức tốc kéo đến cửa hiệu của anh tôi. Đến nơi, mọi người nhìn thấy một người bị mổ thịt và treo lên đúng như lời cáo giác. Lão già ấy, vốn là một tay phù thủy, đã dùng phép che mắt tất cả mọi người, cũng như đã từng che mắt anh tôi, khiến cho anh tôi trông những mẩu giấy mà ngỡ là tiền thật.

Trông thấy cảnh tượng ấy, một trong số những người đang giữ Aneu, đấm anh tôi một quả và nói: “Thế nào, thằng độc ác kia, thế ra mày cho chúng tao ăn thịt người đấy ư?” Và lão già, từ nãy đến giờ vẫn theo anh tôi ráo riết, liền bồi thêm cho anh tôi một quả đấm nữa làm lòi một con ngươi anh tôi ra khỏi mắt. Tất cả mọi người đứng gần cũng đều không buông tha anh tôi. Họ không những chỉ bằng lòng đánh đập, mà lại còn dẫn anh tôi đến trước cửa quan, hơn nữa còn nhấc ra khỏi móc và mang theo cái gọi là xác người chết ấy để làm tang vật. “Bẩm quan lớn - lão phù thủy nói - quan thấy đấy, một con người dã man đến nỗi giết người và mổ thịt bán giả làm thịt cừu. Công chúng trông chờ quan lớn trị tội để làm gương.” Quan án kiên nhẫn nghe anh tôi trình bày, song câu chuyện bạc đồng hóa thành tiền giấy nghe khó tin quá, quan cho là anh tôi ăn gian nói dối, và căn cứ vào bằng chứng tự mắt mình nhìn thấy, quan sai đánh anh tôi năm trăm roi. Sau đấy, buộc anh tôi phải chỉ chỗ cất tiền bạc của mình, quan đoạt tất, rồi sau khi cho để anh tôi trên lưng một con lừa bêu khắp thành phố trong ba ngày liền, quan bắt anh tôi đi đày chung thân biệt xứ.

Khi câu chuyện bi thảm ấy xảy ra cho anh thứ tư của tôi, tôi không có mặt ở Bátđa. Anh tôi lui về một nơi hẻo lánh, ở đấy cho đến khi chữa khỏi trận đòn đánh nát cả lưng. Khi đã đi lại được rồi, anh tôi theo đường tắt ban đêm đến một thành phố không có ai biết, mua một ngôi nhà ở đấy và hầu như không bao giờ ra khỏi cửa. Cuối cùng, chán cảnh sống du dú trong nhà, anh tôi một hôm đi dạo chơi một vùng ở ngoại ô, chợt nghe thấy tiếng ầm ầm của một đoàn kỵ sĩ đang tới phía sau mình. Lúc ấy, anh tôi tình cờ đứng cạnh cổng một ngôi nhà lớn. Sau những việc đã xảy ra trước kia, cái gì cũng làm anh tôi sợ, anh tôi lo những người kỵ sĩ này tìm bắt mình, cho nên vội mở chiếc cổng vào nấp trong ấy. Đóng cổng lại, anh tôi bước vào một cái sân rộng, nhưng tôi bước vào một cái sân rộng, nhưng anh tôi vừa mới ló mặt, hai tên đầy tớ đã ập đến túm cổ tay và nói: “May quá! Chính mày lại dẫn xác đến; chúng ông vất vả ba đêm liền không được ngủ; chính nhờ số đỏ cho nên chúng ông mới còn sống đây, nếu không thì đã bị mày hại rồi.”

Bệ hạ chắc thấy rõ anh tôi kinh ngạc biết bao trước những lời nói đó: “Bà con ơi - anh tôi nói - tôi không rõ các bà con muốn gì ở tôi, có lẽ các bà con nhầm tôi với ai khác chăng.”

— Không, không, chúng tao biết rõ. Chính mày không những chỉ ăn trộm hết của cải của chủ nhà chúng tao, buộc ông ấy phải đi ăn xin, mày lại còn muốn giết hại ông ấy nữa. Nào, xem mày có mang con dao cầm ở tay đêm hôm qua khi mày rượt chúng tao không nào?

Vừa nói họ vừa lục soát người anh tôi và tìm thấy một con dao trong người. Họ tước lấy dao và kêu lên: “A, à, mày có dám chối không phải là kẻ trộm nữa không nào?”

— Ô hay! - anh tôi đáp - cứ mang dao trong người là kẻ trộm sao? Xin các ông hãy nghe câu chuyện của tôi, các ông sẽ thương hại chứ không nghĩ xấu về tôi nữa.

Nhưng bọn gia nhân không chịu nghe, chúng đạp anh tôi ngã xuống đất, lột quần áo và xé cả áo lót. Thấy những vết sẹo trên lưng anh tôi, chúng càng đánh già: “A! đồ chó, mày muốn cho chúng tao tưởng mày là một người lương thiện, nhưng cái lưng của mày lại chỉ cho chúng tao thấy điều trái ngược.”

— Than ôi! - anh tôi kêu - chắc hẳn tôi nhiều oan trái lắm, cho nên sau lần bị đánh đập bất công trước, bây giờ lại bị lần thứ hai, mà tôi có làm gì nên tội!

Hai tên đầy tớ không hề cảm động về những lời than thở ấy; chúng dẫn anh tôi đến trước cửa quan. Quan hỏi: “Tại sao mày dám cầm dao vào nhà và đuổi người ta?”

— Bẩm quan lớn, - anh chàng Aneu đáng thương đáp - con là con người vô tội nhất thế giới, nếu quan lớn không thương tình lắng nghe cho con trình bày đầu đuôi thì con chết mất thôi; không có ai đáng thương hơn con.

— Bẩm quan lớn, - một tên đầy tớ ngắt lời anh, - quan vui lòng nghe một tên trộm đã xông vào nhà người khác để cướp của giết người sao? Nếu quan lớn không tin chúng tôi, xin quan hãy nhìn lưng nó thì biết.

Vừa nói, hắn vừa vạch lưng anh tôi ra cho viên án sát xem. Viên án sát không cần tra hỏi gì thêm nữa, sai đánh một trăm roi bò lên vai anh tôi, sau đấy cho dẫn anh tôi trên lưng một con lạc đà bêu khắp thành phố, có người đi trước rêu rao: “Hãy xem những kẻ dùng vũ lực xông vào nhà người khác thì bị nghiêm trị như thế này.”

Sau khi rong khắp mọi nơi, người ta đuổi anh tôi ra khỏi thành phố, và cấm tuyệt từ nay không bao giờ được trở vào. Vài người gặp anh tôi trong tình trạng ấy báo cho tôi biết chỗ anh tôi ở. Tôi tìm đến, bí mật đưa anh tôi về Bátđa và cố sức giúp đỡ theo khả năng ít ỏi của mình.

Lão thợ cạo nói tiếp:

Hoàng đế Môxtanxê Bilat không cười về câu chuyện này như những chuyện trước. Người phàn nàn cho anh chàng Aneu đáng thương. Ngài muốn ban thưởng cho tôi một cái gì rồi cho tôi về; nhưng không để cho người ta có đủ thời giờ thực hiện lệnh đó, tôi kể tiếp: “Muôn tâu bệ hạ, bệ hạ thấy rõ là tôi ít lời, và bệ hạ đã hạ cố nghe tôi kể đến đây, thì xin bệ hạ hãy vui lòng nghe nốt những chuyện về hai ông anh còn lại của tôi. Tôi hy vọng nó cũng sẽ giải trí bệ hạ không kém gì các chuyện trước. Bệ hạ có thể sai chép thành tập, xứng đáng với thư viện của Người. Vậy thì tôi xin phép được tâu rằng ông anh thứ năm của tôi tên là Annatsa:

CHUYỆN NGƯỜI ANH THỨ NĂM CỦA LÃO THỢ CẠO

Hồi bố chúng tôi còn sống, Annatsa rất lười biếng. Lẽ ra phải làm việc để kiếm miếng ăn, anh tôi cứ đến chiều tối lại đi, ngửa tay xin và ngày hôm sau sinh sống bằng số tiền người ta bố thí mà không xấu hổ. Bố chúng tôi chết già, để lại cho chúng tôi vẻn vẹn có bảy trăm đồng đracmơ bạc. Chúng tôi chia đều, mỗi phần vừa đúng một trăm. Annatsa, chưa từng bao giờ nắm được số tiền lớn như vậy trong tay, rất lúng túng không biết dùng làm gì. Anh tôi suy nghĩ rất lâu về chuyện ấy, rồi quyết định mua đồ thủy tinh ở một cửa hiệu bán buôn lớn. Anh tôi cho tất cả vào một chiếc sọt thưa rồi chọn một cái quán rất nhỏ, ngồi xuống, dựa lưng vào tường, cái sọt để trước mặt, chờ người đến mua hàng. Trong tư thế ấy, mắt dán vào chiếc sọt, anh tôi bắt đầu mơ, vừa mơ vừa nói to đủ cho một người thợ may bên cạnh nghe: “Cái sọt này mua hết một trăm đracmơ. Đây là tất cả những gì tôi có. Bán lẻ số thủy tinh này, tôi sẽ được hai trăm đracmơ; rồi tôi dùng hai trăm đracmơ lại mua đồ thủy tinh nữa và bán được thành bốn trăm. Cứ tiếp tục như vậy, tôi sẽ thu nhặt dần dần, lên tới bốn nghìn đồng. Từ bốn nghìn, lên tám nghìn cũng dễ thôi. Khi được mười nghìn rồi, tôi sẽ bỏ nghề buôn đồ thủy tinh quay sang nghề buôn đồ ngọc, kim cương và đủ loại đá quý khác. Lúc ấy đã sẵn tiền, tôi sẽ mua một ngôi nhà thật đẹp, nhiều ruộng đất, nô lệ, hoạn nô, lừa ngựa, tôi sẽ ăn rất sang và nổi tiếng khắp nơi. Tôi sẽ gọi đến nhà tất cả những ai là nhạc công và vũ nữ trong thành phố. Không chỉ dừng lại ở đấy, tôi còn tiếp tục buôn bán và sẽ có được mười vạn đracmơ. Khi đã có trong tay mười vạn đracmơ rồi, tôi sẽ tự coi tôi như một ông hoàng, tôi sẽ cho người đi hỏi con gái quan tể tướng về làm vợ, và nói cho vị đại thần ấy biết là tôi đã nghe đồn về sắc đẹp, đức hạnh, trí thông minh và mọi phẩm cách tốt đẹp khác của con gái ông ta, và hứa rằng, ngay tối tân hôn, tôi sẽ cho ông ta một nghìn đồng tiền vàng. Nếu vị đại thần ấy láo xược không chịu gả, điều chắc chắn không thể nào xảy ra, thì tôi sẽ đến bắt cô nàng ngay trước mũi lão ta và đưa cô nàng về nhà tôi.

Trước khi cưới con gái quan tể tướng, tôi sẽ mua cho cô hai tên hoạn nô da đen trẻ nhất, khôi ngô nhất. Tôi sẽ ăn mặc như một ông hoàng, rồi cưỡi trên một con ngựa thắng một bộ yên bằng vàng ròng phủ một tấm vải cũng dệt bằng vàng nạm kim cương và ngọc. Tôi sẽ ra phố có nô lệ dẹp đường phía trước và theo hầu đằng sau, đi đến dinh tể tướng trước mắt tất cả mọi người lớn bé già trẻ trong hàng phố. Ai ai cũng vái chào tôi rất trịnh trọng. Xuống ngựa trước cổng dinh tể tướng, tôi lên cầu thang giữa đám gia nhân của tôi đứng thành hai hàng tả hữu, và tể tướng tiếp tôi như con rể, ông sẽ nhường chỗ ngồi cho tôi và xuống ngồi chỗ thấp hơn, để tỏ lòng trọng vọng. Nếu điều ấy xảy ra, và tôi hy vọng là như vậy, tôi sẽ sai hai gia nhân mang, theo mỗi đứa một túi đựng một nghìn đồng vàng mà tôi đã hứa sẽ biếu ông tối tân hôn của tôi.”, rồi trao nốt ông cái túi kia, tôi nói: “Và đây, tôi biếu ông thêm ngần ấy nữa để ông thấy rằng tôi là người trọng chữ tín, và tôi cho nhiều hơn số đã hứa.” Sau một hành động như vậy, ở đâu, người ta cũng chỉ có ca ngợi về lòng hào hiệp của tôi mà thôi.

Tôi trở về nhà với lễ tiết cũng sang trọng như vậy. Vợ tôi sẽ sai người đến mừng tôi về việc tôi đến thăm tể tướng phụ thân cô; tôi sẽ thưởng cho người ấy một chiếc áo đẹp và biếu thêm một tặng phẩm đắt tiền khi người ấy ra về. Nếu nàng muốn cho người mang tặng phẩm đến biếu tôi, tôi sẽ không nhận và đuổi kẻ mang quà về. Tôi không cho phép nàng ra khỏi nhà vì bất kỳ lý do gì mà không báo cho tôi biết trước, và khi nào tôi muốn vào nhà nàng thì sẽ vào với cách thức làm cho nàng phải kính trọng. Tóm lại, không một nhà nào khuôn phép bằng nhà tôi. Lúc nào tôi cũng sẽ ăn mặc rất sang trọng. Tối đến, khi tôi đến với nàng, tôi sẽ ngồi ở chỗ danh dự, tôi sẽ giữ vẻ nghiêm trang, không quay đầu sang phải sang trái. Tôi sẽ ít nói, và trong khi vợ tôi, đẹp như mặt trăng tròn, trang điểm chỉnh tề đứng trước mặt tôi, tôi làm ra bộ không trông thấy. Những cô hầu đứng chung quanh nàng sẽ nói với tôi: “Thưa ông chủ của chúng em, vợ ngài, kẻ nâng khăn sửa túi hèn mọn của ngài, đang đứng trước mặt ngài, nàng đang chờ được ngài đoái nhìn. Nàng đã mệt vì đứng quá lâu, ít ra xin ngài hãy cho nàng ngồi xuống.” Tôi không đáp lại một lời nào, và điều đó càng làm tăng thêm sự ngạc nhiên và nỗi đau khổ của họ. Họ sẽ quỳ sụp xuống dưới chân tôi, và sau khi để mặc cho họ van nài một lúc khá lâu; cuối cùng tôi ngẩng đầu lên và đưa mắt lơ đãng nhìn qua nàng, rồi tôi lấy lại vẻ mặt cũ, chắc là họ sẽ nghĩ rằng vợ tôi trang điểm chưa được đẹp hoặc ăn mặc chưa được sang, cho nên sẽ dẫn nàng vào buồng riêng thay đổi trang phục; về phần tôi, trong thời gian ấy, tôi sẽ đứng lên thay một bộ quần áo còn sang trọng hơn bộ trước. Các cô hầu sẽ đến khẩu cầu một lần nữa; họ sẽ nói với tôi những lời đã nói, và tôi cũng chỉ đoái nhìn vợ tôi sau khi để cho họ van xin, năn nỉ cũng lâu như lần trước. Ngay từ hôm đầu tiên sau lễ cưới, tôi sẽ bắt đầu dạy cho nàng biết cung cách để ăn ở với tôi suốt đời.

Sau lễ thành hôn, tôi sẽ lấy từ tay một gia nhân đứng ở đằng sau tôi một cái túi đựng năm trăm đồng vàng ra cho những cô chải tóc để họ ra về. Trong buồng còn lại có mình tôi với vợ tôi: nàng đi nằm trước tôi đến nằm sau, nhưng quay lưng lại nàng và suốt đêm không thèm nói một tiếng. Ngày hôm sau, chắc là nàng sẽ về phàn nàn với mẹ, tể tướng phu nhân, về sự khinh miệt và kiêu kỳ của chồng, và tôi sẽ thú vị về điều đó. Mẹ nàng sẽ đến gặp tôi, kính cẩn hôn tay tôi và nói: “Thưa ngài, - bà không dám gọi tôi là con rể, sợ nói thân mật như vậy e tôi không bằng lòng chăng, - tôi xin van ngài chớ có chê không nhìn ngó và gần gũi con gái tôi. Tôi xin quả quyết với ngài rằng em nó chỉ muốn được làm vui lòng ngài, nó yêu ngài vô cùng tha thiết”. Nhưng mặc cho bà mẹ vợ tôi nói gì thì nói, tôi không hé răng đáp lại một tiếng và vẫn giữ vẻ mặt nghiêm trang. Thế là bà phủ phục xuống dưới chân tôi, hôn chân tôi nhiều lần và nói: “Thưa ngài, có thể nào ngài nghi ngờ đức hạnh của con gái tôi? Tôi xin bảo đảm với ngài rằng em không bao giờ rời mẹ nửa bước, và ngài là người đầu tiên được nhìn thẳng vào mặt em. Xin ngài thôi chớ làm em tủi nhục, ngài hãy hạ cố nhìn em, nói chuyện với em, hãy khích lệ em thực hiện ý định cố gắng làm vui lòng ngài trong mọi công việc.” Tất cả những lời nói đó cũng không làm tôi xúc động; bà mẹ thấy như vậy, bà sẽ lấy một chén rượu đặt vào tay con gái và bảo: “Con hãy tự tay mời chồng con chén rượu này, có lẽ chồng con không nỡ nào từ chối một bàn tay xinh đẹp như tay con”. Vợ tôi sẽ nâng chén rượu đến, đứng run rẩy trước mặt tôi. Khi nàng thấy tôi không quay lại nhìn mà vẫn tiếp tục rẻ rúng, nàng sẽ nói với tôi, nước mắt lưng tròng: “Lang quân yêu quý của em ơi, em van chàng, hãy ban cho người tì thiếp hèn mọn này cái ân huệ là vui nhận ly rượu nhạt từ tay em, trời sẽ ban phước cho chàng”. Tôi sẽ nhất định không nhìn, không nói với nàng; nàng càng khóc lóc nhiều hơn và đưa chén rượu tận miệng tôi: “Thưa lang quân yêu quý, chừng nào chàng chưa cạn chén thì em chưa chịu thôi”. Thế là, chán chường vì những lời van vỉ của nàng, tôi nhìn nàng một cách dữ tợn, thẳng tay tát một cái vào má và giơ chân đạp mạnh đến nỗi cô nàng bắn ra xa sang bên kia chiếc sập.

Anh tôi quá đắm đuối trong những ảo ảnh hão huyền ấy, như là chuyện có thật, đến nỗi co chân đạp mạnh một cái, không may trúng vào chiếc sọt đựng đồ thủy tinh, hất tung các thứ từ trong quán ra đường phố, vỡ tan tành thành hàng nghìn mảnh.

Người thợ may hàng xóm, đã nghe được hết những lời nói kỳ cục của anh tôi từ đầu, phá ra cười khi thấy chiếc sọt lăn xuống đường phố. Y bảo anh tôi: “Chao ôi! Chú mày thật là một con người chả ra làm sao. Sao chú mày không biết xấu hổ đáng chết đi được vì đang tâm hành hạ một người vợ trẻ chưa hề làm gì đáng cho chú mày phàn nàn? Chú mày phải thô bạo lắm mới rẻ rúng những giọt nước mắt và vẻ kiều diễm của một con người đáng yêu như vậy! Nếu tao ở vào địa vị tể tướng bố vợ của chú mày, tao sẽ sai đánh chú mày một trăm roi gân bò, rồi cho bêu chú mày khắp thành phố với những lời rêu rao xứng đáng với chú mày.”

Trước cơn tai biến ác hại ấy, anh tôi tỉnh ra, và thấy là do sự kiêu ngạo không ai chịu đựng nổi của mình cho nên mới đến nông nổi này, anh tôi tự tát vào mặt, xé áo quần và kêu khóc thảm thiết, làm cho hàng xóm chạy đến; những người đang đi đến nhà thờ để cầu kinh trưa ngoài phố cũng dừng lại. Vì hôm ấy là thứ sáu, cho nên có đông người đi lễ hơn ngày thường. Một số người thương hại Annatsa, còn những người khác chỉ cười mũi về cuồng vọng của anh. Sự kiêu ngạo trong đầu óc tan biến hẳn cùng với của cải, anh tôi càng khóc lóc, cay đắng hơn cho số phận mình thì một bà mệnh phụ cưỡi một con la thắng bộ yên rất sang, đi ngang qua trước cửa. Bộ dạng anh tôi làm bà ta thương hại; bà hỏi vì sao anh khóc. Người ta chỉ trả lời đấy là một con người đáng thương đã mang hết số tiền mình đi mua một sọt thủy tinh, chẳng may cái sọt rơi xuống làm đổ vỡ hết cả. Thế là bà mệnh phụ quay lại bảo viên hoạn nô theo hầu: “Hãy cho anh ta tất cả số tiền chú đang giữ.” Viên hoạn nô tuân lệnh, đặt vào tay anh tôi một cái túi đựng năm trăm đồng tiền vàng. Annatsa tưởng có thể chết giấc vì mừng khi cầm trong tay số tiền đó. Anh tôi hết lòng đa tạ bà mệnh phụ rồi đóng cửa quán - mà sự có mặt của anh đã trở thành vô ích - và anh trở về nhà.

Anh tôi đang suy nghĩ miên man về hạnh phúc lớn lao vừa đến với mình thì chợt nghe tiếng gõ cửa. Trước khi ra mở, anh tôi hỏi ai và nhận ra tiếng một người đàn bà đáp lại. Anh tôi ra mở cửa. Người đàn bà nói: “Con à, già có một điều muốn xin con: đã đến giờ cầu kinh rồi, già muốn rửa mặt để đi lễ. Con hãy vui lòng cho già vào nhà, và cho già xin một chậu nước.” Anh tôi nhìn kỹ người đàn bà, thấy đó là một người đã cao tuổi. Mặc dù không quen biết, anh tôi vẫn vui lòng chấp nhận điều bà cụ yêu cầu. Anh tôi lấy cho bà một chậu nước đầy, rồi trở về chỗ ngồi vẫn mải mê suy nghĩ về việc vừa xảy ra. Anh tôi bỏ tiền vàng vào một chiếc túi dài và hẹp để tiện vận quanh thắt lưng. Trong thời gian ấy, bà cụ cầu kinh, và khi cầu xong, đến trước anh tôi, vái lạy hai lần, dập đầu xuống đất như thể muốn cầu Thượng đế, rồi đứng lên hết lời chúc tụng và cảm tạ anh tôi. Vì bà lão ăn mặc cũng khá tồi tàn và có vẻ quá quỵ luỵ, anh tôi tưởng bà muốn xin bố thí, liền đưa cho hai đồng tiền vàng. Bà cụ ngạc nhiên thụt lùi, làm như vừa bị người ta lăng nhục: “Trời! thế này là thế nào? Thưa ngài, có thể nào ngài cho già này là một trong những kẻ khốn nạn chuyên nghề xông vào nhà người ta để hành khất? Xin ngài hãy cầm lại số tiền của ngài, tôi không cần đến. Tôi là người nhà một phu nhân trẻ tuổi trong thành phố này, đã hết sức xinh đẹp, lại rất giàu có, bà ta chẳng để cho tôi thiếu thứ gì.

Anh tôi không tinh ý nhận ra sự ranh ma của bà lão, bà từ chối không nhận hai đồng tiền vàng để kiếm chác to hơn. Anh tôi hỏi bà có thể sắp xếp cho anh được vinh hạnh gặp người đàn bà ấy không. Bà lão đáp: “Rất vui lòng, bà ta sẽ rất sung sướng được kết hôn với ngài, và khi đã lấy được bà rồi thì ngài sẽ làm chủ tất cả của cải của bà. Ngài hãy cầm lấy tiền của ngài, và đi theo tôi.” Vui mừng vừa được một số tiền lớn, và ngay sau đấy lại gần như sắp được lấy một người vợ vừa đẹp vừa giàu, anh tôi tít mắt lại, không còn biết suy nghĩ gì nữa. Anh tôi cầm năm trăm đồng vàng đi theo bà cụ.

Bà lão đi trước, anh tôi theo sau, hai người mải miết bước cho đến khi tới trước cổng một ngôi nhà lớn. Bà lão gõ cửa. Một nữ nô tì người Hy-Lạp mở cổng. Bà lão nhường anh tôi vào trước, rồi đi băng qua một cái sân lát đá đẹp, dẫn anh tôi vào một căn phòng mà đồ đạc bày biện sang trọng xác nhận ý kiến của bà nói về nữ chủ nhân ngôi nhà. Trong khi bà lão đi báo tin cho bà chủ nhà, anh tôi ngồi xuống và vì nóng bức, anh cất khăn đội đầu và đặt xuống bên cạnh. Lát sau, bà chủ nhà vào, sắc đẹp của bà làm cho anh tôi còn ngạc nhiên hơn cả cách ăn mặc sang trọng. Vừa trông thấy bà, anh tôi đứng lên. Bà chủ nhà duyên dáng mời anh tôi ngồi, rồi đến ngồi xuống bên cạnh. Bà chủ nhà tỏ ý vui mừng được gặp anh tôi. Sau vài ba câu tình tứ bà bảo: “Ở đây không được tiện lắm, anh đưa tay cho tôi, chúng ta sang bên này.” Vừa nói bà vừa giơ tay cho anh tôi nắm và dẫn vào một gian buồng cách biệt. Nói chuyện được một lúc, bà vừa nói vừa từ giã anh tôi: “Anh cứ ở đây, em trở lại ngay.” Anh tôi chờ, nhưng không phải người đàn bà trở lại mà là một tên nô lệ da đen cao lớn cầm một thanh gươm đi vào, nó nhìn anh tôi một cách dữ tợn và ngạo nghễ hỏi: “Mày làm gì ở đây?” Annatsa phát khiếp đến nổi không đủ sức trả lời. Tên nô lệ lột hết quần áo của anh tôi, đoạt số vàng anh mang trong người, rồi chém anh tôi nhiều nhát gươm, nhưng may chỉ phạm vào thịt. Con người khốn khổ ngã lăn ra đất và nằm im không cựa quậy mặc dầu còn tỉnh, tên nô lệ tưởng anh tôi đã chết rồi, gọi lấy mười con nô tỳ người Hy Lạp mang đến cả chậu đầy. Chúng lấy muốn xát vào vết thương của anh tôi; mặc dù hết sức đau đớn, anh tôi nhanh trí cắn răng chịu đựng không để lộ một dấu hiệu nào tỏ ra là còn sống. Tên nô lệ da đen và con nô tì Hy-lạp bỏ đi khỏi, mụ già đã đưa anh tôi vào cạm bẫy đến và cầm chân anh tôi lôi tới một chiếc cửa sập mở ra và ném anh tôi xuống. Anh tôi rơi xuống một hầm ngầm giữa xác chết của những người đã bị ám hại trước. Thoạt đầu anh tôi ngất đi, khi tỉnh lại mới nhận ra điều đó. Nhờ có muốn xát vào vết thương cho nên anh tôi không chết. Sức lực anh tôi hồi lại dần dần, anh tôi đứng lên được, và hai ngày sau, anh tôi mở chiếc cửa sập vào ban đêm và lẻn trốn đến một góc kín trong sân chờ cho đến tảng sáng. Đấy là lúc mụ già đáng ghét mở cổng ra đường, đi kiếm một cái mồi khác. Để cho mụ khỏi trông thấy, một lát sau anh tôi mới theo ra khỏi hang sói ấy rồi đến ẩn ở nhà tôi, anh tôi kể với tôi tất cả những việc xảy ra trong một thời gian ngắn ngủi.

Sau một tháng anh tôi khỏi hẳn vết thương nhờ những phương thuốc thần diệu mà tôi chạy chữa cho. Anh tôi định bụng sẽ trả thù mụ già đã lừa dối, anh tôi quá độc ác như vậy. Anh tôi khâu một cái túi có thể đựng năm trăm đồng tiền vàng, rồi lấy mảnh chai cho vào giả làm tiền.

Anh tôi đeo chiếc túi quanh người, ngang thắt lưng cải trang thành một bà cụ già, và giấu một thanh gươm dưới áo. Một buổi sáng, anh tôi gặp mụ già đang đi dạo trong phố, tìm cơ hội để đánh bẫy những người có tiền. Anh tôi đến gần và giả giọng đàn bà: “Cụ có cái cân tiểu ly nào cho tôi mượn với. Tôi là một người từ Ba-Tư mới đến. Tôi mang theo năm trăm đồng vàng tôi muốn cân thử xem có đúng không.

— Cụ ơi, - mụ già đáp, - thật may cho cụ, gặp tôi chứ không phải ai khác. Cụ đến đây, chỉ việc đi theo tôi, tôi sẽ đưa cụ đến nhà con trai tôi, nó làm nghề đổi tiền, nó sẽ vui lòng cân hộ, đỡ cho cụ khỏi phải phiền. Chúng ta chớ để mất thời gian, phải đến ngay trước khi nó ra cửa hiệu.

Anh tôi theo mụ đến ngôi nhà mụ đã đưa anh tôi đến lần trước, vẫn con nô tì Hy-lạp ấy ra mở cổng.

Mụ già dẫn anh tôi vào buồng. Một lát sau, người mà mụ bảo là con trai ấy chính là tên nô lệ da đen hung tợn, nó bảo anh tôi: “Mụ già chết tiệt kia, hãy đứng lên vào đi theo ta.” Nó vừa nói vừa đi lên trước, dẫn anh tôi đến chỗ nó định giết hại. Anh tôi đứng dậy đi theo, và rút thanh gươm giấu dưới áo ra, chém một nhát rất ngọt vào gáy nó đến nỗi đầu nó rơi ngay xuống đất. Một tay anh tôi xách thủ cấp, một tay kéo xác nó đến tận cái hầm ngầm rồi ném cả xác lẫn đầu nó xuống đấy. Con nô tì người Hy-lạp đã quen với thủ đoạn cũ, lát sau bưng chậu muối đi ra; nhưng vừa trông thấy Annatsa (đã cất tấm chàng mạng che mặt) đang cầm gươm, nó liền đánh rơi chậu muối và quay người chạy trốn, nhưng anh tôi nhanh chân hơn, đuổi theo kịp chém bay đầu nó bằng một nhát gươm. Nghe tiếng động mụ già chạy ra, anh tôi tóm ngay mụ và thét lên: “Mụ già gian ác, mày nhận ra tao chứ?”

— Than ôi! Ngài là ai thưa ngài? - mụ vừa run vừa đáp - Già không nhớ đã được gặp ngài bao giờ.

— Tao là người mà hôm nào mày đã vào nhà xin nước rửa mặt để giả cầu kinh ấy, mày còn nhớ chứ?

Mụ già liền quỳ xuống xin tha tội, song vẫn bị anh tôi xả ra làm bốn khúc.

Chỉ còn lại mụ chủ chưa hay biết tí gì về việc xảy ra trong nhà. Anh tôi đi tìm, và bắt gặp ả trong một gian buồng, ả tưởng ngất đi được khi trông thấy anh tôi. Ả xin tha tội chết, anh tôi hào hiệp chấp thuận. Anh tôi nói: “Làm sao bà lại có thể sống chung với những con người hung ác vừa bị tôi trừng trị đích đáng?”

— Tôi là vợ một nhà buôn lương thiện, - ả đáp, - cái mụ già khốn khiếp ấy mà tôi không ngờ độc địa đến thế, thỉnh thoảng có đến thăm tôi. Một hôm, mụ bảo: “Bà ạ, hôm nay ở nhà tôi có hội vui lắm, nếu bà hạ cố đến chơi bà sẽ rất thích.” Tôi tin là thật. Tôi mặc bộ áo quần đẹp nhất, mang theo một túi tiền đựng một trăm đồng vàng đi với mụ, mụ dẫn tôi đến ngôi nhà này, tên da đen kia dùng sức mạnh giữ tôi lại, đã ba năm rồi tôi phải sống ở đây đau khổ biết bao.

— Tên da đen đáng ghét ấy hoành hành như vậy, chắc là nó phải kiếm được nhiều tiền của, - anh tôi lại nói.

— Nhiều lắm, - ả đáp - nhiều đến nỗi ông sẽ giàu có đời đời nếu có thể mang đi được. Hãy theo tôi ông sẽ thấy.

Ả dẫn Annatsa vào một gian buồng, chỉ cho anh tôi thấy tận mắt nhiều hòm chứa đầy vàng. Anh tôi ngắm nghía đến mê mẩn. Ả bảo: “Ông hãy đi lấy thêm người thì mới mang được tất cả những thứ ấy đi.” Anh tôi không đợi nhắc lại lần nữa; chỉ đi ra ngoài một thời gian, anh đã tập hợp được mười người. Anh tôi dẫn họ đến ngôi nhà, nhưng đến nơi ngạc nhiên thấy cửa mở và càng ngạc nhiên hơn nữa khi vào đến gian buồng để các hòm vàng thì gian buồng rỗng tuếch. Cô ả, tinh ranh và nhanh nhẹ hơn anh tôi, đã cho mang hết vàng đi và ả cũng biến mất. Chẳng nhẽ về tay không, anh tôi sai chuyển đi tất cả đồ đạc trong các phòng và chứa trong kho để bù đắp số tiền năm trăm đồng vàng mà anh tôi bị cướp đoạt. Nhưng khi ra khỏi nhà, anh tôi quên đóng cổng. Hàng xóm nhận ra anh tôi và trông thấy những người khuân vác đi đi về về liền chạy đi báo quan về vụ chuyển nhà đáng nghi ấy. Đêm hôm ấy Annatsa ngủ khá yên ổn. Nhưng sáng sớm hôm sau, vừa mới ra khỏi nhà, anh tôi đã gặp ngay ngoài cổng hai mươi người quan án đến bắt: “Ông hãy cùng đi với chúng tôi, quan án muốn nói chuyện với ông.” Anh tôi xin họ hãy gượm cho một lát, và biếu họ một số tiền để họ cho anh tôi thoát thân, nhưng họ không những không nghe mà con trói gô anh lại, buộc anh phải đi theo. Qua một đường phố, họ gặp một người bạn của anh tôi, người này giữ họ lại và hỏi họ bắt anh tôi vì cớ gì, người ấy gợi ý biếu họ một số tiền lớn để họ thả anh tôi ra rồi về báo với quan là không bắt được, nhưng họ không nghe, cứ giải Annatsa về cho quan xét.

— Bẩm quan lớn, - Annatsa đáp, - tôi xin sẵn sàng cung khai sự thật, nhưng trước hết cho phép tôi được xin ngài khoan hồng và hứa là sẽ không bắt tôi.

— Ta hứa với anh điều đó, - quan án đáp.

Thế là anh tôi thuật lại không chút giấu giếm tất cả những sự việc đã xảy ra, cũng như tất cả những việc anh tôi đã làm kể từ khi mụ già vờ đến cầu nguyện ở nhà, cho tới lúc anh tôi tìm được ả chủ nhà trong gian buồng sau khi giết chết tên da đen, con nô tì người Hy-lạp và mụ già. Còn về những đồ đạc anh tôi đã cho đưa về nhà, anh xin quan cho để lại một phần, ít ra cũng đủ để bù số tiền năm trăm đồng vàng của anh bị chúng nó cướp đoạt.

Quan án không nói gì. Ông lập tức sai một số gia nhân đến nhà anh tôi lấy tất cả đồ đạc, và khi được báo là không còn sót chút gì, mọi thứ đều đã được sắp xếp gọn vào kho chứa của ông rồi, quan liền truyền cho anh tôi phải ra khỏi thành phố và không bao giờ được đặt chân trở lại, vì quan sợ nếu anh tôi còn sống ở đây, e rồi sẽ khiếu nại đến nhà vua. Annatsa tuân lệnh không phàn nàn một tiếng, và ra khỏi Bátđa đến trú ở một thành phố khác. Dọc đường, anh tôi gặp một toán kẻ cướp, chúng cướp đoạt của anh tôi và lột anh trần như nhộng. Tôi nhận được tin không hay ấy, liền mang một bộ áo quần tìm anh tôi. Sau khi kiếm đủ lời an ủi, tôi bí mật đưa anh tôi trở về thành phố và săn sóc anh cùng các anh khác.

CHUYỆN NGƯỜI ANH THỨ SÁU CỦA LÃO THỢ CẠO

Chỉ còn chuyện anh thứ sáu của tôi, tên là Sacabắc, sứt môi. Thoạt đầu, anh tôi biết cách làm sinh lợi số tiền một trăm đồng đracmơ bạc được chia đều với các anh em khác, thành ra sống khá sung túc, nhưng vận hạn không may làm cho anh tôi khánh kiệt đến mức phải đi ăn xin. Anh tôi làm nghề ăn xin rất tài giỏi, bằng cách vào được các nhà quyền quý lớn thông qua các người giúp việc để gặp tận mặt chủ nhân và khêu gợi lòng thương xót của họ.

Một hôm, anh tôi đi ngang qua một dinh thự rất tráng lệ. Qua chiếc cổng cao, nhìn vào vẫn có thể thấy một cái sân rộng mênh mông. Nhìn thấy bọn gia nhân đứng ở cổng, anh tôi đến gần một người và hỏi chủ nhân ngôi nhà này là ai. “Ông bạn ơi, - người đầy tớ đáp, - ông từ đâu đến mà hỏi tôi câu ấy? Tất cả những vật của dinh thự ông trông thấy kia không đủ cho ông biết rằng đây là dinh cơ của một vị thuộc dòng Bácmêxit[62] ư?” Anh tôi đã từng nghe đồn về sự độ lượng và lòng hào hiệp của những người thuộc dòng họ Bácmêxit, liền nói với một trong số những người canh cổng bố thí cho. Họ bảo anh tôi: “Ông cứ vào đi, chẳng ai ngăn ông đâu, ông hãy tự mình nói thẳng với ông chủ, ông sẽ hể hả ra về cho mà xem.”

Không ngờ gặp được những người tử tế như vậy, anh tôi cảm ơn các người canh cổng rồi xin phép họ vào trong dinh thự. Dinh thự này quá rộng đến nỗi anh tôi phải đi khá lâu mới đến được tận ngôi nhà vị Bácmêxit ở. Cuối cùng, anh tôi vào một ngôi nhà lớn hình vuông kiến trúc rất đẹp, rồi băng qua một tiền đình, từ đấy có thể trông thấy một khu vườn hết sức sạch sẽ, có những lối đi rải đá cuội đủ màu sắc trông rất thích mắt. Những căn buồng ở tầng dưới bao quanh khu vườn hầu như đều không có cửa. Chỉ có những tấm màn lớn che ánh sáng mặt trời và, khi tắt nắng, được kéo lên cho mát.

Một nơi đẹp mắt như vậy có lẽ đã làm cho anh tôi trầm trồ ngắm nghía nếu như đầu óc anh lúc ấy thanh thản hơn. Anh tôi vẫn đi, rồi bước vào một gian phòng bày biện đồ đạc sang trọng và trang trí bằng những bức tranh hoa lá màu vàng chói hoặc xanh da trời. Một người đàn ông vẻ đáng kính ngồi ở chỗ danh dự, trên một chiếc sập. Anh tôi đoán chắc đây là chủ nhân của dinh thự.

Quả vậy, đấy chính là Bácmêxit đại nhân; ông lịch sự chào mừng và hỏi anh tôi muốn gì. “Bẩm quan lớn, - anh tôi vừa nói, vừa làm bộ thảm thương, - tôi là một người nghèo khổ đang cần sự giúp đỡ của những vị cao sang và hào hiệp như quan lớn.”

Ông quan thuộc dòng họ Bácmêxit tỏ ra ngạc nhiên khi nghe nói như vậy. Ông đưa hai tay ôm bụng, như muốn xé áo quần để biểu lộ sự đau đớn, và thốt lên: “Có lẽ nào tôi ở Bátđa mà lại để một con người như ông lâm vào cảnh túng bấn như ông nói? Đó là điều tôi không thể nào chịu nổi.” Trước thái độ ấy, anh tôi những tưởng sắp được người ta ban cho mọi thứ, liền sốt sắng tạ ơn và chúc tụng đủ điều. Ông Bácmêxit lại nói: “Sau này không ai có thể nói là tôi bỏ ông và tôi cũng không muốn là ông bỏ tôi.”

— Bẩm quan lớn! - anh tôi đáp, - tôi xin thề là từ sáng đến giờ chưa có miếng nào vào bụng.

— Có thật đúng là đến giờ này rồi, mà ông chưa ăn gì phải không? Hỡi ôi! Con người khốn khổ, ông đến chết đói mất thôi! Nào, chúng mày đâu? - ông cao giọng nói - mang chậu nước ra đây cho chúng tao rửa tay.

Mặc dù không thấy có người đầy tớ nào ra, cũng chẳng thấy chậu và nước đâu, ông Bácmêxit vẫn xoa hai tay vào nhau như thể có ai múc nước giội, làm xong, ông bảo anh tôi: “Hãy xích lại gần đây và cùng rửa tay với tôi.” Sacabắc cho là ông quan này thích bông đùa. Anh tôi cũng vốn là người hóm hỉnh, hiểu rõ người nghèo cần phải làm vừa lòng kẻ có của nếu muốn kiếm chác một tí gì, cho nên xích đến gần và giả bộ làm như ông.

— Nào, có thức gì dọn ra, - ông Bácmêxit lại gọi - chớ để chúng tao phải chờ.

Nói xong, mặc dù chẳng có ai mang đến thứ gì, ông bắt đầu làm như lấy thức ăn vào một cái đĩa rồi đưa lên miệng và nhai không. Ông bảo anh tôi: “Mời ông xơi đi, ông khách của tôi, xin ông cứ tự nhiên như ở nhà. Ông xơi đi chứ, ông đói thế mà tôi thấy ông ăn uống nhỏ nhẻ thế.

— Bẩm quan lớn, xin lỗi quan, quan thấy là tôi không bỏ mất thời giờ và cũng cố làm tròn công việc của mình đấy chứ, - anh tôi vừa đáp vừa bắt chước các cử chỉ của ông quan.

— Ông thấy thứ bánh mì này thế nào? dùng được chứ?

— Bẩm quan lớn, chưa bao giờ tôi được ăn thứ bánh trắng và ngon như thế này. - Anh tôi đáp, mặc dù không hề nhìn thấy bánh và cũng chẳng trông thấy thịt.

— Ông cứ ăn thật no vào, - ông Bácmêxit lại nói, - tôi cho ông biết rằng tôi đã bỏ ra những năm trăm đồng vàng để mua con nô lệ chuyên làm bánh này đấy.

Sau khi khoe tài nghệ của tên nô lệ làm bánh mì và ca ngợi bánh nó làm ra, ông Bácmêxit lại gọi: “Bay đâu, mang đến đây một món khác. Ông khách quý của tôi ơi. - ông lại bảo anh tôi, mặc dù chẳng thấy bóng tên hầu bàn nào xuất hiện cả - mời ông hãy nếm món mới dọn này, xem thử đã bao giờ được ăn món thịt cừu nấu với bột mì ngon như thế này chưa?

— Ngon tuyệt. - anh tôi đáp - bởi vậy tôi xin ăn thật lực.

— Ông làm tôi vui lòng quá. Xin mời ông ăn hết đi cho, đừng để lại tí gì, nếu ông thấy các món ăn này hợp với khẩu vị.

Lát sau, ông lại gọi một con ngỗng tần nấu với dấm, mật ong, nho khô, đậu và vả khô; món này cũng được dọn ra theo kiểu món thịt cừu vừa rồi, “Ngỗng béo lắm, - ông ta nói, - mời ông hãy xơi một chiếc đùi và một cái cánh. Xin ông ăn nhẩn nha cho vì còn nhiều món khác nữa đấy”. Quả nhiên, ông ta gọi tiếp nhiều món khác nhau, anh tôi đói thắt ruột, vẫn tiếp tục làm vờ như ăn; nhưng món ông ta ca tụng hơn tất cả là cừu non nhồi lạc, món này vẫn được ông thết đãi như các món trước đây. “Ờ! Cái món đặc biệt này, ngoài tôi ra không có nơi nào có đâu, tôi muốn ông ăn thật no vào”. Ông vừa nói vừa làm như cầm một miếng đưa tận miệng anh tôi: “Nào, ông nuốt đi, sẽ thấy rằng tôi khoe chẳng phải ngoa đâu.” Anh tôi vươn đầu, há miệng, làm như cắn miếng thịt đó rồi nhai và nuốt một cách thích thú. “Tôi biết mà - ông Bácmêxit nói - thế nào ông thấy là ngon.”

— Trên đời này không có món ăn nào ngon hơn, - anh tôi đáp. - Xin nói thật bữa ăn của quan lớn thật là tuyệt diệu.

— Hãy dọn món thịt hầm ra đây! - ông ta gọi. - Tôi tin rằng ông cũng sẽ vừa lòng như món cừu vừa rồi. Sao, ông thấy thế nào?

— Ngon kỳ diệu - Sacabắc đáp - nghe thơm lừng đủ vị; nào long diên hương, đinh hương, nhục đậu khấu, nào gừng, hồ tiêu và các loại rau quí nhất, mà các vị ấy cho vào khéo đến nỗi không vị nào làm át một vị nào; thật là khoái trá!

— Vậy thì xin mời ông. Nào bay đâu! - ông ta cao giọng - đưa ra đây một bát thịt hầm nữa.

— Xin quan lớn cho đủ, - anh tôi ngắt lời - quả tình là tôi quá no rồi, không thể nào còn ăn thêm được nữa.

— Vậy thì hãy thu dọn đi, và mang quả cây ra đây. - Ông Bácmêxit truyền.

Ông chờ một lát như thể đợi tôi tớ thu dọn xong, rồi lại nói: “Mời ông hãy nếm những quả hạnh đào này, ngon lắm, vừa mới hái xuống đấy.” Hai người cùng làm ra bộ gọt vỏ và ăn hạnh đào. Sau đấy, ông Bácmêxit lại mời anh tôi ăn những thứ khác: “Đây có đủ thứ trái cây, bánh ngọt, mứt khô, mứt ướt; ông muốn dùng gì xin tùy ý.” Rồi đưa tay ra làm như mời mọc, ông nói: “Xin ông cầm lấy chiếc bánh này, nó giúp ông tiêu hóa rất tốt.”

Sacabắc vờ đỡ lấy và cho vào miệng ăn. “Bẩm quan lớn, mùi xạ hương thơm lắm.”

— Loại bánh này làm tại đây - ông Bácmêxit đáp - và cũng như tất cả những thứ sản xuất tại nhà tôi, bao giờ cũng có xạ hương.

Ông lại khuyến khích anh tôi ăn thêm:

“Với sức một người đàn ông bụng đói lúc mới bước vào đây, ông ăn như vậy là còn ít quá.”

Anh tôi đã thấy mỏi cả hàm vì nhai không: “Bẩm quan lớn, quả thật tôi no quá rồi, không thể ăn thêm một miếng nào nữa.”

— Ông khách ạ, - ông quan lại nói - sau một bữa ăn ngon như vậy, chúng ta phải uống rượu, ông uống rượu nho nhé.

— Bẩm quan lớn, xin phép quan, tôi không uống được rượu.

— Ông cẩn thận quá, hãy làm như tôi đây.

— Vậy thì nể quan, tôi sẽ xin uống vậy, - Sacabắc đáp - Theo như tôi hiểu, quan không muốn thiếu thứ gì trong bữa tiệc hôm nay. Nhưng bởi vì tôi không quen uống rượu, tôi sợ phạm điều gì thất thố, thậm chí có thể khiếm lễ đối với quan lớn chăng. Bởi vậy xin quan miễn cho tôi khỏi phải uống rượu, xin cho tôi dùng nước thôi.

— Không, không, - ông Bácmêxit nói, - ông phải uống rượu.

Ông gọi mang rượu đến, nhưng rượu cũng chẳng thật hơn gì thịt và hoa quả. Ông làm bộ rót rượu cho mình và uống nước, sau đấy làm như rót rượu và nâng chén mời anh tôi: “Xin ông cạn chén mừng sức khỏe tôi; ông hãy xem thứ rượu này được không?” Anh tôi vờ đỡ lấy chén rượu, vờ đưa sát mắt nhìn xem rượu màu có đẹp không, vờ đưa lên mũi ngửi xem rượu thơm như thế nào, rồi cúi đầu thật thấp như thể xin phép ông quan uống mừng sức khỏe ông ta, rồi cuối cùng giả bộ như một người uống rượu hết sức thích thú: “Bẩm quan lớn, tôi thấy loại rượu này ngon tuyệt, nhưng hình như nó hơi nhẹ thì phải.”

— Nếu ông thích uống rượu loại nặng hơn, - ông Bácmêxit đáp, - xin cứ bảo, trong hầm rượu nhà tôi còn nhiều loại nặng, mời ông uống thử thứ này xem có được chăng.

Vừa nói ông ta vừa làm dáng điệu rót một thứ rượu khác cho mình và cho anh tôi. Sacabắc vờ như hơi bị men bốc lên đầu, lắc lư trên ghế như kẻ say rượu, rồi giơ tay đánh thật mạnh vào cổ ông quan dòng họ Bácmêxit, làm cho ông ngã lăn ra đất. Anh tôi muốn đánh nữa, nhưng ông Bácmêxit đưa tay ra đỡ và kêu lên: “Ông điên hay sao đấy?”. Thế là anh tôi dừng lại và nói: “Bẩm quan lớn, quan lớn đã có lòng tốt tiếp kẻ hèn hạ này và cho ăn một bữa tiệc linh đình. Lẽ ra quan lớn chỉ nên cho tôi ăn thôi, không cho uống rượu; vì tôi đã thưa với quan lớn e rằng có thể khiếm lễ đối với ngài. Tôi rất lấy làm tiếc, cúi xin quan lớn thứ tội cho.”

Anh tôi vừa dứt lời, không những ông Bácmêxit không nổi giận mà còn phá ra cười ha hả. “Đã lâu lắm - ông nói, - tôi mới tìm kiếm được một người có cá tính như ông.”

Ông còn xin lỗi Sacabắc: “Không những tôi tha thứ cho ông, mà tôi còn muốn từ nay chúng ta sẽ là bạn. Ông coi nhà của tôi như nhà của ông. Ông đã có nhã ý xử sự phù hợp với tính khí của tôi, và kiên nhẫn chịu đựng trò đùa dai cho tới cùng; bây giờ chúng ta sẽ ăn thật sự.” Nói xong, ông vỗ tay; lập tức nhiều tên gia nhân chạy tới, ông truyền bày bàn và dọn cơm. Lệnh của ông được thi hành tức khắc, và anh tôi được thết đúng những món anh vừa ăn trong tưởng tượng. Khi tiệc tàn, người ta mang rượu ra, và cũng lúc ấy một số nữ nô lệ xinh đẹp và ăn mặc sang trọng bước vào đàn hát nhiều điệu nhạc êm tai. Rốt cuộc, Sacabắc hoàn toàn vừa lòng về sự nhân hậu và thái độ nhã nhặn của ông quan dòng Bácmêxit; ông ta cũng mến anh chuyện trò thân mật và biếu anh một chiếc áo.

Ông Bácmêxit thấy anh tôi hiểu biết và thông minh về mọi mặt, thành ra chỉ ít ngày sau, đã giao cho anh chăm lo cai quản trong nhà và mọi công việc của ông. Suốt hai mươi năm trời, anh tôi làm nhiệm vụ ấy một cách xuất sắc. Sau đó, ông quan hào hiệp ấy qua đời vì quá cao tuổi. Tài sản của ông bị tịch biên nộp cho quốc vương vì không có người thừa kế. Người ta còn tước đoạt tất cả những gì anh tôi dành dụm được, đến nỗi anh tôi lại trở thành trắng tay như lúc đầu. Anh tôi đành nhập vào theo đoàn người đi hành hương đến La Mếchcơ với mong muốn được họ cưu mang cho mọi thứ lúc đi đường. Chẳng may, đoàn hành hương bị một nhóm người Bêđoanh bắt làm nô lệ. Hắn đánh đập suốt mấy ngày liền, bắt anh tôi bỏ tiền ra chuộc. Sacabắc nói cho hắn rõ là mình nghèo rớt mồng tơi không thể nào tự chuộc nổi. Mặc sức cho anh tôi trình bày cảnh nghèo khổ của mình và cố gắng dùng nước mắt khêu gợi lòng thương hại của hắn, tên Bêđoanh vẫn tàn nhẫn; và bực mình vì hụt mất một số tiền lớn mà hắn chắc mẩm là sắp có, hắn rút dao rạch đứt môi anh tôi để trả thù một cách vô nhân đạo về điều mà hắn cho là tổn thất.

Tên Bêđoanh có một cô vợ khá xinh, và thường thường mỗi khi đi làm ăn, hắn thường để anh tôi ở nhà một mình với vợ nó. Thế là ả ta không từ một việc gì không làm để an ủi cảnh nô lệ khó nhọc của anh tôi. Ả còn để lộ cho anh tôi hiểu là ả ta yêu, nhưng anh tôi không dám đáp lại mối tình ấy vì e rồi có lúc sẽ phải hối hận; ả càng tìm cơ hội để ở một mình với anh tôi bao nhiêu thì anh càng tìm cách tránh những dịp ấy bấy nhiêu. Ả có thói quen là cứ trông thấy Sacabắc ở đâu là đùa cợt đấy, và một hôm lại giở cái trò ấy ra ngay trước mặt chồng. Anh tôi vô tình không chú ý là hắn đang quan sát, cũng cười cợt đáp lại. Tên Bêđoanh nghi là hai người có tình ý với nhau, liền nổi khùng lên, xông đến đánh anh tôi một cách dã man đến thành tật, rồi vứt lên lưng lạc đà đưa lên một ngọn núi hoang vu và để lại đấy. Quả núi ấy nằm trên đường về Bátđa, nhờ vậy những người qua đường về nói cho tôi biết chỗ. Tôi vội vàng tới nơi, thấy anh Sacabắc tội nghiệp của tôi đang trong tình trạng thảm thương. Tôi cấp cứu anh tôi rồi đưa anh tôi về thành phố.

Lão thợ cạo nói tiếp: “Đấy là câu chuyện tôi thuật lại với hoàng đế Môxtanxê Bilat”. Nhà vua tán thưởng tôi bằng những trận cười mới. Người bảo tôi: “Đến bây giờ ta mới tin rằng người ta mệnh danh mày là người lặng lẽ là đúng. Không ai có thể nói khác được. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, ta truyền cho mày phải đi ngay khỏi thành phố này. Hãy đi đi, sao cho từ nay ta không nghe nói đến mày nữa.” Tôi đành phải tuân lệnh và tôi đã đi trong nhiều năm, đến những xứ xa xôi.

Cuối cùng, nghe tin hoàng đế đã qua đời, tôi trở lại Bátđa, thì không một ông anh nào của tôi còn sống. Chính sau khi trở về thành phố này, tôi đã giúp cho chàng trai què chân kia cái quan trọng mà các vị vừa nghe kể. Ấy thế mà các vị đã chứng kiến sự vô ơn và thái độ nhục mạ của cậu ấy đối với tôi. Đáng lẽ phải tỏ lòng biết ơn tôi, cậu ta lại chọn con đường tránh mặt và bỏ xứ ra đi. Khi tôi biết cậu không còn ở Bátđa nữa, mặc dù không ai cho rõ cậu đi về hướng nào, tôi vẫn lên đường đi tìm cậu. Đã lâu lắm rồi, tôi đi từ tỉnh này sang tỉnh khác, và hôm nay giữa lúc không chờ đợi nhất, thì tôi lại gặp. Tôi không ngờ cậu ta lại tỏ thái độ nóng giận như vậy đối với tôi.

Khi lão thợ cạo nói xong, chúng tôi thấy việc chàng trẻ tuổi buộc tội lão lắm lời quả không sai. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn cứ muốn lão ở lại với chúng tôi, cùng dự buổi tiệc mà chủ nhà đã chuẩn bị. Thế là chúng tôi ngồi vào bàn, và vui chơi cho đến giờ cầu kinh, khoảng từ giữa trưa đến lúc mặt trời lặn. Bấy giờ, mọi người chia tay, tôi đến cửa hiệu làm việc, chờ đến lúc về nhà.

Chính vào khoảng thời gian ấy, chú gù ngà ngà đến trước cửa hiệu tôi, hát và đệm trống xứ Bát. Tôi nghĩ rằng đưa chú cùng về nhà chắc sẽ làm vợ tôi vui, bởi vậy tôi đưa chú về. Vợ tôi dọn cho chúng tôi ăn một đĩa cá, tôi mời chú gù một khúc, chú ta ăn mà không để ý là cá có xương. Chú ngã xuống bất tỉnh nhân sự. Sau khi cố hết hết sức chạy chữa, và vì lo sợ quá cho nên chúng tôi không do dự đưa xác chú ra khỏi nhà, khéo léo chuyển đến nhà ông thầy lang người Do thái. Ông thầy lang cho xác chú xuống buồng ông giữ việc đi kiếm thực phẩm cho nhà vua, ông này lại đưa chú ra ngoài đường, ở đây người ta lại ngờ rằng ông nhà buôn giết hại chú. Tâu bệ hạ, đấy là tất cả những điều tôi tâu bệ hạ. Xin bệ hạ phán xét chúng tôi đáng được Người khoan hồng hay phải chịu cơn sấm sét, được sống hay phải chết.

Nét mặt nhà vua nước Caxga lộ vẻ bằng lòng. Gã thợ may và mấy người bạn gã thoát chết. Vua phán: “Ta không thể không nhận là những câu chuyện về chàng trẻ tuổi què chân, về lão thợ cạo và các ông anh của lão ấy làm ta xúc động hơn chuyện chú hề của ta; song trước khi tha cho bốn nhà người về nhà và chôn cất chú gù, ta muốn gặp lão thợ cạo ấy, nhờ có lão mà ta tha tội cho các người. Vì lão còn ở trong kinh đô ta, chắc có thể làm thỏa lòng ta”. Đồng thời vua sai một tên lính cùng đi với gã thợ may là kẻ biết lão thợ cạo đang ở đâu, để tìm lão.

Lát sau, tên lính và gã thợ may trở về dẫn theo lão thợ cạo trình lên hoàng đế. Lão là một cụ già có thể đến chín mươi tuổi. Râu và lông mày lão trắng như tuyết, hai tai trễ xuống và mũi cũng rất dài. Trông thấy lão, nhà vua không nhịn được cười: “Này, Người lặng lẽ kia, ta vừa hay rằng lão biết nhiều chuyện diệu kỳ, lão có vui lòng kể cho ta nghe vài chuyện, được không?”

— Tâu bệ hạ, - lão thợ cạo đáp, - xin bệ hạ cho phép tạm thời gác lại những câu chuyện tôi có thể biết được. Cúi xin bệ hạ cho tôi được phép hỏi: người Thiên chúa giáo, người Do thái, người Hồi giáo và chú gù chết nằm ở kia, đang có việc gì đây trước bệ hạ?

Nhà vua, mỉm cười về tính tình thoải mái của lão thợ cạo, liền hỏi lại:

— Việc đó có quan hệ gì đến lão?

— Tâu bệ hạ, nó có quan hệ ở chỗ tôi phải hỏi để bệ hạ hiểu rằng tôi không phải là một kẻ lắm lời, như một vài người vẫn bảo, mà là một kẻ được mệnh danh rất đúng là Người lặng lẽ.

Hoàng đế xứ Caxga vui vẻ truyền kể cho lão nghe chuyện chú gù lão thiết tha muốn biết. Lão thợ cạo nghe xong lắc đầu, như thể muốn nói rằng có chuyện gì ẩn giấu bên trong mà lão chưa hiểu rõ. Lão nói: “Đúng là câu chuyện ấy kỳ lạ, nhưng tôi muốn xem tận mắt chú gù này, ”. Lão đến gần ngồi xuống đất, nhấc đầu chú gù đặt lên hai đầu gối, rồi sau khi nhìn kỹ lão phá ra cười sằng sặc, cười đến bò lăn ra đất, không buồn chú ý mình đang ở trước mặt nhà vua. Rồi lão đứng lên vừa cười vừa nói to: “Tục ngữ nói đúng: chẳng ai chết không có lý do. Nếu có chuyện nào đáng chép lại bằng chữ vàng, thì chính là chuyện về chú gù này.”

Nghe vậy, mọi người nhìn lão như nhìn một tên hề hay một lão già mất trí. Vua hỏi:

— Này, hỡi con người lặng lẽ kia, hãy nói cho ta rõ, có việc gì mà lão cười dữ vậy?

— Tâu bệ hạ, lão xin cam đoan rằng chú gù này không chết, chú hãy còn sống. Lão xin chịu tiếng là một người ăn nói kỳ cục nếu không làm cho bệ hạ thấy ngay điều này.

Nói xong, lão lấy một cái hộp đựng nhiều thứ thuốc vẫn mang theo trong người để dùng khi cần, cầm một lọ dầu thơm xát hồi lâu vào cổ chú gù. Tiếp đó, lão rút trong túi ra một vật bằng sắt khá sạch sẽ cho vào cậy răng chú, rồi cho một cái cặp nhỏ vào trong họng chú lấy ra khúc cá cùng với chiếc xương, đưa cho mọi người xem. Lập tức, chú gù hắt hơi, duỗi tay, duỗi chân, mở mắt biểu lộ nhiều dấu hiệu khác tỏ ra là còn sống.

Nhà vua xứ Caxga và những người được chứng kiến việc chữa bệnh tài tình như vậy đều ngạc nhiên thấy chú gù sống lại sau một đêm và gần một ngày tưởng như đã chết hẳn, nhưng cũng không ngạc nhiên bằng việc nhận ra chân giá trị và khả năng của lão thợ cạo; mọi người bắt đầu nhìn lão như một nhân vật vĩ đại, bất chấp tật xấu của lão. Nhà vua rất vui mừng và thán phục, truyền cho chép lại sự việc về chú gù cùng với chuyện về lão thợ cạo, để những chuyện đáng ghi nhớ ấy khỏi bị lãng quên. Không chỉ có thế, để cho gã thợ may, viên thầy thuốc Do thái, tay giữ việc đi kiếm thực phẩm và người buôn Thiên chúa giáo sau này lấy làm vui thích mỗi lần nghĩ đến việc chú gù gây nên cho mình, nhà vua ban cho mỗi người một chiếc áo rất sang, và cho mặc ngay trước mặt mình. Về phần lão thợ cạo, nhà vua cấp cho một món tiền trợ cấp lớn và giữ lại bên cạnh mình.

CHUYỆN CHÀNG GANEM, CON TRAI CỦA ABU AIBU, “KẺ NÔ LỆ CỦA TÌNH YÊU”

Tâu bệ hạ, ngày xưa ở Đamát có một nhà buôn, nhờ tài tháo vát và sức lao động, đã thu góp được nhiều tài sản lớn và sống khá đàng hoàng. Abu Aibu là tên ông ta, Aibu sinh ra được một trai, một gái. Người con trai vốn tên là Ganem, về sau được mệnh danh là Kẻ Nô lệ thông minh, lại được cha chăm lo đón những thầy giỏi về rèn cặp cho nên hiểu biết rộng. Còn người con gái được gọi là Đóa hoa Mê hồn bởi vì nàng có sắc đẹp hoàn hảo đến nỗi không một ai trông thấy mà có thể không đem lòng yêu dấu.

Abu Aibu qua đời, để lại của cải nhiều không kể xiết. Trong kho của ông có đến một trăm kiện gấm vóc, lụa là, nhưng đấy cũng chỉ mới là phần nhỏ nhặt trong tài sản của ông. Các kiện hàng đã đóng gói đâu vào đấy, và trên mỗi kiện đều có đề bằng chữ lớn: GỬI ĐI BÁTĐA.

Vào thời ấy vua Môhamét, con của Xôliman, tục danh Dinơibi, ngự ở thành phố Đamát, kinh đô nước Xyri. Hoàng đế Harun An-Rasít ngự trị ở Bátđa vốn có họ hàng với Môhamêt, đã phong cho ông làm vua chư hầu trị vì nước này.

Ít lâu sau khi Abu Aibu qua đời. Ganem bàn bạc với mẹ công việc gia đình; và nhận nói đến các kiện hàng trong kho, chàng hỏi những chữ đề trên mỗi kiện ý nghĩa thế nào? Bà mẹ đáp: “Con ạ, cha con xưa khi thì đi tỉnh này lúc thì sang tỉnh nọ, và cha con có thói quen trước lúc khởi hành, đề lên mỗi kiện hàng tên thành phố dự định sẽ đến. Cha con đã sắp đặt mọi việc đâu vào đấy, sẵn sàng lên đường đi Bátđa thì không may…”. Bà nghẹn ngào chẳng nói hết câu; kỷ niệm quá đau thương về việc chồng quá cố không cho bà nói thêm được một lời nào nữa, bà òa lên khóc như mưa.

Ganem không thể cầm lòng khi nhìn thấy mẹ buồn phiền. Hai mẹ con lặng đi một chốc; nhưng cuối cùng chàng trấn tĩnh được; đến khi thấy mẹ đã có thể bình tâm nghe chuyện được rồi, chàng nói: “Cha con đã có ý định gửi những hàng này đi Bátđa nhưng không thể thực hiện vậy thì con phải tiếp bước đi chuyến đi. Con cho rằng đã đến lúc con phải đi gấp, sợ để lâu hàng hóa hỏng mất hoặc con bỏ lỡ cơ hội bán được giá hời chăng.”

Vốn yêu con tha thiết, bà quả phụ Abu Aibu hoảng hốt khi nghe con quyết định như vậy. Bà nói: “Con trai của mẹ ơi, mẹ chỉ có thể khen ngợi con đã muốn theo gương cha con: nhưng con nên nghĩ lại, con hãy còn quá trẻ, chưa quen những nỗi gian lao vất vả đường trường. Hơn nữa, con định bỏ mẹ một mình, để cho mẹ chịu thêm một buồn phiền nữa bên cạnh nỗi đau lớn của mẹ hiện nay hay sao? Nên chăng chúng ta bán những hàng hóa này cho các nhà buôn ở ngay Đamát, và bằng lòng với một món lãi phải chăng, như thế có phải hơn là con phải dấn thân vào nơi hiểm nghèo?”

Bà viện nhiều lý lẽ xác đáng để bài bác ý định của Ganem, song chàng không chịu nghe. Lòng ham thích đi xa, để qua đó bồi bổ kiến thức của mình, thôi thúc chàng ra đi, mặc cho mẹ trách móc, van nài và khóc lóc nữa. Chàng ra chợ buôn nô lệ, chọn mua nhiều tên lực lưỡng, thuê một trăm lạc đà; và sau khi đã sắm sanh đủ mọi thứ cần thiết, chàng lên đường cùng với năm, sáu nhà buôn khác ở Đamát cùng đi Bátđa buôn bán.

Đoàn thương nhân này có các nô lệ tùy tùng và được nhiều hành khách khác cùng đến nhập bọn, họp thành một đoàn lữ hành đông đến mức không còn phải lo sợ bọn Bêđoanh, tức những người Ảrập không có nghề ngỗng gì khác hơn là sục sạo khắp nông thôn để cướp bóc các đoàn lữ hành không đủ sức đánh lui chúng. Nhờ vậy họ chỉ phải chịu đựng những nỗi gian lao vất vả trên đường như thường lệ, mà rồi họ cũng dễ dàng quên đi ngay khi nhìn thấy Bátđa. Họ tới thành phố này bình yên vô sự.

Họ đến nghỉ ở cái khan đẹp nhất và đông khách nhất thành phố; song Ganem muốn được ở riêng để có đầy đủ tiện nghi hơn. Chàng không thuê buồng ở khan, mà chỉ ký gửi hàng hóa vào một cái kho ở đấy để được an toàn, rồi đi tìm thuê một ngôi nhà rất đẹp, đồ đạc sang trọng ở vùng phụ cận, giữa một khu vườn xinh xắn có nhiều vòi nước phun và cây cảnh.

Sau khi dọn đến ngôi nhà này được mấy hôm và đã hoàn toàn rũ hết phong sương của một chuyến đi dài, chàng thương gia trẻ liền ăn mặc khá chững chạc và tới nơi các nhà buôn vẫn thường tụ hội để mua bán đổi chác. Một tên nô lệ mang một kiện gồm nhiều tấm vải và lụa đẹp, đi theo.

Các nhà buôn tiếp Ganem rất lịch sự; và ông trưởng phường buôn, người mà Ganem tiếp xúc trước tiên, đón mua cả kiện theo giá đã ghi sẵn trên mảnh giấy con buộc kèm từng tấm vải. Ganem tiếp tục việc thương mại một cách may mắn, ngày nào chàng cũng bán hết số hàng hóa mang theo.

Chỉ còn lại một hòm, chàng đã cho xuất kho mang về nhà định đưa đi bán nốt, thì hôm ấy ra chợ, chàng thấy tất cả các cửa hiệu đều đóng cửa. Thấy việc khác thường, chàng tìm hỏi căn nguyên: người ta cho biết một trong những nhà buôn lớn nhất, mà chàng cũng có quen ít nhiều, vừa mới qua đời; theo đúng tục lệ, tất cả các nhà buôn khác đều đi dự lễ an táng ông ta.

Ganem hỏi thăm nhà thờ nơi người ta đọc kinh làm lễ trước khi đưa thi hài vào mộ, và khi biết rõ, chàng cho tên nô lệ mang hàng trở lại, còn chàng đến nhà thờ. Tới nơi, lễ cầu kinh chưa kết thúc. Buổi lễ diễn ra trong một gian phòng căng toàn xa-tanh đen. Thi hài người chết được mang đi; thân nhân người quá cố cùng các nhà buôn trong đó có Ganem đi theo đến phần mộ ở cũng khá xa, bên ngoài thành phố. Đây là một công trình xây bằng đá trên có vòm cao, dành để quàn thi hài của tất cả mọi người trong gia đình; bởi vì nó rất hẹp, người ta đã phải căng thêm những lều vải chung quanh để che nắng cho những người đến dự lễ. Mộ được mở để đưa thi hài vào, xong đóng lại như cũ. Tiếp đó, vị trưởng giáo và những người trông nom mộ chỉ ngồi thành vòng tròn trên các tấm thảm trải giữa lều chính, đọc nốt các bài kinh cầu nguyện. Họ cũng đọc cả một số chương trong kinh Côran nói về tang lễ. Theo gương những người trông nom mộ chí, thân nhân người quá cố và các thương nhân cũng ngồi thành vòng tròn đằng sau họ.

Lễ xong, thì trời cũng gần tối. Ganem không ngờ tang lễ kéo dài đến vậy, bắt đầu lo lắng, và mối lo của chàng càng tăng thêm khi thấy người ta dọn một bữa cơm để cúng người vừa khuất, theo tục lệ thông thường ở Bátđa. Người ta còn cho chàng biết là các lều vải được căng lên đây không chỉ nhằm đỡ nắng mà còn để che sương, bởi vì đến sáng mai, mọi người mới trở lại thành phố. Câu nói này làm Ganem phát hoảng. Chàng tự nhủ: “Ta là người nước ngoài, và vẫn được tiếng là một thương gia giàu có; bọn trộm cướp thế nào chẳng nhân lúc ta đi vắng để vào cướp bóc nhà ta. Ngay bọn nô lệ của ta cũng có thể bị một cơ hội tốt thế này lung lạc; chúng chỉ có việc cuỗm số tiền vàng ta bán hàng được và trốn đi, rồi còn biết tìm chúng ở đâu?”. Hết sức băn khoăn với những ý nghĩ đó, chàng nuốt vội mấy miếng rồi khéo léo lảng ra ngoài.

Chàng rảo bước vội vàng; song, thông thường muốn đi nhanh càng tiến chậm, chàng nhầm đường này ra đường nọ và lạc vào đêm đen, đến nỗi gần nửa đêm mới về tới cổng thành. Họa vô đơn chí, cổng thành đóng chặt. Sự trái khoáy gây thêm cho chàng một nỗi buồn phiền nữa; không có cách nào hơn là tìm một nơi nghỉ cho tới sáng, chờ lúc mở cổng thành. Chàng vào một nghĩa địa rộng, trải dài từ thành phố cho đến chỗ chàng vừa đến lúc nãy, và tới sát bức thành khá cao bao quanh một khu đất nhỏ nó vốn là nghĩa trang riêng của một gia đình; ở đấy có một cây cọ. Trong nghĩa địa còn có vô số những nghĩa trang tư khác, mà người trông nom không đóng cổng đúng giờ. Thấy cổng nghĩa trang trong đó có cây cọ còn để ngỏ. Ganem liền bước vào và đóng cổng lại. Chàng nằm xuống cỏ, cố ngủ, nhưng nỗi lo bỏ vắng nhà không cho chàng chợp mắt. Chàng đứng lên, rồi sau khi đi qua đi lại nhiều lần trước cổng, không hiểu sao chàng lại mở nó ra, và lập tức trông thấy đằng xa có ánh lửa hình như đang tiến đến phía mình. Cảnh tượng ấy làm chàng thêm hoảng sợ, chàng vội khép cánh cổng vốn chỉ cài bằng then rồi vội vã leo lên ngọn cây cọ mà giữa lúc tâm thần thảng thốt, chàng cho là nơi ẩn nấp an toàn hơn cả.

Chàng vừa leo lên tới ngọn cây thì chỉ một loáng sau, qua ánh lửa vừa làm chàng hoảng sợ. Ganem trông thấy ba người đi vào nghĩa trang chàng đang nấp. Qua cách ăn mặc, Ganem nhận ra đó là những tên nô lệ. Một tên xách đèn đi trước, hai tên khác theo sau, vai vác một cái hòm dài chừng năm, sáu bộ. Chúng đặt cái hòm xuống đất; một tên nô lệ bảo hai tên kia: “Anh em ơi, nếu anh em nghe lời tôi, chúng ta hãy bỏ cái hòm này lại đây rồi trở về thành phố thôi.”

— Không, không đâu, - một tên khác đáp - không thể thực hành mệnh lệnh của một bà chúa chúng ta bằng cách đó được. Rồi có thể chúng ta sẽ phải hối hận vì đã làm không đến nơi đến chốn; chúng ta hãy chôn cái hòm này bởi vì lệnh bà truyền là như vậy.

Hai tên nô lệ kia đồng tình; chúng bắt đầu đào đất bằng những dụng cụ mang theo; khi đã đào được một hố sâu, chúng hạ cái hòm xuống rồi lấp đất lại. Làm xong, chúng ra khỏi nghĩa trang trở về nhà.

Bám trên ngọn cây cọ. Ganem nghe rõ các câu bọn nô lệ nói với nhau, chàng không hiểu việc này là thế nào. Chàng đoán cái hòm kia hẳn phải đựng một vật quý lắm, chủ nhân của nó chắc có lý do khi cho mang giấu ở nghĩa trang này. Quyết định làm sáng tỏ ngay lập tức điều suy nghĩ của mình, chàng tụt xuống khỏi cây cọ. Bọn nô lệ đã ra về, không có gì phải sợ hãi nữa. Chàng bắt đầu moi cái hố, vừa bằng tay vừa bằng chân, vì vậy chẳng mấy chốc cái hòm đã lộ ra nhưng bị một ống khóa lớn khóa chặt. Ganem rất bực vì trở ngại mới này ngăn không cho chàng thỏa mãn tính hiếu kỳ. Tuy nhiên chàng không nản chí; nhờ ánh bình minh bắt đầu rạng, chàng trông thấy trong nghĩa địa có nhiều viên đá cuội lớn. Chàng chọn lấy một viên to, đủ để đập vỡ ống khóa một cách dễ dàng. Thế là, lòng náo nức, chàng mở cái hòm ra, và ngạc nhiên không thể nào tả xiết bởi vì trong hòm không chứa đựng tiền bạc như chàng ngỡ, mà là một người đàn bà xinh đẹp vô song. Nhìn nét mặt tươi tắn, hồng hào của nàng, và thêm vào đó những nhịp thở nhẹ và đều, chàng biết nàng còn sống; nhưng rất lạ là nếu nếu nàng chỉ ngủ thì sao đã không bị đánh thức dậy bởi tiếng động do chàng đập phá ống khóa gây nên. Nàng vận một bộ xiêm y lộng lẫy, đeo vòng tay và to đến nỗi chàng không nghi ngờ gì nữa rằng đây là một mệnh phụ trong triều đình. Trước một tuyệt thế giai nhân như vậy, không chỉ lòng thương hại và bản tính muốn cứu giúp những người lâm nạn thôi thúc, còn có một cái gì khác mãnh liệt hơn mà lúc bấy giờ Ganem chưa phân định rõ, xui khiến chàng hãy cố hết sức tìm mọi cách cứu sống người thiếu phụ.

Trước hết, chàng đi đóng chặt cổng nghĩa địa, mà bọn nô lệ khi về đã để ngỏ. Sau đấy chàng trở lại, đưa hai tay bế xốc thiếu phụ ra khỏi chiếc hòm và đặt nàng nằm lên đống đất chàng vừa moi ra. Người đàn bà vừa được đặt xuống đất ở nơi thoáng khí, liền hắt hơi, và cố gắng ngoẹo đầu, đã nôn tháo ra một thứ nước có lẽ chứa đầy trong bụng. Rồi, đưa tay dụi mắt và hé nhìn, nàng kêu lên, giọng oanh hay đến nỗi làm Ganem mê mẩn: “Hoa Vườn, San Hô, Mía Ngọt, Thái Dương, Sao Mai, Lạc Thú, hãy thưa đi. Chúng mày đâu cả rồi?”. Đấy là tên những nô tì vẫn quen hầu hạ nàng. Nàng gọi chúng và rất ngạc nhiên sao không có ai trả lời. Cuối cùng nàng mở hẳn mắt: thấy mình đang nằm trong một nghĩa địa; nàng phát hoảng, càng gọi to hơn: “Thế nào! Quỷ nhập tràng chăng? Hay là đã đến ngày phán xét? Sao vừa mới từ tối đến sáng đã có sự thay đổi kỳ lạ thế này!”

Ganem không muốn để thiếu phụ kéo dài nỗi lo âu. Chàng đến ngay trước mặt nàng và, với thái độ cố tỏ ra hết sức kính trọng và dáng điệu cực kỳ đôn hậu, chàng nói với nàng: “Thưa bà, tôi chỉ có thể biểu lộ dè dặt nỗi vui mừng là đã có mặt ở đây để giúp bà chút việc như tôi vừa làm, và để có thể tiếp tục dâng lên bà mọi sự cứu giúp mà bà cần đến trong lúc này.”

Để thiếu phụ hoàn toàn tin cậy, thoạt tiên chàng nói rõ mình là ai, và do sự tình run rủi thế nào mà có mặt trong nghĩa địa này. Tiếp đó chàng kể chuyện ba tên nô lệ đến và cách thức vùi cái hòm.

Thiếu phụ kéo mạng che mặt ngay lúc Ganem bắt đầu xuất hiện, và rất xúc động vì chịu ơn chàng. Nàng nói: “Xin tạ ơn Thượng đế đã cho tôi gặp được một người trung hậu như ngài để cứu tôi thoát nạn; nhưng ngài đã ra tay làm phúc, xin ngài chớ có để dở chừng. Ngài hãy làm ơn đi vào thành phố tìm một người đánh một con lừa đến đây cho tôi được về nhà của ngài trong cái hòm này; bởi vì nếu tôi cùng đi bộ với ngài, trang phục của tôi khác hẳn cách ăn vận của các bà trong phố, có thể làm cho một kẻ nào để ý theo dõi và đó là một điều cực kỳ hệ trọng mà tôi phải thưa trước để ngài rõ; lúc nào về tới nhà của ngài rồi, tôi sẽ kể đầu đuôi câu chuyện, lúc ấy ngài khắc rõ tôi là ai; tuy nhiên xin hãy tin là ngài đã không làm ơn cho một đứa vong ân bội nghĩa đâu.

Trước khi giã từ thiếu phụ, chàng thương nhân trẻ lôi chiếc hòm ở dưới hố lên lấp đất lấp kín hố, bế nàng đặt trở lại vào hòm và đậy nắp lại: chàng cố ý để khỏi lộ là ổ khóa đã bị đập vỡ. Nhưng, sợ nàng bị ngạt thở, chàng không đóng chặt nắp mà chừa chỗ cho không khí lọt vào. Ra khỏi nghĩa địa, chàng khép trái cửa lại; và vì cổng thành phố đã mở, chàng mướn được ngay một người dắt lừa thồ. Trở lại chỗ cũ, chàng giúp người dắt lừa đặt cái hòm nằm ngang trên lưng con vật; và để tránh mọi sự ngờ vực, chàng nói là vừa đến đây hôm qua, vì người dắt lừa thồ hàng vội trở về, cho nên đành phải dỡ cái hòm xuống để tạm ở nghĩa địa này.

Từ ngày đến Bátđa. Ganem mải lo việc buôn bán, chưa từng biết đến mãnh lực của tình yêu. Giờ đây chàng không thể nào nhìn người thiếu phụ mà không cảm thấy ngây ngất, thêm vào đó là mối băn khoăn dày vò tâm hồn khi chàng bước theo người thồ hàng, và nỗi lo xảy ra biến cố dọc đường có thể làm sổng mất con người chàng vừa chinh phục được, tất cả những điều đó khiến chàng nhận ra tình cảm của mình. Niềm hân hoan của chàng lên đến tột đỉnh khi chiếc hòm được đưa về tới nhà bình yên vô sự, và đỡ xuống khỏi lưng lừa. Chàng cho người dắt lừa ra, sai một tên nô lệ đóng cổng lại, rồi mở nắp hòm, vừa giúp người đàn bà đứng lên, đưa tay dìu nàng về phòng, vừa tỏ ý thương cho nàng đã phải chịu đựng khổ ải trong một nơi giam hãm chật chội đến vậy. Nàng đáp: “Nếu tôi có phải đau khổ, thì cũng đã được đền bù bởi sự giúp đỡ của ngài và sự mừng vui thấy mình đến được nơi an toàn.”

Căn nhà của Ganem đồ đạc sang trọng thật đấy nhưng không thu hút sự chú ý của người thiếu phụ bằng dáng vóc và khuôn mặt khôi ngô của người vừa giải phóng mình, mà lễ độ và phong thái lịch sự khiến nàng hàm ơn sâu sắc. Nàng ngồi xuống chiếc sập. Để bắt đầu biểu lộ cho chàng thương nhân rõ sự cảm phục của nàng, nàng cởi tấm mạng che mặt. Về phần chàng, Ganem cũng cảm thấy thấm thía ân huệ mà người thiếu phụ yêu kiều ban cho; hay đúng hơn, chàng cảm thấy mình đã mê say nàng cuồng nhiệt; cho dù nàng có chịu ơn chàng đến đâu, chàng cũng thấy mình đã được trả công quá mức bằng đặc ân quá quý hóa vừa rồi.

Thiếu phụ thấu hiểu tâm tư Ganem nhưng không lấy chi làm sợ hãi, vì chàng tỏ ra rất kính nhường. Đoán chừng nàng cần ăn, và không muốn giao phó cho ai ngoài chàng công việc tiếp đãi một người khách yêu kiều dường ấy, Ganem cùng một tên nô lệ ra đi, đến một nhà hàng đặt cơm. Rời cửa hàng ăn, chàng một hiệu bán trái cây, chọn những quả đẹp nhất, ngon nhất. Chàng cũng tìm mua cho được rượu quý và bánh mì hảo hạng như loại vẫn được dùng trong hoàng cung.

Vừa về tới nhà, chàng tự tay xếp trái cây lên một cái mâm sứ thật đẹp, tự tay bưng đến cho nàng: “Thưa bà trong khi chờ đợi một bữa ăn mặn xứng đáng hơn với bà, xin hãy vui lòng chọn và nếm thử trái cây này”. Chàng muốn đứng hầu, nhưng nàng nói nàng sẽ không đụng đến một tí gì nếu chàng không chịu ngồi xuống và cùng ăn. Chàng đành vâng lời. Sau khi dùng được vài miếng, Ganem để ý thấy tấm mạng che mặt mà thiếu phụ vừa đặt xuống chiếc sập, bên cạnh chỗ nàng ngồi, có thêu một dòng chữ vàng ở mép, chàng liền xin phép được xem. Thiếu phụ cầm tấm mạng đưa cho chàng ngay và hỏi chàng có biết đọc không. Chàng khiêm tốn đáp: “Thưa bà, một thương nhân sẽ không thể làm tốt công việc kinh doanh của mình nếu không biết đọc biết viết ít nhiều.”

— Nếu vậy thì xin ngài hãy đọc những dòng chữ trên tấm mạng này, - nàng nói tiếp - hơn nữa, đây là một cơ hội cho tôi được thuật lại để ngài nghe câu chuyện của mình.

Ganem đỡ tấm mạng thì thấy dòng chữ: “Thiếp thuộc về chàng và chàng thuộc về thiếp, hỡi vị nối dõi Thúc phụ Đấng tiên tri!”. Vị nối dõi Thúc phụ Đấng tiên tri này chính là hoàng đế Harun An-Rasít thuở ấy đang trị vì, và Người đúng là cháu nhiều đời của Apbu, chú của Môhamét[63].

Khi đã hiểu được ý nghĩa của câu vừa đọc, Ganem buồn bã thốt lên: “Hỡi ôi, thưa bà! Tôi vừa đưa cái sống đến cho bà, ấy thế mà dòng chữ kia mang lại cho kẻ này cái chết! Tôi không hiểu hết mọi điều huyền bí, song nó đủ làm cho tôi rõ mình là con người bất hạnh nhất thế gian. Thưa bà, xin bà bỏ qua cho tôi đã dám đường đột thưa với bà điều vừa nói. Tôi không thể không hiến dâng bà trái tim của mình ngay khi thoạt gặp. Bà cũng chẳng lạ, tôi không đủ sức mình nén được tình cảm, do đó sự cả gan của tôi chắc cũng khả thứ được phần nào. Tôi những mong làm xúc động trái tim bà bằng lòng kính trọng, sự chăm nom chiều chuộng, tính chuyên cần, niềm khuất phục, đức kiên trì; và vừa mới xảy ra ý định tốt đẹp thì đã tan biến luôn mọi niềm ước vọng. Không dám chắc tôi chịu đựng được lâu một điều bất hạnh lớn dường này. Nhưng, cho dù là có việc gì xảy ra chăng nữa, tôi cũng được chút an ủi là chết trọn vẹn vì bà. Bà ơi, tôi van bà, xin hãy nói lên cho kẻ này được hoàn toàn sáng tỏ về số phận đáng buồn của mình.”

Chàng không cầm được nước mắt khi thốt ra những lời đó. Thiếu phụ xúc động; nàng đã không bực mình vì lời chàng vừa nói mà còn cảm thấy một niềm vui sâu kín, vì trái tim nàng bắt đầu bị lung lạc. Tuy nhiên, không để lộ ra mặt, và làm như không để ý lắm những lời lẽ của Ganem, nàng đáp: “Nếu tôi biết trước tấm mạng của tôi gây cho ngài bấy nhiêu điều không vui thì tôi đã không đưa ngài xem; và tôi không nghĩ những điều sắp kể ngài nghe đây lại có thể khiến cho số phận của ngài đáng phàn nàn, như ngài tưởng tượng.”

Và nàng kể tiếp cho Ganem nghe đầu đuôi câu chuyện của mình: “Xin thưa ngài rõ tên tôi là Ưu Tư[64]; tôi được đặt tên này từ khi mới lọt lòng, bởi vì người ta cho rằng một ngày kia tôi sẽ gây nên nhiều ưu tư, đau khổ cho người khác. Chắc tên tôi không xa lạ đối với ngài, vì cả thành phố Bátđa này không ai không biết hoàng đế Harun An-Rasít, chúa tể của tôi và cũng của ngài, có một người ái phi mang tên đó.

Từ thời thơ ấu, tôi đã được đưa vào cung và được nuôi dạy chu đáo như lệ thường đối với mọi thiếu nữ sẽ ở đây để làm cung nữ. Tôi học hành cũng khá về tất cả các môn người ta dạy bảo, do đó, và cũng nhờ thêm chút ít nhan sắc cho nên được hoàng đế hạ cố thương yêu, ban cho một căn nhà riêng ngay cạnh cung của Người. Không phải mỗi đặc ân đó: hoàng đế còn chỉ định hai mươi người đàn bà hầu hạ tôi, cùng với chừng ấy hoạn nô; từ bấy trở đi, Người còn ban thưởng cho tôi nhiều tặng vật giá trị đến nỗi tôi trở nên giàu có hơn bất cứ bà hoàng nào trên đời này. Nghe vậy, chắc ngài thừa biết là Zôbêit, hoàng hậu và cũng là người thân thích với hoàng đế, không khỏi nhìn hạnh phúc của tôi mà không đem lòng ghen tị. Mặc dù hoàng đế đã trọng vọng bà hết mực, bà vẫn tìm cơ hội hãm hại tôi.

Cho đến nay, tôi cố gìn giữ để không rơi vào cạm bẫy, nhưng cuối cùng cũng đành phải sa vào mưu ma chước quỷ bởi lòng ghen tuông của bà gây nên; và nếu không gặp được ngài, giờ đây chắc tôi đang chờ một cái chết không cách nào tránh khỏi. Tôi chắc bà ta đã mua chuộc được một tên nô tì của tôi, con này tối hôm qua đã bỏ vào cốc nước chanh đưa mời tôi uống một thứ thuốc mê rất hiệu nghiệm, ai uống phải thì mê man trong bảy, tám giờ liền, không có gì làm cho tỉnh giấc. Tôi có căn cứ để tin chắc như vậy, vì tính tôi vốn rất tỉnh ngủ, hơi có tiếng động nhỏ là đã thức giấc ngay.

Để thực hiện mưu đồ độc ác của mình, Zôbêit thừa lúc hoàng đế đi vắng; chả là cách đây mấy hôm, Người thân chinh cầm quân đi chinh phạt vua mấy nước lân bang vừa liên minh với nhau để tuyên chiến với Người. Không có cơ hội ấy thì kẻ tình địch của tôi cho dù có điên giận đến đâu cũng không dám dở trò gì để ám hại tôi. Tôi không rõ bà ta sẽ làm cách nào giấu không cho hoàng đế biết việc làm của bà. Nhưng ngài thấy đấy, tôi đang hết sức cần được ngài giữ bí mật cho; điều đó quyết định sự sống chết của tôi đấy. Chừng nào hoàng đế còn ở xa Bátđa thì tuy sống ở nhà ngài, tôi cũng chưa đủ an toàn. Chính lợi ích ngài cũng buộc phải giữ kín chuyện vừa xảy ra cho tôi, vì nếu Zôbêit biết được, bà ta sẽ trừng trị ngài ngay về tội đã dám cứu mạng tôi.

Bao giờ Hoàng đế về đây, tôi mới đỡ phải phòng thân hơn. Tôi sẽ tìm cách tin cho Người rõ những gì đã xảy ra và tôi chắc chắn Người sẽ còn sốt sắng hơn cả tôi trong việc đền đáp công lao ngài trong việc cứu sống và trả tôi lại cho Người.

Nàng ái phi xinh đẹp của hoàng đế Harun An-Rasít dứt lời, Ganem vội đáp: “Thưa bà, tôi hết lòng đa tạ bà đã làm cho tôi sáng tỏ điều tôi vừa mạo muội yêu cầu, và xin hãy tin cho, rằng bà an toàn ở chốn này. Tình cảm của tôi đối với bà buộc tôi phải kín đáo. Còn đối với bọn nô lệ, thú thật là chúng ta nên dè chừng. Chúng có thể không trung thành với tôi nữa, nếu chẳng may chúng biết tôi vinh hạnh gặp bà ở chốn nào và do sự ngẫu nhiên ra sao xui khiến. Nhưng chắc chắn chúng không thể nào đoán ra được. Tôi còn dám quả quyết với bà, chúng sẽ chẳng tò mò dò hỏi chút nào đâu. Các chàng trai sẽ đi săn cô hầu xinh đẹp là điều tự nhiên, cho nên chúng sẽ chẳng mảy may lấy làm lạ khi thấy bà ở đây, vì ngỡ rằng bà là một người đẹp tôi vừa tậu về. Chúng còn tin rằng tôi có lý do để đưa bà về đây theo cách thức chúng vừa trông thấy. Bởi vậy, xin bà hãy yên tâm và tin rằng bà sẽ được hầu hạ với tất cả lòng kính trọng mà ái phi của một vị hoàng đế vĩ đại như hoàng đế ta đáng được hưởng. Nhưng, thưa bà, cho dù Người có vĩ đại đến đâu, tôi cũng xin được phép thưa với bà rằng không có gì có thể làm tiêu tan được những tình cảm mà tự đáy lòng, tôi đã hiến dâng cho bà. Tôi biết rõ, và sẽ không bao giờ quên, rằng cái gì đã thuộc về chủ nhân thì cấm nô lệ không được động đến; nhưng tôi yêu bà trước khi được bà cho biết đã gắn bó với hoàng đế, tự sức tôi không đủ chiến thắng mối tình nồng cháy tuy mới bắt đầu nảy nở song đã mang đầy đủ mãnh lực của một tình yêu bền vững do từ lâu đã ý hợp tâm đầu. Tôi cầu mong đấng tinh quân cao cả và quá ư may mắn của bà sẽ trả thù giúp bà về sự thâm hiểm của Zôbêit, bằng cách đó đón bà về sống bên cạnh Người; và chừng nào bà trở lại bên hoàng đế, mong bà hãy nhớ đến chàng Ganem bất hạnh nó cũng từng là một kẻ bị bà chinh phục không khác gì hoàng đế vậy. Nếu bà chỉ biết xúc động vì tình, thì cho dù hoàng đế chí tôn đến mấy, kẻ này cũng dám tin rằng Người không thể nào xóa nhòa hình ảnh tôi khỏi ký ức bà. Tình yêu của Người đối với bà không thể nào nồng cháy hơn mối tình của tôi, và dù có đến tận góc bể chân trời nào để trút hơi thở cuối cùng sau khi phải xa bà, trái tim kẻ này vẫn không ngừng nồng cháy yêu đương.”

Ưu Tư nhận thấy Ganem quả đang trải qua cơn đau đớn thật sự. Lòng nàng rung động. Song, thấy nếu cứ tiếp tục trò chuyện theo cách này thì rồi mình sẽ lúng túng, sẽ khó mà che giấu được tình cảm thật đối với chàng, nàng nói: “Rõ ràng câu chuyện vừa rồi làm phiền lòng đến ngài quá đỗi: thôi chúng ta đừng nhắc đến nó nữa, mà hãy nói đến cái ơn sâu của tôi đối với ngài. Tôi không sao diễn tả hết niềm vui khi nghĩ rằng nếu không được ngài cứu giúp, giờ đây có lẽ tôi đã không còn nhìn thấy ánh mặt trời.”

May mắn sao cho cả hai người, vừa lúc ấy có tiếng gõ cửa. Ganem đứng dậy ra xem có việc gì; đấy chính là một tên nô lệ vào báo nhà hàng mang cơm đến. Cẩn thận không muốn để cho bọn nô lệ vào phòng của Ưu Tư. Ganem thân hành ra nhận những thứ nhà hàng mang tới và tự mình hầu bà khách xinh đẹp; trong thâm tâm nàng cũng hài lòng về sự săn sóc ân cần ấy.

Xong bữa, Ganem lại tự tay dọn bàn, và sau khi mang tất cả ra ngoài cửa buồng trao cho bọn nô lệ, chàng trở lại nói với Ưu Tư: “Giờ đây chắc bà cần nghỉ ngơi chốc lát, tôi có xin mặt ở đây ngay để bà sai bảo.”

Nói xong, chàng ra đi, tìm mua hai người nữ tì. Ngoài ra, còn mua hai món hàng, một là gói áo quần vải tốt, và gói kia gồm tất cả những đồ để trang điểm xứng đáng với một ái phi của hoàng đế. Chàng dẫn hai nữ tì về, giới thiệu với Ưu Tư: “Thưa bà, một người như bà cần ít ra hai nữ tì để hầu hạ, xin hãy vui lòng nhận cho tôi hai đứa này.”

Ưu Tư khâm phục mối quan tâm của Ganem. Nàng nói: “Thưa ngài, ngài thật đúng là một người chu đáo. Cách xử sự của ngài khiến cho tôi càng chịu ơn sâu, nhưng mong rằng tôi sẽ không phải chết vong ân bội nghĩa, mong trời phù hộ cho tôi chóng được đến lúc có thể đền đáp tấm lòng hào hiệp của ngài.”

Khi hai nữ tì, theo lệnh của Ganem, đã sang một căn buồng bên cạnh, chàng đến ngồi xuống chiếc sập cùng với Ưu Tư, song không quá gần để tỏ lòng kính trọng. Chàng lái câu chuyện về mối tình say đắm của mình và thốt ra những lời lẽ rất cảm động, về trở lực vô hình đang làm cho chàng không còn mảy may hy vọng: “Tôi không dám ước mơ đến cả việc, bằng tình yêu của mình, khơi gợi một chút cảm thông nào đó trong trái tim mà bà đã dành riêng cho nhà vua hùng mạnh nhất thế gian. Than ôi! Trong niềm bất hạnh ấy, đối với tôi có lẽ là một điều an ủi, nếu tôi dám nghĩ rằng bà không đến nỗi dửng dưng trước những biểu hiện tình cảm nồng cháy của mình.”

— Thưa ngài, - Ưu Tư đáp.

— Ấy chết, thưa bà - Ganem ngắt lời nàng, khi nghe hai tiếng ấy - đây là - lần thứ hai bà ban cho tôi vinh dự được gọi là ngài; hồi nãy vì có mặt lũ nữ tì cho nên tôi không dám nói rõ ý nghĩ của mình; thưa bà, xin bà chớ gọi bằng danh vị ấy, nó không hợp với tôi đâu. Xin bà cứ coi tôi như là một tên nô lệ của bà. Tôi hiện là nô lệ và sẽ mãi mãi là nô lệ của bà.

— Không, không đâu, - đến lượt Ưu Tư ngắt lời chàng - Tôi không bao giờ dám đối xử như vậy với một người đã cứu sống mình. Tôi sẽ là một đứa bội nghĩa nếu tôi thốt ra hoặc làm một việc gì không thỏa đáng với ngài. Vậy thì, xin ngài hãy để cho tôi được buộc tôi phải xử sự không đúng mực với ngài… Tôi sẽ chẳng bao giờ làm như vậy đâu. Tôi đã quá cảm kích vì phong thái lễ độ của ngài không thể nào lạm dụng hơn nữa, và xin thú thật không phải tôi dửng dưng trước sự chăm sóc của ngài. Tôi không thể nói với ngài nhiều hơn nữa, ngài đã thừa rõ vì sao tôi phải im lặng.

Ganem rất hân hạnh về lời tỏ tình đó, chàng mừng đến rơi nước mắt; và không tìm đủ lời lẽ nồng nhiệt để cảm ơn Ưu Tư, chàng đành phải nói lại là, nếu nàng hiểu rõ phải giữ tiết đối với hoàng đế, thì chàng cũng chẳng phải không hay “cái gì đã thuộc về chủ nhân thì cấm nô lệ đụng vào.”

Thấy trời sắp tối, Ganem đứng lên tìm đèn. Chàng tự tay mang vào các thức ăn đủ dọn một bữa tiệc nhẹ, theo đúng phong tục ở thành phố Bátđa: sau khi dùng một bữa trưa thịnh soạn, buổi chiều người ta chỉ ăn vài trái cây, uống rượu nho và chuyện trò vui vẻ cho đến giờ đi ngủ.

Hai người ngồi vào bàn ăn, mở đầu bằng việc ca ngợi những trái cây đưa mời nhau. Rượu quả ngon vô tình thúc đẩy hai người cùng uống: và chưa được vài ba tuần thì họ tự nêu lên cái lệ là không hát trước một bài thì không uống tiếp. Ganem ngâm những câu thơ ngẫu hứng diễn tả sức mạnh tình yêu; Ưu Tư được chàng khích lệ cũng sáng tác và hát lên những bài gợi lại các biến cố vừa xảy ra cho nàng, trong đó và bao giờ cũng bao hàm những ý tứ khiến Ganem có thể hiểu là tốt đẹp đối với chàng. Trừ việc ấy ra, hai người đều giữ nghiêm ngặt tiết nghĩa của nàng đối với hoàng đế. Bữa tiệc nhẹ kéo dài khá lâu. Đêm đã khuya mà hai người vẫn chưa hề nghĩ tới chuyện chia tay. Tuy nhiên, rồi Ganem cũng lui về một căn buồng khác, nhường Ưu Tư ở lại buồng nàng đang ở, để cho bọn nữ tì chàng vừa mua về bước vào hầu hạ.

Hai người sống theo cách đó trong nhiều ngày. Chàng thương gia trẻ chỉ ra khỏi nhà khi có công việc thật quan trọng, hơn nữa cũng chỉ đi vào lúc thiếu phụ nghỉ, vì chàng không thể bỏ qua một chốc lát nào có điều kiện mà không ở cạnh nàng. Chàng có mỗi một việc là chăm chút nàng Ưu Tư thương mến; và đến lượt nàng, xiêu xiêu trong dạ, thú thật mình cũng yêu chàng không kém. Tuy nhiên, dù say đắm nhau đến đâu, đạo vua tôi vẫn ngăn không để hai người vượt quá những giới hạn mà đạo lý bắt buộc, và điều đó càng khiến cho tình yêu của họ càng mãnh liệt thêm.

Trong khi Ưu Tư được cứu thoát khỏi tay thần chết, và đang sống thoải mái trong nhà riêng của Ganem, thì tại cung điện hoàng đế Harun An-Rasít, Zôbêit không phải là không bối rối.

Ba tên nô lệ được giao thực hiện sự trả thù của nàng vừa mang cái hòm đi khỏi; chúng không hay biết trong hòm đựng thứ gì và cũng chẳng chút tò mò tìm hiểu, bởi vì đã quen nhắm mắt thi hành mệnh lệnh, thì Zôbêit đã bị một nỗi lo âu ghê gớm dày vò. Hàng nghìn ý nghĩ phiền hà dằn vặt, không để nàng yên trong phút chốc. Trằn trọc thâu đêm, nàng chỉ mơ tưởng cách che giấu tội ác của mình. Nàng tự nhủ: “Chồng ta yêu Ưu Tư hơn tất cả mọi ái phi của Người từ trước đến nay. Ta biết trả lời Người thế nào, nếu khi trở về Người hỏi ta về nó?” Đầu óc nàng nảy ra nhiều cách đối phó, nhưng nàng không bằng lòng lấy một, cách nào cũng thấy đầy rẫy khó khăn, nàng không sao có quyết đoán nổi nên xử sự thế nào. Sống cạnh nàng có một bà cụ đã nuôi nấng nàng từ tấm bé. Rạng sáng, Zôbêit cho mời bà đến, và sau khi thổ lộ với bà mọi bí ẩn, nàng nói: “Mẹ thân yêu ơi, mẹ vẫn thường giúp con nhiều lời khuyên tốt; nếu muốn con có thật cầu mẹ giúp, thì chính là lúc này đây; tâm thần con đang bị xáo động ghê gớm, mẹ hãy bảo con cách làm sao cho hoàng đế vừa lòng, thì may ra con mới tỉnh trí lại được.

— Thưa nữ chúa kính yêu, - bà cụ đáp - đáng ra bà không nên tự gây cho mình nỗi bối rối này; song, việc đã xảy ra rồi, ta đừng nói đến nữa. Giờ chỉ nên tính cách đánh lừa Đấng thống lĩnh các tín đồ. Ý kiến của già là thế này: xin bà hãy sai đẽo gấp một khúc gỗ giống như thi hài. Ta sẽ lấy quần áo cũ cuộn lại, cho vào một chiếc quan tài rồi đem chôn ở một nơi nào đó trong hoàng cung; sau đấy không để mất thì giờ xin bà hãy ra lệnh xây ngay một cái lăng bằng cẩm thạch có vòm cao ngay nơi phần mộ, rồi dựng bài vị phủ tấm dạ đen, chung quanh đặt những chân đèn lớn cắm nến. Còn một việc nữa chớ nên quên: ấy là bà hãy để tang, rồi phát tang cho tất cả người hầu của bà cũng như của Ưu Tư, cho các hoạn nô, và cuối cùng cho tất cả quan chức trong cung. Đến khi hoàng đế trở về, trông thấy mọi người trong cung cấm, kể cả bà nữa đều để tang nhất định Người sẽ hỏi nguyên do. Lúc ấy bà sẽ tâu là Ưu Tư chẳng may lâm bệnh qua đời đột ngột, và vì đạo nghĩa vua tôi đối với hoàng đế, bà đã cho để tang và lễ mai táng. Bà sẽ tâu rằng bà đã cho xây một cái lăng, nói tóm lại, đã làm đủ mọi nghi lễ cho ái phi của hoàng đế đúng như Người làm, giả sử Người có mặt lúc nàng lâm chung. Vì hoàng đế cực kỳ yêu quý Ưu Tư, chắc chắn Người sẽ đến khóc bên mộ ả. Cũng có thể Người sẽ không tin ả chết thực. Người có thể sẽ ngờ bà vì ghen tuông mà đuổi ả đi, và tất cả việc tang lễ này là trò giả, đánh lừa, để Người không sai tìm kiếm ả nữa. Ta phải nghĩ chuyện hoàng đế có thể cho đào mộ, mở nắp quan tài xem; khi nhìn thấy mặt một thi hài được mai táng, chắc chắn Người sẽ tin đích thị ả đã chết thật rồi. Người sẽ hài lòng về những việc bà đã làm và sẽ tỏ lòng biết ơn bà. Về chuyện cái khúc gỗ, hãy để già lo liệu, đích thân già sẽ nhờ một bác phó mộc ngoài phố thửa, bác ta sẽ chẳng rõ dùng nó vào việc gì. Còn bà, xin hãy truyền ngay cho con hầu gái của Ưu Tư đã cho chủ nó uống nước hôm qua. Bảo đi báo tin cho đồng sự của nó rõ, là nó vừa nhìn thấy quý phi nằm chết trên giường; để cho bọn chúng chỉ nghĩ đến việc than khóc mà không dám vào buồng; con hầu ấy cũng phải nói thêm là đã trình bà rõ, và bà đã ra lệnh cho Mêrua lo việc mai táng.

Bà cụ già vừa dứt lời, Zôbêit liền mở tráp lấy ra một chiếc nhẫn kim cương đẹp đeo vào ngón tay bà, rồi ôm hôn và mừng rỡ nói: “Chao, mẹ ơi, con hàm ơn mẹ biết bao! Con sẽ chẳng bao giờ có thể nghĩ ra cách xử lý tài tình đến vậy. Nhất định sẽ thành công, con cảm thấy bắt đầu lấy lại sự bình yên rồi đó. Vậy mẹ hãy đi lo việc thửa khúc gỗ, còn con truyền cho chúng nó làm những việc khác.”

Khúc gỗ được thửa xong nhanh hơn mong ước của Zôbêit, sau đó đích thân bà cụ mang vào buồng riêng của Ưu Tư, làm như thể khâm liệm người chết, và đặt riêng vào chiếc quan tài. Rồi Mêrua, chính ông ta cũng bị đánh lừa, cho mang linh cữu đi cùng với bài vị của Ưu Tư, chôn cất theo đúng nghi lễ vào nơi do Zôbêit chỉ định, giữa tiếng khóc của bọn con hầu ái phi, chúng càng bị kích động bởi tiếng gào la than khóc thảm thiết nhất của chính đứa đã đánh thuốc mê cho nàng.

Ngay trong ngày hôm đó, Zôbêit cho triệu kiến viên kiến trúc sư trông nom việc xây cất hoàng cung và các dinh thự khác của hoàng đế đến. Theo lệnh hoàng hậu, chẳng bao lâu lăng được cất xong. Lệnh của hoàng hậu đầy quyền uy như vị chính cung của đấng hoàng đế trị vì một nước lớn dường này, thì bao giờ chẳng được mọi người nhất nhất tuân theo và thi hành đến nơi đến chốn. Chính Zôbêit cũng cùng với tất cả người hầu của mình để tang; việc này làm lan truyền khắp thành phố tin ái phi Ưu Tư qua đời.

Ganem là một trong số những người cuối cùng biết tin đó, vì như đã nói ở trên, chàng hầu như chẳng bước ra khỏi nhà. Tuy vậy, một hôm chàng cũng biết được tin. “Thưa bà - chàng nói với ái phi xinh đẹp của hoàng đế - cả thành phố Bátđa tin là bà đã từ trần, và tôi chắc chính Zôbêit cũng tin như vậy. Tạ ơn Thượng đế đã cho tôi được cứu và trông thấy bà còn ở trên đời này. Ước gì nhân cơ hộ có lời đồn đại này, bà vui lòng kết bạn với tôi rồi chúng ta cùng nhau đi khỏi chốn này! Than ôi sự xốc nổi êm đềm dẫn tôi đi xa đến tận đâu vậy? Tôi đã quên rằng bà sinh ra là để làm nên hạnh phúc cho vị hoàng đế hùng cường nhất thế gian, và chỉ có Harun An-Rasít là người xứng đáng với bà. Cho dù bà có thể vì kẻ này mà bỏ quên Người, cho dù bà vui lòng đi theo tôi, thì tôi có thể đồng ý được chăng? Không, tôi buộc phải luôn luôn ghi nhớ rằng “cái gì đã thuộc về chủ nhân thì cấm nô lệ động tới.”

Nàng Ưu Tư yêu kiều, mặc dù xúc động trước những tình cảm âu yếm của Ganem, vẫn tự kiềm chế được, và không trả lời thẳng. Nàng nói: “Thưa ngài, chúng ta chẳng có cách gì ngăn Zôbêit thắng cuộc. Tôi chẳng lấy làm ngạc nhiên về cái trò ngụy tạo mà bà ta dùng để che giấu tội ác của mình; nhưng hãy cứ để mặc bà ta làm, tôi tin chẳng bao lâu nữa đau khổ sẽ theo ngay chân trận thắng ấy. Hoàng đế sẽ trở về thủ đô, chúng ta sẽ tìm được cách để bí mật báo tin cho Người rõ về tất cả chuyện gì đã xảy ra. Mặc dù vậy, chúng ta càng phải cẩn thận hơn bao giờ để con mụ ấy không biết được là tôi còn sống, tôi đã nói ngài rõ những hậu quả nếu việc này xảy ra.”

Ba tháng sau, hoàng đế trở về Bátđa trong quang vinh, sau khi đã chiến thắng tất cả kẻ thù. Nóng lòng gặp lại Ưu Tư, lấy chiến công mới của mình mừng nàng, vua bước vội vào tư cung. Vua rất ngạc nhiên thấy tất cả các quan hầu mình để lại nhà đều mặc áo tang. Bất giác vua rùng mình, và nỗi xúc động của nhà vua càng tăng thêm khi tới cung Zôbêit, thấy hoàng hậu cũng như tất cả cung nữ của bà đều mặc tang phục ra đón. Vua bồn chồn hỏi vì sao để tang, Zôbêit đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, em để tang Ưu Tư, nô lệ của Người, cô ấy qua đời đột ngột, không thuốc men nào chữa chạy kịp” Bà muốn nói tiếp, nhưng hoàng đế không để cho bà có đủ thì giờ. Vua xúc động đến nỗi thét lên một tiếng rồi ngã bất tỉnh trong tay tể tướng Giafa đang đi theo. Tuy nhiên vua hồi tỉnh ngay, và cất lời biểu lộ nỗi đau đớn đến cùng cực, vua hỏi nàng Ưu Tư thân yêu của mình được chôn cất nơi đâu. Zôbêit đáp: “Muôn tâu bệ hạ chính kẻ này đã tự mình trông nom tang lễ, và không tiếc một thứ gì để cho lễ thêm trọng thể. Em đã cho xây một cái lăng bằng cẩm thạch ở nơi an táng. Nếu bệ hạ muốn, xin được dẫn Người tới nơi.”

Hoàng đế không muốn phiền Zôbêit, nên sai Mêrua dẫn đường. Và vua cứ vậy mà đi, nghĩa là mình hãy còn vận chiến bào. Trông thấy chiếc bài vị phủ tấm vải đen, các ngọn đèn cháy chung quanh và cái lăng sang trọng, vua ngạc nhiên sao Zôbêit lại làm ma cho kẻ tình địch của mình trọng thể đến vậy; bản tính vốn đa nghi, vua đâm ngờ tấm lòng hào hiệp của hoàng hậu. Vua nghĩ chưa chắc ái phi đã chết; có lẽ Zôbêit nhân lúc vua đi vắng đã đuổi nàng khỏi hoàng cung, và lệnh cho những người áp giải đưa đi thật xa để không bao giờ có ai nghe nói đến nàng nữa. Vua không ngờ điều gì khác, vì không thể nghĩ rằng Zôbêit độc ác đến mức hãm hại cả tính mạng ái phi.

Để tự mình sáng tỏ sự thật, vua ra lệnh cất bài vị, đào mộ lên và mở nắp quan tài trước mặt mình; nhưng, vừa nhìn thấy vải vóc khâm liệm khúc gỗ, vua không dám đi xa hơn. Vị hoàng đế ngoan đạo ấy sợ xúc phạm tín ngưỡng nếu để cho người khác chạm vào thi hài kẻ quá cố, và nỗi lo ấy đã thắng tình yêu và tính tò mò. Không nghi ngờ việc gì nữa về cái chết của Ưu Tư, vua cho đóng quan tài, lấp huyệt lại và đặt chiếc bài vị về chỗ cũ.

Cho rằng mình có nghĩa vụ làm lễ trước phần mộ ái phi, hoàng đế sai triệu tập những người giúp việc đạo, các quan hầu trong cũng và những người đọc kinh Coran, và trong khi chờ họ tập hợp đông đủ, vua ở lại trong lăng, nước mắt tuôn lã chã xuống đám đất che phủ thi hài người yêu. Khi tất cả mọi người được gọi đã tề tựu, vua đứng lên dẫn đầu, tất cả đứng thành hàng chung quanh, và cầu nguyện rất lâu tiếp đó những người đọc kinh Coran tuyên đọc nhiều chương trong kinh thánh.

Trong vòng một tháng, ngày nào lễ như vậy cũng diễn ra vào sáng và chiều, và bao giờ cũng có mặt hoàng đế, tể tướng Giafa và các đại thần; mọi người kể cả vua đều mặc tang phục. Nhà vua suốt thời gian đó không ngơi thương khóc Ưu Tư, và không muốn nhìn ngó đến bất cứ một công việc nào khác.

Ngày cuối tháng, lễ cầu nguyện và đọc kinh Coran kéo dài từ buổi sớm cho đến rạng sáng ngày hôm sau, và khi mọi việc đã kết thúc, ai trở về nhà nấy, Harun An-Rasít mệt mỏi vì thức suốt đêm, lui về nghỉ ở buồng riêng. Vua thiếp đi trên chiếc sập giữa hai cung nữ, một người ngồi ở đằng đầu, một người đằng chân, chăm chú thêu thùa trong sự im lặng hoàn toàn.

Người ngồi ở đằng đầu tên là Bình Minh, thấy hoàng đế ngủ say liền thì thầm với bạn: “Chị Sao Mai này, có nhiều tin tức hay lắm đấy. Đấng thống lĩnh các tín đồ, hoàng đế và là chủ nhân của chúng ta, lát nữa thức dậy sẽ rất mừng vui khi người nghe điều tôi sẽ nói! Bà Ưu Tư chẳng chết đâu, bà đang sống hoàn toàn mạnh khỏe.”

— Trời đất! - Sao Mai mừng rỡ kêu lên - có thể nào bà Ưu Tư đẹp đẽ xinh tươi không ai sánh nổi lại còn sống trên đời này?

Sao Mai thốt ra câu đó say sưa và lớn tiếng đến nỗi hoàng đế giật mình tỉnh giấc. “Ôi, tâu bệ hạ - nàng nói tiếp - xin bệ hạ tha thứ cho con không thể giữ yên nổi khi nghe tin bà Ưu Tư hãy còn sống, con quá mừng nên không thể giữ được mồm miệng.”

— Hừ! Nếu quả thật chưa chết thì hiện nay nàng ra sao? - Hoàng đế hỏi.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ - Bình Minh đáp - hôm qua con vừa nhận được từ tay một người lạ mặt một mẩu giấy không có chữ ký nhưng do chính tay bà Ưu Tư viết, kể cho nghe câu chuyện buồn thương của bà và truyền cho con tâu bệ hạ. Con định chờ bệ hạ nghỉ ngơi đôi chút rồi mới dám tâu, vì con nghĩ chắc bệ hạ cần nghỉ ngơi sau cơn mệt nhọc, và…

— Đưa cho ta, hãy đưa mảnh giấy ấy ngay cho ta! - hoàng đế nóng nảy ngắt lời - mày lần chần chẳng đúng lúc chút nào.

Bình Minh vội dâng mảnh giấy; nhà vua nôn nóng mở ra xem. Trong thư, Ưu Tư thuật lại chi tiết những việc đã xảy ra, nhưng lại giãi bày hơi quá dài dòng về những sự săn sóc của Ganem đối với mình. Hoàng đế, bản tính vốn cả ghen, không xúc động trước sự vô nhân đạo của Zôbêit mà lại nhạy cảm hơn trước điều vua cho là sự không chung thủy của Ưu Tư đối với mình. Đọc xong thư, vua nói: “À ra thế! Ra đã bốn tháng nay con gian dối ấy sống với một thằng buôn trẻ, thế mà nó còn dám to gan khoe khoang sự chăm chút của tên súc sinh với nó! Ta trở về Bátđa đã ba mươi ngày, thế mà nó đợi đến hôm nay mới cho ta biết tin tức! Đồ vong ân bội nghĩa! Trong lúc ta tốn bao nhiêu thời gian than khóc nó thì chính trong những ngày đó, nó phản bội ta. Nào, ta phải trả thù một con bé thất tiết và một thằng nhóc bạo gan đã dám xúc phạm đến ta.”

Dứt lời vua đứng lên, bước sang một căn phòng rộng nơi vua thường ra mắt để tiếp kiến các vị đại thần trong triều. Cổng chính vừa mở, các triều thần vốn chờ đợi phút này, liền tiến vào. Tể tướng Giafa bước ra phủ phục trước ngai vàng, sau đấy đến túc trực cạnh chúa tể. Hoàng đế truyền, giọng nói buộc phải tuân theo ngay tức khắc: “Giafa à, sự có mặt của ông cần thiết để thi hành một mệnh lệnh quan trọng ta sắp truyền đến đây. Ông hãy mang theo bốn trăm quân lấy trong đội cấm binh của ta, trước hết hãy tìm hiểu xem nhà một tên nhà buôn, người Đamát, tên là Ganem, con của Abu Aibu ở đâu; khi đã rõ, ông sẽ đưa quân đến và cho triệt hạ đến tận móng ngôi nhà của hẳn, nhưng hãy bắt giữ Ganem trước và giải về đây cùng với Ưu Tư, tên nô tì của ta, kẻ đã sống từ bốn tháng nay trong ngôi nhà ấy. Ta muốn trừng phạt hắn để làm gương cho những kẻ cả gan dám phạm tội bất kính với ta.”

Nghe xong những mệnh lệnh chi tiết ấy, tể tướng để bàn tay lên đầu cúi lạy rất thấp, ngụ ý ông thà mất đầu còn hơn không tuân lệnh vua, rồi lui ra. Việc đầu tiên của ông là sai người đến gặp viên trưởng phường buôn vải lụa nhập khẩu, hỏi thăm tin tức về Ganem, cần nhất là phải nắm chắc đường phố và ngôi nhà chàng ngụ. Viên quan được giao nhiệm vụ ấy trong chốc lát về trình với viên tể tướng là đã mấy tháng nay hầu như chàng không ra ngoài; không rõ việc gì đã giữ riết chàng trong nhà, nếu chàng vẫn còn ngụ ở đấy. Viên quan ấy trình Giafa rõ nơi Ganem ở và cả tên người đàn bà góa cho chàng mướn ngôi nhà.

Dựa vào những tin tức đáng tin cậy ấy, tể tướng không để mất thời giờ, liền cùng với đội lính mà hoàng đế truyền cho ông điều động, lập tức lên đường. Ông gặp quan án sát, bảo ông này đi theo: rồi cùng một toán thợ nề, thợ mộc với đầy đủ dụng cụ cần thiết để triệt hạ một ngôi nhà, ông đến nơi Ganem ở. Vì ngôi nhà này biệt lập, ông bố trí lính vây chung quanh, đề phòng chàng buôn trẻ tẩu thoát.

Lúc ấy, Ưu Tư và Ganem ăn cơm trưa xong. Thiếu phụ ngồi cạnh cửa sổ trông ra đường. nghe động, nàng nhìn qua bức mành; trông thấy tể tướng cùng đoàn tùy tùng tiến tới, nàng biết là người ta hiện đang thù ghét Ganem hơn cả nàng. Như vậy là mảnh giấy nàng gửi đã tới nơi, song nàng không hề chờ đợi một sự trả lời như thế này. Nàng vẫn hy vọng hoàng đế xử sự theo cung cách khác cơ. Nàng không rõ nhà vua trở về từ bao giờ, và mặc dù biết bản tính vua vốn cả ghen, nàng vẫn chẳng lo lắng gì về mặt đó. Tuy vậy, khi nhìn thấy tể tướng cùng đội lính, nàng run sợ không phải cho nàng mà thật ra, cho Ganem. Nàng tin chắc, nàng có thể tự thanh minh, miễn là hoàng đế chịu cho nàng giãi bày. Đối với Ganem, mà nàng yêu quý vì ý hợp tâm đầu hơn là vì ơn nghĩa, nàng dự kiến là tình địch của nàng nổi giận có thể sẽ đòi gặp mặt, và rồi thấy chàng trẻ và đẹp trai sẽ hãm hại chàng. Sẵn ý nghĩ ấy trong đầu, nàng quay lại nói với chàng thương nhân trẻ: “Ôi, Ganem ơi, chúng ta nguy đến nơi rồi. Người ta đến bắt ngài và tôi đấy.”

Chàng vội nhìn qua bức mành và cũng hoảng hốt khi trông thấy đội vệ binh của hoàng đế gươm tuốt trần, đi đầu là tể tướng cùng với quan án sát. Chàng ngây người như phỗng, không đủ sức thốt nên lời. Ái phi lại nói: “Ganem ơi, không được để mất thời gian. Nếu quả thật ngài yêu tôi, xin hãy mặc ngay áo quần một tên nô lệ, hãy lấy nhọ nồi bôi lên mặt lên tay, rồi đội mấy chiếc đĩa này lên đầu, người ta sẽ tưởng ngài là kẻ giúp việc hàng cơm và để cho ngài đi thoát. Nếu có ai hỏi chủ nhà ở đâu, thì xin đừng ngần ngại, hãy đáp ngay là ông chủ đang ở trong nhà.

— Ôi, bà ơi! - đến lượt Ganem lo cho mình thì ít mà lo cho Ưu Tư thì nhiều - bà chỉ nghĩ đến tôi thôi. Than ôi! Rồi bà sẽ ra sao?

— Ngài không phải băn khoăn về chuyện đó - nàng nói tiếp - đã có tôi lo; còn về tất cả của cải ngài để lại trong căn nhà này, tôi sẽ trông nom; tôi hy vọng một ngày kia hoàng đế nguôi thịnh nộ sẽ trả lại ngài đầy đủ; song ngài phải tránh ngay cơn sấm sét: những mệnh lệnh người truyền trong lúc nóng giận bao giờ cũng tai hại chết người.

Chàng thương nhân trẻ buồn bã đến nỗi không biết nên quyết định thế nào, có lẽ chàng đã để cho lính nhà vua tóm được, nếu Ưu Tư không thúc giục chàng cải trang ngay. Đành tuân theo lời khẩn khoản của nàng, chàng mặc quần áo nô lệ, lấy nhọ nồi bôi mặt vừa xong thì có tiếng đập cửa; hai người chỉ còn kịp làm mỗi một việc là ôm hôn nhau thắm thiết. Cả hai đều lòng đau như cắt, đến nỗi không thể thốt lên một lời nào. Cảnh biệt ly diễn ra như thế đó. Cuối cùng Ganem đội mấy chiếc đĩa lên đầu và đi ra. Quả nhiên mọi người tưởng nhầm chàng là chú giúp việc nhà hàng cơm, chẳng ai buồn ngăn giữ; ngược lại, tể tướng là người chàng gặp đầu tiên còn né ra một bên nhường lối cho chàng đi, ông không hề tưởng tượng nổi đây chính là con người mình đang truy nã. Những người đi sau tể tướng cũng tránh ra nhường lối như ông, nhờ vậy càng giúp cho Ganem dễ dàng thoát được. Chàng vội vã ra ngoài cổng thành trốn đi.

Trong lúc chàng lẩn tránh thoát thì tể tướng Giafa bước vào buồng trong; lúc ấy Ưu Tư đang ngồi trên chiếc sập. Căn buồng này có khá nhiều hòm xiểng chứa tư trang của Ganem và tiền bạc chàng bán hàng được.

Vừa trông thấy tể tướng bước vào, Ưu Tư vội phủ phục, dập đầu xuống đất, và cứ im trong tư thế đó như sẵn sàng chờ chết. Nàng nói: “Bẩm ngài, tôi sẵn sàng tuân theo sắc chỉ của Đấng thống lĩnh các tín đồ trừng phạt. Kính xin ngài hãy tuyên đọc cho.”

Giafa cũng phủ phục xuống đất kỳ cho đến lúc nàng đứng lên:

— Thưa bà, - ông nói - xin trời chứng giám cho, không một ai ở đây dám động đến lông chân bà. Tôi không có ý đồ gây nên việc nhỏ nhặt nào làm phật ý bà. Tôi chẳng nhận được mệnh lệnh nào khác là đến mời bà vui lòng cùng với tôi trở về cung, và cho phép tôi được hướng dẫn bà đi cùng với người buôn trẻ ngụ ở ngôi nhà này.

— Bẩm ngài, - ái phi đứng dậy nói - chúng ta đi thôi, tôi sẵn sàng theo ngài. Còn về người buôn trẻ đã cứu sống tôi, ông ta không có đây. Ông ta có việc về Đamát đã một tháng nay rồi và có nhờ tôi trông nom hộ những hòm xiểng ngài thấy kia cho đến khi ông ta trở lại. Xin ngài hãy vui lòng cho mang tất cả về cung, và ra lệnh cho người cất giữ cẩn thận, để cho tôi được giữ trọn lời hứa với ông ta, là sẽ hết lòng trông nom những thứ đó.

— Thưa bà, lệnh của bà sẽ được tuân theo - Giafa đáp, và lập tức gọi những người khuân vác đến, sai mang hòm xiểng giao cho Mêrua giữ.

Những người khuân vác vừa đi khỏi, tể tướng rỉ tai quan án, giao cho ông nhiệm vụ triệt hạ ngôi nhà, và trước đó hãy cho lùng xét Ganem mà ông nghĩ còn đang ẩn nấp đâu đây, mặc dù Ưu Tư nói vậy. Sau đó, ông ra đi, dẫn theo thiếu phụ cùng hai người hầu gái của nàng. Về phần bọn nô lệ của Ganem, chẳng ai để ý. Chúng trà trộn vào đám đông, rồi chẳng ai biết về sau chúng ra làm sao cả.

Tể tướng Giafa vừa đi khỏi, thì thợ nề và thợ mộc bắt đầu triệt hạ nhà, họ làm chu đáo đến nỗi chưa tới một giờ sau, ngôi nhà không còn chút dấu vết. Tuy nhiên quan án không sao bắt được Ganem mặc dù đã cho lục soát kĩ lưỡng khắp mọi nơi. Ông sai trình tể tướng biết việc đó trước khi ông này về tới hoàng cung.

Vừa trông thấy tể tướng bước vào phòng làm việc, Harun An-Rasít vội hỏi: “Thế nào ông thi hành mệnh lệnh của ta rồi chứ?”

— Tâu bệ hạ, đã. - Giafa đáp. - Ngôi nhà Ganem ở đã bị triệt hạ hoàn toàn, và tôi dẫn Ưu Tư về đây ra mắt bệ hạ. Ái phi hiện đang chờ ngoài cửa. Nếu bệ hạ truyền, tôi sẽ đưa bà vào. Còn tên buôn trẻ tuổi, không thể nào tìm thấy, mặc dù đã lục xét khắp mọi nơi. Bà Ưu Tư quả quyết hắn ta đi Đamát đã một tháng nay.

Chưa bao giờ có một cơn thịnh nộ nào sánh ngang được trận lôi đình của hoàng đế khi nghe tin Ganem trốn khỏi tay mình. Còn đối với ái phi, đã sẵn định kiến nàng không chung thủy, vua không muốn nhìn ngó đến hoặc chuyện trò. Vua truyền cho viên chỉ huy các hoạn nô lúc ấy đang có mặt: “Mêrua, hãy bắt con Ưu Tư dối trá, con Ưu Tư vong ân bội nghĩa đưa giam vào tháp tối cho ta”. Cái tháp tối này ở trong nội phủ, và thường dùng nơi giam giữ những cung phi phạm lỗi khiến hoàng đế không hài lòng.

Mêrua vốn quen lẳng lặng thi hành mọi mệnh lệnh của chúa tể, dù cho lệnh ấy hung bạo đến đâu, lần này lấy làm tiếc phải tuân theo. Y biểu lộ nỗi đau xót của mình cho Ưu Tư thấy, nàng càng buồn phiền đau đớn vì vẫn nghĩ chắc hoàng đế không nỡ từ chối, cho mình được giãi bày. Nàng đành phải cúi đầu khuất phục số phận đáng buồn và đi theo Mêrua, viên quan này dẫn nàng vào tháp tối và để lại đó.

Trong lúc ấy, hoàng đế giận dữ cho phép tể tướng lui ra, và chỉ nghe theo tiếng nói của ghen tuông, nhà vua tự tay viết một bức thư gửi quốc vương Xyri, em họ và cũng là chư hầu của mình, đang trị vì ở Đamát.

THƯ CỦA HOÀNG ĐẾ HARUN AN-RASÍT GỬI MÔHAMET ZINƠBI QUỐC VƯƠNG XYRI

“Em của anh,

Anh viết bức thư này để tin cho chú rõ một tên lái buôn thành Đamát tên là Ganem, con trai Abu Aibu, đã quyến rũ con nô lệ đáng yêu nhất trong đám cung tần của anh, tên là Ưu Tư. Y đã bỏ trốn. Ý muốn của anh là, sau khi nhận được thư này, chú cho người truy nã và bắt giam Ganem ngay. Chừng nào bắt được, chú hãy cho xích nó lại, và trong ba ngày liền mỗi ngày chú cho đánh năm chục roi gân bò. Sau đó, cho dẫn nó diễu qua các phố, có một người đi trước rao: “Đây là hình phạt nhẹ nhất trong các hình phạt mà Đấng thống lĩnh các tín đồ trừng trị kẻ dám xúc phạm đến Người và quyến rũ nữ tì của Người”. Làm xong việc đó, chú hãy sai người áp giải cẩn thận nó đến đây cho anh. Chưa phải thế là xong. Anh muốn chú cho cướp phá nhà của hắn, và sau khi triệt hạ, chú hãy sai mang tất cả vật liệu ra ngoài thành phố, để giữa đồng. Ngoài ra, nếu nó còn bố, mẹ, chị em, vợ, con gái hay họ hàng thân thuộc khác, chú sai người lột trần tất cả và cho diễu suốt ba ngày liền khắp thành phố, với lệnh nghiêm cấm không ai được cho chúng ẩn náu, ai làm trái sẽ bị tử hình. Ta hy vọng chú sẽ thi hành không chút chậm trễ những việc ta dặn trên đây”.

Viết thư xong, hoàng đế giao cho một sứ giả đi hỏa tốc, cùng với chim bồ câu để mau chóng tin cho vua biết những việc Môhamet Zinơbi sẽ làm.

Chim bồ câu ở Bátđa có đặc điểm là cho dù chúng được mang đi xa tận đâu, hễ được thả ra là lại bay trở về chốn cũ, nhất là khi ở đấy có con của chúng. Người ta buộc vào dưới cánh chim một mẩu giấy cuộn lại, nhờ cách đó, mau chóng nhận được tin tức những nơi cần thiết.

Sứ giả của hoàng đế lặn lội suốt ngày đêm để đáp ứng lòng nôn nóng của chúa tể, và vừa đến Đamát là đi thẳng ngay vào hoàng cung, vua Zinơbi ngự trên ngai vàng để tiếp nhận thư của hoàng đế. Sứ giả dâng thư, Môhamet đón lấy, vừa nhận ra nét chữ, vội kính cẩn đứng dậy hôn bức thư và đặt lên đầu mình biểu lộ ý sẵn sàng thi hành mọi mệnh lệnh chứa đựng trong nội dung bức thư. Vua mở thư ra xem và vừa đọc xong, lập tức bước xuống ngai cùng các đại thần lên ngựa đi ngay tức khắc. Vua lại truyền báo tin cho quan án sát biết, ông này vội vã đến ra mắt; thế rồi cùng tất cả đội vệ binh, vua đến thẳng nhà của Ganem.

Từ khi chàng thương nhân rời khỏi Đamát, bà mẹ không được nhận được một bức thư nào của con. Các nhà buôn khác cùng đi một chuyến với Ganem đã trở về. Họ cho biết con trai của bà ở bên ấy hoàn toàn mạnh khỏe; song vì chàng không chịu về nhà và cũng không buồn gửi thư từ tin tức gì cho mẹ, chừng ấy đủ khiến bà mẹ hiền từ ấy cho rằng con mình đã chết. Bà tin chắc như vậy đến nỗi để tang con. Bà khóc Ganem y như thể mắt bà nhìn thấy chàng qua đời và tự tay mình đã vuốt mắt cho con. Chưa từng có bà mẹ nào đau khổ đến thế, và đáng lẽ tìm cách để khuây nguôi dần thì bà lại thích nuôi dưỡng nỗi buồn của mình. Bà cho xây chính giữa sàn nhà một cái vòm cao, bên trong đặt một hình ảnh hình ảnh tượng trưng cậu con trai, và tự tay phủ lên đó một tấm dạ tang. Hầu như ngày nào cũng giống đêm nào, bà đều đến ngồi khóc dưới cái vòm ấy, làm như thi hài con trai bà được chôn cất ở đấy, và cô con gái xinh đẹp, tên là Mê Hồn Nương cũng đến ngồi bên cạnh hòa nước mắt của mình vào nước mắt của mẹ.

Họ thương khóc như vậy một thời gian khá lâu, và hàng xóm láng giềng nghe tiếng khóc than cũng đâm lòng thương hại, thì hôm đó, chợt quốc vương Môhamet Zinơbi đến đập cửa. Một người đầy tớ gái vừa mở cửa, vua đã xồng xộc bước vào, hỏi Ganem, con trai Abu Aibu ở đâu.

Mặc dù chưa bao giờ được nhìn mặt vua, nhưng thấy đoàn tùy tùng, người ở gái cũng đoán ra được đây hẳn là một vị quan to trong triều Đamát. Chị đáp:

“Bẩm quan lớn, cậu Ganem mà quan lớn đòi đã qua đời. Bà chủ con, tức mẹ cậu ấy, đang ngồi trong ngôi mộ ngài trông thấy kia, bà đang khóc than về việc đó.”

Không tin lời người ở gái, vua sai lính lục xét khắp mọi ngóc ngách trong nhà, để tìm bắt cho được Ganem. Sau đó, vua tiến đến gần ngôi mộ, trông thấy bà mẹ và người con gái ngồi trên một chiếc chiếu tầm thường, bên cạnh hình ảnh tượng trưng Ganem, mặt cả hai đầm đìa nước mắt. Hai người phụ nữ đáng thương kéo mạng che mặt ngay khi trông thấy một người đàn ông xuất hiện trước cửa. Nhưng bà mẹ Ganem đã nhận ra quốc vương Đamát. Bà vội đứng lên, chạy đến phủ phục dưới chân vua. Vua nói: “Bà mẹ à, ta tìm Ganem con trai bà; nó có ở đây không?”

— Ôi! Tâu bệ hạ, cháu không còn nữa đã từ lâu rồi. Ước gì tôi được ít ra tự tay chôn cất cháu, và được niềm an ủi là có nắm xương tàn của cháu trong nấm mồ này! Ôi, con ơi, con trai thân yêu của mẹ ơi!...

Bà muốn nói tiếp, nhưng cơn đau dâng lên chẹn lấy cổ; bà không đủ sức nói nên lời.

Cảnh tượng đó làm Zinơbi xúc động. Nhà vua bản chất vốn hiền từ, rất thông cảm nỗi đau khổ của những người bất hạnh. Vua nghĩ thầm: “Nếu chỉ có Ganem phạm tội, thì tại sao lại đi trừng phạt mẹ và em gái nó là những người chẳng có tội. Ôi! hỡi Harun An-Rasít độc ác, ngươi làm cho ta buồn bực xiết bao, khi ngươi buộc ta phải trả thù hộ ngươi khi ngươi buộc ta đày đọa những kẻ không mảy may xúc phạm đến ngươi!”

Bọn vệ binh được giao nhiệm vụ tìm bắt Ganem trở lại tâu là chúng đã lùng sục nhưng không có kết quả. Vua cũng tin đúng là như vậy: những lời than khóc của hai người đàn bà không cho phép vua ngờ vực. Nhà vua càng ngao ngán khi thấy mình buộc phải thi hành mệnh lệnh của hoàng đế, nhưng cho dù thâm tâm có thương hại đến đâu, vua cũng không dám trốn tránh bổn phận trả thù cho hoàng đế. Vua bảo bà mẹ của Ganem: “Bà mẹ ơi, hãy cùng với con gái bà đi ra khỏi mộ, ở trong ấy không an toàn đâu”. Hai người đi ra và ngay lúc đó, để cho họ không bị lăng nhục, vua cởi chiếc áo ngoài khá rộng của mình, khoác lên hai mẹ con và dặn chớ có đi xa. Xong đâu đấy nhà vua ra lệnh để cho nhân dân vào cướp phá. Bà mẹ và em gái của Ganem càng thêm khiếp đảm trước những tiếng hò la, vì không rõ nguyên cớ tại đâu ra nông nỗi này. Người ta lấy mang đi những bàn ghế quý báu nhất, những hòm chứa đầy của cải, những tấm thảm Ba-tư và Ấn-độ, những kiện vải thêu kim tuyến và ngân tuyến, những đồ sứ; tóm lại là cướp đi tất cả, chỉ để lại ngôi nhà trơ mấy bức tường; cảnh tượng ấy thật đáng hãi hùng cho hai người đàn bà khốn khổ, tự mắt chứng kiến tất cả tài sản của mình bị cướp bóc mà chẳng hiểu nguyên do tại đâu bị đối xử độc ác thế này.

Sau khi ngôi nhà bị cướp phá sạch sành sanh, vua Môhamet truyền bảo quan án cho triệt hạ nhà cửa cùng với ngôi mồ; và trong khi mệnh lệnh ấy đang được thi hành thì vua trở về cung, mang theo Mê Hồn Nương cùng bà mẹ. Ở đây, vua nói rõ lệnh của hoàng đế, làm cho hai mẹ con càng thêm đau khổ bội phần: “Hoàng đế muốn ta ra lệnh lột trần hai mẹ con bà và đưa đi bêu ba ngày liền trước mắt dân chúng. Ta cực kỳ ái ngại khi phải thi hành mệnh lệnh độc ác và nhục nhã này”. Vua nói những lời đó với vẻ mặt chứng tỏ thâm tâm vua thật sự đau đớn và ái ngại. Tuy không dám hành động theo tình cảm của mình vì sợ sẽ bị phế truất, vua vẫn tìm cách làm dịu bớt phần nào tính khắt khe của mệnh lệnh hoàng đế, bằng cách sai may cho bà mẹ Ganem và Mê Hồn Nương những chiếc áo lót xấu xí không tay, bằng vải thô dệt bằng lông ngựa.

Ngày hôm sau, hai nạn nhân của cơn thịnh nộ của hoàng đế bị lột hết áo quần, chỉ cho mặc áo làm bằng lông ngựa. Họ cũng bị lột cả khăn đội đầu, khiến cho mái tóc rối bù của họ xõa xuống. Mê Hồn Nương có mái tóc vàng vào loại đẹp nhất thế gian, rũ chấm đất. Hai mẹ con bị đưa đi bêu riếu trong tình trạng đó. Theo sau là quan án cùng với đội lính. Họ bị dẫn khắp thành phố. Dẫn đầu là một người thỉnh thoảng lại rao to: “Đây là hình phạt trừng trị những kẻ làm cho Đấng thống lĩnh các tín đồ bất bình.”

Hai người đàn bà mình mặc tấm áo kỳ dị, chân và tay để trần, cố tình để tóc xõa xuống mặt che giấu bớt nỗi hổ thẹn, bước đi như vậy qua các phố phường Đamát; mọi người trông thấy đều sa nước mắt. Nhất là các bà, qua các bức mành che cửa, biết hai mẹ con vô tội, và xúc động vì tuổi trẻ và sắc đẹp của Mê Hồn Nương, các bà thốt lên những tiếng kêu kinh hoàng khi hai người đi ngang qua trước cửa sổ. Ngay cả trẻ con, hoảng sợ trước những tiếng kêu than và cảnh tượng bày ra trước mắt, cũng hòa tiếng khóc của chúng vào cảnh buồn thương chung, làm cho tình hình càng thêm nhốn nháo. Tóm lại, ngoại trừ trường hợp giặc nước ngoài tràn vào được trong thành phố, gây nên cảnh máu lửa, còn chưa bao giờ cả thành phố Đamát lại nhớn nhác như lần này.

Cảnh tượng thương tâm ấy chấm dứt thì trời đã gần tối. Hai mẹ con được đưa trở về cung vua Môhamet. Vì cả đời chưa bao giờ đi chân đất, họ mệt quá đến nỗi vừa về tới nơi đã gục xuống ngất đi hồi lâu. Hoàng hậu Đamát rất xúc động trước sự bất hạnh của họ. Mặc dù hoàng đế có lệnh cấm không ai được cứu giúp, bà vẫn sai một vài người hầu gái đến an ủi và cho hai mẹ con uống nhiều thứ nước giải khát cùng rượu nho để họ lấy lại sức.

Khi những người hầu tới nơi, hai mẹ con vẫn còn bất tỉnh nhân sự, tưởng như không thể nào cứu chữa được nữa. Tuy nhiên, nhờ sự chăm sóc họ tỉnh lại dần. Bà mẹ Ganem vội tỏ lời cám ơn lòng tốt của họ. Một người hầu của hoàng hậu đáp: “Bà mẹ ơi, chúng tôi thông cảm nỗi đau khổ của bà; và chủ nhân của chúng tôi, hoàng hậu nước Xyri quả đã làm cho chúng tôi vui lòng khi sai chúng tôi đến giúp đỡ mẹ con bà. Chúng tôi có thể quả quyết với bà rằng hoàng hậu, cũng như quốc vương, chia sẻ nỗi bất hạnh của bà.”

Bà mẹ Ganem nhờ những người hầu đa tạ hoàng hậu đã hết lòng cứu giúp hai mẹ con rồi hỏi: “Bà ơi, vua không cho biết vì sao Đấng thống lĩnh các tín đồ bắt chúng tôi phải chịu đựng bấy nhiêu điều nhục mạ. Xin hãy làm ơn cho biết chúng tôi đã phạm những tội ác gì.

— Bà mẹ à, - người hầu gái của hoàng hậu đáp - nguyên nhân gây nên tai họa của bà chính là cậu con trai Ganem của bà đấy. Cậu ta chưa phải đã qua đời như bà lầm tưởng đâu. Cậu bị tố cáo đã bắt cóc nàng Ưu Tư xinh đẹp, người được hoàng đế sủng ái nhất trong số các cung phi; và vì cậu ấy đã nhanh chân trốn thoát, cho nên cơn thịnh nộ của hoàng đế đổ xuống đầu hai mẹ con bà. Tất cả mọi người đều lên án sự hằn thù của hoàng đế, nhưng ai ai cũng sợ Người; và bà thấy đấy, ngay cả quốc vương Zinơbi cũng không dám trái lệnh, sợ làm phật ý hoàng đế. Bởi vậy, tất cả những gì chúng tôi có thể làm được cho bà là tỏ lòng ưu ái và khuyên bà hãy cố gắng chịu đựng mà thôi.

— Tôi biết rõ con trai tôi lắm; - bà mẹ Ganem đáp - tôi dạy dỗ nó rất chu đáo trong niềm kính trọng Đấng thống lĩnh các tín đồ. Nó không hề phạm tội ác người ta buộc, tôi xin cam đoan về sự vô tội của nó. Vậy thì tôi sẽ thôi không kêu khóc nữa, thôi không than thân trách phận nữa, bởi vì tôi chịu đau khổ đây chính là chịu thay cho nó, và vì nó chưa chết. Ôi, Ganem, Ganem con trai yêu quý của mẹ ơi, - bà nói tiếp, mừng vui chen lẫn thương yêu - có thể nào con còn sống ư? Mẹ không tiếc gì của cải nữa, và cho dù mệnh lệnh của hoàng đế có nghiêm khắc quá đáng đến mức nào, mẹ cũng sẽ bỏ qua, miễn là trời cho con trai mẹ còn sống. Mẹ chỉ còn thương cho con gái mẹ, mẹ đau đớn chỉ vì em phải khổ. Tuy vậy mẹ tin nó là đứa em gái thảo hiền, đủ sức noi gương mẹ.

Nghe câu đó, Mê Hồn Nương, cho đến lúc bấy giờ tưởng như đang mê man, liền quay lại bá cổ mẹ nói: “Vâng, mẹ thân yêu ơi, con mãi mãi noi gương mẹ, dù cho vì tình thương của mẹ đối với anh con, mẹ có xử sự đến cách nào chăng nữa.”

Hai mẹ con, cứ ôm nhau một cách xúc động như vậy khá lâu, hòa lẫn vào nhau tiếng thở than và những dòng nước mắt. Rất cảm kích trước cảnh tượng đó, các hầu gái của hoàng hậu tìm cách khuyên dỗ bà mẹ Ganem ăn một chút gì. Bà nuốt một miếng cho họ vui lòng và Mê Hồn Nương cũng làm như mẹ.

Vì lệnh của hoàng đế là phải bêu họ hàng thân thích của Ganem suốt ba ngày liền theo như cách chúng ta đã rõ, ngày hôm sau mẹ con Mê Hồn Nương một lần nữa lại phải diễu từ sáng cho đến chiều: nhưng hôm ấy và ngày tiếp sau nữa, quang cảnh diễn ra khác hẳn; các đường phố lúc đầu nườm nượp người qua kẻ lại, trở nên vắng ngắt: tất cả các nhà buôn, công phẫn về cảnh bà quả phụ và con gái của Abu Aibu bị hành hạ, đều đóng cửa hiệu lại, ở riệt trong nhà; còn các bà không nhìn qua mành che cửa nữa mà lui về nhà sau. Không một bóng người ở những nơi công cộng mà hai người đàn bà bất hạnh bị diễu qua, tưởng chừng như toàn thể nhân dân Đamát đã bỏ thành phố của họ mà đi nơi khác rồi.

Ngày thứ tư, quốc vương Môhamet Zinơbi muốn thi hành thật đầy đủ các mệnh lệnh của hoàng đế mặc dù không đồng tình, sai người đi rao khắp các phố phường trong thành phố, lệnh nghiêm cấm mọi người dân Đamát cũng như người nước ngoài, bất kể địa vị như thế nào, không ai được cho mẹ và em gái Ganem trú ngụ, không ai được cấp cho họ một mẩu bánh, một giọt nước; nói tóm lại là không được giúp đỡ họ một tí gì hoặc có chút liên hệ nào với họ: ai không tuân sẽ bị tử hình, xác vứt cho chó ăn.

Sau khi những người rao truyền công bố lệnh, vua sai đuổi hai mẹ con ra khỏi cung, cho phép họ tự do muốn đi đâu thì đi. Tất cả mọi người vừa thoáng trông thấy họ đã vội lánh xa; lệnh vừa ban bố gây ấn tượng sâu sắc đến tinh thần dân chúng. Hai mẹ con nhận thấy người ta tránh mình, nhưng vì không hiểu rõ căn nguyên, hai người rất đỗi ngạc nhiên; nỗi kinh ngạc của họ càng tăng khi vào một đường phố, nhận ra trong đám đông mấy người bạn rất thân, họ thấy những người bạn này cũng biến mất một cách vội vàng như người khác. “Quái nhỉ! - bà mẹ Ganem nói - chúng ta mang theo dịch hạch hay sao thế này? Sự đối xử bất công và man rợ mà chúng ta là nạn nhân lại làm cho mẹ con ta trở nên đáng kinh tởm trước mắt bà con hàng phố hay sao? Thôi con ơi, chúng ta hãy nên rời khỏi Đamát, chớ nên sống nữa trong một thành phố mà ngay đến bạn bè cũng lấy làm kinh tởm chúng ta.”

Vừa nói, hai người đàn bà khốn khổ ấy vừa đi về một nơi ở cuối thành phố, và chui vào một túp lều đổ nát để nghỉ đêm. Trời vừa tối thì có mấy người theo đạo Hồi động lòng trắc ẩn, tìm gặp hai mẹ con. Họ mang cho một ít thức ăn, nhưng không dám lần chần để an ủi đôi lời, sợ bị phát hiện và trừng trị về tội bất tuân lệnh hoàng đế.

Trong thời gian ấy, vua Zinơbi đã thả chim bồ câu báo tin cho Harun An-Rasít rõ mình đã thực hiện đầy đủ lệnh của hoàng đế. Vua tường trình tất cả sự việc đã dẫn ra, và xin hoàng đế cho biết Người muốn làm gì nữa về mẹ và em gái của Ganem. Chẳng bao lâu, cũng bằng đường chim đưa thư, vua nhận được phúc đáp của hoàng đế cho biết phải đời đời cấm hai mẹ con không được lai vãng ở Đamát. Lập tức, quốc vương Xyri sai người đến túp lều, bắt người mẹ và cô con gái, dẫn đi xa cách Đamát ba ngày đường rồi để lại đó, cấm họ từ nay không được trở về thành phố.

Người của Zinơbi làm tròn nhiệm vụ được giao; nhưng họ không nhất nhất tuân theo từng điểm một mệnh lệnh của Harun An-Rasít, như quốc vương của họ đã làm; thương hại Mê Hồn Nương và bà mẹ, họ cho một ít tiền lẻ để mua chút ít thức ăn sống qua ngày, và quàng vào cổ cho mỗi người một cái túi để đựng thực phẩm.

Trong tình trạng thảm thương đó, hai mẹ con vào làng đầu tiên trông thấy. Các bà nhà nông xúm quanh họ, và mặc dù hai mẹ con ăn mặc tồi tàn, họ vẫn nhận ra đây là những người cũng có địa vị nào đó, liền hỏi vì sao phải lưu lạc thế này, vì sao phải vận những chiếc áo có vẻ không đúng như cách trang phục tự nhiên. Hai mẹ con không đáp mà chỉ bật ra khóc, do đó càng làm tăng thêm sự hiếu kỳ của các bà nhà nông và khơi gợi lòng trắc ẩn của họ. Bà mẹ Ganem thuật lại cảnh đọa đầy mà hai mẹ con bà đã phải chịu; các bà dân làng tốt bụng xúc động, cố tìm lời an ủi. Tuy đạm bạc, họ cũng cố gắng thết đãi hai mẹ con. Họ bảo hai người cởi bỏ những chiếc áo dệt bằng lông ngựa mặc rất khó chịu thay những bộ áo quần họ cho, cùng với giày dép và khăn trùm đầu cho gọn tóc.

Sau khi cảm tạ các bà nông dân từ thiện, Mê Hồn Nương và mẹ từ giã làng ấy và lần hồi đi về phía thành phố Alép[65]. Họ quen dần với việc nghỉ lại quanh nhà thờ[66] hoặc ngay bên trong các nhà thờ, đêm họ ngủ trên những chiếu trải sẵn dưới đất, nếu không có chiếu thì nằm ngay trên mặt đất, hoặc đến những nơi công cộng dùng làm chỗ tạm trú cho khách qua đường. Thức ăn thì không thiếu: họ thường đến được những nơi người ta phân phát bánh mì, cơm và các thức ăn khác cho tất cả khách qua đường muốn hỏi xin.

Cuối cùng họ cũng đến được Alép, nhưng không dừng lại ở đây mà tiếp tục đi về phía sông Ơphơrát, sang sông vào miền Lưỡng Hà[67] rồi băng qua miền này đến thành phố Mútxun[68]. Từ Mútxun, mặc dù đã trải qua không biết bao nhiêu khổ ải họ vẫn cố đi cho tới được Bátđa. Đây chính là nơi hai mẹ con muốn tới, mong tìm gặp Ganem, mặc dù việc chàng có mặt ở kinh đô của hoàng đế là điều khó tin: nhưng họ vẫn hy vọng, vì tìm được Ganem là điều tâm niệm của họ; qua cơn gia biến, tình thương yêu của họ đối với chàng không giảm bớt mà còn tăng thêm. Hai mẹ con thường nói chuyện về Ganem; gặp ai họ cũng hỏi thăm tin tức chàng.

Nhưng chúng ta hãy tạm gác chuyện Mê Hồn Nương và mẹ nàng ở đây, để trở lại nói về Ưu Tư.

Từ ngày xiết bao tai hại cho Ganem và cho nàng, Ưu Tư vẫn bị giam chặt trong tháp tối. Tuy nhiên, cho dù cảnh nhà tù có khó chịu đến đâu, nàng buồn vì phận mình thì ít mà lo lắng cho tai họa của Ganem thì nhiều, số phận bấp bênh của chàng làm nàng lo âu da diết. Hầu như không một phút nào nàng không lo nghĩ vì chàng.

Một hôm, hoàng đế đang tản bộ một mình trong thành nội - vua thường làm như vậy vì ông ta là nhà vua hiếu kỳ nhất thế gian; một đôi lần qua những chuyến dạo đêm ấy, vua biết được nhiều chuyện xảy ra trong cung mà không có thì chẳng bao giờ ông hay biết - một hôm trong khi dạo chơi, hoàng đế đi qua cạnh tháp tối. Chợt như có tiếng người, vua dừng lại, đến gần tháp hơn để lắng nghe cho rõ, và nghe rành mạch những lời sau đây (Ưu Tư trong lúc mải mê nghĩ tới Ganem, đã nói khá to): “Ôi Ganem! hỡi Ganem bất hạnh quá chừng, giờ đây anh ở đâu? Số phận thảm thương đưa đẩy anh đến chân trời góc bể nào? Than ôi! chính tôi là kẻ đã làm khổ anh! Sao anh không để cho tôi chết khốn chết khổ đi mà còn hào hiệp cứu giúp làm gì! Sự chăm nom săn sóc, lòng kính trọng của anh đối với tôi đưa lại cho anh kết quả đáng buồn làm sao! Đáng lẽ phải thưởng công anh thì Đấng thống lĩnh các tín đồ lại bắt tội anh chỉ vì anh bao giờ cũng coi tôi như một người dành riêng để nâng khăn sửa túi cho Người: khiến anh mất hết tài sản mà phải trốn tránh để bảo toàn mạng sống. Ôi hoàng đế, hoàng đế dã man! Ngài sẽ nói sao để tự bào chữa khi ngài và Ganem cùng ra trước Thượng đế trong ngày phán xét, khi các thiên thần sẽ chứng nhận sự thật cho anh trước mặt Ngài? Cho dù quyền uy của Ngài hiện nay lớn đến bao nhiêu, cho dù gần hết địa cầu run lên dưới quyền lực của Ngài, điều đó cũng không ngăn được sau này Ngài sẽ bị phán xét và trừng phạt vì sự tàn bạo bất công.” Ưu Tư chỉ nói đến đấy rồi ngừng, vì nghẹn ngào không thể nào nói tiếp được nữa.

Cũng chẳng cần nhiều hơn để buộc hoàng đế phải suy nghĩ. Vua thấy rõ là, nếu những điều vừa nghe đúng là sự thật, thì ái phi của vua vô tội, và lệnh của vua trị tội Ganem và gia đình chàng quả có vội vàng. Để đi sâu vào một điều rất có quan hệ đến đức công minh mà vua vẫn lấy làm tự hào, vua vội vã trở về cung, sai Mêrua đến ngay tháp tối dẫn Ưu Tư tới gặp mình ngay.

Qua lệnh đó, và nhất là qua thái độ của hoàng đế, viên chỉ huy các hoạn nô đoán rằng vua muốn xá tội cho ái phi và gọi nàng trở lại với mình. Y mừng rơn, vì y thương Ưu Tư và rất thông cảm về việc nàng bị thất sủng. Y chạy ngay đến tháp tối; và nói với ái phi, giọng mừng rỡ: “Thưa bà, xin bà vui lòng đi theo tôi. Tôi hy vọng là bà sẽ không phải trở lại cái tháp tối om khốn khổ này. Đấng thống lĩnh các tín đồ muốn nói chuyện với bà, tôi thấy đó là một triệu chứng tốt lành.

Ưu Tư đi theo Mêrua, y dẫn nàng vào buồng riêng của hoàng đế. Nàng phủ phục xuống đất và cứ quỳ vậy mà khóc như mưa.

— Ưu Tư này - hoàng đế nói, không truyền cho nàng đứng lên - hình như nàng lên án ta tàn bạo và bất công. Vậy thì ai là kẻ đang trong tình trạng thê thảm, mặc dù đã nể vì và tôn kính ta? Hãy nói đi, nàng biết bản tính ta hiền từ, ta thích minh oan cho những người oan ức.

Qua câu nói, ái phi biết là vua đã nghe những lời nàng than thở, và lợi dụng cơ hội hiếm có để thanh minh cho Ganem của mình, nàng đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, em khúm núm van xin bệ hạ hãy xá tội cho. Nhưng kẻ mà Ngài muốn biết rõ sự vô tội và cảnh thảm thê ấy, chính là Ganem, con trai bất hạnh của Abu Aibu, thương nhân thành Đamát. Chính anh ta đã cứu sống em và cho em tạm trú trong nhà. Em xin thú thật với ngài là thoạt trông thấy em, có lẽ anh cũng đem lòng yêu mến và hy vọng em thông cảm sự săn sóc của anh ta; em đoán như vậy khi thấy anh ta lộ vẻ sốt sắng đãi đằng và làm giúp em mọi việc mà em rất cần trong hoàn cảnh lúc bấy giờ. Nhưng, khi vừa được biết là em đã có vinh dự thuộc về bệ hạ, thì anh ta nói ngay với em: “Thưa bà, cái gì đã thuộc về chủ nhân thì cấm nô lệ động vào”. Từ lúc ấy trở đi, xử sự của anh ta đối với em không chút trái ngược với lời anh nói. Thế mà, tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, Ngài đối xử với anh ta nghiêm khắc như thế nào, Ngài đã rõ, và Ngài sẽ phải trả lời trước tòa phán xét của Thượng đế.”

Hoàng đế không chút giận Ưu Tư đã dám nói với mình thẳng thắn như vậy. Vua tiếp. “Nhưng ta có thể tin những lời quả quyết của nàng về tư cách của Ganem được chăng?”

— Tâu có, bệ hạ có thể tin. Em không hề muốn giấu Ngài một mảy may sự thật. Để chứng minh cho Ngài thấy em thành khẩn, em cần phải thú thực với bệ hạ một điều có lẽ làm Ngài không vừa ý, nhưng em xin bệ hạ tha thứ trước cho.

Thế là Harun An-Rasít đáp:

— Được rồi, nàng cứ nói. Ta tha thứ cho nàng hết thảy, miễn là nàng không được che giấu ta điều gì.

— Vậy thì em thưa là, sự chăm sóc đầy tôn kính của Ganem, cộng với những sự giúp đỡ của anh ta đối với em, làm cho em có cảm tình với anh, em còn đi xa hơn nữa, bệ hạ đã biết rõ mãnh lực của ái tình, em cảm thấy trong trái tim bắt đầu nẩy nở tình cảm vấn vương. Anh ta nhận thấy điều đó; ấy thế mà không tìm cách lợi dụng sự yếu đuối của em và bất chấp mối tình nồng cháy của mình, anh ta luôn luôn giữ đúng bổn phận; và tất cả những gì mà tình yêu đắm đuối buộc anh ta phải bật ra lời, đó là câu nói mà em đã tâu bệ hạ: “Cái gì đã thuộc về chủ nhân thì cấm nô lệ không được động vào.”

Những câu nói ngây thơ ấy có lẽ đã làm người khác nổi xung, nhưng chính ra lại làm hoàng đế nguôi hẳn cơn thịnh nộ. Vua truyền nàng đứng dậy, cho đến ngồi cạnh mình, và bảo: “Nàng hãy kể lại ta nghe câu chuyện của nàng từ đầu chí cuối.”

Thế là nàng làm việc đó đầy khôn khéo và thông minh. Nàng chỉ lướt qua những điểm có liên quan đến Zôbêit. Nàng nói kỹ hơn về những điều mình chịu ơn Ganem, về những chi phí tốn kém của anh ta vì nàng, và nhất là khen ngợi sự kín đáo của anh; để qua đó mà tỏ cho hoàng đế biết nàng bắt buộc phải ẩn náu ở nhà Ganem để tránh Zôbêit, và cuối cùng kết thúc với việc chàng thương nhân trẻ trốn đi, mà không chút che giấu là chính nàng đã buộc anh ta trốn để tránh sấm sét của hoàng đế.

Nàng vừa dứt lời, vua bảo: “Ta tin tất cả những điều nàng vừa kể; nhưng tại sao các ngươi chậm cho ta biết tin tức như vậy? Sao phải chờ đến một tháng sau khi ta trở về mới cho ta hay nàng đang ở đâu?”

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Ưu Tư đáp - Ganem ít ra khỏi nhà, cho nên xin bệ hạ chớ lấy làm lạ sao chúng tôi không biết sớm hơn tin bệ hạ trở về. Hơn nữa, Ganem nhận việc chuyền mảnh giấy của em viết cho Bình Minh, song một thời gian dài vẫn không làm sao tìm được dịp thuận tiện để đưa tận tay cho nó.

— Thế là đủ, Ưu Tư à - hoàng đế tiếp - ta nhận lỗi, và muốn sửa lỗi bằng cách ban ơn rộng rãi cho gã thương nhân trẻ thành Đamát. Nàng thử xem, ta có thể làm gì cho nó? Nàng muốn gì cứ xin, ta sẽ đồng ý cho.

Nghe câu đó, ái phi phủ phục dưới chân hoàng đế, áp mặt xuống đất, rồi đứng dậy nói: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, em xin vì Ganem tạ ơn hoàng đế, và khúm núm cúi xin bệ hạ hãy ban bố trong khắp nước rằng bệ hạ đại xá cho con trai Abu Aibu, và anh ta chỉ việc đến trình diện với bệ hạ.”

— Ta sẽ còn làm nhiều hơn, - hoàng đế tiếp lời, - để thưởng công nó đã cứu sống nàng, để thừa nhận sự tôn kính của nó đối với ta, để đền bù những thiệt hại về tài sản của nó, và cuối cùng để sửa lỗi lầm của ta đối với gia đình nó, ta cho nàng lấy nó làm chồng.

Ưu Tư không thể tìm ra đủ lời lẽ để cảm tạ hoàng đế về sự hào hiệp của Người. Sau đó nàng lui về buồng riêng, nơi nàng vẫn ở trước khi xảy ra những sự biến đau khổ. Đồ đạc trong buồng vẫn y nguyên; không ai động đến một vật gì. Nhưng điều làm cho nàng vui nhất, là trông thấy các hòm xiểng và gói gắm của Ganem, mà Mêrua đã cẩn thận sai đưa cất vào đây.

Ngày hôm sau, Harun An-Rasít truyền tể tướng cho ban bố khắp tất cả các thành phố trong nước là vua tha tội cho Ganem, con trai Abu Aibu. Nhưng sự ban bố ấy không có ích gì, vì đã một thời gian dài trôi qua, không hề ai nghe nói đến chàng thương nhân trẻ ấy. Ưu Tư nghĩ là có lẽ chàng đã không sống nổi vì thiếu nàng; nàng lo âu kinh khủng; nhưng vì những người yêu đương bao giờ cũng vẫn còn nuôi hy vọng, nàng tâu xin hoàng đế cho phép mình thân hành đi tìm kiếm Ganem. Được phép, nàng mở hòm riêng lấy một cái túi đựng một nghìn đồng vàng; rồi một sáng sớm, cưỡi một con la thắng yên cương lộng lẫy lấy trong đàn lừa ngựa của hoàng đế, nàng rời hoàng cung lên đường. Hai viên hoạn nô da đen theo hầu hai bên, tay đặt lên lưng con la.

Nàng đi từ nhà thờ này đến nhà thờ khác, cung tiến tiền bạc cho người tu đạo Hồi, xin họ cầu nguyện giúp cho nàng hoàn tất một công việc hệ trọng, theo lời nàng, nó quan hệ đến số phận của hai con người. Suốt ngày, nàng đem cả nghìn đồng vàng làm phúc hết ở các nhà thờ rồi tối đến trở về cung.

Ngày hôm sau, nàng lại lấy túi tiền khác đựng một nghìn đồng vàng và vẫn theo cung cách như hôm trước, đi đến hiệu kim hoàn. Nàng dừng lại trước cửa và không xuống la, sai một tên hoạn nô đi gọi người trùm phường đến. Ông này vốn là một con người rất từ thiện, vẫn dùng hơn hai phần ba số thu nhập của mình để cứu giúp những người ngoại quốc thất cơ lỡ vận vì ốm đau hoặc do công việc làm ăn sa sút. Nghe gọi, ông ta đến ngay, nhìn thấy trang phục của Ưu Tư, ông biết đây là một mệnh phụ trong triều. Nàng đặt túi tiền vào tay ông và nói: “Tôi có việc nhờ ông, một người mà cả thành phố này đều ca ngợi lòng từ thiện. Nhờ ông chia số tiền này cho những người nước ngoài đáng thương ông đang cứu giúp, bởi vì tôi biết rõ là ông vẫn thường xuyên giúp đỡ những người ngoại quốc đến kêu xin tấm lòng bác ái của ông.”

— Thưa bà - người trùm phường đáp - tôi hết sức vui mừng được làm theo lệnh của bà; nhưng nếu bà muốn tự tay làm phúc thì xin mời bà quá bộ đến nhà tôi, bà sẽ gặp ở đó, hai người đàn bà đáng hưởng lòng từ thiện của bà. Tôi gặp họ hôm qua, khi họ vừa đến thành phố. Tình trạng họ rất thảm thương, và tôi cũng xúc động vì trông họ có vẻ là những người có vai vế ở đời. Qua những bộ áo quần rách tươm, mặc dù mặt mũi họ xạm đen vì nắng cháy, tôi vẫn nhận ra một vẻ cao sang thường không có ở những người nghèo vẫn được tôi giúp đỡ. Tôi đưa hai người về nhà, giao cho bà vợ tôi, và bà nhà tôi thoạt trông cũng đồng ý ngay với sự phán đoán của tôi. Nhà tôi sai người ở sửa soạn giường, còn bà ấy thì tự tay rửa mặt mũi và thay quần áo cho họ. Chúng tôi chưa biết họ là ai, vì chúng tôi muốn để cho họ nghỉ ngơi tí chút, sợ hỏi han ngay e làm họ mệt chăng.

Không hiểu sao, Ưu Tư nảy lòng hiếu kỳ muốn gặp hai người đàn bà ấy. Người trùm phường đành dẫn nàng về nhà, nhưng nàng không muốn làm phiền ông, mà chỉ xin ông cho một tên nô lệ đưa đường. Về đến cửa, nàng xuống la đi theo tên nô lệ. Y bước lên trước để báo tin cho bà chủ nhà đang ở trong buồng cùng với Mê Hồn Nương và mẹ nàng - vì hai người đàn bà mà trùm phường nói đến chính là mẹ và em gái của Ganem.

Được tên nô lệ báo tin có một phu nhân trong triều đến nhà, vợ người trùm phường định ra đón nhưng không kịp, Ưu Tư theo sát gót tên nô lệ, đã bước vào. Bà vợ người trùm phường quỳ xuống đất để tỏ lòng kính trọng đối với tất cả những ai là người nhà của vua. Ưu Tư đỡ bà đứng dậy và nói: “Bà ơi, xin bà hãy cho tôi được hỏi chuyện hai người đàn bà nước ngoài vừa mới đến Bátđa tối hôm qua.”

“Thưa bà, họ chính là những người đang nằm trên hai chiếc giường nhỏ kê sát nhau mà bà nhìn thấy đó” - vợ người trùm phường đáp.

Ái phi tiến ngay đến cạnh giường bà mẹ, chăm chú nhìn bà và nói: “Bà ơi, tôi đến đây để giúp đỡ bà. Tôi cũng có chút ít địa vị trong thành phố này, tôi có thể giúp ích cho bà cũng như cô bạn đường của bà.”

— Thưa bà, - bà mẹ Ganem đáp - nghe lời bà dạy tôi thấy trời chưa nỡ bỏ chúng tôi. Ấy thế mà, sau bấy nhiêu tai họa xảy đến, tôi đã có lần từng nghĩ như vậy. Dứt lời, bà bật khóc như mưa, đến nỗi Ưu Tư và bà vợ người trùm phường cũng không cầm được nước mắt.

Ái phi lau nước mắt, và bảo bà mẹ Ganem: “Xin bà hãy vui lòng kể cho chúng tôi nỗi bất hạnh của bà; ít có ai nghe chuyện bà mà sẵn sàng tìm đủ mọi cách để an ủi bà hơn chúng tôi.”

— Thưa bà, - bà quả phụ Abu Aibu nói tiếp - một ái phi của Đấng thống lĩnh các tín đồ, một phu nhân tên là Ưu Tư, đã gây nên tai họa cho chúng tôi.

Nghe câu đó, ái phi tưởng như bị sét đánh, song cố giấu nỗi bối rối và xúc động của mình, để cho bà mẹ Ganem kể tiếp: “Tôi là vợ góa của Abu Aibu, thương nhân thành Đamát. Trước đây tôi có một đứa con trai tên là Ganem, cháu sang Bátđa buôn bán và bị tố cáo là đã quyến rũ bà Ưu Tư ấy. Hoàng đế lùng bắt nó khắp nơi để xử tử; không tìm thấy, Người đã viết thư gửi quốc vương Đamát ra lệnh cho cướp phá và triệt hạ nhà cửa chúng tôi, vừa lột truồng bêu riếu con gái tôi và tôi suốt ba ngày liền trước mắt thiên hạ, sau đó đuổi chúng tôi đi, cấm suốt đời không được trở lại nước Xyri. Nhưng, dù người ta đối xử với chúng tôi không còn chút nhân tình, thì tôi còn có thể khuây khỏa nếu con trai tôi còn sống và tôi còn mong được gặp cháu. Sung sướng biết bao cho em gái cháu và tôi, nếu được nhìn thấy cháu! Được ôm hôn nó, chúng tôi sẽ quên hết, sẽ không tiếc chút gì tài sản đã mất, sẽ khuây khỏa mọi nỗi đau chúng tôi đã vì nó mà chịu đựng. Than ôi! tôi tin tưởng chắc chắn cháu vô tội, cho dù chính nó đã vô tình gây nên mọi khổ đau, tôi tin cháu cũng như em gái nó và tôi đây chẳng phạm tội gì xúc phạm tới hoàng đế.

Đến đây, Ưu Tư ngắt lời bà:

— Không, chắc chắn là không. Anh ấy cũng như bà không hề phạm tội ác nào. Tôi có thể cam đoan với bà sự trong trắng của anh ấy, vì chính tôi là Ưu Tư con người đáng để bà trách móc biết bao, con người vì định mệnh đã gây nên mọi tai họa cho bà. Chính tôi mới là người đáng để bà hỏi tội về cái chết của con trai bà, nếu quả thật chàng không còn trên đời này nữa. Nhưng, nếu tôi đã gây nên cho bà đau khổ thì cũng có thể làm cho bà khuây khỏa. Tôi đã thanh minh cho Ganem với hoàng đế. Người đã cho ban bố khắp các nước thuộc quyền rằng Người đại xá cho con trai Abu Aibu, và xin bà đừng chút nghi ngờ, hoàng đế sẽ ban cho bà bao nhiêu điều tốt lành như đã gây nên cho bà bấy nhiêu tai họa. Gia đình bà không còn bị hoàng đế giận ghét nữa. Người đang chờ gặp Ganem để thưởng công chàng đã cứu sống tôi bằng việc cho hai chúng tôi nên vợ nên chồng. Người đã cho phép chàng lấy tôi làm vợ. Bởi vậy, xin bà hãy coi tôi như con dâu bà, và xin phép bà cho tôi được mãi mãi quý yêu bà.

Nói đến đây, Ưu Tư cúi xuống ôm chặt bà mẹ Ganem hồi lâu, bà kinh ngạc không thốt nên lời; rồi nàng buông bà ra là để chạy đến ôm hôn Mê Hồn Nương, cô này cũng đã ngồi dậy đưa hai tay ra đón nàng.

Sau khi biểu lộ với hai mẹ con bà quả phụ những tình cảm thân thiết như mình đã thật sự là vợ của Ganem, nàng ái phi yêu kiều của hoàng đế nói: “Xin mẹ và em đừng buồn nữa. Của cải của Ganem để trong thành phố này chưa mất mà hiện cất giữ trong cung, tại buồng riêng của tôi. Tôi biết tất cả của cải trên đời này cũng không thể an ủi được mẹ và em nếu không có Ganem. Tôi suy mình ra cho nên mới dám nói như vậy. Đối với những tâm hồn cao cả, tình ruột thịt cũng có sức mạnh không kém gì tình yêu. Nhưng tại sao chúng ta không hy vọng gặp lại chàng? Chúng ta sẽ tìm thấy chàng; niềm vui được gặp mẹ gặp em đưa lại cho tôi hy vọng đó. Có lẽ hôm nay là ngày gian khổ cuối cùng; khổ tận cam lai, đây có lẽ là ngày khởi đầu thời kỳ hạnh phúc còn lớn lao hơn cả hồi mẹ và em sống với Ganem ở Đamát.”

Ưu Tư đang định nói nữa, thì người trùm phường buôn kim hoàn đến: “Thưa bà, - ông nói với nàng - tôi vừa chứng kiến một cảnh cảm động. Đấy là một chàng trai trẻ vừa đến bệnh viện Bátđa bằng lạc đà. Người ta phải dùng dây buộc chàng trên lưng con vật vì chàng không đủ sức ngồi vững. Người ta cởi chàng ta sắp đưa vào bệnh viện thì tôi đi ngang qua đấy. Tôi đến gần, quan sát kỹ, và trông mặt anh ta hơi quen quen. Tôi có hỏi gia đình và quê quán anh ta, nhưng anh không đáp một câu mà chỉ khóc và thở dài. Tôi lấy làm thương hại, và vốn quen nhìn các người ốm, tôi biết anh ta cần được chăm nom săn sóc khẩn cấp; tôi không muốn để người ta đưa vào bệnh viện, vì tôi biết quá rõ ở đó trông nom người bệnh thế nào, cũng như năng lực của các thầy thuốc ra sao. Tôi sai bọn người nhà tôi mang anh ta về, đưa vào một buồng riêng, và đã truyền thay áo quần sạch cho anh, và hầu hạ anh chu đáo như hầu hạ chính tôi vậy.”

Ưu Tư giật mình khi nghe người buôn kim hoàn nói, nàng linh cảm một nỗi xúc động không rõ căn nguyên. Nàng bảo: “Xin ông hãy dẫn tôi đến buồng người bệnh ấy. Tôi muốn gặp anh ta”. Người trùm phường đưa nàng đi khỏi, bà mẹ Ganem nói với Mê Hồn Nương: “Ôi, con ơi! người nước ngoài đau yếu ấy dù có đau khổ đến đâu cũng không bằng anh con, nếu anh con còn sống!”

Vào buồng người bệnh, ái phi của hoàng đế tiến đến cạnh cái giường bọn nô lệ của người trùm phường đặt chàng nằm. Nàng trông thấy một chàng trai trẻ mắt nhắm nghiền, mặt tái xanh hốc hác và đầm đìa nước mắt. Chăm chú quan sát, tim nàng đập mạnh, ngỡ nhận ra Ganem, nhưng ngay sau đó lại không dám tin mắt mình. Tuy có nhận ra một vài nét của Ganem trong con người nằm kia, nhưng trông người này lại khác biệt đến nỗi nàng không dám tin chính chàng đang ở trước mắt mình. Tuy nhiên, không cưỡng nổi ý muốn làm sáng tỏ, nàng hỏi giọng run run: “Ganem, có phải chàng đây không?”. Hỏi xong, nàng ngừng lại chờ chàng trai trả lời; nhưng thấy chàng có vẻ dửng dưng, nàng nói tiếp: “Ôi! Ganem ơi, người em đang hỏi đây chẳng phải chàng đâu. Trí tưởng tượng của em luôn mang hình ảnh anh, đã làm cho em nhìn nhầm người xa lạ này. Con trai Abu Aibu đã ốm nặng đến đâu chắc hẳn đã nhận ra tiếng nói của Ưu Tư rồi.”

Nghe hai tiếng Ưu Tư, Ganem - vì đấy chính là chàng - mở hé mắt, quay đầu về phía người đang nói và nhận ra ái phi của hoàng đế: “A! chính bà đấy ư, thưa bà? Sao có được sự kỳ diệu dường này!..”. Chàng không nói được hết câu. Nỗi mừng vui quá đột ngột làm chàng ngất đi. Ưu Tư và ông trùm phường vội cấp cứu; khi thấy chàng sắp hồi tỉnh, người trùm phường mời nàng ra ngoài, sợ để Ganem nhìn thấy cơn bệnh của chàng sẽ nặng hơn chăng.

Chàng trẻ tuổi tỉnh lại, đưa mắt nhìn bốn phía, không trông thấy người mình tìm, chàng thốt lên: “Với Ưu Tư xinh đẹp, nàng ở đâu? Có phải đúng là nàng vừa ở trước mắt tôi hay đây chỉ là nằm mê?”

— Không, thưa ngài - người trùm phường nói - hoàn toàn không phải là nằm mê: chính tôi vừa mời bà ấy ra ngoài; ngài sẽ gặp bà ngay, chừng nào ngài đủ sức khỏe để nhìn bà. Giờ đây ngài cần nghỉ ngơi và không nên để gì làm trở ngại việc đó. Số phận của ngài đã thay đổi, bởi vì hình như ngài chính là ông Ganem mà Đấng thống lĩnh các tín đồ đã cho ban bố khắp Bátđa rằng Người đại xá những gì xảy ra trong quá khứ. Giờ đây, ngài chỉ cần biết thế là đủ. Bà vừa nói chuyện với ngài sẽ cho ngài rõ đầy đủ hơn. Giờ ngài chỉ nên nghĩ tới chuyện chóng bình phục. Về phần tôi, xin cố hết sức góp phần vào việc đó.

Nói xong, người trùm phường để Ganem nằm nghỉ, ông đi sửa soạn các loại thuốc men mà ông cho là cần thiết để giúp chàng lấy lại sức lực bị kiệt quệ vì đói khát và gian lao.

Trong lúc đó, Ưu Tư trở lại buồng Mê Hồn Nương và bà mẹ, ở đây cũng xảy ra cảnh gần như vậy, vì khi được biết người nước ngoài ốm đau được người trùm phường đón về ấy chính con trai mình, bà mẹ Ganem mừng vui đến nỗi ngất đi. Vừa tỉnh lại nhờ sự săn sóc của Ưu Tư và vợ người trùm phường; bà muốn đứng lên đi gặp con ngay; nhưng người trùm phường đến đúng lúc kịp ngăn lại, nói rằng: Ganem đang yếu và kiệt sức đến mức không thể không gây nguy hiểm cho tính mệnh của chàng, nếu đột ngột để chàng gặp mẹ và em gái xiết bao yêu quý. Ông không cần nói nhiều hơn để thuyết phục bà mẹ Ganem. Khi được biết là không thể nói chuyện với con mà không gây nguy hiểm cho chàng, bà hết khẩn khoản đòi gặp con nữa. Bấy giờ Ưu Tư mới lên tiếng: “Chúng ta hãy tạ ơn Thượng đế đã cho chúng ta xum họp. Giờ tôi trở về tâu hoàng đế tất cả những việc vừa rồi, sáng mai sẽ trở lại gặp mẹ và em.”

Nói xong, nàng ôm hôn bà mẹ và cô em rồi đi ra. Vừa về đến hoàng cung, nàng nhờ Mêrua xin được gặp riêng hoàng đế. Yêu cầu của nàng được chấp nhận ngay tức khắc. Nàng được đưa vào buồng riêng của hoàng đế. Vua đang ở một mình. Thoạt tiên nàng phủ phục, ấp mặt xuống đất theo đúng lễ nghi. Vua bảo nàng đứng dậy cho phép ngồi và hỏi nàng đã được tin tức gì của Ganem chưa. Nàng đáp: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, nhờ cố gắng hết sức, em đã tìm được chàng cùng với bà mẹ và cô em gái”. Hoàng đế hiếu kỳ muốn biết nàng đã làm thế nào để tìm thấy được trong một thời gian ngắn như vậy. Nàng thuật lại từng chi tiết về việc tìm kiếm và nói thêm nhiều điều tốt đẹp về bà mẹ và Mê Hồn Nương, đến nỗi vua cũng muốn gặp hai mẹ con bà cùng với chàng thương nhân trẻ.

Nếu Harun An-Rasít thô bạo, nếu trong những lúc nóng giận vua thỉnh thoảng sa vào những hành động tàn nhẫn, thì bù lại, đó là ông vua công minh và hào hiệp nhất thế gian, một khi cơn giận dữ đã qua và được người khác chỉ ra sự bất công của mình. Bởi vậy khi đã tin rằng mình xử phạt bất công Ganem và gia đình chàng, đối xử tàn tệ với họ trước công chúng, vua nhất quyết cũng minh oan cho họ trước mọi người. Vua bảo Ưu Tư: “Ta rất vui lòng vì nàng đã thành công trong công việc tìm kiếm; ta vui mừng vì nàng thì ít mà vì chính ta nhiều hơn. Ta giữ lời đã hứa. Nàng sẽ lấy Ganem, và ta tuyên bố từ giờ phút này, nàng không còn là nô lệ của ta nữa, nàng được tự do. Nàng hãy đến với chàng thương nhân trẻ; chừng nào sức khỏe anh ta bình phục, hãy đưa anh ta cùng bà mẹ và cô em gái đến đây.”

Ngày hôm sau, Ưu Tư không quên đến nhà người trùm phường buôn kim hoàn rất sớm, nàng sốt ruột muốn rõ tình trạng sức khỏe Ganem và báo cho bà mẹ và cô em gái biết những tin tức tốt lành. Người đầu tiên nàng gặp là viên trùm phường, ông ta cho nàng rõ Ganem ngủ đêm rất tốt; căn nguyên bệnh của chàng chỉ là sầu não, cắt bỏ được rồi, chàng sẽ khỏi bệnh chóng thôi.

Quả vậy, chàng trai Abu Aibu thấy đã dễ chịu hơn nhiều. Sự nghỉ ngơi cùng những thuốc men đã uống, và trên tất cả là tinh thần sảng khoái, đã gây được công hiệu tốt đến mức người trùm phường thấy chàng đã có thể gặp mẹ, em gái và người yêu mà không sợ nguy hiểm, miễn là cần có sự chuẩn bị: ông lo, do chưa biết mẹ và em gái đã ở Bátđa, sự gặp mặt bất thần có thể làm cho chàng quá xúc động vì ngạc nhiên và mừng rỡ. Cuối cùng ông thỏa thuận Ưu Tư sẽ vào gặp Ganem trước, rồi nàng sẽ ra hiệu cho hai người đàn bà kia vào lúc nào thuận tiện.

Bàn bạc xong xuôi, viên trùm phường báo cho người bệnh biết Ưu Tư đến. Chàng vui mừng được gặp người yêu, suýt nữa lại ngất đi. Nàng vừa tiến đến cạnh giường chàng, vừa nói: “Này, Ganem, anh gặp lại Ưu Tư của anh, mà anh tưởng đã mãi mãi mất đi rồi đấy.”

— Ôi! thưa bà, - chàng vội vã ngắt lời nàng - sự diệu kỳ nào đưa bà đến thăm tôi? Tôi vẫn tưởng bà đang ở trong hoàng cung. Hoàng đế chắc đã nghe bà phân trần. Bà đã xua tan nỗi ngờ vực của Người, và Người đã trở lại yêu quý bà như trước?

— Vâng, hỡi Ganem thân yêu của em ơi, - Ưu Tư đáp - em đã thanh minh được với Đấng thống lĩnh các tín đồ, và để sửa chữa lỗi lầm, đã gây đau khổ cho chàng, Người cho phép em kết hôn với chàng.

Câu cuối cùng làm cho Ganem mừng vui đến nỗi lặng đi không thốt nên lời, như thường gặp ở những người đang yêu. Nhưng cuối cùng chàng cũng kêu lên được: “Ôi! nàng Ưu Tư xinh đẹp ơi! tôi có thể tin lời nàng vừa nói chứ? Tôi có thể tin rằng quả thật hoàng đế nhường nàng cho con trai của Abu Aibu?”

— Không có gì có thể đúng sự thật hơn, - nàng lại nói - Hoàng đế trước đây đã sai truy nã chàng để xử tử, và trong cơn nóng giận đã bắt mẹ và em gái, chàng phải chịu biết bao điều tủi nhục, giờ đang muốn gặp để thưởng công chàng đã tỏ lòng tôn kính Người, và không nghi ngờ gì. Người sẽ ban ơn rộng rãi cho tất cả gia đình chàng.

Ganem hỏi hoàng đế đã đối xử với mẹ và em gái chàng như thế nào, Ưu Tư kể lại cho chàng rõ. Chàng không thể nghe mà không tuôn nước mắt, mặc dù đang mừng về tin được cho phép kết hôn với người yêu. Nhưng khi Ưu Tư cho biết hai người hiện đang ở Bátđa trong cùng một ngôi nhà, chàng nôn nóng muốn được gặp mẹ và em gái quá, đến nỗi ái phi không thể nấn ná được nữa. Nàng lên tiếng gọi. Hai người đã chực sẵn ngoài cửa, chỉ đợi có giờ phút này. Họ bước vào đến cạnh Ganem, ôm chàng và hôn nhiều bận. Biết bao nước mắt đã tuôn rơi trong phút hạnh ngộ! Mặt Ganem đầm đìa nước mắt, cũng như mẹ và em gái chàng, Ưu Tư cũng khóc rất nhiều. Ngay đến vợ chồng người trùm phường, xúc động trước cảnh tượng đáng mủi lòng, cũng không cầm được nước mắt, và không ngớt khâm phục trời đất sao khéo xui khiến, cho đoàn tụ bốn con người từng bị kiếp số phân ly một cách tàn nhẫn.

Sau khi mọi người lau khô nước mắt, Ganem lại làm cho dòng lệ nhiều người tuôn rơi, khi chàng thuật lại những điều đã phải chịu đựng kể từ hôm chàng từ giã Ưu Tư cho đến khi người trùm phường cho đưa chàng về nhà. Chàng cho biết, trong khi trốn tránh ở một làng nhỏ, chàng lâm bệnh; vài dân làng tốt bụng đã săn sóc chàng, nhưng vì bệnh không khỏi, một người dắt lạc đà nhận đưa chàng đến nhà thương Bátđa. Ưu Tư cũng thuật lại nỗi phiền muộn của mình lúc bị giam cầm, chuyện hoàng đế sau khi nghe nàng than thở trong tháp tối, đã cho gọi nàng đến buồng riêng, và sau đó nàng đã nói những gì để tự thanh minh. Cuối cùng, khi mọi người đã rõ tất cả những gì xảy ra cho nhau, Ưu Tư nói: “Chúng ta hãy tạ ơn Thượng đế cho chúng ta xum họp và giờ đây chỉ nên nghĩ đến hạnh phúc đang chờ. Khi nào sức khỏe Ganem bình phục, chàng phải cùng mẹ và em đến ra mắt hoàng đế. Nhưng, vì mẹ và em chưa được sắm sửa, tôi phải đi lo liệu việc này. Xin vui lòng chờ cho một lát.”

Nói xong, nàng đi ra, về hoàng cung và lát sau trở lại nhà người trùm phường với túi tiền đựng một nghìn đồng vàng nữa. Nàng đưa túi tiền nhờ ông mua áo quần hộ Mê Hồn Nương và bà mẹ. Người trùm phường vốn có khiếu thẩm mỹ, chọn mua những vải vóc khá đẹp, và cho may gấp, càng xong sớm càng hay. Sau ba ngày, áo quần sắm xong. Và Ganem, thấy đã đủ sức đi, cũng chuẩn bị. Nhưng đúng ngày chàng dự định đến lạy chào hoàng đế, trong lúc đang cùng với Mê Hồn Nương và mẹ sửa soạn, thì tể tướng Giafa thân đến gặp người trùm phường.

Tể tướng đi ngựa, có một đội tùy tùng đông theo sau. Bước vào nhà, ông nói với Ganem: “Thưa ngài, tôi đến đây theo lệnh Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị chúa tể của tôi và của ngài. Mệnh lệnh tôi được giao thi hành hôm nay khác xa lệnh mà tôi không muốn ngài nhớ lại. Tôi phải đưa ngài đến ra mắt hoàng đế đang chờ gặp.”

Ganem cúi đầu rất thấp, đáp lại lời chào của tể tướng rồi lên lưng một con ngựa lấy trong số ngựa của hoàng đế vừa đưa đến. Chàng đi ngựa rất duyên dáng. Bà mẹ và cô con gái cũng được mời lên la của hoàng cung: và trong khi Ưu Tư ngồi trên lưng một con lừa dẫn hai mẹ con vào cung bằng đường tắt, thì Giafa đưa Ganem theo một con đường khác, đến thẳng triều đường. Hoàng đế đang ngự trên ngai, chung quanh có các đại thần Arập, Ba-tư, Ai-cập, Xyri và châu Phi dưới quyền đô hộ của Người, không kể những người nước ngoài khác.

Khi tể tướng dẫn Ganem vào tới chân ngai, chàng thương nhân trẻ phủ phục, mặt áp xuống đất, rồi đứng lên đọc một bài chúc tụng bằng thơ, tuy vừa ứng khẩu sáng tác tại chỗ nhưng vẫn làm cho tất cả triều đình tán thưởng. Sau khi chàng chúc tụng xong, hoàng đế gọi chàng đến gần và nói: “Ta hài lòng gặp ngươi, và muốn tự ngươi kể cho ta nghe ngươi đã gặp ái phi của ta ở đâu và ngươi đã làm những gì cho nàng.”

Ganem tuân lệnh, và tỏ ra thành khẩn đến nỗi hoàng đế tin chắc tấm lòng chân thực của chàng. Hoàng đế sai ban cho chàng một tấm áo thật đẹp, theo như lệ thường đối với những người được vào triều kiến. Sau đó, vua bảo chàng: “Ganem à, ta muốn ngươi ở hẳn trong triều của ta.”

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ - chàng đáp - kẻ nô lệ không có ý muốn nào khác ý muốn của chủ nhân mình, người có quyền định đoạt tính mệnh và tài sản của nó.

Hoàng đế rất lấy làm hài lòng về câu trả lời của Ganem và ban thưởng cho chàng rất hậu. Tiếp đó, hoàng đế bước xuống ngai lui về cung riêng, chỉ cho phép Ganem và tể tướng đi theo.

Biết Ưu Tư đã có mặt ở đây cùng với bà mẹ và cô con gái, vua truyền cho họ vào. Các bà cúi lạy vua. Hoàng đế cho họ đứng lên, và sau khi ngắm nghía thật chăm chú thấy Mê Hồn Nương rất đẹp vua liền bảo: “Ta rất lấy làm tiếc đã đối xử quá tệ với nàng, cho nên ta phải sửa chữa sao cho vượt qua sự nhục mạ đối với nhan sắc nhường này. Ta lấy nàng làm vợ: Bằng cách đó, ta trừng phạt Zôbêit. Chính bà ta thành người đầu tiên đưa đến hạnh phúc cho nàng hôm nay cũng như đã từng gây nên cho nàng những bất hạnh trong quá khứ. Không phải chỉ có thế, - vua quay về phía bà mẹ Ganem và nói tiếp - bà cũng còn trẻ, và ta tin rằng bà không chê làm bạn với tể tướng của ta. Ta gả bà cho Giafa; còn nàng Ưu Tư, ta gả cho Ganem. Hãy mời một pháp quan và những người làm chứng đến đây: cần lập và ký ngay tức khắc cả ba bản hôn thú.”

Ganem muốn trình bày với hoàng đế là em gái chàng, nếu được sung vào số ái phi của vua cũng đã quá vinh dự rồi, nhưng hoàng đế muốn cưới Mê Hồn Nương làm vợ.

Vua thấy câu chuyện ấy quá kỳ lạ, liền truyền cho một sử quan lỗi lạc viết ra với đầy đủ mọi chi tiết như trên. Bản viết được lưu trữ trong văn khố, từ nguyên bản ấy, nhiều bản sao được đưa ra truyền bá.

CHUYỆN HOÀNG TỬ ZEIN ALASNAM VÀ CHÚA TỂ CÁC THẦN LINH

Nước Banxôra có một nhà vua cực kỳ giàu có. Vua được trăm họ mến yêu nhưng lại không có con, và điều đó làm vua rất đỗi buồn phiền. Bằng những lễ vật rất trọng thể, vua khấn vái tất cả các đấng thần linh trong nước giúp vua có được một con trai nối dõi. Lời khấn cầu các thần linh có kết quả: hoàng hậu thụ thai và sinh được một hoàng tử, đặt tên là Zein Alasnatn, có nghĩa là Đẹp như tượng.

Vua truyền tập hợp tất cả các nhà chiêm tinh học trong nước lại, ra lệnh cho họ lấy số tử vi của cậu bé. Qua việc xem sao, họ phát hiện rằng cậu sẽ sống lâu, sẽ dũng cảm, nhưng cậu cần có nghị lực để cứng rắn đương đầu với các tai ương đe dọa cậu. Điều tiên đoán ấy không làm cho vua mảy may kinh hoàng. Vua nói: “Con trai ta không có gì đáng phàn nàn, bởi vì nó dũng cảm. Gặp gian khổ là điều tốt cho các hoàng tử. Sự ngang trái trau dồi đức độ của họ, giúp họ trị vì được tốt hơn.”

Vua ban thưởng cho các nhà chiêm tinh học rồi cho họ về. Vua cho nuôi dạy hoàng tử hết sức công phu. Cậu vừa đến tuổi học, vua đã cho đón thầy về dạy. Tóm lại vua đang tính chuyện rèn dũa con thành một hoàng tử tài đức vẹn toàn thì đột nhiên lâm một chứng bệnh nan y. Tự thấy mình gần đất xa trời, vua sai gọi hoàng tử đến bên giường bệnh và dặn dò đủ mọi điều, nhất là chú ý làm sao cho dân yêu chứ đừng để dân sợ, chớ nên nghe những lời xiểm nịnh, và hãy suy nghĩ chín chắn lúc thưởng, phạt vì các nhà vua thường say sưa trước những lời nói đường mật, cử chỉ xảo trá mà thưởng công cho những kẻ độc ác và trừng phạt những người vô tội.

Vua vừa qua đời, hoàng tử Zein liền cho phát tang. Hoàng tử chịu tang trong bảy ngày, đến ngày thứ tám, hoàng tử lên ngôi, cho thay dấu in của vua cha, niêm phong quốc khố bằng ấn của chính mình, và bắt đầu hưởng lạc thú của người làm vua. Vua thích các triều thần nhất nhất tuân theo mọi ý muốn của mình, biến mối quan tâm duy nhất của họ là làm sao tỏ cho vua thấy rõ sự tuân phục và lòng hăng hái, tóm lại vua quá ưa thích tỏ rõ quyền lực đế vương. Vua chỉ thấy bổn phận của trăm dân đối với mình, mà không hề nghĩ đến bổn phận của mình đối với trăm dân. Vua chẳng bỏ mấy tâm lực để trị vì sao cho tốt. Vua say sưa tửu sắc, chơi bời cùng với những chàng trai ăn chơi được vua cất nhắc và giao nắm giữ những cương vị chủ chốt của quốc gia. Chẳng còn có lề luật nào cả. Bản tính vốn hào phóng, vua ban thưởng không hạn độ; và thế là gái cùng những kẻ được sủng ái vét cạn kho tàng mà vua không hay biết.

Bấy giờ hoàng thái hậu còn sống. Đấy là một con người khôn ngoan và thận trọng. Đã nhiều làn bà tìm cách ngăn chặn mà không có kết quả tính vung tiền qua cửa sổ và ham mê tửu sắc của con bằng cách nói rõ nếu vua không thay đổi tính tình thì không những bao nhiêu của cải sẽ tiêu tan mà trăm họ sẽ chán ghét và có thể gây nên biến loạn làm sụp đổ ngai vàng và nguy hại đến tính mạng của vua. Chẳng bao lâu điều bà đoán trước đã xảy ra: Dân chúng bắt đầu ca thán triều đình, và những lời ca thán ẩy hẳn không khỏi đưa đến một cuộc nổi loạn ở khắp nơi, nếu hoàng thái hậu không khôn ngoan dự kiến được. Hay tin các nơi rục rịch nổi loạn, hoàng thái hậu báo cho vua biết, và cuối cùng vua cũng nghe ra. Vua giao phó công việc triều chính cho các vị lão thần tài giỏi, những vị này biết cách vỗ yên dân chúng.

Thấy bao nhiêu của cải mình bay biến, Zein hối hận là đã không biết sử dụng những thứ đó cho tốt hơn. Vua đâm buồn phiền quá đỗi, không gì có thể khuây nguôi. Một đêm, vua nằm mơ thấy một cụ già đáng kính bước đến gần mình, vừa cười vừa bảo: “Này Zein, nên biết rằng chẳng có nỗi buồn nào không có niềm vui kế tiếp, và bĩ cực ắt thái lai. Nếu ngươi muốn hết buồn phiền, hãy đứng lên, khởi hành sang Ai-cập hãy đi đến Cairô một diễm phúc lớn đang chờ ngươi ở đấy.”

Tỉnh dậy, vua rất xúc động vì giấc mơ. Vua thuật lại thật nghiêm trang cho hoàng thái hậu nghe. Bà chỉ cười:

— Thế con có tin vào giấc mộng đẹp ấy mà sang Ai-cập không?

— Sao lại không, thưa mẹ? - Zein đáp - Mẹ cho rằng mọi giấc mơ đều hoang đường cả hay sao? Không, không, có những giấc mơ huyền bí. Các gia sư đã kể cho con nghe hàng nghìn truyện khiến con không thể nào hoài nghi, vả chăng, cho dù chưa hoàn toàn tin chắc, con cũng không thể không nghe theo giấc mơ của con. Con thấy cụ già có một vẻ gì thật cao siêu. Cụ không giống những cụ già mà chỉ có tuổi tác làm cho trở thành đáng kính: người cụ toát ra một vẻ gì rất thần thánh. Tóm lại, trông cụ giống hình tượng mà ta hằng thấy về đấng tiên tri vĩ đại của chúng ta[69], và nếu mẹ muốn con nói rõ ý nghĩ thầm kín của con, thì con tin đấy chính là Người vì thương xót mà đến giải những nỗi ưu phiền của con. Cụ gây cho con một sự tin cậy hoàn toàn. Con tin vào những lời hứa hẹn của cụ, và con nhất quyết đi theo con đường cụ chỉ dẫn.

Hoàng thái hậu cố làm con thay đổi ý kiến nhưng vô hiệu. Vua ủy thác cho mẹ trông coi công việc triều chính, rồi một hôm bí mật rời hoàng cung lên đường đi Cairô mà không muốn để cho một ai tùy giá.

Sau rất nhiều gian truân, vua đến được thành phố nổi tiếng ấy, mà trên đời ít có nơi nào sánh kịp về quy mô cũng như về vẻ đẹp. Vừa xuống ngựa trước cửa một nhà thờ[70], vua cảm thấy mệt mỏi quá chừng liền nằm xuống nghỉ. Vừa thiếp đi, vua đã thấy chính cụ già ấy hiện lên bảo: “Này con ơi, ta rất bằng lòng về con, con đã tin lời ta, con đã không quản ngại đường xa xôi, khó nhọc đến tận đây; nhưng hãy biết rằng ta buộc con phải làm một cuộc hành trình xa xôi như vậy mới là để thử thách con thôi. Ta thấy con có dũng khí và quyết tâm: con xứng đáng để ta cho con trở thành đấng vương giả giàu có và sung sướng nhất thế gian. Con hãy trở về Banxôra, con sẽ tìm thấy trong cung điện của con vô số của cải, chưa từng có một nhà vua nào giàu có đến thế.”

Vua không bằng lòng về giấc mộng ấy. “Than ôi. - vua tự nhủ khi tỉnh dậy - ta lầm lạc quá chừng. Cụ già mà ta ngỡ là đấng tiên tri vĩ đại của chúng ta, hóa ra chỉ là sản phẩm đơn thuần của đầu óc mơ tưởng viển vông. Ta tưởng tượng nhiều quá cho nên không có gì đáng lạ khi trông thấy cụ một lần nữa trong mơ. Thôi ta hãy trở về Banxôra. Ở lâu hơn làm gì nơi đây? May mà ta đã không nói cho ai hay ngoài mẹ ta vì mục đích của chuyến đi này: trăm dân mà biết được thì ta đã trở thành trò cười cho họ rồi còn gì.”

Thế là vua lên đường trở về nước. Vừa tới nơi, hoàng thái hậu hỏi vua có hài lòng về chuyến đi không. Vua kể hết cho mẹ nghe. Vua tỏ ra quá buồn bực vì đã nhẹ dạ cả tin, đến nỗi hoàng thái hậu không những không trách mắng hoặc chế giễu làm cho vua thêm buồn phiền, mà còn an ủi. Bà nói: “Con ơi, thôi chớ buồn rầu làm chi. Nếu Thượng đế muốn cho con giàu thì con sẽ được giàu mà không phải vất vả. Con hãy nghỉ ngơi thanh thản, mẹ chỉ dặn dò một điều là hãy có đạo đức. Con hãy khước từ những lạc thú của tửu sắc, của đàn ngọt hát hay. Hãy tránh những thú vui đó: nó chẳng đã làm cho con suýt nguy biến đó sao. Con hãy chăm lo sao cho thần dân của con sung sướng: làm nên hạnh phúc cho họ chính là con bảo đảm hạnh phúc của con đấy.”

Vua Zein thề từ nay sẽ nghe theo mọi lời khuyên bảo của mẹ và của những đại thần khôn ngoan mà hoàng thái hậu đã chọn để giúp trông coi việc triều chính, nhưng ngay đêm đầu tiên trở về cung, vua đã thấy lần thứ ba ông già đến báo mộng: “Hỡi Zein dũng cảm. Giờ phồn vinh cuối cùng đã đến. Sáng sớm mai, vừa tỉnh dậy, con hãy lấy ngay một cái cuốc và đào bới phòng làm việc của tiên vương, con sẽ tìm thấy một kho tàng lớn.”

Vừa tỉnh giấc vua đã đứng lên, chạy tới phòng của hoàng thái hậu, sôi nổi kể cho mẹ nghe giấc mộng vừa rồi. Bà mỉm cười: “Con ơi, đó thật là một cụ già khá bướng bỉnh: cụ chưa bằng lòng đã hai lần lừa dối con. Thế mà con vẫn còn tin lời cụ nữa sao?”

— Không, thưa mẹ, con không mảy may tin những lời cụ nói, nhưng con muốn thăm phòng làm việc của cha con cho vui.

Hoàng thái hậu bật cười:

— Ồ, mẹ chả tin tí nào. Thôi tùy con. Điều làm mẹ yên tâm là công việc này chẳng quá vất vả như chuyến đi sang Ai-cập.

— Đã thế thì, thưa mẹ, - vua nói tiếp - con xin thú thật, giấc mộng thứ ba này lại làm cho con trở lại tin tưởng. Nó gắn liền với hai giấc mộng trước; chúng ta hẵng xem xét những lời nói của cụ già. Thoạt tiên, cụ truyền bảo con sang Ai-cập; ở đấy cụ nói đã bảo con làm chuyến đi ấy để thử thách con. Tiếp đó cụ bảo: hãy trở về Banxôra, chính ở đấy con sẽ tìm được những kho vàng. Đêm vừa rồi, cụ chỉ đích xác cho con chỗ để kho vàng. Con nghĩ rằng ba giấc mộng liên tục với nhau; không có gì mập mờ, không có chi tiết nào đáng băn khoăn. Nói cho cùng, đó có thể là hoang tưởng, nhưng con thích thà làm một cuộc tìm kiếm vô ích còn hơn là suốt đời con sẽ tự trách là biết đâu đã để lỡ một dịp làm giàu to vì bướng bỉnh không phải lúc.

Nói xong, vua ra khỏi phòng hoàng thái hậu, sai lấy một cái cuốc, rồi một mình đi vào phòng làm việc của vua cha đã quá cố. Vua ra tay cuốc, và dỡ đến hơn một nửa gạch lát nền mà vẫn không hề thấy tí chút vết của kho tàng. Lúc nghỉ tay, vua tự nhủ: “Không khéo mẹ ta lại có dịp chế giễu ta”. Tuy nhiên, vua lấy can đảm và tiếp tục công việc. Không phí công: đột nhiên phát hiện một phiến đá trắng, vua dỡ lên, thể là thấy một cái cửa được khóa bằng một ống khóa thép. Vua dùng cuốc đập vỡ khóa, mở cánh cửa và thấy hiện ra một cầu thang xây bằng cẩm thạch trắng. Vua liền đốt một ngọn nến và theo cầu thang ấy xuống một căn buồng lát bằng sứ Trung Quốc, còn tường và trần thì ốp thủy tinh. Nhưng vua đặc biệt chăm chú nhìn bốn cái bệ, trên mỗi bệ đặt mười chiếc vò bằng đá vân ban. Vua nghĩ những chiếc vò này đựng rượu vang: “Chà, loại rượu này hẳn lâu năm lắm chắc là ngon tuyệt”. Vua đến gần một vò, mở nắp ra, và ngạc nhiên và mừng rỡ thấy nó đựng đầy tiền vàng. Vua thăm suốt lượt bốn chục cái vò, thấy cái nào cũng đựng đầy tiền. Vua bốc một nắm, mang lên cho hoàng thái hậu xem.

Bà ngạc nhiên không thể tưởng tượng khi nghe con thuật lại những điều vừa trông thấy. Bà thốt lên: “Con ơi hãy chú ý đừng tiêu hoang phí những của cải đó như con đã từng phung phí kho tàng quốc gia. Chớ để cho các kẻ thù của con có dịp vui mừng.”

— Không, thưa mẹ, lối sống của con từ nay sẽ chỉ làm cho mẹ hài lòng.

Hoàng thái hậu nhờ vua dẫn bà xuổng căn hầm kỳ lạ mà chồng bà xưa kia đã cho xây dựng kín đáo đến nỗi chưa bao giờ bà từng nghe nói tới. Zein dẫn bà đến phòng làm việc, giúp bà xuống cầu thang bằng cẩm thạch và đưa bà vào căn buồng đặt các vò. Bà tò mò nhìn tất cả đồ vật, và chú ý ở một góc buồng có một vò nhỏ làm bằng cùng chất liệu với những cái khác: chính vua cũng chưa từng trông thấy. Vua cầm lấy, mở nắp; bên trong có một chìa khóa bằng vàng. Hoàng thái hậu nói: “Chiếc chìa khóa này hẳn cất giữ một kho tàng khác, con à. Chúng ta hãy tìm kiếm khắp nơi, may ra phát hiện được nơi để mở với chìa khóa này.”

Hai mẹ con lục lọi căn buồng cực kỳ cẩn thận, và cuối cùng tìm thấy một lỗ khóa ở một ngách tường. Họ nghĩ rằng chiếc chìa khóa vàng là để dùng vào đấy. Vua mở thử, lập tức một cánh cửa mở ra, để lộ một căn buồng khác, chính giữa đặt chín bệ tượng bằng vàng khối; trên tám bệ có tám tượng tạc nguyên trong một khối kim cương. Những tượng ấy lấp lánh đến nỗi cả căn buồng sáng rực.

— Trời đất. Không biết cha tôi đã tìm đâu ra được những vật đẹp đẽ dường này.

Cái bệ tượng thứ chín càng làm cho vua kinh ngạc vì bên trên có đặt một tấm xa-tanh trắng viết những dòng sau đây: “Hỡi con yêu quý của ta! Ta đã khó nhọc biết bao nhiêu để có được tám tượng này. Nhưng dù tám tượng này rất đẹp, con hãy biết rằng trên đời còn có tượng thứ chín đẹp hơn. Riêng nó có giá trị hơn cả nghìn cái giống như những cái con nhìn thấy ở đây. Nếu con muốn có tượng đó, hãy lên đường sang thành phố Cairô, bên Ai-cập. Ở đó có một tên nô lệ cũ của ta tên là Môbaréc, con tìm hắn chẳng khó khăn gì lắm: bất kỳ người đầu tiên nào con gặp cũng có thể cho con biết chỗ ở của hắn. Con hãy gặp hắn và kể cho hắn nghe tất cả những gì đã xảy ra cho con. Hắn sẽ nhận ra con là con trai ta và sẽ dẫn con đến nơi có cái tượng kỳ diệu mà trời sẽ phù hộ cho con lấy được.”

Đọc xong những dòng chữ ấy, vua bảo mẹ: “Con không muốn thiếu mất cái tượng thứ chín đó. Nó hẳn là một vật rất hiếm vì tất cả những tượng ở đây gộp lại cũng không quý bằng nó. Con sẽ sang thành phố Cairô vĩ đại. Mẹ ơi mẹ không cưỡng lại ý con chứ?

— Không, con ơi - hoàng thái hậu đáp - mẹ không cưỡng lại ý con. Hẳn con đang được đấng đại tiên tri của chúng ta phù hộ; Người sẽ không để cho con làm ngay trong chuyến đi này. Con hãy lên đường vào lúc nào tùy thích. Trong thời gian con đi vắng, các đại thần và mẹ sẽ cai trị tốt đất nước của con.

Vua sai chuẩn bị đoàn tùy tùng, nhưng chỉ muốn mang theo một ít tên nô lệ mà thôi.

Không có biến cố gì xảy ra trên đường. Vua đến Cairô, và hỏi thăm tin tức về Môbaréc. Người ta cho biết đấy là một trong những công dân giàu có nhất thành phố; ông ta sống như ông hoàng, và nhà ông ta luôn rộng mở đặc biệt để đón những người nước ngoài. Zein sai đưa mình đến. Vua gõ cửa. Một tên nô lệ mở cửa và hỏi: “Ngài muốn gì và ngài là ai?”

— Tôi là một người nước ngoài, - vua đáp - Tôi từng nghe tiếng lòng hào hiệp của ngài Môbaréc, tôi đến xin trọ ở nhà ngài.

Tên nô lệ xin Zein chờ cho một lát, rồi vào thưa lại cho chủ hay, ông này truyền mời người nước ngoài vào. Tên nô lệ trở ra thưa với Zein rằng khách được hoan nghênh, thế là Zein bước vào, đi qua một sân rộng, đến một căn phòng trang hoàng lộng lẫy. Ở đấy Môbaréc chờ và tiếp vua rất lịch sự, ông cám ơn khách đã dành cho ông vinh dự đến nghỉ ở nhà ông. Đáp lễ xong, vua nói với Môbaréc: “Tôi là con trai của quốc vương Banxôra đã quá cố, tên tôi là Zein Alaxnam”.

Môbaréc đáp:

— Đức vua ấy xưa kia là chủ tôi, nhưng thưa ngài, tôi không hề biết Người có con trai. Năm nay ngài bao nhiêu tuổi?

— Tôi hai mươi tuổi, - Zein đáp - Ngài từ giã triều đình cha tôi bao lâu rồi?

— Gần hai mươi năm. - Môbaréc nói - Nhưng làm sao ngài có thể làm cho tôi tin chắc rằng ngài là con trai của Người?

— Cha tôi có dưới phòng làm việc của Người một căn hầm trong đó tôi đã tìm thấy bốn mươi cái vò đựng đầy vàng - Zein đáp.

— Còn có gì khác nữa không? - Môbaréc lại hỏi:

— Còn có chín bệ tượng bằng vàng khối, trên tám bệ có tám tượng bằng kim cương và trên bệ thứ chín có một tấm xa-tanh cha tôi viết rõ tôi cần làm những gì để có được tượng thứ chín quý hơn tất cả những cái kia gộp lại. Ngài biết rõ nơi cất cái tượng ấy, vì trên tấm xa-tanh có ghi rõ chính ngài sẽ dẫn tôi tới nơi.

Vua chưa dứt lời thì Môbaréc đã quỳ xuống đất và hôn tay vua nhiều lần. Ông kêu lên: “Tạ ơn thượng đế đã đưa bệ hạ tới đây. Thần nhận bệ hạ đúng là con trai quốc vương Banxôra. Nếu bệ hạ muốn tới nơi đặt bức tượng kỳ diệu ấy, thần sẽ đưa bệ hạ tới. Nhưng trước hết bệ hạ hãy nghỉ ngơi ở đây vài ngày. Hôm nay thần mở tiệc khoản đãi các vị đại gia ở Cairô. Thần đã ngồi vào bàn thì được tin bệ hạ đến. Bệ hạ có vui lòng hạ cố đến vui cùng thần và họ không, tâu bệ hạ?

— Tôi rất sung sướng được tham dự bữa tiệc của quý ngài - Zein đáp.

Môbaréc bèn dẫn vua tới một gian phòng có vòm cao. Ở đấy có đông đủ mọi người. Ông mời vua ngồi và bắt đầu quỳ mà tiếp đãi. Các vị tai to mặt lớn ở Cairô đều kinh ngạc. Họ thì thầm hỏi nhau:”Quái, không biết anh chàng ngoại quốc này là ai mà Môbaréc tiếp đãi cực kỳ cung kính như vậy?”

Mọi người ăn uống xong, Môbaréc lên tiếng: “Thưa các quan, xin chớ ngạc nhiên sao tôi hầu hạ chàng trai ngoại quốc như vừa rồi. Xin các quan biết cho chàng là con trai của quốc vương Banxôra, chủ của tôi. Cha chàng đã vét đến những đồng tiền cuối cùng của Người để mua cho tôi. Người qua đời mà không cho tôi được tự do. Như vậy tôi vẫn còn là nô lệ, và bởi vậy tất cả tài sản của tôi về mặt pháp lý thuộc quyền cai quản của nhà vua đây, người thừa kế duy nhất của Người.”

Đến đây, Zein ngắt lời ông:

— Hỡi Môbaréc, tôi tuyên cáo trước tất cả các vị ở đây rằng, từ giờ phút này, tôi trả lại tự do cho ông, và tôi tách con người ông cùng với tất cả những gì ông sở hữu ra khỏi tài sản của tôi. Ngoài điều đó ông xem có cần tôi cho thêm gì nữa không.

Nghe câu nói đó. Môbaréc cúi hôn mặt đất, và hết lời cảm tạ vua. Tiếp đó rượu được bày ra, mọi người uống rượu suốt ngày, và đến tối, những người dự tiệc được chia tặng phẩm, xong ra về.

Ngày hôm sau Zein nói với Môbaréc:

— Tôi nghỉ ngơi đủ rồi. Tôi không đến Cairô để sống trong lạc thú. Tôi muốn có được bức tượng thứ chín. Đã đến lúc chúng ta đi lấy nó về.

— Thưa bệ hạ - Môbaréc đáp - thần sẵn sàng tuân theo ý muốn của bệ hạ, nhưng bệ hạ chưa biết hết những nỗi hiểm nghèo phải trải qua để đoạt được của quý ấy.

— Dù nguy hiểm đến đâu, tôi cũng nhất quyết làm việc đó cho bằng được. Tôi sẽ chết hoặc đạt được ý muốn. Những gì xảy ra, ấy là do trời xui khiến. Ông chỉ có việc đi theo tôi, và hãy có lòng cương nghị giống như tôi.

Thấy vua một mực lên đường, Môbaéc gọi đầy tớ truyền lo việc chuẩn bị. Tiếp đó nhà vua và Môbaréc làm lễ trai giới và cầu nguyện. Xong xuôi, hai người lên đường. Trên đường đi có cơ man của hay vật lạ. Đến một nơi phong cảnh kỳ thú, hai người xuống ngựa. Môbaréc bảo bọn đầy tớ đi theo: “Các ngươi hãy ở đây trông nom cẩn thận đồ đạc cho đến khi chúng ta trở lại”. Rồi ông nói với Zein: “Chúng ta hãy đi một mình, thưa bệ hạ. Chúng ta sắp đến nơi ghê gớm cất giữ bức tượng thứ chín. Bệ hạ sắp cần tới dũng khí của bệ hạ rồi đấy.”

Chẳng bao lâu họ đến bờ một hồ lớn. Môbaréc ngồi xuống bên bờ và nói với vua:

— Chúng ta phải vượt qua biển này.

— Làm sao qua được? Ta không hề thấy có thuyền bè.

Môbaréc đáp:

— Bệ hạ sẽ thấy hiện ra trong chốc lát chiếc thuyền thần của đấng chúa tể các thần linh sẽ đến rước chúng ta. Nhưng xin bệ hạ nhớ kỹ điều tôi sẽ nói đây, ấy là phải hoàn toàn im lặng. Chớ nói gì với người chở thuyền. Mặt mũi anh ta có kỳ dị đến đâu, bệ hạ có nhận thấy một điều gì khác thường tới mức chăng, cũng xin bệ hạ chớ nói gì. Thần xin báo trước, sau khi xuống thuyền nếu hệ hạ mở miệng nói một lời, chiếc thuyền sẽ chìm ngay tức khắc.

— Tôi sẽ ngậm tăm. - vua đáp. - Ông chỉ cần cho tôi biết trước tôi phải làm những gì, tôi sẽ nhất nhất làm theo.

Đang nói như vậy bỗng nhiên nhìn thấy trên hồ một chiếc thuyền làm bằng gỗ đàn hương đỏ. Cột buồm bằng hổ phách đẹp, buộc một dải xa-tanh xanh. Trong thuyền chỉ có độc một người đầu giống như đầu voi và thân thì giống thân hổ. Thuyền đến gần vua và Môbaréc, người chở thuyền dùng vòi lần lượt cắp hai người bỏ xuống thuyền. Tiếp đó con thuyền đưa họ sang bờ kia trong chốc lát. Người chở thuyền lại dùng vòi nhấc họ đặt lên bờ, rồi cùng chiếc thuyền biến mất ngay lập tức.

— Bây giờ chúng ta có thể nói năng được rồi, - Môbaréc nói. - Hòn đảo chúng ta đang ở đây là của đấng chúa tể các thần linh. Trên thế giới tuyệt không có nơi nào giống nơi này. Kia, bệ hạ hãy xem, có nơi nào xinh đẹp hơn chăng? Chắc hẳn đây là hình ảnh chân thực của chốn thiên đường mà Thượng đế dành cho những người ngoan đạo của Hồi giáo ta. Bệ hạ hãy xem những cánh đồng đầy hoa thơm cỏ lạ; hãy ngắm những cây đẹp trĩu đến tận đất quả ngọt ngào; hãy thưởng thức tiếng ca du dương của hàng nghìn loài chim, ngoài đây ra không nơi nào có.

Zein ngắm nghía không biết chán những cảnh vật đẹp chung quanh, và càng đi sâu vào đảo càng thấy những cảnh đẹp mới.

Cuối cùng họ đến trước một tòa lâu đài bằng ngọc bích, chung quanh có hào rộng, trên bờ trồng cách quãng nhưng cây cao đến nỗi bóng cây che phủ toàn bộ lâu đài. Đối diện với cửa bằng vàng khối là một chiếc cầu làm bằng mỗi một cái vẩy cá mặc dù nó không kém hơn sáu thước dài và ba thước rộng[71]. Ở đầu cầu có một đội thần hộ pháp lớn khôn lường, tay cầm những chùy bằng thép Trung Quốc canh giữ. Môbaréc nói:

— Chớ đến gần hơn nữa, những vị thần kia sẽ giết chết chúng ta, nếu không muốn cho họ xông tới thì chúng ta phải làm một lễ tế thần.

Vừa nói ông vừa rút ra bốn tấm vải mỏng màu vàng, từ một cái túi giấu dưới tà áo, buộc một tấm quanh bụng và để một tấm sau lưng, ông đưa hai tấm kia cho nhà vua cũng làm như vậy. Sau đó Môbaréc trải ra đất hai chiếc chiếu lớn, và rải quanh chiếu một ít ngọc quý cùng với xạ hương và hổ phách. Ông ngồi lên một chiếu. Vua ngồi lên chiếu kia. Rồi Môbaréc nói với vua:

— Thưa bệ hạ, giờ đây thần thỉnh đấng chúa tể các thần linh ngự trong tòa lâu đài này hiện lên. Cầu mong sao Người đến với chúng ta mà không nổi cơn thịnh nộ. Thần xin thú thật là thần không khỏi không lo âu về thái độ Người tiếp đón chúng ta. Nếu Người không bằng lòng với việc ngài đến đảo này. Người sẽ hiện lên dưới bộ mặt của một con quái vật khủng khiếp, nhưng nếu Người bằng lòng, Người sẽ hiện lên dưới dạng một người đàn ông tuấn tú. Chừng nào Người đến trước mặt chúng ta, bệ hạ phải đứng lên chào mà không bước ra ngoài chiếc chiếu, bởi vì nếu bước ra ngoài chiếu, cầm chắc bệ hạ sẽ bỏ mạng. Bệ hạ sẽ thưa với Người rằng: Tâu đấng chúa tể các thần linh, cha tôi vốn là tôi tớ của bệ hạ xưa kia nay đã qua đời. Kính mong bệ hạ che chở kẻ này như đã từng che chở cha tôi xưa kia. Nếu Người có hỏi ngài cần cầu xin ân huệ gì, thì ngài cứ đáp: “Tâu bệ hạ, điều tôi khúm núm cầu xin bệ hạ ban cho, chính là cái tượng thứ chín ấy.”

Sau khi nói cho Zein biết rõ những điều trên, Môbaréc bắt đầu khấn vái. Lập tức sấm sét nổi lên làm họ lóa mắt, rồi bóng đen dày đặc trùm kín cả đảo. Tiếp đó là một tiếng thét khủng khiếp làm rung chuyển mặt đất như thể thế gian rung chuyển trong ngày phán xét cuối cùng.

Zein cảm thấy lo âu, vua bắt đầu nghĩ tiếng thét kia hẳn là điềm chẳng lành, thì Môbaréc vốn thông thạo hơn, mỉm cười và bảo: “Xin bệ hạ yên tâm, mọi việc đều tốt đẹp”. Quả nhiên chỉ trong chốc lát, chúa tể các thần linh hiện ra dưới dạng một người đàn ông tuấn tú. Tuy nhiên trong dáng dấp của ông không phải là không để lộ ra một vẻ gì hung ác.

Vừa trông thấy ông, Zein vội nói lời chúc tụng như Môbaréc dặn. Chúa tể các thần linh mỉm cười đáp: “Này con. Xưa kia ta yêu cha con, và cứ mỗi lần cha con đến đây chầu, ta đều làm quà cho một cái tượng để mang về. Ta cũng có cảm tình với con không kém. Ta đã buộc cha con, mấy ngày trước lúc lâm chung, viết những dòng chữ mà con đã đọc trên tấm xa-tanh trắng. Ta đã hứa với cha con sẽ che chở con, và sẽ cho con bức tượng thứ chín đẹp hơn tất cả những cái mà con đã có. Ta bắt đầu giữ lời hứa với cha con. Chính ta là cụ già báo mộng cho con. Ta đã xui con tìm cái hầm ngầm giấu vò và tượng. Ta đã góp phần khá nhiều cho những gì đã xảy đến với con, hay đúng hơn, ta là căn nguyên gây nên những việc đó. Ta biết vì sao con đến đây. Con sẽ có được điều con mong muốn. Cho dù ta không hứa với cha con đi nữa, ta cũng vui lòng cho con cái tượng ấy. Nhưng trước hết, con hãy viện những gì thiêng liêng nhất để thề với ta là con sẽ trở lại hòn đảo này, mang theo một cô gái tròn mười lăm tuổi chưa từng biết đàn ông cũng như chưa từng bao giờ nghĩ tới chuyện yêu đương. Hơn nữa, người con gái ấy phải xinh đẹp tuyệt vời, và con cũng phải tự chủ đến mức không nảy ra ý nghĩ tư tình với nàng trong khi dẫn nàng đến đây.”

Zein đọc lời thề độc xong rồi hỏi: “Nhưng tâu Đấng chúa tể các thần linh, một con người như Người mong muốn, con làm thế nào biết là mình đã tìm được?”

Vị Chúa tể các thần linh mỉm cười:

— Ta biết ta con sẽ nhầm lẫn trong chuyện này. Người trần tục các con không thể nhìn mặt mà biết được. Bởi vậy, ta sẽ cho con một tấm gương để mỗi lần gặp một người con gái mười lăm tuổi và xinh đẹp tuyệt vời, con chỉ việc nhìn vào đó con sẽ thấy hình ảnh người con gái ấy. Nếu người còn trinh bạch, hình ảnh của nàng sẽ rõ ràng. Ngược lại, nếu gương mờ đi, đó là dấu hiệu chứng tỏ cô ta không còn trong trắng, hoặc ít ra cũng đã từng nghĩ tới chuyện gió trăng. Vậy thì con chớ quên lời con đã thề với ta. Con hãy giữ lời như một kẻ trượng phu, nếu không ta sẽ giết chết con, cho dù ta có cảm tình với con đến bao nhiêu chăng nữa.

Một lần nữa, vua Zein Alasnam lại thề là mình sẽ trở lại hòn đảo với một nàng trinh nữ tròn mười lăm tuổi. Lập tức vị chúa tể các thần linh đặt vào tay vua một tấm gương và bảo: “Này con, con có thể trở về lúc nào tùy thích. Đây là tấm gương sẽ giúp ích cho con.”

Zein và Môbaréc cáo từ vị chúa tể các thần linh và đi trở lại phía hồ. Người đầu voi đưa thuyền đến chở họ sang bờ bên kia, theo như lối cũ. Họ gặp lại đoàn tùy tùng, và cùng nhau trở về Cairô.

Zein nghỉ ngơi mấy ngày ở nhà Môbaréc, rồi bảo ông: “Chúng ta hãy đi Bátđa tìm cho vị chúa tể các thần linh một người thiếu nữ.”

— Kìa, chẳng phải chúng ta đang ở trong thành phố Cairô vĩ đại hay sao? - Môbaréc đáp. - Hơn là chẳng tìm được gái đẹp ở đây?

— Ông có lý, nhưng chúng ta làm thế nào biết được nơi họ ở?

— Bệ hạ chứ lo về việc ấy, - Môbaréc nói - thần quen một bà già rất khôn khéo, thần muốn nhờ bà ta đảm đương việc ấy, chắc bà sẽ làm tốt thôi.

Quả nhiên, bà già khéo léo sắp xếp cho nhà vua gặp nhiều cô gái mười lăm tuyệt đẹp. Nhưng mỗi lần vua nhìn họ qua tấm gương làm hòn đá thử vàng cho đạo đức của họ, thì lần nào vua cũng thấy tấm gương mờ đi. Tất cả những cô gái trong triều đình và trong thành phố đến tuổi mười lăm, đều lần lượt trải qua một lần tra xét như vậy, mà không một lần nào tấm gương giữ được hình ảnh rõ ràng.

Khi nhận thấy không thể tìm được trinh nữ ở Cairô, họ sang Bátđa. Họ thuê một tòa nhà lộng lẫy ở một trong những khu phố đẹp nhất. Rồi họ bắt đầu mở yến tiệc đãi đằng. Ai cũng có thể đến dự được và khi mọi người trong nhà đã ăn uống no nê, thức ăn còn lại được mang ra cho những người tu hành khổ hạnh.

Trong khu phố ấy có một trưởng giáo tên là Bubêkia Muezin. Đó là một con người kiêu ngạo, tự phụ và hay khoe khoang. Lão ghét những người giàu chỉ vì mỗi một lý do là lão nghèo. Sự cùng khổ làm cho lão sinh thù hận cảnh giàu sang của người khác. Lão nghe đồn Zein Alasnam và sự giàu có của ông. Chỉ có thế thôi đã đủ cho lão chống đối nhà này. Lão đi xa đến mức, một ngày kia, sau buổi cầu kinh chiều, lão nói với dân chúng trong nhà thờ của lão: “Hỡi nhưng người anh em! Tôi nghe nói trong khu phố chúng ta có một người ngoại quốc đến ở, ngày nào cũng tiêu hoang những số tiền lớn không biết bao nhiêu mà kể. Ai có thể đoán trước được. Biết đâu con người không ai quen biết ấy chẳng là một tên vô lại đã trộm cướp được rất nhiều của cải trong nước nó, rồi đến thành phố lớn này chơi bời cho bõ. Xin các anh em hãy tỉnh táo. Nếu hoàng đế hay tin có một con người như loại ấy trong khu phố ta, e rằng Người sẽ trừng phạt thẳng tay về tội không trình trước với Người. Về phần tôi, tôi xin tuyên bố với anh em là tôi không chịu trách nhiệm về vụ đó, nếu có xảy ra tai biến gì thì không phải lỗi tại tôi.”

Dân chúng cả tin, liền đồng thanh bảo Bubêkia:

— Thưa ngài tiến sĩ, đấy là việc của ngài. Ngài hãy đưa việc này ra trước hội đồng[72].

Thể là lão trưởng giáo hài lòng, trở về nhà bắt đầu làm một bản sớ tấu, chuẩn bị ngày hôm sau dâng lên hoàng đế.

Nhưng Môbaréc hôm ấy cũng đến cầu kinh và cũng như mọi người khác, nghe những lời nói của trưởng giáo, ông liền lấy năm đồng xơcanh buộc vào chiếc khăn tay cùng một gói bọc nhiều tấm lụa, đến nhà Bubêkia. Lão trưởng giáo sừng sộ hỏi ông muốn gì.

— Thưa tiến sĩ, - Môbaréc dịu dàng đáp, và đặt tiền và lụa vào tay lão - tôi là hàng xóm và kẻ tôi tớ của ngài. Quốc vương Zein hiện ở trong khu phố này sai tôi đến. Quốc vương nghe danh ngài, cho nên sai tôi đến thưa rằng người muốn làm quen với ngài. Trong khi chờ đợi, xin ngài vui lòng nhận cho chút quà mọn này.

Mừng quýnh, Bubêkia đáp lời Môbaréc:

— Thưa ngài, xin ngài hãy làm ơn xin lỗi quốc vương hộ tôi. Tôi lấy làm xấu hổ là chưa kịp đến chào Người nhưng tôi sẽ xin chuộc lỗi, ngay ngày mai tui sẽ xin đến làm bổn phận của mình.

Quả nhiên, sáng hôm sau, sau buổi cầu kinh sớm, lão nói với dân chúng:

— Xin những người anh em hãy biết cho rằng không ai không có kẻ thù. Những người càng có nhiều của cải càng dễ bị ghen ghét. Người ngoại quốc mà tôi nói với anh em hôm qua tuyệt nhiên không phải là một con người xấu như một vài kẻ có ác ý muốn làm cho người ta tin như vậy. Đó là một quốc vương trẻ tuổi đạo đức cao dày. Chúng ta hãy chú ý chớ có tâu trình không đúng lên hoàng dế.

Bằng những lời lẽ đó, Bubêkia xóa ấn tượng lão đã gây nên trong đầu óc dân chúng tối hôm trước rồi trở về nhà. Lão thắng bộ áo quần ngày lễ, đến thăm Zein, và được tiếp đãi khá nồng hậu. Sau khi chào hỏi nhau xong, Bubêkia hỏi:

— Thưa ngài, ngài có ý định ở lâu tại Bátđa không ạ?

— Tôi sẽ ở lại đây, - Zein đáp - cho đến bao giờ tìm được một thiếu nữ đến tuổi mười lăm, xinh đẹp tuyệt trần và trong trắng đến mức chưa bao giờ biết tới đàn ông hay có mơ tưởng gì về chuyện ân ái.

— Ngài kiếm của thật hiếm đấy, - Bubêkia nói, - và tôi sợ ngài tốn công vô ích thôi; cũng may mà tôi biết được có một người con gái đức hạnh như vậy. Thân sinh cô ta xưa kia làm thượng thư, nhưng ông đã treo ấn từ quan và đã lâu lắm sống trong một ngôi nhà riêng biệt, chỉ chuyên lo việc giáo dục con gái. Thưa ngài nếu ngài muốn, tôi sẽ đi hỏi cô ấy cho ngài. Tôi tin rằng ông ta sẽ phấn khởi có được một chàng rể xuất thân cành vàng lá ngọc như ngài.

— Ấy chớ nên vội vàng thế, - Zein nói, - Tôi sẽ không cưới nàng làm vợ nếu tôi không biết trước nàng có hợp ý tôi không. Về nhan sắc, tôi có thể tin tưởng ở ngài, còn về đức hạnh, ngài có những gì cam đoan với tôi?

— Vậy ngài cần được cam đoan như thế nào?

— Tôi cần nhìn mặt cô ta, và cũng chẳng muốn gì hơn thế để quyết định.

— Ngài thạo khoa xem tướng vậy ư? - lão trưởng giáo mỉm cười. - Vậy thì ngài hãy cùng tôi đến nhà vị thân sinh ra cô, tôi sẽ xin ông ta cho ngài được nhìn cô một lát ngay trước mặt ông.

Bubêkia dẫn nhà vua đến dinh quan thượng thư, ông này vừa biết rõ gia thế và ý định của Zein, liền cho gọi con gái đến và truyền cất mạng che mặt. Chưa bao giờ quốc vương trẻ xứ Banxôra thấy một con người đẹp hoàn hảo và khêu gợi đến thế. Vua rất đỗi ngạc nhiên. Để thử xem đạo đức người con gái này có được như nhan sắc của nàng hay không, vua lấy chiếc gương ra soi: hình ảnh của cô hiện lên rất rõ ràng.

Khi thấy mình đã tìm được con người mong muốn, vua xin phép thượng thư cho kết hôn với nàng. Lập tức một pháp quan được mời đến. Người ta lập tờ hôn thú và làm lễ. Sau buổi lễ, vua mời thượng thư về nhà mình, đãi đằng thật trọng hậu và biếu rất nhiều tặng phẩm. Sau đó, vua sai Môbaréc mang đến cho cô dâu rất nhiều châu báu. Ông này dẫn nàng về, rồi lễ thành hôn được cử hành với những nghi thức xứng với địa vị của Zein. Khi mọi người đã ra về. Môbaréc thưa với chủ:

— Chúng ta đừng ở lâu hơn nữa ở Bátđa. Hãy lên đường đi Cairô. Bệ hạ vẫn còn nhớ lời thề của bệ hạ với vị chúa tể các thần linh không?

— Chúng ta hãy lên đường. - Zein đáp. - Ta cần giữ trọn lời thề. Tuy nhiên, Môbaréc thân mến ạ! Ta xin thú thật nếu ta vâng lệnh vị chúa tể các thần linh thì cũng không phải là không tự kiềm chế. Người mà ta vừa cưới thật đáng yêu, và ta những muốn đưa nàng về Banxôra đưa lên ngôi chính cung hoàng hậu.

— Tâu hệ hạ, xin bệ hạ chớ để cho dục vọng thắng thế. Hãy làm chủ tình cảm của mình: cho dù bệ hạ đau khổ đến đâu cũng phải giữ lời thề với vị chúa tể các thần linh.

— Vậy thì Môbaréc ơi, ông hãy chú ý giấu cô gái xinh đẹp ấy đi, đừng để bao giờ nàng đến trước mắt ta. Có lẽ ta đã nhìn nàng quá nhiều rồi đấy.

Môbaréc sai chuẩn bị lên đường. Họ trở về Cairô, rồi từ đó khởi hành đến hòn đảo của vị chúa tể các thần linh. Cô gái trước nay vẫn đi kiệu, và từ hôm cưới đến giờ không gặp mặt vua, đến đây liền hỏi Môbaréc:

— Chúng ta đang ở đâu? Đã sắp đến nước của chồng ta chưa?

— Thưa bà, - Môbaréc đáp, - đã đến lúc bà cần hiểu rõ sự thật. Vua Zein cưới bà là chỉ nhằm mời bà rời nhà cụ thân sinh đó thôi. Người xin thành hôn với bà không phải để cho bà trở thành hoàng hậu xứ Banxôra, mà chỉ để mang dâng lên vị chúa tể các thần linh đang đòi cho được một thiếu nữ đức hạnh như bà.

Nghe câu nói. Cô gái bật khóc thảm thiết, làm cho nhà vua và Môbaréc rất mủi lòng. Nàng nói với họ:

— Xin các ông hãy thương tôi. Tôi là một người nước ngoài. Các ông sẽ phải trả lời trước Thượng đế về sự phản bội đối với tôi.

Nàng khóc than cũng vô ích. Người ta vẫn dâng nàng lên vị chúa tể các thần linh. Sau khi chăm chú nhìn nàng, thần bảo Zein:

— Này hoàng tử, ta hài lòng về con. Cô gái con đưa đến cho ta đáng yêu và trong trắng, và ta vui lòng về sự tìm kiếm của con để giữ lời hứa với ta. Hãy trở về nước, xuống căn hầm ngầm có tám cái tượng, con sẽ thấy cái tượng thứ chín mà ta đã hứa cho con. Ta sẽ sai các thần linh của ta mang đến đấy.

Zein cám ơn vị chúa tể các thần linh rồi cùng Môbaréc trở về Cairô, nhưng vua không ở đây lâu. Lòng nôn nóng được trông thấy bức tượng thứ chín thúc giục vua sớm lên đường. Lòng vua vẫn luôn nghĩ tới người con gái mình đã cưới làm vợ, và tự trách đã lừa dối nàng. Vua tự cho mình là căn nguyên và là thủ phạm gây nên tai họa cho nàng. Vua tự nhủ: “Than ôi! Ta đã cướp đoạt nàng khỏi sự thân yêu trìu mến của phụ thân nàng và bắt làm vật hy sinh cho một đấng thần linh. Hỡi tuyệt thế giai nhân! Nàng đáng hưởng số phận tốt đẹp hơn thế nhiều.”

Đăm chiêu với những ý nghĩ ấy, Zein về tới Banxôra; trăm dân mừng vua trở về, mở hội lớn. Vua vội đến trình với mẹ về chuyến đi, hoàng thái hậu vui mừng biết vua đã nhận được bức tượng thứ chín: “Nào con, ta hãy đi xem, có lẽ nó đã có dưới hầm rồi, bởi chúa tể các thần linh đã nói với con rằng con sẽ thấy bức tượng dưới đó”. Nhà vua trẻ và hoàng thái hậu sốt ruột muốn nhìn thấy bức tượng kỳ diệu, vội xuống hầm ngầm, và bước vào căn phòng để các tượng. Hai người xiết bao kinh ngạc nhìn thấy trên bục thứ chín không phải là một bức tượng bằng kim cương mà là một người con gái xinh đẹp tuyệt trần. Nhà vua nhận ra đó chính là người vua đã đưa đến đảo của các thần linh. Nàng thưa với vua: “Ngài hẳn hết sức ngạc nhiên thấy tôi ở đây. Ngài chờ đợi một vật gì quý báu hơn tôi, và tôi chắc lúc này chàng đang hối tiếc đã trải qua bao gian lao đến vậy. Hẳn ngài chờ đợi một phần thưởng tốt đẹp hơn thế này nhiều.”

— Không, thưa nàng, - vua đáp - nói có trời chứng giám, tôi đã hơn một lần nghĩ tới chuyện thất hứa với vị chúa tể các thần linh để được giữ nàng. Một bức tượng bằng kim cương, dù có quý đến bao chăng nữa, làm sao sánh được niềm vui được có nàng? Tôi yêu quý nàng hơn tất cả kim cương, hơn mọi của cải trên đời này.

Vua vừa dứt lời, một tiếng sét nổ làm rung chuyển cả căn hầm. Hoàng thái hậu kinh hoàng, nhưng vị chúa tể các thần linh hiện lên ngay, và trấn yên bà:

— Ta che chở và yêu mến con trai bà. Ta muốn biết xem ở lứa tuổi này, chàng có khả năng thắng dục vọng hay không. Ta biết rõ lắm, chàng đã bị xúc động trước vẻ kiều diễm của cô gái trẻ này, và đã không hoàn toàn giữ trọn lời thề là không ước mong ăn ở với nàng; tuy nhiên, ta hiểu rõ sự mềm yếu của bản tính con người, cho nên đã không mếch lòng vì việc đó, mà còn lấy làm thú vị về sự tự kiềm chế của chàng. Đây là bức tượng thứ chín mà ta dành cho chàng, nó hiếm hơn, quý hơn mọi bức tượng khác. Này Zein, con hãy sống hạnh phúc với người thiếu nữ này, nàng là vợ con đấy; và nếu con muốn nàng luôn luôn trong trắng và chung thủy, thì hãy yêu nàng mãi mãi, và chỉ yêu mỗi một nàng mà thôi. Con chớ để ra lòng thương yêu ai khác, thì ta sẽ bảo đảm cho con lòng chung thủy của nàng.

Dứt lời, vị chúa tể các thần linh biến mất. Và Zein, say mê người vợ trẻ, không chờ được đến ngày mai, lập tức phong nàng làm hoàng hậu xứ Banxôra. Hai vợ chồng đời đời chung thủy, đời đời yêu quý nhau sống bách niên giai lão.[73].

CHUYỆN NGƯỜI CHỢT TỈNH GIẤC MƠ

Dưới triều đại Hoàng đế Harun An-Rasít, ở Bátđa có một nhà buôn rất giàu, mà vợ thì đã già. Hai vợ chồng chỉ có một đứa con trai duy nhất tên là Abu Hátxan, tuổi chừng ba chục; chàng được nuôi dạy cách xa cuộc sống phồn hoa.

Nhà buôn qua đời, Abu Hátxan trở thành người thừa kế duy nhất, bỗng dưng thấy mình sở hữu những tài sản lớn mà người cha đã suốt đời tích lũy bằng một cuộc sống cần kiệm và hết lòng vì công việc kinh doanh. Người con trai có cách nhìn cuộc thế và những ham muốn khác với cha, liền sử dụng những tài sản ấy theo một cách thức khác hẳn. Suốt tuổi thanh xuân của chàng, Abu Hátxan chỉ được bố cấp cho một số tiền vừa đủ sống hằng ngày và thường vẫn thầm ham muốn cuộc sống chơi bời phóng túng của những bạn trai cùng lứa tuổi sẵn tiền; bởi vậy chàng nhất quyết đến lượt mình cũng ăn chơi bằng cách tiêu pha cho xứng với món gia tài kếch xù mà vận may vừa mang lại. Với ý định đó, chàng chia tài sản của mình ra làm hai phần: một phần mua ruộng đất ở nông thôn và nhà cửa ở thành phố, lợi tức do phần này mang lại đủ cho chàng sống phong lưu; nhưng chàng tự hứa sẽ không đụng tới món này mà thu được bao nhiêu thì tích lại bấy nhiêu. Còn phần nửa kia, gồm một số tiền mặt rất lớn, được dùng để bù đắp lại quãng đời mà chàng ngỡ đã bỏ phí đi do bị cha kiềm chế cho đến khi ông qua đời. Tuy nhiên, chàng tự đặt ra một luật lệ cần thiết và tự hứa sẽ chẳng bao giờ vi phạm, là dứt khoát không tiêu ra ngoài món tiền dành riêng cho cuộc sống chơi bời.

Chẳng mấy chốc Abu Hátxan tự lập được một nhóm cùng lứa tuổi và địa vị xã hội, và chàng chỉ huy cách cho họ suốt ngày vui chơi thoải mái. Chàng không chỉ bằng lòng đãi đằng họ ban ngày cũng như ban đêm, mời họ dự những bữa tiệc linh đình tha hồ rượu ngon và các món cao lương mỹ vị, mà còn mời ban nhạc cũng những danh ca nổi tiếng nhất đến cho họ thưởng thức trong các bữa ăn. Nhóm trai trẻ ấy, thỉnh thoảng với ly rượu trên tay, cũng hòa tiếng hát của mình vào giọng hát các ca sĩ, và cả bọn dường như hòa tấu nhịp nhàng cùng với tất cả các thứ nhạc đệm. Những buổi vui chơi ấy thường kết thúc bằng vũ hội trong đó được mời tới dự những vũ công, vũ nữ và người ngâm thơ ưu tú nhất của thành phố Bátđa. Các buổi truy hoan ấy, đổi mới hằng ngày vì những yêu cầu hoan lạc mới, làm cho Abu Hátxan tốn kém đến nỗi chàng không thể tiếp tục chơi bời theo cung cách ấy quá mười hai tháng. Vừa vặn một năm thì số tiền lớn chàng dành cho cuộc ăn chơi ấy đã vung hết qua cửa sổ. Chàng thôi không mở tiệc nữa thì bạn bè biến mất chẳng còn ai, dù chàng đi đến đâu cũng không gặp được họ. Quả vậy, vừa trông thấy chàng là họ lẩn trốn, và nếu tình cờ chàng bắt chộp được một người nào và muốn giữ lại, thì anh ta viện ra nhiều cớ khác nhau để thoái thác luôn.

Abu Hátxan cay đắng nhiều vì thái độ lạ lùng của bạn hữu đã rời bỏ chàng một cách vô sỉ và vong ân sau bấy nhiêu lời thề thốt về tình bằng hữu keo sơn mà họ vẫn thổ lộ với chàng, hơn là vì số tiền mà chàng đã tiêu pha không phải cách. Buồn bã, trầm ngâm, đầu cúi thấp, chàng bước vào phòng riêng của mẹ và ngồi xuống một đầu ghế khá xa bà.

— Con làm sao thế? - bà hỏi - Do đâu con thay đổi, trở nên rầu rĩ, khác ngày thường đến vậy? Cho dù con có mất hết tất cả những gì con có trên đời cũng chẳng phải đến nỗi như vậy. Mẹ biết con đã vung tiền bừa bãi vào con đường chơi bời phóng túng thì rồi con cũng sẽ chẳng còn được bao nhiêu. Con là chủ các tài sản của con. Mẹ không khuyên can gạt bỏ lối sống buông thả của con vì mẹ biết con đã khôn ngoan để dành riêng một nửa tài sản không động tới. Vậy mẹ không hiểu cái gì làm con rầu rĩ đến thế.

Nghe mẹ nói, Abu Hátxan òa lên khóc. Chàng than thở:

— Mẹ của con ơi, nhờ một kinh nghiệm đau xót, con cảm thấy sâu sắc rằng, cũng như mặt trời lặn đưa chúng ta vào cảnh tối tăm, nghèo đói làm chúng ta mất hết mọi niềm vui thú. Chính cảnh đói nghèo làm chúng ta quên hết những lời ngợi khen và những điều tốt đẹp mà người khác ban bố cho ta khi còn giàu có. Nó buộc chúng ta tìm cách đi lại sao cho đừng để ai trông thấy; và sống những đêm dài máu tuôn thành nước mắt. Tóm lại, ai nghèo thì ngay bà con bạn bè cũng chỉ xem như một người xa lạ. Thưa mẹ, mẹ đã biết từ một năm nay con tiêu pha như thế nào cho bạn bè con, con đã đãi đằng chúng nó sang trọng hết mức, đến nỗi bây giờ, khi con không còn cách tiếp tục như vậy nữa thì con nhận ra tất cả chúng nó đều bỏ con mà đi. Khi con nói con không còn cách tiếp tục như vậy, là con muốn hàm ý số tiền con đã dành riêng để dùng vào việc ấy. Còn về phần lợi tức của con, tạ ơn trời đất đã dun dủi con bảo tồn được bằng lời thề không đụng đến nó để tiêu pha hoang phí. Con đã giữ trọn vẹn lời thề, và từ nay con biết cách sử dụng đúng đắn số tiền may sao còn lại với con. Nhưng, trước hết con muốn thử lòng các bạn bè của con, nếu chúng nó còn xứng đáng được gọi là bạn, xem chúng vô ơn bội nghĩa đến mức nào. Con muốn lần lượt gặp từng người trong bọn chúng, và sau khi trình bày cho chúng thấy rõ những việc con đã làm ngày trước vì quý trọng chúng, con sẽ van xin chung nó gom góp một số tiền khả dĩ, bằng cách nào đó, giúp vực con qua khỏi cảnh khốn cùng mà con lâm vào chỉ vì ham mua vui cho chúng. Nhưng con thăm dò như vậy, như con đã thưa với mẹ, là chỉ nhằm thử lòng chúng nó xem có còn chút tình xưa nghĩa cũ nào hay không thôi.

Bà mẹ nói:

— Con à, mẹ không có ý định khuyên con chớ làm như vậy nhưng mẹ có thể nói trước rằng hy vọng của con không có căn cứ. Hãy tin lời mẹ, cho dù con có làm thế nào đi nữa cũng vô ích mà thôi; nếu mình không lo dành dụm thì chẳng có ai cứu giúp mình đâu. Mẹ thấy con chưa hiểu rõ các bạn của con, đối với lứa tuổi con, người ta vẫn hay lạm dụng danh từ bạn, nhưng rồi con sẽ rõ. Cầu thượng đế cho con sáng ra, vì lời ích của con!

— Thưa mẹ, con tin những điều mẹ vừa nói, và con sẽ càng chắc chắn hơn nữa về một điều quan hệ thiết thân đến con, sau khi tự mình làm sáng tỏ sự hèn mạt và táng tận lương tâm của chúng nó.

Abu Hátxan ra đi ngay tức khắc, và chàng khéo chọn giờ cho nên gặp đủ các bạn hữu đang có mặt ở nhà. Chàng trình bày với họ tình trạng khó khăn của mình, và xin họ mở hầu bao bỏ ra một ít tiền, thiết thực giúp đỡ chàng. Chàng còn hứa riêng với từng người là sẽ hoàn lại đầy đủ ngay, khi công việc làm ăn của mình khấm khá, và cũng không quên nói rõ chính vì họ một phần mà chàng lâm vào nông nỗi này, để khích tấm lòng hào hiệp của họ. Chàng còn hé ra cho họ thấy niềm hy vọng một ngày kia sẽ có điều kiện trở lại đãi đằng, cho họ nhậu nhẹt ngon lành như trước.

Không một người bạn rượu nào của Abu Hátxan động lòng trắc ẩn trước những lời lẽ thiết tha của chàng đưa ra để thuyết phục họ. Chàng còn buồn rầu nhận thấy thậm chí nhiều người còn quả quyết họ không quen biết chàng, và cũng không nhớ được đã từng gặp chàng bao giờ. Chàng trở về nhà lòng hết sức đau đớn và oán hận: “Ôi mẹ ơi, - chàng thốt lên khi bước vào phòng bà - mẹ nói quả không sai, không phải bạn bè mà chỉ là một lũ đểu cáng, vong ân bội nghĩa và độc ác không xứng đáng với tình bạn của con. Thôi thế là xong, con chẳng cần đến tình bạn của chúng nữa, và con xin hứa với mẹ sẽ chẳng bao giờ nhìn mặt chúng.”

Abu Hátxan nhất quyết thực hiện lời hứa của mình. Chàng tìm đủ mọi cách phòng ngừa những cơ hội gặp lại bạn bè, và để tránh rơi vào vết xe cũ, chàng thề từ nay cho đến hết đời sẽ không mời bất cứ một người nào ở Bátđa ăn. Rồi chàng mở hòm lấy số lợi tức vẫn để dành, bỏ vào chỗ vừa mới tiêu pha phung phí hết. Chàng quyết định mỗi ngày chỉ rút ra một món tiền vừa phải, đủ để đãi một cách phải chăng mỗi một người thôi, cùng với chàng ăn tối. Chàng lại còn thề con người ấy sẽ không phải là người ở Bátđa, mà là từ nơi khác vừa mới tới ngay ngày hôm ấy, và chàng sẽ mời họ ra đi ngay sáng hôm sau, sau khi đã thiết đãi chỉ một đêm thôi.

Theo dự tính ấy, sáng sáng Abu Hátxan thân hành đi mua thức ăn cần thiết cho bữa tiệc, và đến cuối ngày, tới ngồi ở một đầu cầu Bátđa. Và hễ trông thấy một người từ nơi khác đến, bất kể sang hèn, chàng đều chào hỏi lịch sự rồi xin người ấy cho chàng được vinh hạnh mời dùng bữa và mời nghỉ lại tối đầu tiên, khi khách vừa đặt chân tới thành phố này. Sau khi nói rõ luật lệ và điều kiện từ đặt ra, chàng đưa khách về nhà.

Bữa cơm Abu Hátxan mời khách không có gì thịnh soạn nhưng cũng đủ để làm hài lòng, nhất là về món rượu ngon thì không bao giờ thiếu. Bữa cơm kéo dài khá muộn, và chàng cố ý không đàm đạo với khách về đại sự quốc gia, về việc gia đình hay thương mại như thói thường, mà chỉ nói về những chuyện không đâu, nhẹ nhàng, phấn chấn. Bản tính vui thích nói đùa và khá nhộn, chàng biết cách xoay sở cho câu chuyện của mình đủ làm vui những người rầu rĩ nhất.

Tiễn đưa khách vào sáng hôm sau, Abu Hátxan nói: “Cho dù ngài sẽ đặt chân tới đâu, cầu xin Thượng đế không để ngài gặp chuyện buồn phiền. Hôm qua, khi mời ngài đến dùng cơm ở tệ xá, tôi đã thưa ngài rõ cái lệ tôi tự đặt ra cho mình, bởi vậy xin ngài chớ phật ý nếu tôi nói rằng chúng ta sẽ chẳng có dịp cùng nhau uống rượu, thậm chí chẳng còn gặp lại nhau ở nhà tôi hay bất cứ nơi nào khác; tôi có những lý do để xử sự như vậy. Cầu Thượng đế phú hộ ngài.”

Abu Hátxan thực hành rất sát sao cái lệ ấy; chàng không bao giờ nhìn ngó, không bao giờ lại nói chuyện với những người khách lạ chàng đã một lần tiếp đãi ở nhà. Gặp họ trong đường phố, ở các nơi công cộng hoặc các buổi tụ hợp đông người, chàng làm như không trông thấy họ, chàng còn quay đi để tránh họ đến nói chuyện, tóm lại chàng hoàn toàn không giao tiếp với họ nữa. Abu Hátxan xử thế như vậy được một thời gian thì một hôm, trong khi chàng đang ngồi như thường lệ ở đầu cầu, hoàng đế Harun An-Rasít xuất hiện, nhưng đã cải trang để không ai có thể nhận được vua.

Mặc dù hoàng đế có đủ văn võ bá quan làm nhiệm vụ một cách mẫn cán, nhà vua vẫn muốn tự mình am hiểu mọi việc. Vì vậy, như chúng ta đã thấy, vua thường cải trang dưới những dạng khác nhau, vi hành qua các phố ở Bátđa. Vua còn đi ra tận bên ngoài, và làm thành lệ là cứ ngày đầu tháng, vua đến một trong những con đường lớn từ đó người các nơi đổ về thành phố, khi đằng này, lúc phía kia. Hôm đó, vào ngày đầu tháng, vua cải trang thành một nhà buôn từ Mútxun đến vừa xuống tàu ở phía bên kia cầu, có một tên nô lệ cao lớn, lực lưỡng đi theo.

Trong cách cải trang ấy, hoàng đế có vẻ đường bệ và đáng kính, Abu Hátxan ngỡ đấy là một nhà buôn từ Mútxun đến thật. Chàng đứng dậy nhã nhặn chào, và sau khi hôn tay vua, chàng nói: “Thưa ngài, xin chào mừng ngài vừa mới tới bình yên; mong ngài cho tôi được vinh hạnh mời ngài quá bộ về nhà tôi dùng cơm tối cùng tôi và nghỉ lại đêm nay để may ra rũ được bớt nỗi mệt nhọc lúc đi đường.” Và để vua khỏi từ chối, chàng trình bày vắn tắt cái lệ chàng tự đặt ra, là nếu có thể được, mỗi ngày cố gắng mời một người từ xứ khác đến về ăn nghỉ một đêm ở nhà mình, và cũng chỉ một đêm thôi.

Hoàng đế thấy sở thích của anh chàng này có vẻ gì kỳ cục, liền nảy ra muốn tìm hiểu đến nơi đến chốn. Vẫn giữ tính cách của một nhà buôn, vua nói mình chỉ có thể đáp lại tấm thịnh tình không hề chờ đợi khi đến Bátđa bằng cách nhận lời mời; xin chàng cứ việc chỉ đường, vua sẵn sàng đi theo.

Abu Hátxan không biết người khách tình cờ vừa gặp cao quý hơn mình muôn vạn lần, cho nên vẫn xử sự như thể hoàng đế là người cùng vai đồng lứa, chàng dẫn vua về nhà, rước vào một căn phòng đồ đạc khá sạch sẽ, và mời khách ngồi chiếc ghế dài, vào nơi trang trọng nhất. Cơm tối đã sẵn sàng, bàn ăn đã bày biện. Bà mẹ của Abu Hátxan vốn là một tay nội trợ cừ, dọn ba món: ở giữa, một con gà sống thiến với bốn chú gà dò, bên này là món ngỗng béo và bên kia, hầm bồ câu ra ràng. Chỉ có thế thôi, nhưng các thứ thịt đều được chọn lọc kỹ và nấu rất ngon.

Abu Hátxan ngồi đối diện với khách; hai người bắt đầu ăn ngon lành, ai thích gì dùng nấy, không mời nhau và cũng không uống rượu, theo đúng phong tục địa phương. Hai người ăn xong, tên nô lệ của hoàng đế mang nước ra cho họ rửa, còn bà mẹ Abu Hátxan thì dọn bàn và bày thức tráng miệng gồm nhiều loại trái cây theo mùa vụ, như đào, lê, táo và nhiều loại mứt hạnh nhân khô. Tối đến, nến được thắp sáng sau đó Abu Hátxan cho mang rượu, bày ly ra, và nhắc mẹ nhớ cho tên nô lệ ăn tối.

Nhà buôn Mútxun giả hiệu, tức nhà vua, cùng Abu Hátxan ngồi lại vào bàn ăn. Trước khi mời ăn trái cây, chủ lấy một cái ly, tự rót rượu cho mình trước, rồi cầm ly rượu ở tay, chàng nói với hoàng đế mà vẫn ngỡ là nhà buôn thành Mútxun: “Thưa ngài, ngài cũng biết như tôi rằng con gà sống không bao giờ uống mà không gọi các gà mái đến cùng uống với mình, vậy nên tôi xin ngài hãy noi gương tôi. Tôi không rõ ngài nghĩ thế nào, chứ với tôi kẻ nào chê rượu và muốn làm ra vẻ người hiền thì người đó không phải là người hiền. Chúng ta hãy để mặc những loại người ấy và cùng với niềm vui đựng trong ly rượu, và ly rượu truyền niềm vui cho người cạn nó.”

Trong khi Abu Hátxan uống, hoàng đế cầm cái ly dành cho mình và nói: “Vui quá, ấy thế mới gọi là một trang hảo hán chứ. Tôi yêu phong thái vui vẻ của ngài, tôi chờ ngài cùng rót cho tôi ngần ấy.”

Cạn chén xong, Abu Hátxan rót đầy ngay ly rượu hoàng đế chìa cho mình:

— Mời ngài nếm thử, - chàng nói - ngài sẽ thấy rượu ngon, thưa ngài.

— Tôi tin chắc như vậy - hoàng đế tươi cười đáp - không lý nào một người như ngài lại không biết chọn những thứ hảo hạng.

Abu Hátxan lại nói, trong khi nhà vua cạn chén:

— Chỉ cần nhìn ngài cũng đủ thấy ngài thuộc loại người từng trải và biết ăn chơi.

Tiếp đó, chàng đọc một bài thơ Ả-rập, đại ý nói: nếu căn nhà của tôi có tri giác hiểu thấu được niềm vui được ngài hạ cố, nó đã quỳ xuống trước mặt ngài mà thốt lên: Ôi, thích thú làm sao, ôi, hạnh phúc xiết bao cho tôi được vinh dự tiếp đón và mời cơm một người trung hậu, tươi vui như ngài. Tóm lại, thưa ngài, tôi hết sức vui mừng hôm nay được gặp một người cao quý như ngài.

Những điều thổ lộ của Abu Hátxan làm cho hoàng đế, bản tính vốn thích bông đùa, lấy làm thú vị mà chuốc rượu cho chàng bằng cách tự mình nhiều lần đòi rót thêm, và vừa cũng muốn nhờ ma men tìm hiểu được nhiều hơn. Để đi sâu vào chuyện, vua hỏi chàng tên họ là chi, làm nghề nghiệp gì và sinh sống ra sao.

— Thưa ngài, tôi tên là Abu Hátxan. Cha tôi nay đã qua đời vốn là nhà buôn, thuở sinh thời tuy không phải hạng giàu có nhất, ít ra cũng là một trong những người sống phong lưu ở Bátđa. Cha tôi qua đời để lại cho tôi gia tài quá đủ cho tôi sống cuộc sống bình thường, phù hợp với địa vị xã hội của tôi. Cha tôi đối với tôi rất nghiêm, và cho đến khi người mất, tôi phải sống phần lớn tuổi thanh xuân của mình trong sự gò bó, và tôi đã muốn bù lại khoảng thời gian tươi đẹp mà tôi ngỡ là đã bỏ phí quá.

Tuy nhiên, tôi xử sự một cách khác, không giống thói thường, như mọi bạn thanh niên hằng xử sự. Anh em thường lao vào cuộc chơi bởi không suy tính, và sống buông thả cho đến khi khánh kiệt, rồi sau đó bắt buộc phải kéo lay kéo lắt như khổ sai những ngày còn lại đến hết đời. Để khỏi lâm vào tai họa đó, tôi chia của cải của tôi làm hai phần: một phần bằng ruộng đất nhà cửa và phần kia bằng tiền mặt. Tôi dùng tiền mặt vào những sự chi tiêu theo sở thích, và kiên quyết không động tới lợi tức của phần kia. Tôi tụ tập những bạn bè quen biết và cùng lứa tuổi; và sẵn tiền mặt, tôi tiêu không tiếc tay, ngày nào tôi cũng khao chúng nó thật linh đình, sao cho các cuộc vui chơi của chúng tôi không thiếu một thứ gì. Nhưng ngày vui không dài. Đến cuối năm thì trong rương tôi không còn một đồng nào, và cùng lúc ấy tất cả bạn bè ăn chơi đều biến mất. Tôi tìm gặp từng người, tôi trình bày với họ tình cảnh khốn cùng của tôi, nhưng chẳng một ai giúp đỡ tôi tí gì. Thế là tôi tuyệt giao với bọn người ấy, và tự giới hạn chỉ tiêu pha nội trong số lợi tức của mình, và cũng chẳng chơi với bạn bè nào khác ngoài người khách lạ đầu tiên mới đặt chân tới Bátđa mà tôi gặp mỗi ngày, với điều kiện chỉ thiết đãi họ mỗi hôm đó mà thôi. Những gì còn lại, tôi đã thưa ngài rõ, và xin cảm tạ vận may đã cho tôi hôm nay được gặp gỡ một người quý hóa như ngài.

Rất hài lòng về những điều mới biết, hoàng đế nói với Abu Hátxan:

— Tôi không tìm đủ lời lẽ để ca ngợi sự thận trọng của ngài trước khi dấn thân vào cuộc đời trác táng, ngài đã xử sự khác hẳn thói thường các bạn bè. Tôi càng đánh giá cao hơn nữa thái độ của ngài giữ vẹn lời thề đối với bản thân, như ngài đã thực hiện. Con đường ngài dấn vào trước đây thật khá trơn trượt, và tôi hết sức khâm phục ngài, sau khi tiêu hết tiền mặt, đã giữ được không làm tiêu tan số lợi tức và có khi cả vốn liếng nữa của ngài. Xin nói thẳng với ngài điều tôi nghĩ, ngài là người dân làng chơi đầu tiên và cũng là duy nhất từ xưa tới nay có chuyện lạ vậy. Tóm lại, xin thú thật tôi ganh tị hạnh phúc của ngài. Ngài là con người sung sướng nhất thế gian, vì mỗi ngày được đánh bạn với một người trung hậu có thể cùng chuyện trò thoải mái, để rồi người đó đi loan truyền khắp nơi về sự tiếp đãi nồng hậu của ngài. Ấy, nhưng cả ngài lẫn tôi đều quên không nhận ra chúng ta đã nói chuyện quá lâu mà không uống; nào xin mời ngài hãy uống đi, rồi sau đó xin rót cho tôi.

Hoàng đế và Abu Hátxan tiếp tục vừa chén tạc chén thù vừa nói chuyện lâu với nhau về nhiều điểu rất lý thú.

Đêm đã khá muộn, hoàng đế vờ làm như mình rất mệt về chặng đường đi trong ngày, nói với Abu Hátxan là mình cần được nghỉ.

— Về phần tôi, - vua nói tiếp - tôi cũng chẳng muốn ngài phải mất không chỉ vì quý tôi. Trước khi chúng ta chia tay nhau (vì có thể tôi sẽ từ giã ngài trước khi ngài ngủ dậy), tôi rất sung sướng được bày tỏ sự xúc động về cách cư xử trung hậu, về những món ăn ngon và sự hiếu khách của ngài đối với tôi. Điều duy nhất làm cho tôi băn khoăn, là không biết bằng cách nào biểu lộ lòng biết ơn đối với ngài. Xin ngài nói cho tôi rõ, ngài sẽ thấy tôi không phải là một kẻ vong ân. Chẳng nhẽ một người như ngài lại không có công việc nào cần giải quyết hoặc một nhu cầu, một mong ước nào cần thấy làm được như ý muốn hay sao. Xin ngài hãy cởi mở tâm sự với tôi. Tuy tôi chỉ là nhà buôn, tôi không phải là người không có điều kiện, hoặc tự mình hoặc qua bạn bè, giải quyết công việc giúp ngài.

Nghe những lời ân cần của hoàng đế, mà Abu Hátxan vẫn ngỡ là nhà buôn, chàng đáp:

— Thưa ngài thân mến, tôi hoàn toàn tin chắc những gợi ý hào hiệp của ngài đối với tôi không phải là những lời đưa đẩy, nhưng thật tình tôi có thể quả quyết với ngài tôi chẳng hề có điều gì lo buồn, công việc phải giải quyết hay ước mong gì sất, và tôi chẳng cần xin ai bất cứ điều gì. Như đã thưa với ngài, tôi chẳng có chút tham vọng nhỏ mọn nào và rất bằng lòng về số phận của tôi. Bởi vậy, tôi chỉ biết cảm tạ không những đề nghị quý hóa của ngài mà cả nhã ý của ngài đã vui lòng hạ cố đến dùng bữa cơm xoàng ở nhà tôi.

— Tuy nhiên, xin thưa với ngài, có một việc cũng làm cho tôi phiền lòng, tuy chưa đến mức phải bỏ ngủ biếng ăn. Ngài biết đấy, thành phố Bátđa chia thành nhiều khu phố, và ở mỗi khu có một thánh đường và một trưởng giáo để hướng dẫn bà con trong khu phố đến tập hợp vào những giờ cầu kinh thường lệ. Viên trưởng giáo ở đây là một lão già cao lớn mặt khô như đá và giả dối chưa từng có trên đời. Hội đồng của hắn ta còn có bốn lão nữa, đều là hàng xóm của tôi, và đại thể cùng một giuộc như lão. Ngày nào các lão cùng hội họp đều đặn ở nhà viên trưởng giáo, và trong các buổi ấy, các lão không từ một sự dèm pha, vu khống hoặc xỏ xiên nào không hướng vào tôi cũng như tất cả khu phố, để chia rẽ mọi người, gây chuyện bất hòa. Chúng lên mặt dọa người này, nát người kia. Tóm lại, chúng muốn làm vương làm tướng, bắt ai cũng phải sống như các lão, và chính các lão lại chưa biết sống cho nên người. Thật tình mà nói, tôi đau khổ thấy các lão thọc mũi vào mọi việc của người khác không chịu để cho người khác yên thân.

— Hẳn ngài muốn tìm một cách nào đó ngăn chặn sự lộn xộn ấy chứ gì? - hoàng đế hỏi.

— Đúng như vậy, - Abu Hátxan đáp - và điều duy nhất tôi muốn cầu xin Thượng đế là được thay Đấng thống lĩnh các tín đồ của chúng ta làm vua chỉ trong mỗi một ngày mà thôi.

— Ngài sẽ làm gì nếu được như vậy? - hoàng đế lại hỏi.

— Tôi sẽ làm một việc để nêu gương mọi người trung thực. Tôi sẽ sai đánh một trăm roi vào gan bàn chân của mỗi lão già, và bốn trăm roi vào lão trưởng giáo, để dạy cho các lão không được quấy rầy, làm phiền hàng xóm láng giềng.

Hoàng đế thấy ý nghĩ của Abu Hátxan khá ngộ nghĩnh; và bản tính vốn thích những chuyện phiêu lưu kỳ lạ, vua nảy ra ý muốn nhân đây bày ra một chuyện vui đùa thật độc đáo. Vua nói:

— Điều mong ước của ngài tôi rất thích, nhất là ở chỗ nó xuất phát từ tấm lòng ngay thẳng của một con người không chịu để tồn tại những sự xỏ xiên mà không trừng phạt. Tôi sẽ rất thích thú chờ xem kết quả. Tôi tin chắc hoàng đế sẽ trao cho ngài tất cả quyền lực trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ nếu Người biết rõ thiện ý và cách thức ngài định sử dụng quyền lực đó. Tuy chỉ là một nhà buôn người xứ khác, tôi cũng có chút ít tư cách để góp phần nhỏ nhặt vào việc này.

— Tôi thấy rõ ngài chế giễu trí tưởng tượng điên rồ của tôi, - Abu Hátxan nói - và hoàng đế hẳn cũng sẽ làm như ngài nếu Người biết, có kẻ suy nghĩ kỳ cục đến vậy. Điều may mắn có thể xảy ra là hoàng đế sẽ bắt tấu trình về lề thói xử sự của lão trưởng giáo cùng các viên hội đồng của lão, rồi sai trị tội chúng.

— Tôi không dám chế giễu ngài, - hoàng đế lại nói - Xin trời bắt tội nếu tôi có ý nghĩ dại rồ như vậy đối với một người đã thiết đãi tôi nồng hậu mặc dù chưa hề quen biết. Và tôi cũng xin quả quyết với ngài rằng hoàng đế sẽ không chế giễu ngài đâu. Nhưng mà thôi, hãy gác những chuyện ấy lại, gần nửa đêm rồi, chúng ta hãy đi nghỉ thôi.

— Vậy thì chúng ta hãy chấm dứt chuyện trò ở đây, tôi không muốn làm trở ngại đến sự nghỉ ngơi của ngài - Abu Hátxan nói. Nhưng trong chai hãy còn rượu. Xin mời ngài hãy cạn chén, rồi chúng ta đi nghỉ. Điều duy nhất tôi dặn dò ngài, là sáng mai nếu ngài ra đi mà tôi chưa kịp dậy, xin đừng để ngỏ cửa mà vui lòng khép lại giúp.

Hoàng đế hứa sẽ thực hiện đầy đủ điều chủ nhà dặn.

Trong khi Abu Hátxan nói, hoàng đế cầm chai rượu và hai cái chén. Thoạt tiên vua rót rượu vào chén mình, và uống cạn cho Abu Hátxan rõ cử chỉ ấy là để cảm ơn chàng. Uống xong, vua khéo léo bỏ vào chén của chàng một dúm bột cầm sẵn ở tay và dốc luôn phần rượu còn lại trong chai vào chén mà nói:

— Suốt buổi tối hôm nay, ngài đã chịu phiền rót rượu mời tôi uống, giờ tôi làm thế này là để miễn cho ngài sự khó nhọc ấy lần cuối cùng, và tôi xin ngài hãy đón chén rượu này từ tay tôi và vì tôi mà cạn chén.

Abu Hátxan đỡ chén rượu, và để tỏ cho khách thấy mình vui sướng xiết bao khi nhận vinh dự này, chàng uống cạn một hơi. Nhưng vừa đặt xuống bàn, chất bột đã ngấm vào người. Chàng thiếp đi ngay, đầu gục xuống gối đến nỗi hoàng đế không nén được cười. Tên nô lệ đi theo, sau khi ăn xong đã trở lại trước đó ít lâu, sẵn sàng chờ lệnh hoàng đế phán: “Vác người này lên vai, và để ý nhớ ngôi nhà này, để đến khi nào ta ra lệnh thì mang nó trở lại.”

Hoàng đế, có tên nô lệ vác Abu Hátxan đi theo, cố tình không khép cửa lại như chủ nhân căn dặn. Về hoàng cung, vua vào bằng một cổng bí mật, và cho tên nô lệ cùng đi tới buồng riêng của mình, ở đó bọn quan hầu đang chờ đợi. Vua phán:

— Hãy cởi áo quần người này ra và đặt nằm lên giường của ta, ta sẽ cho các ngươi biết ý định của ta sau.

Bọn quan hầu cởi áo quần Abu Hátxan, mặc đồ ngủ của hoàng đế vào cho chàng theo như lệnh. Trong cung chưa một ai đi ngủ, hoàng đế sai triệu tất cả quan hầu và cung nữ lại. Khi mọi người đã đủ mặt, vua nói:

— Ta muốn rằng tất cả những ai theo lệ túc trực lúc ta ngủ dậy, sáng sớm mai hãy có mặt bên cạnh người đang ngủ trên giường của ta kia, và khi người ấy thức dậy, mọi người hãy làm công việc như thường ngày đối với ta. Ta còn muốn rằng mọi người kính trọng người ấy như đối với chính ta, và nhất nhất phải tuân theo tất cả những gì người ấy ra lệnh. Không ai được từ chối điều gì người ấy đòi hỏi, không ai được cãi lại cho dù người ấy nói hoặc tỏ ý mong muốn điều gì. Trong mọi trường hợp cần tấu trình hay đáp lại, chớ quên đối xử như với Đấng thống lĩnh của các tín đồ. Tóm lại, ta yêu cầu đừng ai nghĩ tới cá nhân ta trong suốt thời gian hầu hạ, mà phải nghĩ rằng người này quả đúng là ta, tức là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Mọi người phải chú ý không được nhầm lẫn trong bất kỳ trường hợp nào.

Bọn quan hầu và thị nữ hiểu ngay là vua muốn đùa, đều cúi rạp người không đáp. Và từ lúc ai nấy đều cố hết sức, theo uy quyền và bổn phận của mình, sắm thật tốt vai trò được giao.

Vừa về đến cung, hoàng đế đã sai viên quan hầu vua thoạt gặp đi triệu tể tướng Giafa; đúng lúc này ông ta cũng vừa tới. Vua phán:

— Này Giafa, ta mời ông đến, báo cho biết trước để khỏi ngạc nhiên, nếu sáng sớm mai, lúc vào chầu, ông thấy người đang ngủ trên giường ta kia ngồi lên ngai vàng với lễ phục đại trào. Ông hãy nói với người ấy với tất cả lễ tiết và sự tôn kính như thường ngày đối với ta, và cũng xưng hô như đối với Đấng thống lĩnh các tín đồ vậy. Hãy lắng nghe và thi hành ngay tức khắc mọi điều người ấy truyền, như chính ta truyền. Chắc chắn anh ta sẽ tỏ ra hào phóng và sai ông phát tiền của, hãy làm mọi việc người ấy truyền, cho dù có tiêu cạn tất cả kho tàng của ta cũng không sao. Ông nhớ báo tin cho các thượng thư và mọi quan chức ngoài nội phủ, sáng sớm mai trong buổi thiết triều, hãy giữ đối với người ấy mọi nghi tiết như đối với ta vậy, và hãy cố làm sao cho anh ta không nhận ra bất cứ một điều gì có thể quấy phá cuộc vui mà ta muốn xếp đặt. Thôi, ông hãy lui, ta không có lệnh gì truyền thêm nữa, và hãy thi hành những gì ta phán bảo.

Tể tướng rời hoàng đế sang một buồng khác nghỉ và ra lệnh cho viên chỉ huy hoạn nô Mêrua những việc cần làm nhằm thực hiện ước mơ của Abu Hátxan, và để xem chàng sử dụng như thế nào oai quyền của hoàng đế trong khoảng thời gian ngắn ngủi đúng như chàng mong ước. Vua dặn Mêrua đừng quên thức mình dậy vào giờ thường lệ, trước khi đánh thức Abu Hátxan, vì vua muốn có mặt vào lúc chàng tỉnh giấc.

Mêrua không quên đánh thức hoàng đế dậy đúng giờ như Người căn dặn. Vào phòng Abu Hátxan đang ngủ, vua đến ngồi trong một căn buồng con có bức mành che khuất để khỏi cho ai trông thấy. Tất cả quan hầu và thị nữ có nhiệm vụ khi Abu Hátxan thức giấc, cùng một lúc bước vào; mỗi người tùy theo cấp bậc đến túc trực ở chỗ thường lệ im lặng như tờ, như thể chính hoàng đế sắp tỉnh giấc, ai nấy sẵn sàng làm phần việc được giao.

Vầng đông đã rạng, đã đến lúc thức dậy để cầu kinh trước khi mặt trời mọc, viên quan hầu đứng gần giường đưa một miếng bông nhỏ thấm dấm vào kề mũi Abu Hátxan. Lập tức chàng quay đầu, hắt hơi mà chưa mở mắt, và khạc ra một tí rãi, quan hầu vội vàng đưa ống nhổ bằng vàng hứng để khỏi rơi làm bẩn thảm. Đó chỉ là hậu quả bình thường của thứ thuốc mê hoàng đế cho uống tối hôm qua, loại thuốc này tùy liều lượng mà hết tác dụng lâu hay chóng.

Đặt đầu trở lại lên gối. Abu Hátxan mở mắt, và trong ánh sáng ban ngày vừa rạng, chàng thấy mình đang nằm giữa một gian phòng rộng trang hoàng và đồ đạc lộng lẫy, trần chạm trổ rất tinh vi, chung quanh bày biện những lọ lớn bằng vàng ròng, những màn che cửa, một tấm thảm dệt bằng kim tuyến, lại quây quần nhiều cung tần mỹ nữ trẻ măng và xinh đẹp tuyệt vời, một số người cầm nhạc cụ ở tay sẵn sàng cử nhạc, cùng những hoạn nô da đen ăn mặc sang trọng đứng hầu trong tư thế rất khiêm nhường. Nhìn xuống tấm thảm chăn trải giường, chàng thấy nó bằng gấm đỏ thêu kim tuyến, dát ngọc trai và kim cương gần bên giường là một bộ áo quần cùng loại gấm dát ngọc, và trên một chiếc gối để kề, chiếc mũ miện của hoàng đế.

Nhìn những đồ đạc rực rỡ ấy. Abu Hátxan kinh ngạc và hoang mang không thể nào tả xiết. Chàng ngắm những thứ đó như trong giấc mộng, một giấc mộng thật đối với chàng, và chàng còn không muốn tỉnh. Chàng tự nhủ: “Chà, hóa ra ta làm hoàng đế thật ư, - và suy nghĩ thêm một chút, chàng lại bảo mình - nhưng chớ nên nhầm, đây chỉ là một giấc mộng, hậu quả của điều mong ước tối qua ta lại vừa nói với ông khách của ta. Rồi chàng lại nhắm mắt chỉ để ngủ tiếp.

Vừa lúc ấy, một viên hoạn nô tiến đến và kính cẩn thưa:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin ngài chớ ngủ lại, đã đến lúc Ngài dậy cầu kinh, vầng đông đã rạng.

Những lời đó làm Abu Hátxan càng kinh ngạc: “Ta đang thức hay là đang ngủ đây? Nhưng đúng là ta đang ngủ - chàng vẫn nhắm mắt - không có gì đáng hoài nghi.

Thấy chàng không đáp và tỏ ý chưa muốn dậy, lát sau tên hoạn nô lại nói:

— Xin Đấng thống lĩnh các tín đồ cho phép con nhắc lại là đã đến lúc Ngài cần thức dậy, trừ phi Ngài muốn để thời gian cầu kinh sáng trôi qua; mặt trời sắp mọc, mà Ngài chưa bao giờ bỏ một buổi kinh.

— Hồi nãy ta nhầm, - Abu Hátxan tự nhủ - ta không ngủ, ta thức. Người ngủ không nghe, còn ta nghe người khác nói.

Chàng lại mở mắt, và vì trời đã sáng hẳn, chàng thấy rõ rệt tất cả những vật lúc nãy còn nhìn thấy mơ hồ. Chàng nhỏm dậy tươi tỉnh như một người chợt thấy ở vào vị thế cao sang hơn rất nhiều so với vai vế trong xã hội của mình. Hoàng đế, từ trong chỗ nấp, theo dõi ý nghĩ của chàng một cách thích thú.

Vừa lúc ấy, các cung tần mỹ nữ nhất loại phủ phục sát đất, những người cầm nhạc cụ hòa tấu một bản nhạc chúc mừng du dương đến nỗi làm chàng mê mẩn ngẩn ngơ, không biết mình đang ở đâu và cần phải làm gì. Tuy nhiên, chàng trở lại ý nghĩ ban đầu, và vẫn còn phân vân: những điều đang thấy đang nghe đây là thực hay là mộng? Chàng đưa tay che mắt và cúi đầu suy nghĩ: “Thế này là thế nào nhỉ? Ta đang ở đâu? Việc gì xảy ra cho ta? Cung điện này là nơi nào? Các quan hầu, lũ hoạn nô đẹp đẽ ăn mặc sang trọng, các cung tần và mỹ nữ làm ta say mê kia có ý nghĩa gì? Sao ta lại không thể phân biệt được mình đang tỉnh hay đang mơ?” Chàng buông tay mở mắt, và khi ngẩng đầu nhìn lên, thấy mặt trời đã dọi những tia nắng đầu tiên qua cửa sổ vào căn phòng chàng đang nằm.

Vừa lúc ấy Mêrua, viên chỉ huy các hoạn nô, bước vào phủ phục trước Abu Hátxan rồi đứng dậy nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin phép cho tôi thưa Ngài không có thói quen dậy muộn thế này để giờ cầu kinh sáng trôi qua mất. Trừ phi đêm qua, Ngài không yên giấc và ngọc thể bất an, đã đến lúc Ngài ra ngự lên ngai vàng để thiết triều như thường lệ. Các vị tướng lĩnh, thống đốc các tỉnh và các đại thần trong triều đang chờ mở cổng đại điện để vào chầu.

Lời Mêrua làm Abu Hátxan tin chắc không phải mình đang ngủ mê. Chàng càng phân vân và bối rối, không biết nên làm những gì. Cuối cùng, chàng nhìn thẳng vào mắt Mêrua và hỏi, giọng nghiêm trang:

— Ông nói với ai? Và ai là người mà ông gọi là Đấng thống lĩnh các tín đồ? Tôi không quen biết ông. Có lẽ ông nhầm tôi với một người nào khác.

Giá là người khác, không phải Mêrua, thì hẳn đã bối rối trước câu hỏi đó, nhưng đã được hoàng đế cho biết trước, y đóng rất khéo vai trò của mình. Y thốt lên:

— Tâu Đấng chúa tể muôn vàn tôn kính, hẳn Ngài hỏi như vậy để thử lòng con. Ngài chẳng phải là Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị hoàng đế của thế giới từ đông sang tây, người đại diện trên trái đất này của Đấng tiên tri sứ giả của Thượng đế dưới trần tục cũng như trên thiên đường đấy ư? Mêrua kẻ nô lệ hèn này không bao giờ quên là mình được vinh dự và hạnh phúc hầu hạ Ngài. Kẻ hèn mọn này sẽ là người bất hạnh nhất trên thế gian nếu bị Ngài ghét bỏ, và cúi xin ngài hãy làm cho nó yên tâm; con muốn tin rằng ấy chỉ là vì đêm qua Ngài không được yên giấc vì một cơn mộng không lành.

Nghe những lời đó, Abu Hátxan phá ra cười sằng sặc đến nỗi ngã người lên gối, làm hoàng đế có lẽ cũng phải bật cười như vậy nếu không sợ phải kết thúc ngay khi mới bắt đầu tấn tuồng ngộ nghĩnh mà mình là người đạo diễn.

Abu Hátxan ngả người ra cười như vậy hồi lâu, rồi nhỏm dậy hỏi một tên hoạn nô nhỏ da cũng đen như Mêrua:

— Này, nghe đây, hãy nói ta là ai?

Tên hoạn nô khúm núm đáp:

— Ngài là Đấng thống lĩnh các tín đồ và là Vị đại diện của Thượng đế ở trần gian.

— Mày nói dối, bé con đen như quạ. - Abu Hátxan nói.

Chàng gọi tiếp một cung nữ đứng gần nhất đến bên cạnh và đưa tay ra bảo:

— Hãy đến gần đây cô gái xinh đẹp, nào hãy cắn ngón tay của ta, để ta rõ là mình đang thức hay đang ngủ.

Cung nữ biết hoàng đế đang nhìn thấy tất cả những gì xảy ra trong phòng, vui sướng được dịp tỏ cho vua biết mình có khả năng đóng trò khi cần giải trí vua. Bởi vậy, hết sức nghiêm chỉnh, nàng đến cạnh Abu Hátxan, và đỡ ngón tay chàng, nàng đưa răng khẽ cắn để cho chàng cảm thấy hơi đau.

Chàng vội vàng rụt tay lại: “Không, ta không ngủ, ta không ngủ, chắc chắn như vậy. Phép thần nào chỉ một đêm, biến ta thành hoàng đế? Đó quả là điều kỳ diệu và lạ lùng nhất trên thế gian”. Chàng hỏi tiếp người cung nữ ấy:

— Chớ có lừa dối ta, ta van nàng, nói có Trời chứng giám. Có thật đúng là ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ?

Cung nữ đáp:

— Ngài là Đấng thống lĩnh các tín đồ, điều đó thật đến nỗi chúng con, những kẻ nô lệ của Ngài, lấy làm ngạc nhiên sao Ngài lại muốn làm cho kẻ khác tin là không phải.

— Cô nói dối, - Abu Hátxan lại nói - ta biết rõ ta là ai.

Vừa lúc ấy viên chỉ huy các hoạn nô thấy Abu Hátxan muốn đứng dậy, liền đưa tay và giúp chàng bước xuống khỏi giường. Chàng vừa đứng lên, cả căn phòng vang lên tiếng đồng thanh chúc mừng của tất cả các quan hầu và cung tần mỹ nữ:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cầu xin Thượng đế chào mừng Ngài.

Thế là Abu Hátxan thốt lên:

— Trời đất, kỳ diệu làm sao! Hôm qua ta là Abu Hátxan, mà hôm nay ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Thật ta không hiểu tí gì về sự đổi thay mau chóng và kỳ lạ đến thế này.

Các quan hầu việc mặc quần áo giúp chàng làm việc đó, xong đâu đấy tất cả các quan hầu, hoạn nô và thị nữ xếp hàng đôi dàn tận cửa thông sang điện thiết triều; và thế là Mêrua đi trước. Abu Hátxan theo sau. Một viên quan vén rèm và mở cửa. Mêrua bước vào điện và cứ đi trước cho đến tận chân ngai, rồi dừng lại giúp chàng bước lên bằng cách đỡ một bên nách, trong khi một quan hầu khác đỡ nách bên kia.

Abu Hátxan ngồi xuống giữa những tiếng tung hô mừng hạnh phúc và phồn vinh. Quay sang hai bên tả hữu, chàng thấy các võ quan và thị vệ xếp hàng ngay ngắn, trang nghiêm.

Trong khi ấy hoàng đế đã ra khỏi chỗ nấp đúng vào lúc Abu Hátxan bước vào điện thiết triều. Vua sang một căn buồng khác có thể trông sang điện, đây là nơi vua thường ngồi theo dõi công việc triều chính dưới quyền chủ tọa của tể tướng thay mặt vua những khi se mình, không thể tự mình chủ trì được. Điều làm vua thú vị trước hết là thấy dáng dấp Abu Hátxan thay mình ngồi lên ngai vàng cũng trịnh trọng như chính hoàng đế vậy.

Abu Hátxan an tọa, thì tể tướng Giafa vừa mới đến, cũng phủ phục dưới chân ngai rồi đứng lên tung hô.

— Tâu đấng thống lĩnh các tín đồ, cầu xin Thượng đế ban cho Ngài mọi ân huệ trên cõi đời này, nhận ngài vào thiên đường khi Ngài sang cõi sống bên kia, và ném xuống hỏa ngục mọi kẻ thù của Ngài.

Sau tất cả những gì xảy ra từ khi chàng thức dậy và sau khi nghe những lời tể tướng vừa chúc tụng, Abu Hátxan không hoài nghi gì nữa, cho mình đúng là hoàng đế, như chàng từng mong ước. Bởi vậy, không xem xét do đâu có sự đổi thay số phận một cách không ngờ đến thế, lập tức chàng nhất định sử dụng quyền lực. Chàng liền trang trọng nhìn thẳng vào tể tướng và hỏi ông có gì cần tâu hay không.

Tể tướng nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, các đại thần, thượng thư và các quan chức khác được dự triều hiện đang ở ngoài cửa, và đang chờ lệnh của Ngài cho phép vào chầu như thường lệ.

Abu Hátxan truyền hãy mở cửa cho họ vào, thế là tể tướng quay lại viên thị vệ trưởng đang chờ lệnh bảo:

— Đấng thống lĩnh các tín đồ phán bảo ông hãy làm bổn phận.

Cửa mở, cùng một lúc các đại thần, thượng thư và tướng lĩnh chính của triều đình, tất cả đều mặc đại trào lộng lẫy, trật tự bước vào, quỳ gối xuống đất và dập đầu vào tấm thảm để chân, chúc tụng Abu Hátxan như chúc tụng chính hoàng đế vậy, họ cũng gọi chàng là Đấng thống lĩnh các tín đồ, theo đúng lời dặn trước của tể tướng; xong đâu đấy mọi người trở về chỗ của mình.

Lễ xong, mọi người đâu về chỗ ấy, trong điện im lặng hoàn toàn.

Lúc này tể tướng vẫn đứng trước ngai vàng, bắt đầu tâu nhiều công việc theo trình tự những giấy tờ cầm trên tay. Các công việc thật ra cũng bình thường, không có gì rắc rồi; tuy nhiên Abu Hátxan làm cho mọi người kể cả hoàng đế thán phục. Quả vậy, chàng không tắc tị và cũng chẳng lộ vẻ bối rối trước một vấn đề nào. Chàng phán đúng đắn về tất cả mọi việc; tùy theo linh khiếu của mình, mà chấp nhận hoặc bác bỏ những điều thỉnh nguyện.

Trước khi tể tướng chấm dứt bản tấu trình, Abu Hátxan chợt trông thấy viên quan tư pháp, mà chàng biết mặt, đang ngồi trong hàng quan. Chàng ngắt lời tể tướng mà bảo:

— Hãy gượm, ta có lệnh cấp bách muốn truyền cho quan tư pháp.

Viên quan này không rời mắt khỏi Abu Hátxan và nhìn thấy vua nhìn mình một cách khác thường; vừa nghe nhắc đến tên, ông đã vội vã đứng dậy, trang trọng bước đến gần ngai vàng và phủ phục dưới chân ngai. Chờ cho y đứng lên, Abu Hátxan phán:

— Ông hãy lập tức đến khu nọ phố nọ; trong thánh đường ở phố ấy có viên trưởng giáo và bốn lão già râu bạc; ông hãy cho bắt chúng và sai đánh mỗi lão một trăm roi gân bò, riêng lão trưởng giáo bốn trăm roi. Sau đó, ông cho chúng nó ăn mặc rách rưới, mỗi tên cưỡi trên lưng một con lạc đà, đi ngoảnh mặt về đằng đuôi. Ông cho diễu cái đoàn ấy đi qua tất cả các khu phố, theo sau một người cả tiếng rao: “Đây là hình phạt cho những kẻ hay thọc vào những công việc chẳng dính dáng đến mình, cho những kẻ chỉ chăm lo gieo sự bất hòa trong gia đình hàng xóm và gây cho họ mọi điều khốn khổ”. Ta còn muốn ông hãy bắt chúng đổi khu phố, với lệnh cấm không được lai vãng tới chỗ vừa bị đuổi đi. Trong khi viên quan hầu của ông bắt chúng diễu như ta vừa nói, thì ông hãy trở về đây tâu trình ta rõ đã thi hành lệnh như thế nào.

Viên quan tư pháp đặt bàn tay lên đầu tỏ ý y sẵn sàng thi hành lệnh vừa nhận, nếu không làm tròn việc đã giao thì ngay cả đầu y cũng không còn. Y phủ phục một lần nữa rồi mới đứng lên và đi ra.

Mệnh lệnh truyền xuống một cách dõng dạc ấy làm cho hoàng đế rất đỗi thú vị, nhất là qua việc đó vua biết Abu Hátxan không bỏ lỡ cơ hội trừng trị viên trưởng giáo và bốn lão già thuộc khu phố của chàng, rõ ràng điều đầu tiên chàng nghĩ đến khi thấy mình trở thành hoàng đế, là trị tội họ.

Trong lúc ấy, tể tướng vẫn tiếp tục bản tấu và ông sắp làm xong thì viên quan tư pháp trở về phúc trình việc thi hành sứ mệnh được giao. Y tiến đến gần ngai, và sau lễ nghi thông thường là phủ phục, y nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi đã tìm được viên trưởng giáo và bốn lão già trong thánh đường Ngài chỉ cho, và để chứng thực kẻ này đã thi hành đầy đủ mệnh lệnh hoàng đế truyền, đây là biên bản có nhiều vị chức sắc trong khu phố làm chứng và ký tên.

Vừa nói y vừa rút từ trong người ra một tờ giấy dâng lên vị hoàng đế giả.

Abu Hátxan cầm tờ biên bản, đọc từ đầu chí cuối, cả tên những người làm chứng mà chàng đều quen biết. Đọc xong, chàng mỉm cười bảo viên quan tư pháp: “Thế là tốt, ta hài lòng, ông đã làm vừa ý ta; hãy trở về chỗ”. Rồi chàng hể hả tự nhủ thầm: “Bọn chó chết cứ muốn dòm ngó vào công việc của ta, và cứ cho việc ta mời về nhà đãi đằng những người trung hậu là xấu, để chúng nó đáng bị trừng phạt và chịu tổn thất như vậy”. Hoàng đế vẫn quan sát, thấu hiểu ý nghĩ của chàng, và tự vua cũng cảm thấy một niềm vui khó tả khi thấy chàng xử lý công việc trơn tru đến thế.

Abu Hátxan nói tiếp với tể tướng:

— Hãy bảo tổng quản khố xuất kho cho ông một túi đựng nghìn đồng tiền vàng, rồi đi đến khu phố ta vừa sai quan tư pháp đến, tặng cho bà mẹ một người nào đó tên là Abu Hátxan, tục danh Kẻ phóng đãng. Đó là một người nổi tiếng trong khu phố dưới danh hiệu ấy; bất kỳ ai cũng có thể chỉ cho ông nhà anh ta. Ông hãy đi đi, và nhanh chóng trở lại đây.

Tể tướng Giafa đặt bàn tay lên đầu để tỏ ý mình tuân lệnh, và sau khi phủ phục, ông ra khỏi điện, đi gặp viên tổng quản khố lấy tiền. Ông sai một tên nô lệ tùy tùng cầm túi tiền, rồi tìm đưa tận tay bà mẹ của Abu Hátxan. Gặp bà, ông chỉ nói hoàng đế sai tặng bà món quà này, mà không giãi bày gì thêm. Bà nhận món tiền, cực kỳ ngạc nhiên, không rõ căn nguyên gì khiến hoàng đế hào phóng với mình đến vậy; bà không biết những việc gì vừa xảy ra trong cung.

Trong thời gian tể tướng vắng mặt, quan tư pháp tấu trình nhiều công việc thuộc phạm vi chức vụ của y, công việc này kéo dài cho tới khi tể tướng trở về. Ông vừa vào tới triều đường và tâu với Abu Hátxan là đã làm xong đầy đủ lệnh chàng giao, thì viên chỉ huy các hoạn nô, tức là Mêrua, hồi nãy trở lại cung sau khi đưa Abu Hátxan đến tận ngai, lại xuất hiện và ra hiệu cho các thượng thư, đại thần và tất cả quan chức biết là buổi chầu kết thúc, ai nấy có thể ra về. Thế là các quan lần lượt lui ra sau khi cúi lạy dưới chân ngai theo đúng thứ tự như lúc đến. Chỉ còn lại bên cạnh Abu Hátxan, các quan trong đội cận vệ của hoàng đế và tể tướng.

Abu Hátxan không nán lại lâu trên ngai, chàng bước xuống cũng theo như cách đã lên, tức là có Mêrua và một viên hoạn nô nữa xốc hai nách, chúng đưa chàng trở lại cung. Chàng theo tể tướng lui về. Nhưng vừa được mấy bước, chàng tỏ ý muốn đi ngoài. Lập tức, người ta mở một gian buồng rất sạch sẽ lát bằng cẩm thạch, khác hẳn buồng ngủ hoặc mọi gian buồng khác thường trải thảm rất đắt tiền. Người ta đưa cho chàng một đôi giày bằng lụa thêu kim tuyến thường để dùng trước khi vào đây cho đỡ lạnh chân. Chàng cầm lấy, và vì không biết nó dùng làm gì, chàng đút luôn vào ống tay áo vốn dĩ khá rộng.

Thường tình người ta hay bật cười trước những sự việc nhỏ nhặt như vậy, và suýt chút nữa thì cả tể tướng, Mêrua và tất cả các quan khác đều phá lên cười, làm hỏng tất cả cuộc vui, nhưng họ dừng lại được. Và tể tướng buộc phải giảng cho chàng biết là cần phải mang đôi hài lụa ấy trước khi vào cầu tiêu.

Trong lúc Abu Hátxan ở trong buồng này, tể tướng đi tìm hoàng đế đã chuyển sang một vị trí khác để tiếp tục quan sát Abu Hátxan mà không bị nhìn thấy, tâu cho vua rõ chuyện vừa xảy ra, khiến vua thêm một điều thích thú nữa.

Abu Hátxan ra khỏi cầu tiêu, Mêrua đi trước dẫn đường đưa chàng vào phòng trong, nơi đây cỗ đã bày. Cửa mở, nhiều hoạn nô chay đi báo trước cho các nhạc công biết vị hoàng đế giả sắp tới nơi. Lập tức tiếng đàn, tiếng hát cùng hòa nhịp cất lên êm đềm trầm bổng. Abu Hátxan thấy mê ly đến nỗi chàng vui mừng và thích thú tới mức hoàn toàn không biết nên nghĩ thế nào về những điều vừa mắt thấy tai nghe. Chàng tự bảo: “Nếu đây là trong mơ, thì giấc mơ này quả thật là dài. Song rõ ràng không phải trong mơ, ta cảm thấy người khỏe mạnh, miệng ta nói lý nói lẽ, mắt ta nhìn thấy, chân ta bước đi, tai ta nghe tiếng. Thôi thì thế nào mặc lòng, ta phó mặc theo ý Thượng đế. Tuy nhiên, ta không thể tin là ta không phải là Đấng thống lĩnh các tín đồ; Chỉ có Đấng thống lĩnh các tín đồ thì mới có thể sống trong cảnh huy hoàng như ta lúc này. Những nghi tiết và thái độ cung kính mọi người đối với ta, những mệnh lệnh của ta ban ra đều được thi hành răm rắp, đó là những chứng cớ đầy đủ.”

Cuối cùng, Abu Hátxan tin hẳn là mình chính là hoàng đế và thống lĩnh các tín đồ, và chàng lấy điều đó làm mười phần chắc chắn khi thấy mình được đưa vào một phòng khách thật tráng lệ thật rộng rãi, bốn bề rực rỡ vàng son. Bảy toán nhạc công, người nào cũng xinh đẹp không kém người nào, xếp quanh phòng khách, trên trần, bảy bộ đèn treo có bảy nhánh mắc ở những chỗ khác nhau, sắc vàng và ánh sáng xanh dịu quyện vào nhau gây nên cảm giác kỳ ảo. Giữa phòng là một cái bàn trên bày bảy chiếc mâm bằng vàng khối đựng thức ăn thơm phức mùi gia vị. Đứng quanh chiếc bàn ấy là bảy thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần, xiêm y mỗi người một sắc. Mỗi người cầm sẵn ở tay một chiếc quạt đứng trực để quạt mát khi Abu Hátxan ngồi vào bàn.

Nếu trên đời có con người nào mê ly, ấy chính là Abu Hátxan khi bước chân vào căn phòng ấy. Cứ mỗi bước đi, chàng lại không thể không dừng, để ngắm nghía cho thỏa thích những vật kỳ diệu quanh mình. Chàng hết quay sang trái lại nhìn sang phải, làm cho hoàng đế đang cẩn thận quan sát, lấy làm cực kỳ thú vị. Cuối cùng chàng tiến đến chính giữa và ngồi vào bàn. Lập tức bảy thiếu nữ xinh đẹp đứng vây quanh cùng phe phẩy quạt mát cho hoàng đế giả. Chàng lần lượt ngắm hết người này đến người khác, thầm khen vẻ duyên dáng khi họ quạt, rồi mỉm cười nhã nhặn, bảo một người quạt cũng đủ mát rồi; còn sáu người kia, chàng muốn họ cùng ngồi vào bàn, ba người ngồi bên tả và ba người ngồi bên hữu cùng dùng bữa cho có bạn. Bàn ăn tròn, Abu Hátxan cho họ ngồi chung quanh để bất kỳ quay mặt về hướng nào, chàng cũng toàn bắt gặp những khuôn mặt khả ái và xinh tươi.

Sáu người đẹp tuân lệnh, ngồi vào bàn. Nhưng Abu Hátxan nhận thấy họ không dám ăn vì kính nể chàng. Thành thử chàng có dịp gắp thức ăn cho họ, mời mọc thúc giục họ ăn, với những lời lẽ rất đỗi ân cần. Sau đó chàng hỏi tên, từng nàng vội vã xưng danh. Tên các nàng là: Cổ Bạch Ngọc, Miệng San Hô, Mặt Hằng Nga, Ánh Thái Dương, Lạc Thú Của Mắt, Trái Tim Mê Ly. Chàng lại hỏi đến nàng thứ bảy đang cầm quạt, nàng xưng tên là Mía Ngọt. Lời chàng khen ngợi mỗi lần nghe một nàng xưng danh, nói lên trí thông minh rất mực, khiến cho hoàng đế đang quan sát không bỏ sót một cử chỉ nhỏ nhặt nào, càng tăng thêm sự vì nể vốn có đối với chàng. Lúc thấy chàng thôi không ăn nữa, một người đẹp bảo các hoạn nô đứng hầu bàn: “Đấng thống lĩnh các tín đồ muốn sang buồng dùng các thứ tráng miệng, hãy mang nước rửa lại đây”. Các nàng đứng lên cùng một một lúc, đón từ tay các hoạn nô đưa lại, nàng thì chậu vàng, nàng thì gáo bạc, nàng thì khăn lau, rồi cùng quỳ gối dâng lên Abu Hátxan đang ngồi, để cho chàng rửa. Rửa tay xong, chàng đứng dậy, lập tức một hoạn nô vén rèm mở cửa, mời chàng bước sang một căn phòng khác.

Mêrua vẫn không rời Abu Hátxan, y đi trước dẫn chàng vào một phòng cũng rộng như căn phòng vừa rồi, nhưng trang trí bằng nhiều tác phẩm của các họa sĩ bậc thầy cùng những lọ vàng đỉnh bạc, thảm trải và bàn ghế quý giá nhất. Trong căn phòng bên; và bảy toán nhạc công này, hay đúng hơn là bảy ban hợp xướng, bắt đầu diễn tấu khi Abu Hátxan bước ra. Căn phòng cũng được trang trí bảy bộ đèn treo, và trên chiếc bàn đặt chính giữa cũng bày sẵn bảy mâm vàng xếp đầy các loại trái cây đang mùa, những thứ đẹp mã nhất, được chọn lọc nhất, ngon lành nhất, và đứng chầu quanh bàn là bảy người đẹp nữa, còn xinh tươi hơn bảy người trước, mỗi cô cầm một cái quạt ở tay.

Quang cảnh này càng làm cho Abu Hátxan thán phục gấp bội phần so với trước, chàng dừng lại biểu lộ rõ rệt sự bất ngờ và niềm kinh ngạc. Cuối cùng, chàng đến tận bàn, ngồi xuống, và sau khi đã ngắm nghía thỏa thuê bảy cung nữ, hết người này đến người khác, với vẻ bối rối chứng tỏ mình đang không biết lựa chọn ai, chàng ra lệnh cho họ hãy bỏ quạt đi, đến ngồi vào bàn ăn cùng chàng, vì trời chẳng nóng nực gì lắm mà cần phải quạt.

Khi các cung nữ đã ngồi yên vị vào bên phải, bên trái Abu Hátxan, trước hết chàng muốn biết tên họ từng người. Mỗi cô ở đây đều có một tên gọi khác bảy cô ở phòng bên, nhưng tên nào cũng nói lên sự hoàn hảo về tâm hồn hoặc trí tuệ, và dễ dàng phân biệt, không trùng lẫn nhau. Điều đó làm cho chàng cực kỳ thú vị, chàng lần lượt mời các cô ăn trái cây bày ở các mâm vàng, vừa khen ngợi họ bằng những lời ý vị. Chàng đưa cho cô Chuỗi Trái Tim ngồi bên phải mình một quả vải và nói:

— Xin nàng hãy vì tình yêu tôi mà ăn quả này, và hãy làm nhẹ bớt cái chuỗi mà nàng bắt tôi đeo kể từ khi tôi nhìn thấy nàng.

Đưa một trái nho cho cô Xúc Động Tâm can, chàng nói:

— Hãy ăn quả nho này, và xin hãy làm cho tâm can tôi thôi bối rối xúc động vì say mê cô.

Lần lượt như vậy đối với các người đẹp khác. Hoàng đế, vốn đang quan tâm theo dõi mọi hành vi và ngôn ngữ của chàng, càng vui lòng nhận thấy mình đã khéo tìm được một con người giúp giải trí một cách dễ chịu dường ấy, và qua đó cũng cho vua thêm cơ hội để hiểu chàng hơn.

Khi đã ăn xong các loại trái cây bày ở các mâm, điều mà chàng vốn rất thích, Abu Hátxan đứng dậy. Lập tức Mêrua, vốn không bao giờ rời vua nửa bước, tiến lên trước dẫn đường, đưa chàng vào một phòng thứ ba cũng bày biện và trang hoàng đẹp đẽ y hệt hai phòng kia.

Abu Hátxan trông thấy ở đây bảy ban đồng ca cùng bảy cung nữ khác ngồi quanh một chiếc bàn bày bảy mâm vàng, đựng đầy mứt có màu sắc và cách chế biến khác nhau. Sau khi đưa mắt nhìn mọi phía với niềm thán phục mới, chàng tiến đến bàn trong tiếng nhạc, tiếng ca của bẩy ban cùng tấu; âm nhạc ngừng ngay khi chàng ngồi vào bàn. Theo lệnh chàng, bảy người đẹp đến ngồi hai bên, và vì chàng không thể mời các nàng một cách lịch sự như đã từng làm với các nàng trước, chàng xin họ hãy tự chọn lấy những thứ mứt nào họ thích nhất. Chàng cũng hỏi tên họ, tên các cung nữ này cũng đa dạng và làm chàng thích thú không kém các nàng trước, nó gợi cho chàng những câu chuyện tâm tình chàng nói những lời êm ái khiến cho họ, cũng như hoàng đế đang theo dõi sát mọi việc xảy ra, rất lấy làm thích thú.

Sắp hết ngày, khi Abu Hátxan được mời vào phòng thứ tư. Cũng như các phòng kia, căn phòng này được trang hoàng bằng những đồ đạc lộng lẫy nhất, quý báu nhất. Ở đây cũng có bảy bộ đèn treo lớn, thắp đầy nến sáng rực làm cho căn phòng chan hòa ánh sáng kỳ diệu lạ lùng. Ba phòng kia không có cảnh này, bởi vì khi đó chưa cần thiết. Abu Hatxan lại thấy ở đây bảy ban nữ đồng ca khác, vừa hát vừa ca còn vui vẻ hơn ở các phòng trước, và cũng gợi cho chàng niềm vui thú hơn. Chàng cũng lại thấy bảy cung nữ nữa đang đứng quanh một chiếc bàn, trên cũng bày bảy mâm vàng đựng đầy bánh kẹo, các mứt khô và các thức dụng để nhắm rượu. Nhưng một thứ Abu Hátxan nhận thấy ở đây mà không có ở các phòng trước, là cái tủ đựng bảy bình lớn bằng bạc chứa thứ rượu nho tuyệt diệu, cạnh mỗi bình là một chiếc ly thủy tinh chế tác rất tinh xảo.

Cho đến lúc ấy, nói cách khác là cả ba căn phòng đầu, Abu Hátxan chỉ uống độc có nước, theo đúng tục lệ ở Bátđa. Tại thành phố này, bất cứ nhà dân thường nơi quyền quý cũng như chốn triều đình, người ta cũng đều chỉ uổng rượu vào buổi tối. Những ai uống rượu vào lúc khác đều bị xem như những kẻ phóng đãng, không dám vác mặt đi đâu. Tục lệ ấy hay ở chỗ, ban ngày ai cũng cần tỉnh táo để lo chuyện làm ăn, và bởi vì mọi người chỉ uống rượu vào buổi tối, cho nên không bao giờ trông thấy có những kẻ say rượu gây chuyện lộn xộn ở đường phố giữa ban ngày.

Abu Hátxan bước vào căn phòng này, và đi tới chiếc bàn. Ngồi xuống rồi, chàng còn mất một thời gian gần như mê mẩn, để ngắm bảy cung nữ ngồi quanh, mà chàng thấy đẹp hơn tất cả mọi ngươi đẹp gặp ở ba phòng trước. Chàng muốn hỏi tên riêng từng người, nhưng vì tiếng đờn ca, và nhất là tiếng trống đệm, đang rộn rã không để cho người khác nghe lời hỏi, chàng liền vỗ tay ra hiệu, căn phòng vụt trở lại im lặng như tờ.

Abu Hátxan mời một cung nữ ngồi gần nhất ở phía bên phải một chiếc bánh. Chàng hỏi tên nàng.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - nàng đáp - tên em là Bó Ngọc.

— Không thể nào đặt cho nàng một cái tên thích hợp hơn. - Abu Hatxan nói tiếp - tuy vậy, dù không chê người đã đặt cho nàng tên ấy, ta vẫn thấy hai hàm răng đẹp của nàng ắt tất cả mọi hạt ngọc trên thế gian này. Bó Ngọc à, tên nàng đã như vậy, thì xin hãy rót một ly rượu và mang đến mời ta uống bằng bàn tay ngọc của nàng.

Cung nữ lập tức đến tủ rượu rót mang tới một ly rượu đầy, và duyên dáng dâng lên Abu Hátxan. chàng đỡ chén rượu, say sưa nhìn người đẹp và nói:

— Bó Ngọc à, chúc sức khỏe nàng, xin nàng hãy tự rót cho mình ngần ấy và uống mừng sức khỏe ta.

Nàng vội chạy đến tủ rượu và trở lại, một chén cầm tay; nhưng trước khi cạn, nàng hát một bài làm chàng hoan hỉ cả về nội dung mới mẻ cũng như giọng ca thật hay.

Cạn chén xong, Abu Hátxan chọn trong mâm một thứ chàng thích, đưa mời một thiếu nữ khác, mà chàng ngồi kề. Được hỏi tên, nàng đáp nàng là Sao Mai. Chàng nói:

— Đôi mắt đẹp của nàng sáng trong và lấp lánh hơn cả ngôi sao nàng mang tên. Nào, hãy mời ta uống đi, nàng Sao Mai!

Người đẹp thực hiện lời truyền ấy ngay tức khắc, với vẻ kiều diễm nhất trần đời. Chàng cũng xử sự như vậy với thiếu nữ thứ ba, tên là Ánh Sáng Ban Ngày, và cứ thế cho đến người thứ bảy; tất cả mọi người đẹp đều mời chàng uống rượu làm cho hoàng đế cực kỳ hài lòng.

Sau khi Abu Hátxan uống đủ bảy chén do bảy người đẹp mời, nàng Bó Ngọc, tức là người đầu tiên chàng hỏi chuyện, đến tủ rót một ly rượu đầy, bỏ vào đấy một nhúm bột cùng loại với thứ hoàng đế đã dùng cho Abu Hátxan tối hôm trước, và mang đến dâng chàng:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ - nàng nói - vì ngọc thể của Ngài, xin hãy cầm chén rượu này và trước khi cạn xin hãy vui lòng nghe em hát một bài, mà em dám tin sẽ làm Ngài vừa ý. Em vừa làm ra hôm nay, chưa từng hát cho bất cứ ai nghe.

Abu Hátxan đỡ ly rượu và đáp:

— Ta vui lòng nghe nàng hát, và với tư cách Thống lĩnh các tín đồ, ta ra lệnh cho nàng hãy cất giọng vì cầm chắc một người đẹp như nàng chỉ có thể làm ra những bài rất mê ly và đầy trí tuệ mà thôi.

Thiếu nữ ôm chiếc đàn tì bà, vừa dạo đàn vừa cất giọng hát đúng cung bậc, yêu kiều và giàu tình cảm đến nỗi làm cho Abu Hátxan gần như mê mẩn suốt từ đầu tới cuối. Thấy bài hát hay quá chàng bảo nàng ca lại. Và lần này nữa, chàng thưởng thức cũng không kém phần say sưa như lần đầu.

Người đẹp hát xong, Abu Hátxan muốn khen ngợi, nhưng chưa nói, chàng cạn chén một hơi. Xong quay sang thiếu nữ, định khen ngợi nàng, thì chất thuốc mê phát sinh công hiệu một cách đột ngột, khiến chàng chỉ còn có thể ấp úng. Lập tức mắt nhắm tít, chàng gục đầu xuống bàn như một người đã ngủ, và thiếp đi say sưa giống hệt tối hôm trước, cũng vào khoảng giờ này, khi được hoàng đế cho uống cùng một thứ thuốc ấy. Một thiếu nữ ngồi gần kịp thời đón chiếc ly không để nó tuột khỏi tay chàng.

Hoàng đế không ngờ cuộc vui giải trí lại đạt hơn cả dự kiến. Khán giả của màn chót vừa rồi cũng như của mọi màn khác do Abu Hátxan trình diễn, từ chỗ nấp bước ra phòng lớn. Vua rất hài lòng về việc mình đạo diễn khá thành công. Trước tiên, vua truyền cởi bộ trang phục hoàng đế mà chính vua sai mặc cho Abu Hátxan từ sáng, trả lại bộ áo quần chàng mặc cách đây hai mươi bốn giờ, khi tên nô lệ vác chàng về hoàng cung. Vua sai gọi đúng người nô lệ ấy. Và khi người đó tới trình kiến, vua phán:

— Hãy mang người này trở về nhà của nó, rồi đặt lên trường kỷ mà không gây tiếng động. Hãy chú ý để ngỏ cổng như cũ khi mày đi ra.

Tên nô lệ vác Abu Hátxan theo cổng bí mật của hoàng cung ra ngoài, đưa chàng về nhà, theo đúng lời dạy của hoàng đế, và trở lại tâu đã làm xong việc được giao. Vua nói:

— Abu Hátxan đã mong ước được làm vua trong một ngày thôi, để trừng trị viên giáo trưởng nhà thờ khu phố nó, cùng bốn lão hội đồng khác mà nó không ưa; ta đã tạo cho nó điều kiện đạt được ước mơ của nó, chắc hẳn nó hài lòng về việc đó...

Abu Hátxan nằm trên trường kỷ, ngủ mê mệt mãi đến hôm sau, khi chất thuốc mê hết hiệu lực, mới thức dậy. Mở mắt, chàng rất lấy làm lạ sao mình lại đang ở trong nhà mình:

— Bó Ngọc, Sao Mai, Bình Minh, Miệng San Hô, Mặt Hằng Nga! Các nàng ở đâu cả rồi? Đến đây, nào lại gần cả đây! - chàng nhớ lại các cung nữ từng làm bạn với mình trong hoàng cung, và chợt nghĩ ra tên ai thì gọi người ấy.

Abu Hátxan gọi cật lực. Bà mẹ đang ở trong phòng riêng, nghe tiếng chạy sang, vừa bước vào vừa hỏi:

— Con làm sao thế, hở con trai? Có việc gì xảy ra với con vậy?

Nghe câu hỏi. Abu Hátxan ngẩng đầu, kiêu kỳ và đầy khinh bỉ nhìn bà mẹ:

— Này bà già, bà gọi ai là con trai của bà, hử?

— Chính con chứ còn ai nữa - Bà cụ trả lời rất đỗi dịu dàng - Chẳng phải con là Abu Hátxan, con trai mẹ đấy ư? Thật là điều kỳ cục nhất trần đời nếu con quên điều đó chóng đến vậy.

— Ta mà là con trai mụ ư, hở mụ già gớm ghiếc kia! Mụ không biết mụ đang nói gì, mụ là một con điên! Ta không phải anh chàng Abu Hátxan mà mụ nói, ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ.

— Hãy im đi, con! - bà mẹ lại nói - Con chẳng khôn ngoan tí nào, nhỡ có ai nghe được, người ta sẽ bảo là con hóa điên mất rồi.

— Chính mụ mới là con mụ điên, còn ta chẳng điên như mụ nói đâu. Ta nhắc lại cho mụ nghe rằng ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị đại diện của Thượng đế ở cõi trần gian.

— Ôi con trai mẹ ơi! Có thể nào tai mẹ nghe con thốt ra những lời lẽ chứng tỏ con bị loạn trí nặng nề đến vậy? Ma quỷ nào ám con, để con thốt ra những lời dồ dại dường ấy? Cầu Thượng đế phù hộ cho con, cầu mong Người đuổi quỷ dữ ám con. Con là con trai Abu Hátxan của mẹ, và mẹ đây chính là mẹ của con mà.

Sau khi moi óc tìm đủ mọi lời lẽ và chứng cớ để làm cho con trai tỉnh trí lại và thấy mình đang lẫn, bà mẹ nói tiếp:

— Con chẳng thấy gian buồng con đang nằm đây chính là buồng của con, chứ không phải buồng trong cung điện xứng đáng với Đấng thống lĩnh các tín đồ, và từ khi cất tiếng chào đời, con vẫn ở đây, không rời mẹ nửa bước đó sao? Con hãy ngẫm nghĩ về những lời con nói; không nên tưởng tượng ra những điều sai lạc, không thể nào có được. Một lần nữa, con trai của mẹ ơi, hãy suy nghĩ cho chín chắn.

Abu Hátxan bình thản nghe những lời trách móc của mẹ, hai mắt cúi xuống tay đỡ cằm, như thể một người đang tập trung suy nghĩ xem những điều mình mắt thấy tai nghe có phù hợp với thực tại không. Lát sau, như một người vừa tỉnh, nhưng vẫn còn nằm yên, chàng nói với mẹ:

— Con tin rằng mẹ có lý, có lẽ con là Abu Hátxan thật, mẹ đúng là mẹ của con, và con đang nằm trong buồng của mình. Một lần nữa, - chàng nói tiếp, trong khi đưa mắt nhìn chính mình và những đồ đạc chung quanh, - tôi là Abu Hátxan, không nghi ngờ gì nữa, không hiểu sao đầu óc tôi lại tin được một điều mơ màng như lúc nãy nhỉ.

Bà mẹ thật lòng tin con trai đã khỏi được cơn loạn trí, mà bà cho là tại giấc mộng gây nên. Bà toan phá lên cười cùng với con và hỏi chàng về giấc mộng ấy, thì bỗng dưng chàng nhỏm dậy nhìn chòng chọc vào bà:

— Con mụ phù thủy, mụ đồng cốt già khọm kia, ta không hiểu mụ nói gì, ta đâu phải là con trai mụ. Mụ nhầm rồi, và mụ lại muốn cho ta tin như mụ. Ta nói với mụ rằng ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, còn mụ thì cố làm cho ta tin điều ngược lại.

— Con ơi, mẹ van con, con hãy phó mình cho Thượng đế và chớ có nói năng quàng xiên như vậy, nếu không sẽ xảy ra cho con điều chẳng lành đấy. Thôi, chúng ta hãy nói chuyện khác, và để mẹ kể cho con nghe việc vừa xảy ra hôm qua, trong khu phố này, cho trưởng giáo nhà thờ và bốn vị hội đồng hàng xóm của chúng ta. Quan án sát sai bắt họ, và sau khi cho đánh mỗi người không biết bao nhiêu là roi gân bò trước sự chứng giám của quan, ngài còn cho người đi rao khắp phố rằng đấy là hình phạt trừng trị những kẻ hay thọc mũi vào những công việc chẳng liên quan gì đến mình, những kẻ chỉ có mỗi một quan tâm là gieo rắc sự bất hòa trong nhà hàng xóm. Sau đó, quan sai diễu họ đi khắp khu phố, cùng với lời rao báo như vậy, và cấm chỉ họ từ nay trở đi tuyệt không bao giờ được đặt chân về khu phố ta.

Bà mẹ Abu Hátxan không thể tưởng tượng rằng con trai mình cũng có góp phần vào biến cố bà đang kể; bà cố tình thuật lại câu chuyện ấy, mà bà coi như là một cách làm xóa nhòa ấn tượng quái đản đang ám ảnh con trai, khiến chàng cho mình là Đấng thống lĩnh các tín đồ.

Nhưng sự việc diễn ra khác hẳn: câu chuyện ấy chẳng những không xua tan được ý nghĩ của chàng ngỡ mình là hoàng đế, mà còn nhắc nhở lại và khắc sâu thêm vào trí tưởng tượng của chàng rằng đó không phải huyền hoặc mà có thực.

Bởi vậy vừa nghe xong câu chuyện, Abu Hátxan lại nói:

— Ta không còn là con trai mụ, cũng không là Abu Hátxan, chắc chắn ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, không còn gì đáng hoài nghi nữa sau khi nghe những điều chính miệng mụ kể. Mụ hãy biết rằng, chính do lệnh của ta mà trưởng giáo và bốn lão hội đồng bị trừng phạt theo cách mụ vừa nói ta nghe đó. Vậy thì ta đúng là Đấng thống lĩnh các tín đồ thực, ta nói cho mụ biết vậy, và mụ hãy thôi đi chớ bảo ta rằng đấy chỉ là giấc mơ. Ta không ngủ, hôm qua ta cũng tỉnh táo như giờ này đây đang nói chuyện với mụ. Ta hài lòng vì mụ xác nhận những điều lão quan tư pháp đã tâu, theo lệnh của ta, nghĩa là lệnh ta truyền đã được thi hành ngay tức khắc; ta càng hài lòng vì viên trưởng giáo và bốn lão hội đồng đều là những tên giả dối thực sự. Ta muốn biết kẻ nào đã đưa ta đến chốn này? Lạy Trời! Điều chân thực là ta quả là Đấng thống lĩnh các tín đồ, mọi lý lẽ của mụ không thể thuyết phục ta tin điều ngược lại đâu.

Bà mẹ không thể suy đoán hay tưởng tượng do đâu cậu con trai lại quả quyết một cách dứt khoát và vững tin rằng mình là hoàng đế; nghe chàng nói những điều hết sức khó tin đối với bà song lại không phải vô căn cứ đối với Abu Hátxan, bà tin chắc con đã mất trí hẳn rồi. Nghĩ vậy, bà liền nói:

— Con ơi! Cầu xin Thượng đế thương xót và cứu vớt con! Con ơi, thôi con đừng ăn nói bậy bạ như vậy. Hãy phó mình cho Thượng đế và cầu xin Người đoái thương mà cho con nói năng như một con người biết điều. Thiên hạ sẽ nghĩ gì nếu nghe con ăn nói lăng nhăng như vậy? Chẳng nhẽ con không biết tường có mạch vách có tai hay sao?

Những lời khuyên răn tốt lành ấy đã không xoa dịu bớt Abu Hátxan, ngược lại còn làm cho chàng càng cay cú hơn. Chàng càng nổi nóng thêm đối với mẹ:

— Mụ già, ta đã bảo mụ hãy im miệng, nếu mụ còn nói nữa, ta sẽ dậy sửa cho mụ một trận nên thân để mụ nhớ đời. Ta là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ, mụ phải tin khi ta bảo mụ vậy.

Thế là bà mẹ hiền từ thấy con trai không những không tỉnh táo ra mà ngày càng mất trí thêm, liền vật mình vật mẩy than khóc, bà đưa tay vả mặt và đấm ngực mình, kêu la ngạc nhiên và đau khổ cho đứa con bỗng dưng nổi chứng điên khùng.

Còn Abu Hátxan đáng lẽ dịu bớt và xúc động trước những lời than khóc của mẹ, thì ngược lại, càng không tự chủ được đến nỗi bỏ mất cả sự kính trọng tự nhiên đối với người dứt ruột đẻ ra mình. Chàng vùng dậy, vớ một cái gậy vung lên và lao tới bà như một thằng cuồng, miệng quát hung bạo đến mức làm kinh hoàng bất kỳ người nào khác, nếu đấy không phải bà mẹ đầy từ tâm.

— Mụ già khốn kiếp, mụ hãy nói ngay tức khắc ta là ai?

— Con ơi, - bà mẹ đáp, không những bà không khiếp sợ mà còn trìu mến nhìn con - mẹ không tin là con bị Thượng đế từ bỏ tới mức không nhận được người nào đã đẻ ra con, và cũng không biết chính mình là ai nữa. Mẹ không giả vờ đâu khi mẹ bảo con rằng con chính là Abu Hátxan, con trai mẹ; và con thật rất sai trái khi dám khoác cho mình một danh vị chỉ thuộc về hoàng đế Harun An-Rasít, đấng chúa tể của con và của mẹ, trong khi Ngài vừa ban bố cho mẹ con ta bao nhiêu là của cải, với món quà Ngài gửi đến cho mẹ hôm qua. Quả vậy, con cần được biết rằng, hôm qua chính quan tể tướng Giafa thân hành đến gặp mẹ, đặt vào tay mẹ một túi tiền đựng nghìn đồng vàng, và bảo mẹ hãy cầu nguyện cho Đấng thống lĩnh các tín đồ là người biếu mẹ món quà này. Mà ân huệ ấy chính là phần cho con, chứ đâu là cho mẹ là người sắp kề miệng lỗ?

Nghe đến đây, Abu Hátxan không tự chủ được nữa. Những chi tiết về việc hoàng đế ban thưởng mà mẹ vừa thuật lại, càng chứng tỏ chàng không lầm, càng làm cho chàng thêm tin chắc chính mình là vua, bởi vì tể tướng mang túi vàng đến biếu là do mệnh lệnh của chàng.

— Thế nào, hử? Con mụ phù thủy già kia, - chàng quát - Mụ có chịu tin chưa, khi ta nói rằng chính ta sai tể tướng Giafa mang cho mụ nghìn đồng tiền vàng ấy, ông ta chẳng qua chỉ thừa hành mệnh lệnh của ta với tư cách là Đấng thống lĩnh các tín đồ thôi? Ấy thế mà dáng lẽ phải tin lời ta, thì mụ lại tìm cách làm cho ta điên tiết về những điều lộn xộn khăng khăng bảo ta là con trai mụ. Làm sao lại không trừng trị mụ về cái tội điêu toa này cơ chứ.

Cơn điên giận làm chàng mất trí, nói đến đây, sẵn chiếc gậy cầm tay, Abu Hátxan cứ vậy mà phang vào bà cụ.

Bà mẹ đáng thương không ngờ con trai chuyển nhanh từ những lời nạt nộ lại sang hành động như vậy; bị đánh đau bà thất thanh kêu cứu. Trong lúc hàng xóm chưa kịp chạy tới, Abu Hátxan tiếp tục đánh mẹ, và cứ nện một gậy lại hỏi một câu: “Ta có phải Đấng thống lĩnh các tín đồ không nào?” Còn bà mẹ thì cứ một mực trả lời: “Anh là con trai tôi.”

Cơn điên của Abu Hátxan bắt đầu dịu xuống được phần nào thì hàng xóm chạy đến, xộc vào buồng. Người đến đầu tiên đứng chen vào giữa chàng và bà mẹ, giật chiếc gậy trên tay chàng và hỏi:

— Anh làm gì vậy, Abu Hátxan? Anh đã mất hết lòng kính sợ Thượng để và mất hết trí khôn rồi sao? Có bao giờ một người con trai con nhà gia giáo như anh lại dám đánh mẹ? Anh không biết xấu hổ hay sao mà ngược đãi bà cụ như vậy, bà cụ bao giờ cũng thương yêu anh rất mực?

Abu Hátxan vẫn còn giận dữ, nhìn người vừa nói không đáp; chàng đưa đôi mắt ngây dại nhìn những người hàng xóm khác đang đi theo, hỏi:

— Ai là anh chàng Abu Hátxan mà các người nói đó? Có phải chính là ta đây mà các người gọi bằng tên ấy chăng?

Câu hỏi của chàng làm sửng sốt những người hàng xóm. Người vừa nói chuyện với chàng thốt lên:

— Sao? Thế ra anh không nhận ra bà cụ kia. người đã nuôi dạy anh, người mà chúng tôi thấy vẫn sống cùng nhà với anh; tóm lại, anh không nhận ra mẹ đẻ anh nữa sao?

— Các người là những thằng xấc láo, ta không biết mụ ấy, cũng như không biết các người, ta không muốn biết mụ ấy, ta không phải là Abu Hátxan, ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, và nếu các ngươi không biết điều đó, thì ta sẽ làm cho các người biết, và đừng có trách ta.

Nghe Abu Hátxan nói đến đây, những người hàng xóm đều tin chắc chàng đã loạn óc thật rồi. Và để phòng ngừa chàng có những hành động quá đáng như đối với bà mẹ vừa rồi, họ túm lấy chàng, và mặc cho vùng vẫy, trói gô lại cả chân và tay. Tuy đã đưa chàng đến tình cảnh không còn có thể làm hại ai được nữa, họ vẫn cho rằng không tiện để chàng ở một mình với bà cụ. Hai người hàng xóm tách ra khỏi bọn, vội vã đi về phía nhà thương điên, báo cho viên gác cổng biết việc gì vừa xảy ra. Anh này theo hai người hàng xóm đến ngay tại chỗ, lại dẫn thêm đông người khác mang theo dây xích, còng tay và một cái roi gân bò.

Trông thấy họ đến, Abu Hátxan vốn không đợi cảnh quan nha khủng khiếp dường ấy. Vùng vẫy định tháo thân, nhưng viên gác cổng đã cầm lấy chiếc roi gân bò và quất thật lực lên vai, buộc anh chàng phải tỏ ra biết điều. Trận đòn đau khiến Abu Hátxan đành chịu phép, để cho viên gác cổng và cánh người của nhà thương muốn làm gì thì làm. Họ xích chàng lại, còng tay, và sau khi làm xong những việc đó, lôi chàng ra khỏi nhà, đưa thẳng tới nhà thương điên.

Abu Hátxan vừa ra tới đường đã thấy một đám vây quanh. Người này tống cho chàng một đấm, kẻ khác vả một tát tai, những người khác nữa thì chửi mắng là đồ điên rồ, đồ ngu ngốc, kỳ cục. Trước những cách đối xử tàn tệ đó, chàng nói “Chỉ có Thượng đế tối thượng mới biết thế nào là quang vinh và hùng mạnh. Ta đang tỉnh táo thì người ta lại muốn ta điên, ta chịu đựng sự nhục mạ cũng như mọi điều xúc phạm này chẳng qua là tại ý Người muốn vậy.”

Người ta nhốt chàng vào một cái chuồng sắt và xích chặt vào đó. Trước khi giam chàng vào chuồng, viên gác cổng vốn quá dày dạn về hành hạ bệnh nhân, đánh phủ đầu chàng năm chục roi gân bò lên vai và lưng, không chút thương xót; và suốt ba tuần, ngày nào hắn cũng đánh chàng như vậy với mỗi một câu nói: “Xem mày liệu có khôn ngoan trở lại hay không? Xem mày còn dám tự nhận là Đấng thống lĩnh các tín đồ nữa không?”

Abu Hátxan đáp:

— Tao chẳng cần những lời khuyên bảo của mày, tao không điên, nhưng giả dụ tao có chẳng may trở thành điên khùng chăng nữa, thì chính là tại mày hành hạ mà ra nông nỗi ấy.

Bà mẹ Abu Hátxan ngày nào cũng đều đặn đến thăm con; thấy con mỗi ngày một gày yếu đi, và nghe chàng than vãn rên rỉ về những trận đòn đau, bà không cầm được nước mắt. Quả vậy, vai, lưng và hai bên sườn chàng bị đánh nát và tím bầm, khi nằm không biết nên quay về phía nào cho đỡ nhức. Trong thời gian con bị giam giữ ở nơi khủng khiếp ấy. Bà mẹ tìm cách chuyện trò với con để dò xem chàng có còn mắc bệnh ảo tưởng tự cho là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ nữa hay không; nhưng cứ mỗi lần bà mở miệng định nói với chàng đôi điều, thì lần nào cũng bị chàng hắt hủi một cách điên giận, khiến bà đành bỏ cuộc, trở về nhà, tuyệt vọng vì thấy con cứng đầu cứng cổ quá đỗi.

Những ấn tượng mạnh mẽ, sâu sắc mà Abu Hátxan giữ trong đầu óc của mình, như thấy được mặc trang phục hoàng đế, được làm vua, được sử dụng quyền lực tối cao, được mọi người vâng lệnh và tâu trình như đối với hoàng đế thật, những ấn tượng làm cho chàng khi tỉnh giấc tin chắc mình đích thị hoàng đế và làm chàng đeo đẳng mãi sự nhầm lẫn ấy, cũng bắt đầu mờ nhạt dần dần mà chàng không hay biết. Thỉnh thoảng chàng tự hỏi: “Ừ, nếu ta là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ thật, thì tại sao khi tỉnh dậy ở nhà, ta lại mặc trong người bộ quần áo bình thường? Tại sao ta không nhìn thấy chầu chực quanh ta viên chỉ huy hoạn nô, cùng một lũ hoạn nô và bao nhiêu là người đẹp? Tại sao tể tướng Giafa mà ta từng thấy phủ phục dưới chân, cùng bao nhiêu thượng thư, thống đốc và quần thần khác quây quần chung quanh, bỗng dưng bỏ ta mà đi hết? Nếu ta có chút uy quyền nào đối với họ thì có lẽ họ đã giải thoát ta ra khỏi tình trạng thảm thương này từ lâu rồi. Tất cả những cái đó chỉ là một giấc mơ, và ta nên tin như vậy. Đúng là ta co ra lệnh cho viên quan tư pháp trừng trị tên trưởng giáo cùng bốn lão hội đồng của hắn; ta có ra lệnh cho tể tướng Giafa mang biếu mẹ ta một nghìn đồng vàng, và các lệnh của ta đều được thi hành răm rắp. Chuyện đó day dứt ta mãi, và ta chẳng hiểu ra làm sao. Nhưng còn có biết bao nhiêu chuyện ta không hiểu sẽ chẳng bao giờ hiểu nổi? Vậy thì, ta hẵng phó mình cho Thượng đế là đấng đại lượng đại giác vậy.”

Ahu Hátxan đang suy nghĩ như vậy thì bà đến.

Trông thấy chàng quá kiệt sức và hốc hác, bà càng khóc nhiều hơn mọi lần. Vừa nức nở, bà vừa chào con một câu bình thường, và Abu Hátxan đáp lễ mẹ, đối với thói quen của chàng từ khi bị đưa vào nhà thương điên. Cho rằng đó là một triệu chứng tốt, bà lau nước mắt và hỏi:

— Thế nào, con trai, con thấy trong người thế nào? Đầu óc con có tỉnh táo không? Con đã từ bỏ những mộng ảo và lời ăn tiếng nói ma quỷ xui khiến con chưa?

— Mẹ ơi, - Abu Hátxan đáp, vẻ rất bình thản và biểu lộ lòng hối hận vì đã xử sự không đúng đối với mẹ - con nhận ra con lầm lạc; nhưng xin mẹ hãy tha thứ cho tội ác gớm ghê mà con đã phạm đối với mẹ. Cọn cũng xin bà con xóm giềng tha thứ, vì tội đã gây ra chuyện bê bối với bà con. Con bị ám ảnh bởi một giấc mơ, nhưng là một giấc mơ kỳ lạ và giống sự thật đến nỗi con có thể chắc chắn rằng, nếu nó xảy ra cho bất luận ai chứ không phải là con, thì người đó cũng sẽ có những hành động còn kỳ cục hơn cả những gì con đã làm. Ngay giữa lúc con đang nói với mẹ đây, con cũng vẫn còn hoang mang lắm, con vẫn khó ép mình phải tin cho được rằng đó là mơ, bởi vì thực và mơ, mơ và thực giống nhau quá. Dù sao đi nữa, con cho đó là mơ, và muốn mãi mãi tin rằng đó là một giấc mơ, một ảo ảnh. Con cũng tin chắc con không phải là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ mà là Abu Hátxan, con trai của mẹ. Vâng, con là con trai của một bà mẹ bao giờ con cũng kính yêu cho đến cái ngày mà mỗi lần nhớ lại con đều lấy làm xấu hổ, một bà mẹ con đang kính yêu và sẽ kính yêu trọn đời, đúng như phận làm con buộc phải vậy.

Bà mẹ nghe những lời lẽ khôn ngoan và đầy đạo lý ấy thì những giọt nước mắt đau khổ, xót thương và buồn phiền tuôn xuống biết bao ngày qua bỗng trở thành dòng lệ vui mừng, an ủi và thương yêu cậu con trai quý, tưởng đã mất đi, đã tỉnh thức lại. Bà sung sướng thốt lên:

— Ôi con, sau nhưng chuyện vừa qua, mẹ bằng lòng và vui vẻ xiết bao khi nghe con nói năng đúng mực như vậy. Mẹ phải nói rõ cho con nghe những suy nghĩ của mẹ về chuyện đã xảy ra và lưu ý con một điều mà con đã không dè chừng. Người khách lạ hôm nọ con rước về ăn tối cùng con, đã ra đi mà không đóng cửa lại như lời con căn dặn. Mẹ cho rằng đó là cơ hội để ma quỷ đột nhập vào ám hại, khiến cho con có cơn mê khủng khiếp như vừa qua. Bởi vậy, con à, con hãy tạ ơn Thượng đế đã giải thoát cho con và hãy cầu xin Người giữ gìn con khỏi sa vào cạm bẫy của ma quỷ.

— Mẹ đã tìm ra nguồn cội căn bệnh của con. - Abu Hátxan đáp - đúng là đêm ấy mà con bị giấc mơ làm đảo lộn đầu óc. Thế mà con đã căn dặn ông nhà buôn ấy chú ý khép cửa lúc ra đi, và bây giờ con mới rõ ông ta đã không làm như thế. Bởi vậy, con cũng tin như mẹ rằng quỷ dữ trông thấy cửa mở đã vào rồi gieo trong đầu óc con những điều huyễn hoặc. Chắc hẳn là ở Mútxun, nơi nhà buôn ấy sống, người ta không hiểu như chúng mình ở Bátđa rằng, ngủ mà không đóng cửa buồng lại thì ma quỷ sẽ vào gây nên những cơn ác mộng quấy rầy ta suốt đêm. Mẹ ơi, nhân danh Thượng đế bởi vì chính nhờ Người mà con khỏi được cơn do đó con van xin mẹ hiền từ hãy tìm cách cho con mau chóng nhất ra khỏi cái địa ngục này và giải thoát con khỏi tên đồ tể chắc chắn nó sẽ đưa con đến cái chết nếu con còn ở đây lâu hơn nữa.

Bà mẹ Abu Hátxan được an ủi và cảm động thật sự về việc con trai khỏi chứng bệnh dồ tự cho mình là hoàng đế, lập tức chạy đi tìm viên gác cổng bệnh viện đã bắt chàng tới đây và hành hạ chàng cho đến lúc bấy giờ. Nghe bà quả quyết chàng đã hoàn toàn trở lại khôn ngoan, anh ta đến xem xét và trả tự do ngay cho chàng trước mặt bà mẹ.

Nhưng về ở nhà một thời gian, Abu Hátxan vừa bắt đầu thấy lại sức và không còn đau đớn nhiều về những trận đòn ở nhà thương điên nữa, thì đâm buồn vì tối tối không có bạn bè trò chuyện. Vì vậy, chẳng bao lâu chàng trở lại lối sống trước kia, nghĩa là cứ sáng sáng đi mua thức ăn đủ để chiều khao một người khách mới.

Đúng vào hôm chàng bắt đầu ra ngồi ở đầu cầu thành phố Bátđa lúc mặt trời lặn, chờ mời người khách lạ đầu tiên xuất hiện về nhà, hôm ấy là một ngày đầu tháng, và như đã nói ở trên, đúng là ngày hoàng đế thích cải trang vi hành ra ngoài thành phố, để tự mình quan sát xem có việc gì xảy ra ngoài khuôn nếp mà vua đã ban hành từ ngày lên ngôi báu đến nay.

Abu Hátxan vừa ngồi xuống một chiếc ghế đôi xây tựa vào thành cầu, chưa được bao lâu, thì đưa mắt nhìn sang đầu cầu bên kia, chàng trông thấy hoàng đế đi tới, lần này cũng cải trang thành nhà buôn thành phố Mútxun, và theo sau cũng vẫn tên nô lệ như lần trước. Tin chắc rằng mọi sự khổ ải mình phải chịu đựng thời gian qua chính do lão nhà buôn ở Mútxun này - mà chàng không hay là chính hoàng đế đã không chịu khép cửa buồng chàng ngủ lúc ra về, chàng run lên vì giận. “Cầu Thượng đế phù hộ cho ta - chàng tự nhủ. - Kia, nếu ta không nhầm, chính là lão phù thủy đã bỏ bùa cho ta”. Chàng vội tựa vào thành cầu, quay mặt ra sông, để khỏi nhìn thấy nhà buôn, chờ ông ta đi qua khỏi.

Hoàng đế vốn thích kéo dài hơn nữa niềm vui thú về vụ Abu Hátxan, đã chú ý cho hỏi và biết rõ chàng nói và làm gì sáng hôm sau, lúc được đưa trở về nhà và tỉnh dậy trong nhà mình, cũng như tất cả những gì đã xảy ra cho chàng tiếp đó. Vua cảm thấy một niềm thích thú mới khi biết rõ mọi điều, kể cả việc chàng bị hành hạ trong nhà thương điên. Nhưng, vốn là một nhà vua hào hiệp và chuộng công lý, và nhận ra ở Abu Hátxan một tính cách khả dĩ giải trí cho mình lâu hơn nữa, mặt khác tin rằng sau khi thôi không tự nhận là hoàng đế nữa, chàng sẽ trở lại lối sống ngày trước, Harun An-Rasít muốn thu hút chàng đến gần mình. Gặp ngày đầu tháng, vua cho bây giờ đúng là lúc nên cải trang thành nhà buôn Mútxun như lần trước, để dễ thực hành điều mới định về số phận chàng. Hoàng đế nhận ra Abu Hátxan gần như cùng một lúc với chàng trông thấy vua, và qua cử chỉ của chàng, vua hiểu chàng rất bất bình với mình và đang cố tình tránh mặt. Tới gần, vua quay người nhìn thẳng vào mặt chàng trai va nói:

— Hóa ra bạn đấy ư, người anh em Abu Hátxan của tôi! Xin chào bạn. Xin bạn vui lòng cho tôi được ôm hôn bạn.

Abu Hátxan không nhìn mặt nhà buôn giả, sừng sộ đáp:

— Tôi thì tôi chẳng chào ông; tôi chẳng cần lời thăm nom hay hôn hít gì của ông cả. Xin ông hãy đi đường của ông cho tôi nhờ.

— Thế nào, bạn không nhận ra tôi ư? - vua lại nói. - Bạn không nhớ buổi tối chúng ta cùng đàm đạo với nhau ở nhà bạn, và bạn đã thết đãi tôi thật hào hiệp hay sao?

— Không, - Abu Hátxan vẫn giữ nguyên giọng - tôi không quen ông và tôi cũng chẳng biết ông muốn nói gì. Một lần nữa, xin ông hãy đi đường ông cho.

Hoàng đế không chút nao núng vì đáng điệu thô bạo của Abu Hátxan. Vua thừa biết chàng có tự đặt ra cho mình cái lệ tuyệt không giao thiệp nữa với người khách lạ đã một lần đãi đằng. Abu Hátxan từng nói rõ như vậy, nhưng vua cố tình làm như không biết. Vua nói:

— Tôi không thể nào tin rằng bạn không nhận ra tôi. Chúng ta xa nhau chưa bao lâu, có lẽ nào bạn lại quên tôi một cách dễ dàng đến vậy. Chắc hẳn có việc gì không may xảy đến với bạn, cho nên bạn đâm ra giận ghét tôi. Tuy nhiên, chắc hẳn bạn còn nhớ, tôi đã tỏ lòng biết ơn bằng những lời chúc mừng tốt đẹp; hơn nữa, cái điều mà trong thâm tâm bạn mong ước ấy, tôi đã làm hết sức mình, và kết quả cũng không phải là chẳng được gì.

Abu Hátxan đáp:

— Tôi không biết sức của ông như thế nào, và tôi hoàn toàn không muốn đưa nó ra thử thách, nhưng tôi biết những lời chúc mừng của ông đã đưa đến kết quả là làm cho tôi hóa dại. Nói có trời đất chứng giám, một lần nữa xin ông hãy đi đường ông, chớ có làm cho tôi buồn phiền nữa.

— Ôi người anh em Abu Hátxan của tôi. - hoàng đế ôm hôn chàng và đáp - lẽ nào tôi chịu chia tay bạn theo cách này. May mắn sao, số phận dun dủi cho tôi gặp bạn lần thứ hai, vậy thì xin bạn hãy đưa tôi về nghỉ nhà bạn một lần thứ hai nữa, như bạn đã làm cách đây một tháng, để cho tôi được vinh dự lần nữa uống cùng bạn chén rượu.

Đó chính là điều làm cho Abu Hátxan càng khước từ mạnh mẽ hơn:

— Tôi thừa đủ nghị lực để ngăn mình không phải ngồi chung lần nữa với một con người mang theo mình điều bất hạnh như ông. Ông đã biết câu phương ngôn: “Hãy vác trống lên vai, và xéo ngay đi cho”, ông hãy thực hành câu phương ngôn ấy đi. Làm sao lại cứ để người khác phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần như vậy? Cầu xin thượng đế dẫn đường cho ông. Ông đã gây cho tôi xiết bao đau khổ rồi, tôi không muốn hứng chịu nhiều hơn nữa.

— Này anh bạn hiền Abu Hátxan của tôi ơi! - hoàng đế lại ôm hôn chàng lần nữa - bạn đối xử với tôi tàn nhẫn quá, tôi thật không ngờ. Tôi van bạn. Tôi có nói năng xúc phạm anh em như vậy, và ngược lại xin hãy tin vào tình bằng hữu của tôi. Xin bạn hãy vui lòng kể việc gì đã xảy ra với bạn cho tôi hay, tôi, kẻ đã cầu chúc toàn điều tốt lành cho bạn, giờ đây đang cầu chúc như vậy, và mong có dịp làm cho bạn chuyện tốt lành để bù đắp những đau khổ mà bạn nói do tôi gây nên, nếu quả thật lỗi tại tôi.

Hoàng đế khẩn khoản quá, Abu Hátxan đành chịu thua. Mời vua ngồi xuống cạnh mình, chàng nói:

— Sự hoài nghi và vẻ khăng khăng của ông làm tôi không sao chịu nổi. Điều tôi sắp kể đây sẽ cho ông thấy rõ tôi phàn nàn về ông đúng hay sai.

Hoàng đế ngồi xuống bên cạnh, Abu Hátxan bắt đầu thuật lại đầu đuôi những chuyện xẩy ra cho chàng, từ lần đầu thức dậy trong hoàng cung đến lần thứ hai thức dậy trong nhà mình; chàng kể tất, như một giấc mơ đã thực sự xảy ra, với rất nhiều chi tiết mà hoàng đế cũng rõ như chàng, và chỉ càng làm tăng thêm sự thích thú của vua. Tiếp đó, chàng nói về ấn tượng mà giấc mộng để lại trong đầu óc mình, khiến chàng tự cho mình là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Chàng nói thêm:

— Ấn tượng ấy đã khiến tôi phạm những điều kỳ cục nghiêm trọng đến mức bà con hàng xóm phải trói gô tôi lại như trói một thằng rồ và tống vào nhà thương điên, ở đấy tôi bị đối xử độc ác, dã man, vô nhân đạo; nhưng điều ông sẽ làm ngạc nhiên và có lẽ không chờ đợi, ấy là tất cả những chuyện xảy đến đều do lỗi tại ông mà ra cả. Chắc ông còn nhớ lời tôi nhờ ông, hãy đóng cửa buồng tôi lại sau khi dùng xong bữa và ra về, ông đã không làm việc đó; ngược lại, ông đã để cửa mở toang hoang khiến cho ma quỷ vào và nhồi nhét vào đầu tôi giấc mộng ấy, giấc mộng có vẻ thú vị đối với tôi, nhưng lại gây nên biết bao đau khổ mà tôi phải gánh chịu. Sự chểnh mảng của ông là căn nguyên khiến cho ông chịu trách nhiệm về tội ác của tôi, quả là tôi đã phạm một điều ghê tởm và bỉ ổi. không những dám giơ tay đánh mẹ mà suýt nữa tôi làm bà vong mạng; mà tôi phạm tội giết mẹ chỉ vì mỗi một nguyên nhân, mà mỗi lần nghĩ đến, tôi lại lấy làm xấu hổ, ấy chỉ vì bà cụ cứ gọi tôi là con trai bà, đúng như thực tế, bà không chịu thừa nhận tôi là Đấng thống lĩnh các tín đồ, như tôi tưởng lầm và quả quyết. Ông cũng là nguyên do khiến cho tôi gây nên sự bê bối với bà con hàng xóm láng giềng; khi nghe tiếng mẹ tôi kêu, họ chạy đến và trông thấy tôi đang muốn giết bà cụ; điều ấy đã không xảy ra nếu ông chịu khó đóng cửa buồng tôi lại lúc ra về, như tôi đã có lời nhờ vả. Cửa đóng thì tất nhiên họ đã không xộc vào nhà tôi mà không xin phép; và điều còn làm cho tôi buồn phiền nữa, là họ đã chứng kiến sự điên rồ của tôi buộc tôi phải đánh họ để tự vệ. Và họ cũng đã giã tôi ra trò, trói gô tôi lại rồi tống tôi vào nhà thương điên. Tôi có thể quả quyết với ông rằng suốt thời gian tôi bị giam cầm trong cái hỏa ngục ấy, ngày nào người ta cũng không quên cho tôi ăn những trận roi gân bò thật lực.

Abu Hátxan kể một cách nóng nảy và giận dữ cho hoàng đế nghe những điều chàng phàn nàn. Vua biết rõ hơn chàng những gì đã xảy ra, thâm tâm rất hài lòng mình đã thành công trong việc nghĩ ra cách làm cho anh chàng rồ dại bây giờ vẫn chưa hết hẳn; nhưng câu chuyện được thuật lại một cách thật thà quá, vua không thể nghe hết mà không phá lên cười ha hả.

Abu Hátxan vẫn ngỡ câu chuyện của mình đáng thương, ai nghe cũng phải lấy làm xúc động như chính chàng, cho nên rất bất bình khi thấy nhà buôn giả của thành phố Mútxun phá ra cười.

— Ông chế giễu tôi hay sao mà lại cười vào mũi tôi thế? Hay là ông cho tôi giễu ông, trong khi tôi nói chuyện một cách rất nghiêm trang? ông có cần tôi đưa ra những bằng chứng cụ thể không? Này đây tự ông hãy nhìn mà xem đây, sau đó ông sẽ bảo tôi có phải tôi giễu hay không?

Vừa nói chàng vừa khom mình trật vai và ngực cho hoàng đế thấy những sẹo và vết thâm bầm mà những trận roi gân bò để lại.

Hoàng đế không thể nhìn những cái đó mà không kinh tởm. Vua thương hại chàng Abu Hátxan tội nghiệp và bất bình vì trò đùa đi xa đến vậy. Vua tỉnh ngộ, và lần này ôm hôn Abu Hátxan một cách thật lòng, vua nói rất nghiêm trang:

— Hãy đứng lên, người anh em thân mến ơi, tôi van bạn và chúng ta hãy cùng về nhà bạn đi, tôi còn muốn được cái may vui với bạn tối hôm nay nữa. Ngày mai, nhờ Thượng đế, bạn sẽ thấy mọi việc xảy ra tốt đẹp nhất trần gian.

Mặc dù đã quyết định không tiếp lại lần thứ hai một người khách lạ trong nhà, ngược với lời thề của mình, Abu Hátxan vẫn không cầm lòng được trước sự dỗ dành của hoàng đế, mà chàng vẫn cứ ngỡ là nhà buôn thành Mútxun. Chàng nói:

— Tôi bằng lòng, nhưng với một điều kiện là ông phải thề “sẽ đóng cửa lại khi ra khỏi nhà tôi”, để cho ma quỷ không còn có thể đến ám đầu óc tôi, như lần trước.

Nhà buôn giả thành Mútxun nhận tất. Hai người cùng đứng lên và cùng đi vào phố. Để khích lệ hơn nữa Abu Hátxan, hoàng đế nói:

— Bạn hãy tin ở tôi, tôi không bao giờ nuốt lời, tôi xin lấy danh dự thề với hạn như vậy. Một khi tôi nói ra như đinh đóng cột, xin bạn chớ do dự nữa, và hãy tin cậy ở tôi một người bao giờ cũng mong bạn được mọi sự tốt lành và phát đạt, mà rồi bạn sẽ thấy ngay kết quả cho mà xem.

— Tôi không đòi hỏi ông ở điều đó, - Abu Hátxau ngắt lời vua - tôi sẵn sàng nói chuyện chơi với ông, nhưng tôi xin ông chớ có chúc tụng tôi một điều gì. Mọi sự không may xảy ra cho đến ngày hôm qua đều bắt nguồn cùng với cái cửa không đóng, từ những lời chúc tụng của ông đối với tôi lần trước đó.

Hoàng đế cười thầm trong bụng về trí tưởng tượng vấn còn bị thương tổn của Abu Hátxan. Vua đáp:

— Thôi bạn đã muốn vậy thì tôi cũng chiều lòng, xin hứa sẽ chẳng bao giờ chúc tụng gì cho bạn cả.

— Tôi rất vui nghe ông nói câu đó, tôi chẳng đòi hỏi ở ông miễn là ông giữ lời hứa. Còn mọi điều khác tôi coi như ông chẳng bị ràng buộc gì cả.

Abu Hátxan cùng hoàng đế, có tên nô lệ theo hầu, vừa đi vừa chuyện trò như vậy chẳng mấy chốc, đúng lúc trời tối, họ về tới nhà. Abu Hátxan vội gọi mẹ mang đèn lên. Chàng mời hoàng đế ngồi vào bộ trường kỷ rồi cũng tự đến ngồi bên cạnh. Lát sau, cơm nước đã được dọn lên một chiếc bàn kê lại gần chỗ hai người ngồi. Họ ăn chẳng khách khí gì. Xong bữa, bà mẹ dọn mâm, bày trái cây ra bàn, để rượu và chén bên cạnh con trai, rồi rút lui và không trở ra nữa.

Abu Hátxan bắt đầu rót rượu cho mình trước, rồi rót mời hoàng đế. Uống sáu tuần, họ nói toàn những chuyện bâng quơ. Chừng thấy Abu Hátxan bắt đầu ngà ngà, vua mới lái câu chuyện sang mục yêu đương, và hỏi chàng đã từng yêu bao giờ chưa.

— Ông anh ạ, - Abu Hátxan nói thân mật với khách như với người cùng vai cùng vế, - tôi xưa nay chỉ xem tình yêu hay là hôn nhân, tùy ý ông anh muốn gọi thế nào cũng được, là một thứ nợ nần mà tôi rất ngại phải đa mang. Cho đến bây giờ, thú thật tôi chỉ thích ngồi vào bàn thưởng thức các món ăn ngon và nhất là rượu tốt; tóm lại, tôi chỉ chơi bời và chuyện vãn với bạn bè. Tuy nhiên, xin quả quyết để ông anh yên lòng rằng không phải tôi lãnh đạm với hôn nhân hay là không có khả năng ân ái, nếu gặp được một người đàn bà xinh đẹp và tươi vui như người tôi từng gặp trong mộng vào cái đêm tai hại mà tôi tiếp ông anh lần đầu tiên ấy, rồi không may cho tôi, ông anh đã quên đóng cửa; một người đàn bà vui lòng dành những buổi tối uống rượu với tôi, một người biết hát biết đàn và trò chuyện duyên dáng, và cuối cùng chịu học cách làm vui và giải trí tôi. Được một người như vậy, tôi tin là tôi sẽ thay đổi thái độ thờ ơ thành một sự quyến luyến trọn vẹn, và chắc rằng tôi sẽ chung sống rất hạnh phúc cùng nàng. Nhưng biết tìm đâu một giai nhân như tôi vừa mô tả cho ông anh nghe, ngoài hoàng cung của Đấng thống lĩnh các tín đồ, dinh quan tể tướng Giafa hoặc nhà những đại thần quyền thế nhất triều đình, những nơi không thiếu vàng bạc để có nhiều người đẹp? Bởi vậy tôi thích làm bạn với rượu hơn, thú vui này vừa tốn ít tiền, mà mình lại chẳng kém những kẻ cao sang.

Nói đến đây, chàng cầm chén tự rót rượu cho mình và bảo hoàng đế:

— Nào, ông anh hãy cầm lấy chén để tôi rót cho, chúng ta hãy cùng nhau tiếp tục thưởng thức niềm lạc thú đáng yêu này.

Hai người cạn chén xong, hoàng đế nói:

— Thật đáng tiếc một con người hào hoa như bạn vốn không thờ ơ với ái tình, lại đi sống một cuộc đời đơn chiếc và ẩn dật thế kia.

— Tôi chẳng khó khăn gì trong lựa chọn, - Abu Hátxan đáp - thà sống bình lặng như ông anh đang thấy đây còn hơn là đánh bạn với một người đàn bà nhan sắc chưa chắc vừa lòng mình, đã thế còn có thể gây ra trăm nghìn điều phiền não do tính nết dở hơi và cáu kỉnh.

Hai người đàm đạo rất lâu về chuyện ấy. Đã nắm được sở thích của Abu Hátxan, hoàng đế nói:

— Bạn hãy để tôi lo liệu; bởi vì bạn thích giao du với những người đứng đắn, tôi muốn tìm được đúng nơi đúng chốn cho bạn, và bạn chẳng phải tốn kém gì đâu.

Ngay lúc ấy, vua cầm chai rượu cùng cái chén của Abu Hátxan, nhanh nhẹn bỏ vào chén một nhúm thuốc mà vua đã có lần dùng. Đưa chén rượu cho chàng, vua nói tiếp:

— Nào, hãy cầm lấy, và hãy uống trước đi, mừng sức khỏe người đẹp sẽ làm nên hạnh phúc suốt đời bạn, và rồi bạn sẽ hài lòng cho mà xem.

Abu Hátxan vừa cười vừa đỡ chén rượu và cúi đầu đáp:

— Ông anh đã muốn như vậy. thôi đến đâu thì đến. Chả nhẽ tôi lại dám khiếm nhã với một khách quý như ông anh, mà không nhận một lời mời nhỏ nhặt thế này. Vậy thì tôi xin cạn chén mừng sức khỏe của người đẹp mà ông anh hứa hẹn cho tôi, mặc dù vốn yên thân thủ phận, tôi chẳng kỳ vọng gì những lời hứa của ông anh đâu.

Abu Hátxan vừa cạn chén, thì người bỗng thiếp đi ngay giống hệt như hai lần trước, thế là hoàng đế thoải mái muốn làm gì thì làm. Vua liền bảo tên nô lệ theo hầu mang chàng về hoàng cung. Tên hầu vác chàng đi. Hoàng đế lần này không có ý định cho về nhà như lần trước, cho nên đóng cửa buồng lại sau khi ra.

Tên nô lệ vác chàng theo sau. Về tới cung, vua sai đặt Abu Hátxan nằm trên chiếc trường kỷ trong phòng khách thứ tư, nơi cách đây một tháng chàng đã ngủ thiếp đi, để cho vua sai mang trở lại nhà. Trước khi để chàng nằm, vua truyền mặc lại cho chàng vẫn bộ quần áo mà chàng đã bận cách đây một tháng để sắm vai hoàng đế; việc ấy được thực hiện ngay trước mặt vua. Tiếp đó, vua cho ai nấy đi ngủ, và truyền lệnh cho các viên quan trông nom phòng khách này, cũng như tất cả các nhạc công, cung nữ phải có mặt ở trong phòng, không được thiếu một ai, và mỗi người đều phải đóng cho thật tốt vai trò của mình, khi Abu Hátxan, ngày mai, tỉnh giấc.

Vua cũng đi nghỉ, nhưng không quên dặn Mêrua nhớ đánh thức mình dậy trước khi có người đi vào căn buồng nhỏ, nơi lần trước vua đã nấp để xem.

Mêrua đánh thức hoàng đế dậy đúng vào giờ vua dặn. Vua mặc vội áo quần rồi tới ngay phòng khách, ở đấy Abu Hátxan vẫn đang thiêm thiếp giấc nồng. Các thái giám, hoạn nô, cung nữ và nhạc công đã tề tựu ngoài cửa, chờ vua tới. Vua nói vắn tắt ý định của mình, rồi bước vào căn buồng con có mành rủ kín. Mêrua cũng như các thái giám, hoạn nô, cung nữ, nhạc công lần lượt vào, và xếp hàng hầu xung quanh chiếc trường kỷ nơi Abu Hátxan đang nằm, mọi người có ý đứng sao cho hoàng đế nhìn được rõ và không bỏ sót một hành động nào của chàng.

Mọi việc bày biện xong, thì cũng vừa đến lúc giã thuốc mê. Abu Hátxan tỉnh dậy nhưng chưa mở mắt ngay; chàng khạc một tí rãi, được người hầu hứng vào một cái ống nhổ bằng vàng, y như lần trước. Vừa lúc ấy, bẩy ban ca nhạc cùng cất cao giọng hát êm đềm, hòa trong tiếng đàn tiếng sáo nghe thật du dương.

Abu Hátxan cực kỳ ngạc nhiên nghe tiếng nhạc mê ly đến vậy; chàng mở mắt và càng lạ lùng hơn nữa khi thấy các cung nữ và hoạn nô đứng quanh, người nào cũng có vẻ quen quen. Chàng thấy căn phòng mình đang nằm giống hệt căn phòng từng thấy trong giấc mơ trước, từ ánh sáng, bàn ghế cho đến cách trang hoàng đều không khác.

Âm nhạc ngừng, để cho hoàng đế quan sát tốt hơn thái độ người khách mới và nghe rõ lời khách sẽ nói trong cơn kinh ngạc. Các cung nữ, cũng như Mêrua và các quan hầu đều im lặng như tờ, mỗi người đứng yên trong vị trí của mình, dáng điệu vô cùng kính cẩn.

— Than ôi! - Abu Hátxan cắn ngón tay và kêu lên, to đến nỗi hoàng đế nghe được một cách thú vị - thế là ta lại rơi vào cùng giấc mơ, cùng ảo ảnh đúng như cách đây một tháng: ta chỉ còn có việc chờ đợi những trận roi gân bò mới ở nhà thương điên và trong chuồng sắt nữa thôi! Lạy Thượng đế tối cao! Con xin phó thác số phận vào vòng tay thiêng liêng của Người! Chính cái lão gian dối mà ta đã tiếp đãi ở nhà tối hôm qua, là nguyên do nên ảo ảnh này, cũng như những cực hình rồi đây ta sẽ phải chịu đựng. Tên phản trắc, tên bất tín ấy đã thề với ta sẽ đóng cửa buồng ta lại khi ra về ấy thế mà hắn không chịu làm, khiến cho ma quỷ lại đột nhập và làm đảo lộn đầu óc ta bằng giấc mơ tai ác đầy vua chúa và ma quỷ thế này. Này quỷ dữ, Thượng đế sẽ trừng phạt mày, và mày sẽ bị cả một núi đá đè lên!

Nói đến đây, Abu Hátxan khép mắt như đang cầu nguyện, lòng dạ hoang mang. Lát sau, chàng lại mở mắt nhìn mọi vật chung quanh, chàng lại thốt lên, lần này bớt ngạc nhiên và miệng mỉm cười:

— Lạy Thượng đế, con xin phó mình vào tay Người, xin hãy giữ cho con khỏi sa vào quỷ dữ!

Lại nhắm mắt, chàng nói tiếp:

— Ta biết giờ ta nên làm gì. Ta sẽ ngủ cho đến khi quỷ dữ bỏ ta mà trở về chỗ cũ của nó, cho dù có phải ngủ tới trưa.

Chẳng ai để cho chàng có thời giờ ngủ tiếp, như chàng vừa tự nhủ. Mê Hồn Nương, một trong các cung nữ chàng đã gặp lần trước, tiến đến gần, ngồi xuống mé trường kỷ và kính cẩn thưa:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin Ngài thứ lỗi cho em dám mạn phép nhắc rằng Ngài chớ nên ngủ lại nữa, mà hãy cố gắng tỉnh giấc và ngồi lên, vì trời sắp rạng.

Nghe giọng nói ấy, Abu Hátxan đáp:

— Quỷ dữ, hãy đi đi.

Rồi nhìn Mê Hồn Nương, chàng hỏi:

— Có phải cô vừa gọi ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ đấy ư? Có lẽ cô nhầm ta với một người nào khác.

— Chính bệ hạ em mới dám tâu bằng danh hiệu ấy, danh hiệu của đấng hoàng đế của tất cả những ai theo Hồi giáo trên thế giới này, mà em là một kẻ nô lệ rất hèn mọn, chính Ngài là đấng em vừa được vinh dự tâu trình. Chắc Ngài muốn đùa, - nàng nói tiếp, giả vờ như không biết gì hết - trừ phi là do ấn tượng còn lại của một giấc mơ khó chịu; nhưng nếu Ngài vui lòng mở mắt, thì sẽ hết ngái ngủ ngay, và Ngài thấy đang ở trong cung điện, chung quanh có các quan hầu và lũ nô tì chúng em đang sẵn sàng hầu hạ những công việc thường ngày. Mặt khác, xin Ngài chớ lấy làm ngạc nhiên sao tỉnh giấc ở phòng khách chứ không phải trong buồng ngủ; tối hôm qua Ngài thiếp đi đột ngột đến nỗi chúng em không muốn đánh thức Ngài dậy và rước Ngài về buồng, mà đành bằng lòng mời Ngài nghỉ thoải mái trên chiếc trường kỷ này.

Mê Hồn Nương nói với Abu Hátxan nhiều chuyện khác nữa mà chàng thấy thật đến nỗi ngồi ngỏm dậy. Chàng mở mắt và nhận ra nàng, cũng như Bó Ngọc và bao nhiêu người đẹp khác mà chàng từng thấy mặt. Vừa lúc ấy, tất cả đều tiến đến gần, và Mê Hồn Nương lại nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị đại diện đấng tiên tri trên trần thế, xin Ngài cho phép chúng em mạo muội nhắc Ngài đến lúc cần dậy, trời đã sáng kia rồi...

— Các cô là những kẻ quấy rầy đến là khó chịu, - Abu Hátxan vừa dụi mắt vừa đáp - tôi không phải là Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi là Abu Hátxan, tôi biết chắc như vậy và các cô không thể nào làm cho tôi tin điều trái ngược đâu.

Mê Hồn Nương lại nói:

— Chúng em không biết anh chàng Abu Hatxan mà Ngài nói, chúng em không buồn biết đến hắn ta chúng em biết rõ Ngài là Đấng thống lĩnh các tín đồ, Ngài chẳng bao giờ có thể làm cho chúng em tin khác được.

Abu Hátxan đưa mắt nhìn quanh và gần như thú vị, đến ngẩn ngơ khi thấy mình lại ở trong phòng khách giống hệt nơi chàng đã có lần ở, nhưng chàng vẫn cứ cho đây là một giấc mơ mà chàng từng có và vẫn còn nợ những hậu quả tai hại.

— Xin Thượng đế hãy rủ lòng thương xót con! - chàng ngước mắt nhìn và thốt lên, lòng hoang mang không rõ mình đang ở chốn nào - con xin phó thác thân con vào vòng tay của Người. Với tất cả những gì con thấy đây, không nghi ngờ gì nữa, ma quỷ đã đột nhập buồng con và ám hại trí tưởng tượng của con bằng những hình ảnh này.

Nghe những lời vừa thốt ra đó, hoàng đế cười thỏa thích, và phải cố giữ mới khỏi phá ra thành tiếng lớn.

Trong lúc ấy, Abu Hátxan đã lại nằm xuống và nhắm mắt trở lại. Mê Hồn Nương liền nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, theo bổn phận, chúng em đã tâu rằng trời đã sáng mà Ngài vẫn không dậy; và bởi vì Ngài phải xử lý việc triều chính quốc gia giao phó cho, vậy thì chúng em xin được xử dụng cách thức mà Ngài đã cho phép chúng em làm trong trường hợp thế này.

Vừa nói, nàng vừa nắm lấy một cánh tay của chàng và gọi các cung nữ khác đến giúp, đưa chàng ra khỏi chỗ nằm. Các cung nữ gần như bế xốc chàng ra chính giữa phòng và đặt ngồi xuống đấy. Sau đó, họ nắm tay nhau nhảy múa chung quanh, trong khi tiếng trống, tiếng đàn cử lên vang trên đầu và hai bên tai.

Abu Hátxan thấy mình lâm vào tình trạng lưỡng lự không thể nào diễn tả được. “Phải chăng ta đúng là hoàng đế và thống lĩnh các tín đồ?” chàng tự hỏi. Cuối cùng, trong tâm trạng phân vân ấy, chàng muốn nói một điều gì, nhưng tiếng nhạc át đi, không để ai nghe rõ. Chàng ra hiệu cho Bó Ngọc và Sao Mai đang nắm tay nhau múa quanh chàng, tỏ ý mình muốn nói. Lập tức hai cô cho ngừng điệu múa và khúc nhạc, và cùng tiến đến gần. Chàng hỏi họ khá ngây thơ:

— Các nàng đừng dối trá nhé, hãy nói thật đi, hãy cho ta biết ta là ai?

Sao Mai đáp:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. Ngài muốn làm chúng em bất ngờ bằng câu hỏi đó, làm như chính Ngài không biết mình là Đấng thống lĩnh các tín đồ, là Người đại diện trên thế gian này của Đấng tiên tri, chúa tể cả thế giới này và thế giới bên kia, tức là cõi trần gian ta đang sống và nơi ta sẽ đến sau khi từ giã cõi đời. Nếu không phải như vậy, thì chắc hẳn một giấc mơ kỳ quái đã làm cho Ngài quên mất mình là ai. Chắc hẳn có giấc mơ thật, bởi vì tối qua Ngài ngủ lâu hơn thường lệ. Tuy nhiên, nếu Ngài cho phép, em xin giúp Ngài nhớ lại những việc Ngài đã làm suốt ngày hôm qua.

Thế là nàng thuật lại cho chàng nghe chuyện chàng đi vào triều đường sai quan tư pháp trừng phạt vị trưởng giáo và bốn lão hội đồng, bảo tể tướng đích thân mang túi đựng nghìn đồng vàng cho mẹ một người tên là Abu Hátxan; cũng như những việc chàng làm trong cung, và những gì xảy ra khi chàng dùng bữa tối qua ba phòng khách, cho đến phòng thứ tư này. Nàng nói tiếp:

— Chính ở phòng khách này, sau khi cho chúng em được phép ngồi vào bàn hầu tiếp, được vinh dự ca hát và nâng rượu mời Ngài dùng. Ngài đã ngủ thiếp đi như chị Mê Hồn Nương vừa kể đó. Từ lúc ấy, khác với thói quen, Ngài đã ngủ một giấc thật say cho mãi tới khi trời sáng bạch. Chị Bó Ngọc, cũng như tất cả các nô tì và quan hầu có mặt ở đây có thể chứng thực điều đó. Vậy, xin hoàng đế hãy chuẩn bị cầu kinh, kẻo đến giờ rồi.

— Thôi, thôi, - Abu Hátxan vừa nói vừa lắc đầu - các nàng đến làm cho ta tin mất, nếu ta cứ nghe các nàng nói dông dài. Còn ta thì ta nói các nàng là những con điên, các nàng đã mất trí hết cả rồi. Đó thật là điều rất đáng tiếc, bởi vì các nàng đều xinh như mộng cả. Các nàng nên biết rằng từ hôm trông thấy các nàng trở về nhà, ta đã hành hạ mẹ ta, bà con đã tống ta vào nhà thương điên, ta phải ở đấy suốt ba tuần lễ dù chẳng muốn tí nào, và ngày nào người ta cũng không quên cho ta năm chục roi gân bò. Thế mà các nàng lại cứ muốn cho rằng đây là một giấc mộng ư? Các nàng cứ giỡn hoài.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Sao Mai lại nói - tất cả chúng em đều sẵn sàng thề rằng mọi điều Ngài vừa nói chỉ là một giấc mộng. Suốt ngày hôm qua Ngài có ra khỏi phòng khách này đâu; Ngài đã ngủ suốt đêm cho tới bây giờ. - Lời người cung nữ quả quyết tất cả những điều nàng nói đều là có thật, một lần nữa lại gieo chàng vào tình trạng phân vân, không biết nên tin những điều đã xảy ra hay nên tin những điều đang nhìn thấy trước mắt. Chàng lặng người đi một lúc suy nghĩ. “Trời đất ơi! - chàng tự hỏi - ta là Abu Hátxan chăng? là Đấng thống lĩnh các tín đồ chăng? Xin Thượng đế tối thượng hãy soi sáng cho con, hãy cho con biết sự thật; con chẳng rõ nên tin đằng - nào. Chàng trật vai mình ra, đưa cho các người đẹp xem những vết tím bầm và nói:

— Hãy nhìn đây, và hãy suy xét xem những vết sẹo này có thể tự đến trong cơn mơ hay trong giấc ngủ được chăng? về phần mình, tôi có thể quả quyết với các nàng rằng nó rất thật, nỗi đau đớn mà lúc này đây tôi vẫn còn cảm thấy là một bảo đảm chắc chắn, không cho phép hoài nghi. Tuy nhiên, nếu những thứ này có thể tự đến trong lúc ngủ, thì thật là điều kỳ cục, lạ lùng nhất trần đời; tôi quả quyết với các nàng thật không thể nào hiểu nổi.

Trong tâm trạng nửa tin nửa ngờ, Abu Hátxan gọi một viên quan hầu đang đứng gần đến và bảo:

— Hãy lại gần đây, và hãy cắn vào tai ta, để ta xem thử ta đang ngủ hay đang thức.

Viên quan lại gần, cầm vành tai của chàng cắn một miếng thật đau, đến nỗi Abu Hátxan thét lên khủng khiếp.

Nghe tiếng kêu ấy, tất cả các nhạc cụ cùng tấu lên cùng một lúc, tất cả cung nữ và quan hầu cùng múa, cùng hát và cùng nhảy quanh Abu Hátxan, ồn ào đến nỗi gây nên tình trạng hưng phấn khiến chàng làm nghìn chuyện điên cuồng. Chàng cũng hát như mọi người. Chàng xé rách chiếc áo hoàng bào đẹp đang mặc trên người. Chàng ném xuống đất chiếc mũ đang đội trên đầu. Và mặc độc áo lót và quần cụt, chàng đột ngột đứng lên, sà vào giữa hai cung nữ, nắm tay hai cô, và bắt đầu múa, nhảy với những động tác uốn éo khôi hài, ngộ nghĩnh đến nỗi hoàng đế không còn có thể tự kiềm chế được nữa. Cái trò đùa của Abu Hátxan làm vua ngả người ra đằng sau mà cười sằng sặc ra, to đến nỗi át cả tiếng đàn tiếng trống. Vua cười như vậy rất lâu, cuối cùng vua đứng dậy, kéo bức mành.

Thế là, vẫn cười sằng sặc, vua thò đầu ra ngoài kêu lên:

— Abu Hátxan, Abu Hátxan! Ngươi muốn làm cho ta chết cười hay sao đấy?

Nghe tiếng hoàng đế, mọi người im bặt, mọi tiếng động đều ngừng. Abu Hátxan cũng ngừng như mọi người và quay đầu nhìn về phía có tiếng người vừa thốt, chàng nhận ra hoàng đế và đồng thời cũng nhận ra đó chính là nhà buôn thành phố Mútxun. Không chút bối rối về chuyện đó; ngược lại, chàng hiểu rõ lúc này đây mình đang thức, và tất cả những gì xảy đến với chàng đều rất thật, chứ không phải trong mơ. Chàng xoay chuyển thành chuyện đùa cho hợp với ý đồ của hoàng đế:

— Ha ha! - chàng thốt lên, vừa bình tĩnh nhìn thẳng vào vua - ra ngài đấy, vị thương gia thành phố Mútxun! Thế nào, ngài phàn nàn rằng tôi làm cho ngài chết cười, trong khi chính vì ngài mà tôi đối xử tàn tệ với mẹ đẻ ra tôi, vì ngài mà người ta đối xử tàn tệ với vị trưởng giáo nhà thờ trong khu phố cùng bốn vị hội đồng hàng xóm của tôi; chuyện ấy không phải tại tôi, tôi không chịu trách nhiệm đâu nhé; ngài, người đã gây cho tôi bao nỗi dằn vặt về tinh thần và bao cơn hoạn nạn! Tóm lại, có phải ngài là người gây sự, còn tôi là nạn nhân không nào?

— Ngươi có lý, - hoàng đế vẫn cười mà đáp - nhưng để an ủi và bù đắp cho ngươi mọi nỗi khổ đau mà ngươi phải chịu, ta sẵn sàng, nói có Thượng đế chứng giám, sửa sai cho ngươi; bằng cách nào thì cho phép ngươi được tự do lựa chọn.

Nói xong, vua bước ra khỏi buồng, đi vào phòng khách. Vua sai mang đến một trong những bộ quần áo đẹp nhất của mình và bảo cung nữ mặc cho Abu Hátxan. Xong đâu đấy, vua ôm hôn chàng và nói:

— Ngươi là người anh em của ta, ngươi thích điều gì hãy cứ xin, ta sẽ bằng lòng cho.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Abu Hátxan nói - xin bệ hạ cho biết Ngài đã làm thế nào để làm đảo lộn đầu óc tôi đến như vậy, và ý đồ của Ngài là gì? Đối với tôi lúc này, đó là điều quan trọng hơn tất thảy, để cho đầu óc tôi được trở lại bình thường.

Hoàng đế sẵn lòng đáp ứng yêu cầu của Abu Hátxan.

— Trước hết, ngươi phải biết rằng - vua nói - ta thường cải trang vi hành luôn, đặc biệt là ban đêm, để tự tìm hiểu xem mọi việc trong thành phố Bátđa này có đâu vào đấy hay không. Và bởi vì ta cũng thích xem những gì xảy ra ở các vùng phụ cận, ta đã quyết định là hàng tháng, cứ vào ngày đầu tháng, ta sẽ đi một vòng quanh bên ngoài, khi đằng này, khi đằng kia, và bao giờ cũng trở vào thành phố qua cái cầu. Hôm ngươi mời ta về ăn tối ở nhà ngươi, chính là hôm ta vừa đi một vòng như vậy đó. Trong khi trò chuyện, ngươi cho ta biết điều mong ước duy nhất của ngươi là được làm hoàng đế trong vòng hai mươi bốn tiếng đồng hồ, để trị cho viên trưởng giáo nhà thờ khu phố ngươi cùng bốn lão hội đồng cố vấn của hắn thành người biết điều. Ta thấy nguyện vọng ấy có thể là một việc giải trí; ý định đó khiến ta nghĩ ngay ra lập tức cách làm cho ngươi đạt được điều mong ước. Hôm ấy, ta mang theo sẵn trong mình thuốc mê, ai uống phải nó thì một thời gian khá lâu sau mới tỉnh lại được. Ta đã bỏ một liều thuốc vào chén rượu, cuối cùng ta mời ngươi uống, mà ngươi không biết. Ngươi thiếp đi ngay tức khắc. ta cho tên nô lệ vác mang ngươi về cung; và khi ra về, cố ý để ngỏ buồng ngươi không đóng. Chẳng cần phải nói cho ngươi rõ những gì đã ta cho ngươi trong cung ta khi ngươi vừa thức dậy và suốt ngày hôm đó. Buổi tối, sau khi bọn cung nữ theo lệnh ta đãi đằng ngươi thật hậu, một đứa lén bỏ một nhúm thuốc vào ly đưa mời ngươi, và ngươi đã uống cạn. Ngươi thiếp đi ngay tức khắc, ta lại sai vẫn tên nô lệ ấy đưa ngươi trở lại nhà, với lệnh cố tình bỏ ngỏ buồng ngươi lúc quay ra. Ngươi đã kể ta nghe những gì xảy ra cho ngươi sáng hôm sau và những ngày tiếp đó. Ta đã không để ngươi phải đau khổ đến mức như ngươi đã phải chịu thực sự; nhưng bởi ta đã giao ước với ngươi rồi, ta sẽ làm đủ mọi việc để an ủi ngươi, làm cho ngươi quên đi mọi khổ ải. Vậy thì hãy xem ta có thể làm gì cho ngươi vui lòng; hãy mạnh dạn thỉnh cầu ta điều gì ngươi mong muốn.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Abu Hátxan đáp - cho dù những đau khổ tôi phải trải qua có lớn đến đâu, ký ức tôi hoàn toàn không nhớ đến nữa ngay từ lúc tôi được biết mọi sự xảy ra là do ý định của đấng quân vương, người chủ của tôi. Còn về ân huệ mà Ngài hứa ban cho một cách hào hiệp, tôi hoàn toàn tin chắc không có gì làm thay đổi được lời hứa của ngài; tuy nhiên, tôi xưa nay vốn là người không tham lợi lộc, nay Ngài đã cho phép, chỉ xin Ngài một điều ân huệ là được thỉnh thoảng đến gần Ngài để có được niềm hạnh phúc được suốt đời chiêm ngưỡng hào quang.

Lời nói của Ahu Hátxan chứng tỏ mình không tham lợi lộc, càng làm cho hoàng đế thêm quý chàng. Vua đáp:

— Ta hiểu thêm ngươi qua điều thỉnh cầu ấy ta chấp nhận. Cho phép ngươi được vào trong cung mọi lúc và được đến bất cứ nơi nào ta đang có mặt.

Vua liền ban cho chàng một nơi ở trong hoàng cung. Còn về khoản bổng lộc, vua nói sẽ không phải phiền đến các quan ngân khố, mà tự vua sẽ ban thưởng. Lập tức, vua sai viên quan trông nom kho tàng riêng của mình ban thưởng một trăm đồng vàng. Abu Hátxan trân trọng tạ ơn vua. Hoàng đế cũng từ giã chàng đi thiết triều theo thường lệ.

Abu Hátxan nhân lúc đó về ngay nhà tin cho mẹ biết những việc vừa xảy ra, và cho bà hay vận may vừa đến với mình.

Chàng nói cho mẹ biết tất cả những gì đã xảy ra không phải là trong mộng. Chàng từng là hoàng đế thật và đã làm chức phận ấy suốt một ngày liền, cũng như từng nhận đủ mọi nghi thức đối với nhà vua. Bà không nên hoài nghi những điều chàng vừa nói, bởi vì nó được xác nhận bởi chính miệng hoàng đế.

Câu chuyện của Abu Hátxan chẳng bao lâu truyền bá rộng rãi khắp thành phố Bátđa, nó còn lan tới các tỉnh lân cận, và từ đấy truyền đi những vùng xa xôi hơn, với đầy đủ mọi chi tiết đặc biệt và ngộ nghĩnh của nó.

Đặc ân mới khiến Abu Hátxan đến chầu vua cực kỳ cần mẫn. Bản tính vốn tươi tỉnh, đến đâu cũng đều mang niềm vui đến đó nhờ những câu nói hóm hỉnh và những chuyện cười cợt. Hoàng đế hầu như không thể thiếu chàng, không có trò giải trí nào nhà vua bày ra mà không gọi chàng tới; đôi khi vua đưa chàng tới cả cung của hoàng hậu Zôbêít, mà vua đã kể cho nghe câu chuyện về chàng khiến hoàng hậu rất thích thú. Zôbêít thưởng thức chàng ít thôi nhưng bà nhận xét rằng, cứ mỗi lần hoàng đế đưa chàng đến. chàng đều không rời mắt khỏi một nữ tì của bà tên là Nuzatan Aouađat[74]; bởi vậy bà quyết định cho hoàng đế rõ. Một hôm bà nói với vua:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, chắc hẳn Ngài không chú ý như em là mỗi lần Abu Hátxan theo hầu Ngài đến đây, nó đều chăm chăm nhìn Nuzatan Aouađat làm cho con bé thẹn đỏ mặt. Không nghi ngờ gì nữa, đó là dấu hiệu chứng tỏ con bé không ghét anh chàng. Bởi vậy nếu Ngài bằng lòng, chúng ta sẽ cho hai đứa nên đôi nên lứa.

Vua đáp:

— Hoàng hậu làm ta sực nhớ một việc đáng ra phải làm từ lâu. Ta biết ý muốn của Abu Hátxan về hôn nhân, do chính miệng cậu ta nói, và ta hứa sẽ cho cậu ta một cô vợ không chê bai vào đâu được. Ta rất vui lòng hậu nói với ta về chuyện ấy, mà không hiểu làm sao ta lại quên khuấy đi mất. Nhưng cũng là dịp tốt để cho Abu Hátxan hành động theo sở thích bằng cách tự mình lựa chọn người yêu. Hơn nữa, con bé Nuzatan Aouađat cũng quyến luyến anh chàng, vậy chúng ta chớ có do dự gì nữa về đám hôn nhân. Vì hai đứa đang có mặt kia, hỏi chúng xem có thỏa thuận kết hôn với nhau thì hãy nói lên.

Abu Hátxan phủ phục dưới chân hoàng đế và hoàng hậu, tỏ lòng vô cùng cảm kích. Đứng dậy, chàng tâu:

— Tôi không thể tìm một người vợ nào xứng đáng hơn người hoàng đế và hoàng hậu ban cho; nhưng không dám hy vọng Nuzatan Aouađat cũng có lòng thương yêu tôi như tôi thương yêu nàng vậy.

Dứt lời, chàng nhìn cô nô tì của hoàng hậu; cô nàng đỏ mặt lên và kính cẩn không hé lời, thái độ đó đủ chứng tỏ cô hoàn toàn sẵn sàng tuân theo ý muốn của hoàng đế và của Zôbêít, chủ nhân của mình.

Thế là lễ cưới được tổ chức trong hoàng cung với nhiều cuộc vui chơi kéo dài nhiều ngày. Để làm vui lòng hoàng đế, Zôbêít ban cho nô tì của mình nhiều tặng vật; và hoàng đế, do trân trọng hoàng hậu cũng làm như vậy đối với Abu Hátxan.

Cô dâu được rước về căn nhà hoàng đế đã ban cho Abu Hátxan từ trước, ở đây vị hôn phu đang sốt ruột chờ đợi. Lễ đón dâu cử hành trong tiếng đàn tiếng hát vang lừng của tất cả các nhạc công và ca sĩ ở cung đình đến góp vui.

Lễ lạt và vui chơi kéo dài nhiều ngày như thường lệ các dịp cưới xin, sau đó người ta để cho đôi vợ chồng mới cưới hưởng hạnh phúc trong yên tĩnh. Hai vợ chồng mới say nhau như điếu đổ. Họ sống hòa thuận đến mức, ngoài những giờ chàng đi chầu hoàng đế, và nàng đi hầu hoàng hậu, còn không bao giờ rời nhau nửa bước. Quả là Nuzatan Aouađat có đủ những tính cách của một người đàn bà khả dĩ đem lại tình yêu, sự quyến luyến cho Abu Hátxan; nàng đáp ứng yêu cầu mà chàng đã có lần nói với hoàng đế, tức có khả năng tiếp chuyện trong bữa ăn. Bởi vậy họ sống với nhau rất thú vị. Bàn ăn của họ lúc nào cũng sẵn sàng, và bữa nào cũng toàn cao lương mỹ vị, mà một nhà hàng được đặt nấu và mang tới. Tủ rượu lúc nào cũng chất đầy rượu ngon, được xếp đặt sao cho vừa tầm với của đôi vợ chồng lúc ngồi ở bàn tiệc. Ở đây, hằng ngày họ ngồi đối diện, trò chuyện thỏa thuê, thỉnh thoảng lại cất lên những tràng cười sảng khoái. Bữa cơm chiều đặc biệt vui. Họ chỉ dùng toàn những quả ngon, bánh ngọt và mứt hạnh nhân; và cứ uống một tuần rượu họ lại mời nhau hát những bài hát mới, phần nhiều được sáng tác ngẫu hứng do câu chuyện họ đang đàm dạo gợi nên. Đôi khi lời ca lại được đệm bằng đàn tì bà hoặc một nhạc cụ khác, mà vợ cũng như chồng đều biết sử dụng.

Abu Hátxan và Nuzatan Aouađat chè chén, vui chơi suốt một thời gian dài như vậy. Họ chẳng bao giờ lo lắng về việc tiêu pha cho bữa ăn; nhà hàng đã ứng trước mọi khoản chi phí. Đến lúc thanh toán, họ trình với hai người một bản kê những khoản đã ứng. Số tiền thật lớn. Thêm vào đó, những món chi tiêu để may quần áo cưới toàn bằng vải lụa đắt tiền cho cả chú rê và cô dâu, cộng với ngọc ngà trang sức toàn loại quý báu cho nàng; tính tất cả các khoản, số tiền lớn đến mức hai vợ chồng chợt nhận ra, tiếc là đã muộn, rằng tất cả tiền bạc mà hoàng đế và hoàng hậu ban thưởng cho nhân dịp lễ thành hôn của họ, chỉ vừa đủ để trang trải. Điều đó làm họ suy nghĩ rất lung về quá khứ, nhưng cũng chẳng ích gì cho mối lo hiện tại. Abu Hátxan nêu ý kiến là nên trả đủ cho nhà hàng, vợ chàng cũng đồng ý. Thế là họ gọi người chủ đến, trả sòng phẳng món nợ, và không để lộ những khó khăn sẽ xảy đến cho họ sau khi trang trải khoản này.

Nhà hàng rất bằng lòng được trả toàn những đồng tiền vàng mới toanh, còn sắc cạnh; cả hoàng cung cũng chẳng tìm đâu thấy những đồng tiền đẹp thế này. Abu Hátxan và Nuzatan Aouađat gần như vét tới những đồng tiền cuối cùng của mình. Họ cùng ngồi im rất lâu, mắt nhìn xuống, bối rối vì thấy mới sống chung với nhau có một năm mà đã ra nông nỗi này.

Abu Hátxan còn nhớ rõ, khi nhận chàng vào cung, hoàng đế có hứa sẽ không để cho chàng thiếu thốn tí gì. Nhưng chàng tự thấy mình tiêu xài quá hoang phí số tiền hoàng đế đã ban cho rộng rãi, ngoài chuyện bản tính không quen xin xỏ, chàng còn không muốn tự mình chuốc lấy hổ thẹn khi phải trình với hoàng đế rõ cách tiêu pha không đúng mức và nhu cầu về tiền bạc hiện nay của mình. Mặt khác, khi được hoàng đế cho vào ở trong nội phủ, chàng đã để lại cho mẹ toàn bộ gia tài, bây giờ chàng không muốn về xin mẹ, vì làm như vậy khác nào thú nhận đã trở lại cuộc sống phóng đãng giống như dạo phụ thân chàng mới qua đời.

Về phần mình, Nuzatan Aouađat nghĩ rằng việc hoàng hậu cho phép nàng kết hôn cùng như ban thưởng cho trọng hậu nhân dịp cưới đã là một phần thưởng quá đủ cho công sức hầu hạ của nàng rồi, cho nên tự thấy không có quyền hỏi xin nhiều hơn nữa.

Cuối cùng Abu Hátxan phá tan sự yên lặng. Nhìn Nuzatan Aouađat một cách rạng rỡ, chàng nói:

— Tôi thấy nàng cũng đang bối rối chẳng khác gì tôi, chắc nàng cũng đang nghĩ xem có cách gì giúp chúng ta thoát khỏi cảnh ngộ đáng giận hiện nay, khi bỗng chốc bị hụt tiền tiêu mà không dự kiến trước. Tôi không rõ nàng nghĩ thế nào, chứ về phần tôi, dù có gì xảy ra chăng nữa, ý tôi là chúng ta không nên giảm bớt các khoản chi tiêu hàng ngày. Tôi nghĩ chắc nàng không phản đối điều đó. Mấu chốt là phải nghĩ cách kiếm ra tiền, mà không phai hạ mình đi xin xỏ, tôi cầu hoàng đế và mình thì xin Zôbêít. Tôi đã nghĩ ra rồi. Nhưng muốn vậy chúng ta phải giúp đỡ lẫn nhau.

Lời Abu Hátxan rất lọt tai vợ, đưa lại cho nàng ít nhiều hy vọng. Nàng đáp:

— Em cũng đang băn khoăn không kém chàng về chuyện ấy, sở dĩ em chưa nói ra là vì chưa nghĩ được cách nào đó thôi. Xin thú thật lối thoát chàng vừa cho biết làm em vui thú vô cùng. Nhưng, như chàng vừa nói, nếu chàng đã tìm ra phương kế và cần sự giúp đỡ của em, thì xin cứ cho biết, em xin cố gắng hết sức mình.

— Tôi vẫn tin là mình sẽ tham gia vụ này, nó quan hệ tới mình không kém gì tôi. Đây là cách tôi vừa nghĩ ra để có tiền tiêu trong lúc quẫn bách, ít nhất một thời gian. Ấy là một trò nho nhỏ chúng ta dùng để đánh lừa, tôi lừa hoàng đế, còn mình lừa hoàng hậu, tôi tin nó sẽ giải trí các ngài và chắc chắn mang lại lợi lộc cho chúng ta. Xin nói ngay trò đùa tôi vừa nghĩ: ấy là cả mình lẫn tôi, chúng ta đều chết.

— Chúng ta đều chết cả hai ư? - Nuzatan Aouađat ngắt lời - em chịu thôi, chàng hãy chết đi một mình, nếu chàng thích; còn em, em chưa chán sống xin chàng miễn thứ cho, em chưa có ý định chết sớm đến vậy. Nếu không nghĩ ra cách nào khác ngoài cách vừa nói với em, thì xin chàng hãy thực hiện lấy một mình, còn em, xin quả quyết em chẳng dính líu vào.

— Mình thật là đàn bà - Abu Hátxan nói tiếp - tôi muốn nói là mình nhanh nhảu quá, không để cho tôi kịp trình bày. Xin mình hãy kiên nhẫn nghe tôi một chốc, sau đấy sẽ thấy là mình cũng thích chết cùng kiểu như tôi chết vậy. Chắc mình đã hiểu, tôi không nói chuyện chết thật, mà chết giả vờ.

— À, thế thì được - Nuzatan Aouađat lại ngắt lời chồng - gì chứ chết giả vờ thì em sẵn sàng chết theo chàng. Chàng có thể tin tưởng ở em, chàng sẽ thấy em rất hăng hái theo gót chàng từ giã cõi trần; bởi vì xin nói thật, em cực kỳ ngại phải chết thật, như em tưởng lúc đầu.

— Nếu vậy mình sẽ được hài lòng. - Abu Hátxan nói tiếp - Thế này nhé: để thành công trong cái trò. đùa tôi vừa nghĩ ra ấy, tôi sẽ giả chết. Ngay lập tức, mình hãy lấy tấm vải khâm liệm tôi y như tôi chết thực vậy. Mình sẽ đặt tôi chính giữa nhà như tục lệ, khăn đội đầu đắp lên mặt và chân quay về hướng thành La Mêccơ, như sẵn sàng để mang đi mai táng. Làm xong việc ấy đâu vào đấy, nàng sẽ kêu gào khóc lóc như có người chết thật, rồi xé áo bứt tóc - hoặc là giả vờ làm như vậy - mình vừa xõa tóc vừa khóc mà tới gặp hoàng hậu. Bà sẽ muốn biết tại sao mình khóc, và sau khi mình vừa nức nở vừa bẩm báo với bà, chắc chắn hoàng hậu sẽ thương hại và cho mình một món tiền để giúp vào việc làm ma, cùng một tấm gấm để khâm liệm tôi và may cho mình một chiếc áo mới thay chiếc vừa bị xé rách. Chừng nào mình mang món tiền và tấm gấm ấy về nhà, tôi sẽ dậy; mình sẽ nằm vào chính giữa nhà thế chỗ tôi. Mình sẽ làm giả người chết, còn tôi sau khi khâm liệm cho mình xong, tôi chạy đến chỗ hoàng đế sắm vai trò như mình vừa sắm trước mắt hoàng hậu. Tôi xin quả quyết rằng vua sẽ hào phóng đối với tôi không kém gì hoàng hậu đối với mình.

Nghe Abu Hátxan trình bày xong dự kiến của mình Nuzatan Aouađat nói:

— Em tin rằng trò đùa sẽ khá vui, chắc chắn vua và hoàng hậu sẽ tán thưởng chúng ta. Bây giờ phải làm sao diễn trò cho tốt; những gì thuộc phần em, xin chàng hãy để mặc em lo, em sẽ sắm vai của mình hay như chàng sắm vai của chàng vậy, rất hăng hái, rất cẩn trọng, vì em thấy rõ mối lợi chúng ta sẽ có nhờ trò đùa này. Chớ để mất thời giờ. Trong khi em đi tìm vải liệm, mình hãy cởi áo quần ra, chỉ mặc đồ lót; em sẽ biết cách khâm liệm nhờ là thời gian hầu bà Zôbêít, mỗi lần có một nô tì nào bạn bè của em qua đời, bà lại sai em lo việc tống táng.

Abu Hátxan làm ngay điều vợ bảo. Chàng nằm ngửa lên tấm vải liệm trải trên thảm lót nền nhà ở chính giữa buồng, duỗi chân, vòng tay lại để cho vợ gói ghém như thể sắp bỏ vào quan tài đưa đi chôn, cô vợ quay chân chàng về hướng thánh địa La Mêccơ, rồi lấy một tấm sa thật mịn phủ lên mặt, trước khi đặt chiếc khăn đội đầu lên, để cho chàng có thể thở bình thường, không bị ngạt. Sau đó, nàng tháo khăn dội đầu của mình, và nước mắt lưng tròng, xõa tóc rối tung, giả vờ bứt tóc bứt tai vả vào má và đấm ngực thùm thụp, cùng nhiều hành động khác biểu lộ sự đau đớn cùng cực. Với bộ dạng đó, nàng ra khỏi nhà, đi qua một sân rộng, đến cung thất của hoàng hậu Zôbêít.

Nuzatan Aouađat kêu gào thảm thiết đến nỗi Zôbêít ngồi trong cung cũng nghe tiếng. Bà truyền cho mấy nữ tì đang ở cạnh ra xem từ đâu có những tiếng ấy. Họ vén mành nhìn ra rồi trở lại bẩm, ấy chính là Xuzatun Aouađat đang đi tới, bộ dạng thảm thương. Hoàng hậu sốt ruột không rõ việc gì xảy đến, lập tức đứng dậy, ra đón tận cửa phòng của mình.

Cô vợ sắm vai trò của mình một cách tuyệt vời. Vừa trông thấy bóng hoàng hậu đang đứng chờ sau cánh cửa hé mở, nàng vừa tiến tới vừa than khóc lớn hơn, tay bứt tóc và đấm vào ngực mạnh hơn, rồi phục xuống chân bà và tuôn nước mắt như mưa.

Zôbêít ngạc nhiên thấy cô nữ tì của mình có chuyện buồn phiền lạ lùng vậy, liền hỏi nàng làm sao thế, hay có việc gi không may vừa xảy đến chăng.

Cô nữ tì giả vờ buồn khổ không trả lời mà còn nức nở hồi lâu, làm như thể cố lắm mới nén được đau thương, cuối cùng thốt lên những lời đứt đoạn vì nghẹn ngào:

— Hỡi ôi! Tâu hoàng hậu, chủ nhân tôn kính của em. Còn có tai họa nào to lớn và tang thương hơn cơn bất hạnh của lúc này đây, khi em đến phủ phục dưới chân bà. Cầu mong Thượng đế phù hộ bà sống lâu muôn tuổi, sức khỏe dồi dào và tháng năm hạnh phúc! Tâu bà, Abu Hátxan, chàng Abu Hátxan mà bà vẫn đoái thương, mà bà cùng Đấng thống lĩnh các tín đồ cho em được lấy chồng, không còn nữa!

Nói xong câu cuối. Nuztatun Aouađat càng khóc to hơn, tuôn nhiều nước mắt hơn và phục xuống dưới chân bà lần nữa. Hoàng hậu rất đỗi ngạc nhiên trước tin ấy. Bà kêu lên:

— Abu Hátxan chết rồi ư! Con người khỏe mạnh, khả ái và vui nhộn đến vậy! Thật ta không chờ nghe tin một người như anh ta mất sớm đến vậy, một người hứa hẹn cuộc sống trường thọ, và xứng đáng được như thế lắm.

Bà cũng không tránh được tuôn nước mắt thương xót cho chàng. Những nàng hầu đang đi theo bà cũng từng được nhiều phen thưởng thức lời pha trò vui nhộn của Abu Hátxan trong những dịp chàng được tham dự các cuộc chuyện trò thân tình giữa vua và hoàng hậu cũng sa nước mắt thương tiếc cho chàng.

Hoàng hậu Zôbêít các người hầu cùng Nuzatan Aouađat đứng như vậy hồi lâu, khăn tay đẫm nước mắt, than vãn cho cái chết giả vờ. Cuối cùng, hoàng hậu phá tan sự yên lặng. Bà bảo cô vợ góa giả:

— Con ác phụ này! Tại mày gây nên cái chết cho nó chứ gì? Tính khí đáng ghét của mày gây cho chồng mày quá nhiều phiền não, khiến nó không sống nổi chứ gì?

Nuzatan Aouađat tỏ vẻ rất buồn rầu vì lời trách của hoàng hậu. Nàng kêu lên:

— Ôi, tâu bà, sau cả thời gian có diễm phúc được hầu hạ bà, em chưa bao giờ biểu lộ điều gì khiến bà trách mắng về đức hạnh đối với người chồng mà em thương yêu đến thế. Nếu bà nghĩ như vậy thì quả em là người đàn bà đau khổ nhất trần gian. Em quý Abu Hátxan như một người đàn bà có thể quý người chồng yêu đương tha thiết; và em còn có thể thưa với bà không chút huênh hoang rằng em chiều chuộng chàng hết mức, và chàng cũng yêu đương em không kém. Em tin chắc, giá chàng còn sống, chàng đã hoàn toàn chứng thực điều đó cho em trước lệnh bà - Nhưng, tâu bà, - nàng lại tuôn nhiều nước mắt hơn - số chàng là như thế và chỉ có số phận là căn nguyên duy nhất khiến chàng qua đời mà thôi.

Thật ra, hoàng hậu Zôbêít vẫn nhận thấy cô nữ tì của mình tính tình lúc nào cũng điềm đạm, dịu dàng, nhu mì, và làm bất cứ việc gì cũng nhiệt tình như thể đấy là sở thích chứ không phải vì bổn phận. Bởi vậy, bà chẳng ngần ngại gì mà không tin lời nàng; bà liền truyền cho người giữ kho báu riêng của mình lấy một túi đựng trăm đồng tiền vàng và một tấm gấm để ban cho.

Lát sau, người giữ kho trở lại cùng túi tiền và tấm gấm giao cho Nuzatan Aouađat theo lệnh bà.

Nhận vật tặng đáng giá, nàng quỳ xuống dưới chân hoàng hậu và cảm tạ bằng những lời lẽ kính cẩn, mà trong lòng thì rất thỏa mãn vì đã thành công to. Hoàng hậu bảo:

— Thôi, hãy trở về, dùng bức gấm này làm tấm vải phủ lên quan tài chồng, và dùng số tiền này làm ma cho trọng thể, xứng đáng với nó. Sau đó, hãy kìm chế bớt nỗi đau buồn, ta sẽ trông nom đến em.

Vừa ra khỏi tầm mắt của Zôbêít, Nuzaiun Aouađat đã hớn hở lau khô nước mắt và chạy vội về báo cho Abu Hátxan rõ về vai trò rất đạt của mình.

Bước vào nhà, trông thấy chồng vẫn nằm yên trong tư thế cũ, tức là được khâm liệm ở chính giữa buồng, nàng cất tiếng cười ha hả và vừa cười vừa nói:

— Mời chàng dậy, và ra xem kết quả em đang lừa Zôbêít. Bây giờ thì ta không chết đói nữa.

Abu Hátxan lóp ngóp dậy, cũng như vợ rất vui mừng khi nhìn thấy túi tiền và tấm gấm.

Khoái chí vì đánh lừa được hoàng hậu, Nuzatan Aouađat không kìm được niềm vui. Nàng vừa cười vừa nói với chồng:

— Chưa xong đâu, em muốn bây giờ đến lượt em giả làm người chết để thử xem chàng có đủ tài khéo léo moi của hoàng đế bằng phần em vừa moi của hoàng hậu hay không.

— Thật đúng là tài đàn bà, - Abu Hátxan đáp, - thiên hạ quả là có lý khi nói rằng bao giờ họ cũng khoe khoang tài giỏi hơn đàn ông, kỳ thực họ chẳng làm được gì nên hồn nếu không có lời khuyên bảo của cánh nam nhi. Tôi là người bày ra cái trò này, chẳng nhẽ tôi lại chẳng đánh lừa được hoàng đế bằng mình hay sao! Nhưng, chúng ta chớ nên để mất thời giờ vì những lời dông dài vô ích, mình hãy giả làm người chết như tôi, rồi mình sẽ thấy tôi có thành công bằng mình hay không.

Abu Hátxan lấy vải cuộn vợ lại, đặt nằm vào chỗ của chàng lúc nãy, quay chân nàng về phía La Mêccơ, rồi ra khỏi buồng, áo quần xộc xệch, khăn đội đầu dúm dó, như một người đang có chuyện đau buồn thật sự. Trong tình trạng ấy, chàng đến với hoàng đế lúc bấy giờ đang bàn chuyện cơ mật với tể tướng Giafa cùng mẩy vị đại thần tâm phúc. Chàng đến trước điện, viên quan canh cổng biết chàng vẫn được phép tự do vào ra cung cấm, liền mở cổng. Chàng bước vào, một tay đưa khăn che mặt đề giấu những giọt nước mắt giả lã chã, tay kia đấm ngực thùm thụp, miệng kêu la như thể đang cơn đau đớn lắm.

Hoàng đế vốn quen nhìn Abu Hátxan với khuôn mặt luôn luôn tươi cười, làm cho người khác cũng vui lây, rất ngạc nhiên thấy anh chàng xuất hiện trong tình trạng âu sầu dường ấy. Vua ngừng việc cơ mật đang bàn với các quan, để hỏi chàng do đâu đau khổ vậy.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Abu Hátxan vừa giọt ngắn giọt dài vừa đáp - không thể có tai họa nào đau đớn hơn tai họa đang ập xuống đầu tôi đây. Cầu xin Thượng đế phù hộ Ngài sống lâu trên ngai vàng mãi mãi quang vinh! Nuzatan Aouađat, mà Ngài đoái thương cho phép tôi được lấy làm vợ, tưởng sẽ cùng nhau sống đến lúc đầu bạc răng long, hỡi ôi..

Thốt lên như vậy rồi, Abu Hátxan giả bộ lòng mình nghẹn ngào không tài nào nói lên lời, và òa ra khóc.

Hoàng đế hiểu chàng đến báo tin vợ đã mất; nhà vua tỏ ra cực kỳ xúc động:

— Xin thượng đế hãy rủ lòng thương xót cô bé ấy. - vua nói với giọng bồi hồi thương cảm - Nó là một nô tì tốt, hoàng hậu và ta ban cho ngươi, cốt để cho ngươi thỏa lòng mong ước, quả thật nó đáng được sống lâu hơn.

Nước mắt bất giác trào ra, vua buộc phải lấy khăn tay thấm.

Nỗi đau khổ của Abu Hátxan và những giọt nước mắt của hoàng đế làm cho tể tướng Giafa và các vị đại thần cũng mủi lòng. Họ đều khóc cho Nuzatan Aouađat chẳng may bạc phận, trong khi nàng thì đang hết sức sốt ruột không rõ chồng có làm nên chuyện hay không.

Hoàng đế cũng có cùng ý nghĩ về anh chồng như hoàng hậu về cô vợ; vua cho rằng chính chàng gây nên cái chết của cô:

— Đồ khốn nạn! - vua nói, giọng bất bình - có phải tại mày đối xử quả tồi tệ cho nên vợ mày chết hay không? Hừ, ta còn lạ gì! Lẽ ra, ít nhất mày cũng phải nể mặt hoàng hậu, người thương yêu nó hơn tất cả mọi nô tì khác của bà, và đã chịu dứt nó ra để cho mày lấy làm vợ. Ấy thế mà mày tỏ lòng biết ơn như vậy đó!

Abu Hátxan giả vờ khóc thảm thiết hơn:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, làm sao bệ hạ lại có thể thoáng có ý nghĩ rằng Abu Hatxan này, mà Ngài đã ban cho biết bao ân huệ, của cải, cùng bao nhiêu vinh dự mà kẻ này không bao giờ dám nghĩ tới, lại có thể vong ân bội nghĩa đến thế ư? Tôi yêu nàng Nuzatan Aouađat hôn thê của tôi vì đội ơn hoàng đế và còn vì biết bao phẩm giá tốt đẹp khác của nàng. Đó là nguyên nhân khiến kẻ này luôn luôn quyến luyến, trìu mến và yêu thương. Nhưng tâu hoàng đế, số phận nàng như vậy. Thượng đế không muốn cho tôi hưởng dài lâu hơn nữa hạnh phúc mà chính Ngài và hoàng hậu đã ban cho.

Tóm lại Abu Hátxan giả bộ đau thương và phiền não giỏi đến mức hoàng đế, vốn chưa bao giờ nghe có chuyện hai vợ chồng bất hòa, đâm tin lời chàng vừa nói, và cho là chàng thật sự chân thành. Tiện thể có viên quan coi kho tàng ở đấy, vua sai y vào kho lấy cho Abu Hátxan một túi đựng trăm đồng tiền vàng cùng một tấm gấm. Abu Hátxan vội quỳ xuống dưới chân vua để biểu lộ lòng cảm kích, và tạ ơn về tặng phẩm. Hoàng đế bảo chàng:

— Ngươi hãy đi theo quan coi kho: tấm gấm dùng để phủ quan tài cho người quá cố, còn số tiền để làm ma chay cho xứng đáng với vợ ngươi. Ta mong đợi ngươi biểu lộ tình yêu đối với vợ ngươi qua tang lễ này.

Abu Hátxan lại chào mà không đáp, rồi lui ra. Chàng đi theo viên quan coi ngân khố; và khi đã cầm được trong tay túi tiền cùng tấm gấm, chàng trở về nhà, tự lấy làm bằng lòng về việc mau chóng và dễ dàng nghĩ ra cách kiếm tiền để vượt qua cơn khó khăn từng gây nên cho mình biết bao lo lắng.

Nuzatan Aouađat rất mệt vì phải nằm bó giò lâu, không để cho chồng kịp nói. Vừa nghe tiếng chàng mở cửa, nàng vội chạy ra đón:

— Thế nào, - nàng hỏi - hoàng đế có dễ bị đánh lừa như hoàng hậu hay không?

Abu Hátxan đưa khoe vợ túi tiền và tấm gấm, và nói đùa:

— Mình coi đây, tôi sắm vai chàng trai âu sầu vì cái chết vờ của một người vợ khỏe mạnh, cũng chẳng kém gì nàng than khóc hờ một đức ông chồng khỏe như vâm.

Tuy nhiên, Abu Hátxan biết trò bịp hai lần của vợ chồng mình không khỏi đưa lại những hậu quả; bởi vậy, chàng cố cho vợ rõ trước tất cả những gì mà chàng nghĩ là có thể xảy đến, để hai người cùng làm cho ăn với nhau. Chàng nói thêm:

— Chúng ta càng lừa cho hoàng đế và hoàng hậu thêm phân vân, thì cuối cùng các vị càng thích thú; và có thể do hài lòng về việc giải trí đó mà ban thưởng thêm cho chúng ta chăng.

Ý kiến sau cùng này càng có sức nặng khích lệ họ đưa câu chuyện giả vờ này đi xa hết mức.

Mặc dù còn nhiều việc phải giải quyết với hội đồng cơ mật, hoàng đế sốt ruột muốn đến ngay cung hoàng hậu để chia buồn về việc cung nữ của bà qua đời. Abu Hátxan vừa lui về được một chút thì vua đứng dậy, hoãn phiên họp vào một ngày khác, tể tướng và các đại thần liền cáo từ vua và lui về.

Các quan đi khỏi, hoàng đế bảo Mêrua, viên chỉ huy các hoạn nô trong cung, là người không bao giờ rời vua nửa bước, và có mặt cả ở tất cả cuộc họp hội đồng:

— Hãy đi theo ta, cùng ta đến chia buồn với hoàng hậu về cái chết của Nuzatan Aouađat, nữ tì của bà.

Họ cùng đến tư cung của Zôbêít. Đến trước cung, vua mở hé cánh cửa và trông thấy hoàng hậu đang ngồi trên trường kỷ. Vẻ rất buồn rầu, hai mắt còn đẫm lệ.

Vua bước vào, tiến đến cạnh Zôbêit và nói:

— Hậu à, khỏi phải nói ta chân thành chia sẻ nỗi phiền muộn của hậu, bởi vì hậu chẳng còn lạ gì ta cũng thông cảm những gì làm hậu buồn phiền, cũng như cùng vui những gì làm hậu thích thú; nhưng chúng ta đều là người trần. Thượng đế cho sống thì được sống, khi Thượng đế không muốn cho sống nữa thì phải chết thôi. Nuzatan Aouađat, nô tì trung thành của hậu, quả là có nhiều phẩm cách xứng đáng được hậu tin yêu, và ta rất tán thưởng việc hậu đãi nó sau khi nó qua đời. Tuy nhiên, xin hậu nhớ rằng, dù có tiếc thương đến đâu cũng không thể sống lại được nữa; bởi vậy, nếu hậu nghe lời ta và thương yêu ta, thì xin hậu hãy khuây khỏa, hãy bảo trọng tấm thân ngàn vàng, nó là tất cả hạnh phúc của ta.

Nếu hoàng hậu rung cảm trước tình cảm mặn nồng của vua qua lời khuyên giải ấy, thì bà rất đỗi ngạc nhiên nghe vua nói Nuzatan Auoađat chết, là điều bà không chút chờ đợi. Tin ấy làm bà kinh ngạc đến lặng người đi một chốc bởi vì nó hoàn toàn trái ngược với tin bà vừa biết. Cuối cùng, trấn tĩnh lại, bà đáp, giọng hãy còn ngạc nhiên:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, em rất xúc động trước tình cảm đằm thắm Ngài dành cho em, nhưng xin cho phép em được tâu rằng em không hiểu tí gì về tin Ngài nói đến cái chết của con nô tì của em, nó hoàn toàn khỏe mạnh mà. Xin Thượng đế che chở cho Ngài và cho em! Nếu Ngài đang thấy em buồn, chính là bởi cái chết của Abu Hátxan, chồng nó, người được hoàng đế sủng ái, mà em cũng mến như Ngài mến nó, và như Ngài giới thiệu, thỉnh thoảng nó cũng mua vui cho cả em. Nhưng tâu hoàng đế, em lấy làm lạ sao sau nhiều lần Ngài nói với em là Ngài rất thích có Abu Hátxan bên cạnh, thế mà nó vừa chết, Ngài đã tỏ ra dửng dưng và lãng quên nhanh đến vậy? Em càng ngạc nhiên hơn nữa khi thấy Ngài lại cho hay con nô tì của em chết chứ không phải chồng nó.

Hoàng đế hoàn toàn tin chắc mình biết rõ cái chết của nô tì, và có căn cứ để tin như vậy lắm bởi vì chính vua mắt thấy tai nghe, liền phá ra cười và nhún vai khi nghe hoàng hậu nói. Vua quay lại hỏi viên chỉ huy hoạn nô:

— Mêrua, ngươi nghĩ sao về ý kiến của hoàng hậu? Có đúng là các bà đôi khi có những sự đãng trí lạ kỳ, khó khăn lắm mới tha thứ được? Bởi vì nói gọn lại, chính ngươi cũng vừa được mắt thấy tai nghe như ta đó thôi.

Rồi quay lại hoàng hậu, vua nói tiếp:

— Xin hậu thôi đừng khóc cho Abu Hátxan nữa nó khỏe mạnh mà. Xin hãy thương khóc cho đứa nô tì thân thiết của hậu; vừa lúc nãy đây, chồng nó vừa đến cung ta, khóc lóc sầu não trông đến thương hại, báo cho ta biết vợ nó đã qua đời. Ta đã sai cho nó một trăm đồng vàng và một tấm gấm để an ủi và giúp nó làm ma cho vợ. Lão Mêrua kia đã chứng kiến tất cả, y có thể tâu với hậu đúng hệt như lời ta nói.

Hoàng hậu không tin vua nói chuyện nghiêm trang mà cho là vua muốn trêu mình. Bà đáp:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cho dù Ngài hay đùa cợt, em vẫn tâu với Ngài bây giờ không phải là lúc làm như vậy: điều em vừa thưa là cực kỳ nghiêm chỉnh. Không có chuyện con nô tì của em mất, mà là Abu Hátxan, chồng nó, mà em đang thương hại, và ngài cũng cần thương hại nó như em.

— Còn tôi, thưa bà, - hoàng đế lại nói, giọng cực kỳ nghiêm trang - tôi hoàn toàn không đùa cợt mà nói: bà nhầm rồi. Chính Nuzatan Aouađat mới chết, còn Abu Hátxan thì còn sống và rất khỏe mạnh.

Câu nói khô khan của hoàng đế chạm lòng tự ái của Zôbêít. Bà nghiêm giọng đáp:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cầu xin Thượng đế chớ để Ngài nhầm lẫn lâu như vậy! Ngài làm em nghĩ rằng ngọc thể đang không được bình thường. Xin cho phép em được lặp lại một lần nữa rằng chính Abu Hátxan mới chết, còn Nuzatan Aouađat nô tì của em thì đang khỏe mạnh. Nó vừa ra khỏi đây chưa được hơn một giờ đồng hồ. Nó đến đây sầu não, bộ điệu thảm thương đến làm em sa nước mắt, cho dù chưa kịp nhìn nó vừa nức nở vừa thưa việc gì khiến nó buồn phiền. Tất cả bọn hầu ở đây đều cùng sa nước mắt như em, chúng nó có thể quả quyết và chứng thực với Ngài chuyện đó. Chúng nó cũng có thể tâu Ngài rằng em vừa ban cho con bé một trăm đồng tiền vàng cùng một tấm gấm; nỗi đau khổ mà Ngài nhận thấy ở mặt em khi Ngài vào đây là do cái chết của chồng nó, cũng như vẻ mặt thiểu não của nó gây nên. Em đang định đến chia buồn với Ngài, thì vừa lúc ấy Ngài đến.

Nghe Zôbêít nói, hoàng đế phá ra cười ha hả:

— Thật đúng là một sự ngoan cố kỳ lạ, thưa bà. Còn tôi thì tôi xin nói - lấy lại nghiêm trang, vua tiếp - rằng chính Nuzatan Aouađat là người chết.

— Không, tâu hoàng đế, người chết chính là Abu Hátxan - hoàng hậu cãi lại ngay lập tức, và cũng không kém phần trang nghiêm - Ngài không thể làm cho em nhầm lẫn đâu được.

Hoàng đế nổi nóng vừa ngồi xuống trường kỷ khá xa hoàng hậu, và bảo Mêrua:

— Ngươi hãy đi xem thử ai là người mới chết, rồi về trình ta rõ ngay tức khắc. Mặc dù ta cầm chắc là Nuzatan Aouađat vừa chết, ta thà dùng cách này hơn là cứ phân trần mãi về một điều ta đã hoàn toàn nắm vững.

Hoàng đế chưa dứt lời, Mêrua đã ra đi. Vua quay lại nói tiếp với Zôbêít:

— Lát nữa sẽ thấy, bà và tôi ai có lý.

— Em thì em tin rằng lẽ phải thuộc về em, rồi tự Ngài sẽ thấy chính Abu Hátxan là người mới chết, đúng như lời em.

— Còn tôi, tôi quả quyết người mới chết là Nuzatan Aouađat đến mức đánh cuộc với bà bất cứ thứ gì bà muốn, rằng con bé ấy không còn nữa còn Abu Hátxan. vẫn khỏe mạnh.

— Xin ngài đừng tưởng nói vậy thì em tin, em nhận lời đánh cuộc - hoàng hậu cãi lại - Em chắc chắn về cái chết của Abu Hátxan đến mức em có thể đặt cuộc thứ gì quý báu nhất mà Ngài muốn, đổi lấy bất cứ vật gì ít giá trị nhất cũng được. Ngài muốn, đổi lấy bất cứ vật những gì em thích thứ gì hơn cả, vậy xin tùy Ngài cứ chọn đi và đề nghị: em sẽ chấp nhận, cho dù kết quả đối với em thế nào chăng nữa.

Hoàng đế nghe vậy liền nói:

— Đã thế thì ta cuộc Vườn ngự uyển của ta đánh đổi lấy Cung hội họa của bà, hai thứ cùng giá trị ngang nhau.

Zôbêít đáp:

— Cái chính không phải ở chỗ cái vườn của hoàng đế quý hơn cung của em hay không, chúng ta không bàn về chuyện ấy. Cái chính là Ngài đã lựa chọn thứ em thích hơn cả đổi lấy một thứ của Ngài; em chấp nhận. Thế là chúng ta đồng ý đánh cuộc rồi nhé. Xin Thượng đế chứng giám; em chẳng dám nuốt lời.

Hoàng đế cũng thề như vậy, và hai người im lặng, chờ Mêrua quay trở lại xem sao.

Trong khi hoàng đế cùng hoàng hậu sôi nổi cãi nhau về việc giữa Abu Hátxan và Nuzatan Aouađat ai mới đúng là người chết, thì Abu Hátxan đã dự kiến được thế nào vua và hoàng hậu cũng tranh cãi về việc đó, rất chú ý theo dõi xem điều gì sẽ xẩy ra. Đang ngồi bàn bạc với vợ trong nhà, nhìn qua bức mành, thấy Mêrua từ xa đi lại, chàng hiểu ngay y được sai tới đây nhằm mục đích gì. Chàng liền bảo vợ mau giả làm người chết một lần nữa, như đã thỏa thuận, và chớ để mất thì giờ.

Quả nhiên, thời gian gấp rút tất cả những gì Abu Hátxan có thể làm kịp, là bọc vợ lại, đặt nằm xuống rồi phủ tấm gấm hoàng đế vừa ban cho lên trên. Sau đó, chàng mở cửa, và mặt mày sầu não, khăn tay bưng mắt, đến ngồi ở phía đầu người quá cố giả vờ.

Vừa xong thì Mêrua đã bước vào buồng. Cảnh tang vừa nhìn thấy đã làm cho y vui ngầm, khi nghĩ tới điều hoàng đế giao phó. Vừa trông thấy y. Abu Hátxan đã bước ra, kính cẩn hôn tay y, rồi thở dài não nuột:

— Thưa ngài, ngài đến thăm giữa lúc tôi đang hết sức đau buồn chưa từng có vì cái tang nhà tôi, Nuzatan Aouađat, người mà ngài đã từng chiếu cố ban thưởng nhiều lần.

Nghe nói, Mêrua xúc động, và cũng không cầm được vài giọt nước mắt tiếc thương người quá cố. Y khẽ kéo tấm gấm phủ để xem mặt người chết, và đặt lại ngay sau khi nhìn thoáng qua:

— Trên trời chỉ có một Thượng đế mà thôi - y thở dài nói - Tất cả chúng ta đều phải tuân phục ý muốn của Người; đã là người trần thì chúng ta ai chẳng có lúc trở về cõi bên kia. Nuzatan Aouađat, em gái hiền của ta ơi, số phận cô ngắn ngùi quá, cầu xin Thượng đế thương xót vong hồn cô!

Y quay lại phía Abu Hátxan, đang òa ra khóc, và nói tiếp:

— Chẳng phải không có lý do khi người ta bảo rằng: đàn bà có những lúc đãng trí không thể nào tha thứ được. Hoàng hậu Zôbêít, chủ nhân của ta tốt như vậy đấy, thế mà cũng lâm vào trường hợp này. Bà muốn quả quyết với hoàng đế rằng chính anh chứ không phải vợ anh vừa mất, và hoàng đế đã tìm mọi cách và hết sức nghiêm trang, làm cho bà tin điều ngược lại, thế mà vẫn không sao thuyết phục được bà. Ngài còn đưa tôi ra làm nhân chứng để xác nhận sự thật này, bởi vì như anh đã biết, tôi có mặt lúc anh đến báo tin buồn cho hoàng đế rõ; mặc dù vậy cũng chẳng có kết quả gì hơn hai vị đều khăng khăng những điều trái ngược có lẽ chẳng bao giờ đi đến kết thúc, nếu hoàng đê không nghĩ ra cách sai tôi tới thăm anh để hiểu rõ sự thật hơn nữa, và lấy đó thuyết phục hoàng hậu. Nhưng tôi vẫn lo không thành công; vì đàn bà mỗi khi đã có định kiến về một việc gì thì ta có tìm cách nào đi nữa cũng không thể làm cho họ bớt cố chấp mà nhìn nhận lẽ phải.

— Cầu mong Thượng đế phù hộ Đấng thống lĩnh các tín đồ luôn luôn sáng suốt, anh minh! - Abu Hátxan lại nói, nước mắt vẫn rơi lã chã và giọng vẫn nghẹn ngào, - Ngài đã thấy tận mắt sự tình, tôi đâu dám tâu sai với hoàng đế. Lạy trời, giá mà tôi có được cái may là không phải đến báo với Người một tin buồn rầu đau xót đến vậy! Than ôi! Làm sao có thể diễn tả nổi sự tổn thất không có gì bù đắp được này của tôi!

— Quả đúng như vậy, - Mêrua nói - ta có thể bảo đảm với bạn rằng ta cảm thông sâu sắc nỗi buồn của bạn; nhưng xin kiềm chế, chớ có bi thương quá đỗi. Rất tiếc là ta phải từ giã bạn để về tâu lại với hoàng đế, nhưng xin chớ đưa linh cữu đi trước khi ta trở lại, vì ta muốn tham dự lễ mai táng và cầu nguyện cho cô em ta.

Mêrua ra về, Abu Hátxan tiễn đến cổng còn tạ từ là mình không đáng được vinh dự quan chỉ huy hoạn nô đến dự lễ tang. Sợ Mêrua nhỡ có quay lại bảo thêm điều gì, chàng đứng nhìn theo một lúc cho đến khi đi khá xa mời trở vào nhà, tháo cho vợ những thứ đang cuộn chặt người nàng:

— Ấy thế là thêm một màn kịch mới nữa, nhưng ta tin rằng đây chưa phải là màn cuối cùng; chắc chắn hoàng hậu chẳng chịu nghe lời Mêrua tâu trình đâu, ngược lại, bà chế giễu nữa là khác: bà có quá nhiều lý do vững chắc để không tin lời y. Vậy chúng ta còn phải chờ một việc quan trọng nữa sẽ xảy ra.

Trong khi chàng nói, Nuzatan Aouađat đã kịp mặc lại quần áo. Hai vợ chồng lại đến ngồi trên chiếc ghế dài cạnh bức mành, để quan sát sự tình.

Trong lúc ấy Mêrua đến cung hoàng hậu. Vừa bước vào vừa vỗ tay cười như thể một người đang có tin vui muốn báo.

Đương nhiên hoàng đế đang sốt ruột: vua muốn mau chóng làm sáng tỏ vụ này; hơn nữa còn bị chạm tự ái bởi lời thách thức của hoàng hậu, vì vậy vừa trông thấy Mêrua, vua đã quát:

— Tên nô lệ khốn khổ! Bây giờ có phải lúc cười đâu! Sao mày im thin thít thế? Hãy mạnh dạn nói đi, ai chết, thằng chồng hay con vợ nào?

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Mêrua vội lấy lại vẻ nghiêm trang và đáp - quả là Nuzatan Aouađat chết, còn Abu Hátxan thì vẫn âu sầu như lúc nãy, khi nó đến tâu Ngài.

Không để cho Mêrua kịp nói tiếp, hoàng đế ngắt lời “Tin hay quá!”, và cất tiếng cười ha hả.

— Một lát trước đây - vua nói - hoàng hậu chủ nhân của ngươi, còn sở hữu Cung hội họa, nay thì nó đã trở thành sở hữu của ta rồi. Lúc ngươi đi, chúng ta đã đánh cuộc cái cung ấy đổi lấy Vườn ngự uyển của ta; thế là ngươi mang đến cho ta một điều thú vị lớn, ta sẽ nhớ trọng thưởng ngươi. Nhưng thôi giữ việc ấy lại, hãy kể cho ta nghe chi tiết. Những gì ngươi trông thấy.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, Mêrua kể - vừa đến nhà Abu Hátxan, tôi vào luôn phòng hắn ta, bỏ ngỏ; tôi thấy hắn ta đang rất sầu não và than khóc vợ vừa mới qua đời. Hắn ngồi ở đằng đầu người quá cố, thi hài đặt chính giữa nhà, chân quay về hướng thánh địa La Mếchcơ và trên phủ tấm gấm mà hồi nãy Ngài vừa ban cho hắn. Sau khi ngỏ lời chia buồn, tôi tới gần, nhấc tấm gấm ở phía đằng đầu, và nhận ra đúng Nuzatan Aouađat mặt cô ta đã phủ lên, trông khác hẳn. Tôi cố sức khuyên giải Abu Hátxan. Trước khi ra về, tôi còn dặn hắn ta rằng tôi muốn tham dự lễ mai táng, xin hãy chờ, chớ có mang thi hài đi bởi vì tôi còn quay trở lại. Tâu bệ hạ, đấy là tất cả những gì tôi có thể tường trình về việc thi hành mệnh lệnh Ngài truyền.

Mêrua dứt lời, hoàng đế cười thỏa thuê:

— Ta có đòi hỏi ngươi làm gì hơn thế đâu, ta rất hài lòng về sự chuẩn xác của ngươi.

Rồi quay về phía hoàng hậu, vua nói:

— Nào, thưa bà, bà có gì nói thêm về sự thật hiển nhiên như vậy không? Bà có còn tin rằng Nuzatan Aouađat vẫn còn sống và Abu Hátxan thì đã chết, hay là vẫn không chịu thừa nhận rằng bà đã thua.

Hoàng hậu Zôbêít hoàn toàn không tin Mêrua: đúng sự thật. Bà nói:

— Bệ hạ nghĩ rằng em tin lời tên nô lệ kia ư? Nó là một đứa xấc láo không hiểu điều mình nói. Em không mù cũng chẳng phải ngớ ngẩn, chính mắt nhìn thấy Nuzatan Aouađat cực kỳ ảo não. Chính em hỏi chuyện nó, và nghe rõ chính miệng nó nói chồng nó vừa qua đời.

— Tâu hoàng hậu, - Mêrua nói, - tôi xin lấy những gì là thiêng liêng nhất trong đời tôi mà thưa rằng, Nuzatan Aouađat đã chết và Abu Hátxan còn sống.

— Mày nói dối, tên nô lệ hèn hạ đáng khinh kia, - Zôbêít giận dữ đáp - lát nữa ta sẽ làm cho mày trơ mắt ếch ra.

Lập tức bà vỗ tay gọi, bọn người hầu đến ngay rất đông. Bà bảo:

— Chúng mày hãy vào tất cả đây, và nói ta nghe sự thật. Ai là người vừa đến nói chuyện với ta lúc nãy, một chốc trước khi Đấng thống lĩnh các tín đồ tới?

Tất cả cung nhân đều đáp ấy là cô Nuzatan Aouađat tội nghiệp đang rầu rĩ. Bà lại hỏi người giữ kho tàng của mình:

— Còn cô, ta đã ra lệnh cho cô làm gì trước khi nó ra về?

— Thưa bà, theo lệnh của bà truyền, em đã lấy cho Nuzatan Aouađat một túi đựng trăm đồng tiền vàng cùng một tấm gấm, và chị ấy đã nhận mang đi.

Thế là hoàng hậu quay lại nói Mêrua, vẻ cực kỳ phẫn nộ:

— Thế nào, tên khốn nạn, tên nô lệ lếu láo, mày nói sao sau khi nghe những lời vừa rồi? Bây giờ mày cho rằng ta nên tin ai, ta nên nghe lời mày hay nghe lời cô giữ kho của ta, của các cung nữ khác và của bản thân ta nữa?

Mêrua không thiếu lý lẽ cãi lại hoàng hậu; nhưng sợ còn làm bà nổi nóng thêm nữa, y dành nhịn nhục, đứng im thin thít, mặc dù, với những chứng cớ y có được, trong lòng y vẫn quả quyết chính Nuzatan Aouađat mới đúng là người chết.

Trong khi hoàng hậu dồn dập truy Mêrua, hoàng đế lắng nghe những chứng cứ hai bên cùng đưa ra, bên nào cũng cho mình là phải. Vua vẫn tin chắc điều trái ngược với hoàng hậu, vì không những tự mình đã nói chuyện với Abu Hátxan, mà còn vì có thêm những bằng chứng Mêrua vừa mang lại. Vua cười thích thú khi thấy bà nổi nóng như vậy với viên chỉ huy hoạn nô.

Vua nói với Zôbêít:

— Bà ạ, tôi lặp lại một lần nữa câu nói không biết của ai, rằng phụ nữ thỉnh thoảng có những cơn đãng trí, nhưng xin phép bà cho tôi nói chính bà đang làm sáng tỏ câu nói đó là đúng. Mêrua vừa từ nhà Abu Hátxan, đến đây ngay tức thì, nó tâu với bà là tự mắt nó trông thấy Nuzatan Aouađat chết nằm ở giữa nhà, còn Abu Hátxan sống, ngồi bên cạnh người quá cố, thế mà bất chấp bằng chứng của nó, bằng chứng không thể nào bài bác một cách thỏa đáng, bà vẫn một mực không tin. Đó là điều tôi không thể nào hiểu nổi.

Zôbêít vẫn không chịu:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - bà nói - xin bệ hạ tha thứ cho nếu em tỏ ý nghi ngờ ngài thấy rõ Ngài với Mêrua cố làm cho em buồn bực đến mức không thể kiên nhẫn được nữa; em nhận thấy lời Mêrua tâu Ngài vừa rồi là một lời tâu đã được bàn trước. Vậy xin phép Ngài cho phép em cũng được cử một người nào đó của em đến nhà Abu Hatxan xem có đúng là em nhầm hay không.

Được hoàng đế bằng lòng, hoàng hậu cử bà vú nuôi của mình đi làm nhiệm vụ quan trọng đó. Đó là một người đàn bà cao tuổi, đã từng sống với Zôbêít từ ngày bà con thơ ấu, vừa lúc ấy cũng đang có mặt trong phòng cùng các cung nữ khác. Zôbêit nói với bà:

— Vú già ơi, vú hãy đến nhà Abu Hátxan, hay đúng hơn là đến nhà Nuzatan Aouađat, bởi vì Abu Hátxan đã chết. Vú đã thấy rồi đó, cuộc tranh cãi giữa tôi với Đấng thống lĩnh các tín đồ và Mêrua; chẳng cần phải nói với vú nhiều hơn nữa: vú hãy vì tôi làm sáng tỏ mọi sự; nếu vú mang tin tốt về, thì sẽ có tặng thưởng cho vú. Vú hãy đi nhanh lên, và trở lại đây ngay tức khắc.

Bà vú già ra đi. Hoàng đế rất vui vì đang không chỉ thấy hoàng hậu lâm vào cảnh bối rối. Nhưng Mêrua lại cực kỳ buồn rầu thấy hoàng hậu nổi trận lôi đình đối với mình ghê như vậy; y muốn tìm cách làm cho bà nguôi giận, nhất là làm cho cả hoàng đế lẫn hoàng hậu đều hài lòng. Bởi vậy, y rất mừng, khi thấy hoàng hậu quyết định sai bà vú già đến nhà Abu Hátxan: y hoàn toàn tin chắc là lời vú về trình sẽ ăn khớp với lời tâu của y, và qua đó mà thanh minh cho y; làm cho y vẫn được lòng của hoàng hậu.

Trong thời gian ấy, Abu Hátxan vẫn ngồi canh sau bức mành. Vừa trông thấy bà vú nuôi Zôbêít từ xa. chàng vội gọi vợ, và không chút phải tính toán xem nên làm gì, chàng nói:

— Kìa, bà vú già của hoàng hậu đang đến tìm hiểu sự thật kìa; bây giờ đến lượt tôi giả chết một lần nữa.

Mọi việc đã sắp đặt sẵn. Nuzatan Aouađat mau chóng cuộn vải vào người Abu Hátxan, ném tấm gấm Zôbêít vừa cho lên, rồi đặt chiếc khăn đội đầu lên mặt chồng. Bà vú già sốt sắng vì nhiệm vụ, rảo bước khá gấp. Vào trong nhà, bà trông thấy Nuzatan Aouađat ngồi ở đằng đầu Abu Hátxan, tóc rối bù, nước mắt ròng ròng, miệng khóc than, còn tay thì vả vào má và đấm ngực thùm thụp.

Bà đến gần người vợ góa hờ và nói, vẻ mặt rất buồn bã:

— Cô Nuzatan Aouađat thân mến, không phải già đến đây để quấy rầy cô đang lúc đau khổ hoặc ngăn cản cô chớ nên khóc thương người chồng mà cô từng thương yêu biết mấy.

— Ôi mẹ hiền của con ơi, - người vợ góa giả thảm thiết ngắt lời bà - mẹ thấy đấy, hôm nay con khốn khổ và bất hạnh biết chừng nào, vì anh Abu Hátxan thân yêu của con không còn nữa, anh Abu mà hoàng hậu Zôbêít, chủ nhân quý yêu của con cũng như của mẹ, đã cùng Đấng thống lĩnh các tín đồ cho con lấy làm chồng. Ôi Abu Hátxan anh ơi! em đã làm gì khiến anh nỡ bỏ em ra đi đột ngột vậy? Có phải em bao giờ cũng chiều chuộng, cũng làm theo ý muốn của anh hơn là ý em sao? Than ôi! thân phận con Nuzatan Aouađat đáng thương này rồi sẽ ra sao?

Bà vú già cực kỳ ngạc nhiên khi nhìn thấy cảnh trái ngược với điều viên trưởng hoạn nô tâu cùng hoàng đế. Bà đưa hai tay lên trời mà kêu:

— Thằng mọi đen Mêrua kia thật đáng cho trời đánh, nó đã gây nên sự bất hòa nghiêm trọng giữa bà chủ hiền từ của ta với Đấng thống lĩnh các tín đồ, bằng một sự dối trá quá quắt. Con ạ - bà nói với Nuzatan Aouađat - già phải nói thật cho con biết sự độc ác và trí trá của tên Mêrua xấu xa ấy, hắn đã cả gan quả quyết một cách vô liêm sỉ với chủ nhân chúng ta, rằng con đã qua đời còn Abu Hátxan thì còn sổng!

— Hỡi ôi, thưa mẹ hiền từ của con, - Nuzatan Aouađat vội thốt lên - giá mà trời cho được như vậy! Thì con đã không phải đau khổ như mẹ thấy đây, con đã không phải thương khóc một người chồng xiết bao yêu quý.

Nói xong những lời ấy, nàng khóc như mưa, và càng cất cao giọng than vãn càng tỏ vẻ sầu não hơn nữa.

Bà vú già xúc động vì những giọt nước mắt của người vợ, đến ngồi cạnh cô, và cũng tuôn nước mắt. Bất giác bà xích lại gần đầu của Abu Hátxan, và nhấc chiếc khăn lên một tí để lộ mặt cho bà nhận xem ai.

— Ôi cậu Abu Hátxan đáng thương! - bà vội đắp mặt người chết lại ngay - già cầu xin Thượng đế thương xót vong linh cậu. Thôi từ biệt, con gái yêu của già, giá được phép ngồi đây với con lâu hơn nữa, thì già rất vui lòng; nhưng già không thể nấn ná, bổn phận của già là mau mau trở về giải thoát cho nữ chủ nhân của chúng ta khỏi nỗi lo âu phiền muộn mà tên mọi đen xấu xa ấy đã gây nên do một sự dối trá vô liêm sỉ; ai lại như nó, dám quả quyết và thề thốt rằng em đã qua đời.

Bà vú già vừa ra khỏi và khép cửa lại. Nuzatan Aouađat biết chắc bà không quay trở lại vì mải vội về gặp hoàng hậu, liền lau nước mắt, tháo gỡ cho chồng vải vóc cuộn quanh người, rồi cả hai lại đến ngồi vào chỗ cũ trên trường kỷ, sát bức mành, bình thản chờ đợi trò đùa này kết thúc; và sẵn sàng xoay xở có việc gì rối rắm nữa sẽ xảy ra.

Trong khi đó, mặc dù cao tuổi, bà vú già quay trở lại, còn rảo bước hơn cả lúc tới đây. Nỗi vui được báo cho hoàng hậu tin hay, cộng với niềm hy vọng được, trọng thưởng, thúc đẩy bà đi nhanh. Bước vào phòng hoàng hậu, miệng thở không ra hơi, bà thật thà kể lại với Zôbêít tất cả những gì vừa thấy.

Zôbêít nghe người vú già thuật chuyện với niềm thích thú không che giấu; bà vừa dứt lời, hoàng hậu đã nói, giọng đắc thắng:

— Vậy thì vú hãy thuật lại đầu đuôi câu chuyện với Đấng thống lĩnh các tín đồ, Người đang coi chúng ta như những kẻ mất trí khôn, và qua đó làm như thể chúng ta là những người không ngoan đạo, không có lòng kính sợ Thượng đế chút nào. Vú cũng nên để cho tên nô lệ độc ác kia, nghe nữa, nó đã láo xược dám bảo vệ một điều không có thực, một điều ta biết chắc hơn nó nhiều.

Mêrua đang chờ đợi chuyến đi và lời tâu của bà vú sẽ thuận lợi cho mình, y rất buồn phiền khi thấy kết quả ngược lại. Hơn nữa, lòng tự ái của y bị chạm vì cơn thịnh nộ của hoàng hậu về một việc mà y tự cho là mình sẽ nắm chắc mười mươi. Bởi vậy, y cũng mừng sẽ có dịp đôi co với bà vú, hơn là cãi lời Zôbêít mà y không dám, vì sợ phạm thượng. Chẳng nể nang gì, y bảo bà vú:

— Mụ già sún kia, mụ là một con nói dối; sự thật hoàn toàn không phải như lời mụ nói; chính mắt ta vừa trông thấy Nuzatan Aouađat chết nằm thẳng cẳng giữa nhà.

— Chính mày mới nói dối, một tên nói dối vô liêm sỉ! - bà vú xỉ vả, - tại sao mày dám ăn không nói có. chính tao vừa ra khỏi nhà Abu Hátxan, tao vừa thấy nó nằm chết giữa nhà, và tao cũng vừa tạm biệt vợ nó hoàn toàn mạnh khỏe!

— Ta không phải là người trí trá, chính mụ mới là kẻ hòng làm cho chúng ta nhầm lẫn.

— Trước mặt hoàng đế và hoàng hậu mà mày dám cãi lại ta như vậy thì thật là mặt dày mày dạn, ta, người vừa chính mắt nhìn thấy sự thật và vừa tâu trình.

— Vú già ạ, tốt hơn là mụ nên câm miệng; mụ lẩm cẩm rồi.

Zôbêít không chịu nổi sự thất kính của Mêrua, trước mặt bà mà dám xỉ vả bà vú nuôi của bà không chút nể vì. Bởi vậy, không để cho bà vú kịp đối đáp lời nhục mạ cay chua ấy, bà nói với hoàng đế:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, em xin Ngài trừng trị tên hỗn xược này, không những nó dám láo với em mà cả với Ngài đấy.

Quá giận và bực, bà nghẹn lời không thể nói nhiều hơn.

Hoàng đế nghe hai bên đối chất, thấy cũng khó xử trí thật; vua suy nghĩ nhiều mà chẳng hiểu ra sao về những sự trái ngược, về phần mình, hoàng hậu cũng như Mêrua, bà vú già và mọi cung nhân khác đang có mặt lúc ấy, đều im lặng, không biết nên tin thế nào câu chuyện này. Cuối cùng hoàng đế cất lời, nói với hoàng hậu:

— Hậu à, ta thấy chúng ta đều là những người nói dối, trước hết là ta, rồi cả Mêrua, cả vú già ít ra thì cũng không ai đáng tin hơn ai. Như vậy, chỉ có cách là chúng ta cùng đứng dậy và đi đến tận nơi xem thực hư thế nào. Ta không thấy có cách nào khác để sáng tỏ những điều ngờ vực, cho đỡ mệt óc.

Vừa nói, hoàng đế vừa đứng dậy, hoàng hậu theo sau. Mêrua vội vã bước lên trước mở cửa. Y nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi rất vui mừng được Ngài quyết định như vậy; và tôi sẽ mừng vui hơn nữa khi được chỉ cho vú già thấy không phải vú đã lẩm cẩm mà điều vú ấy tâu với hoàng đế đều không đúng sự thật, bởi vì lời nói ấy không may làm cho nữ chủ nhân hiền từ của tôi không hài lòng.

Bà vú già không chịu thua:

— Câm đi, đồ mặt đen như quạ, ở đây ngoài mày ra, chẳng có ai lẩm cẩm.

Hoàng hậu bị Mêrua xúc phạm sâu sắc, không chịu để cho y trở lại tấn công bà vú nuôi của mình. Bà bênh vú:

— Tên nô lệ độc ác kia, cho mày nói gì thì nói. Ta vẫn cho là vú già của ta nói sự thật, còn mày, ta coi mày như một tên nói dối.

— Tâu bà, - Mêrua đáp - nếu vú già thật quả quyết là Nuzatan Aouađat sống còn Abu Hátxan chết, thì vú hãy đánh cuộc với tôi, chắc vú chẳng dám đâu.

Bà vú già đối đáp ngay:

— Ta dám lắm chứ, nào, đánh cuộc! Thử xem mày có dám rút lui lời thách hay không.

Mêrua không rút lui, thế là họ đánh cuộc trước mặt hoàng đế và hoàng hậu, ai thua thì mất một tấm gấm vàng thêu hoa bạc, và người được cuộc tùy ý chọn.

Ngôi nhà hoàng đế và hoàng hậu tuy có hơi xa, nhưng đối điện với nơi vợ chồng Abu Hatxan ở. Vừa trông thấy hai người, có Mêrua đi trước và theo sau là bà vú già cùng cả một đám cung nhân, chàng vội bảo cho vợ rằng không nghi ngờ gì nữa, họ sắp được vinh dự đón tiếp vua cùng hoàng hậu đến thăm. Mặc dù đã được chồng cho biết trước việc này có thể xảy ra, nàng vẫn rất kinh sợ:

— Làm thế nào bây giờ? Chết chúng ta rồi!

— Chẳng chết đâu, - Abu Hátxan đáp, sắc mặt không hề thay đổi - mình đừng sợ, mình đã quên điều tôi dặn rồi chăng? Chúng ta chỉ có việc giả chết, cả mình và tôi, như đã thỏa thuận, rồi mình sẽ thấy mọi việc đều tốt lành. Họ đi đủng đỉnh như vậy, ta kịp sửa soạn xong đâu vào đấy họ mới đến nhà.

Quả vậy, hai vợ chồng Abu Hátxan lấy vải cuộn vào mình cho thật chỉnh, nằm dài ra giữa nhà, bên cạnh nhau, mỗi người đắp một tấm gấm, rồi ung dung chờ đợi đoàn khách đến thăm.

Cuối cùng đoàn khách vừa tới nơi. Mêrua đã lên trước tự động mở cửa. Hoàng đế và hoàng hậu bước vào, theo sau đủ cả đoàn người hầu. Trông thấy cảnh tang tóc bày ra trước mắt, mọi người đều rất ngạc nhiên và cùng đứng im như phỗng. Chẳng biết nói thế nào trước hiện tượng lạ lùng này. Cuối cùng Zôbêit cất lời. Bà nói với hoàng đế:

— Than ôi! cả hai đều chết cả! - Bà nhìn hoàng đế cùng Mêrua và nói tiếp. - Các người cứ khăng khăng làm cho tôi tin là con nô tì thân thiết của tôi chết, và thế là nó chết thật, chắc hẳn do quá thương tiếc chồng.

Hoàng đế đáp:

— Thưa bà, đúng hơn bà nên nói là Nuzatan Aouađat chết trước, rồi đến lượt Abu Hátxan chết theo, vì đau khổ do vợ qua đời; như vậy, chúng ta nhất trí rằng bà đã thua cuộc, và cái Cung hội họa của bà thế là thuộc đứt về ta.

Hoàng hậu hăng tiết vì câu nói của vua. Bà đáp:

— Còn em, em nói rằng bệ hạ đã thua cuộc, và Vườn ngự uyển của Ngài thuộc về em, Abu Hátxan chết trước, bởi vì bà vú nuôi em đã tâu với Ngài cũng như với em, rằng vú nhìn thấy cô vợ còn sống đang than khóc ông chồng chết mà.

Hoàng đế và hoàng hậu tranh chấp, kéo theo Mêrua cùng bà vú già; hai người này cũng đánh cuộc và người nào cũng muốn cho là mình được. Cuộc tranh cãi hăng lên; viên chỉ huy hoạn nô và bà vú già sắp đi đến chỗ to tiếng nhục mạ lẫn nhau.

Cuối cùng hoàng đế suy nghĩ về tất cả những gì đã xảy ra, hoàng đế ngầm thấy rằng hoàng hậu không kém lý lẽ hơn mình, khi khẳng định bà được cuộc. Vua rất phiền lòng vì không tìm ra được sự thật trong chuyện này, liền tiến tới gần hai người chết và ngồi xuống đằng đầu, cố suy nghĩ cách cho mình thắng cuộc hậu. Lát sau, vua thốt lên:

— Nói thật, ta thề có trời đất chứng giám, là ta thưởng một nghìn đồng vàng cho người nào nói được với ta, trong hai kẻ nằm kia, ai là người chết trước.

Hoàng đế chưa dứt lời, đã nghe từ bên dưới tấm gấm đắp xác Abu Hátxan, một giọng kêu to:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, chính tôi là kẻ chết trước xin hệ hạ hãy cho tôi nghìn đồng vàng.

Cùng một lúc, vua thấy Abu Hátxan lồm cồm bò dậy phủ phục dưới chân mình, cô vợ cũng hất tung vải liệm, lại còn trùm tấm gấm vào người cho hợp lẽ, mới đến quỳ dưới chân Zôbêít. Nhưng bà đã thét lên một tiếng làm cho những người chung quanh cũng khiếp đảm. Qua cơn sợ hãi, hoàng hậu vui mừng khôn xiết thấy người nô tì thân mến của mình sống lại, đúng vào lúc bà đang tuyệt vọng nhìn thấy cô nằm chết. Bà kêu lên:

— Ôi ranh con này, mày làm ta khổ biết bao vì thương tiếc mày. Nhưng thôi, ta sẵn lòng tha thứ hết, bởi vì mày đã không chết thực.

Hoàng đế không lấy gì làm xúc động lắm. Nghe tiếng nói của Abu Hátxan, vua không những không sợ hãi mà ngược lại cố nén cười, khi thấy hai vợ chồng đang cố bứt vải quấn quanh người, và Abu Hatxan mở miệng đòi một cách rất trang nghiêm nghìn đồng vàng mà vua vừa hứa cho người nào nói được cho vua hay trong hai vợ chồng, ai là kẻ chết trước.

— Abu Hátxan, - vua không nhịn được cười, - ra mày mưu mô làm cho ta chết cười đấy ư? Do đâu mày nảy ra cái ý làm cho hoàng hậu và ta kinh ngạc, đúng vào chỗ chúng ta không chút phòng ngừa này?

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin trình bày ngay với bệ hạ không dám giấu giếm điều gì. Ngài đã biết xưa nay, tính tôi vốn thích chén của ngon. Cô vợ Ngài ban cho không làm giảm bớt chút nào ở tôi sở thích ấy, ngược lại, còn có thiên hướng làm cho nó tăng thêm. Với nền nếp ấy, Ngài đã thấy rõ, cho dù chúng tôi có một kho vàng to như biển cộng với tất cả các kho của bệ hạ nữa, thì rồi cũng chẳng bao lâu mà xài hết. Ấy chính là điều đã xảy ra với chúng tôi từ ngày chung sống, chúng tôi không hề nương tay khi tiêu pha vào việc chè chén số tiền Ngài ban cho. Sáng nay sau khi tính toán với nhà hàng ăn chúng tôi thấy trả hết các khoản nợ, thì trong tay không còn một đồng nào. Thế là, suy nghĩ về quá khứ, trong đầu óc chúng tôi nẩy ra bao nhiêu ý định tương lai phải làm ăn cho khá hơn; chúng tôi đã phác ra hàng ngàn cách rồi lại phải bỏ đi ngay. Cuối cùng, quá xấu hổ thấy lâm vào tình cảnh này và không dám tâu thật với hoàng đế, chúng tôi liền nghĩ kế bày ra chuyện lừa bịp nhỏ này đế giải trí hoàng đế và may ra đỡ đần qua ngày; cúi xin bệ hạ rộng lượng tha thứ cho.

Vua và hoàng hậu đều bằng lòng thái độ chân thành của Abu Hátxan; không ai bực mình về việc đã xảy ra; ngược lại, Zôbêít vẫn coi chuyện này rất nghiêm chỉnh, thì đến lượt bà cũng không nhịn được cười, khi nghĩ lại tất cả những gì Abu Hátxan tưởng tượng ra để thực hiện ý đồ của chàng. Hoàng đế vẫn chưa thôi cười vì thấy suy nghĩ của chàng ngộ nghĩnh quá; vua đứng lên bảo hai vợ chồng:

— Cả hai người hãy theo ta; ta muốn thưởng cho hai vợ chồng nghìn đồng vàng mà ta đã hứa, vì nỗi vui được thấy cả hai không người nào chết.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ. - Zôbêít nói - xin Người hãy thưởng riêng Abu Hatxan thôi. Ngài chỉ nợ có mình nó. Còn về vợ nó, đó là việc của em.

Ngay lúc đó, bà sai người coi kho riêng của mình, cũng đang đi theo, lấy một nghìn đồng vàng cho Nuzatan Aouađat để biểu lộ niềm vui thấy nàng còn sống.

Bằng cách đó, Abu Hátxan và người vợ thân yêu của chàng là Nuzatan Aouađat giữ được lâu lòng sủng ái của hoàng đế Harun An-Rasít và hoàng hậu Zôbêít, hai vợ chồng được ban thưởng hào phóng đủ trang trải mọi nhu cầu cho đến hết đời.

NHỮNG CHUYẾN VI HÀNH CỦA HOÀNG ĐẾ HARUN AN-RASÍT

Tâu bệ hạ![75]

Tôi đã có nhiều dịp thuật hầu bệ hạ những chuyện xảy ra trong các chuyến vi hành của hoàng đế Harun An-Rasít trứ danh. Nhà vua ấy còn gặp rất nhiều chuyện khác, mà sau đây là một câu chuyện rất đáng để bệ hạ lưu ý nghe.

Như bệ hạ đã biết, và chính bệ hạ cũng từng trải qua, thỉnh thoảng chúng ta lại có những cơn vui xốc nổi kỳ lạ, dễ truyền sang những người bên cạnh, cũng như dễ chia sẻ những niềm vui của họ. Ngược lại cũng có những lúc chúng ta tự nhiên âu sầu buồn bã, đến mức mình cũng không chịu đựng nổi mình; giá lúc ấy có ai hỏi do đâu sinh ra thì không sao trả lời được, mà dù có tự mình suy nghĩ đến bao nhiêu cũng khó tìm ra nguyên cớ…

Một hôm, hoàng đế Harun An-Rasít đang ở trong tâm trạng đó, thì chợt thấy Giafa, vị đại tể tướng trung thành được nhà vua sủng ái, đến ra mắt. Vị đại thần thấy nhà vua đang ngồi một mình, là điều hiếm thấy; tới gần, ông thấy vua đang có vẻ hầm hầm. Vua không buồn ngẩng đầu lên, bởi vậy, ông đứng lại, chờ cho tới lúc vua hạ cố đưa mắt nhìn.

Cuối cùng, hoàng đế ngước mắt nhìn Giafa, nhưng lại quay mặt đi ngay, rồi vẫn ngồi im không nhúc nhích như trước.

Qua đôi mắt vua nhìn thẳng vào mình, tể tướng nhận thấy hoàng đế không có vẻ gì giận giữ, bèn cất lời:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin Ngài cho tôi được hỏi có việc gì làm Ngài không được vui; xưa nay Ngài vẫn là người không bao giờ sầu não mà.

— Quả đúng như vậy, tể tướng ạ, - hoàng đế xoay mình lại đáp - xưa nay ta chẳng mấy khi buồn bực; và giá không có ông, ta đã không nhận ra ta đang buồn; ta không muốn kéo dài tình trạng đó, ông hãy làm cho ta vui lên nếu ông nghĩ ra được cách gì làm tiêu tan nỗi buồn này.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - tể tướng Giafa nói - tôi đến đây chỉ vì bổn phận, và xin được phép nhắc rằng Ngài có tự đề ra lệ thân hành đi tuần sát việc giữ gìn trật tự ở kinh đô và các vùng phụ cận xem có được như Ngài mong muốn hay không. Hôm nay chính là ngày Ngài dự định làm việc đó; đây là cơ hội tốt đẹp nhất để xua tan những đám mây mù đang làm vẩn đục tính vui vẻ thường ngày của Ngài.

— Ta quên khuấy mất, - hoàng đế đáp - ông làm cho ta nhớ lại đúng lúc quá. Vậy ông hãy đi thay áo trong khi ta cũng đi cải trang.

Vua và tể tướng, mỗi người mặc một chiếc áo nhà buôn nước ngoài. Cải trang như vậy, họ ra khỏi hoàng cung bằng một lối bí mật thông ra cánh đồng. Họ đi quanh một phần thành phố, đến tận bờ sông Ơphơrát, cách cổng thành khá xa, mà chẳng gặp chuyện gì rối loạn trị an. Gặp chuyến đò đầu tiên, họ qua sông; và sau khi vòng hết phía bên kia kinh thành, hai người trở lại cái cầu nối liền hai khu phố.

Qua khỏi cầu, họ gặp một người mù khá cao tuổi đang hành khất. Hoàng đế quay mặt đi nơi khác và đặt một đồng tiền vàng vào tay lão.

Ngay lập tức, lão mù nắm chặt tay, giữ nhà vua lại:

— Thưa ngài tốt bụng, cho dù ngài là ai, - lão nói - ngài đã vì Thượng đế mà làm phúc, thì xin ngài đừng khước từ ân huệ đánh cho tôi một tát: tôi đáng bị như vậy, hơn nữa còn đáng bị trừng phạt nặng hơn nhiều.

Nói đến đấy, lão buông tay ra để nhà vua tiện tát, nhưng vẫn sợ vua bỏ qua không chịu đánh, lão túm chặt lấy áo.

Ngạc nhiên vì lời van xin và hành động của lão mù, hoàng đế nói:

— Lão già à, ta không thể nào làm theo lời thỉnh cầu của lão. Đối xử như vậy với lão, mặc dù đó là ý muốn của lão, thì có khác chi xóa bỏ việc ta vừa làm phúc.

Nói xong, vua cố dứt áo để bước đi.

Lão mù, vốn có kinh nghiệm từ lâu, biết người làm ơn thường không nỡ đánh, cố hết sức níu áo vua lại, và nói:

— Thưa ngài, xin ngày hãy tha thứ cho tôi dám cả gan làm phiền ngài: xin ngài hãy cho tôi một tát tai hoặc lấy lại đồng tiền ngài cho, vì tôi chỉ nhận của bố thí với điều kiện đó mà thôi, nếu không là tôi làm trái với lời tôi đã long trọng thề trước Thượng đế. Nếu ngài biết rõ căn nguyên, hẳn ngài sẽ đồng ý với tôi là hình phạt ấy hãy còn nhẹ nhàng lắm.

Hoàng đế không muốn để chậm trễ hơn nữa, đành phải làm theo sự đòi hỏi phiền hà của lão bằng cách đánh lão một tát khá nhẹ. Lão mù buông áo vua ra ngay, cảm ơn và cầu xin Thượng đế ban phước lành cho vua. Hoàng đế cùng tể tướng lại đi tiếp, nhưng đi được mấy bước vua bảo ông:

— Chắc phải có một căn nguyên nặng nề lắm khiến cho lão mù này xử sự như vậy với tất cả những người bố thí cho lão. Bởi vậy, ông hãy quay trở lại, nói cho lão rõ ta là ai, và bảo lão ngày mai có mặt tại hoàng cung sau buổi cầu kinh trưa, ta muốn hỏi chuyện lão.

Tể tướng quay trở lại, bố thí cho người mù; sau khi đánh lão một tát, ông truyền lệnh, rồi đuổi theo cho kịp nhà vua.

Hai người vào trong kinh thành; đi ngang một quảng trường, họ trông thấy có đám đông vây quanh một chàng trai ăn mặc tử tế, đang cưỡi một con ngựa cái phóng như bay quanh quảng trường, anh ta ra roi và thúc đinh vào hông ngựa liên hồi, hành hạ nó một cách độc ác khiến cho nó xùi cả bọt mép và chảy máu ròng ròng.

Ngạc nhiên vì sự dã man của chàng trai trẻ, hoàng đế dừng lại hỏi có ai biết vì sao anh ta hành hạ con ngựa cái của mình đến mức ấy, ai cũng nói rằng không rõ, chỉ biết là đã ít lâu nay, hàng ngày, đúng vào giờ này, anh ta lại quần nó như vậy.

Hai người tiếp tục đi. Hoàng đế bảo tể tướng hãy để ý nhớ lấy quảng trường này, và chớ quên cho người gọi chàng trai trẻ ngày mai đến gặp vua, cùng một lúc với lão mù.

Trước khi về tới hoàng cung, vua và tể tướng đi qua một phố đã lâu ngày chưa đi, vua chợt trông thấy một ngôi nhà mới xây cất, trông giống như dinh thự một vị đại thần trong triều, liền hỏi tể tướng có biết nhà của ai đây không. Ông trả lời là mình không biết nhưng xin đi hỏi ngay.

Quả vậy, ông hỏi một người hàng xóm; người này cho biết ngôi nhà là của Côlia Hátxan, biệt danh là Anhapban (thợ bện thừng) vì ông ta vốn làm nghề ấy. Người hàng xóm nói, được tự mắt nhìn thấy ông ta làm nghề đó trong cảnh nghèo túng lắm, chẳng hiểu do đâu ông được thần tài phù hộ, trở nên giàu sang, đến mức có đủ tiền bạc cho xây cất một ngôi nhà tráng lệ dường này.

Tể tướng đuổi theo vua, tâu lại điều vừa nghe được. Vua truyền:

— Ta muốn gặp anh chàng Côlia Hátxan Thợ bện thừng ấy. Ông hãy tới bảo anh ta ngày mai có mặt ở hoàng cung, vào cùng giờ với hai người kia.

Tể tướng vội vàng thi hành lệnh hoàng đế truyền.

Ngày hôm sau, sau buổi cầu kinh trưa, hoàng đế lui vào cung riêng, tể tướng liền dẫn ba nhân vật chúng ta vừa nói tới vào trình diện.

Cả ba quỳ lạy dưới chân ngai. Sau khi họ đứng lên hoàng đế hỏi lão mù tên họ là gì.

Lão đáp lão tên là Baba Apđanla. Hoàng đế bèn nói:

— Baba Apđanla, cách đối xử của lão hôm qua với ta có vẻ lạ lùng quá, nếu không vì đôi ba điều cần cân nhắc, thì ta đã cấm lão từ nay không được gây ra cho công chúng một chuyện rắc rối như lão vẫn làm. Bởi vậy, ta cho đòi lão tới đây để nghe lão tỏ bày nguyên cớ gì buộc lão phải giữ một lời thề thô lỗ như vậy. Tùy theo lời lão giãi bày, ta sẽ phát xét lão làm như vậy có đúng hay không, và xem có nên để cho lão tiếp tục làm một việc mà ta cho là nêu gương rất xấu. Vậy thì lão hãy nói ta nghe, do đâu lão nảy ra ý nghĩ kỳ cục như vậy. Ta muốn biết thật đầy đủ, lão không được che giấu.

Lo sợ trước lời quở trách ấy, Baba Apđanla một lần nữa phủ phục, dập đầu xuống đất trước ngai vàng, rồi đứng lên vội vã tâu:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi xin khúm núm khẩn cầu bệ hạ hãy tha tội cho, hôm qua tôi đã dám cả gan đòi hỏi và ép bệ hạ phải làm một việc, mà thực ra, có vẻ như trái với lẽ phải. Tôi xin nhận tội; song, vì hôm qua chưa được biết bệ hạ, cúi xin bệ hạ tha thứ cho, coi như tôi phạm lỗi lầm chỉ vì ngu dốt. Còn về việc bệ hạ cho là tôi hành động kỳ cục, xin thú thật, trước con mắt của người trần thì việc làm của tôi quả là như vậy; nhưng với Thượng đế, thì đó còn là sự trừng phạt quá nhẹ đối với một tội lỗi to lớn tôi đã phạm, mà cho dù tất cả những người sống trên thế gian này lần lượt đánh cho tôi mỗi người một cái tát, thì tôi vẫn chưa trả hết tội. Qua câu chuyện tôi sắp kể đây, theo lệnh bệ hạ truyền, Ngài sẽ rõ lỗi lầm to lớn ấy là gì, rồi bệ hạ sẽ phát xét, hình phạt như tôi vừa nói có đáng hay không?

CHUYỆN LÃO MÙ BABA APĐANLA

-Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ - Baba Apđanla nói tiếp - tôi sinh ra ở Bátđa. Cha mẹ tôi lần lượt qua đời cách nhau có mấy ngày, để lại cho tôi thừa hưởng một chút tài sản. Mặc dù còn ít tuổi, tôi vẫn không giống các chàng trai chỉ biết làm tiêu tan tài sản qua những việc tiêu pha vô ích và chơi bời trác táng. Ngược lại, tôi không tiếc sức mình để, bằng tài khéo léo, tính thận trọng, lòng chịu đựng mọi nỗi vất vả gian lao, làm cho tài sản của mình tăng lên dần. Cuối cùng, tôi trở nên khá giàu, riêng mình tôi đã có tới tám mươi con lạc đà, cho các nhà buôn đi trong các đoàn lữ hành thuê; cứ mỗi chuyến dắt lạc đà qua lại những nơi khác nhau trong đất nước rộng lớn của bệ hạ, tôi lại thu được những khoản tiền lớn.

Giữa niềm hạnh phúc ấy, tôi vẫn luôn luôn háu của, muốn ngày càng được giàu có hơn. Chợt một hôm tôi gặp một tu sĩ. Hôm ấy, tôi từ Banxôra trở về, lạc đà đi không, sau khi đã chở xong hàng hóa để cho xuống tàu sang Ấn-độ; gặp một bãi cỏ non khá xa nơi dân cư, tôi cho đoàn lạc đà nghỉ lại gặm cỏ. Tu sĩ đi bộ đến Banxôra; ông ta tới gần tôi, ngồi nghỉ chân và nói chuyện. Tôi hỏi ông ta từ đâu đến và đi tới nơi nào. Ông ta cũng hỏi tôi cùng câu đó. Sau khi đã giải đáp lòng hiếu kỳ của nhau, chúng tôi bỏ thức ăn của mỗi người mang theo ra, cùng ăn chung với nhau.

Trong bữa ăn, nhân lúc chuyện vãn những việc đâu đâu, tu sĩ nói với tôi, ông biết ở một nơi không xa chỗ chúng tôi đang ngồi, có một kho tàng chứa của cải nhiều tới mức cho dù tám mươi con lạc đà của tôi có chở đầy những vàng bạc châu báu lấy ở đấy ra, vẫn có vẻ như chưa ai động tới một chút nào.

Tin vui ấy làm tôi ngạc nhiên, đồng thời cũng hoan hỉ nữa. Mừng rỡ quá, tôi hầu như không còn làm chủ được mình. Không nghĩ rằng người tu sĩ có thể đánh lừa, tôi ôm choàng ông ta mà nói:

— Thưa ngài tu sĩ nhân từ, tôi biết ngài rất ít quan tâm tới của cải trên thế gian; vậy, biết rõ kho tàng ấy thì ích lợi gì đối với ngài? Ngài chỉ có một mình, và cũng chỉ có thể mang theo được rất ít thôi. Xin ngài hãy chỉ cho tôi biết chỗ có kho tàng, tôi sẽ chở trên tám mươi con lạc đà của tôi, rồi tôi sẽ biếu ngài một con, gọi là để tạ ơn ngài về việc ngài đã giúp cho.

Quả thật là tôi bỏ ra ít quá, đúng như vậy; song lúc đó, nó đối với tôi đã là quá nhiều, bởi sự bủn xỉn cùng cực vừa xâm chiếm lòng tôi, kể từ khi được tu sĩ cho biết chuyện bí mật ấy; so sánh một con lạc đà phải bỏ ra cho tu sĩ với phần còn lại, tôi thấy bảy mươi chín con còn lại của mình gần như chẳng có gì cả.

Tu sĩ nhận thấy sự đam mê kỳ cục của tôi đối với của cải, nhưng ông không bực mình vì lời gạ gẫm phi lý ấy. Không chút xúc động, ông nói với tôi:

— Người anh em ơi, hẳn người anh em cũng tự thấy rằng phần anh định bỏ ra cho tôi chẳng tương xứng với điều tốt đẹp anh muốn tôi giúp. Đáng ra tôi có thể giữ bí mật và không nói chuyện kho tàng cho anh rõ, nhưng tôi đã nói ra chứng tỏ thiện ý tôi đã có và hiện cũng vẫn đang có; tôi muốn làm ơn cho anh khiến anh nhớ đến tôi suốt đời bằng cách làm cho cả hai ta cùng trở nên giàu sang. Bởi vậy, tôi có một lời bàn đúng đắn hơn, công bằng hơn, anh xem có hợp với ý anh hay không. Anh vừa bảo là anh có tám mươi con lạc đà, - tu sĩ nói tiếp - tôi sẵn sàng dẫn anh tới chỗ có kho tàng; anh và tôi chúng ta chất lên lưng chúng vàng bạc châu báu đến mức chúng không chở nổi thì thôi, với điều kiện là sau đấy, anh giao cho tôi một nửa, anh lấy một nửa; rồi chúng ta chia tay nhau mỗi người theo con đường của mình, ai muốn đi đâu tùy thích. Anh thấy đấy, chia tôi như vậy là rất công bằng, nếu anh có làm ơn cho tôi bốn mươi con lạc đà thì ngược lại, nhờ có tôi, anh có thể mua hàng nghìn con khác.

Tôi không thể không đồng tình là điều kiện tu sĩ vừa nêu ra rất công bằng. Tuy nhiên, không hề tính tới số của cải to lớn mình có được nếu nhận điều kiện ấy, tôi lại cho rằng phải bỏ ra bốn chục con lạc đà là một tổn thất lớn, nhất là khi suy tính, thế là người tu sĩ sẽ giàu có không kém gì ta. Tóm lại, đối với một việc tốt, được người ta cho không hoàn toàn, mà thực tế tôi cũng chưa nhận được trong tay, thế mà tôi đã tỏ ra vong ân bội nghĩa. Nhưng chẳng có gì phải cân nhắc cả: hoặc là nhận điều kiện ấy, hoặc là sẽ phải hối hận suốt đời, vì lỗi lầm của mình, đã bỏ mất cơ hội làm giàu to.

Ngay lúc đó, tôi lùa đàn lạc đà lại một nơi, rồi hai chúng tôi cùng lên đường. Đi được một chốc, hai chúng tôi đến một thung lũng khá rộng, nhưng lối vào thì rất hẹp. Lạc đà của tôi chỉ vào được từng con một, nhưng nhờ bên trong rộng dần, cả đàn có thể đứng mà không vướng nhau. Hai dãy núi khép lại thành hình cánh cung, tạo nên thung lũng ấy, đều cao, hiểm trở và khó đi tới mức không sợ có bất kỳ ai trông thấy.

Đến được khoảng giữa hai dãy núi ấy rồi, tu sĩ bảo tôi:

— Chúng ta chớ đi xa hơn nữa. Hãy cho lạc đà của anh dừng lại bắt chúng nằm xuống để chúng ta dễ chất hàng lên lưng, anh làm xong thì tôi sẽ bắt đầu mở cửa kho tàng.

Làm xong điều tu sĩ bảo, tôi đến cạnh ông ta. Tôi thấy ông ta một tay cầm chai hương liệu, một tay nhặt một ít củi khô để nhóm lửa. Nhóm xong, ông ném vào lửa một ít hương liệu và đọc những câu thần chú tôi nghe không hiểu; ngay lập tức một đám khói lớn bốc lên không trung. Ông tách làn khói ra, ngay lúc ấy, tảng đá giữa hai quả núi dựng đứng thật cao, mặc dù không lộ vẻ gì là có lối vào, bỗng nứt ra thành một cái cửa rộng có hai cánh bằng đá.

Qua cửa này, chúng tôi nhìn thấy bên trong có một tòa lâu đài tráng lệ được xây dựng nên do thần thánh chứ không phải do bàn tay con người, bởi vì con người không thể nghĩ tới chứ chưa nói làm một công trình táo bạo và lạ lùng như vậy.

Nhưng, tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, nhận xét này mãi về sau tôi mới nghĩ ra, lúc ấy đầu óc tôi chẳng nghĩ gì cả. Tôi chẳng buồn ngắm nghía những của cải vô biên bày ra khắp nơi, cũng không nghĩ tới người ta đã dành dụm như thế nào để có được kho báu lớn thế này; như một con ó lao xuống vồ mồi, tôi nhao vào đống tiền vàng đầu tiên trông thấy được và bắt đầu hốt vào cái túi đem theo, đến mức vừa đủ sức mang đi. Túi nào cũng to, có lẽ tôi đã nhét đầy tất cả, nếu không nghĩ đến chuyện sức lạc đà có chở nổi hay không.

Tu sĩ cũng làm như tôi, nhưng tôi nhận thấy ông ta chú ý lấy ngọc nhiều hơn; sau khi được ông cho biết vì sao, tôi theo gương ông, và chúng tôi hốt nhiều châu báu hơn là lấy tiền vàng. Cuối cùng, chúng tôi lấy đầy các túi, xếp lên lưng lạc đà. Chỉ còn có việc đóng cửa kho tàng lại và ra đi thôi.

Trước khi đi, tu sĩ lại vào trong kho tàng, ở đây có nhiều cái lọ lớn bằng vàng chạm trổ đủ kiểu, cùng nhiều vật quý khác, tôi quan sát thấy ông cho tay vào một cái lọ lấy ra một cái hộp con làm bằng thứ gỗ tôi không biết. Sau khi cho tôi xem bên trong đựng một loại cao, ông ta cất vào trong người.

Để đóng cửa kho tàng, tu sĩ lại phù phép giống như lúc mở. Sau khi ông đọc thần chú, cửa kho tàng đóng lại, và tảng đá liền lại y nguyên như lúc đầu.

Thế rồi chúng tôi cho lũ lạc đà chở hàng đứng dậy và tách ra làm hai đoàn. Tôi dẫn đoàn bốn mươi con dành cho mình, còn tu sĩ dẫn đoàn bốn mươi con tôi đã nhường cho ông ta.

Chúng tôi theo lối cũ lần lượt ra khỏi thung lũng, rồi cùng đi tới con đường cái nơi sẽ chia tay nhau, tu sĩ tiếp tục đi về Banxôra, còn tôi trở lại Bát đa. Để cảm tạ ông ta về một ân huệ lớn lao như vậy, tôi không tiếc lời ca ngợi, nhất là việc ông chọn tôi, chứ không phải một người nào khác để chia phần bấy nhiêu của cải. Chúng tôi mừng rỡ ôm hôn nhau; sau khi chào vĩnh biệt, chúng tôi chia tay, mỗi người đi một ngả.

Tôi vừa bước được mấy bước theo đàn lạc đà, - chúng vẫn tiếp tục đi trên con đường tôi vừa dẫn tới - thì con quỷ sứ của lòng vong ân bội nghĩa và của sự ghen tị nổi dậy trong lòng tôi. Tôi tiếc đã để mất bốn mươi con lạc đà, càng tiếc nhiều hơn nữa những của cải chất trên lưng chúng. Tôi tự nhủ: “Người đi tu thì cần gì những của cải đó, ông ta lại là chủ nhân của các kho tàng kia mà, ông ta muốn có bao nhiêu mà chẳng được.” Như vậy đó, tôi định nộp mình cho sự vong ân đen tối nhất, và quyết định ngay tức khắc chiếm đoạt của ông ta bốn mươi con lạc đà cùng tất cả các của cải trên lưng chúng.

Để thực hiện ý đồ của mình, tôi bắt đầu cho đàn lạc đà của tôi đứng lại; sau đó tôi chạy theo người tu sĩ, vừa gọi thật to, tỏ cho ông ta biết tôi còn có điều muốn nói thêm, vừa đưa tay ra hiệu bảo hãy dừng đàn lạc đà của ông đứng lại chờ. Nghe tiếng tôi gọi, ông ta dừng lại.

Đuổi kịp ông ta, tôi nói:

— Người anh em ơi, vừa từ biệt anh thì tôi chợt nhớ một điều trước đây chưa nghĩ ra, mà chắc anh cũng không nghĩ tới. Anh là một nhà tu hành đắc đạo, quen sống cuộc đời thanh thản, xa rời mọi công việc thế gian, và chẳng có mối quan tâm nào khác hơn là phụng thờ Thượng đế. Có lẽ anh chưa hiểu hết nỗi vất vả khi phải chăn dắt một đàn lạc đà đông đến thế này. Nếu anh tin lời tôi, anh chỉ nên dẫn đi ba mươi con thôi, như thế mà trông nom cho được cũng đã khó khăn lắm rồi. Anh có thể tin cậy ở tôi, tôi có kinh nghiệm về chuyện đó mà.

— Tôi nghĩ anh nói có lý, - tu sĩ đáp, thấy không thể bác được ý kiến tôi - thú thật là tôi đã không nghĩ tới chuyện ấy. Tôi bắt đầu cảm thấy lo lắng về điều anh vừa cho biết. Vậy anh hãy chọn lấy mười con lạc đà anh thích, rồi đánh đi, cầu mong Thượng đế phù hộ anh.

Tôi chọn riêng mười con; sau khi cho chúng quay đầu lại, tôi xua chúng đi theo cho kịp đàn. Tôi quả không ngờ dễ thuyết phục được vị tu sĩ như vậy. Điều đó càng làm cho tính hám của tôi tăng lên; tôi tự cho sẽ chẳng khó khăn gì mà không kiếm thêm mười con nữa.

Thật thế, đáng lẽ cảm ơn ông ta về món quà quý báu ông ta vừa tặng, tôi lại nói:

— Thưa anh, vì quan tâm đến sự thanh thản của anh, tôi không thể từ biệt anh mà không xin anh hãy suy nghĩ thêm một lần nữa rằng dắt dẫn một đàn lạc đà ba mươi con thật là một công việc khó khăn vất vả, đặc biệt với một người như anh, chưa từng quen công việc đó. Anh sẽ cảm thấy thoải mái hơn nhiều nếu anh vui lòng ban cho tôi một ân huệ như vừa rồi. Điều tôi vừa nói ra đó, anh cũng thấy là xuất phát từ chỗ làm cho anh vui lòng hơn là vì lợi ích của tôi. Bởi vậy, anh hãy sẻ bớt gánh nặng đi bằng cách giao thêm cho tôi mười con lạc đà nữa; đối với một người như tôi, chăn một trăm con lạc đà cũng chẳng khác gì chăn một con.

Lời lẽ trên có hiệu quả như tôi mong muốn. Tu sĩ nhường cho tôi không chút do dự mười con lạc đà tôi xin thêm, thế là ông ta chỉ còn có hai mươi, trong khi tôi làm chủ những sáu mươi con chở hàng, trị giá vượt quá của cải của nhiều nhà vua. Sau việc đó, hẳn là tôi phải lấy làm hài lòng lắm.

Nhưng, tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, giống như một người mắc bệnh khát nước, càng uống vào càng thấy khát, tôi càng thấy nung nấu trong mình lòng ham muốn chiếm đoạt luôn hai mươi con lạc đà còn lại của người tu sĩ.

Tôi khẩn cầu, tôi xin xỏ, tôi làm phiền nhiễu đủ điều, để thuyết phục tu sĩ cho tôi thêm mười trong số hai mươi con lạc đà còn lại. Ông ta vui lòng nhượng bộ. Khi tu sĩ chỉ còn lại có mười con, tôi ôm chặt lấy ông ta, tôi hôn hít, tôi vuốt ve, tôi van nài ông ta chớ có từ chối, mà hãy hết lòng gia ơn cho tôi, để cho tôi vĩnh viễn biết ơn ông. Cuối cùng ông ta nghe theo, khiến cho tôi vui mừng không thể nào tả xiết. Ông ta còn nói thêm:

— Người anh em của tôi à, xin anh hãy sử dụng tốt những của cải ấy, hãy luôn nhớ là Thượng đế đã cho ta của cải để trở nên giàu có thì Người có thể lấy lại những của cải ấy, nếu chúng ta không biết dùng nó để cứu giúp những người túng thiếu; trời sinh ra những người nghèo là để cho những người giàu qua việc làm phúc của mình, được hưởng một phần thưởng lớn hơn khi sang thế giới bên kia.

Tôi mù quáng tới mức không thể nào học được tí gì từ lời khuyên hệ trọng như vậy. Không hài lòng thấy mình làm chủ bảy mươi con lạc đà, và biết chúng chở một kho châu báu không thể nào ước lượng nổi, khiến cho tôi trở thành con người giàu có nhất thế gian. Tôi chợt nghĩ rằng cái hộp nhỏ đựng cao mà tu sĩ đã lấy và đưa cho tôi xem hẳn là một vật còn quý báu hơn tất cả của cải mà tôi nhờ ông ta mới có được.

Tôi tự nhủ: Sự quan tâm của ông ta lấy cho được vật đó làm cho ta có thể tin rằng nó chứa đựng một điều gì huyền bí đây.

Vì vậy, tôi quyết làm sao có được cái hộp ấy. Tôi đến ôm ông ta, chào từ biệt, rồi quay lại nói:

— Nhân thể, anh định làm gì với cái lọ cao nhỏ bé ấy? Tôi thấy nó chẳng có giá trị gì, chẳng đáng cho anh mang đi; xin hãy làm quà cho tôi. Hơn nữa, một tu sĩ như anh, khước từ mọi sự phù hoa trên đời, chẳng cần dùng tới cao làm gì.

Giá mà Thượng đế phù hộ cho ông ta từ chối không cho tôi cái hộp ấy! Nhưng, khi đã ham muốn rồi thì không tự chủ được nữa; vốn khỏe mạnh hơn tu sĩ, tôi đã tính chuyện dùng sức mạnh cướp đoạt cho bằng được, để khỏi ai nói rằng ông ta đã mang đi được một vật nhỏ nhặt lấy trong kho tàng, bất chấp cái ơn to tát tôi chịu ông ta.

Đã không từ chối, tu sĩ còn lấy ngay chiếc hộp từ trong người, đưa cho tôi một cách hết sức nhã nhặn:

— Cái hộp ấy đây, xin anh hãy cầm lấy, xin biếu để anh vui lòng. Nếu tôi có thể làm gì hơn nữa cho anh, xin anh hãy cho biết, tôi sẵn lòng làm ngay.

Cầm chiếc hộp trong tay, tôi mở ra nhìn thứ cao đựng trong đó và nói với tu sĩ:

— Anh thật hảo tâm quá, anh làm ơn cho tôi hết việc này đến việc khác; xin anh vui lòng cho biết tác dụng đặc biệt của thứ cao này.

— Tác dụng của nó thật lạ lùng và kỳ diệu, - tu sĩ đáp - nếu anh bôi một chút cao này lên chung quanh mắt và trên mi mắt bên trái, trước mắt anh sẽ hiện ra tất cả các kho tàng châu báu giấu trong lòng đất; nhưng nếu anh bôi như vậy lên mắt phải, anh sẽ bị mù.

Tôi muốn tự mình thực nghiệm hiệu quả đáng thán phục ấy. Tôi đưa cái hộp cho tu sĩ và nói:

— Xin anh hãy cầm lấy, và bôi thử cao này lên mắt trái của tôi, anh thạo việc đó hơn tôi. Tôi sốt ruột muốn làm ngay cái điều tôi cho là khó tin.

Tu sĩ vui lòng làm, ông ta bảo tôi nhắm mắt lại rồi bôi cao lên mắt trái. Ông làm xong, tôi mở mắt và cảm thấy ông ta đã nói sự thật. Quả vậy, tôi nhìn thấy cơ man kho tàng, chứa đầy những của cải đã nhiều lại đa dạng đến nỗi không thể nào tả được thật chi tiết. Nhưng, vì phải đưa tay che mắt trái, và như vậy cũng mỏi, tôi yêu cầu tu sĩ hay bôi cao lên mắt phải cho tôi luôn.

— Tôi sẵn sàng làm việc đó, - tu sĩ nói - nhưng anh cần phải nhớ cho rằng tôi đã nói trước mới anh, nếu anh bôi lên mắt phải thì sẽ mù ngay tức khắc. Đặc tính của thứ cao này là như vậy, anh phải làm quen với nó.

Đã không tin người tu sĩ nói thật, tôi còn nghĩ rằng chắc có một điều huyền diệu chi đây ông ta muốn giấu mình. Mỉm cười, tôi nói:

— Thưa anh, tôi thấy rõ là anh muốn lừa tôi chơi; thứ cao này có hai tác dụng trái ngược nhau như vậy thì quả là không tự nhiên chút nào.

— Sự thực là như vậy đó, - tu sĩ đáp, thề có Thượng đế chứng giám - anh phải tin lời tôi, tôi không hề biết nói dối.

Tôi không muốn tin lời tu sĩ, mà ông ta lại nói rất đứng đắn; lòng tham không đáy muốn được ngắm nghía thỏa thích tất cả các kho báu trên trái đất, và sẽ còn được hưởng như vậy mỗi lần mình cần, khiến cho tôi gác ngoài tai mọi lời khuyên can của ông ta về một điều quá thật, như sau này tôi đau đớn nhận ra.

Vốn sẵn định kiến, tôi còn đi tới chỗ cho rằng nếu chất cao này bôi lên mắt trái có đặc tính cho ta nhìn thấy được mọi kho tàng trên thế giới, thì bôi lên mắt phải, biết đâu nó chẳng cho phép ta quyền sử dụng tất cả kho tàng ấy. Vì nghĩ như vậy, tôi một mực thôi thúc tu sĩ hay bôi cao lên mắt phải tôi nhưng ông ta cứ khăng khăng từ chối.

— Người anh em ạ, - tu sĩ nói - sau khi làm giúp anh một việc lợi ích lớn như vừa rồi, tôi không thể nào đang tâm làm cho anh một điều tệ hại dường ấy. Anh hãy suy nghĩ xem, có điều bất hạnh nào lớn hơn là bị mù lòa. Xin anh chớ ép tôi phải làm cho anh một việc mà rồi anh sẽ hối hận suốt đời.

Tôi cứng đầu cứng cổ cho tới cùng.

— Thưa anh, - tôi nói với ông ta một cách cứng rắn, - xin anh hãy bỏ qua tất cả những khó khăn anh vừa nói với tôi, cho đến bây giờ anh đã hào hiệp thỏa mãn tất cả những gì tôi xin, anh lại muốn để tôi chia tay anh mà không hài lòng vì một điều nhỏ nhặt thế sao? Nhân danh Thượng đế, xin anh hãy ban cho tôi ân huệ cuối cùng này. Dù cho có việc gì xảy ra chăng nữa, tôi cũng sẽ không trách anh, mọi lỗi lầm mình tôi gánh chịu tất.

Tu sĩ tìm đủ mọi cách cưỡng lại, nhưng thấy tôi sắp đi tới chỗ giở trò thô bạo, ông nói:

— Anh đã khăng khăng muốn như vậy, thôi thì phải chiều lòng anh.

Thế là ông ta lấy thứ cao tai hại ấy bôi lên mắt phải mà tôi vẫn nhắm; nhưng hỡi ôi! Khi tôi mở mắt ra thì cả hai con mắt đều chỉ thấy có bóng đen dày đặc, và tôi trở nên mù lòa như bệ hạ thấy đây.

— Chao ôi! Lão tu sĩ khốn nạn! - lúc ấy tôi thét lên - điều anh nói trước với ta quả đúng là sự thật! Hỡi sự tò mò tai hại, hỡi lòng tham không đáy, chúng mi đã xô ta xuống vực thẳm bất hạnh đến thế nào! - tôi nói thêm - Bây giờ tôi biết rằng tự tôi đâm đầu xuống vực đấy; nhưng, thưa anh thân mến, - tôi lại thốt lên cùng tu sĩ - anh vốn bác ái và tốt bụng biết bao, sau bấy nhiêu điều kỳ diệu anh cho tôi nói rõ, chẳng nhẽ anh không có cách gì làm cho tôi sáng mắt lại ư?

— Đồ khốn nạn! - tu sĩ đáp lời tôi - mày không tránh khỏi tai họa đó không phải tại ta; mày đã có được những gì mày đáng hưởng, chính sự mù lòa của tâm hồn đã dẫn tới sự mù lòa của thể xác mày. Đúng là ta có biết được lắm sự huyền bí, mày đã có thể thấy được điều đó qua thời gian ngắn ngủi sống với ta; nhưng ta chưa biết được điều huyền diệu có thể làm cho mặt mày sáng trở lại. Hãy cầu xin Thượng đế, nếu mày tin là có Người, chỉ có thượng đế mới có thể trả lại mắt sáng cho mày. Thượng đế đã ban cho mày những của cải mày không đáng được hưởng. Người đã lấy lại, và Người sẽ qua bàn tay của ta mà giao cho những ai không quá ngu muội như mày.

Tu sĩ không nói thêm với tôi nữa, và tôi cũng chẳng có gì để đáp lại. Ông ta để tôi lại một mình, hoang mang và đau khổ không thể nào tả nổi. Sau khi lùa đàn lạc đà tám mươi con của tôi lại, ông ta đưa chúng tiếp tục đi theo đường đến Banxôra.

Tôi van ông ta chớ có bỏ tôi trong tình trạng thảm thương ấy, và ít ra cũng giúp đưa tôi đến gặp đoàn lữ hành đầu tiên, nhưng tai ông như điếc trước những khẩn cầu và kêu khóc của tôi. Thế là mất đôi mắt và tất cả những gì tôi có trên đời, có lẽ tôi đã chết vì buồn và đói, nếu ngày hôm sau không có một đoàn lữ hành từ Banxôra trở lại, rủ lòng thương, nhận đưa tôi trở về Bátđa.

Từ một địa vị có thể sánh vai cùng các ông hoàng, nếu không phải bằng sức mạnh và quyền uy, thì ít ra cũng bằng của cải và sự huy hoàng, bỗng chốc tôi trở thành trắng tay, phải đi ăn mày. Thế là buộc phải hành khất, như tôi vẫn làm từ bấy đến nay; nhưng để đền tội trước Thượng đế, đồng thời tôi tự đặt ra hình phạt là xin bất cứ người nào đã có lòng thương hại bố thí, hãy đánh cho một cái tát.

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, đó là căn nguyên hôm qua đã làm cho bệ hạ lấy làm lạ và khiến bệ hạ bất bình, một lần nữa, xin bệ hạ tha thứ cho. Với tư cách là kẻ nô lệ của bệ hạ, cúi xin bệ hạ cho phép tôi được tiếp tục chịu hình phạt mà tôi đáng phải chịu. Nếu bệ hạ cố phán xét hình phạt mà tôi tự đặt ra cho mình, tôi tin rằng bệ hạ thấy nó quá nhẹ, còn thấp hơn nhiều so với tội lỗi của tôi.

Khi người mù thuật lại xong câu chuyện của lão, hoàng đế phán:

— Baba Apđanla, tội của lão thật to đấy, nhưng Thượng đế đã cho lão thấy ra tội và tự mình chịu hình phạt trước mắt mọi người cho đến bây giờ. Thế là đủ. Từ nay trở đi, lão phải tự xử phạt lấy mình, phải luôn luôn cầu xin Thượng đế tha tội cho. Và để cho lão yên tâm sám hối, từ nay ta sẽ bố thí cho lão mỗi ngày bốn đracmơ bạc bằng tiền riêng của ta, mà tể tướng đây sẽ giao cho. Như vậy, lão chớ vội về ngay, mà hẵng chờ tể tướng thực hiện mệnh lệnh.

Nghe lời hoàng đế phán, Baba Apđanla quỳ lạy trước ngai, rồi đứng lên tạ ơn và cầu chúc nhà vua hạnh phúc và phồn vinh.

Hài lòng với câu chuyện của Baba Apđanla và tu sĩ, hoàng đế quay sang chàng trai trẻ đã hành hạ con ngựa cái, hỏi chàng tên họ là gì, như từng hỏi lão mù. Chàng ta đáp tên là Xiđi Numan.

Thế là hoàng đế bảo:

— Xiđi Numan à, trong đời ta đã nhiều lần xem quần ngựa, và nhiều khi tự ta cũng làm việc đó, nhưng chưa bao giờ thấy ai làm tới mức dã man như anh hành hạ con ngựa cái của anh ngày hôm qua trước mắt nhiều người xem, họ rất bất bình về chuyện ấy. Ta cũng bực mình không kém, suýt nữa thì ta đã lộ diện, trái với ý muốn của mình, để chấm dứt chuyện lộn xộn đó. Tuy nhiên, ta trông anh không có vẻ là một con người dã man, độc ác. Ta còn nghĩ rằng anh làm như vậy không phải là không có nguyên do. Ta còn biết hôm qua không phải là lần đầu, mà đã khá lâu rồi, ngày nào anh cũng hành hạ con ngựa cái của anh như vậy, cho nên ta sai đòi anh đến đây để nói cho ta rõ căn cớ vì đâu. Nhớ là phải nói đúng sự thật, không được giấu giếm điều gì.

Xiđi Numan hiểu ra ngay hoàng đế muốn gì ở mình. Câu chuyện làm cho anh đau khổ. Anh ta biến sắc nhiều lần, và mặc dù cố trấn tĩnh, vẫn tỏ ra hết sức bối rối. Thế nhưng nhất định phải trình bày nguyên do với hoàng đế. Bởi vậy, phủ phục trước ngai vàng xong anh đứng lên, anh định bắt đầu nói, nhưng vẫn như thất thần, không phải do sự uy nghiêm của hoàng đế lần đầu anh ra mắt, mà bởi bản chất câu chuyện sắp phải kể ra.

Vốn rất nôn nóng đối với việc thực hiện những lệnh mình truyền, tuy nhiên hoàng đế vẫn không tỏ ra chút gì bực bội trước thái độ im lặng của Xiđi Numan. Vua thấy rõ, hoặc là anh ta sợ quá mở miệng không ra lời, hoặc là lo lắng vì giọng vua vừa truyền, hoặc nữa, trong câu chuyện sắp kể ra, có những điều anh muốn giấu đây.

Để anh yên tâm, hoàng đế nói:

— Xiđi Numan à, hãy bình tĩnh, hãy làm như anh đang nói với một người bạn muốn nghe câu chuyện của anh, chứ không phải tâu trình hoàng đế. Nếu trong câu chuyện, có điều gì làm cho anh đau khổ, hoặc anh nghĩ là có thể xúc phạm tới ta, thì ngay từ bây giờ ta tha tội trước cho anh. Vậy thì, anh chớ có lo âu về bất cứ điều gì, hãy nói với ta một cách cởi mở, chẳng cần che đậy.

Yên tâm bởi câu nói vừa rồi của hoàng đế. Xiđi Numan cất lời:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, bất kỳ người nào được tới gần bệ hạ, được vào chốn uy nghiêm này cũng khó tránh khỏi run sợ; tuy nhiên tôi cảm thấy có đủ sức trấn tĩnh để không vì nỗi run sợ ấy mà không mở miệng nói nên lời, thỏa mãn điều bệ hạ đòi hỏi. Tuy không dám cho mình là một con người hoàn hảo, tôi cũng không đến nỗi xấu xa mà vi phạm hoặc có ý muốn vi phạm luật lệ khiến bệ hạ quở trách. Song, dù có thiện ý đến đâu, tôi vẫn khó tránh phạm tội vì ngu muội, đó chính là điều đã xảy ra. Trong trường hợp ấy, tôi không dám chỉ tin tưởng bệ hạ sẽ đại xá cho, mà ngược lại, còn tin là sẽ bị trừng phạt công minh, nếu mình đáng chịu tội. Xin thú thật, cách thức tôi hành hạ con ngựa cái của tôi ít lâu nay, như bệ hạ đã chứng kiến, là lạ lùng, độc ác và nêu gương rất xấu, nhưng hy vọng bệ hạ sẽ thấy việc đó có căn nguyên vững chãi, bệ hạ sẽ thương hại tôi hơn là trừng phạt. Nhưng, tôi không dám giáo đầu quá dài dòng để bệ hạ chờ đợi. Sau đây là chuyện đã xảy ra:

CHUYỆN XIĐI NUMAN

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Xiđi Numan nói - tôi xin miễn tâu về dòng dõi của tôi, nó chẳng có gì rạng rỡ đáng để bệ hạ lưu ý. Còn về phần gia sản, ông cha tôi nhờ làm ăn cần kiệm, để lại cũng kha khá, đủ cho tôi sống như một con người lương thiện, không có tham vọng, cũng chẳng phải nhờ vả tới ai.

Trong hoàn cảnh đó, điều duy nhất tôi ước ao, để cho hạnh phúc của mình trọn vẹn, là kiếm được một người vợ đáng yêu, để cho mình thương yêu hết lòng, và người đó cũng yêu thương mình thực sự, cùng nhau chia sẻ cuộc sống ấm êm. Nhưng Thượng đế đã không ban cho tôi điều tôi mong ước; ngược lại, đã cho một người vợ, mà ngay hôm sau ngày cưới, đã thử thách lòng kiên nhẫn của tôi, đến mức chẳng phải tôi mà bất kỳ ai ở vào địa vị này cũng không chịu đựng nổi.

Bởi vì, theo phong tục nước ta, đàn ông lấy vợ không trông thấy mặt cũng như chẳng quen biết người mình sẽ lấy, bệ hạ chẳng lạ gì, một người chồng chẳng có gì đáng lấy làm phàn nàn khi nhìn thấy người vợ rơi vào nhà mình không đến nỗi xấu tới mức làm cho người ta kinh tởm, cũng không đui què mẻ sứt; ngược lại có chút đức hạnh, trí thông minh, và ăn ở biết điều, có thể bù cho một vài tật nào đó về thể xác mà cô ta có thể có.

Lần đầu tiên nhìn thấy mặt vợ tôi không che mạng, khi cô ta được dẫn vào nhà sau hôn lễ thông thường, tôi rất mừng là đã không bị người ta lừa dối khi tán dương sắc đẹp của cô ta. Tôi thấy cô ta vừa ý mình.

Ngày tiếp sau tối tân hôn, người nhà dọn cho chúng tôi một bữa ăn trưa có nhiều món. Vào phòng ăn, không trông thấy vợ đâu, tôi cho gọi. Sau khi bắt tôi chờ khá lâu, thị mới đến. Tôi cố không lộ vẻ sốt ruột, hai vợ chồng ngồi vào mâm.

Tôi bắt đầu ăn cơm, với một cái thìa như thường lệ. Vợ tôi, ngược lại, không dùng thìa như tất cả mọi người vẫn dùng, lại rút từ trong túi áo ra một cái ống đựng một vật trông giống như ngoáy tai, rồi bắt đầu dùng cái vật đó khều từng hạt cơm một đưa lên miệng, bởi vì cái đó cũng có thể xúc từng hạt một mà thôi.

Ngạc nhiên về cách ăn ấy, tôi bảo thị:

— Amin à. - Amin là tên thị - mình học được cách ăn cơm ấy ở nhà hay sao? Mình làm như vậy bởi vì mình ăn ít, hay là muốn đếm từng hạt để cho bữa nào cũng không ăn nhiều hơn quá bữa nào? Nếu mình ăn như vật là để tiết kiệm hoặc để dạy cho tôi chớ có tiêu hoang, thì xin chớ có lo lắng gì về chuyện ấy; tôi quả quyết là chẳng lo phải sạt nghiệp vì miếng ăn đâu. Nhờ ơn Thượng đế, nhà cũng đủ ngày hai bữa, chẳng phải nhịn thiếu thức gì. Amin thân yêu ạ, xin mình chớ có dè xẻn quá, hãy ăn như tôi ăn đây.

Vẻ khả ái của tôi khi ngỏ những lời trách móc ấy đáng để cho thị đáp lại một lời nhã nhặn; nhưng đã không hé răng nói một lời, thị vẫn tiếp tục ăn theo cách cũ. Và muốn làm cho tôi phiền lòng hơn nữa, thỉnh thoảng thị mới khều một hạt cơm, và đáng lẽ dùng các món khác cùng với tôi, lâu lâu thị mới nhai một tý vụn bánh mì, bằng phần một con chim sâu ăn vậy.

Sự cứng đầu của thị làm tôi điên tiết. Tuy nhiên để làm thị vui lòng và tha thứ cho thị, tôi nghĩ tại thị chưa quen ăn cùng với đàn ông, càng chưa quen ăn chung với một ông chồng, có lẽ tại người ta vẫn dạy con gái là về nhà chồng ăn uống phải khoan thai nhỏ nhẹ; rồi do quá ngờ nghệch mà thị làm quá mức đi chăng; hoặc là, nếu bây giờ không ăn, là để khi một mình ăn cho thoải mái. Vì nghĩ như vậy cho nên tôi không nói gì thêm nữa có thể làm cho thị lo lắng, cũng như tôi không để lộ cho thị thấy chút chi không hài lòng. Xong bữa, tôi từ giã với vẻ như hoàn toàn không coi điều làm bực mình, để thị ở lại một mình và đi ra.

Đến bữa cơm chiều, lại vẫn như thế; ngày hôm sau và tất cả những bữa chúng tôi ăn chung với nhau, thị đều xử sự theo một cách đó. Tôi thấy rõ không thể nào một người đàn bà có thể sống với tí tẹo thức ăn như vậy, chắc có điều gì bí ẩn đây mà tôi chưa biết. Điều đó khiến cho tôi làm bộ giả vờ. Tôi làm như không để ý tới những hành động của thị với niềm hy vọng là lâu dần rồi thị sẽ quen sống với chồng theo như cách tôi mong muốn; nhưng tôi chỉ hy vọng hão, và chẳng cần lâu la gì tôi đã biết chắc như vậy.

Một đêm, Amin tưởng tôi đã ngủ say, thị nhẹ nhàng đứng dậy; tôi trông thấy thị mặc áo quần thật cẩn thận, để khỏi gây tiếng động làm tôi thức giấc. Không hiểu có việc gì khiến thị bỏ dở giấc ngủ, tôi vờ ngủ thật say để dò xem thị định làm gì. Mặc áo quần xong, một lát sau thị ra khỏi buồng, cũng không hề gây nên một tiếng động nhỏ.

Thị vừa ra khỏi, tôi cũng trở dậy khoác chiếc áo trên vai; nhìn xuống sân, qua cửa sổ tôi kịp trông thấy thị mở cổng thông ra với đường, và đi ra.

Tôi chạy vội ra cổng mà thị chỉ khép hờ; dưới ánh trăng, tôi đi theo thị cho đến khi trông thấy thị vào một nghĩa địa kế bên nhà chúng tôi. Tôi đi lần theo tường nghĩa địa, rất cẩn thận để thị khỏi trông thấy, và nhận ra Amin đang sánh bước cùng một con tinh.

Ngài hẳn chẳng còn lạ gì, những con tinh đực hay cái đều là loài yêu quái lang thang trong đồng vắng. Thông thường chúng ẩn náu trong các ngôi nhà đổ nát, chực có ai đi ngang qua thì vồ, giết chết và ăn thịt. Những khi không bắt được mồi thì ban đêm chúng lần vào các nghĩa địa, quật các xác chết lên để ăn thịt.

Tôi cực kỳ kinh hoàng khi trông thấy vợ đi cùng một con tinh ấy. Chúng quật một ngôi mộ vừa mới chôn ban ngày; con tinh xả cái thây ra thành nhiều mảnh, rồi nó và vợ tôi ngồi bên miệng hố, cùng với nhau. Trong khi dùng một bữa ăn độc ác và vô nhân đạo đến thế, chúng vẫn chuyện trò thản nhiên như không; nhưng tôi đứng xa quá, không nghe rõ chúng nói với nhau những gì, chắc hẳn cũng lạ lùng như bữa ăn của chúng, mà mỗi lần nghĩ lại tôi hãy còn rùng mình.

Sau khi dùng xong bữa ăn kinh tởm ấy, chúng ném cái xác xuống hố, lấp đất lại. Tôi để mặc chúng làm, vội vã trở về buồng ngủ của mình. Khi vào nhà, tôi chú ý để cánh cổng vẫn khép hờ như lúc nãy đi ra, rồi trở về buồng, lên giường nằm, giả vờ ngủ.

Lát sau, Amin về, vẫn không hề gây nên tiếng động thị cởi quần áo rồi lại lên giường nằm với niềm vui, tôi nghĩ thế, đã làm xong việc của thị mà chồng chẳng hay biết tí gì.

Đầu óc bị ấn tượng sâu sắc về hành động quá dã man, quá bỉ ổi vừa chứng kiến, và kinh tởm thấy mình buộc phải nằm bên cạnh kẻ vừa làm việc đó, khiến cho tôi trằn trọc hồi lâu. Cuối cùng tôi cũng ngủ được nhưng là một giấc ngủ chập chờn, vừa nghe có tiếng gọi tín đồ đi cầu kinh lúc tảng sáng, tôi đã tỉnh dậy. Tôi mặc áo quần đi tới thánh đường.

Sau lễ cầu kinh, tôi ra khỏi thành phố và lang thang suốt cả buổi sáng trong các khu vườn, suy nghĩ cách buộc vợ tôi phải thay đổi lối sống của thị. Lúc đầu tôi cũng nghĩ tới chuyện cưỡng bức, nhưng rồi sau đó gạt đi, và định bụng chỉ dùng con đường mềm mỏng, để làm cho thị từ bỏ sự thích thú khốn nạn ấy đi. Suy nghĩ miên man, tôi bất giác quay trở về đến nhà, đúng vào giờ ăn trưa.

Vừa trông thấy tôi, Amin sai dọn cơm; chúng tôi cùng ngồi vào bàn. Thấy thị vẫn tiếp tục ăn theo lối khều từng hạt cơm một, tôi cố hết sức từ tốn bảo thị:

— Amin à, mình đã nghe thấy là ngày tiếp sau hôn lễ của chúng ta, tôi ngạc nhiên xiết bao khi thấy mình chỉ dùng có cơm, ăn quá ít và theo cách mà bất cứ ông chồng nào không phải tôi cũng phải lấy làm bất bình. Mình cũng đã thấy là tôi chỉ nói cho mình rõ tôi không vui vì việc ấy, và mời mình hãy dùng các món thịt mà người nhà đã xào nấu nhiều cách khác nhau, cố cho hợp khẩu vị với mình. Từ hôm ấy, mình thấy bữa cơm của chúng ta lần nào cũng được nấu nướng như vậy, trừ việc có thay đổi vài món để cho đỡ nhàm. Thế nhưng mọi lời trách cứ của tôi đều vô ích; cho đến hôm nay, mình vẫn giữ cách ăn uống giống trước và vẫn làm phiền lòng tôi như cũ. Tôi đã im lặng, vì không muốn ép buộc mình; tôi rất tiếc nếu điều tôi nói ra hôm nay có làm cho mình khó chịu, nhưng Amin à, tôi van mình hãy nói cho tôi hay, những thứ thịt dọn ở đây chẳng ngon hơn thịt xác chết hay sao?

Tôi chưa nói xong thì Amin đã hiểu ra là hôm qua tôi đã theo dõi thị, thị liền nổi giận như điên, quá sức tưởng tượng. Mặc thị đỏ bừng như lửa, mắt gần như trồi ra khỏi đầu, miệng thì sùi bọt dãi.

Cảnh tưởng kinh khủng ấy làm cho tôi hoảng hốt. Tôi ngồi trơ như phỗng, không còn đủ sức tự vệ chống lại sự độc ác thị đang suy tính để làm hại tôi, mà bệ hạ sẽ lấy làm ngạc nhiên. Trong cơn giận dữ điên cuồng ấy, thị tiện tay cầm một lọ nước, nhúng mấy ngón tay vào lầm bầm qua kẽ răng những tiếng tôi không nghe rõ, rồi hắt nước vào mặt tôi và nói giọng giận dữ:

— Đồ khốn nạn! Hãy chịu sự trừng phạt về tính tò mò của mày; hãy biến thành chó.

Amin, mà tôi không hề biết là phù thủy, vừa dứt mấy lời ma quái ấy, thì đột nhiên tôi thấy mình đã hóa thành chó. Vừa kinh ngạc vừa bất ngờ, không hiểu sao mình có thể hóa thân một cách đột ngột như vậy, khiến cho tôi không kịp nghĩ tới chuyện chạy trốn, thế là thị có đủ thời giờ vác gậy hành hạ tôi. Thực thế, thị đánh tôi ác đến nỗi tôi không hiểu sao mình chẳng chết ngay tại chỗ. Tôi chạy ra sân, tưởng tránh được cơn điên của thị, nhưng thị vẫn tiếp tục đuổi đánh một cách điên cuồng như trước; cho dù tôi có khéo léo luồn lách đến đâu, thị vẫn nhanh tay hơn, cuối cùng tôi vẫn chịu ăn nhiều gậy nữa. Quá mệt vì đuổi theo tôi, và thất vọng vì chưa giết được tôi như thị muốn cuối cùng thị nghĩ ra một cách khác để hại tôi: thị mở hé một cách cửa thông ra đường, hòng kẹp chết khi tôi lao qua đó để thoát thân. Mặc dù là chó, tôi vẫn đoán ra ý đồ độc địa của thị; và vì những lúc nguy biến người ta thường nghĩ ra cách bảo toàn tính mạng, tôi quan sát thái độ và cử chỉ của thị, lựa lúc bất thần đánh lừa được thị và lao qua cửa khá nhanh, không để cho thị kịp làm cái việc độc ác ấy. Tôi chạy thoát được, tuy cũng có bị chẹt cụt mất một mẩu đuôi.

Đau quá, tôi vừa sủa vừa kêu ăng ẳng và chạy dọc theo đường, làm chó hàng phố đổ ra, đuổi cắn. Để tránh chúng đuổi riết, tôi lao vào quán của một người chuyên bán đầu, lưỡi và chân cừu, trốn ở đấy.

Người chủ lúc đầu thương hại, bênh vực tôi, ông ta xua đi nơi khác những con chó đang đuổi theo và chực xông vào quán của ông. Về phần tôi, việc lo lắng đầu tiên là chui vào một xó để cho những con chó kia không trông thấy. Tuy nhiên tôi vẫn không tìm được ở đây nơi trú ẩn và sự che chở mà mình hy vọng. Ông chủ quán ấy là một con người mê tín tới cùng cực, cho rằng chó là loài vật bẩn thỉu, nhỡ có con chó nào chạy qua chạm vào áo quần, là họ giặt rũ đến chết mới thôi. Sau khi những con chó đuổi cắn tôi đã tản mát rồi, ngay trong ngày hôm đó, ông ta tìm đủ mọi cách xua tôi đi, những tôi nấp thật kín ông tìm không ra. Thế là đêm hôm ấy tôi ngủ lại trong quán, mặc cho ông chủ không bằng lòng; tôi cần được nghỉ ngơi như vậy để lấy lại sức sau khi bị Amin hành hạ.

Để khỏi làm Ngài chán tai với những chi tiết không quan trọng, tôi xin phép không nói nhiều về những suy nghĩ chán chường khi thấy mình bị hóa thân, chỉ xin kể là, sáng hôm sau, người chủ quán đi mua hàng, đội trên đầu mang về nào đầu, nào lưỡi, nào chân cừu, sau khi ông mở cửa quán đang bày hàng ra bán, tôi bò ra khỏi xó của mình và định bỏ đi; vừa lúc ấy thấy rất nhiều chó trong hàng phố, bị mùi thịt cừu thu hút, tới chầu chực quanh quán, hy vọng ông chủ liệng cho một miếng; thế là tôi lẫn vào trong đám ấy, cùng với chúng giương bộ mặt van nài.

Ông chủ quán, ít ra là tôi nghĩ vậy, chắc thấy rằng kể từ khi chạy nấp vào trong quán của ông, tôi chưa được ăn miếng nào, ông chú ý quẳng cho tôi nhiều lần hơn và những miếng to hơn các con chó khác. Sau khi ông đã làm xong việc bố thí hào hiệp ấy, tôi định trở vào trong quán; vừa nhìn vừa vẫy đuôi cố làm cho ông biết tôi cầu xin ông ta ban thêm cho đặc ân ấy nữa, nhưng ông vẫn một mực không chịu, tay cầm lăm lăm cây gậy, vẻ mặt tàn nhẫn tới mức tôi đành phải lánh xa.

Đi qua mấy nhà, tôi dừng lại trước một cửa hiệu bán bánh mì; ông chủ hiệu khác với người buôn đầu cừu lúc nào cũng buồn rười rượi, ông này trông có vẻ vui tươi, dễ tính, và quả đúng như vật thật. Ông ta đang ăn sáng, mặc dù tôi không tỏ vẻ thèm ăn, ông vẫn ném cho một mẩu bánh. Trước khi vồ miếng bánh, như mọi con chó vẫn thường làm, tôi nhìn ông ta gật đầu vẫy đuôi, biểu lộ lòng biết ơn. Ông ta mỉm cười, như thể thú vị với cung cách lịch sự của tôi. Tôi không cần ăn; tuy nhiên, để cho ông ta vui lòng, tôi vẫn ngoạm mẩu bánh và nhai khá chậm, cho ông ta thấy tôi ăn chỉ vì kính trọng ông ta. Nhận ra tất cả những điều đó, ông ta chịu cho tôi ở lại trong hiệu. Tôi ngồi quay lưng ngó ra đường, để tỏ ý rằng, lúc này tôi chẳng xin xỏ gì ngoài sự che chở của ông.

Ông ta chấp nhận điều đó, hơn nữa còn vuốt ve khiến cho tôi yên tâm vào trong nhà. Tôi bước vào với cung cách tỏ cho ông thấy, sở dĩ tôi dám làm như vậy là vì đã được phép của chủ nhà. Ông ta không cho điều tôi làm xấu, ngược lại, còn chỉ cho một nơi nằm mà không làm vướng ông ta; thế là tôi đến chiếm chỗ ấy và giữ luôn nơi đó suốt thời gian ở trong cửa hiệu của ông.

Ở đó, lúc nào tôi cũng được đối xử tử tế; chẳng có lúc nào ông ăn sáng, ăn trưa hoặc ăn tối mà tôi không được cho phần đầy đủ. Về phần mình, tôi quấn quít, tôi trung thành với ông ta hết mức để biểu lộ lòng biết ơn.

Mắt tôi lúc nào cũng dán vào ông, ông ta vừa bước một bước là đã có tôi ở đằng sau, sẵn sàng đi theo. Tôi cũng làm như vậy những khi ông có thời giờ ra phố vì công việc. Càng thấy ông ta thú vị về chuyện có tôi theo, tôi càng cố gắng theo sát; có khi cần đi ra ngoài phố, chưa tỏ dấu hiệu gì để tôi có thể biết, ông đã gọi: “Con Vàng đâu”; Vàng là tên ông đặt cho tôi.

Nghe gọi, từ chỗ nằm tôi lao ra ngoài đường, tôi nhảy nhót, tôi quần vờn ngay trước cửa, và chỉ ngừng lại lúc ông bước ra; từ đấy tôi theo sát chân ông lúc đi đằng sau, lúc chạy lên trước thỉnh thoảng quay lại nhìn để tỏ vẻ mừng vui.

Tôi ở trong hiệu ấy đã lâu, chợt một hôm có một người đàn bà đến mua bánh. Trong lúc trả tiền, bà ta để lẫn một đồng giả giữa những đồng tiền thật. Người bán bánh mì nhận ra, nhặt đồng tiền giả trả lại bà, đòi đồng khác.

Người đàn bà không chịu đổi, bảo đồng tiền ấy là tiền thật. Ông chủ của tôi thì cho là trái lại; trong lúc lời qua tiếng lại, ông ta bảo người đàn bà:

— Đồng tiền này giả, rõ quá mười mươi, đến mức tôi quả quyết là con chó của tôi kia, nó là một con vật đấy, nhưng nó cũng chẳng nhầm. Nào con Vàng đâu, hãy đến đây, - ông ta lớn tiếng gọi tôi.

Nghe gọi tôi nhẹ nhàng nhảy phóc lên quầy. Người chủ hiệu ném đồng tiền lên mặt quầy, bảo:

— Mày xem có đồng giả không nào?

Tôi nhìn tất cả các đồng tiền, rồi đưa chân tách riêng đồng tiền giả ra khỏi đống, và đưa mắt nhìn chủ, như chỉ cho ông ta thấy.

Ông chủ hiệu bánh mì tưởng gọi tôi ra làm chứng là để quả quyết mình phải, và cũng tưởng nói đùa thôi, cực kỳ ngạc nhiên thấy tôi lấy ra đồng tiền giả, không chút chần chừ. Người đàn bà thấy quả đúng là đồng tiền giả, không thể nói gì hơn, buộc phải trả một đồng khác. Bà ta vừa ra khỏi, ông chủ gọi những người hàng xóm lại, kể cho họ nghe chuyện vừa xảy ra, lại còn quá lời khen tài nghệ của tôi.

Các ông hàng xóm muốn làm thử. Tất cả các đồng tiền giả, được họ trộn lẫn tiền thật và trỏ cho tôi, không có đồng nào là tôi không tách ra được.

Về phần mình, người đàn bà cũng không quên thuật lại cho những người quen biết gặp trên đường nghe câu chuyện vừa xảy ra. Tiếng đồn đại về tài của tôi phân biệt được tiền giả với tiền thật chẳng bao lâu lan truyền không những mấy nhà hàng xóm, mà cả khu phố, thậm chí dần dần lan khắp kinh thành nữa.

Thế là tôi phải bận bịu suốt ngày. Phải làm vui lòng những người khách đến mua bánh, tỏ cho họ thấy tôi làm được những gì. Mọi người kéo đến, cả những người ở các khu phố xa xôi nhất trong kinh thành, để thử tài của tôi. Sự nổi tiếng ấy cho ông chủ làm ăn thêm khấm khá, có khi không đủ hàng để bán; ông ta thú thật với hàng xóm và bạn bè rằng đối với ông tôi đáng giá một kho vàng.

Chút tài mọn của tôi cũng làm nảy sinh những người ghen ghét. Người ta đương bẫy để bắt cóc tôi, buộc ông chủ phải để ý trông chừng. Một hôm, một người đàn bà, nghe tiếng đồn có chuyện mới lạ, cũng đến mua bánh như những người khác. Hồi ấy, chỗ nằm thông thường của tôi đã là trên quầy tiền; bà ta ném lên đó sáu đồng bạc, trong số có một đồng giả. Tôi tách nó ra khỏi các đồng khác; rồi đặt chân lên, tôi nhìn bà như thể để hỏi có phải đồng giả đây chăng.

— Đúng đấy, - người đàn bà nhìn lại tôi và nói - đồng ấy là tiền giả, mày đã không nhầm.

Bà ta tiếp tục nhìn và ngắm nghía tôi hồi lâu, đầy thán phục, trong khi tôi cũng nhìn lại bà. Bà trả tiền mua bánh xong trước khi ra khỏi cửa, bà ra hiệu bảo tôi đi theo, đừng cho chủ hiệu biết.

Tôi vẫn luôn chú ý tìm cách tự giải thoát cho mình khỏi một sự hóa thân kỳ cục. Tôi chú ý người đàn bà xem xét tôi rất kỹ lưỡng. Tôi nghĩ hẳn bà ta có biết ít nhiều về sự bất hạnh và tình trạng khốn khổ của mình, và tôi đã không nhầm. Tuy nhiên, tôi vẫn để bà đi ra chỉ nhìn theo thôi. Đi được vài ba bước, bà quay lại, thấy tôi đứng im đưa mắt nhìn theo, bà lại ra hiệu bảo tôi đi với bà.

Thế là, chẳng suy nghĩ gì hơn nữa; thấy người chủ hiệu đang lo cạo lò chuẩn bị làm mẻ bánh khác, không chú ý đến mình, tôi nhảy xuống khỏi quầy, đi theo người đàn bà, và thấy bà có vẻ vui mừng về việc đó.

Đi được một quãng thì về đến nhà. Bà mở cổng, sau khi bước vào, bà bảo tôi:

— Hãy vào đi, mày sẽ không phải hối hận vì đã đi theo ta.

Khi tôi đã vào và bà đã đóng cổng lại, bà dẫn tôi lên phòng của bà, ở đấy có một người con gái rất đẹp đang thêu. Đó là con gái của người đàn bà đầy từ tâm đã đưa tôi về; cô ta tài giỏi và thông thạo về pháp thuật, chẳng bao lâu sau tôi nhận thấy ngay.

Bà mẹ bảo cô:

— Con à, mẹ dẫn con chó trứ danh của ông chủ hiệu bánh mì về kia, nó phân biệt bạc giả với bạc thật. Con còn nhớ mẹ từng nói ý nghĩ của mẹ, khi lần đầu tiên nghe tiếng đồn: mẹ cho đây có thể là một con người bị hóa thành chó do một sự độc địa nào đó. Hôm nay mẹ cố tình đến mua bánh ở cửa hiệu ấy. Mẹ đã tự mắt trông thấy đúng như lời người ta đồn, và mẹ đã khéo léo rủ con vật hiếm hoi, kỳ quan của kinh thành Bátđa ấy cùng về. Con nghĩ thế nào? Mẹ có nhầm chăng?

— Mẹ chẳng nhầm đâu, thưa mẹ, - cô gái đáp. Con sẽ làm cho mẹ thấy ngay bây giờ.

Cô gái đứng lên, cầm một vò đầy nước, nhúng tay vào rồi vẩy vào tôi mà nói:

— Nếu mi sinh ra là chó, thì hãy cứ là chó; nhưng nếu mi sinh ra là người, thì bởi phép thần của nước này, hãy lấy lại người.

Lập tức phép ma bị phá, tôi mất dạng chó và thấy mình trở lại nguyên hình người như dạo trước.

Vô cùng cảm kích trước ân huệ to lớn ấy, tôi quỳ mọp dưới chân cô gái, hôn gấu áo của cô và nói:

— Thưa người đã giải thoát cho tôi, lòng tốt cực độ của cô đối với một người không quen biết khiến cho tôi xúc động không thể nào diễn tả; xin hãy cho biết tôi có thể làm những gì tỏ lòng biết ơn không bờ bến. Xin cô hãy coi tôi như một kẻ nô lệ hoàn toàn lệ thuộc cô một cách chính đáng; tôi không còn thuộc về tôi nữa, tôi là vật sở hữu của cô. Để cô hiểu sơ qua người cô vừa thu dụng như là nô lệ, xin được kể lại vắn tắt câu chuyện của tôi.

Thế là, sau khi tự giới thiệu, tôi thuật lại đám cưới tôi lấy Amin, người mà tôi lấy làm ưng ý và kiên nhẫn chịu đựng tính khí, lối sống kỳ cục, cũng như cách thị đối xử với tôi độc ác không thể nào chấp nhận nổi, tôi kết thúc câu chuyện bằng lời cảm ơn bà mẹ vừa mang lại cho tôi hạnh phúc không thể nào tả xiết.

— Ông Xiđi Numan à, - cô gái nói - thôi xin đừng nói tới chuyện ân huệ nữa; đối với tôi, riêng việc biết rằng đã làm vui lòng cho một con người trung hậu như ông, đã là được trả ơn. Ta hãy nói chuyện về Amin, vợ ông. Tôi biết cô ta trước khi cô lấy ông; trước đây, cũng như tôi biết cô ta là phù thủy, cô cũng chẳng lạ gì tôi có học được ít nhiều pháp thuật ấy, chả là chúng tôi cùng thụ giáo một sư mẫu mà chúng tôi vẫn thường gặp nhau khi đi tắm. Nhưng tính chúng tôi không hợp nhau, tôi rất cố tránh những dịp phải quan hệ với cô ta, việc này càng dễ bởi vì cũng do tính nết không hợp nhau, tự cô ta cũng tìm cách lánh mặt tôi. Chính vì vậy, tôi chẳng ngạc nhiên về sự độc ác của cô ta. Trở lại câu chuyện của ông, điều tôi vừa làm cho ông chưa đủ, tôi còn muốn hoàn thành việc đã bắt đầu. Quả vậy, cởi bỏ phép ma đã trục xuất ông một cách bất nhân ra khỏi thế giới loài người là chưa đủ, ông còn phải trở về nhà, lấy lại quyền hành vốn có của ông và trừng trị cô ta đáng như cô phải chịu. Tôi muốn giúp cho ông thứ cần thiết. Ông hãy ở đây nói chuyện với mẹ tôi, tôi trở lại ngay.

Cô gái vừa giải thoát tôi sang một phòng bên trong khi cô ở lại bên đó, tôi có thời giờ để một lần nữa nói lên lòng biết ơn sâu sắc đối với bà mẹ cũng như với cô gái.

Bà bảo tôi:

— Như ông thấy đấy, cháu nhà tôi cũng thành thạo về pháp thuật chẳng kém gì Amin, nhưng cháu chỉ dùng làm việc thiện, ông sẽ lấy làm ngạc nhiên nếu biết hết những việc cháu làm gần như hằng ngày, với pháp thuật của mình. Chính vì vậy tôi mới để cho cháu làm và cho đến bây giờ tôi vẫn cho phép như vậy. Tôi sẽ cấm tiệt nếu nhận ra cháu có lạm dụng một chút nhỏ nhặt nào.

Bà mẹ bắt đầu kể một vài điều kỳ diệu mà bà chứng kiến, thì cô gái trở vào, tay cầm một chai nhỏ.

— Ông Xiđi Numan à, tôi vừa bấm độn biết rằng giờ này đây, Amin không có mặt ở nhà, nhưng cô ta sẽ trở về ngay. Tôi cũng được biết rằng cô ả làm ra vẻ lo âu lắm trước mắt những người nhà, hỏi sao ông đi vắng lâu vậy. Cô ả nói dối rằng, đang ăn cơm, ông chợt nhớ ra một việc gì cấp bách lắm phải đi ngay không chậm trễ; và khi đi ra, ông đã để ngỏ cửa, khiến cho một con chó vào nhà đến tận phòng ăn; cô ả đã vác gậy đánh đuổi. Vậy ông hãy trở về nhà ngay, không để mất thời giờ, cầm theo cái chai mà tôi trao ông đây. Tới nhà, ông hãy vào buồng chờ Amin, cô ả sẽ về ngay, ông không phải đợi lâu đâu. Chừng nào cô ả về tới nơi, ông hãy xuống sân, mặt đối mặt với ả. Bất thần trông thấy ông giữa lúc không chút chờ đợi, cô ả sẽ giật mình quay người chạy trốn, lúc ấy ông phải cầm sẵn cái chai này, vẩy nước lên người ả, và mạnh bạo nói như sau: “Mày hãy nhận lấy sự trừng phạt về tính độc ác của mày.” Tôi chẳng cần nói thêm gì nữa, ông khắc thấy hiệu quả.

Sau khi nữ ân nhân của tôi nói xong những lời đó, mà tôi cố ghi nhớ; vì không có gì cầm chân lại nữa, tôi xin phép cáo từ hai mẹ con cô, với mọi lời cảm tạ chân thành và tha thiết, nguyện sẽ suốt đời nhớ ơn sâu, tôi trở về nhà.

Mọi việc xảy đúng như dự kiến của nữ ân nhân tôi. Chẳng mấy chốc Amin trở về. Ả vừa bước vào, tôi hiện ra trước mặt, tay cầm chai nước, sẵn sàng vẩy. Ả thét lên một tiếng, trong khi quay lưng định chạy ra cổng, tôi vẩy chai nước vào người và đọc câu cô phù thủy trẻ tuổi đã dạy cho; ngay lập tức ả hóa thành một con ngựa cái, đó chính là con ngựa mà bệ hạ thấy ngày hôm qua.

Ngay tức khắc, trong lúc thị đang sửng sốt, tôi tóm lấy bờm, và mặc cho thị chống cự, tôi kéo thị vào chuồng ngựa. Tôi tròng vào cổ thị một sợi dây thừng, buộc chặt, rồi sau khi kể tội độc ác bất nhân của thị, tôi quất một trận roi ra trò, đánh mãi cho tới khi mệt quá mới thôi; rồi tôi tự hẹn ngày nào cũng trừng phạt thị một trận đúng như thế.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - Xiđi Numan nói thêm, kết thúc câu chuyện - cúi mong bệ hạ không quở trách cách xử sự của tôi, mong bệ hạ cho rằng đối xử như vậy đối với một mụ đàn bà hung ác và độc địa thế kia cũng vẫn còn là nhẹ.

Thấy Xiđi Numan không còn có gì nói thêm nữa, hoàng đế phán:

— Chuyện của anh đặc biệt thật và tội của vợ anh thật chẳng đáng tha thứ chút nào. Bởi vậy, ta không quá chê trách anh vì đã trừng phạt thị như vậy cho đến hôm nay. Nhưng ta muốn anh suy nghĩ rằng, bị hóa thành súc vật đã là cực hình nặng nề xiết bao rồi; ta muốn anh chỉ nên để cho thị bị trừng phạt đến mức ấy. Nếu ta không biết rằng bọn phù thủy, nam cũng như nữ, đều cứng đầu cứng cổ và độc ác bất nhân không thể nào sửa chữa được, và nếu ta không sợ rồi đây con mụ ấy trả thù anh tàn bạo hơn nữa, ta đã ra lệnh cho anh hãy đến nói với cô gái bắt thị hóa thành ngựa, hãy xóa phép cho thị.

Vốn đầy từ tâm, sẵn lòng thương hại những kẻ đang đau khổ, sau khi truyền lệnh cho Xiđi Numan như vậy, vua quay sang nói với người thứ ba mà tể tướng Giafa đưa tới. Vua nói:

— Côlia Hátxan à, hôm qua, đi ngang trước dinh cơ của anh, ta thấy nó tráng lệ quá, liền nảy ra ý tò mò muốn biết ngôi nhà ấy của ai. Ta được biết anh đã cho xây cất nên sau khi làm một nghề không kiếm đủ nuôi thân. Người ta cũng còn cho ta hay anh không hợm của, anh biết sử dụng vào việc thiện những của cả Thượng đế ban cho anh, và được bà con xóm giềng hết lời ca ngợi. Ta rất hài lòng, và tin chắc con đường mà vận may cho anh được giàu sang hẳn lạ lùng lắm. Ta muốn nghe tự miệng anh kể lại, và chính vì vậy ta cho gọi anh đến hôm nay. Anh hãy thành thực thuật lại đầu đuôi cho ta nghe, để ta biết cặn kẽ hơn mà cùng anh chia sẻ hạnh phúc. Và để anh yên lòng, khỏi phải lo ngại ta hỏi thế này có ý chi khác hoặc nhằm lợi ích riêng tư chăng, ta tuyên bố hoàn toàn bảo hộ cho anh được bình yên hưởng phú quý.

Nghe lời quả quyết của hoàng đế, Côlia Hátxan phủ phục trước ngai, dập đầu vào tấm thảm, rồi đứng lên tâu:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, giá một người nào khác, mà lương tâm không thanh thản không trong sáng hẳn đã bối rối khi được lệnh bệ hạ đòi tới ra mắt trước ngai vàng; nhưng, vì xưa nay đối với hoàng thượng, bao giờ tôi cũng hết mực cung kính tôn thờ và cũng chưa bao giờ dám làm việc gì trái lệnh hoặc chống lại luật pháp để đến nỗi bị bệ hạ quở trách, điều duy nhất làm cho tôi lo âu và run sợ là phải bước ra chốn triều đình vô cùng uy nghiêm lộng lẫy. Tuy nhiên, được nghe những lời hoàng đế phán bảo và thấy bệ hạ lắng nghe con dân giãi bày, tôi lấy làm yên tâm; tôi tin tưởng bệ hạ sẽ cho tôi đủ dũng khí để đáp ứng đòi hỏi của bệ hạ. Qua việc Ngài vừa tuyên bố che chở cho ngay khi còn chưa rõ tôi có xứng đáng được như vậy không, tôi càng thấy rõ bệ hạ rộng lượng đến thế nào. Tôi tin rằng, sau khi nghe thuật lại đầu đuôi câu chuyện của mình, theo lệnh bệ hạ truyền, tôi càng được bệ hạ cố vỗ về.

Sau khi chúc tụng như vậy để được hoàng đế rộng lòng thương và chú ý lắng nghe, Côlia Hátxan im lặng một lát nhớ lại sự việc, rồi bắt đầu giải bày:

CHUYỆN CỦA CÔLIA HÁTXAN ANHAPBAN

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, để Ngài rõ đầy đủ hơn, bằng con đường nào đạt được hạnh phúc lớn lao mà tôi đang hưởng thụ hiện nay, trước hết xin bắt đầu kể về hai người bạn thân, công dân của chính kinh thành Bátđa này, họ đều đang còn sống và có thể làm chứng cho những điều tôi kể là đúng sự thật. Hai người bạn ấy chính là những người tôi chịu ơn sâu sau Thượng đế, đấng tạo nên mọi tốt lành và đưa lại hạnh phúc cho tất cả mọi người trên thế gian.

Hai người bạn ấy tên là Xắtđi và Xắt. Là một người rất giàu có, Xắtđi xưa nay vẫn nghĩ rằng trên đời này con người muốn sống hạnh phúc phải có nhiều của cải, để khỏi phải phụ thuộc vào bất kỳ ai.

Xắt lại nghĩ khác: ông ta thừa nhận đúng là phải có của cải đến mức đủ dùng trong cuộc sống, nhưng lại quả quyết chính đức hạnh mới làm nên hạnh phúc của người đời, con người chỉ nên quan tâm tới của cải trên thế gian với mức đủ chi dùng những nhu cầu thiết yếu và có thể rộng tay làm phúc khi mình muốn, Xắt thuộc về loại người này, ông ta sống rất sung sướng, rất hài lòng với gia cảnh của mình. Mặc dù Xắtđi giàu có hơn Xắt muôn vạn lần, tình bạn giữa hai người vẫn rất chân thành; người giàu có hơn không tự cho mình cao sang hơn bạn. Chẳng có điều gì ý kiến họ khác nhau trừ một điểm ấy, còn tất cả mọi sự, họ đều suy nghĩ như nhau.

Một hôm, trong khi chuyện trò, - lại vẫn xoay quanh một điểm ấy, như sau này tôi được chính họ cho hay, - Xắtđi cho rằng những người nghèo sở dĩ nghèo khó chỉ vì họ vốn sinh ra trong cảnh bần hàn, hoặc là, tuy sinh ra từ gia đình giàu có, họ đã phá tan đi hoặc bởi trác táng chơi bời, hoặc do một sự rủi ro bất ngờ cũng chẳng lấy gì làm lạ lùng cho lắm. Ông nói:

— Ý kiến của tôi là, những người ấy nghèo chỉ vì họ không thể dành dụm được một số tiền khá lớn đủ làm vốn, rồi dùng tài tháo vát của mình qua việc làm ăn mà thoát tình cảnh cùng cực; thậm chí tôi còn cho là, nếu họ dành dụm được ít nhiều, rồi biết cách sử dụng cho thỏa đáng số tiền dành dụm được ấy, thì chẳng những họ sẽ giàu, mà với thời gian, có khi còn giàu đến nứt đố đổ vách là khác.

Xắt không chấp nhận ý kiến của Xắtđi. Ông đáp:

— Tôi không cho con đường để cho người nghèo trở thành giàu mà anh vừa nói là chắc chắn như anh nghĩ. Suy nghĩ của anh mơ hồ lắm. Tôi có thể bác ý kiến của anh bằng nhiều lý do, nhưng như vậy nó sẽ dẫn chúng ta đi quá xa. Tôi cho rằng, ít ra là trên đại thể, một người nghèo trở nên giàu nhờ cách khác chứ không phải chỉ bằng một số vốn, thông thường nhờ sự ngẫu nhiên, người ta mới có thể phất lên, giàu to một cách nhanh chóng lạ kỳ; chứ với một số vốn nhỏ nhoi như bạn nói đó, thì dù có làm ăn cần cù, tiết kiệm hoặc buôn bán khéo léo đến bao nhiêu cũng khó thành giàu sụ.

— Xắt ạ, - Xắtđi đáp - tôi thấy là nếu cứ khăng khăng giữ ý kiến của mình và tranh cãi với bạn thì chẳng ích gì, tôi muốn qua việc làm mà thuyết phục bạn, chẳng hạn tôi sẽ biếu hoàn toàn biếu không một sổ tiền mà tôi cho là vừa phải, cho một người thợ thủ công nghèo từ đời ông đến đời cha, ngày nào kiếm chỉ đủ ăn ngày ấy, và rồi đến khi chết vẫn rách như lúc ra đời. Nếu tôi không thành công lúc ấy chúng ta sẽ thử xem cách thức bạn nghĩ có đạt hơn cách của tôi chăng.

Chừng vài ngày sau cuộc tranh cãi ấy tình cờ hai người bạn trong lúc dạo mát, đi ngang qua khu phố nơi tôi vẫn làm nghề bện thừng; nghề này tôi học của bố tôi. Bố tôi học được ở ông tôi, và ông tôi thì học từ các vị tằng tổ ngày xửa ngày xưa nữa. Nhìn đồ lề và quần áo tôi mặc, họ chẳng khó khăn gì mà không thấy tôi nghèo túng tới mức nào.

Sực nhớ tới lời giao hẹn của Xắtđi. Xắt nói:

— Nếu bạn chưa quên lời giao ước, thì kia là con người bạn cần, - ông trỏ tôi cho bạn, - tôi thấy anh ta làm nghề bện thừng từ lâu, và lúc nào cũng nghèo khó như thế. Đó là một con người đáng cho bạn ban bố lòng hào hiệp, để làm cuộc thử nghiệm mà bạn nói với tôi hôm nào.

— Tôi còn nhớ lắm chứ, - Xắtđi đáp - tôi lãnh phần làm cuộc thử nghiệm như đã nói với anh, tôi chỉ chờ có cơ hội hai ta cùng đi với nhau, để anh tự mắt chứng kiến. Nào chúng ta hãy đến gặp anh chàng, xem anh ta có cần tiền thật không.

Hai người bạn tới gần tôi; thấy họ có ý muốn nói chuyện với mình, tôi ngừng tay làm việc. Hai người cùng chào, cùng chúc tôi mọi sự bình yên như lệ thường; rồi Xắtđi cất lời, hỏi tôi tên là gì.

— Thưa ngài, - tôi đáp - tên tôi là Hátxan, do nghề nghiệp, bà con quen gọi tôi là Hatxan Anhaphan (Thợ bện thừng).

— Hátxan ạ, - Xắtđi lại nói - nhất nghệ tinh nhất thân vinh, chẳng có nghề nào không nuôi sống người ta; tôi tin là nghề của anh đủ cho anh kiếm sống một cách thoải mái. Tôi lấy làm lạ, tại sao từ khi bắt đầu làm nghề cho đến nay, anh không dành dụm được ít nhiều, sao không mua một món gai kha khá để làm được nhiều việc hơn anh vừa làm, vừa thuê thêm người làm giúp, để nhà có thêm đồng ra đồng vào.

— Thưa ngài, - tôi đáp, - ngài sẽ hết lấy làm lạ tại sao tôi không dành dụm và làm theo như cách ngài dạy để trở nên giàu có, nếu ngài biết cho rằng, làm đầu tắt mặt tối từ sáng tới chiều, may lắm tôi mới kiếm được đủ nuôi thân và nuôi gia đình, mà chỉ ăn có bánh mì và rau thôi đấy. Tôi có một vợ năm con, chưa đứa nào đến tuổi có thể làm giúp bố được chút việc nhỏ nhặt nào; phải cho chúng ăn, phải may mặc cho chúng; với lại trong việc gia đình dù nhỏ bé đến đâu, cũng có trăm công nghìn việc cần thiết, không thể nào bỏ qua không chi tiêu được. Đã đành giá gai không đắt, nhưng cũng phải có tiền để mua chứ; bán được mớ thừng nào, thì mua gai là khoản đầu tiên tôi dành ra; nếu không thì làm sao có thể tiếp tục kiếm được để trang trải chi tiêu trong gia đình. Thưa ngài, ngài thấy đó, - tôi nói tiếp, - làm sao tôi có thể dành dụm để ngày được khấm khá hơn. Chỉ cần ta hài lòng với số phận, Thượng đế ban cho chừng nào ta nhận chừng ấy, phải tập cho nó quen chớ đòi hỏi thứ gì không có, thì rồi ta sẽ thấy mình chẳng thiếu thứ gì và chẳng cần phải xin xỏ ai.

Nghe tôi nói năng cặn kẽ như vậy. Xắtđi liền đáp:

— Hátxan à, tôi không còn ngạc nhiên như lúc nãy nữa, tôi đã hiểu nguyên do vì sao anh phải yên phận thủ thường. Nhưng, nếu tôi biếu một túi đựng hai trăm đồng tiền vàng, anh có biết sử dụng món tiền đó cho tốt hay không, và anh có nghĩ rằng, với sổ tiền ấy sau một thời gian ít ra anh cũng có thể giàu bằng những người làm ăn khá nhất trong nghề anh hay không?

— Thưa ngài, - tôi đáp - ngài có vẻ quá trung hậu, vì vậy tôi tin ngài không lấy tôi ra để đùa cợt và việc ngài định cho tôi một số tiền là đứng đắn. Do đó, cho dù không dám khoe khoang tài giỏi, tôi vẫn quả quyết được với ngài là chỉ cần một món tiền ít hơn thế, cũng đủ cho tôi trong một thời gian không lâu, chẳng những giàu có bằng những người làm ăn khấm khá nhất trong nghề, mà riêng một mình tôi còn giàu có bằng tất cả những người kia trong khắp kinh thành Bátđa rộng lớn và đông dân này cộng lại.

Ông Xắtđi hào hiệp tỏ cho tôi thấy ngay tức khắc là ông nói chuyện đứng đắn. Ông rút túi tiền mang trong người ra, đặt vào hai tay tôi mà nói:

— Anh hãy cầm lấy, túi tiền ấy đây, trong đó có đúng hai trăm đồng vàng không thiếu một chữ, cầu xin Thượng đế ban phước lành cho anh, và chỉ cho anh biết cách sử dụng tốt món tiền này như tôi mong muốn. Xin anh hãy tin rằng, ông bạn Xắt của tôi đây và tôi, chúng tôi sẽ rất sung sướng khi được biết rằng món tiền này sẽ góp phần làm cho anh hạnh phúc hơn hiện nay.

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, khi nhận được túi tiền và cất vào trong người rồi, tôi mừng rỡ quá đỗi, tôi cảm kích không biết chừng nào, đến mức nghẹn ngào không thốt được nên lời, tôi không biết làm gì ngoài việc đưa tay ra định cầm hôn gấu áo của ân nhân nhưng ông ta đã vội kéo áo bỏ đi, cùng với bạn tiếp tục cuộc dạo mát.

Khi họ đã đi xa, tôi làm tiếp công việc của mình, ý nghĩ đầu tiên chợt đến là cất vào đâu món tiền cho được chắc chắn. Trong túp nhà nhỏ bé khốn khổ của tôi, chẳng có hòm chẳng có tủ, cũng chẳng có một chỗ nào khả dĩ tin được là cất vào đấy thì không bị người khác cuỗm đi.

Trong lúc đang phân vân, vì cũng như những người nghèo khổ khác, tôi vốn có thói quen kiếm được đồng tiền nào thì cài lên các nếp gấp chiếc khăn đội trên đầu, tôi liền bỏ dở công việc trở về nhà, viện cớ là cần khâu khăn lại. Rất cẩn thận để cho vợ và các con tôi không trông thấy, tôi lấy ra mười đồng vàng bỏ riêng để chi tiêu vào những việc cần kíp nhất, còn bao nhiêu tôi giấu trong lần vải bọc chiếc khăn.

Khoản chi tiêu đầu tiên của tôi, ngay ngày hôm ấy, là đi mua một món gai kha khá. Sau đó, vì đã lâu trong nhà không hề biết đến mùi thịt, tôi ra cửa hàng thịt mua một miếng về ăn tối.

Trên đường về, tôi đang cầm miếng thịt ở tay, thì chợt một con chim cắt đói mồi từ trên trời bổ nhào xuống, định cướp miếng thịt khỏi tay tôi; giá tôi nắm không chặt thì đã bị nó cắp đi rồi. Nhưng than ôi! Giá tôi buông miếng thịt ra cho nó thì tốt hơn biết bao, thì đã không phải mất túi tiền. Tôi càng kháng cự, nó càng cố cướp cho bằng được. Nó vẫn vỗ cánh, vẫn cắp chặt miếng thịt, lôi tôi hết chỗ này sang chỗ khác; nhưng khốn khổ thân tôi, trong khi cố giành giựt với nó, chiếc khăn đội đầu rơi ra đất.

Thế là con cắt buông tôi ra, lao xuống chiếc khăn trước khi tôi kịp nhặt, cắp lấy và bay đi luôn. Tôi thét lên những tiếng khủng khiếp đến nỗi người lớn, đàn bà và cả trẻ con hàng xóm đều hoảng hốt, họ cùng tôi cất tiếng hét thật to, nhằm buộc con chim buông cái khăn ra.

Thông thường bằng cách ấy, người ta có thể buộc những con chim háu ăn ấy buông những con mồi chúng bắt được, nhưng những tiếng la thét của chúng tôi hôm ấy không làm cho con cắt sợ, nó vẫn cắp chiếc khăn của tôi bay xa tít tắp, đến lúc mất hút vẫn chưa thấy nó buông ra. Như vậy là thôi, không cần phải vất vả chạy theo để hòng lấy lại chiếc khăn nữa.

Tôi trở về nhà, hết sức buồn bã vì đã mất chiếc khăn cùng số tiền. Thế là phải mua chiếc khăn khác, làm hao hụt thêm số tiền mười đồng vàng mà tôi đã để riêng. Tôi đã dùng một phần mua gai, sổ còn lại không đủ giúp cho tôi thực hiện những hy vọng tốt dẹp mà tôi từng nuôi dưỡng.

Điều làm cho tôi phiền muộn hơn cả là ân nhân của tôi sẽ không lẩy gì làm hài lòng khi thấy mình hào phóng không đúng chỗ, chắc ông chả tin nào, khi nghe tôi thuật lại điều không may xảy ra, và như vậy là tôi có phân trần cũng vô ích.

Chừng nào số tiền chưa tiêu hết thì gia đình nhỏ của tôi cũng dễ thở, nhưng chẳng bao lâu lại rơi vào tình trạng như trước, tôi bất lực không thể nào thoát khỏi cảnh bần cùng. Tuy nhiên, tôi vẫn không phàn nàn. Tôi tự nhủ: “Thượng đế muốn thử thách ta, Người cho ta tiền của giữa lúc ta ít chờ đợi nhất, rồi Người thu lại gần như ngay tức khắc, bởi vì ý Người như vậy, và của cải là của Người. Tạ ơn Thượng đế, như ta vẫn tạ ơn Người về những ân huệ Người từng ban cho, được bao nhiêu ơn bấy nhiêu. Ta hoàn toàn tuân phục ý muốn của Người.”

Tôi suy nghĩ như vậy, nhưng vợ tôi, mà vì không cầm được lòng, tôi đã tâm sự cho biết mình để mất số tiền bao nhiêu và ở chốn nào, thì không có gì khuyên giải nổi. Trong lúc thảng thốt, tôi cũng nói lộ ra cho hàng xóm biết là mất chiếc khăn, tôi mất luôn cả một trăm chín mươi đồng tiền vàng. Nhưng ai cũng biết tôi nghèo như thế nào; và không hiểu được với nghề nghiệp của mình làm sao tôi có được món tiền to như vậy, họ chỉ cười, và trẻ con càng cười nhiều hơn.

Khoảng sáu tháng sau việc con chim cắt gây ra cho tôi điều bất hạnh như vừa thuật hầu Ngài thì hai người bạn lại đi qua gần khu phổ nơi tôi ở. Xắt chợt nhớ tới tôi. Ông bảo Xắtđi:

— Chúng ta đang ở không xa dãy phố có nhà của Hátxan Anhapban; hãy ghé qua đấy xem thử hai trăm đồng tiền vàng mà bạn cho gã có giúp được phần nào làm cho số phận, gã khá hơn lần chúng ta gặp trước hay không.

— Phải đấy, - Xắtđi đáp, và nói thêm - cách đây mấy hôm, tôi có nhớ tới gã, và lấy làm thích thú khi nghĩ rằng qua việc này anh sẽ thấy ý kiến của tôi là đúng. Anh sẽ nhìn thấy một sự thay đổi lớn ở gã; tôi còn tin rằng chúng ta khó mà nhận ra gã đấy.

Lúc rẽ vào phố tôi, Xắtđi vẫn nói chưa xong câu đó. Từ xa trông thấy tôi, Xắt liền bảo bạn:

— Hình như việc anh cho là mình được cuộc có hơi sớm quá đấy. Hátxan Anhapban kia, nhưng tôi trông anh ta chẳng thay đổi chút gì. Anh ta vẫn ăn mặc tồi tàn như lần chúng ta nói chuyện hôm trước. Tôi thấy chỉ mỗi một điểm khác, là chiếc khăn đội đầu của anh ta đỡ bẩn hơn. Anh xem có phải tôi nhầm không nào.

Đến gần, Xắtđi nhìn thấy tôi và nhận ra Xắt nói có lý; ông ta không hiểu do đâu người tôi nom chẳng có thay đổi chút gì. Ông ngạc nhiên đến nỗi không phải ông, mà Xắt là người có lời hỏi tôi đầu tiên.

— Thế nào, Hátxan - Xắt nói sau khi chào tôi, như lệ thường chúng tôi chẳng hỏi công việc của anh là thế nào; từ lần gặp trước hẳn là anh làm ăn khấm khá hơn, hai trăm đồng tiền vàng chắc cũng góp phần vào được chút gì chứ.

— Thưa các ngài, - tôi nói với cả hai - tôi rất buồn rầu mà thưa rằng mọi mong muốn và hy vọng của hai ngài cũng như của tôi không đạt được kết quả chúng ta chờ đợi. Các ngài hẳn khó tin sự việc kỳ lạ đã xảy ra với tôi. Tuy nhiên, tôi xin lấy danh dự mà quả quyết rằng các ngài cần tin là thật điều tôi sắp kể các ngài nghe đây.

Thế là tôi thuật lại sự việc với tất cả những chi tiết như tôi vừa được vinh dự trình bày với bệ hạ.

Xắtđi hoàn toàn không tin. Ông nói:

— Anh cứ giỡn, hay là muốn đánh lừa chúng tôi Điều anh vừa kể không thể nào tin được, chim cắt chẳng bao giờ tha khăn đội đầu, chúng nó chỉ cắp những thứ gì ăn được mà thôi. Anh đã xử sự như tất cả những người thuộc hạng anh vẫn quen làm. Nếu lĩnh được một số công xá khác thường, hoặc may mắn kiếm được một món tiền to mà không chờ đợi, thế nào các anh cũng bỏ công việc, đi chơi bời nhậu nhẹt; khi trong túi còn tiền thì cứ chén đẫy vào, ăn hết rồi lại trở về cảnh túng bấn, giật gấu vá vai y như trước. Các anh cứ chịu mãi cảnh bần cùng bởi vì các anh chịu như vậy; chính các anh tự tỏ ra không xứng đáng với những việc tốt lành người khác giúp cho.

— Thưa ngài, - tôi đáp, - tôi chịu đựng những lời mắng mỏ ấy, và sẵn sàng chịu đựng những lời gay gắt hơn nữa của ngài; nhưng tôi kiên nhẫn chịu đựng, mà vẫn nghĩ rằng mình chẳng đáng tội chút nào. Xin ngài hãy đi hỏi xem ngài sẽ thấy là tôi không nói bậy. Xin thú thật tôi chưa bao giờ nghe tới chuyện chim cắt cướp khăn đội đầu; nhưng sự tình đã xảy ra như vậy, cũng như cơ man việc khác chưa bao giờ xảy ra mà hằng ngày vẫn cứ xảy ra.

Xắt bênh tôi, ông kể cho Xắtđi nghe bao nhiêu chuyện khác không kém kỳ lạ về chim cắt, một vài chuyện chính Xắtđi cũng đã nghe, khiến cho ông cuối cùng rút trong người ra một túi tiền. Ông đếm vào tay tôi hai trăm đồng tiền vàng, được chừng nào tôi giắt vào người chừng ấy, vì không có túi đựng. Đếm xong Xắtđi nói với tôi:

— Hátxan à, tôi muốn biếu anh hai trăm đồng tiền vàng nữa; nhưng lần này anh hãy chú ý cất cẩn thận, đừng để xảy ra việc mất mát như lần vừa rồi, và sẽ làm cho số tiền này sinh lợi cho anh.

Tôi cảm tạ ông đã làm ơn cho tôi một lần thứ hai sau khi đã tỏ ra không xứng đáng với lòng tốt và đã để mất số tiền ông cho trước, và hứa sẽ cố làm theo lời khuyên bảo của ông. Tôi định nói nhưng ông không để cho tôi có thời giờ. Ông từ biệt, tiếp tục đi dạo mát cùng với bạn.

Hai ông đi khỏi, tôi không làm tiếp công việc nữa mà trở về nhà. Lúc ấy vợ con tôi đều đi vắng. Tôi để riêng mười đồng vàng, còn lại một trăm chín mươi đồng tôi gói vào một mảnh vải, buộc lại. Giờ phải tính chuyện cất cái gói này vào đâu cho chắc chắn. Sau khi suy nghĩ mãi, tôi cất nó vào trong một cái hũ lớn dùng đựng cám vẫn vất trong một xó, mà tôi nghĩ chắc vợ và các con tôi chẳng mò tới làm gì. Lát sau vợ tôi về, vì trong nhà còn có ít gai thôi, không nói cho vợ tôi rõ chuyện về hai người bạn, tôi chỉ bảo là tôi đi mua gai.

Tôi ra đi, nhưng trong khi tôi còn mải lo chuyện mua gai, thì một người chuyên bán đá kỳ cho các bà dùng để tắm, đi ngang qua trước ngõ, rao có ai mua không.

Vợ tôi hết đá kỳ, liền gọi người bán vào, và vì không có tiền, hỏi anh ta có đồng ý đổi đá lấy cám không. Người bán đòi xem cám, vợ tôi chỉ cái hũ, hai bên thỏa thuận, thế là xong, vợ tôi nhận đá kỳ, người bán mang đi cái hũ cùng với cám đựng bên trong.

Tôi trở về, vác một bó gai nặng, theo sau là năm người khuân vác nữa cũng mang như tôi. Tôi chất đầy gai cái gác xép trong nhà. Trả tiền thuê khuân vác xong, tôi ngồi nghỉ một lát cho đỡ mệt. Đưa mắt nhìn vào xó nhà, tôi không trông thấy cái hũ ở đó nữa.

Tôi không thể nào diễn tả để bệ hạ hình dung nỗi kinh ngạc và xúc động của tôi lúc đó. Tôi vội vã hỏi vợ tôi cái hũ đâu rồi, thị kể lại chuyện mua bán, cứ như thể vừa được một món hời.

— Ôi! con mẹ khốn khổ kia, bà không biết mua bán như vậy bà đã làm hại tôi, hại đời bà và hại cả các con nữa. Bà tưởng cái hũ ấy chỉ có cám, nhưng cùng với cám bà cho không người bán đá kỳ một trăm chín mươi đồng tiền vàng mà ông Xắtđi, có người bạn của ông cùng đi, vừa biếu tôi lần thứ hai đấy.

Suýt tí nữa thì vợ tôi liều mình khi thấy do không biết, mình đã phạm một lỗi lầm lớn đến vậy. Thị kêu la, thị đấm ngực, thị bứt tóc, bứt tai, thị xé rách áo quần đang mặc.

— Chao ôi! Khốn nạn thân tôi, sau một lỗi lầm như vậy, tôi còn đáng sống nữa chăng? Tôi còn biết tìm người bán đá ấy ở đâu? Tôi không quen biết anh ta; anh ta mới đi qua phố này lần này là một, xưa nay tôi chưa hề thấy mặt anh đâu. Ôi ông ơi, ông nhầm to rồi, tại làm sao một việc quan trọng như vậy mà ông lại giấu, không cho vợ con được biết? Nếu ông nói cho tôi hay thì làm gì để xảy ra cơ sự này?

Tôi xin miễn tâu với bệ hạ những điều mà bà vợ tôi phun ra lúc đó vì quá đau đớn. Hẳn bệ hạ chẳng lạ gì, trong những cơn phiền muộn thế này, các bà có thể nói ra rả cả ngày không nghỉ. Tôi bảo vợ tôi:

— Thôi bà ơi, xin bà nguôi bớt đi cho, bà khóc la như vậy hàng xóm sẽ chạy đến đấy. Chẳng cần phải nói cho họ rõ những điều không may xảy ra trong nhà. Đã không chia sẻ nỗi bất hạnh và an ủi chúng ta, họ còn cười cho là khờ khạo. Tốt hơn cả là giấu nhẹm chuyện mất mát ấy đi. làm như không có chuyện gì xảy ra; chúng ta phải cúi đầu tuân phục ý muốn của Thượng đế. Ngược lại, còn phải tạ ơn. Người đã lấy lại chỉ có một trăm chín mươi đồng trong số hai trăm đồng Người ban cho; tạ ơn Người đã hào hiệp để lại cho ta mười đồng, nhờ đó tôi mua được món hàng kia, nó sẽ đỡ đần ta chút đỉnh.

Dù những điều tôi nói có phải chăng đến đâu, vợ tôi lúc đầu cũng chẳng nghe ra. Nhưng thời gian là phương thuốc xoa dịu những nỗi đau lớn nhất, tưởng như không thể nào chịu đựng nổi, cuối cùng rồi tôi cũng đành chịu thua.

— Chúng ta sổng bần hàn thật đấy, tôi nói đúng như vậy, nhưng thử hỏi có thứ gì những người giàu có mà lại không có nào? Họ và ta chẳng phải thở cùng không khí ư? Họ và ta chẳng cùng được dùng chung ánh sáng và cùng được sưởi hơi nóng mặt trời sao? Dù có nhiều tiện nghi có thể làm cho chúng ta ham muốn, song lúc nhắm mắt thì giàu hay nghèo cũng đều xuôi tay tất. Nghĩ cho cùng, thêm vào sự kính thờ Thượng đế, mà ta chẳng có gì thua kém họ, thì những điều họ hơn ta cũng chẳng lấy gì làm ghê gớm cho lắm.

Tôi chẳng dám làm bệ hạ chán tai với những điều suy tư đạo lý. Vợ chồng chúng tôi an ủi nhau rồi lại tiếp tục công việc, đâu có thư thái như thể chẳng có mất mát chút gì, sau hai lần mất đau như vậy.

Điều duy nhất làm cho tôi buồn, và tôi hằng nghĩ tới là khi tự hỏi sẽ ăn làm sao nói làm sao với Xắtđi, khi ông ta tới hỏi tôi đã dùng số tiền hai trăm đồng vàng như thế nào, và gia sản của tôi có gia tăng được chút nào chăng nhờ lòng hào hiệp của ông. Tôi thấy chẳng có cách nào khỏi bối rối, cho dù cũng như lần trước, điều bất hạnh xảy ra lần này không phải là tại tôi.

Hai người bạn để lâu hơn lần trước nhiều, mới trở lại hỏi thăm tin tức tôi, Xắt nhiều lần nhắc, nhưng Xắtđi bao giờ cũng lần khân. Ông nói:

— Chúng ta càng chậm đến. Hátxan càng giàu to, và chúng ta sẽ càng thích thú hơn về chuyện đó.

Xắt thì lại không đồng ý là sự hào phóng của bạn mình có thể đưa lại kết quả tốt như vậy. Ông nói tiếp:

— Vậy ra anh vẫn cho rằng Hátxan lần này sử dụng tốt hơn món tiền anh biếu gã chăng? Tôi khuyên anh chớ kỳ vọng quá lớn, e khi anh thay điều ngược lại, thì nỗi buồn của anh càng to.

— Nhưng, - Xắtđi cãi - có phải ngày nào cũng có một con chim cắt cướp một chiếc khăn đi đâu? Hátxan đã bị một lần, thì lần này gã phải cẩn thận để tránh chứ.

— Tôi không nghi ngờ gì điều đó, - Xắt nói - nhưng một tai biến khác mà cả anh cả tôi không ai nghĩ tới, có thể xảy ra. Tôi nói lại một lần nữa: xin anh chớ có mừng vội, xin đừng quá thiên về chuyện Hátxan được hạnh phúc hơn là chịu điều bất hạnh. Xin nói thật với anh điều tôi đang nghĩ và từ trước tới nay vẫn nghĩ, dù nó làm anh không hài lòng, là tôi linh cảm anh không đạt được kết quả; rồi tôi sẽ thành công hơn anh trong việc chứng minh một người nghèo khổ trở nên giàu sang bằng con đường khác hơn là nhờ tiền bạc.

Cuối cùng một hôm, Xắt đang ở chơi nhà Xắtđi, sau một hồi tranh cãi, Xắtđi nói:

— Thôi quá đủ rồi, tôi muốn làm sáng tỏ việc đó ngay trong ngày hôm nay. Đã đến giờ đi dạo mát, chúng ta chớ để mất thời gian, hãy đến xem, giữa hai chúng ta ai là người thắng cuộc.

Hai người bạn cùng đi, và tôi nhìn thấy họ từ xa. Tôi rất xúc động, lúc đầu muốn bỏ công việc, chạy về nấp một chỗ để cho họ khỏi nhìn thấy. Tôi vờ chăm chú làm việc, như thể không nhìn thấy họ, và chỉ ngẩng đầu lên khi họ đã tới bên và cất lời chào. Không thể nào tránh không đáp lễ, nhưng tôi cúi đầu nhìn xuống ngay và kể cho họ nghe chi tiết điều không may xảy đến cho mình; chính vì vậy mà hôm nay họ vẫn thấy tôi nghèo khổ như khi gặp họ lần đầu. Kể xong, tôi nói thêm:

— Các ngài có thể cho rằng, đáng ra tôi phải giấu tiền vào nơi khác chứ không để trong cái hũ sẽ bị đưa ra đổi cho người ta mang đi nơi khác ngay trong ngày hôm ấy. Nhưng bao năm nay cái hũ vẫn nằm ở xó ấy, vẫn được dùng vào việc đó, và mỗi lần đầy cám, vợ tôi bán đi, thì cái hũ vẫn nằm nguyên tại chỗ ấy. Làm sao tôi đoán được, đúng vào ngày hôm đó có một người bán đá kỳ đi qua, vợ tôi không có tiền, và sinh ra chuyện đổi chác như vậy? Các ngài cũng có thể nói tại sao tôi không báo trước cho vợ tôi biết: nhưng tôi chẳng bao giờ tin là những người khôn ngoan như hai ngài lại khuyên tôi nên làm như vậy. Còn hỏi tại sao không cất vào nơi khác, thì tôi đã bảo không thấy trong nhà nơi nào chắc chắn hơn nơi đó. Thưa ngài. - tôi nói với Xắtđi - Thượng đế không muốn cho tôi giàu lên nhờ lòng hào hiệp của ngài; tại sao ư? đó là diều ta không được phép tìm hiểu. Thượng đế muốn tôi nghèo chứ không giàu. Tuy nhiên, tôi vẫn biết ơn ngài sâu sắc, vẫn cảm ơn ngài như thể tôi đã giàu lên thật, như ngài mong muốn.

Tôi dứt lời, Xắtđi nói:

— Hátxan à, cho dù tôi tin những lời anh vừa nói là đúng sự thật, chứ không phải để che giấu tính ham chơi bời trác táng, hoặc không biết cách dành dụm của anh, thì tôi vẫn không thể cứ làm thử mãi cái việc nó sẽ làm cho tôi đến sạt nghiệp mất. Tôi không tiếc bốn trăm đồng vàng bỏ ra để mong giúp anh thoát khỏi cảnh bần hàn, tôi làm như vậy vì Thượng đế, chứ không mong anh đền ơn, hoặc để mình có niềm vui được làm việc tốt. Nếu có một điểm nào có thể làm cho tôi hối hận, ấy là đã chọn anh chứ không phải chọn một người khác, người này có thể đã biết lợi dụng dịp tốt hơn anh.

Quay sang Xắt, ông nói tiếp:

— Anh Xắt à, qua những điều tôi vừa nói, anh đã thấy là tôi không cho anh hoàn toàn thắng cuộc. Tuy nhiên, anh có thể tự do làm cái việc mà anh suy tính từ lâu để bác bỏ ý kiến của tôi. Xin anh hãy cho tôi thấy có cách nào khác chăng ngoài tiền bạc, khả dĩ làm cho một người nghèo trở thành giàu có, theo như chúng ta vẫn nghĩ. Để làm thử, xin anh đừng chọn ai khác ngoài Hátxan. Dù anh có cho anh ta thứ gì đi nữa, tôi vẫn chẳng thể nào tin là anh ta có thể giàu lên bằng thứ đó, hơn là bằng gây dựng từ bốn trăm đồng tiền vàng của tôi.

Xắt đang cầm một hòn chì trong tay. ông đưa cho bạn xem.

— Anh thấy tôi vừa nhặt được hòn chì này dưới đất - ông nói - tôi sẽ cho Hátxan, rồi anh sẽ thấy hòn chì này có giá trị với anh như thế nào.

Xắtđi phá cười, chế giễu:

— Một hòn chì! Nó không đáng giá hơn một đồng trinh, mà Hátxan thì làm gì được với một đồng trinh cơ chứ?

Xắt đưa hòn chì cho tôi và bảo:

— Cứ để mặc Xắtđi cười, anh cứ cầm lấy. Một ngày kia, anh sẽ thuật lại cho chúng tôi nghe sự may mắn mà hòn chì này mang lại cho anh.

Tôi nghĩ Xắt nói đùa và làm như vậy cho vui thôi. Tuy nhiên, tôi vẫn cầm lấy hòn chì, cảm ơn; và để cho ông hài lòng, tôi bỏ vào túi áo, như thể một vật vừa nhận được. Hai người bạn từ giã tôi, tiếp tục cuộc dạo mát, còn tôi cặm cụi với công việc của mình.

Tối hôm ấy, lúc cởi áo sửa soạn đi ngủ, tôi tháo dây thắt lưng, thì hòn chì mà tôi không nghĩ tới từ lâu rơi xuống đất; tôi nhặt lên và tiện tay nhét vào một chỗ nào đó.

Ngay đêm hôm ấy, một người đánh cá hàng xóm của tôi, trong khi đang vá lưới, nhận ra thiếu một hòn chì; trong nhà không có cái thay, mà cũng chẳng có thể đi mua ở đâu được vào giờ này, vì tất cả các cửa hiệu đều đã đóng cửa. Thế nhưng, muốn ngày hôm sau có cái ăn cho cả nhà, thì phải đánh cá hai giờ trước khi trời sáng. Anh ta buồn rầu nói cho vợ biết, và bảo vợ đi hỏi hàng xóm xem nhà nào có không.

Vâng lời chồng, người vợ đi gõ cửa hết nhà này sang nhà khác, cả hai dãy phố, nhưng không đâu có. Ả về nói lại với chồng; anh kể tên nhiều nhà hàng xóm, hỏi vợ đã đến tận nơi chưa. Ả đáp đã.

— Thế còn nhà Hátxan Anhaphan, tôi đánh cuộc là bà chưa tới, - anh nói.

— Đúng như vậy, tôi chưa đi tới nhà ấy bởi vì quá xa - người vợ đáp. - Với lại, cho dù tôi có chịu khó tới nơi mình nghĩ rằng sẽ xin được ư? Khi người ta không cần một thứ gì cả, người ta mới nên tìm đến nhà ông ấy, tôi có kinh nghiệm như vậy.

— Mặc kệ, bà đúng là một kẻ lười biếng, tôi muốn bà tới nhà ấy, - người đánh cá nói. - Bà đến nhà ông ta một trăm lần mà không hỏi mượn được thứ bà muốn, lần này bà có thể kiếm được hòn chì tôi đang cần. Một lần nữa, tôi muốn bà đến nhà ấy.

Vợ người đánh cá vừa càu nhàu vừa đến đập cửa nhà tôi. Tôi đã ngủ được một giấc, giật mình, thức dậy, hỏi ai muốn gì.

— Bác Hátxan Anhapban à, - vợ người đánh cá cao giọng nói - nhà tôi cần một ít chì để sửa lại cái lưới; nếu may trong nhà có sẵn, bác cho ông nhà tôi xin.

Sực nhớ tới hòn chì Xắt cho, mà tôi cũng vừa mới đánh rơi ra trước khi đi ngủ, tôi đáp là nhà có, xin chờ cho một lát, tôi sẽ bảo vợ tôi mang biếu một hòn.

Vợ tôi nghe tiếng động cũng vừa thức dậy, mò mẫm tìm lấy hòn chì ở nơi tôi chỉ, hé cánh cửa đưa cho bà hàng xóm.

Hân hoan vì khỏi trở về tay không, vợ người đánh cá nói:

— Bà chị ạ, bà giúp đỡ vợ chồng tôi nhiều quá, tôi xin hứa và sẽ xin biếu bà tất cả cá bắt được trong mẻ lưới đầu tiên vào ngày mai; xin quả quyết là chồng tôi cũng sẽ thuận làm như lời tôi nói.

Vui mừng vì có được hòn chì đang thiếu giữa lúc không mấy hy vọng người đánh cá thuận theo lời hứa của bà vợ:

— Được đấy, bà làm như vậy hợp ý tôi lắm.

Ông tiếp tục sửa cho xong tấm lưới rồi đi đánh cá hai giờ trước khi trời sáng, như thường lệ. Trong mẻ lưới đầu ông ta chỉ bắt được có mỗi con cá, nhưng là một con lớn, to và dài bằng cả cánh tay. Ông ta buông nhiều mẻ nữa, lần nào cũng có cá, nhưng trong tất cả số cá đánh được ngày hôm ấy, chẳng có con nào to bằng con bắt được lần đầu.

Đánh cá xong trở về nhà, việc đầu tiên của ông ta là nghĩ tới tôi. Tôi ngạc nhiên hết sức khi, ngày hôm sau đang làm việc chợt thấy ông ta mang con cá đến.

— Bác hàng xóm ạ - người đánh cá nói - tối hôm qua nhà tôi có hứa với bác là hễ đánh được con cá nào trong mẻ lưới đầu tiên thì mang đến biếu bác để cảm ơn bác đã giúp đỡ, và tôi thấy nhà tôi nói rất phải Thượng đế sai tôi mang con này tới biếu bác, mong bác nhận cho. Giá mà Người ban cho tôi cả một mẻ lưới đầy, thì tôi cũng đã mang tất cả tới biếu bác. Xin bác vui lòng nhận cho chừng này, tuy của ít nhưng lòng nhiều.

— Bác hàng xóm ạ, - tôi đáp - một hòn chì thì đáng giá bao nhiêu, mà bác cho tôi hậu hĩ thế này. Hàng xóm láng giềng tối lửa tắt đèn có nhau, tôi giúp bác lúc này thì lúc khác bác giúp lại. Nếu không nghĩ rằng bác thật lòng cho, tôi không dám nhận, sợ làm như vậy e phật lòng bác chăng. Bởi vậy, bác đã cho thì tôi xin nhận, xin cảm ơn bác nhiều.

Sự lịch sự của chúng tôi đối với nhau chỉ đến đấy, tôi mang con cá đưa cho vợ:

— Bà hãy cầm lấy con cá bác chài bên cạnh vừa mang cho để cảm ơn ta cho bác ấy hòn chì tối qua. Đây là tất cả những gì chúng ta có thể trông chờ ở hòn chì mà ông Xắt biếu tôi ngày hôm qua, ông ta bảo nó sẽ mang lại hạnh phúc cho nhà ta đấy.

Lúc này tôi mới kể cho vợ tôi nghe chuyện hai người bạn trở lại thăm và việc gì đã xảy ra giữa họ với tôi.

Vợ tôi phấn khởi mừng được biếu con cá vừa dài vừa to thế này. Thị hỏi:

— Mình muốn tôi làm món gì bây giờ? Cái kẹp nướng của nhà chỉ nướng được cá nhỏ mà nhà thì chẳng có cái nồi nào đủ lớn để kho mặn cả con.

— Đó là công việc của bà, bà thích món gì bà làm món ấy; hoặc nướng, hoặc kho, tôi đều cho là được tất.

Nói xong, tôi trở về nơi làm việc.

Trong khi mổ cá, vợ tôi rút từ trong bộ lòng ra được một viên kim cương lớn, mà sau khi lau rửa sạch sẽ thị cho là viên ve chai. Thị cũng từng nghe nói đến kim cương thật đấy, nhưng cho dù có trông thấy hoặc sờ mó đến thứ ấy, cũng chưa đủ hiểu biết để phân biệt nó với ve chai. Thị mang cho đứa cháu bé nhất nhà tôi để nó làm đồ chơi. Mấy đứa lớn, anh và chị nó, đều tranh nhau lần lượt cầm xem, trầm trồ khen là đẹp, trong suốt và lấp la lấp lánh.

Buổi tối, nhà thắp đèn, lũ con tôi vẫn tiếp tục chuyền tay nhau chơi. Bà vợ tôi mang cây đèn đi đi lại lại trong khi làm món ăn, lũ trẻ nhận thấy, lúc đèn mang đi nơi khác, viên bi vẫn phát sáng, liền tranh nhau làm thử. Bị mấy đứa lớn giành mất, mấy đứa nhỏ khóc đòi, thế là lũ anh, chị lại phải nhường cho em.

Một vật chẳng ra gì cũng có thể làm cho lũ trẻ con vui thích và giành giật lẫn nhau, những việc đó thường xảy ra, cả vợ tôi và tôi đều chẳng ai để ý vì sao chúng nó làm ầm ĩ cả nhà, các cháu chỉ yên khi mấy đứa lớn ngồi vào bàn ăn với hai vợ chồng tôi, còn lũ bé thì được vợ tôi phần cho, mỗi đứa một bát.

Ăn xong, lũ trẻ lại xúm xít tranh nhau chơi đùa ồn ào như trước. Tôi gọi thằng lớn đến hỏi có việc gì la ầm nhà lên vậy. Nó nói:

— Bố ạ, có một mảnh chai vụn, khi nào chúng con ngồi quay lưng vào đèn thì nó lại phát sáng.

Tôi bảo nó mang đến để tự mình làm thử xem.

Thấy chuyện lạ lùng quá, tôi gọi vợ tôi hỏi của này ở đâu ra và là thứ gì đây. Vợ tôi đáp:

— Tôi chẳng rõ, đó là một mảnh chai tôi móc ra ở ruột con cá khi làm lòng.

Cũng như vợ tôi, tôi không nghĩ đó là vật gì khác ngoài mảnh chai. Tuy nhiên, tôi còn làm thử cách khác nữa. Tôi bảo vợ tôi giấu đèn đi, thì cái gọi là mảnh chai ấy phát sáng tới mức không cần để đèn ngủ. Tôi sai tắt đèn, và đặt mảnh chai đó lên trên lò sưởi, thay cho đèn. Tôi nói:

— Đây lại thêm một cái lợi nữa mà hòn chì của người bạn ông Xắtđi mang lại cho chúng ta; thế cũng đỡ được tiền mua dầu.

Khi lũ trẻ con thấy mảnh chai có thể thay cho đèn thì chuyện kỳ diệu ấy cũng làm chúng reo hò lớn đến nỗi các nhà hàng xóm cũng đều nghe tiếng.

Chúng làm ồn ào tới mức vợ tôi và tôi la mắng mãi chúng cũng chẳng chịu yên; đến khi đi nằm chúng còn chuyện trò một lúc khá lâu về sự kỳ diệu của mảnh chai rồi mới ngủ, lúc này trong nhà mới im ắng.

Vợ tôi và tôi cùng đi nằm với lũ trẻ, và sáng hôm sau, chẳng nghĩ gì tới vật ấy nữa, tôi đi làm rất sớm theo lệ thường. Chẳng có gì lạ nếu chuyện đó xảy ra với tôi, một con người cả đời chỉ thấy chai lọ thủy tinh, chưa bao giờ nhìn thấy kim cương; và nếu có nhìn thấy chăng nữa, thì cũng chẳng chú ý để biết giá trị của thứ ấy.

Tôi xin phép được lưu ý bệ hạ là, giữa nhà chúng tôi với nhà hàng xóm chỉ cách nhau có một lớp tường rất mỏng hoặc vách ván. Ngôi nhà cạnh tôi là của một người Do thái khá giầu, làm nghề buôn kim hoàn, căn buồng vợ chồng lão nằm sát ngay bên vách nhà tôi. Hai vợ chồng đã đi ngủ rồi, thì lũ trẻ nhà tôi làm ồn khiến họ thức giấc, hồi lâu mới ngủ lại được.

Ngày hôm sau, vợ lão Do thái đến nhà tôi, thay lời chồng và cả lời mụ nữa, phàn nàn với vợ tôi hôm qua vừa chợp mắt đã phải mất giấc vì lũ trẻ làm ồn. Vợ tôi nói:

— Bà Rasen ạ, - Rasen là tên mụ vợ lão Do thái - tôi rất tiếc việc đã xảy ra, xin có lời mong bà bỏ qua cho. Bà cũng biết trẻ con là như vậy đó, một chút chi cũng có thể làm chúng reo cười, chuyện chẳng đáng chúng vẫn có thể khóc được. Mời bà vào chơi, tôi cho bà xem vật đã khiến bà có lời phàn nàn.

Mụ Do thái vào, vợ tôi cầm lấy viên kim cương, vì đó là kim cương thật, và độc đáo nữa là khác. Nó vẫn còn trên lò sưởi; vợ tôi cầm đưa cho mụ Do thái xem và nói:

— Đây, chính mảnh chai này đã gây nên chuyện ầm ĩ tối hôm qua làm phiền tới bà.

Trong khi mụ Do thái, vốn sành sỏi mọi thứ châu báu và kim cương, ngắm nghía lòng đầy thán phục, thì vợ tôi kể cho nghe đã bắt được nó trong bụng con cá như thế nào, và sự tình đã xảy ra làm sao.

Vợ tôi kể xong, mụ Do thái liền đưa trả lại và nói:

— Chị Aisach à, tôi cũng nghĩ như chị đây là một mảnh chai, nhưng nó đẹp hơn những mảnh chai thông thường. Tôi cũng có một viên na ná thế này, thỉnh thoảng vẫn đeo làm vật trang sức, nếu chị vui lòng bán thì tôi xin mua để cho có được cùng một đôi giống nhau.

Lũ con tôi nghe nói tới chuyện bán đồ chơi của chúng, kêu ầm lên không bằng lòng, xin mẹ hãy giữ lại; khiến vợ tôi phải hứa, chúng mới chịu yên cho.

Mụ Do thái đành phải trở về, trước khi từ giã, bà vợ tôi tiễn ra tận cửa, mụ nói thầm, dặn nếu có ý định bán mảnh chai ấy thì nhớ đừng có đưa cho ai xem trước khi tin cho mụ biết.

Từ sáng sớm, lão Do thái đã đến cửa hiệu của lão trong khu phổ những người mua bán vàng bạc. Mụ vợ đến tìm lão, báo cho lão biết mình vừa tìm ra được một món, mụ mô tả viên kim cương to nặng, sáng và đẹp như thế nào, nhất là vì đặc điểm của nó là phát ra ánh sáng ban đêm theo như lời vợ tôi nói lại; điều này càng đáng tin hỏi bà ấy vốn thật thà.

Lão Do thái phái mụ trở về, với mệnh lệnh là, lần đầu trả giá ít thôi, bao nhiêu tùy mụ định, sau đó nếu thấy khó khăn thì cứ tăng dần, cuối cùng phải mua cho bằng được với bất kỳ giá nào.

Mụ Do thái, theo lời chồng dặn, nói chuyên riêng với vợ tôi, không chờ cho vợ tôi ngỏ ý; thuận bán hay không, mụ hỏi có vui lòng nhượng lại với giá hai mươi đồng tiền vàng. Một mảnh chai mà mụ trả như vậy, quả là một món hơi to. Vợ tôi nghĩ thế, nhưng không đáp thuận bán hay không. Thị chỉ nói với mụ Do thái là phải hỏi ý kiến tôi trước đã.

Giữa lúc ấy thì cũng vừa lúc tôi tạm nghỉ tay về nhà ăn trưa. Hai bà đang đứng nói chuyện trước cửa nhà tôi. Vợ tôi ngăn tôi lại, hỏi tôi có thuận bán mẩu chai bắt được trong bụng con cá với giá hai mươi đồng tiền vàng hay không; bà hàng xóm đây muốn mua.

Tôi không trả lời ngay. Tôi đang nghĩ tới vẻ quả quyết của Xắt khi đưa cho tôi hòn chì, rằng nó sẽ làm cho tôi giàu có; ấy thế mà mụ Do thái lại ngỡ là tôi khinh sổ tiền quá nhỏ mọn cho nên không thèm trả lời.

— Bác hàng xóm ạ, vậy tôi trả bác năm mươi đồng, hẳn bác vừa lòng rồi chứ?

Thấy từ hai mươi đồng tiền vàng, mụ Do thái chỉ một tiếng nhảy vọt lên năm mươi, tôi càng làm già, tôi nói rằng bà trả như vậy thật quá xa giá tôi muốn bán.

— Thôi thì bác cầm lấy một trăm vậy, bác hàng xóm ạ Một trăm đồng vàng, nhiều đấy chứ, tôi không biết nhà tôi có thuận giá ấy với tôi hay không.

Nghe mụ tăng lên như vậy, tôi liền nói tôi muốn bán với giá mười vạn đồng vàng; tôi biết là viên kim cương này trị giá còn hơn thế, nhưng để làm vui lòng bà cùng như ông, vốn là bà con hàng xóm láng giềng với nhau cả, tôi chỉ đặt giá ấy thôi, không kém một đồng; nếu hai ông bà không mua, thì chắc các nhà buôn kim hoàn khác sẽ còn trả giá cao hơn nữa.

Mụ Do thái càng làm cho tôi thêm nhất quyết, bởi mụ tỏ vẻ xắm nắm muốn mua cho bằng được; mụ trả lên mãi, cho tôi năm mươi nghìn đồng. Tôi vẫn lắc.

— Tôi không thể trả nhiều hơn nữa mà không được sự ưng thuận của nhà tôi. Đến tối nhà tôi mới về, xin bác làm ơn chờ cho đến lúc nhà tôi xem và nói chuyện với bác.

Tôi hứa với mụ sẽ chờ.

Đến chiều, lão Do thái về nhà, được vợ cho biết chẳng ăn thua gì trong chuyện mua bán với tôi, và việc tôi bằng lòng chờ lão về xem.

Lão ngóng lúc tôi nghỉ tay định vào nhà.

— Ông bạn Hátxan ạ, - lão đến gần nói với tôi - xin bác cho tôi xem viên kim cương mà vợ bác đã trỏ cho vợ tôi.

Tôi mời lão vào nhà và đưa cho xem.

Vì trong nhà khá tối mà đèn chưa thắp, nhìn vào viên kim cương lấp lánh, rọi sáng cả bàn tay tôi đang cầm, lão biết ngay lời vợ lão nói đúng. Lão cầm lấy, xem xét hơi lâu và không ngớt thán phục:

— Bác ạ, theo như lời vợ tôi nói, đã trả bác năm vạn đồng mà bác chưa chịu, thôi thì để bác vui lòng, tôi trả thêm hai vạn nữa vậy.

— Bác ạ, - tôi đáp - chắc bác gái đã nói lại là tôi đặt giá mười vạn. hoặc là bác trả cho tôi đúng số tiền ấy, hoặc là viên kim cương vẫn thuộc về tôi, không có chuyện nửa vời.

Lão cò kè mặc cả nữa, với hy vọng là tôi chịu bớt cho lão ít nhiều. nhưng chẳng ăn thua. Sợ tôi đưa viên kim cương cho các nhà buôn kim hoàn khác xem, như tôi đã nói, lão không dám ra về mà chưa ngã giá xong. Lão nói trong nhà chưa có đủ mười vạn đồng tiền vàng, nhưng nội nhật ngày mai lão, sẽ giao cho tôi đủ số vào đúng giờ này; thế là ngày hôm đó, lão sai mang sang tôi hai túi, mỗi túi dựng một nghìn đồng đặt cọc, coi như việc mua bán thế là xong.

Ngày hôm sau, tôi không rõ lão Do thái vay mượn của bạn bè hay chung lưng với các nhà buôn ngọc khác, dù sao lão vẫn mang trả cho tôi đủ mười vạn đồng vàng, đúng vào thời gian giao hẹn, và tôi trao viên kim cương cho lão.

Bán viên kim cương xong, thấy mình cực kỳ giàu có hơn mọi ước vọng, tôi tạ ơn Thượng đế đã hào hiệp đoái thương, có lẽ tôi đã chạy tới quỳ xuống dưới chân ông Xắt để tỏ lòng biết ơn, nếu tôi biết nhà ông ở đâu. Hẳn tôi cũng đã làm như vậy với Xắtđi, người tôi chịu ơn đầu tiên, mặc dù thiện ý của ông đã không mang lại kết quả như ông mong muốn.

Tiếp đó tôi nghĩ tới chuyện sử dụng cho tốt số tiền to lớn này. Vợ tôi, chưa chi đầu óc đã huênh hoang, bảo hãy nên mua cho thị và lũ trẻ con áo quần thật đẹp, tậu một ngôi nhà lớn và sắm sanh đồ đạc thật đắt tiền vào. Tôi đáp:

— Bà nó ơi, chúng ta không phải bắt đầu bằng kiểu tiêu pha như vậy. Bà cứ để việc đó tôi lo. Những thứ bà cần dần dà rồi sẽ có tất. Mặc dù tiền sinh ra để mà tiêu, ta vẫn phải tính như thế nào để có một cái vốn tiêu hoài không cạn. Tôi đang nghĩ chuyện đó, ngay ngày mai, tôi tính chuyện gây dựng cơ nghiệp.

Hôm sau, tôi dành cả ngày đi gặp một sổ khá đông những người làm cùng nghề, họ cũng đều túng thiếu như tôi cho đến lúc bấy giờ, tôi ứng tiền trước, đặt họ làm các mặt hàng thừng chão khác nhau, mỗi người tùy theo tay nghề của họ; tôi hứa sẽ chẳng để họ phải chờ đợi, sẽ trả công khá và đúng hạn, tùy theo số hàng họ mang đến giao. Ngày hôm sau, tôi đi đặt cho những người thợ bện thừng khác để họ cũng nhận làm khoán cho tôi y như vậy. Từ dạo ấy; tất cả những người làm thừng trong kinh thành Bátđa tiếp tục làm ăn theo cách đó, rất hài lòng vì tôi giữ rất đúng lời đã hứa với họ.

Vì thợ thuyền đông, làm ra hàng hóa rất nhiều, tôi thuê kho ở nhiều nơi khác nhau; ở mỗi kho tôi đặt một người đại lý để thu nhận hàng cũng như để bán buôn hoặc bán lẻ; chẳng bao lâu, qua cách làm ăn đó, tôi thu được một món lời đáng kể.

Tiếp đó, để tập trung về một nơi các kho phân tán, tôi mua một ngôi nhà lớn trên một mảnh đất rộng nhưng đã đổ nát. Tôi cho triệt hạ ngôi nhà ấy, thay vào đó, xây cất ngôi nhà mà bệ hạ thấy hôm qua. Nhưng cho dù mặt ngoài nó trông bề thế vậy, bên trong gồm phần lớn là kho, và một ít căn nhà ở vừa đủ cho tôi và gia đình.

Tôi rời bỏ ngôi nhà nhỏ cũ kỹ, dọn về ngôi nhà mới này được ít lâu thì một hôm Xắtđi và Xắt, đã lâu không hề nghĩ tới tôi, chợt nhớ đến. Một bữa cũng đi dạo mát, họ đi ngang qua phố tôi ở trước, và rất lấy làm lạ không thấy tôi ngồi miệt mài bện thừng, như từng thấy mọi lần. Họ hỏi thăm tôi ra sao rồi, còn sống hay đã chết. Họ càng ngạc nhiên hơn khi được biết người họ hỏi thăm ấy đã trở thành một nhà buôn lớn, bây giờ người ta không gọi tên cộc lốc là Hátxan như trước, mà là Côlia Hátxan Anhapban, có nghĩa là thương gia Hátxan Người bện thừng; vị thương gia ấy đã cho xây cất ở phố nọ, một ngôi nhà trông giống như dinh thự các quan to.

Hai người bạn đến phổ ấy tìm tôi. Dọc đường, Xắtđi không thể nào hiểu nổi, tại sao một hòn chì Xắt biếu tôi dạo nọ lại có thể là căn nguyên khiến cho tôi trở thành giàu có lớn vậy. Ông nói với Xắt:

— Tôi hoàn toàn vui mừng là đã làm nên cơ nghiệp của Hátxan Anhapban; nhưng tôi không thể nào chấp thuận việc gã hai lần nói dối để rút cho được của tôi bốn trăm đồng vàng, chứ không phải hai trăm; bởi vì cho rằng gã trở nên giàu to nhờ hòn chì anh biếu, là việc tôi không thể nào nghĩ và bất cứ ai chứ chẳng riêng tôi. cũng không thể nghĩ như vậy.

— Anh nghĩ thể, nhưng tôi cho lại khác - Xắt đáp - Tôi không hiểu sao anh lại bất công, cho Hátxan là một kẻ điêu ngoa. Xin phép anh cho tôi được nghĩ rằng anh ta nói thật, rằng anh ta chẳng hề tìm cách giấu giếm chúng ta chút gì, chính hòn chì tôi cho mới là căn nguyên làm nên hạnh phúc của anh ta. Điều này rồi chính Côlia Hátxan sẽ làm cho hai anh em ta cùng sáng tỏ.

Hai người bạn vừa đi đến phố tôi ở vừa nói chuyện ấy với nhau. Họ hỏi nhà tôi là cái nào, người ta chỉ cho, hai người ngắm mặt trước và khó tin rằng đấy là nhà của tôi. Họ gõ cửa, người canh cửa ra mở.

Xắtđi sợ mình phạm điều bất lịch sự khi vào nhầm nhà một vị đại thần nào chăng, liền hỏi người canh cửa:

— Người ta chỉ cho tôi đây là nhà của Côlia Hátxan Anhapban, anh cho biết chúng tôi có vào nhầm nhà chăng?

— Không đâu, thưa ngài, ngài không nhầm, - người canh cửa đáp và mở rộng cửa chính, - ngôi nhà này đây. Mời các ngài vào, ông chủ đang ở trong phòng, các ngài sẽ sai một tên nô lệ nào đó vào báo với ông.

Người nhà vào báo có hai người bạn đến, tôi nhận ra họ ngay. Vừa trông thấy họ, tôi đã đứng vội lên, chạy tới cầm tà áo họ định ghé môi hôn. Họ ngăn lại và tôi bất đắc dĩ để cho họ ôm hôn mình vậy. Tôi mời họ ngồi lên một chiếc sập rộng, rồi chỉ cho họ xem một cái nữa nhỏ hơn, vừa bốn người ngồi, trông ra vườn. Tôi mời họ ngồi, họ lại muốn ép tôi ngồi vào chỗ trọng vọng nhất. Tôi nói:

— Thưa các ngài, tôi vẫn không quên mình là anh chàng Hátxan thợ bện thừng khốn khổ; giá không được các ngài làm ơn cho thì chẳng bao giờ được như ngày nay. Tôi đội ơn các ngài biết chừng nào; Xin các ngài chớ làm cho tôi bối rối thêm.

Hai người ngồi vào chỗ dành cho khách và tôi ngồi đối diện.

Lúc này Xắtđi mới ngỏ lời nói với tôi:

— Ông Côlia Hátxan ạ, tôi không thể nào diễn tả hết lòng vui sướng thấy ông đạt tới địa vị tôi rất mong muốn, khi biếu ông hai trăm đồng tiền vàng không một lời trách móc, lần trước cũng như lần sau, tôi tin chắc nhờ có bốn trăm đồng của tôi mới giúp ông có được sự đổi thay kỳ diệu về gia sản này; thật lòng tôi rất lấy làm thú vị về chuyện đó. Điều duy nhất làm cho tôi phiền lòng, là không rõ tại sao ông lại hai lần nói không đúng sự thật, khi kể lại những chuyện mất mát trong những trường hợp thật bất ngờ, mà tôi thấy và bây giờ cũng vẫn thấy là khó tin. Có phải là lần thứ hai gặp chúng tôi, công việc làm ăn của ông chưa mang lại kết quả nhiều lắm, cho nên ông ngượng không muốn nói thật? Tôi nghĩ như vậy đó, và xin chờ ông xác nhận xem tôi nghĩ có đúng hay không.

Nghe Xắtđi nói, Xắt tỏ vẻ sốt ruột, nếu không nói là bất bình; ông ta lắc đầu và cúi nhìn xuống đất. Tuy vậy, ông vẫn để cho bạn nói hết. Xắtđi nói xong, ông mới lên tiếng:

— Anh Xắtđi à, xin anh thứ lỗi cho tôi không đợi ông Côlia trả lời anh xong mới lên tiếng. Tôi xin nói là tôi khâm phục lòng thật thà của anh vẫn khăng khăng không chịu tin lời phân trần của ông hai lần trước. Tôi đã nói với anh và bây giờ xin lặp lại, là nghe ông kể lại hai chuyện bất thường xảy ra, tôi đã tin ngay; cho dù anh muốn nói gì thì nói, tôi vẫn cho những lời ông Côlia cho chúng ta biết là đúng sự thật. Nhưng chúng ta hãy để cho ông lên tiếng, rồi ông sẽ cho biết giữa hai chúng ta ai là người nghĩ đúng.

Sau khi hai ông bạn đã nói rõ ý kiến của họ như trên, đến lượt tôi thưa với cả hai người:

— Thưa các ngài, tôi sẽ xin im lặng mãi mãi chứ không làm sáng tỏ điều hai ngài đòi hỏi, nếu không sợ sự tranh cãi nhân việc của tôi, làm phương hại đến tình bạn giữa hai ngài. Vậy thì hai ngài đã muốn, tôi xin trình bày, nhưng trước hết xin phép cho tôi được nói là cả hai lần trước, tôi đều đã nói chân thực, cũng như lúc này đây về những chuyện đã xảy ra cho tôi.

Thế là tôi thuật lại cho họ nghe đầy đủ từng điều một, không bỏ qua một chi tiết nào, đúng như bệ hạ vừa nghe.

Mặc đù tôi phản kháng, Xắtđi vẫn không thôi định kiến. Nghe tôi kể xong, ông nói:

— Ông Côlia Hátxan à, câu chuyện về con cá và hạt kim cương bắt được trong bụng của nó đối với tôi thật cũng khó tin như câu chuyện con chim cắt giật chiếc khăn đội đầu của ông, và chuyện cái hũ đựng cám đổi lấy đá kỳ. Dù thế nào đi nữa, ít ra tôi cũng tin chắc là hiện này ông không nghèo như trước nữa mà là giàu đúng với mong ước của tôi khi giúp cho ông vốn để làm giàu và tôi chân thành vui mừng về việc đó.

Vì lúc ấy cũng đã muộn, ông ta đứng lên định cáo từ, và Xắt cũng làm như thế. Tôi liền nói:

— Thưa hai ngài, cho phép tôi xin hai ngài một ân huệ, và rất mong không bị khước từ. Ấy là xin hai ngài cho tôi vinh dự được mời một bữa cơm thanh đạm, và mời hai ngài nghỉ đêm tại tệ xá, để sáng mai cho tôi được dịp rước các ngài đi thuyền và thăm một ngôi nhà nghỉ ở nông thôn, mà tôi đã mua để thỉnh thoảng về nghỉ mát, sau đó sẽ mời hai ngài trở về đây bằng đường bộ, trên hai con ngựa lấy trong đàn ngựa của tôi.

— Nếu anh Xắt không có việc gì gấp, phải về ngay, thì tôi sẵn sàng nhận lời, -Xắtđi nói.

— Tôi chẳng có việc gì gấp cả, nếu cần phải đi với anh cho có bạn - Xắt đáp, và nói thêm. - Vậy phải cho người tin cho gia đình anh và gia đình tôi biết, để khỏi phải đợi.

Tôi gọi một tên nô lệ, trong khi hai người bạn dặn dò nó, tôi sai người đi làm bữa cơm chiều.

Trong khi chờ đợi, tôi mời hai ân nhân của tôi thăm ngôi nhà với tất cả những gì có trong đó, họ cảm thấy thỏa đáng đối với cương vị của tôi. Tôi cũng gọi cả hai người là Ân nhân, không phân biệt, bởi vì không có Xắtđi thì Xắt đã không cho tôi hòn chì, và không có Xắt, hẳn Xắtđi đã không tìm tôi biếu bốn trăm đồng vàng, mà tôi cho là nguồn gốc làm nên hạnh phúc của mình. Tôi mời họ trở lại phòng khách, họ hỏi tôi khá nhiều về công việc làm ăn, nghe trả lời, họ đều tỏ vẻ hài lòng về cung cách xử sự của tôi.

Cuối cùng, người nhà đến báo là cơm chiều đã dọn. Tôi mời họ sang phòng ăn. Hai người đều tấm tắc khen cách bày đèn nến trong đó, sự ngăn nắp sạch sẽ, cũng như tủ rượu và các món ăn, mà họ cho là rất hợp khẩu vị. Trong bữa ăn, tôi cũng mời họ nghe ca nhạc; và sau bữa, lại có những vũ công và vũ nữ vào nhảy múa, cũng làm nhiều trò giải trí khác, để biểu lộ cho họ thấy tôi hàm ơn họ đến chừng nào.

Ngày hôm sau, vì đã thỏa thuận với Xắtđi và Xắt là nên đi thật sớm cho mát, chúng tôi ra bờ sông trước khi mặt trời mọc. Chúng tôi xuống một chiếc thuyền sạch sẽ, có trải thảm; thuyền đã chờ sẵn. Nhờ có sáu tay chèo khỏe và thuận nước, đi chừng một giờ rưỡi thì đến ngôi nhà nghỉ mát của tôi ở nông thôn.

Vừa đặt chân lên bờ, hai người bạn đã đứng lại. không phải chỉ để ngắm mặt ngoài của ngôi nhà, mà còn để thán phục vị trí thuận tiện, cảnh quan đẹp, không chật lắm cũng không quá rộng, nhìn từ phía nào cũng thấy vui mắt. Tôi mời họ đi xem các buồng cùng mọi công trình phụ và tiện nghi, họ thấy ngôi nhà thật sáng sủa dễ thương.

Tiếp đó chúng tôi ra vườn. Điều họ thích hơn cả là một rừng cam và chanh đủ loại, cây nào cùng trĩu quả và sai hoa, khiến cho không khí thơm ngát. Cây trồng thẳng hàng ngay lối, giữa các hàng cây lại có những con mương dẫn nước ngọt từ sông vào tưới. Mặc dù trời nắng to, bóng râm và hơi mát trong vườn, cũng như tiếng nước chảy rì rào, tiếng chim hót líu lo cùng muôn vàn điều thích thú khác khiến cho họ đi vài ba bước đã dừng lại, hoặc để cảm ơn tôi đã đưa họ về chơi một nơi tuyệt diệu, hoặc để khen tôi giỏi tậu được cơ ngơi này, hoặc tỏ nhiều lời ca ngợi lịch sự khác.

Tôi đưa họ đi xem hết khu trồng cam và chanh ấy, cũng khá rộng, từ đây chỉ cho họ thấy rừng cây, đó là phần cuối của khu vườn thuộc ngôi nhà nghỉ mát. Tôi dẫn họ tới tận một căn phòng, chung quanh không có cửa nhưng lại được một khóm cọ che, vừa để tỏa bóng mát vừa khỏi che khuất tầm nhìn, mời họ bước vào ngồi nghỉ trên một cái sập đã trải sẵn thảm và đặt gối tựa.

Hai cháu trai của tôi, được đưa về đây ở cùng với gia sư của chúng, sau khi chào khách đã xin phép được đi chơi trong rừng. Chúng đang tìm tổ chim thì chợt trông thấy trên một cây cổ thụ có một cái, chúng định trèo lên lấy, nhưng vì không đủ sức leo lên tận ngọn, liền nhờ tên nô lệ mà tôi vẫn cho theo hầu không rời một bước, lên lấy giúp chúng cái tổ chim.

Leo lên đến ngọn cây, tên nô lệ rất ngạc nhiên thấy tổ chim được làm trong một chiếc khăn đội đầu. Nó gỡ nguyên như vậy; xuống khoe với lũ trẻ nhà tôi và nghĩ rằng hẳn tôi cũng vui lòng thấy vật này bèn giao cho cháu trai lớn, bảo mang đưa tôi xem.

Tôi thấy nó từ xa, với vẻ mừng rỡ thông thường của trẻ con khi bắt được một tổ chim. Cháu đưa cho tôi và nói:

— Bố có thấy không, tổ chim này làm trong một chiếc khăn đội đầu.

Xắtđi và Xắt cũng lấy làm ngạc nhiên về chuyện mới lạ này không kém tôi; nhưng tôi còn kinh ngạc hơn họ nhiều, khi nhận ra đây chính là chiếc khăn của tôi bị con chim cắt cướp mang đi dạo nọ. Sau khi lật đi lật lại, xem xét kỹ, tôi hỏi hai người bạn:

— Thưa hai ngài, hai ngài có còn nhớ được đây chính là chiếc khăn tôi đội, hôm hai ngài hạ cố tới gặp tôi lần đầu tiên không?

— Tôi không nghĩ là anh Xắtđi cũng như tôi để ý chuyện đó, song chúng tôi sẽ chẳng chút nghi ngờ nếu tìm thấy trong chiếc khăn này một trăm chín mươi đồng tiền vàng.

— Thưa ngài, - tôi đáp - xin ngài tin chắc chính chiếc khăn ấy đây; ngoài việc nhận ra, tôi còn cảm thấy nó nặng hơn những chiếc khăn thông thường; nếu ngài vui lòng cầm, ngài sẽ thấy ngay.

Sau khi bắt hết chim con cho lũ trẻ, tôi đưa chiếc khăn cho Xắt rồi cho Xắtđi, để thấy nó nặng như thế nào. Xắtđi nói:

— Tôi tin đây là chiếc khăn của ông, tuy nhiên tôi sẽ càng tin chắc hơn nữa nếu nhìn thấy được một trăm chín mươi đồng vàng tiền mặt.

— Thưa các ngài, - tôi lấy lại chiếc khăn và nói tiếp - ít ra cũng xin các ngài biết cho, trước khi tôi mó tay vào, là không phải chiếc khăn này mới ở trên cây hôm nay; có thể thấy rõ tổ chim được làm ngay trong khăn, không có bàn tay người động vào, điều đó chứng tỏ nó đã có trên cây từ hôm con cắt đặt xuống đấy, hoặc từ trên cao buông xuống và bị cành cây giữ lại không cho rơi xuống đất. Xin các ngài chớ lấy làm khó chịu, sao tôi lại xin lưu ý các ngài như vậy, chả là tôi rất quan tâm tới việc để các ngài thôi nghi ngờ tôi là tên dối trá.

Xắt phụ họa với tôi:

— Anh Xắtđi ạ, việc đó có liên quan tới anh, chứ không phải tôi, bởi vì từ trước tới nay tôi vẫn tin là ông Côlia Hátxan đây không nói sai.

Trong khi Xắt nói, tôi tháo các lần vải bao quanh cái cốt chiếc khăn và lấy ra túi tiền, mà Xắtđi nhận đúng là túi tiền ông đã biếu tôi. Tôi dốc cái túi ra mặt thảm trước mặt họ và nói:

— Thưa ngài món tiền ấy đây, xin ngài tự tay đếm xem còn đúng số không?

Xắtđi xếp lại thành hàng mười đống, và đếm được một trăm chín mươi đồng chẵn. Không thể chối cãi một sự thật rành rành như vậy. Xắtđi liền nói:

— Ông Côlia Hátxan ạ, tôi chịu nhận là không phải một trăm chín mươi đồng vàng này đã giúp cho ông trở nên giàu; nhưng một trăm chín mươi đồng kia, mà ông bảo cất trong cái hũ đựng cám, có thể góp phần vào việc đó chăng?

— Thưa ngài, - tôi đáp - tôi đã nói sự thật về số tiền sau cũng giống như về số tiền trước. Chẳng nhẽ ngài lại muốn cho tôi thay đổi ý kiến cũ để nói một điều khác không đúng sự thật hay sao?

— Ông Côlia Hátxan ạ, - Xắt bảo tôi - hãy để mặc Xắtđi với ý kiến của anh ấy. Tôi sẵn lòng đồng ý với anh ấy, khi anh ấy cho rằng ông chịu ơn anh về một nửa tài sản của ông hiện nay, nhờ có số tiền anh giúp ông mới làm nên; miễn là anh thừa nhận phân nửa gia sản kia là nhờ hòn chì tôi cho ông mà có; và anh không được hoài nghi chuyện bắt được viên kim cương trong bụng cá.

— Anh Xắt ạ, - Xắtđi lại nói - tôi xin làm theo ý anh, miễn là anh để cho tôi được tự do tin rằng người ta chỉ tích tụ được tiền bạc nhờ có tiền bạc mà thôi.

— Sao? Nếu tình cờ tôi nhặt được một viên kim cương bán năm vạn đồng vàng, anh vẫn cho rằng tôi tích được số vốn ấy nhờ có tiền bạc hay sao?

Cuộc tranh cãi chỉ đến đấy. Chúng tôi vào nhà; cơm trưa đã dọn; chúng tôi cùng ngồi vào bàn. Sau bữa cơm, tôi để hai người khách nghỉ ngơi trong nhà để tránh nắng gắt, trong khi tôi đi giao việc cho người làm, sau đó, trở về ngồi với họ, chúng tôi nói chuyện bâng quơ chờ tới khi dịu nắng, lại ra vườn chơi mát cho tới lúc mặt trời gần lặn. Lúc này hai người bạn và tôi cùng lên ngựa, có một tên nô lệ theo hầu, trở về Bátđa dưới ánh trăng, đi khoảng hai giờ thì đến.

Tôi không rõ do làm ăn trễ nải thế nào mà bọn người nhà tôi để thiếu đại mạch cho ngựa. Các kho đều đã đóng cửa, với lại cũng quá xa để đi mua thứ đó vào lúc này.

Trong khi tìm tòi quanh xóm, một chú nô lệ của tôi mua được một hũ cám ở một cái quán; nó đưa về nhà, với điều kiện là sáng hôm sau mang hũ đến trả lại cho chủ quán. Trong khi rót đều cám trong hũ vào máng cho ngựa ăn, nó chợt hốt được một vật nặng gói trong mảnh vải. Vẫn để nguyên cái gói như vậy, nó mang đến cho tôi, thưa rằng có lẽ đây là gói vải nó thường nghe tôi nói chuyện, khi thuật lại cho bạn bè nghe điều không may xảy ra. Rất mừng rỡ, tôi nói với các vị ân nhân của mình:

— Thưa các ngài, Thượng đế không muốn để các ngài chia tay tôi ra về mà trong lòng chưa hoàn toàn tin chắc sự thật tôi hằng quả quyết với các ngài. Đây là số tiền một trăm chín mươi đồng vàng nữa ngài đã cho tôi, - tôi quay sang nói với Xắtđi - nhìn mảnh vải này tôi nhận ra ngay.

Tôi mở gói vải, đếm tiền trước mặt họ. Sai mang chiếc hũ đến, tôi nhận chính nó; tôi lại bảo đưa cho vợ tôi xem, hỏi có nhận được hay không, và dặn chớ nói cho bà rõ chuyện vừa xảy ra. Vợ tôi cũng nhận ngay ra đúng chiếc hũ ấy, và sai người đến nói cho tôi biết đây đúng là cái hũ đổi lấy đá kỳ dạo nọ.

Bây giờ thì Xắtđi hết hoài nghi, ông nói với Xắt:

— Tôi chịu thua anh, tôi thừa nhận rằng tiền không phải bao giờ cũng là một phương tiện chắc chắn để tích tụ tiền bạc và trở nên giàu có.

Đợi Xắtđi dứt lời, tôi nói:

— Thưa ngài, tôi không dám xin ngài lấy lại số tiền ba trăm tám mươi đồng mà hôm nay Thượng đế cho đưa về đây để ngài hết ngờ tôi không thành thực. Tôi tin chắc ngài đã không cho tôi với ý định là rồi sau tôi sẽ trả lại ngài, về phần mình, tôi cùng không muốn hưởng món tiền này, bởi Thượng đế đã cho tôi hưởng nhiều thứ khác; tôi hy vọng ngài đồng ý cho tôi được ngày mai, mang phân phát cho những người nghèo, để rồi Thượng đế sẽ ban phước lành cho cả ngài lẫn tôi.

Đêm hôm ấy, hai người bạn ngủ lại nhà tôi một tối nữa, và sáng hôm sau, từ biệt trở về nhà, rất hài lòng về sự đón tiếp, cũng như biết rõ tôi không hề lạm dụng hạnh phúc mà tôi được hưởng nhờ có họ giúp đỡ và ơn sâu của Thượng đế. Sau đó, tôi không quên đến riêng từng người để tạ ơn; và từ hôm ấy, rất lấy vinh hạnh được họ coi là bạn bè, tôi thỉnh thoảng thăm họ.

Hoàng đế Harun An-Rasít lắng nghe Côlia Hátxan chăm chú tới mức không nhận ra ông đã dứt lời. Vua phán:

— Côlia Hátxan à, đã lâu lắm ta chưa được nghe một câu chuyện nào làm ta thú vị bằng chuyện này; qua đó thấy rõ Thượng đế cho anh được sung sướng bằng con đường kỳ diệu như thế nào. Anh hãy tiếp tục tỏ lòng biết ơn Người bằng cách dùng của cải vào nhiều việc thiện. Ta cũng vui lòng nói cho anh biết, viên kim cương đã làm cho anh nên cơ nghiệp ấy hiện nằm trong kho báu của hoàng gia; về phần mình, ta thú vị được biết nó trở thành vật báu của ta bằng con đường nào. Nhưng, vì trong tâm trí của Xắtđi có thể còn chút nghi ngờ về sự độc đáo của viên kim cương, mà ta cho là vật quý báu nhất, đáng xem nhất trong tất cả những gì ta có, ta muốn anh nên đưa ông ta đến đây, cùng với cả Xắt nữa, để viên quan coi giữ kho tàng của ta cho họ xem; qua đó để cho Xắtđi thấy rằng, chớ nên nghi ngờ gì nữa, tiền bạc không phải là cái vốn chắc chắn cho một người nghèo mau chóng trở nên giàu có với ít gian lao. Ta cũng muốn anh thuật lại câu chuyện vừa rồi cho viên quan coi giữ kho tàng của ta nghe để ông ấy sai người chép lại và cất giữ văn ấy cùng với viên kim cương.

Nói đến đây, hoàng đế gật đầu, tỏ cho Côlia Hátxan, Xiđi Numan, và Baba Apđanla biết mình hài lòng về họ; ba người liền phủ phục trước ngai vàng. Sau đó cùng lui về.

HẾT TẬP II

Chịu trách nhiệm xuất bản:

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày mỹ thuật: TRẦN KHOÁT - NGỌC BỘI

Bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Sửa bản in: NHẬT TUẤN

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TẬP II

Nhà xuất bản Văn Học

In 30.200c khổ 13x19. Số xuất bản 15 VH. Tại Xí Nghiệp Quốc Doanh In số 1

Xong tháng 09 năm 1982

Gửi lưu chiểu tháng 09 năm 1982

Giá: 34đ50

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

III

PHAN QUANG
dịch và giới thiệu

(in lần thứ hai, có sửa chữa)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Hà Nội - 1982

Dịch theo bản dịch tiếng Pháp CONTES DES MILLE ET UNE NUITS của Antoine Galland Nhà xuất bản FRERES GARNIER - Paris, 1962.

ALÁTĐANH VÀ CÂY ĐÈN THẦN

Tại kinh đô một nước thuộc Trung Quốc, rất giầu và rất rộng, giờ đây tôi quên mất tên, có một người thợ may tên là Mutxtapha, ông ta không có danh vị nào khác ngoài cái nghề nghiệp mà ông ta đưa lại. Mutxtapha là một người thợ may rất nghèo, công việc làm ăn giật gấu vá vai vẫn không đủ để nuôi sống vợ và một đứa con trai tên là Alátđanh.

Được nuôi dạy theo lối gặp chăng hay chớ, chú mắc nhiều nết xấu. Chú nghịch ngợm, bướng bỉnh, không vâng lời bố mẹ. Chú vừa mới lớn lên một chút, bố mẹ chú đã không giữ được chú ở nhà. Từ sáng sớm, chú đã bỏ nhà ra đi, chơi bời lêu lổng suốt ngày ở ngoài đường phố và các nơi công cộng với những đứa trẻ du thủ du thực có khi còn ít tuổi hơn chú.

Khi chú đến tuổi học việc bố chú chẳng có điều kiện cho chú theo một nghề nào khác ngoài nghề nghiệp của mình, liền giữ chú ở quán may và bắt đầu bầy cho chú cách cầm cái kim sợi chỉ. Nhưng lời lẽ dịu dàng không được, đe dọa roi vọt cũng không xong, ông bố chẳng còn cách gì giữ chân con được buộc chú ngồi yên cần cù chăm chỉ với nghề, như ông ta mong muốn, Muxtapha vừa quay lưng đi Alátđanh đã lảng trốn mất, và suốt cả ngày hôm ấy, chú đã không đặt chân trở về quán may nữa. Ông bố lại đánh cho một trận, nhưng Alátđanh vẫn tính nào tật ấy, ông ta buộc phải để mặc cho chú tự do, muốn làm gì thì làm. Điều đó làm ông ta rất phiền lòng, và nỗi buồn không dạy bảo được con nên người khiến cho ông ta lâm bệnh nặng mấy tháng thì qua đời.

Bà mẹ Alátđanh thấy con không chịu theo nghề nghiệp của bố, liền đóng cửa quán may và bán hết đồ nghề để góp thêm vào số tiền ít ỏi bà kiếm được bằng nghề kéo sợi, cho hai mẹ con sống lần lữa qua ngày.

Chú bé Alátđanh trước đây đến bố còn không bảo được, thì giờ đây còn coi mẹ ra gì; chú to gan đến mức dám đe dọa cả mẹ mỗi lần bị bà trách mắng, thành ra chú tha hồ chơi bời lêu lổng. Chú đàn đúm với lũ trẻ con cùng lứa tuổi và càng ham mê chơi bời với chúng hơn cả trước kia. Chú sống theo cách ấy mãi đến năm mười lăm tuổi, đầu óc chẳng mở mang về bất cứ một việc gì, chẳng bao giờ suy nghĩ sau này mình sẽ ra sao. Chú đang ở trong tình cảnh ấy, thì một hôm, trong khi chú đang cùng một lũ trẻ du thủ du thực nô đùa trên một đám đất rộng, có một người lạ mặt đi qua dừng chân lại và chăm chú nhìn chú.

Người lạ mặt ấy là một lão phù thủy cao tay mà những tác giả chép câu chuyện này chỉ gọi là lão phù thủy người Phi. Chúng ta cũng sẽ gọi hắn như vậy, và gọi như vậy cũng phải thôi bởi vì quả thật hắn là người châu Phi, vừa đặt chân đến đây mới có hai ngày trời.

Hoặc giả lão phù thủy người Phi, vốn giỏi nghề xem tướng mặt, đã nhận ra ở khuôn mặt Alátđanh những nét gì tuyệt đối cần thiết cho công việc đen tối của lão, khiến lão cất công đến tận đây. Hoặc giả cũng có thể là lão đã khôn khéo tìm hiểu trước về gia đình chú để biết rõ chú là ai người ngợm và tính nết chú như thế nào. Khi đã rõ điều muốn biết rồi, lão đến gần chú, kéo riêng chú ra cách bạn bè mấy bước rồi hỏi: “Cháu ơi, có phải bố cháu tên là Muxtapha - thợ may không?”

— Thưa ông vâng, nhưng bố cháu đã mất lâu rồi, - Alátđanh đáp.

Nghe câu đáp, lão phù thủy người Phi ôm chầm lấy Alátđanh, hôn chú nhiều lần, nước mắt rưng rưng và thở dài thườn thượt. Alátđanh thấy thế, liền hỏi tại sao lão khóc. Lão phù thủy người Phi kêu lên: “Ôi cháu ơi! làm sao chú có thể cầm được nước mắt? Chú là chú ruột cháu đây, bố cháu là anh của chú. Đã nhiều năm nay chú đi xa và đúng vào lúc chú đến đây hy vọng gặp lại bố cháu, để cho bố cháu vui lòng là chú đã trở về, thế mà cháu lại cho chú hay tin bố cháu đã qua đời! Thật đau xót làm sao, chú đã không đạt được niềm an ủi mà chú mong chờ. Nhưng có điều làm cho chú được khuây khỏa được phần nào, ấy là khi nhìn cháu, nhận ra nét mặt của bố cháu mà chú còn nhớ rõ, và chú thấy chú đã không nhầm khi đến hỏi chuyện cháu.”

Lão vừa thọc tay vào túi tiền vừa hỏi Alátđanh mẹ chú ở dâu, Alátđanh vâng đáp, lão đặt vào tay chú một nắm tiền và bảo: “Cháu ơi, cháu hãy về tìm mẹ cháu nhớ nói là chú gửi lời chào, và thưa với mẹ cháu là nếu thì giờ cho phép, sáng mai chú sẽ đến thăm để được nhìn lại nơi ông anh của chú đã sống một thời gian khá lâu và cũng là nơi ông vĩnh biệt cõi đời.”

Lão phù thủy người Phi từ biệt cậu cháu hờ, và Alátđanh liền chạy vội về nhà, chú hỏi mẹ: “Mẹ ơi, xin mẹ cho con biết, con có ai là chú không?”

— Không con ạ, con chẳng có chú nào bên nội cũng như bên ngoại cả.

— Ấy thế mà vừa gặp một người bảo là chú ruột bên nội của con cơ đấy, bởi vì theo như lời ông ta quả quyết thì cha con là anh cả của ông ta. Ông ta còn khóc và ôm hôn con nữa khi nghe con nói bố con đã qua đời. Đây là bằng chứng con nói thật - chú đưa ra khoe số tiền vừa nhận được, - Ông ta còn nhờ con chuyển lời chào mẹ và nói với mẹ rằng, nếu có thì giờ, ông ta sẽ đến thăm mẹ và cũng để viếng ngôi nhà, nơi bố con đã sống và đã qua đời.

— Con ạ - bà mẹ nói - đúng là cha con có một người em trai nhưng chú ấy mất đã lâu, và mẹ không bao giờ nghe bố con nói có một chú em nào khác.

Đến đây hai mẹ con không nhắc gì đến lão phù thủy người Phi nữa.

Ngày hôm sau, trong khi Alátđanh đang chơi với một lũ trẻ con khác ở một nơi khác trong thành phố, thì lão phù thủy lại tìm đến một lần nữa. Lão lại ôm hôm chú như ngày hôm trước, rồi đặt vào tay chú hai đồng tiền vàng và bảo: “Cháu hãy mang tiền này về đưa cho mẹ cháu; nói rằng tối nay chú sẽ đến chơi, mẹ cháu hãy đi mua thứ gì để chú cháu ta cùng ăn với nhau. Nhưng trước hết hãy nói cho chú biết nhà cháu ở đâu”. Alátđanh chỉ cho lão rõ nhà của mình, lão liền để chú đi.

Alátđanh mang hai đồng tiền vàng về đưa cho mẹ và cho bà rõ ý định của lão phù thủy người Phi. Bà đi mua nhiều thức ăn ngon; và vì nhà không có đủ bát đĩa, bà phải sang hàng xóm mượn. Suốt ngày hôm ấy, bà lụi cụi sửa soạn bữa cơm chiều, và khi đã sắp xong đâu vào đấy, bà bảo Alátđanh: “Con à, có thể chú con không biết nhà ta ở đâu, con hãy đi đón, hễ trông thấy thì đưa chú về.”

Mặc dù Alátđanh đã chỉ cho lão phù thủy biết rõ nhà ở chỗ nào, chú vẫn sửa soạn đi đón. Vừa lúc ấy, có tiếng gõ cửa. Chú mở cửa và thấy lão phù thủy; lão bước vào tay cắp nhiều chai rượu và trái cây để dùng trong bữa cơm chiều.

Lão trao tất cả những thứ đó cho Alátđanh, rồi chào bà mẹ và yêu cầu bà chỉ cho biết ông anh Mutxtapha của lão trước đây ngồi ở chỗ nào trên ghế. Bà trỏ, lão lập tức quỳ xuống hôn chỗ ấy nhiều lần, nước mắt rưng rưng. Lão than thở: “Ôi! hỡi anh tội nghiệp của em ơi, khổ thân cho em biết bao đã không về kịp để được ôm hôn anh lần cuối cùng trước khi anh mất!” Mặc cho bà mẹ Alátđanh mời mọc, lão nhất định không chịu ngồi vào chỗ ấy. Lão nói: “Không, tôi chẳng bao giờ dám thế đâu; chị hãy vui lòng cho tôi ngồi ở chỗ đối diện này, để nếu không được cái sung sướng nhìn thấy mặt anh tôi còn sống, ông anh quyền huynh thế phụ cho cả gia đình thân yêu của tôi, thì ít ra tôi cũng có thể nhìn vào đấy như thể anh tôi còn có mặt vậy.” Bà mẹ Alátđanh không nài thêm, để mặc cho lão muốn ngồi đâu tùy ý.

Khi đã yên vị vào cái chỗ lão tự chọn lấy rồi, lão phù thủy người Phi bắt đầu chuyện trò với bà mẹ Alátđanh. Lão nói: “Thưa chị, xin chị chớ lấy làm lạ sao không hề trông thấy tôi kể từ ngày chị về làm bạn với ông anh đáng tiếc của tôi. Đã bốn mươi năm nay tôi ra đi khỏi mảnh đất quê hương của tôi cũng như của ông anh đã quá cố của tôi. Từ dạo ấy, sau khi đã chu du khắp các nước Ấn-độ, Ba-tư, Ả-rập, Xy-ry, Ai-cập, và cư trú tại nhiều thành phố đẹp nhất ở bên ấy. Cuối cùng - và đây cũng là điều tự nhiên cho tất cả mọi người, dù cách xa quê hương đến đâu cũng không thể không nhớ tới nơi chôn rau cắt rốn, không thể không nhớ đến họ hàng thân thuộc và anh em cùng được nuôi dạy với mình, - tôi nẩy ra lòng mong muốn thiết tha được nhìn thấy lại quê hương, được ôm hôn ông anh thân yêu vào lúc mình chưa quá già yếu và còn đủ dũng cảm để làm một chuyến đi xa xôi như vậy, đến nỗi tôi lao vào việc chuẩn bị rồi lên đường ngay. Tôi sẽ không kể cho chị hay đã phải mất biết bao thời giờ, vượt qua biết bao trở ngại trên đường, chịu đựng biết bao gian lao khổ ải để về tới được chốn này. Tôi chỉ xin nói rằng không có gì làm cho tôi tủi phận hơn, buồn bã hơn, so với tất cả các chuyến đi khác của tôi, bằng lúc được tin ông anh trai của tôi luôn luôn yêu mến, với những tình cảm thật sự là anh em ruột thịt, đã qua đời. Tôi nhận ra ngay những nét mặt của anh tôi trên khuôn mặt cháu, và điều đó đã giúp tôi phân biệt được cháu ở giữa đám trẻ đang chơi đùa. Cháu có thể cho chị nghe tôi đã đón nhận tin buồn ông anh tôi mất như thế nào. Nhưng thôi, chúng ta hãy tạ ơn trời đất về điều này hơn hết thẩy: ấy là niềm an ủi được thấy lại ông anh tôi qua những nét đặc sắc còn lưu lại trên khuôn mặt của cháu đây.”

Nhận thấy bà mẹ Alátđanh xúc động khi nghe gọi đến vong linh chồng, lão phù thủy người Phi liền chuyển sang nói chuyện khác. Lão quay lại phía Alátđanh và hỏi chú tên gì. Chú đáp: “Tên cháu là Alátđanh.”

— Thế nào, Alátđanh! - lão phù thủy nói tiếp - cháu hiện đang làm gì? Cháu có biết nghề gì không?

Nghe hỏi, Alátđanh cúi gầm mặt và tỏ ra bối rối. Nhưng bà mẹ đã đỡ lời:

“Alátđanh là một đứa vô tích sự. Khi bố cháu còn sống, bố cháu đã cố gắng hết sức mình để dạy nghề cho nó, nhưng mà không sao làm được, và từ khi bố cháu mất đi, mặc cho tôi nói gì thì nói, mặc cho tôi ngày nào cũng nhắc đi nhắc lại có bấy nhiêu điều, nó chẳng chịu làm nghề ngỗng gì ngoài cái việc đi lang thang, đàn đúm suốt ngày với lũ trẻ con, mà như chú thấy đấy, có phải nó còn bé bỏng gì cho cam. Nếu chú không giúp được cho nó thấy điều đó để lấy làm xấu hổ mà tỉnh dần, thì tôi cho là chẳng bao giờ nó có thể nên người. Nó biết bố nó chẳng để lại chút của cải nào, và tôi lụi hụi kéo sợi từ sáng sớm tới đêm khuya vẫn không sao kiếm ra đủ ngày hai bữa nó cũng thấy đấy chứ phải không đâu. Tôi đã định bụng hôm nào tống khứ nó ra khỏi nhà, cho nó muốn tìm đâu ra cái ăn thì đi mà tự tìm lấy.”

Bà mẹ nói xong tủi thân khóc nức nở, lão phù thủy người Phi liền bảo Alátđanh: “Như thế không tốt đâu, cháu ạ cháu phải nghĩ tới chuyện cố gắng lên và tự mình kiếm sống chứ. Nhân sinh bách nghệ, cháu hãy thử xem có nghề nào cháu thích hơn cả hay không? Có thể cháu không thích nghề của bố cháu và hợp với một nghề gì khác cũng nên; cháu cứ nói thật với chú, chú chỉ muốn giúp đỡ cháu thôi.”

Thấy Alátđanh chẳng nói chẳng rằng lão tiếp: “Nếu cháu ngại không muốn đi học nghề, nhưng lại muốn có một cửa hiệu bán vải vóc lụa là đắt tiền, thì cháu phải đứng ra quản lý lấy, rồi đến khi bán hết hàng, cháu lấy tiền ấy cất hàng khác về, bằng cách đó cháu sẽ sống rất đàng hoàng. Cháu hãy suy nghĩ cho kỹ, rồi thẳng thắn cho chú biết ý kiến cháu thế nào. Cháu sẽ thấy chú lúc nào cũng sẵn sàng giữ lời hứa với cháu.”

Lời gợi ý ấy làm Alátđanh rất thú vị; chú vốn không thích lao động chân tay, hơn nữa chú cũng đã có đủ trí khôn mà nhận thấy rằng những hiệu buôn loại ấy đều sạch sẽ và đông khách, còn các ông chủ hiệu thì ăn mặc sang trọng và rất được nể vì. Chú nói với lão phù thủy, mà chú tưởng là chú ruột của mình thật rằng chú vẫn thích làm nghề buôn bán ấy hơn mọi nghề nào khác, nếu được lão gây dựng cho thì chú sẽ nhớ ơn đến trọn đời. Lão phù thủy nói: “Cháu đã thích nghề buôn bán, vậy thì sáng sớm mai chú sẽ dẫn cháu đi may mặc cho nó chỉnh tề và sang trọng giống hệt như một người chủ hiệu buôn lớn nhất của thành phố ta ấy, rồi đến ngày kia, chúng ta sẽ tính tới chuyện tậu một cửa hiệu đúng như cung cách mà chú hằng suy tính.”

Bà mẹ Alátđanh cho đến lúc bấy giờ, vẫn chưa thật tin lão phù thủy là em thật chồng mình, nhưng sau khi nghe thấy bao nhiêu điều mà lão hứa làm cho con trai mình, bà không còn nghi ngờ gì nữa. Bà cám ơn lão về những ý nghĩ tốt lành; và sau khi khuyến khích Alátđanh hãy tỏ ra xứng đáng với những điều hay ho như ông chú định gây dựng cho, bà sửa soạn bữa cơm chiều. Suốt bữa ăn câu chuyện vẫn chỉ xoay quanh mỗi việc ấy, cho đến khi lão phù thủy thấy đêm đã khuya, liền cáo từ hai mẹ con ra về.

Sáng sớm hôm sau, lão phù thủy người Phi không quên trở lại nhà bà vợ góa Mutxtapha - thợ may, như lão đã hứa. Lão dẫn Alátđanh đi và đưa chú vào một hiệu buôn lớn chuyên bán quần áo may sẵn bằng đủ thứ vải, cho đủ mọi lứa tuổi, người sang cũng như người hèn. Lão gọi mang ra những áo quần hợp với khổ người Alátđanh, rồi sau khi để riêng ra những bộ lão thích nhất và trả lại những bộ lão cho là không đẹp, lão nói với chú: “Cháu hãy chọn trong số này bộ quần áo nào cháu thích hơn cả”. Thú vị về sự hào phóng của ông chú, Alátđanh chọn một bộ, lão phù thủy liền mua cùng với mọi thứ kèm, và trả tiền toàn bộ không hề cò kè mặc cả.

Thắng bộ cánh sang trọng từ đầu đến chân, Alátđanh hết lời cám ơn ông chú, lão phù thủy lại hứa hẹn sẽ không rời bỏ chú, sẽ luôn luôn kèm chú bên mình. Đúng như vậy, lão dẫn chú đến những nơi đông đúc nhất trong kinh thành, đặc biệt là đến khu phố những hiệu buôn giầu có, và khi đi vào phố có những cửa hiệu bán các loại vải lụa đẹp đắt tiền nhất, mượt mà nhất, lão nói với Alátđanh: “Chẳng bao lâu nữa cháu sẽ trở thành chủ hiệu như những người cháu thấy kia, vậy cho nên cháu hãy đến chỗ họ buôn bán để cho họ biết cháu, đó cũng là việc nên làm”. Lão cho chú đi xem những nhà thờ đẹp nhất, lớn nhất, lão dẫn chú vào những nhà trọ mà các nhà buôn nước ngoài thường nghỉ lại, và đến những nơi nhân dân được phép tự do ra vào trong hoàng thành. Sau khi cùng nhau đi xem những cảnh đẹp nhất ở kinh đô, lão phù thủy đưa Alátđanh đến cái quán trọ mà lão thuê buồng. Ở đấy lão đã mời sẵn mấy nhà buôn lão mới làm quen từ hôm đến đây để thết đãi và đồng thời để giới thiệu đứa cháu hờ luôn thể.

Mãi đến tối bữa tiệc mới tàn. Alátđanh muốn cáo từ ông chú để trở về nhưng lão phù thủy không cho chú về một mình, lão thân hành đưa chú về tận nhà. Bà mẹ trông thấy con ăn mặc đẹp đẽ quá, hết sức mừng rỡ; bà không tiếc lời ca ngợi lão phù thủy đã chi tiêu một món tiền lớn đến thế để sắm sanh cho con trai bà. Bà nói: “Chú tốt bụng quá, tôi không biết làm sao cám ơn hết tấm lòng hào hiệp của chú: tôi biết rằng cháu chẳng xứng đáng với những việc tốt lành chú làm cho nó đâu; và nếu nó không biết tỏ ra hàm ơn và ăn ở sao cho xứng với ý muốn đẹp đẽ của chú là gây dựng cho nó một cơ ngơi làm ăn quý báu, thì nó thật không đáng làm người. Về phần tôi, một lần nữa, tôi xin cám ơn chú từ đáy lòng, tôi xin chúc chú sống lâu để mà chứng kiến sự biết ơn của cháu, nó không có cách nào tỏ rõ lòng biết ơn hơn là cố ăn ở sao cho đúng các lời chú dạy bảo.”

— Alátđanh là một thằng bé lành, - lão phù thủy tiếp - cháu chịu nghe lời tôi, và tôi tin rằng chúng ta có thể dạy dỗ nó nên người. Tôi chỉ có một điều chưa bằng lòng: ấy là ngày mai chưa thực hiện được điều tôi đã hứa với cháu. Mai là thứ sáu, các hiệu buôn đều đóng cửa, không thể nào tính đến chuyện thuê một gian hàng và sắm sanh hàng họ trong khi các nhà buôn người ta còn mải lo việc vui chơi; bởi vậy, công việc đó đành phải lùi sang thứ bẩy vậy. Nhưng sáng mai tôi sẽ đến đón cháu, cho cháu đi dạo trong các công viên mà giới thượng lưu thường lui tới. Chắc cháu chưa bao giờ được xem những trò giải trí trong đó, cho mãi đến bây giờ cháu mới chỉ có chơi với trẻ con, cần để cho cháu giao du với người lớn.

Cuối cùng, lão phù thủy người Phi cáo từ hai mẹ con ra về. Alátđanh đang hết sức vui mừng vì được ăn mặc đẹp, càng sung sướng hơn về chuyện sắp được đi dạo ra những vùng ngoài thành phố. Quả vậy, chưa bao giờ chú được đi xa đến những vùng phụ cận, phong cảnh vốn rất tươi đẹp và hữu tình.

Sáng hôm sau, Alátđanh thức dậy và mặc quần áo thật sớm, để sẵn sàng lên đường ngay khi ông chú đến gọi. Sau khi chờ đợi một thời gian mà chú cho là rất lâu, sốt ruột quá, chú mở cửa và đứng ở bậc thềm ngóng xem có thấy lão đến không. Vừa trông thấy lão đằng xa, chú đã báo cho mẹ biết, rồi vừa xin phép mẹ vừa đóng cửa lại và chạy ra với lão.

Lão phù thủy xoa đầu chú rất thân mến và tươi cười bảo: “Cháu thân yêu ơi, chúng ta hãy đi thôi, hôm nay chú muốn cho cháu xem nhiều cảnh vật ngoạn mục. Lão dẫn chú đi qua một cái cổng lớn đến nhiều ngôi nhà to và lộng lẫy, hay đúng hơn là những lâu đài tráng lệ, nhà nào cũng có nhiều vườn tược rất đẹp có thể ra vào tự do. Cứ đến mỗi tòa lâu đài, lão lại hỏi Alátđanh có thấy đẹp không, và Alátđanh mỗi lần đến một lâu đài mới lại vội nói: “Chú ôi, tòa nhà này còn đẹp hơn cả những tòa chúng ta vừa xem cơ đấy.” Hai chú cháu cứ thế đi xa mãi về thôn quê. Và lão phù thủy tinh ranh lợi dụng cơ hội để đi sâu vào một trong những khu vườn. Lão ngồi xuống cạnh một bể nước lớn hứng một dòng nước rất đẹp tuôn xuống từ mõm một con sư tử bằng đồng, và vờ làm ra vẻ mệt để ép Alátđanh ngồi nghỉ. “Cháu ơi - lão nói - chắc cháu cũng mệt như chú, chúng ta hãy nghỉ ở đây một chốc để lấy hơi, thì mới có thêm sức lực để tiếp tục cuộc du ngoạn của chúng ta chứ.”

Hai người ngồi xuống, lão phù thủy người Phi mở chiếc khăn buộc ở thắt lưng lấy ra bánh ngọt và nhiều trái cây mang theo, đặt lên thành bể. Lão bẻ đôi một chiếc bánh chia cho Alátđanh một nửa, còn về trái cây thì lão để cho chú tha hồ chọn lấy quả nào thích nhất. Trong bữa ăn, lão dạy bảo đứa cháu hờ nhiều điều, khuyên cháu chớ nên chơi bời với lũ trẻ con nữa mà nên gần gũi những người khôn ngoan, thận trọng, lắng nghe ý kiến họ và học hỏi những điều họ trao đổi với nhau. Lão nói: “Chẳng bao lâu nữa cháu cũng sẽ là một người như bọn họ và cháu không thể không sớm noi gương họ mà nói năng cho chững chạc.” Sau khi dùng xong bữa ăn nhẹ, hai chú cháu đứng dậy và tiếp tục đi băng qua các khu vườn không có hàng rào mà chỉ có những hào nhỏ ngăn cách, nhân dân thành phố này vốn tin cậy lẫn nhau cho nên không cần rào dậu gì hơn để phòng chuyện mất mát có thể xảy ra làm thiệt hại lẫn nhau. Dần dà lão phù thủy người Phi dẫn Alátđanh đi cách khu vườn một quãng khá xa băng qua nhiều cánh đồng đến gần sát chân núi.

Alátđanh, từ thuở bé chưa bao giờ đi nhiều đường đất như vậy, thấy thấm mệt. Chú hỏi lão phù thủy: “Chú ơi, chúng ta đi đâu thế này? Bao nhiêu vườn tược đều ở đằng sau ta cả rồi, trước mặt cháu chỉ thấy toàn là núi. Nếu chúng ta đi xa hơn nữa, cháu không biết cháu có đủ sức quay trở về được thành phố hay không.”

— Hãy dũng cảm lên, cháu của chú ạ - lão chú hờ nói, - chú muốn cho cháu xem một khu vườn đẹp hơn tất cả những khu vườn chúng ta vừa thấy; chẳng còn xa đâu, chỉ mấy bước nữa thôi; khi đến nơi rồi, tự cháu sẽ nói cho chú biết có phải đã tới gần như thế này rồi mà bỏ về không xem thì đáng tiếc hay không.

Alátđanh nghe cũng bùi tai; thế là lão phù thủy dẫn chú đi càng xa hơn nữa, vừa đi vừa kể chuyện vui cho chú nghe để chú thấy đường đi bớt chán và đỡ mệt được phần nào.

Cuối cùng hai người đi đến quãng giữa hai quả núi không lấy gì làm cao và xấp xỉ như nhau, cách nhau bởi một thung lũng rất hẹp. Đấy chính là nơi hệ trọng mà lão phù thủy người Phi muốn đưa Alátđanh đến để thực hiện một mưu đồ to lớn đã khiến lão phải cất công đi từ nơi tận cùng châu Phi đến đất Trung Quốc này.

Lão nói với Alátđanh: “Thôi không đi xa nữa, chú muốn cho cháu xem ở đây những điều kỳ lạ chưa một ai biết, và khi đã nhìn thấy rồi, cháu sẽ cám ơn chú đã cho cháu chứng kiến biết bao điều kỳ diệu mà trừ cháu ra không có một ai trên đời này được trông thấy. Trong khi chú đánh lửa, cháu hãy đi nhặt lại đây mọi thứ củi khô nỏ nhất mà cháu trông thấy để nhóm lửa.”

Ở chỗ ấy có rất nhiều bụi bờ, chỉ một loáng Alátđanh đã thu nhặt được một đống thừa đủ, trong khi lão phù thủy đánh lửa. Lão châm lửa, và khi củi cháy, lão ném vào đấy một loại hương trầm cầm sẵn ở tay. Một ngọn khói rất dày bốc lên cao; lão niệm những câu thần chú mà Alátđanh nghe chẳng hiểu tí gì, làm cho ngọn khói chao đảo bên này bên kia.

Cùng lúc ấy, mặt đất khẽ rung và mở ra, ngay chỗ trước mặt lão phù thủy và Alátđanh đang đứng để lộ một phiến đá nằm ngang, rộng mỗi bề khoảng một bộ rưỡi và dầy chừng một bộ, chính giữa có gắn một cái vòng bằng đồng để nắm mà nhấc lên. Khiếp đảm về những điều trông thấy, Alátđanh hoảng hốt muốn bỏ chạy.

Nhưng sự có mặt của chú cần thiết cho phép ma. Lão phù thủy giữ chú lại, mắng rát và cho chú một cái tát nên thân đến nỗi chú ngã lăn ra đất, hộc máu mồm, thiếu tí nữa thì gẫy hết răng cửa. Chú bé Alátđanh đáng thương run lẩy bẩy nước mắt chảy ròng ròng vừa khóc vừa kêu: “Chú ơi, cháu có tội gì mà chú nỡ đánh cháu đau như vậy?”

— Tao có lý do để đánh mày - lão phù thủy đáp - tao là chú mày, lúc này đây cũng như bố mày, mày không được phép cãi lại bố. Nhưng thôi con ạ, - lão dịu dọng nói tiếp - con đừng sợ gì cả, chú chẳng đòi hỏi gì ở con, ngoài việc con phải làm theo lời chú thật đúng đắn, nếu con muốn được hưởng thụ xứng đáng tất cả những mối lợi to lớn mà chú muốn gây dựng cho con đây!

Những lời hứa tốt đẹp ấy làm giảm bớt phần nào mối sợ hãi và lòng căm ghét của Alátđanh; khi thấy chú đã hoàn toàn trấn tĩnh, lão phù thủy nói tiếp: “Cháu đã thấy rõ rồi đấy những việc chú vừa làm bằng hương trầm và các thần chú. Bây giờ cháu nên biết rằng ở dưới phiến đá cháu nhìn thấy kia có dấu nhiều kho tàng để dành cho cháu, nó sẽ làm cho cháu một ngày kia giầu có hơn tất cả những vị vua vĩ đại nhất trên trần gian. Thật đúng như vậy, vì trên đời này chỉ có cháu là được phép chạm vào phiến đá này và nhấc nó lên để đi vào mà thôi. Ngay cả chú đây cũng không được phép động vào phiến đá và bước chân vào kho tàng đã mở. Bởi vậy, cháu cần thực hiện đúng từng điểm một những điều chú sắp dặn đây, không được bỏ sót một chi tiết nào: việc này hết sức hệ trọng đối với cháu cũng như đối với chú.”

Vẫn chưa hết kinh ngạc trước những điều mắt thấy tai nghe về các kho tàng mà lão phù thủy nói sẽ làm cho chú suốt đời sung sướng, Alátđanh quên ngay tất cả những chuyện vừa xảy ra: “Thế thì cần phải làm những gì, hở chú? Chú hãy truyền, cháu sẵn sàng vâng lệnh” - chú vừa nói vừa lóp ngóp đứng lên.

Lão phù thủy liền ôm hôn Alátđanh và nói: “Cháu ơi, chú rất hài lòng là cháu đã nhất quyết như vậy; cháu hãy đến đây, hãy tới gần hơn nữa, hãy cầm lấy cái vòng này và nhấc phiến đá lên.”

— Nhưng, thưa chú, cháu làm sao đủ sức nhấc lên nổi, chú phải giúp cháu một tay.

— Không, cháu không cần có chú giúp sức, nếu chú giúp vào thì chú cháu ta sẽ chẳng làm được gì sất; cháu phải tự mình nhấc nó lên. Khi nắm cái vòng, cháu chỉ cần đọc tên bố cháu và tên ông nội cháu rồi kéo lên, cháu sẽ thấy chẳng nặng nhọc gì.

Alátđanh làm theo lời lão phù thủy, chú nhấc phiến đá lên một cách dễ dàng và đặt sang bên cạnh.

Phiến đá được nhấc đi, để lộ ra một cái hầm con sâu chừng ba bốn bộ, có một cái cửa nhỏ và các bậc thang để xuống sâu hơn nữa. Lão phù thủy liền bảo Alátđanh: “Cháu ơi, cháu hãy thực hiện đúng đắn tất cả những điều chú dặn đây. Cháu hãy đi xuống cái hầm này; khi xuống đến bậc thang cuối cùng, cháu sẽ trông thấy một cái cửa mở sẵn dẫn tới một chỗ có xây vòm bên trên và chia làm ba căn phòng lớn kế tiếp nhau. Ở phòng nào, cháu cũng sẽ thấy ở bên phải và bên trái có bốn chiếc vại bằng đồng to như những chiếc lẫm, chứa đầy vàng bạc, nhưng cháu chớ có động vào. Trước khi bước vào căn phòng thứ nhất cháu hãy vén áo lên và buộc thật gọn vào quanh người; và khi đã vào được phòng thứ nhất thì hãy sang ngay phòng thứ hai không dừng lại, và từ phòng thứ hai hãy sang tiếp ngay phòng thứ ba, cũng chớ có dùng dằng. Điều quan trọng hơn hết thẩy là cháu hãy chú ý, chớ có đi sát vách và chạm vào, kể cả chạm tà áo của cháu, bởi vì nếu chạm vào đó cháu sẽ chết ngay tức khắc. Chính vì vậy mà chú đã dặn cháu hãy quấn gọn áo quanh người. Cuối căn phòng thứ ba, có một cửa đi sang một khu vườn trồng những cây đẹp, cây nào cũng trĩu quả. Cháu cứ thẳng trước mặt mà đi và băng qua khu vườn ấy theo một con đường dẫn đến một cầu thang có năm mươi bậc đưa lên một sân thượng. Lên đến sân thượng rồi, cháu sẽ trông thấy trước mặt cháu một cái khám, trong khám có một cây đèn thắp sáng. Cháu hãy cầm lấy đèn và thổi tắt đi, và sau khi đó ngắt chiếc bấc và đổ hết nước, cháu hãy ôm vào lòng và mang lên đây cho chú. Cháu đừng sợ làm bẩn áo, thứ nước trong đèn ấy không phải dầu đâu, khi đã đổ hết nước thì cây đèn sẽ khô ngay. Nếu cháu thấy thích các quả ở trong vườn, cháu có thể hái bao nhiêu thì hái, mặc sức, điều này không cấm.”

Nói xong lão phù thủy người Phi rút ở ngón tay lão ra một chiếc nhẫn, đeo vào cho Alátđanh và bảo rằng đấy là một thứ bùa hộ mệnh phòng những điều không may có thể xảy ra, miễn là cháu phải tuân theo đầy đủ những điều chú dặn. Căn dặn xong đâu đấy, hắn nói tiếp: “Nào, cháu hãy mạnh dạn lên mà bước xuống, hai chú cháu ta đều sắp giầu có suốt đời rồi.”

Alátđanh nhẹ nhàng nhẩy vào chiếc hầm con và tụt xuống tận bậc thang cuối cùng. Chú trông thấy ba căn phòng mà lão phù thủy đã tả, chú đi qua hết sức thận trọng vì luôn luôn tâm niệm là sẽ chết nếu không chú ý nhất nhất làm đúng theo những lời dặn dò. Chú đi băng qua khu vườn không dừng lại, trèo lên sân thượng, cầm lấy cây đèn đang cháy sáng trong cái khám, ngắt chiếc bấc và đổ nước đi, và thấy cây đèn khô ráo đúng như lão phù thủy đã nói, chú cho luôn vào lòng. Chú bước xuống khỏi sân thượng và dừng lại trong khu vườn để ngắm nghía các trái cây mà chú chỉ thoáng trông thấy khi đi qua. Tất cả cây cối trong vườn này đều trĩu những quả kỳ lạ. Mỗi cây có những quả mầu sắc khác nhau. Có những quả mầu trắng, có những quả lấp lánh và trong suốt như pha lê, có những quả mầu đỏ đậm nhạt không đều; có những quả mầu lục, mầu xanh, mầu tím, mầu ngà và nhiều mầu sắc khác nữa. Những quả mầu trắng ấy chính là ngọc trai, những quả sáng và trong suốt là kim cương, những quả mầu đỏ thắm là xích ngọc, những quả đỏ nhạt hơn là hồng ngọc, những quả mầu lục là bích ngọc, những quả mầu xanh là lam ngọc, những quả mầu tím là tử ngọc, những quả mầu ngà là thạch ngọc; các quả khác cũng đại loại như vậy. Mỗi quả đều to và hoàn hảo chưa từng ai trông thấy trên đời này. Alátđanh không hề biết tên gọi và giá trị của chúng, cho nên nhìn thấy các quả ấy chẳng chút xúc động, vì không hợp với sở thích của chú như vải, nho và các loại quả khác rất ngon lành mà ở nước Trung Hoa đâu đâu cũng có. Hơn nữa, chú cũng chưa đến tuổi biết được giá cả các thứ đó. Chú nghĩ rằng đây chẳng qua là đồ thủy tinh pha mầu và cũng chẳng có giá trị gì hơn thế; tuy nhiên, mầu sắc rực rỡ, vẻ đẹp và cỡ lớn kỳ lạ của mỗi quả gây cho chú lòng ham thích muốn hái đủ các thứ để chơi. Thế là cứ mỗi loại cùng mầu chú lại hái nhiều quả, bỏ đầy hai túi áo và hai cái túi dùng để đựng tiền mới toanh mà lão phù thủy đã mua cùng với áo quần hắn cho chú, để cho toàn bộ cánh đều là của mới; và vì các túi áo đều đầy ắp, chú đeo luôn hai cái túi đựng tiền vào thắt lưng, mỗi bên một cái. Chú còn nhét cả vào trong thắt lưng, nó là một tấm lụa rộng quấn nhiều vòng quanh bụng và chú ý nhét cẩn thận sao cho các quả khỏi rơi. Chú cũng không quên tuồn chặt quanh mình, vào giữa lần áo ngoài và áo lót nữa.

Mang theo bấy nhiêu của báu mà không hay biết, Alátđanh vội vàng trở lại con đường băng qua ba gian phòng để lão phù thủy người Phi khỏi phải chờ đợi lâu và sau khi đi ngang qua để trở về cũng thận trọng như lúc bước vào, chú trèo lên các bậc thang tới cửa miệng cái hầm con, ở đây lão phù thủy đang nóng lòng chờ đợi. Vừa trông thấy lão, Alátđanh nói: “Chú ơi, xin chú hãy đưa tay đỡ cháu trèo lên.” Lão phù thủy bảo: “Cháu hãy đưa trước cây đèn cho chú, có nó thể làm cháu vướng đấy.”

— Xin chú miễn thứ, nó chẳng làm cháu vướng đâu - Alátđanh đáp, - lên được rồi cháu sẽ đưa ngay cho chú.

Lão phù thủy khăng khăng đòi Alátđanh phải giao chiếc đèn vào tay lão trước khi kéo chú lên khỏi hầm, còn Alátđanh thì lỉnh kỉnh với bấy nhiêu thứ quả chú nhét cùng với cây đèn, cứ một mực đòi ra khỏi hầm rồi mới chịu giao đèn cho lão. Thế là lão phù thủy, thất vọng vì bị chú bé cự tuyệt, điên tiết lên; lão ném một ít hương thơm vào ngọn lửa mà lão chú ý giữ cho cháy suốt từ nãy đến giờ và đọc xong hai câu thần chú, tức thì phiến đá dùng để lấp lối vào hầm tự động chạy về đúng chỗ cũ, đất lại phủ kín bên trên, giống như khi lão phù thủy và Alátđanh vừa mới tới đây vậy.

Rõ ràng là lão phù thủy không phải là em trai của Muxtapha - thợ may như lão vẫn rêu rao, và do đó không phải là chú ruột của Alátđanh. Lão đúng là người châu Phi, ra đời ở bên ấy; và bởi vì châu Phi là nơi người ta say mê ma thuật hơn bất cứ nơi nào khác, ngay từ khi còn trẻ lão đã học phù phép, và sau khoảng bốn mươi năm khổ công tu luyện và đọc hết sách vở dạy ma thuật, cuối cùng lão phát hiện ra được trên thế giới có một ngọn đèn kỳ diệu, nếu lão chiếm đoạt và trở thành chủ nhân của nó thì lão sẽ có quyền lực hơn bất kỳ bậc đế vương nào trong vũ trụ. Nhờ một quẻ bấm độn mới nhất, lão biết được cây đèn ấy ở vào một nơi nào đó dưới đất chính giữa nước Trung Hoa, vào đúng địa điểm và trong hoàn cảnh như chúng ta vừa thấy. Tin chắc điều phát hiện của mình là đúng, lão bắt đầu đi từ chốn tận cùng của châu Phi, như chúng ta đã biết; và sau một chuyến đi lâu dài và gian khổ, lão đến được cái thành phố ở gần nơi cất giấu bảo vật. Nhưng, mặc dù cây đèn chắn chắn ở nơi lão đã biết rõ, lão vẫn không được phép tự mình cầm lấy cũng như không được bước vào cái hầm ngầm giấu nó. Cần phải có một người khác đi xuống đấy, lấy cây đèn và đưa tận tay cho lão; chính vì vậy lão phải tìm đến Alátđanh, một chú bé mà lão biết là cầu bơ cầu bất và rất thích hợp để làm cái việc lão đang cần; lão nhất quyết là khi đã nắm được cây đèn trong tay, sẽ làm phép xông hương và đọc mấy câu thần chú để làm hại chú, cho không còn một ai biết được hành tung của lão nữa. Cái bạt tai lão đánh Alátđanh, cũng như quyền uy mà lão tạo nên, chỉ nhắm mục đích là làm cho chú sợ hãi, chú sẽ giao ngay cho lão cây đèn thần trứ danh ấy. Nhưng sự tình đã xảy ra trái với điều lão định liệu. Cuối cùng phải lão hành động độc ác một cách vội vã để giết chú bé Alátđanh đáng thương, bởi vì lão sợ nếu có tranh cãi với chú lâu hơn nữa, nhỡ có kẻ nào đi tới, nghe được và sẽ làm lộ việc mà lão đang muốn giữ cho thật kín nhẹm.

Khi thấy mọi ước mơ to lớn và tốt đẹp của mình vĩnh viễn tan thành mây khói, lão phù thủy biết không còn cách nào khác hơn là tìm đường trở về châu Phi, và lão đi ngay trong ngày hôm ấy. Lão tìm đường vòng để khỏi phải trở về thành phố mà ban sáng lão đã cùng Alátđanh ra đi. Quả vậy, lão sợ có người trông thấy lão đi chơi cùng chú bé rồi trở về có một mình, mà hỏi nguyên cớ chăng.

Cứ sự tình này rồi thì chẳng bao giờ có ai nghe nói đến Alátđanh nữa. Nhưng, con người tưởng vĩnh viễn tiêu diệt được chú đã không chú ý chính mình đã đeo vào ngón tay chú một chiếc nhẫn có thể dùng để cứu nguy cho chú. Đúng như vậy, chính chiếc nhẫn ấy mà Alátđanh không mảy may biết rõ quyền lực lại là nguyên nhân cứu sống Alátđanh; và cũng thật đáng ngạc nhiên là lão phù thủy, cùng một lúc mất luôn hai thứ: chiếc nhẫn cũng với cây đèn thần, mà không tuyệt vọng đến nỗi quyên sinh. Nhưng bọn phù thủy vẫn quá quen với những việc không may và những sự kiện trái với những mong ước của chúng, cho nên chừng nào còn sống là chúng còn lao vào những chuyện hão huyền, những hy vọng viển vông.

Alátđanh không ngờ ông chú hờ, sau bấy nhiêu lời đường mật và những việc làm tốt đẹp, lại có thể độc ác đến thế, cho nên rất đỗi ngạc nhiên; nỗi ngạc nhiên của chú kể cũng dễ hiểu thôi song thật khó mà diễn tả nên lời. Khi thấy mình bị chôn sống, chú gọi tên ông chú hờ đến một nghìn lần vừa gọi vừa kêu to lên rằng chú sẵn sàng đưa cây đèn cho lão; nhưng mọi tiếng kêu của chú đều vô ích không còn có ai có thể nghe được. Thế là chú lâm vào cảnh tối tăm mịt mù. Cuối cùng tạm ngừng than khóc chú mò mẫm tụt xuống đến bậc cuối cùng của chiếc cầu thang trong hầm ngầm để may ra được thấy ánh sáng ở khu vườn mà chú đã đi qua. Nhưng bức tường lúc nẫy được mà thuật mở ra thì bây giờ đã bị ma thuật đóng vào cho liền lại. Chú sờ soạng trước mặt bên phải và bên trái nhiều lần, nhưng không sao tìm thấy cửa nữa. Chú kêu khóc, chú ngồi xuống bậc thang trong hầm chẳng chút hy vọng gì nhìn thấy ánh sáng nữa; chú chắc chắn mình sắp chết đến nơi.

Alátđanh sống hai ngày trong tình trạng ấy chẳng có lấy một miếng cơm hay một giọt nước. Cuối cùng đến ngày thứ ba thấy không còn cách này thoát chết chú chắp hai tay lại đưa lên cao và hoàn toàn khuất phục trước ý trời, chú thốt lên: “Sức mạnh và quyền uy chỉ có ở Thượng đế tối cao và vĩ đại!”. Trong khi chắp tay vào nhau chú vô tình miết vào chiếc nhẫn mà lão phù thủy người Phi đã đeo vào ngón tay và chú vẫn chưa hiểu rõ quyền lực. Lập tức một ông thần có bộ mặt to tướng và đôi mắt khủng khiếp như từ dưới đất chui lên sừng sững trước mặt chú, đầu chạm mái vòm cao. Thần nói với Alátđanh những lời sau đây: “Ngài cần gì? Tôi xin sẵn sàng tuân lệnh. Tôi và tất cả nô lệ của chiếc nhẫn này đều là nô lệ của ngài cũng như của tất cả những ai đeo nó ở ngón tay.”

Vào một lúc khác và trong một trường hợp khác, Alátđanh vốn chưa từng quen với những hiện hình kiểu ấy có thể đã khiếp đảm không thốt được nên lời khi thấy một bộ mặt dị kỳ của thần. Nhưng mải lo âu cho số phận đang lâm nguy của mình chú trả lời không một chút do dự: “Cho dù ông là ai đi nữa, hay đưa ta ra khỏi chốn này nếu ông có đủ quyền lực.” Chú chưa dứt lời đất đã mở ra và chú thấy mình đã ở bên ngoài hầm ngầm đúng vào nơi lão phù thủy đưa chú đến hôm trước.

Thoạt tiên mắt Alátđanh không chịu nổi ánh sáng ban ngày. Lát sau mắt chú mới quen dần. Nhìn ra chung quanh chú rất ngạc nhiên thấy mặt đất không có chỗ hở. Chú không hiểu được mình từ lòng đất chui ra được bằng lối nào. Chỉ có nhờ vào dấu cái bếp lửa đốt từ hai hôm trước chú mới mang máng nhận ra được cái hầm đại khái ở vào chỗ nào. Sau đấy quay đầu nhìn lại, chú trông thấy thành phố nằm giữa các khu vườn bao bọc và nhận ra con đường hôm nọ lão phù thủy đã dẫn chú đến. Chú theo con đường đó đi ngược trở lại vừa đi vừa cảm tạ Thượng đế đã cho mình sống lại mặc dù đã chắc mẩm chết mười mươi. Chú lần vào thành phố, và vất vả lắm mới lê về được đến nhà. Vào được nhà mẹ đẻ quá vui mừng vì gặp lại mẹ cộng thêm nỗi gần ba ngày trời không được ăn chú ngã lăn ngất đi một lát. Bà mẹ tưởng chú bị lạc hay đã chết, trông thấy con trong tình trạng ấy, vội tìm đủ mọi cách chạy chữa cho chú hồi tỉnh. Cuối cùng chú tỉnh lại và lời đầu tiên chú thốt lên là câu nói: “Mẹ ơi, trước hết xin mẹ hãy cho con ăn, ba ngày nay con chẳng có một miếng gì vào bụng.” Bà mẹ mang những thứ có ở trong nhà ra để trước mặt con và nói: “Con ơi, chớ có vội vàng sẽ nguy hiểm đấy con hãy ăn từng chút một và ăn thong thả, trong lúc con đang đói như thế này hãy giữ lấy hơi sức. Mẹ cũng không muốn cả việc con nói chuyện với mẹ nữa. Bao giờ lại sức con sẽ tha hồ kể cho mẹ nghe những gì đã xảy ra cho con. Trông thấy con là mẹ thỏa rồi sau bao nhiêu lo âu và chạy vạy ngược xuôi để tìm xem con kể từ hôm con ra đi, khi mẹ thấy trời tối mà con không trở về.”

Alátđanh nghe lời mẹ ăn từ tốn từng ít một và uống có mức độ. Ăn xong chú nói: “Mẹ ạ, con rất phàn nàn sao mẹ lại nhẹ dạ giao phó con vào tay một kẻ mang dã tâm hãm hại con, một kẻ mà trong giờ phút con đang nói chuyện với mẹ đây, đang cầm chắc con không còn nữa hắn nhất quyết con đã chết rồi thậm chí đã chết ngay trong ngày đầu. Ấy thế mà mẹ lại tin hắn là chú con, và con cũng tin như mẹ mới khổ chứ. Ừ, làm sao chúng ta có thể nghĩ khác về một con người âu yếm, vỗ về con, cho con biết bao tiền của lại còn hứa hẹn với con đủ điều lợi lộc? Thật ra hắn chỉ là một đứa phản trắc, một tên độc ác, một thằng bịp bợm. Hắn làm cho con bao nhiêu việc tốt và hứa hẹn với con bấy nhiêu điều là chỉ nhằm đi đến mục đích hãm hại con như con vừa nói mà mẹ cũng như con đều không thể nào đoán ra được tại sao. Về phần mình, con có thể quả quyết đã không hề gây nên cho lão bất cứ một điều gì đáng để cho lão đối xử như vậy. Qua câu chuyện con sẽ kể lại trung thực cho mẹ nghe, từ khi con từ giã mẹ cho đến lúc lão thực hiện cái mưu đồ độc địa của lão rồi mẹ khắc hiểu.”

Alátđanh bắt đầu thuật lại tất cả những việc xảy ra cho chú cùng với lão phù thủy từ cái ngày thứ sáu lão đến tìm để đưa chú đi xem các lâu đài và vườn tược ở ngoài thành phố; những gì đã xảy ra trên quãng đường cho đến các địa điểm nằm giữa hai quả núi, nơi lão phù thủy thực hành phép lạ ly kỳ của lão với một ít hương thơm ném vào bếp lửa và vài câu thần chú mặt đất đã mở ra ngay tức khắc và để lộ lối đi xuống cái hầm con dẫn tới một kho tàng vô giá như thế nào. Chú không quên nhắc đến cái bạt tai của lão rồi sau đó giảm bớt cơn giận dữ lão đeo cho chú chiếc nhẫn hứa hẹn rất nhiều để khuyến khích chú đi xuống hầm ngầm. Chú không bỏ qua một tình tiết nào về những gì chú nhìn thấy khi đi ngang qua và quay trở lại ba gian phòng, trong khu vườn và trên sân thượng, nơi chú lấy được cây đèn kỳ diệu. Chú rút từ trong người ra khoe với mẹ cây đèn cùng với các thứ quả trong suốt và nhiều mầu sắc chú đã hái trong vườn khi quay trở ra cùng với hai túi đầy. Chú đưa cho mẹ xem, nhưng bà chẳng chút lưu tâm. Ấy thế mà các quả ấy lại là những viên ngọc quý đang ánh lên rực rỡ như mặt trời dưới ánh sáng của ngọn đèn soi tỏ căn buồng. Nhưng bà mẹ Alátđanh vốn cũng chẳng hiểu biết gì về những thứ ấy hơn con trai; bà được nuôi dạy trong hoàn cảnh rất nghèo hèn; chồng bà chẳng giầu có gì để có thể cho bà những của quý ấy; hơn nữa bà cũng chưa bao giờ trông thấy bất kỳ một người bà con hay hàng xóm nào đeo ngọc; bởi vậy không có gì đáng ngạc nhiên khi bà coi những thứ ấy như những đồ vật chẳng có mấy chút giá trị, họa chăng chỉ làm vui mắt người ta nhờ những mầu sắc khác nhau của chúng. Thế là Alátđanh đành nhét tất cả vào đằng sau một chiếc gối đặt trên bộ phản chú đang ngồi. Để kết thúc câu chuyện, chú kể tiếp cho mẹ nghe, sau khi trở ra, lên đến miệng hầm và sắp sửa bước ta ngoài thì, vì chú không chịu đưa cây đèn cho lão phù thủy, lão ném một ít hương thơm vào đống lửa và đọc mấy câu thần chú, thế là miệng hầm tự động đóng lại ngay tức khắc. Nhưng chú nghẹn ngào không thể nói thêm mà không rơi nước mắt lúc thuật lại cho mẹ nghe tình cảnh khốn đốn từ khi bỗng nhiên thấy mình bị chôn sống trong căn hầm ác hại cho đến lúc thoát ra ngoài được, hay cũng có thể nói là sống lại được nhờ chạm vào chiếc nhẫn mà chú vẫn chưa được biết rõ quyền uy. Kể đến đấy, chú nói với mẹ: “Chẳng cần phải nói thêm nhiều hơn nữa những việc gì xảy ra sau đó, mẹ đã biết cả rồi. Tóm lại, đầu đuôi câu chuyện xảy ra với con và những nỗi hiểm nghèo mà con phải trải qua từ hôm con xa mẹ đến nay là như vậy đấy.”

Bà mẹ Alátđanh kiên nhẫn lắng nghe mà không ngắt lời câu chuyện kỳ diệu và lạ lùng đồng thời cũng đáng lo âu nữa cho một người mẹ thương yêu con tha thiết, bất chấp tính xấu của nó. Tuy vậy, đến những đoạn xúc động nhất, làm nổi bật sự đểu cáng của lão phù thủy người Phi, bà không thể để lộ ra mặt bà oán ghét lão ta đến chừng nào. Alátđanh vừa nói xong, bà đã không tiếc lời nguyền rủa tên bất lương ấy, bà gọi lão nào là phản trắc, xảo trá, dã man, giết người, lừa dối, phù thủy, thù địch và là kẻ hủy diệt loài người. “Đúng như vậy, con ạ, - bà tiếp, - đó là một tên phù thủy, mà bọn phù thủy thảy đều là dòi bọ: bằng những bùa mà phép quỷ, chúng toàn giao du với loài yêu quái. Tạ ơn Thượng đế đã không để cho sự độc ác của lão làm hại đến con! Con tạ ơn trời đất về cái phúc lành con vừa được hưởng. Nếu con không nhớ đến Thượng đế và cầu xin sự cứu vớt của Người thì chắc chắn con đã không thể nào thoát nạn.” Bà còn nói nhiều điều nữa nguyền rủa lão phù thủy đã hãm hại con trai bà, thì chợt nhớ ra Alátđanh, đã ba ngày rồi không chợp mắt, đang cần được nghỉ ngơi. Bà sửa soạn nơi cho chú nằm, và một lát sau bà cũng đi ngủ luôn.

Alátđanh không hề được nghỉ ngơi suốt thời gian bị chôn sống trong cái hầm ngầm, cho nên đêm hôm ấy ngủ say như chết và sáng hôm sau dậy thật muộn, vừa thức dậy, câu đầu tiên chú nói với mẹ là chú đói lắm, và chú sẽ sướng tuyệt nếu bà có thức ăn gì. Bà mẹ đáp: “Than ôi, con ơi; mẹ chẳng còn lấy một mẩu bánh cho con, tối hôm qua con đã ăn hết mọi thức ăn còn lại trong nhà rồi. Nhưng con hãy cố nén lòng chờ một tí, mẹ khắc có thứ mang về cho con. Nhà còn một ít sợi mẹ kéo được, mẹ sẽ mang bán, đi mua bánh mì và một chút gì cho mẹ con ta ăn sáng.

— Mẹ ơi, mẹ hãy để dành sợi ấy cho bữa khác - Alátđanh nói - và hãy đưa cây đèn con mang về hôm qua ra đây; con sẽ đem bán, với số tiền bán được chắc đủ cho mẹ con ta ăn lót lòng và ăn bữa sáng, may ra còn có thể ăn bữa chiều nữa cũng nên.

Bà mẹ liền vào chỗ con nằm, lấy cây đèn ra đưa cho con và bảo: “Đây, đèn của con đây, nhưng mà nó bẩn lắm; hãy đánh qua đi một chút mẹ tin là sẽ bán được tiền hơn.”

Bà đi tìm nước và một ít cát để đánh bóng cây đèn. Nhưng bà vừa cọ xát cây đèn thì lập tức một ông thần gớm ghiếc cao lớn như hộ pháp, hiện ra trước mặt hai mẹ con và cất giọng ồm ồm như sấm: “Bà cần gì? Cùng với tất cả những nô lệ khác của cây đèn, tôi sẵn sàng tuân lệnh bà cũng như tuân lệnh bất cứ ai cầm cây đèn trong tay.”

Bà mẹ Alátđanh không còn miệng lưỡi nào để trả lời. Trông thấy bộ mặt gớm ghiếc và đằng đằng sát khí của ông thần, bà khiếp đảm đến nỗi vừa nghe thần nói mấy tiếng đầu, bà đã ngã vật ra bất tỉnh nhân sự.

Alátđanh đã từng gặp một sự hiện hình tương tự trong hầm ngầm, không cần suy nghĩ cho mất thời giờ, chú vội cầm cây đèn, và thay lời mẹ, chú đáp giọng kiên quyết: “Ta đang đói, hãy mang thứ gì lại đây cho ta ăn.” Thần đèn biến mất, và một lát sau trở về, đội một chiếc mâm bạc lớn trên đầu, trên mâm có mười hai chiếc đĩa cũng bằng bạc đựng đầy những thức ăn tuyệt diệu, kèm sáu chiếc bánh mỳ trắng như tuyết đặt trên đĩa, hai chai rượu ngon và hai chiếc ly bằng bạc cắp ở tay. Thần đặt tất cả xuống tấm phản, rồi biến ngay lập tức.

Tất cả những việc đó xảy ra trong chốc lát, nhanh đến nỗi khi thần biến mất lần thứ hai, bà mẹ Alátđanh vẫn chưa hồi tỉnh. Alátđanh dấp một ít nước lạnh vào mặt bà nhưng chưa có kết quả, đang định làm thêm để cho bà tỉnh lại thì, hoặc là do tâm thần bà đang hồi trở lại dần dần, hoặc là mùi thơm các món ăn thần đèn mang lại góp sức vào đấy phần nào, bà tỉnh dậy ngay. Alátđanh nói: “Mẹ ơi, không hề gì đâu, mẹ hãy dậy và đến ăn, những món ăn này đủ làm cho mẹ an thần và làm tan cơn đói như bào của con. Chúng ta hãy ăn đi, chớ để nguội lạnh những thức ăn ngon thế này.”

Bà mẹ Alátđanh cực kỳ ngạc nhiên khi mắt nhìn thấy chiếc mâm to, mười hai chiếc đĩa, sáu chiếc bánh, hai chai rượu và hai cái ly, và mũi ngửi thấy mùi thơm quyến rũ tỏa lên từ những thức ăn ấy. Bà hỏi: “Con ơi, ở đâu ra nhiều của thế này, và chúng ta chịu ơn ai hào phóng như vậy? hay là hoàng đế biết đến nỗi nghèo khổ của gia đình ta nên đoái thương chúng ta chăng?”

— Mẹ ơi, chúng ta hãy ngồi vào mâm và ăn thôi - Alátđanh đáp, - mẹ cũng đang đói như con, ăn xong con sẽ thưa để mẹ rõ.

Hai mẹ con ngồi vào, ăn càng ngon vì suốt đời họ chưa bao giờ có một mâm cỗ thịnh soạn như vậy.

Bà mẹ Alátđanh vừa ăn vừa ngắm nghía và xuýt xoa ca ngợi chiếc mâm và các đĩa, mặc dù bà cũng không phân biệt được những thứ ấy làm bằng bạc hay bằng một chất gì khác, bởi vì chẳng mấy khi được nhìn thấy những đồ dùng giống như vậy; và thật ra bà cũng chẳng biết giá trị là bao nhiêu; điều bà ca ngợi nhất là nó mới nguyên, và cậu con trai Alátđanh thì cũng chẳng hay biết gì hơn bà.

Hai mẹ con lúc đầu tưởng chỉ ăn lót dạ bình thường, nhưng mãi đến giờ ăn trưa vẫn chưa đứng dậy. Chả là những món ăn tuyệt diệu làm cho họ cảm thấy rất ngon miệng, và trong khi thức ăn còn nóng, họ nghĩ ra rằng thà chén luôn một mạch cả bữa sáng và bữa trưa còn hơn là ăn làm hai bận. Ấy thế mà ăn xong luôn cả hai bữa, vẫn còn lại không những đủ để ăn tối mà còn có thể để dành cho ngày hôm sau hai bữa cũng như vậy.

Sau khi đã dọn mâm đĩa và cất số thịt chưa động đến bà mẹ Alátđanh đến ngồi xuống tấm phản bên cạnh con trai và nói: “Mẹ sốt ruột chờ con kể cho mẹ câu chuyện con vừa hứa với mẹ.” Alátđanh thuật lại đầy đủ những việc đã xảy ra giữa thần đèn và chú trong khoảng thời gian bà ngất đi cho đến khi bà tỉnh lại.

Bà mẹ Alátđanh rất đỗi ngạc nhiên về câu chuyện con kể và về sự hiệu nghiệm về thần đèn. Bà nói tiếp: “Nhưng, con này, những chuyện và thần và thánh của con là như thế nào nhỉ? Từ khi mẹ lọt lòng cho đến nay, chưa bao giờ mẹ nghe một người quen biết nào nói có trông thấy thần thánh cả. Tại làm sao cái lão hung thần gớm ghiếc ấy lại đến với mẹ? Tại sao lão nói với mẹ mà không nói với con, lão đã hiện lên với con một lần trong cái hầm ngầm giấu kho tàng rồi kia mà?”

— Mẹ ơi, ông thần vừa hiện lên trước mặt mẹ không phải là ông thần đã hiện lên với con. Hai thần có giống nhau chừng nào về dáng vóc khổng lồ, nhưng họ hoàn toàn khác nhau về vẻ mặt và cách ăn mặc; bởi vậy họ thuộc về những chủ nhân khác nhau. Mẹ còn nhớ không, ông thần hiện lên với con xưng là nô lệ của chiếc nhẫn con đeo ở ngón tay, còn ông thần hiện lên với mẹ lại xưng là nô lệ của cây đèn mẹ đang cầm; nhưng con nghĩ là mẹ không nghe được gì hết vì, hình như ông ta vừa mở miệng nói, mẹ đã ngất xỉu đi rồi.

— Sao. Thế ra tại cây đèn của con cho mà lão hung thần chết tiệt ấy nói với mẹ chứ không nói với con à? Ôi! con ơi, con hãy cất nó đi cho khuất mắt mẹ nhờ, con muốn để nó ở đâu tùy ý, mẹ chẳng muốn động vào nó nữa. Mẹ cho tốt hơn là nên quẳng hay bán đi còn hơn là để có ngày chết khiếp vì chạm phải nó. Nếu con nghe lời mẹ thì con nên vứt luôn cả chiếc nhẫn nữa. Không nên giao du với quỷ thần, chúng nó đều là loài yêu quái cả. Đấng tiên tri của chúng ta chẳng đã dạy như vậy sao?

— Mẹ ơi, xin mẹ cho phép, bây giờ con sẽ không bán nữa như con đã định làm lúc nãy, cây đèn này có ích cho mẹ con ta. Mẹ không thấy những thức ăn nó vừa mang lại cho chúng ta đó ư? Phải để nó tiếp tục cung đốn cho mẹ con ta sống chứ. Mẹ hẳn phải thấy như con rằng, chẳng phải không có lý do mà cái lão chú hờ độc địa của con lại chịu làm bao nhiêu việc, chịu cất công đi xa vất vả như vậy, chỉ nhằm mục đích là chiếm bằng được cây đèn thần diệu này, mà lão còn chuộng hơn tất cả vàng bạc lão biết rõ để trong các căn phòng như lão đã nói trước với con và chính mắt con cũng trông thấy. Lão biết rõ tác dụng và giá trị của cây đèn này lắm, cho nên mới không đòi hỏi một thứ gì khác trong cả một kho tàng quý báu như vậy. Nhờ sợ tình cờ mà mẹ con ta nhận ra được công dụng của nó, thì chúng ta hãy sử dụng sao có lợi cho nhà ta mà không làm ồn ào để khỏi làm cho hàng xóm sinh lòng ham muốn và ghen tị. Mẹ đã sợ các thần thánh đến thế, thì con sẵn sàng mang cây đèn đi cho khuất mắt mẹ và cất ở một nơi để có thể tìm lại khi cần. Còn về chiếc nhẫn, con không thể đang tâm vứt nó đi. Không có chiếc nhẫn ấy, mẹ đã không thể gặp lại con; và nếu vào lúc này đây con có còn sống thì có lẽ cũng chẳng được sống thêm bao lâu. Vậy mẹ hãy cho phép con giữ lấy và luôn luôn trang trọng đeo ở ngón tay. Ai có thể nói trước sẽ không có một tai nạn hiểm nghèo nào xảy đến với con, mẹ với con đều không thấy trước được, và biết đâu chiếc nhẫn này sẽ chẳng giải thoát cho con?

Lý lẽ Alátđanh nghe cũng xuôi tai, bà mẹ chẳng biết cãi thế nào. Bà nói: “Con ơi, con muốn làm gì tùy ý; về phần mẹ, mẹ chẳng muốn dính dáng gì đến các quỷ thần. Mẹ nói rõ với con là mẹ không chịu trách nhiệm, và từ nay mẹ chẳng bao giờ nói thêm với con về chuyện ấy nữa.”

Ngày hôm sau, ăn xong bữa tối thì chẳng còn sót tí gì trong số thức ăn thần đèn mang về. Hôm sau nữa, Alátđanh không chờ đến lúc cơn đói thúc bách, chú lấy một cái đĩa bạc dấu dưới vạt áo rồi mang đi bán rất sớm. Dọc đường, gặp một lão Do thái, chú kéo riêng lão ta ra một nơi, đưa cho xem cái đĩa và hỏi lão có muốn mua không?

Lão Do thái tinh ranh và khôn khéo, cầm lấy chiếc đĩa xem xét và vừa thấy nó bằng bạc tốt, liền xăm xăm hỏi ngay Alátđanh định giá bao nhiêu. Chú không hiểu rõ giá trị của nó và chưa bao giờ buôn bán loại hàng này, đành phải đáp rằng lão hẳn biết rõ chiếc đĩa này đáng giá bao nhiêu, và chú tin vào sự ngay thật của lão. Lão Do thái bối rối trước sự khôn ngoan của Alátđanh. Phân vân không rõ chú có biết chiếc đĩa làm bằng gì và giá trị của nó nó hay không, lão móc ở túi tiền ra một đồng tiền vàng - có giỏi lắm thì cũng mới bằng một phần bẩy mươi hai giá trị của cái đĩa - và đưa cho chú. Alátđanh vội vã đón lấy đồng tiền vàng, và khi đã nắm được ở trong tay rồi chú bỏ đi hấp tấp đến nỗi lão Do thái, không bằng lòng với món lời quá mức vừa thu được qua chuyện mua bán ấy, tự lấy làm bực sao mình đã không nắm chắc Alátđanh không hay biết giá cả thứ hàng vừa bán, thành ra không thể trả giá thấp hơn nữa. Suýt nữa lão đuổi bổ theo chàng trai, hy vọng có thể bớt lại được chút ít nào trong đồng tiền vàng của lão; nhưng Alátđanh chạy đã khá xa, lão có vất vả lắm cũng chưa chắc đã đuổi kịp.

Trên đường về, Alátđanh ghé vào một hiệu bánh mỳ, mua phần bánh cho cả hai mẹ con, chú đưa đồng tiền vàng ra trả và lấy lại tiền lẻ. Về đến nhà, chú đưa số tiền còn lại cho mẹ, bà ra chợ mua thêm những thức cần thiết khác đủ cho hai mẹ con sống qua mấy ngày.

Hai mẹ con tiếp tục sống theo lối ấy, nghĩa là Alátđanh lần lượt bán hết tất cả các đĩa cho đến cái thứ mười hai, vẫn theo cách thức chú bán chiếc đầu, mỗi khi trong nhà hết tiền tiêu. Lão Do thái đã bỏ ra một đồng vàng để mua chiếc đầu, không dám giảm bớt giá, sợ mất món bở, lão đành mua tất cả cùng một giá ấy. Khi đã tiêu hết số tiền bán chiếc đĩa cuối cùng rồi, Alátđanh tính đến cái mâm, nặng bằng mười cái đĩa cộng lại. Chú muốn mang đến bán cho bạn hàng quen thuộc của chú nhưng nặng quá không thể mang nổi. Chú buộc phải đi tìm lão Do thái dẫn về nhà; lão Do thái, sau khi xem xét trọng lượng của cái mâm, lập tức đem trả mười đồng tiền vàng, và Alátđanh lấy thế làm vừa lòng.

Chừng nào các đồng tiền vàng ấy hãy còn, thì nó được dùng trang trải các khoản tiêu pha hàng ngày trong gia đình. Trong thời gian ấy, Alátđanh quen với lối sống an nhàn; từ hôm xẩy ra cái chuyện rắc rối với lão phù thủy người Phi, chú thôi không đùa với bọn trai cùng lứa tuổi nữa. Suốt ngày chú đi dạo chơi hoặc trò chuyện với những người chú làm quen; một đôi khi chú dừng lại ở các hiệu buôn lớn, lắng nghe những người quyền quý ghé qua hay hẹn hò ở đấy trao đổi với nhau; và những câu chuyện ấy dần dần cũng giúp cho chú có ít nhiều hiểu biết về cuộc đời.

Khi đã tiêu hết sạch mười đồng vàng, Alátđanh phải nhờ đến cây đèn. Chú cần đèn ở tay, tìm cái chỗ mẹ chú trước đây đã chạm vào; và nhận ngay ra cái vết xây xát do cát gây nên, chú miết vào đấy và lập tức thần đèn đã hiện ra lần trước xuất hiện trước mặt chú. Nhưng vì Alátđanh miết nhẹ tay hơn, thần đèn nói với chú giọng dịu dàng hơn, vẫn những lời lẽ như lần trước: “Ngài cần gì? Cùng với tất cả nô lệ khác của cây đèn, tôi sẵn sàng tuân lệnh ngài cũng như lệnh của những ai cầm cây đèn trên tay.” Alátđanh bảo: “Ta đang đói, hãy mang lại cho ta thức gì ăn.” Thần đèn biến mất và chỉ lát sau lại xuất hiện, mang theo một mâm cỗ giống ý như lần trước. Thần đặt mâm thức ăn xuống phản rồi biến ngay lập tức.

Bà mẹ Alátđanh, biết trước việc con sắp làm, liền bỏ ra ngoài để khỏi có mặt trong nhà khi thần đèn xuất hiện. Lát sau bà trở vào, trông thấy bàn và chạn đầy ắp thức ăn, bà càng ngạc nhiên về tác dụng kỳ lạ của cây đèn không kém gì lần trước. Hai mẹ con ngồi vào bàn; và sau bữa ăn, vẫn còn lại đủ cho hai người sống thoải mái hai ngày sau đó.

Khi trông thấy trong nhà không còn có bánh mì hoặc thức ăn gì khác và cũng chẳng có tiền để đi mua. Alátđanh cầm một chiếc đĩa bạc đi tìm lão Do thái quen biết để bán. Đường chú đi ngang qua trước cửa hiệu một nhà buôn vàng bạc, một cụ già đáng kính, lương thiện và rất ngay thẳng. Trông thấy chú cụ già gọi lại bảo chú vào nhà và nói: “Con ơi, lão từng nhìn thấy con nhiều lần đi qua, mang theo một vật như hôm nay đến gặp tên Do thái nọ, rồi sau đó trở về không có vật ấy nữa, lão nghĩ chắc rằng con mang đến bán cho lão. Nhưng có lẽ con chưa biết lão là một tên bịp bợm nhất trong những tên bịp bợm Do thái ở đây; không một ai đã biết lão còn muốn có quan hệ gì với hắn. Hơn nữa, điều lão nói với con đây là chỉ vì lợi ích của con. Nếu con vui lòng đưa cho lão xem cái vật con hiện đang mang theo trong người, và nếu con có ý định bán thì lão sẽ trả cho con thật đúng giá của nó, nếu vật đó hợp ý lão; bằng không lão sẽ giới thiệu con với những nhà buôn khác họ sẽ không lừa bịp con.”

Hy vọng có thể bán được nhiều tiền hơn, Alátđanh lấy chiếc đĩa giấu trong vạt áo ra đưa cho cụ già xem. Cụ nhìn biết ngay chiếc đĩa bằng bạc tốt, liền hỏi có phải chú đã từng bán những chiếc giống thế này cho tên Do thái nọ không, và được hắn trả bao nhiêu tiền. Alátđanh ngây thơ đáp chú đã bán mười hai chiếc, và mỗi chiếc chỉ được hắn trả cho có mỗi một đồng tiền vàng. “Chao ôi! tên kẻ cắp! - cụ già thốt lên. - Con ạ, việc gì đã qua rồi thì thôi, chẳng cần phải nghĩ đến nữa làm gì, nhưng lão nói cho con rõ cái đĩa của con bằng thứ bạc tốt hơn cả những thứ bán trong các hiệu của lão đây, tên Do thái đã bịp mất của con không biết bao nhiêu tiền.”

Cụ già buôn đồ bạc lấy chiếc cân ra cân cái đĩa; và sau khi giảng cho Alátđanh biết thế nào là một nén bạc, một nén có bao nhiêu lạng và giá trị bao nhiêu tiền, cụ căn cứ vào trọng lượng của nó, nói cái đĩa đáng giá bẩy mươi hai đồng vàng. Nói xong cụ đếm ngay tiền mặt và bảo: “Đấy, cái đĩa của con trị giá đúng chừng này. Nếu con không tin, con có thể đi hỏi bất kỳ hàng bạc nào con muốn; nếu có ai bảo rằng nó đáng giá cao hơn thì lão hứa sẽ trả gấp đôi. Những người làm nghề bạc như lão đây mua bạc là chỉ để lấy công làm lãi; việc đó thì đến những người Do thái ngay thật nhất cũng không chịu làm.

Alátđanh hết lời cám ơn cụ hàng bạc đã có lời khuyên bảo giúp chú thu được một món lời rất lớn. Từ đấy trở đi, chú chỉ bán cho cụ tất cả các đĩa bạc, cũng như chiếc mâm, cái này cũng vẫn được trả đúng giá tương xứng với trọng lượng của nó. Mặc dù hai mẹ con Alátđanh có một nguồn tiền bạc vô tận ở cây đèn, tiêu hết cần có thêm bao nhiêu khắc được bấy nhiêu, họ vẫn tiếp tục sống thanh đạm như trước, trừ những khi Alátđanh cần chi tiêu riêng để sống cho chững chạc hoặc mua sắm những thứ cần thiết cho gia đình. Bà mẹ, về phần mình, cũng chỉ dám may mặc bằng số tiền bán số sợi bà kéo được. Với lối sinh hoạt phải chăng như vậy, cũng dễ tính ra được khoảng thời gian mà số tiền bán mười hai chiếc đĩa và chiếc mâm - theo giá bán cho cụ già hàng bạc - nuôi họ được bao lâu. Họ sống như vậy trong mấy năm, chỉ thỉnh thoảng Alátđanh mới nhờ đến cây đèn.

Trong thời gian ấy, Alátđanh vẫn không quên lui tới gặp gỡ thường xuyên những người giầu có ở các hiệu buôn dạ vàng, dạ bạc, lụa là, gấm vóc và kim hoàn lớn nhất, thỉnh thoảng bắt chuyện với họ, dần dần cậu trở nên khôn ngoan và vô tình bắt chước kiểu cách của hạng người sang trọng. Đặc biệt chính tại các hiệu buôn đồ ngọc mà cậu vỡ lẽ ra là mình đã hiểu sai về các thứ trái cây trong suốt hái trong khu vườn khi đi lấy cây đèn, đấy không phải là thủy tinh mầu mà chính là châu báu rất đắt tiền. Nhìn mãi người ta mua đi bán lại những thứ ấy trong các hiệu buôn, cậu biết được tên gọi và giá cả, và vì không hề thấy có những viên ngọc nào đẹp và to bằng những viên của mình, cậu hiểu rằng cậu sở hữu một kho tàng vô giá, chứ không phải là những mảnh thủy tinh mà cậu từng coi như những thứ vớ vẩn. Cậu cẩn thận không nói cho ai biết, kể cả mẹ đẻ, và rõ ràng sự kín tiếng của cậu đã giúp cho cậu vươn lên địa vị cao sang mà chúng ta sẽ thấy sau này.

Một hôm, đang đi dạo trong một khu phố, Alátđanh nghe có lời rao to lệnh của hoàng đế truyền cho mỗi nhà cửa, quán xá đều phải đóng cửa, ai nấy đều phải ở trong nhà, chờ cho đến sau khi công chúa Badrunbudua, con gái của vua, đi ngang qua phố để đến nơi tắm và tắm xong trở về.

Lời rao ấy làm Alátđanh nảy ra sự tò mò muốn nhìn công chúa tận mặt. Nhưng cậu chỉ có thể làm được việc đó bằng cách nấp vào một nhà quen rồi nhìn qua khe cửa, mà cậu lại không bằng lòng như vậy, bởi vì công chúa theo phong tục sẽ phải mang mạng che mặt khi đến nhà tắm. Để thỏa tính tò mò, cậu nghĩ ra một cách rất hay: Cậu đến nấp sau cửa nhà tắm, và tìm lối đứng thế nào để có thể nhìn thẳng vào mặt công chúa khi nàng đi tới.

Alátđanh không phải chờ lâu. Công chúa xuất hiện và cậu có thể nhìn thấy rõ qua một khe cửa khá rộng mà không bị lộ. Một đám đông nàng hầu và hoạn nô quây quần hai bên và theo sau công chúa. Đến cách cửa nhà tắm chừng ba, bốn bước, nàng bỏ tấm mạng che mặt cho khỏi vướng, thành thử tạo điều kiện cho Alátđanh tha hồ nhìn ngắm thỏa thuê vì nàng đi thẳng về phía cậu đang nấp.

Cho đến lúc ấy, Alátđanh chưa bao giờ trông thấy mặt một người đàn bà nào không đeo mạng ngoài bà mẹ, bà đã già và nét mặt hồi trẻ cũng không đẹp để cho cậu nghĩ rằng những người phụ nữ khác có thể đẹp hơn. Hẳn cậu cũng từng có lần được nghe nói có người này người kia xinh đẹp tuyệt trần, song cho dù có dùng lời lẽ đến thế nào chăng nữa để ca ngợi sắc đẹp thì vẫn không bao giờ gây được ấn tượng mạnh mẽ như chính mắt nhìn thấy người đẹp.

Trông thấy công chúa Badrunbudua, Alátđanh mất ngay ý nghĩ vẫn cho rằng tất cả phụ nữ đều na ná giống như mẹ cậu. Cảm xúc của cậu khác hẳn, và tim cậu không thể không rung động trước sắc đẹp đang làm cậu đắm say. Quả vậy, công chúa là một người con gái có mái tóc đen đẹp nhất trần thế. Đôi mắt nàng to, không sâu, tinh nhanh và trong sáng, cái nhìn dịu dàng và khiêm tốn, mũi nàng cân xứng tuyệt vời, miệng nàng nhỏ, môi đỏ như son và đều đặn trông thật đáng yêu. Tóm lại, mọi đường nét trên khuôn mặt nàng đều hết sức cân đối. Thêm vào nhan sắc ấy, thân hình nàng nở nang, dáng đi và điệu bộ oai vệ làm cho bất cứ ai thoạt nhìn cũng đều phải đem lòng kính trọng.

Công chúa đã vào trong nhà tắm rồi, Alátđanh vẫn còn đứng ngẩn hồi lâu như mê mẩn, cố hình dung lại và khắc sâu vào tâm trí hình dáng một con người làm cậu đắm đuối và yêu dấu đến tận đáy lòng. Cuối cùng cậu chợt tỉnh, và hiểu rằng công chúa đã đi qua rồi, dù cho cậu có cố đứng đây chờ nàng tắm xong trở ra cũng vô ích thôi, bởi lẽ nàng sẽ quay lưng lại phía cậu và sẽ đeo mạng che mặt, vì vậy cậu quyết định ra về.

Về nhà, Alátđanh không thể giấu không để lộ cho mẹ nỗi băn khoăn tư lự của mình. Bà ngạc nhiên thấy con trai buồn bã và mơ màng trái với thói quen của cậu. Bà hỏi có việc gì xảy ra, hay là cậu khó ở chăng. Nhưng Alátđanh không đáp lại một tiếng, cậu hững hờ buông mình xuống phản, và ngồi yên một chỗ, mê mải hình dung bóng dáng yêu kiều của công chúa Badrunbudua. Bà mẹ mải bận thổi cơm chiều cũng không gặng hỏi thêm. Cơm chín, bà dọn ra cạnh Alátđanh rồi cũng đến ngồi xuống phản; thấy con không mảy may chú ý, bà nhắc con ăn đi, và cậu có vẻ như vất vả lắm mới quay lại được. Cậu ăn ít hơn nhiều so với lúc bình thường, mắt vẫn luôn luôn nhìn xuống và miệng vẫn câm như thóc, đến nỗi bà không thể nào cậy ra được một lời nào, mặc cho bà hỏi dồn để cố tìm hiểu vì sao có sự thay đổi khác thường như vậy.

Sau bữa cơm, bà mẹ lại muốn hỏi cho rõ vì đâu có nỗi buồn da diết đến thế nhưng cũng chẳng biết gì thêm; và cậu quyết định đi ngủ chứ không chịu hé răng cho mẹ hay biết một tí gì.

Chẳng cần biết rõ anh chàng Alátđanh, cảm sắc đẹp và vẻ yêu kiều của công chúa Badrunbudua, đêm hôm ấy đã ngủ nghê như thế nào, chúng ta chỉ cần chú ý là ngày hôm sau lúc ngồi trên bức phản đối diện với mẹ đang kéo sợi như lệ thường, cậu nói với bà: “Mẹ ơi, con nói cho mẹ rõ chứ không im lặng như từ hôm qua đến bây giờ nữa. Sự im lặng của con chắc làm mẹ phiền lòng, con biết lắm. Hôm qua con không ốm như mẹ tưởng đâu, và bây giờ cũng vậy. Nhưng con có thể nói với mẹ rằng cái điều con cảm thấy hôm qua và bây giờ cũng vẫn đang cảm thấy là một cái gì còn tệ hơn cả ốm đau. Con không rõ cái bệnh ấy là gì, song con tin rằng những điều mẹ sắp nghe đây sẽ làm cho mẹ rõ.”

“Ở khu phố ta - Alátđanh nói tiếp - không ai biết và bởi vậy mẹ không sao biết được, là hôm qua công chúa Badrunbudua, con gái của hoàng đế, đi tắm sau bữa ăn trưa. Con biết được tin ấy khi đi dạo ngoài phố. Lệnh trên truyền cho nhân dân đóng các cửa hiệu và ai trở về nhà nấy để tỏ lòng kính trọng công chúa và để cho quang các phố nàng qua để tới nhà tắm. Lúc ấy con ở không xa nhà tắm, sự tò mò muốn nhìn tận mặt công chúa đã khiến con nảy ra cái ý đến nấp sau cửa ra vào, con nghĩ rằng chắc nàng sẽ cất tấm mạng che mặt khi sắp bước vào nhà tắm. Mẹ đã biết chỗ cái cửa ra vào rồi đấy, mẹ có thể hình dung là con sẽ tha hồ mà ngắm nàng nếu như sự việc xảy ra đúng như con dự định. Quả nhiên, khi bước vào, nàng cất tấm mạng che mặt, và con có được niềm hạnh phúc ngắm nghía thỏa thuê nàng công chúa yêu kiều ấy. Thưa mẹ, đấy là nguyên nhân khiến cho con bần thần và im lặng cho đến bây giờ. Con yêu công chúa mãnh liệt lắm, không thể nào nói hết lời, và mối tình ấy từng giờ từng phút càng thêm nồng cháy thiết tha. Con nghĩ rằng con chỉ có được hạnh phúc chừng nào con lấy được nàng công chúa Badrunbudua đáng yêu, vì vậy con định nhờ người hỏi xin hoàng đế gả nàng cho con.”

Bà mẹ Alátđanh lắng nghe con trai khá chăm chú cho đến hết, nhưng khi nghe con ngỏ ý muốn hỏi công chúa làm vợ, bà không nén khỏi phá lên cười làm cậu phải ngừng lại. Alátđanh muốn nói tiếp, nhưng bà lại ngắt lời: “Này, con ơi, con mơ màng gì thế? con hẳn mất trí đi rồi, cho nên mới nói với mẹ những điều như vậy.”

— Mẹ ạ, con có thể quả quyết với mẹ rằng con không mất trí - Alátđanh đáp - con hoàn toàn minh mẫn, con đã biết trước mẹ sẽ trách mắng con điên cuồng và kỳ dị; nhưng mặc dù vậy vẫn không ngăn con nói với mẹ một lần nữa rằng con quyết tâm xin hoàng đế gả công chúa Badrunbudua cho con.

— Thật ra, mẹ không thể không nói rằng con đã hoàn toàn mất trí, con ạ - bà mẹ nói rất nghiêm trang và cho dù con có ý muốn ấy đi nữa, mẹ không rõ ai sẽ là người có gan đến gặp hoàng đế để thay con ngỏ lời cầu hôn.

— Mẹ chứ ai nữa? - cậu con trai đáp không chút trù trừ.

— Mẹ ư? - bà mẹ thốt lên vừa bất ngờ vừa kinh ngạc. - Mẹ đến gặp hoàng đế? Chao ôi, mẹ chẳng bao giờ dám dấn thân vào một việc như vậy. Con ơi, con là ai, mà con dám cả gan tơ tưởng đến con gái hoàng đế? Phải chăng con đã quên mất bố con là một người thợ may, loại hèn mọn nhất trong kinh đô của Người, và dòng dõi nhà mẹ cũng chẳng chút cao sang hơn? Con có biết không, rằng các bậc hoàng đế không thèm gả con gái của mình cho ngay cả những hoàng tử nào không có hy vọng một ngày kia sẽ lên ngôi báu trị vì như họ?

— Mẹ ơi, con đã thưa với mẹ là con đã đoán trước tất cả những điều mẹ vừa nói, và cho dù mẹ có bảo gì đi nữa, con cũng chỉ đáp một lời ấy mà thôi. Mọi lời trách mắng của mẹ không làm con đổi ý. Con đã thưa với mẹ là con sẽ nhờ mẹ ra đi hỏi công chúa Badrunbudua cho con. Vì kính yêu mẹ, con mới nhờ mẹ giúp cho việc đó. Con van mẹ chớ có khước từ, trừ phi là mẹ muốn con chết chứ không muốn đẻ ra con một lần nữa.

Bà mẹ Alátđanh rất bối rối khi thấy con khăng khăng giữ mãi ý nghĩ chẳng biết điều chút nào. “Con ơi - bà mẹ nói - mẹ là mẹ con, mẹ đã dứt ruột đẻ ra con, nếu mẹ sẵn sàng làm việc đó thì cũng là điều hợp tình hợp lý đối với mẹ cũng như đối với con thôi. Giá như đây là chuyện đi hỏi con gái một gia đình nào hàng xóm với nhà ta, mà gia cảnh cũng giống nhà ta hoặc hơn kém chút ít, thì mẹ đã chẳng nề hà khó nhọc, mẹ sẽ hết lòng cố gắng và tìm đủ mọi cách lo liệu cho con, đấy là chưa nói, muốn đạt được kết quả, con phải có ít nhiều tài sản hay lợi tức, hoặc là biết một nghề nghiệp nào đó. Khi những kẻ nghèo khó như chúng ta muốn lập gia đình, điều đầu tiên phải nghĩ tới là lấy gì mà sống. Ấy thế mà con chẳng suy nghĩ gì sất đến dòng dõi hèn hạ của mình, đến việc mình chẳng có tiếng tăm hoặc của cải bao nả, mà đi mơ ước tận đỉnh cao danh vọng, lại tính đến chuyện đi hỏi lấy con gái vua về làm vợ, con gái Người mà chỉ cần phán một lời là đủ tống con xuống vực và xéo nát con! Mẹ để riêng những việc có liên quan tới con, mặc cho con suy nghĩ lo liệu lấy, nếu con còn chút trí khôn. Mẹ chỉ nói đến điều có liên quan đến mẹ. Làm sao con có thể nảy ra cái ý kỳ quặc là muốn cho mẹ đến gặp hoàng đế xin người gả công chúa cho con? Nói giả dụ mẹ dám láo xược - chứ đừng nói bạo gan - đến gặp hoàng đế để tâu xin một việc kỳ dị như vậy đi nữa thì thử hỏi mẹ biết nhờ ai dẫn mẹ vào? Con có nghĩ là người đầu tiên mẹ ngỏ ý nhờ việc ấy sẽ cho mẹ là một con điên và đánh đuổi mẹ đi mà cũng chẳng phải oan ức gì? Lại giả dụ nữa rằng mẹ không gặp khó khăn gì và vào đến nơi hoàng đế thiết triều; mẹ biết là người ta vẫn có thể vào đến nơi để kêu van hoàng đế xét cho một nỗi oan ức nào đó và Người sẵn sàng minh xét; mẹ cũng biết nữa rằng khi có ai đến xin vua một ân huệ nào đó, Người vui lòng ban cho nếu xét thấy kẻ đó đáng được hưởng. Nhưng con có thuộc vào trường hợp ấy không? Có phải con tin là con đáng được hưởng đặc ân mà con muốn mẹ tâu xin cho? Con có xứng đáng không? Con đã làm gì cho hoàng đế hay cho nước nhà; con đã có công lao về những mặt nào? Nếu con chưa hề làm gì để đáng hưởng đặc ân đó và bây giờ con cũng không xứng đáng, vậy thì làm sao mẹ dám cả gan tâu xin cho con? Làm sao mẹ có thể mở miệng tâu với hoàng đế chuyện đó? Chỉ cần trông thấy hoàng thượng uy nghiêm với tất cả triều đình lộng lẫy là mẹ đã câm tịt như hến; ngay đối với bố con ngày xưa kia, mỗi lần muốn hỏi xin bố con một điều gì, mẹ cũng còn run cầm cập nữa là. Còn một điều khác nữa là con chưa nghĩ tới, là không bao giờ người ta đến gặp các bậc vua chúa để cầu xin một việc gì đó mà không có lễ vật cầm tay. Có lễ vật ít ra cũng có cái lợi là, dù hoàng đế có từ chối không ban ân vì những lý do nào đó, Người cũng sẽ lắng nghe trình bầy mà chẳng lấy làm khó chịu. Nhưng con thì có lễ vật gì dâng lên hoàng đế nào? Mà cho dù con có biện được một lễ gì dâng cho hoàng thượng hạ cố chút nào, thì thử hỏi cái lễ vật ấy có xứng với lời cầu xin con định tâu lên hoàng đế hay không? Con ơi, hãy tĩnh trí lại; con hãy hiểu rằng mơ ước của con không thể nào thực hiện được.”

Alátđanh rất bình tĩnh lắng nghe tất cả những lời mẹ cố làm cho cậu từ bỏ ý định của mình. Và sau khi suy nghĩ về mọi điều bà vừa nói, cậu đáp: “Mẹ ạ, con nhận con thật quá bạo gan nên mới dám có những ước mong cao xa như vậy, và con đã thiếu suy nghĩ khi quá nôn nóng và thiết tha nhờ mẹ đi gặp hoàng đế hỏi công chúa cho con mà không lo trước những thứ cần thiết để mẹ được phép vào nơi triều yết và được hoàng đế vui vẻ tiếp; xin mẹ tha lỗi cho. Nhưng, vì con quá say mê cuồng nhiệt xin mẹ chớ ngạc nhiên sao thoạt đầu con chưa tính toán hết tất cả những gì có thể giúp cho con toại nguyện. Mẹ không thể tưởng tượng được con yêu công chúa Badrunbudua đến như thế nào, hay đúng hơn là con sùng ái nàng; và con vẫn nhất quyết giữ ý định là sẽ kết hôn cùng nàng bằng được. Đó là một điều con đã dứt khoát và quyết tâm. Con cám ơn mẹ về những điều mẹ vừa chỉ bảo cho, con coi đó là bước cố gắng đầu tiên để đạt kết quả mà con quyết giành cho bằng được. Mẹ bảo rằng không có lệ vào triều kiến vua mà không có lễ vật cầm tay, và con chẳng có gì xứng đáng để dâng lên hoàng đế. Về việc này, con thú thật là con đã không nghĩ tới, nhưng về điểm mẹ nói con chẳng có gì đáng dâng lên vua thì, những thứ con mang về hôm con thoát được một cái chết đã cầm chắc mười mươi, như mẹ đã biết đấy, mẹ có cho là đủ làm thành một lễ vật sẽ khiến cho hoàng đế rất hài lòng không? Con muốn nói đến những thứ con mang về trong hai cái túi và dắt trong người, mà cả hai mẹ con ta đều tưởng là đồ thủy tinh mầu ấy. Bây giờ con đã hiểu ra và xin nói để mẹ rõ, mẹ ạ đây là những châu ngọc vô giá chỉ đáng cho những bậc đế vương lớn nhất dùng mà thôi. Con biết rõ giá trị của nó nhờ hay lui tới các hiệu buôn vàng bạc, mẹ có thể tin lời con. Tất cả những châu ngọc mà con trông thấy ở các hiệu buôn vàng ngọc ở ta không thể so sánh với những viên ngọc nhà ta cả về cỡ lớn cũng như về vẻ đẹp, ấy thế mà họ đặt những giá cao quá mức cơ đấy. Thật ra, mẹ cũng như con, chúng ta làm sao biết được những viên ngọc của chúng ta đáng giá bao nhiêu, nhưng dù thế nào chăng nữa, dựa vào chút kinh nghiệm ít ỏi của con, con tin tưởng chắc chắn rằng lễ vật này chỉ có thể làm hoàng đế vui lòng. Mẹ có một chiếc bình sứ khá to và hình dáng thích hợp để đựng ngọc; mẹ hãy lấy ra đây, chúng ta hãy xem sau khi xếp loại các viên ngọc theo mầu sắc, trông sẽ đẹp như thế nào.”

Bà mẹ Alátđanh đi tìm chiếc bình sứ, và Alátđanh lấy các viên ngọc đựng trong hai cái túi ra xếp vào bình. Dưới ánh sáng ban ngày, các viên ngọc khác mầu sắc, ngời lên và lấp lánh rực rỡ đến nỗi làm cho hai mẹ con gần như chói mắt. Họ đều rất ngạc nhiên bởi vì trước đây chỉ nhìn từng viên một dưới ánh sáng của ngọn đèn dầu. Đúng là Alátđanh đã từng nhìn thấy các viên ngọc ấy mắc lên cây như quả và cảnh tượng đó thật mê ly, song dạo ấy chú còn là một đứa trẻ con, cậu chỉ nhìn những viên ngọc như là những đồ trang điểm chỉ có thể dùng mà chơi, và cậu hái về cũng chỉ nhằm thế thôi chứ chẳng hay biết gì hơn nữa.

Sau khi ngắm nghía một lát về vẻ đẹp của tặng phẩm ấy, Alátđanh nói với mẹ: “Mẹ ơi, mẹ không còn có thể thoái thác không đi gặp hoàng đế với cái cớ là không kiếm được lễ vật để dâng lên Người nữa nhé: cái lễ vật này theo ý con, sẽ làm cho mẹ được đón tiếp một cách tử tế nhất.”

Bà mẹ Alátđanh tuy có nhận thấy lễ vật đẹp và rực rỡ thật, song vẫn không tin rằng nó đắt tiền đến mức như con bà nói, tuy nhiên bà vẫn nghĩ là nó sẽ được nhà vua nhận, bà biết là không thể cãi lý với con. Nhưng bà vẫn trở lại chuyện Alátđanh muốn bà nhân việc dâng lễ vật này mà tâu xin hoàng đế vì bà vẫn rất ngại ngùng. “Con ơi, mẹ cũng cho là lễ vật này sẽ có tác dụng, hoàng đế chắc sẽ nhìn mẹ với con mắt thiện cảm, nhưng con hãy miễn cho mẹ cái việc con đòi mẹ phải tâu xin Người, mẹ e rằng mẹ sẽ không đủ sức nói, mẹ sẽ im thin thít mất thôi. Như vậy, không những mẹ sẽ lúng túng mà còn mất không cả lễ vật mà con cho là cực kỳ quý báu, và rồi mẹ sẽ trở về bối rối nói với con rằng con chẳng còn mảy may hy vọng nữa đâu. Mẹ đã nói với con, con phải tin chắc cơ sự sẽ diễn ra như vậy cho mà xem. Nhưng - bà nói tiếp - mẹ muốn cố ép mình phải chiều ý con, và cứ cho là mẹ có gan tâu xin việc con muốn mẹ làm đi nữa, thì chắc chắn mười mươi hoặc là hoàng đế sẽ chế giễu mẹ và đuổi mẹ về như đuổi một con điên, hoặc là Người sẽ nổi cơn thịnh nộ thật đáng sợ, làm cho mẹ con ta đến phải tội mất.”

Bà mẹ Alátđanh còn nói với con thêm nhiều lý lẽ khác hòng làm cậu thay đổi ý kiến; song vẻ kiều diễm của công chúa Badrunbudua đã khắc vào lòng cậu một hình ảnh quá ư mãnh liệt đến nỗi không có cách gì lay chuyển cậu. Alátđanh vẫn khăng khăng đòi mẹ làm cái việc cậu đã quyết. Và, phần thì thương con, phần thì e con phẫn chí mà dại dột liều thân chăng, bà đành cố vượt qua mọi ngần ngại để chiều ý con trai.

Lúc ấy đã quá muộn, hết giờ vua thiết triều rồi, công việc đó đành gác sang hôm sau. Từ bấy cho đến hết ngày, hai mẹ con chẳng nói gì khác ngoài chuyện ấy, và Alátđanh tìm đủ mọi cách làm cho mẹ giữ vững quyết tâm đi gặp hoàng đế. Mặc dù như vậy, bà mẹ vẫn không thể nào tin tưởng là mình có thể thành công trong việc này. Thật ra phải nhận rằng bà có lý để nghi ngờ. Bà hỏi Alátđanh:

“Con ơi, nếu hoàng đế tiếp mẹ tử tế được như mẹ mong muốn, nếu Người bình tĩnh nghe lời mẹ trình bầy theo đúng ý của con, và sau buổi tiếp đón tốt đẹp ấy Người có ý muốn hỏi xem của cải, tài sản và vương quốc của con ở đâu - bởi vì trước hết Người sẽ hỏi về những điều đó chứ không phải hỏi con là người ra thế nào - mẹ nhắc lại, nếu hoàng đế hỏi mẹ như vậy, thì con bảo mẹ nên trả lời ra sao?”

— Mẹ ơi - Alátđanh đáp - xin mẹ chớ nên vội lo về một điều chưa chắc đã xảy ra. Trước hết, chúng ta hãy xem hoàng đế sẽ tiếp mẹ như thế nào và sẽ trả lời mẹ ra làm sao. Nếu đúng là Người muốn biết về những gì mẹ vừa nói với con đấy, lúc ấy con sẽ tính đến câu trả lời. Và con tin tưởng là cây đèn, nhờ có nó mà mẹ con ta sống được mấy năm nay, sẽ không để cho con thiếu thốn thứ gì.

Bà mẹ Alátđanh chẳng còn biết đáp lại con thế nào. Bà nghĩ rằng cây đèn cậu nói đến ấy có thể giúp cho mẹ con bà những điều kỳ diệu lớn lao hơn là mỗi việc kiếm cho hai người đủ sống. Ý nghĩ đó khiến bà vui lòng, đồng thời làm tiêu tan mọi khó khăn có thể khiến cho bà nản, không muốn đến tâu xin hoàng đế cho con trai cái việc đã hứa. Alátđanh thấu hiểu ý nghĩ của mẹ, liền bảo là: “Mẹ ơi, ít ra mẹ cũng cần nhớ là phải kín tiếng: đó là điều quyết định sự thành công của mẹ con ta trông chờ đấy.”

Hai mẹ con chia tay nhau đi nghỉ. Nhưng mối tình say đắm và những dự định to tát về một cuộc đời phú quý vinh hoa cứ quay cuồng trong đầu óc cậu con trai, không cho cậu ngủ bình yên như mong muốn. Tảng sáng, cậu đã trở dậy đánh thức mẹ, giục bà mặc áo quần thật nhanh vào và đến chực sẵn ở cổng hoàng cung, để khi cổng mở là vào ngay triều đường cùng một lúc với tể tướng, các quan thượng thư, các vị đại thần chầu vua.

Bà mẹ Alátđanh làm tất cả những gì con trai muốn. Bà mang cái bình sứ đựng ngọc là lễ vật, bọc trong hai lần vải sạch sẽ, một lần vải mịn màng, một lần vải hơi thô rồi buộc chéo bốn góc lại cho dễ xách. Cuối cùng, bà ra đi, theo đường dẫn vào hoàng cung. Khi bà tới cổng thì tể tướng, có các thượng thư và các vị đại thần xuất sắc nhất trong triều đi theo, đã vào rồi. Rất đông dân chúng có việc đang tụ tập ở đấy. Cổng mở, bà theo họ đi vào. Đó là một đại sảnh rất đẹp vừa sâu vừa rộng, lối vào thênh thang và đẹp đẽ. Bà dừng lại và tìm chỗ đứng sao cho có thể nhìn thẳng vào hoàng đế cùng tể tướng và các vị đại thần chầu hai bên tả hữu. Quan hầu lần lượt gọi tên những người đến kêu với vua, theo thứ tự các đơn họ đưa lên: Những công việc đó đều được tâu trình, bào chữa và phán xét cho đến giờ bãi triều theo như thường lệ. Thế là hoàng đế đứng lên, truyền cho các quan ra về, rồi đi vào hậu cung, chỉ có tể tướng theo vào. Các thượng thư và đại thần lui về. Tất cả dân chúng đến chầu chực vì việc riêng cũng ra về, người thì vui mừng vì được kiện, người thì không bằng lòng về lời phán xét đối với mình, và người khác nữa thì hy vọng phiên sau sẽ được vua xét đến.

Bà mẹ Alátđanh hiểu rằng ngày hôm nay vua sẽ không trở ra nữa. Bà cũng quyết định trở về nhà. Alátđanh, trông thấy mẹ về mà vẫn mang theo lễ vật định dâng lên hoàng đế, không biết chuyến đi đạt kết quả thế nào. Cậu không đủ sức mở miệng ra hỏi mẹ sự tình ra làm sao. Bà mẹ hiền từ chưa bao giờ đặt chân vào cung điện và cũng không hề hay biết tí gì về những công việc ở đấy, nói một cách rất thật thà, làm cho cậu con trai hết lo âu: “Con ạ, mẹ đã nhìn thấy đức vua, và mẹ chắc chắn là Người cũng nhìn thấy mẹ, nhưng Người quá bận với những kẻ ở hai bên tả hữu ai cũng nói với Người, đến nỗi mẹ đâm thương không hiểu tại sao đức vua lại chịu vất vả và kiên nhẫn lắng nghe như vậy. Công việc cứ thế diễn ra rất lâu, cuối cùng mẹ nghĩ chắc là đức vua mệt bởi vì bất thần Người đứng lên và bỏ đi khá đột ngột, không muốn nghe những người sắp đến lượt trình bầy. Việc đó làm cho mẹ khá thú vị. Quả vậy, mẹ đã bắt đầu sốt ruột và hết sức mệt vì phải đứng lâu. Nhưng không hề gì; sáng mai mẹ nhất định sẽ trở lại; có lẽ đức vua ngày mai sẽ không quá bận rộn như hôm nay.”

Dù si tình đến bao nhiêu, Alátđanh cũng đành bằng lòng với lời phân trần của mẹ và đành phải kiên nhẫn thôi. Ít ra cậu cũng hài lòng thấy mẹ đã chịu được cái bước khó khăn nhất là dám đến trước mặt đức vua; và cậu hy vọng là theo gương những người đã tâu với vua trước mặt bà, bà cũng không do dự mà làm công việc được cậu ủy thác khi nào có cơ hội thuận tiện.

Ngày hôm sau, bà mẹ Alátđanh lại trở dậy rất sớm như hôm trước và lại mang cái lễ vật toàn châu báu đến hoàng cung; nhưng việc làm của bà không được ích lợi gì; cổng điện đóng kín, người ta cho bà biết hai ngày hoàng đế mới thiết triều một lần; như thế là ngày hôm sau bà lại phải đến nữa, vào những ngày có thiết triều, chẳng có kết quả gì hơn, và có lẽ bà sẽ lại đến một trăm lần cũng đều vô ích như vậy nếu như hoàng đế không để ý thấy phiên triều nào bà cũng đứng đối diện với mình. Điều đáng lạ nữa là chỉ thấy những người có việc đến kêu với vua lần lượt theo thứ tự xếp hàng tiến lên trình bầy, còn bà mẹ Alátđanh lại không làm như vậy.

Ngày hôm ấy, sau khi bãi triều và trở về hậu cung, hoàng đế bảo tể tướng: “Ít lâu nay ta để ý thấy một người đàn bà phiên triều nào cũng đến rất đều đặn mang theo một vật gì buộc trong tấm vải; bà ta đứng suốt từ đầu cho đến lúc bãi triều và bao giờ cũng cố ý đứng trước mặt ta. Khanh có biết bà ta kêu xin việc gì không?

Tể tướng cũng chẳng rõ gì hơn hoàng đế, tuy vậy không muốn tỏ ra không biết: “Tâu bệ hạ, - ông đáp, - bệ hạ lạ gì bọn đàn bà thường hay kêu ca về những việc chẳng đâu vào đâu. Có lẽ thị này kêu lên hoàng thượng về việc bị người ta bán bột mì xấu cho hoặc là về một việc nhỏ nhặt nào đại loại như vậy.” Hoàng đế không bằng lòng với câu trả lời ấy, vua phán: “Ngày thiết triều đầu tiên sắp tới đây, nếu người đàn bà ấy lại đến, khanh nhớ gọi lên để ta nghe thị nói.”

Tể tướng không đáp mà chỉ hôn bàn tay và đặt lên đầu để tỏ ý rằng mình sẽ chịu mất đầu nếu dám quên lệnh đó.

Bà mẹ Alátđanh đã quá quen đến chầu chực các buổi vua thiết triều, bà chẳng nề hà vất vả miễn là tỏ cho con trai thấy bà không từ nan một việc gì có thể làm được, để cho cậu vui lòng. Bởi vậy, bà lại vào cung vua ngày vua thiết triều, và lại đứng ở trước điện, đối diện với hoàng đế như thói quen của bà.

Tể tướng chưa kịp bắt đầu tâu lên một việc gì thì vua đã nhìn thấy bà mẹ Alátđanh. Xúc động về sự kiên nhẫn của bà, vua truyền cho tể tướng: “Trước hết mọi sự, để khanh khỏi quên mất, ta nhắc lại: kia là người đàn bà ta nói với khanh hôm nọ; hãy gọi thị đến, chúng ta hãy bắt đầu nghe và giải quyết công việc của thị trước.”

Lập tức tể tướng trỏ bà cho một viên thị vệ đang đứng chờ lệnh, và sai gã xuống dẫn bà lên.

Viên thị vệ đến gần bà mẹ Alátđanh; theo hiệu của gã, bà đi theo đến tận chân ngai vàng; gã để bà lại đấy và lui về chỗ cũ bên cạnh tể tướng.

Bà mẹ Alátđanh đã học được cách thức của bao nhiêu người có việc tâu với vua mà bà trông thấy, bà quỳ lạy dập đầu xuống tấm thảm phủ các bậc cấp dưới chân ngai và cứ phủ phục như vậy cho tới khi hoàng đế truyền bảo đứng lên. Bà đứng lên, hoàng đế liền phán: “Bà già kia, đã lâu ta trông thấy bà cứ đến buổi triều là đến đứng ở lối đi lên điện từ đầu cho đến hết buổi. Bà đến đây có việc gì vậy?”

Nghe lời phán hỏi, bà mẹ Alátđanh lại phủ phục một lần nữa rồi ngẩng đầu lên đáp: “Tâu lạy đức cửu trùng, trước khi trình bầy với bệ hạ nguyên do kỳ lạ và hầu như khó tin nữa đã khiến con đến trước ngai vàng tôn kính, cúi xin tha thứ cho con cái tội đã dám cả gan, nếu không nói là hỗn xược, đến cầu xin bệ hạ việc này. Nó đặc biệt quá, nên con run sợ và xấu hổ không dám tâu lên bệ hạ.” Để cho bà được tự do giãi bày, vua ra lệnh cho tất cả mọi người hãy lui ra ngoài điện, chỉ để lại một mình vua cùng tể tướng, sau đó bảo bà cứ việc tâu bày, không phải sợ hãi.

Bà mẹ Alátđanh chưa vừa lòng về thái độ của hoàng đế đã vui lòng miễn cho bà nỗi ngại ngùng phải nói ra trước đông người; bà còn muốn tránh sự phẫn nộ của nhà vua có thể nổ ra khi nghe lời đề nghị khá bất ngờ của bà đối với vua. Bà nói tiếp. “Tâu bệ hạ, con muốn cầu xin bệ hạ để được yên tâm trước, là bệ hạ sẽ tha thứ và xá tội cho, nếu như lời yêu cầu của con có chút nào xúc phạm đến oai danh của bệ hạ.”

“Dù việc đó là thế nào chăng nữa, - hoàng đế đáp, - ngay từ giờ ta tha tội cho bà, bà sẽ không phải chịu bất cứ một tội vạ nhỏ nhặt nào. Bà cứ bạo dạn nói đi.”

Sau khi đã cẩn thận rào trước đón sau, đúng như mọi người đàn bà sợ nhà vua nổi cơn thịnh nộ khi phải tâu trình một việc tế nhị như vậy, bà kể lại trung thành chuyện Alátđanh nhìn trộm công chúa Badrunbudua trong trường hợp như thế nào, mối tình nồng nhiệt nẩy ra do cái nhìn vụng trộm ấy, những lời cậu nói với bà về mối tình si và tất cả những điều bà đã giảng giải cho con trai để hy vọng cậu từ bỏ mối tình đắm đuối xúc phạm đến hoàng thượng cũng như xúc phạm đến công chúa. “Nhưng - bà nói tiếp - không những cháu đã không nghe ra và thừa nhận mình quá to gan mà lại còn cứng đầu cứng cổ, khăng khăng đến mức dọa sẽ liều thân nếu con không chịu đến tâu xin bệ hạ gả công chúa cho cháu. Thật đúng là sau khi dằn vặt mình hết sức, con mới đành chiều theo ý cháu, bởi vậy một lần nữa xin rập đầu kêu bệ hạ mong Người tha tội không những cho con mà cả cho cháu đã dám có ý nghĩ táo tợn là tơ tưởng đến một bậc cao sang như công chúa.”

Hoàng đế rất dịu dàng và nhân hậu lắng nghe bà, không chút tỏ vẻ giận dữ hay phẫn nộ, cũng chẳng chế giễu lời cầu hôn của bà. Nhưng trước khi đáp lời bà già hiền hậu, vua hỏi bà mang theo vật gì bọc trong vải. Lập tức bà lấy cái bình sứ bà đã đặt xuống chân ngai vàng trước khi quỳ lạy, mở ra và dâng lên hoàng đế.

Không thể nào diễn tả được sự ngạc nhiên và kinh lạ của nhà vua khi nhìn thấy để dồn trong chiếc bình ấy bấy nhiêu châu ngọc, quá nhiều, quá quý báu, quá hoàn hảo, quá rực rỡ, viên nào cũng quá to mà vua chưa từng trông thấy bao giờ. Người khâm phục đến nỗi ngồi im sững sờ một lúc lâu. Cuối cùng chợt tỉnh, vua nhận lễ vật từ tay bà mẹ Alátđanh trao, và vui sướng thốt lên: “Chao! thật đẹp làm sao! thật quý làm sao!”. Sau khi ngắm nghía và mân mê từng viên một gần như hết lượt cả số ngọc ấy, vua quay sang tể tướng, chỉ cho ông xem chiếc bình và nói: “Hãy xem đây, khanh có đồng ý là trên thế giới không ở đâu có vật quý báu hơn, hoàn hảo hơn thế này không?”. Tể tướng cũng rất lấy làm thú vị. Hoàng đế nói tiếp: “Nào, khanh nghĩ sao về món tặng phẩm này? Có phải là xứng đáng với công chúa con gái ta; và có phải là với cái giá này ta có thể gả nó cho người đến cầu hôn?”

Những lời của vua làm cho tể tướng hết sức xúc động. Cách đây ít lâu, hoàng đế có để lộ cho ông biết ý định sẽ gả công chúa cho một con trai của ông. Ông e rằng - và nỗi lo sợ này không phải là vô căn cứ - hoàng đế bị lóa mắt trước món lễ vật quá quý báu và quá kỳ lạ thế này, sẽ thay đổi ý kiến chăng. Ông tiến đến gần rỉ tai vua: “Tâu bệ hạ, không ai có thể nói là lễ vật này không xứng đáng với công chúa. Nhưng, cúi xin bệ hạ thư cho tôi ba tháng trước khi đi đến quyết định. Tôi hy vọng rằng, trước khi hết hạn ấy thì con trai tôi, mà bệ hạ đã có lần tỏ ý là có thể hạ cố, chắc sẽ dâng được lên Người một tặng vật còn giá trị hơn tặng vật của Alátđanh, một kẻ bệ hạ chưa từng biết.” Mặc dù tin chắc tể tướng sẽ không thể nào tìm được cho con trai một tặng phẩm có giá trị hơn thế này để dạm hỏi công chúa, hoàng đế vẫn lắng nghe và chuẩn y lời thỉnh cầu đó. Bởi vậy, quay sang bà mẹ Alátđanh, vua nói: “Bà già kia, bà hãy trở về nhà, và nói cho con trai bà biết là ta chấp nhận lời bà vừa xin cho nó, nhưng ta không thể để cho công chúa thành gia thất trước khi sắm sanh đồ đạc trong nhà cho cháu, công việc này phải mất ba tháng mới xong. Vậy ba tháng nữa bà hãy trở lại.”

Bà mẹ Alátđanh trở về nhà rất vui mừng vì nghĩ rằng với địa vị của mình, từ đầu vẫn tưởng như không thể nào gặp được hoàng đế, ấy thế mà lại nhận được một câu trả lời tốt đẹp, chứ không phải là một lời ruồng rẫy, nó sẽ làm cho bà vô cùng bối rối. Thấy mẹ trở về, Alátđanh chú ý hai điều làm cho cậu tin là bà mang về tin vui: một là, bà trở về sớm hơn thường lệ và hai là, nét mặt bà rạng rỡ: “Thế nào, thưa mẹ! Con có nên sống vì hy vọng hay phải chết vì tuyệt vọng?”. Cất tấm mạng che mặt và ngồi xuống phản bên cạnh con trai, bà từ tốn đáp: “Con ơi, để cho con đỡ phải sốt ruột mẹ nói ngay rằng con không phải nghĩ đến chuyện chết, ngược lại con có lý do để mà hài lòng.” Tiếp đó, bà kể cho Alátđanh nghe, bằng cách nào, bà được vua tiếp trước tất cả mọi người, do đâu bà được về sớm đến thế, những lời rào đón để khỏi làm phật ý hoàng đế trước khi cất lời cầu hôn công chúa Badrunbudua, và câu trả lời tốt đẹp từ miệng đức vua thốt ra. Bà nói thêm, theo như nhận xét của bà, qua những vẻ lộ ra bên ngoài của hoàng đế, thì chính món lễ vật, hơn tất cả mọi sự, đã khiến Người đi đến cái ý định bà vừa nói: “Mẹ đã ít hy vọng khi thấy tể tướng rỉ tai đức vua trước khi Người trả lời, mẹ chỉ e ông ấy làm cho vua thay đổi lời hứa tốt lành đối với con.”

Nghe tin, Alátđanh, tự cho mình là con người hạnh phúc nhất thế gian. Cậu cám ơn mẹ đã chịu đựng biết bao vất vả để đeo đuổi công việc này, mà kết cục tốt đẹp hết sức quan trọng cho sự thanh thản của tâm hồn cậu. Và mặc dù nôn nóng muốn được hưởng thụ ngay kết quả mối tình tha thiết, ba tháng đối với cậu thật là một thời gian vô cùng tận, song cậu vẫn sẵn sàng kiên nhẫn chờ đợi, tin vào lời hứa của nhà vua mà cậu nghĩ là như dao chém đá.

Trong khi cậu đếm không những từng giờ, từng ngày, từng tuần mà cả từng khắc nữa, trông cho cái thời hạn ấy trôi qua, thì khoảng hai tháng sau, một tối bà mẹ muốn thắp đèn, chợt nhận ra trong nhà hết dầu. Bà đi mua, và khi ra tới phố, bà nhận thấy đâu đâu cũng đang như ngày hội. Quả vậy, các hiệu buôn mở chứ không đóng cửa: người ta tết lá, treo đèn, nhà nào cũng cố gắng trang hoàng thật đẹp, thật sang để tỏ rõ sự sốt sắng của mình. Hơn nữa, mọi người đều biểu lộ sự vui mừng hoan hỉ. Đường phố chật ních những quan hầu mặc lễ phục, cưỡi trên mình ngựa thắng yên cương lộng lẫy và có một đám đông lính bộ theo hầu, đi đi lại lại. Bà hỏi người chủ hiệu bán dầu có việc gì thế. “Bà từ đâu đến vậy, hở bà già? - ông ta đáp - bà không biết là đêm nay cậu ấm con trai tể tướng kết hôn cùng công chúa Badrunbudua, ái nữ hoàng đế ư? Công chúa đi nhà tắm sắp về, và các quan mà bà trông thấy kia đang tập trung chờ rước công chúa đến hoàng cung để làm lễ đấy.”

Bà mẹ Alátđanh không muốn hỏi gì thêm nữa. Bà vội vã trở về, bà bước vào nhà thở không ra hơi. Bà tìm con trai và thốt lên: “Con ơi, việc của con hỏng mất rồi. Con cứ tin vào lời hứa tốt đẹp của đức vua, nhưng chẳng được gì đâu, con ạ.”

Nghe nói, Alátđanh hoảng hốt:

— Mẹ ơi, đức vua không giữ lời hứa ở chỗ nào? làm sao mẹ biết được?

“Tối nay, con trai tể tướng kết hôn cùng công chúa Badrunbudua ngay ở hoàng cung đấy.”

Rồi bà kể cho con nghe do đâu bà biết được qua bao nhiêu sự việc không còn gì có thể nghi ngờ.

Alátđanh ngẩn người như vừa bị sét đánh. Bất cứ ai ở vào địa vị cậu cũng đều rầu rĩ; nhưng một cơn ghen ngấm ngầm không để cho cậu ngồi lâu. Lập tức cậu nhớ tới cây đèn đã có ích xiết bao cho đến lúc này, và không cần nổi xung thốt ra những lời vô bổ đối với nhà vua, tể tướng hay là con trai ông ta, cậu chỉ nói: “Mẹ ạ, con trai tể tướng đêm nay sẽ không sung sướng như hắn ta chờ đợi đâu. Mẹ hãy sửa soạn bữa cơm tối, để con lui vào buồng riêng một lúc.”

Bà mẹ biết con muốn sử dụng cây đèn để, nếu có thể, ngăn cản không cho đám cưới con trai tể tướng lấy công chúa đi đến kết cục hoàn toàn, và bà đã không nhầm. Đúng như vậy, sau khi vào buồng riêng, Alátđanh cầm lấy cây đèn cậu đã mang vào đấy cho khuất mắt mẹ sau lần bà quá khiếp đảm trước sự xuất hiện của thần đèn. Cậu cầm lấy cây đèn và miết đúng vào chỗ mọi lần. Ngay tức khắc thần đèn hiện ra: “Ngài cần gì? tôi cùng với mọi nô lệ khác của cây đèn, xin sẵn sàng tuân lệnh ngài cũng như của tất cả những ai cầm đèn ở tay.”

— Hãy nghe đây, - Alátđanh nói, - cho đến hôm nay ngươi đã mang đến cho ta thức ăn mỗi khi ta cần, song bây giờ là một công việc có tầm quan trọng khác hẳn kia. Ta đã xin hoàng đế gả công chúa Badrunbudua cho ta; vua đã hứa, và hẹn ta một thời hạn ba tháng. Đáng lẽ phải giữ lời hứa, thì tối nay, trước khi hết hạn, vua lại gả cho con trai tể tướng: ta vừa được biết tin chắc chắn. Điều ta yêu cầu ngươi là, chừng nào chú rể và cô dâu đi nằm, ngươi hãy nhấc bổng cả cái giường ngủ của chúng lên và mang đến đây cho ta.

— Thưa chủ nhân, - thần đèn đáp, - tôi xin tuân lệnh. Ngài có gì truyền bảo nữa không?

— Lúc này thì chẳng có gì thêm - Alátđanh đáp.

Lập tức thần đèn biến mất.

Alátđanh ra tìm mẹ; và ăn cơm tối với bà, vẫn bình thản như mọi ngày. Ăn xong, cậu nói chuyện một lúc với mẹ về cái đám cưới của công chúa như là nói về một chuyện không làm cho cậu quan tâm. Cậu trở về buồng riêng và để cho mẹ nghỉ ngơi thoải mái. Về phần mình, Alátđanh không ngủ mà chờ thần đèn thực hiện xong mệnh lệnh của cậu trở lại.

Trong thời gian đó, ở hoàng cung, mọi việc đều được chuẩn bị rất huy hoàng để làm lễ cưới cho công chúa; trời chưa tối hẳn, đêm hội đã bắt đầu. Khi mọi lễ tiết đều xong xuôi đâu vào đấy, cậu ấm con trai tể tướng, theo lệnh tên cầm đầu các hoạn nô của công chúa, khéo léo lánh đi, và được gã dẫn vào cung của công chúa, đến tận căn buồng đặt chiếc giường cưới. Chú rể leo lên nằm trước. Một lát sau, hoàng hậu cùng các người hầu dẫn cô dâu đến. Nàng chống cự rất dữ, theo thói quen của các cô dâu mới cưới. Hoàng hậu giúp nàng cởi áo và gần như dùng sức mạnh đặt nàng lên giường, rồi sau khi hôn và chúc nàng ngủ ngon, đi ra cùng với tất cả những người hầu; người ra cuối cùng khép cửa buồng lại.

Cánh cửa buồng vừa khép thì thần nô lệ trung thành của cây đèn, sẵn sàng thi hành mệnh lệnh của những ai cầm đèn ở tay, không để cho chú rể kịp đưa tay vuốt ve vợ, đã nhấc bổng chiếc giường với cả chú rể và cô dâu nằm ở trên trước khi kinh ngạc của hai người, rồi ngay tức khắc mang đến buồng của Alátđanh và đặt xuống.

Alátđanh đang nóng lòng chờ đợi giây phút ấy, cậu không chịu nổi cảnh chàng chàng rể vẫn cứ nằm chung với cô dâu. Cậu bảo thần đèn: “Ngươi hãy túm thằng chồng mới cưới này nhốt nó vào nhà tiêu; rồi sáng sớm mai, trước khi trời sáng một lúc, trở lại đây.”

Thần đèn nhắc cậu ấm con quan tể tướng đang mặc áo cộc ra khỏi giường, đưa vào nơi Alátđanh dặn, để lại đấy sau khi phả vào người cậu một luồng hơi chạy suốt từ đầu đến chân, làm cho cậu tê dại và đứng yên không thể nào nhúc nhích.

Dù say mê công chúa tha thiết, khi còn lại một mình với nàng, Alátđanh vẫn không dông dài. Cậu chỉ nói: “Xin chớ sợ hãi, hỡi công chúa kính yêu, nàng rất an toàn ở đây; và dù cho tình yêu của tôi đối với sắc đẹp và dáng điệu yêu kiều của nàng có mãnh liệt đến đâu, tôi vẫn không bao giờ đi quá giới hạn của lòng kính trọng sâu sắc. Nếu tôi buộc phải có hành động này, tôi không nhằm xúc phạm đến nàng mà chỉ để ngăn cản một kẻ tình địch bất công kết hôn với nàng, trái với lời hoàng đế phụ vương nàng đã hứa với tôi.”

Không hề hay biết chút gì về những tình tiết ấy, công chúa chẳng chú ý nhiều những điều Alátđanh vừa nói. Hơn nữa, nàng cũng không còn hơi sức mở miệng đáp lời. Khiếp sợ và ngạc nhiên vì vừa phải trải qua một việc quá ư kỳ lạ và bất thường, nàng ngẩn người đến nỗi Alátđanh gạn hỏi đến đâu nàng cũng không sao nói được một lời. Thế là cậu quyết định cởi áo, leo lên giường nằm vào chỗ cậu ấm con trai tể tướng, sau khi cẩn thận đặt một thanh gươm vào chỗ giữa công chúa và mình, để tỏ ý là cậu thà chịu trừng phạt còn hơn là phạm đến danh tiết của nàng.

Hài lòng vì ngăn cản được tên tình địch không cho hưởng hạnh phúc chờ đợi, Alátđanh đêm hôm đó ngủ khá thanh thản. Công chúa Badrunbudua lại khác: từ bé nàng chưa bao giờ phải trải qua một đêm đáng bực mình và khó chịu như đêm đó. Còn cậu ấm con quan tể tướng: nếu ta suy nghĩ một chút về cái nơi và cách thức cậu bị thần đèn nhốt, ta sẽ hiểu ngay là chàng rể mới trải qua đêm ấy còn rầu rĩ hơn nhiều.

Sáng hôm sau, Alátđanh không cần miết vào cây đèn để gọi thần đèn. Thần đến đúng giờ hẹn, vừa vặn lúc cậu mặc áo xong.

“Tôi đây, ngài có điều gì cần truyền bảo?”. thần đèn hỏi Alátđanh.

— Ngươi hãy mang con trai tể tướng từ chỗ nó bị nhốt, đem về để lại trên chiếc giường này, rồi đưa trả cái giường về chỗ cũ của nó trong hoàng cung.

Thần đèn nhắc cậu ấm đang đứng yên như phỗng trở lại khi Alátđanh vừa cất thanh gươm. Thần đặt chàng rể mới xuống bên cạnh công chúa, và ngay lập tức mang chiếc giường cưới trả về căn buồng cũ trong cung vua. Công chúa và cậu ấm không trông thấy thần đèn khi thần làm những công việc đó, nếu không hình dạng gớm ghiếc của thần có lẽ đã làm cho hai người chết khiếp. Họ cũng chẳng nghe thấy gì về những lời qua lại giữa Alátđanh và thần; họ chỉ cảm thấy chiếc giường tự nhiên chuyển động và bay bổng từ chỗ này đến chỗ kia, và như vậy cũng đủ gây nên cho họ một nỗi khủng khiếp khôn tả…

Thần đèn đặt cái giường về chỗ cũ vừa đúng lúc hoàng đế, muốn biết con gái mình đã trải qua đêm tân hôn như thế nào, bước vào buồng chào hỏi con. Cậu ấm con quan tể tướng đang còn tê cóng vì cái rét suốt đêm và chưa đủ thời giờ nằm cho ấm lên một chút, vừa nghe tiếng mở cửa đã vội dậy và lảng sang phòng để áo, nơi cậu thay áo quần tối hôm qua.

Hoàng đế đến gần giường con gái, hôn lên trán chính giữa hai mắt con như tục lệ, chào con rồi vừa mỉm cười vừa hỏi con thấy đêm vừa qua như thế nào. Nhưng ngẩng đầu lên nhìn con chăm chú hơn, vua cực kỳ ngạc nhiên thấy công chúa u buồn chứ không hề đỏ mặt lên xấu hổ hay là tỏ một dấu hiệu gì khác có thể làm thỏa được sự hiếu kỳ của nhà vua. Nàng chỉ nhìn cha bằng một cái nhìn phiền muộn nhất, biểu lộ một mối sầu não vô biên hay một nỗi bất bình ghê gớm. Vua hỏi mấy câu nữa, nhưng thấy không thể làm cho con gái mở miệng. Tưởng là vì ngượng ngùng cho nên nàng im lặng, vua liền bỏ đi ra. Tuy nhiên vua vẫn không khỏi ngờ ngợ có một chuyện gì bất thường trong sự im lặng của con gái, vì vậy vua vội vã sang ngay cung hoàng hậu, thuật lại cho hoàng hậu nghe thái độ của công chúa khi tiếp đón cha. Hoàng hậu đáp: “Tâu bệ hạ, xin bệ hạ chớ ngạc nhiên, sau đêm tân hôn chẳng có cô dâu nào không có thái độ như vậy; hai ba hôm sau sẽ khác; đến lúc đó con nó sẽ đón tiếp phụ vương theo đúng lễ. Tôi sẽ đến xem, nếu con cũng tiếp đón tôi như thế thì tôi nhầm.”

Hoàng hậu mặc áo đi sang buồng công chúa, nàng vẫn chưa dậy. Bà lại gần giường, hôn và chào hỏi con. Nhưng bà ngạc nhiên làm sao: nàng không đáp lại. Chỉ thoáng nhìn con, bà cũng có thể thấy nàng đang hết sức rầu rĩ, khiến bà nghĩ chắc có một việc gì đấy xẩy ra mà bà chưa rõ: “Con ơi - bà nói - do đâu con không đáp những lời chào hỏi của mẹ? Con cư xử như vậy với mẹ con hay sao? Và con tưởng là mẹ không biết điều gì có thể xảy ra trong những trường hợp như trường hợp con hôm nay sao? Mẹ muốn tin là con không nghĩ như vậy. Vậy thì đã có chuyện gì xảy ra nào? Con hãy nói thật với mẹ, chớ để mẹ phải lo lắng lâu hơn.”

Công chúa Badrunbudua phá tan sự im lặng bằng một cái thở dài não nuột: “Ôi, mẹ rất kính yêu của con ơi, xin mẹ tha lỗi cho con đã không giữ được lễ đối với mẹ. Đầu óc con đang bị ám ảnh về những chuyện kỳ dị xảy ra cho con đêm hôm qua; con chưa định thần, chưa hết ngạc nhiên và kinh hãi, và con thật ra cũng không biết mình đang tỉnh hay đang mơ.” Thế rồi công chúa thuật lại cho hoàng hậu nghe một cách rành mạch: sau khi hai vợ chồng vừa nằm xuống, lập tức chiếc giường bị nhấc bổng và chuyển đến một căn buồng tối tăm bẩn thỉu. Ở đấy chồng bị đưa đi nơi khác để lại một mình nàng, không biết chồng ra làm sao, rồi có một chàng trai trẻ đến nói với nàng mấy câu gì đấy mà vì khiếp đảm quá nàng không nghe rõ, chàng nằm xuống bên cạnh, vào chỗ chồng nàng, sau khi đặt một thanh gươm vào chỗ giữa hai người; rồi sáng hôm sau, chồng nàng được trả lại, chiếc giường lại được trả về chỗ cũ trong một thời gian cũng ngắn như khi bị chuyển đi.

“Tất cả những việc đó vừa diễn ra xong - công chúa nói tiếp - thì phụ vương con bước vào buồng con. Con đang sầu não đến nỗi không thể hé răng đáp lời cha con một câu nào. Bởi vậy con chắc phụ vương bất bình về thái độ của con đối với Người; nhưng con hy vọng sẽ được tha thứ khi cha biết rõ câu chuyện đáng buồn đã xảy ra và trong tình cảnh thảm thương của con ngay cả trong lúc này.”

Hoàng hậu bình tĩnh lắng nghe tất cả những lời công chúa nói, nhưng bà chẳng muốn tin chút nào. “Con ạ, - bà nói - con không nói gì với phụ vương về những chuyện đó là phải. Con cũng chớ nên nói với ai: nghe những lời con vừa kể người ta sẽ bảo con hóa điên mất rồi.”

— Thưa mẹ, - công chúa đáp, - con có thể quả quyết là con nói chuyện với mẹ rất tỉnh táo. Mẹ có thể hỏi chồng con, anh ta cũng sẽ nói y như vậy cho mà xem.

— Mẹ sẽ hỏi; nhưng cho dù nó có nói như con, mẹ cũng sẽ không tin hơn. Thôi con hãy dậy đi, con đừng suy nghĩ về chuyện huyền hoặc ấy nữa. Thật đẹp chưa, nếu con cứ đem những chuyện mê sảng mà làm rối các lễ tiết của đám cưới con đã được xếp đặt đâu vào đấy và sẽ còn kéo dài nhiều ngày ở nội phủ cũng như trong cả nước! Con không nghe thấy tiếng kèn đồng hòa cùng tiếng trống, tiếng chiêng đó sao? Tất cả những cái đó phải làm cho con vui mừng và thích thú lên chứ, phải làm cho con quên đi tất cả những chuyện vớ vẩn con vừa nói với mẹ.

Hoàng hậu cất tiếng gọi các người hầu của công chúa. Sau khi thấy con gái dậy và bắt đầu trang điểm, bà đi sang cung của hoàng đế. Bà nói với vua quả là có một chuyện vớ vẩn nào đấy đã ám ảnh đầu óc cô con gái, song chẳng hề gì. Bà cho gọi cậu ấm con trai tể tướng đến để hỏi cho rõ về những điều công chúa vừa nói: song cậu ta biết rằng được kết hôn cùng công chúa thật là một vinh hạnh lớn cho nên giấu biệt chuyện vừa xảy ra. Hoàng hậu nói: “Con rể của ta ơi, con hãy cho ta biết, có phải con cũng dở hơi như vợ con không?”

— Thưa mẫu hậu, - cậu ấm đáp - con xin được phép thưa lại: mẫu hậu muốn hỏi con về chuyện gì?

— Thế là đủ - hoàng hậu nói - ta không cần biết thêm nữa; con khôn ngoan hơn nó.

Các cuộc vui chơi tiếp tục suốt ngày trong hoàng cung, và hoàng hậu không rời công chúa một bước, cố tìm mọi cách làm cho nàng vui và tham gia các cuộc vui chơi hát xướng nhưng công chúa, quá xúc động và những điều đã xảy ra đêm hôm qua, lúc nào cũng có vẻ đăm chiêu. Con trai quan tể tướng cũng băn khoăn không kém. Nhưng vì hiếu danh, cậu phải che giấu nỗi băn khoăn của mình cho nên nhìn cậu, ai cũng nghĩ đúng là một người chồng sung sướng.

Alátđanh biết rõ những việc xảy ra trong cung, chắc là đôi vợ chồng mới cưới thế nào cũng lại nằm với nhau, mặc dù có cái chuyện bực mình xảy ra đêm hôm trước. Cậu không muốn cho họ được yên tĩnh; bởi vậy khi đêm mới về khuya, cậu đã lại nhờ đến cây đèn. Lập tức thần đèn lại xuất hiện và lại chào Alátđanh bằng câu nói như mọi lần, tỏ ý sẵn sàng chờ lệnh. Alátđanh bảo: “Con trai tể tướng và công chúa Badrunbudua đêm nay chắc sẽ lại ngủ cùng nhau. Ngươi hãy đi đi, hễ lúc nào chúng nó đi nằm, ngươi hãy mang chiếc giường lại đây cho ta y như đêm hôm qua.”

Thần đèn làm theo lời Alátđanh cũng trung thành và đúng đắn như đêm hôm trước. Cậu ấm con trai tể tướng lại trải qua một đêm lạnh lẽo và cũng khó chịu như đã từng bị; và công chúa lại cũng ngượng ngùng vì có Alátđanh nằm chung bên cạnh, giữa hai người có đặt thanh gươm. Theo lệnh của Alátđanh, sáng hôm sau thần đèn lại trở lại, lại trả ông chồng về nằm cạnh cô vợ, lại mang chiếc giường có đôi vợ chồng mới cưới về đặt trả lại căn buồng cũ trong hoàng cung.

Hoàng đế, sau lần bị con gái đón tiếp lạnh nhạt, lo âu muốn biết con trải qua đêm thứ hai như thế nào và xem thử sẽ đón tiếp mình có giống như lần vừa rồi không, cho nên cũng đến buồng con gái sớm như hôm trước để tìm cho ra nhẽ. Con quan tể tướng, xấu hổ và tủi nhục về cái đêm thứ hai này hơn cả đêm tân hôn, vừa nghe tiếng bước chân hoàng đế đến, đã lật đật chồm dậy chui vào buồng áo.

Hoàng đế vừa chào con gái vừa đến gần giường, và sau khi hôn con như hôm trước, vua hỏi: “Thế nào con gái của ta, sáng nay con có còn bực mình như sáng hôm qua không? Con có thể nói cho cha biết đêm hôm qua con ngủ thế nào?”. Công chúa vẫn lặng im, và hoàng đế nhận thấy nàng còn có vẻ băn khoăn và sầu não hơn cả hôm đầu. Vua chắc là một chuyện gì bất thường đã xảy ra cho công chúa. Thế là thốt nhiên nổi giận vì con gái dám giấu mình, hoàng đế rút gươm ra và giận dữ nói: “Này con! hoặc là con nói cho ta biết điều con giấu ta, hoặc là ta sẽ chặt đầu con ngay tức khắc.”

Hoảng hốt vì giọng nói và lời đe dọa của vua cha đang nổi cơn thịnh nộ hơn cả nhìn thấy thanh gươm tuốt trần; công chúa đành phải cất lời: “Lạy cha thân yêu, muôn tâu bệ hạ, - nàng nói, nước mắt rưng rưng, - xin cha thứ tội nếu con có nhỡ làm cha bực mình; con hy vọng rằng sau khi nghe thuật lại đầy đủ câu chuyện đã làm cho con lâm vào cảnh thảm thương đêm hôm qua và đêm hôm kia, cha sẽ cám cảnh mà đổi giận làm thương.”

Sau lời dạo đầu làm cho hoàng đế bớt giận và dịu lại phần nào, nàng kể cho cha nghe trung thực tất cả những gì đã xảy ra trong hai đêm đáng bực bội. Vẻ mặt đau xót của nàng khiến cho hoàng đế vốn yêu thương con rất mực, càng thêm xúc động. “Nếu bệ hạ còn có điểm nào nghi ngờ về những điều con vừa kể, - công chúa nói - xin người hãy hỏi chồng con, con tin chắc chàng sẽ chứng thực những gì con vừa tâu bệ hạ.”

Hoàng đế hết sức buồn phiền, sao một chuyện kỳ lạ như vậy lại xảy ra cho công chúa. Vua bảo nàng: “Con ơi, con đã sai, sao hôm qua con không nói ngay cho cha rõ cái việc dị kỳ con vừa cho cha biết, nó cũng quan hệ đến cha không kém gì con. Cha tác thành con đâu để cho con chịu đau khổ, mà chính là để được nhìn thấy con sung sướng ung dung, để cho con tận hưởng hạnh phúc xứng đáng khi con thành thân với một người chồng mà cha cho là xứng đôi vừa lứa. Con hãy quên đi những điều bực dọc vừa kể với cha. Cha sẽ thu xếp để không còn xảy ra cho con những đêm đáng bực mình khó chịu đựng như những đêm vừa qua.”

Trở về cung, vua cho triệu ngay tể tướng đến và hỏi: “Khanh đã gặp con trai chưa, và cậu ta chẳng nói gì sao?”. Tể tướng đáp là chưa gặp lại con trai mình, vua liền thuật lại tất cả những điều công chúa Badrunbudua vừa cho biết rồi nói thêm: “Ta không chút nghi ngờ công chúa dám nói sai. Tuy nhiên, ta cũng muốn biết con trai khanh xác nhận chuyện đó thế nào. Vậy khanh hãy đi đi, hãy hỏi cậu ấy xem cơ sự ra sao.”

Tể tướng vội vã đi tìm con trai, thuật lại với con những điều vua vừa cho biết, và dặn thêm là không được giấu diếm chút gì mà phải nói cho ông rõ có thật đúng như vậy hay không. Cậu đáp: “Con không dám giấu cha điều gì. Thưa cha, tất cả những điều công chúa tâu với hoàng đế là đúng; nhưng nàng không thể nói cho người rõ những sự ngược đãi riêng phần con phải chịu. Cơ sự thế này đây, thưa cha: từ buổi kết hôn, con đã phải trải qua hai đêm khổ cực không thể tưởng tượng, và thật không có đủ lời lẽ để thuật lại đúng đắn và chi tiết cho cha nghe những nỗi khổ con đã phải chịu đựng. Con xin không nói đến nỗi khủng khiếp khi đang nằm trên giường tự dưng không hiểu làm sao bị nhấc bổng và đưa đi chuyển lại đến bốn lần. Xin cha hãy hình dung tình cảnh của con qua hai đêm ròng, mặc áo lót và đứng im như phỗng suốt đêm trong một thứ hố xí chật hẹp, không thể nào nhấc chân ra khỏi hoặc làm một cử động nào, mặc dù nhìn thì cũng chẳng nom thấy có vật gì ngăn trở. Sau chuyện ấy rồi, con thiết nghĩ không phải trình bầy dài dòng với cha về những nỗi đau khổ của con; đúng là những chuyện xảy ra không hề làm cho mất đi những tình cảm thương yêu, kính nể và hàm ơn đối với vợ con mà nàng xứng đáng; tuy nhiên xin thành khẩn thú thực với cha rằng dù cái việc được làm phò mã lấy con gái vua có làm cho con thêm vinh dự và có tiếng tăm đến bao nhiêu, con vẫn muốn thà chết còn hơn là sống lâu hơn nữa với người vợ cao sang ấy, mà con phải chịu đựng những cách đối xử tàn tệ như thế. Con tin rằng công chúa cũng có những ý nghĩ giống con, chắc nàng cũng sẽ thừa nhận phải chia lìa nhau thì nàng cũng như con mới có thể yên thân được. Bởi vậy, thưa cha, như cha đã thương con mà đưa lại cho con một vinh dự lớn lao dường ấy, xin cha hãy tâu với hoàng đế cho hủy bỏ việc thành hôn của chúng con.”

Dù tham vọng của tể tướng muốn cho con trai được làm phò mã có to lớn đến đâu, trước quyết tâm của cậu muốn ly hôn công chúa, ông biết rằng lúc này không nên khuyên nhẫn nhục thêm mấy ngày nữa để thử xem cái chuyện ngang trái kia có chấm dứt không. Ông trở lại cung hoàng đế, thật thà tâu với vua là ông đã gặp con trai, đúng là câu chuyện đã xảy ra như vậy. Không chờ vua phán bảo nên hủy bỏ việc thành hôn, mà xem ra vua đã quá sẵn sàng, ông xin phép cho con trai được rời hoàng cung trở về nhà, viện cớ rằng thật là không phải nếu chỉ vì cậu mà dám để cho công chúa phải chịu đựng thêm một sự hành hạ kinh khủng như vậy.

Tể tướng chẳng phải khó khăn gì mà không được chấp thuận. Vốn đã định bụng, hoàng đế lập tức hạ lệnh bãi bỏ mọi cuộc vui chơi ở hoàng cung và trong cả kinh thành; hơn nữa vua còn sai phát lệnh đi khắp nước ngược hẳn với những lệnh vừa mới phát đi hôm trước; thế là chỉ lát sau mọi cuộc vui chơi ở kinh đô và trong toàn vương quốc đều chấm dứt.

Sự thay đổi đột ngột không mấy ai chờ đợi ấy gây nên nhiều điều bàn tán khác nhau. Ai nấy hỏi nhau do đâu mà có chuyện trái khoáy ấy, và cũng chẳng có ai trả lời được, trừ mỗi một việc là có trông thấy tể tướng từ giã hoàng cung trở về nhà riêng, có công tử theo sau, hai cha con dáng điệu đều rất âu sầu. Chỉ có mỗi một mình Alátđanh là biết rõ điều bí ẩn, và trong thâm tâm chàng rất thích thú về kết quả tốt đẹp mà cây đèn thần mang lại. Khi biết chắc kẻ tình địch của mình đã phải rời bỏ hoàng cung, và việc kết hôn giữa cậu ấm và công chúa hoàn toàn bị hủy bỏ rồi, Alátđanh thấy không cần phải miết vào cây đèn và gọi thần đèn xuất hiện nữa, để tránh làm phiền đến thần. Điều kỳ cục là cả hoàng đế cũng như tể tướng đều đã quên khuấy mất Alátđanh cùng với việc cầu hôn của chàng, nên không một ai thoáng có ý nghĩ là có bàn tay chàng dính líu vào chuyện phù phép dẫn tới sự phá ngang việc công chúa lấy chồng.

Alátđanh chờ cho hết hạn ba tháng mà nhà vua đã định để cho phép chàng kết hôn với công chúa. Chàng cẩn thận tính từng ngày, và vừa hết hạn định, ngay sáng hôm sau chàng đã nhờ mẹ đến cung vua nhắc hoàng đế nhớ lại lời đã hứa.

Nghe lời con, bà mẹ Alátđanh lại đến hoàng cung, chực trước cửa triều đường, vẫn đứng vào nơi đã đứng y như những lần trước. Hoàng đế thoáng thấy bà đã nhận ra ngay và đồng thời cũng nhớ lại việc bà cầu hôn và thời hạn vua đã định. Lúc ấy tể tướng đang tâu về một việc khác. Vua ngắt lời: “Tể tướng à, ta trông thấy bà già đã dâng ta một món lễ vật rất quý cách đây mấy tháng. Khanh hãy gọi bà đến đây, ta sẽ lại xét đến việc khanh đang trình bầy sau khi đã hỏi chuyện bà.”

Tể tướng đưa mắt nhìn ra, ông cũng trông thấy bà mẹ Alátđanh. Ông liền gọi một tên thị vệ và trỏ bà truyền cho y dẫn bà đến gần ngai vua.

Bà mẹ Alátđanh bước đến chân ngai và phủ phục xuống như thường lệ. Chờ bà ngẩng lên, hoàng đế hỏi bà muốn gì. Bà đáp: “Tâu bệ hạ, tôi lại đến thay mặt Alátđanh con trai tôi, xin được phép tâu rằng thời hạn ba tháng mà hoàng thượng định hôm tôi mạo muội đến cầu hôn công chúa nay đã hết, cầu mong bệ hạ vui lòng nhớ cho.”

Khi nêu ra thời hạn ba tháng cho bà mẹ Alátđanh hôm tiếp bà lần đầu, vua những tưởng là sẽ không bao giờ còn nghe nói đến một chuyện gả bán mà chỉ riêng địa vị thấp hèn và sự nghèo khó của bà - bà mẹ Alátđanh đến gặp vua ăn mặc rất xoàng xĩnh, cũng đã đủ thấy là không môn đăng hộ đối rồi. Tuy nhiên lời hứa bà nhắc đến làm cho vua bối rối. Vua không biết nên trả lời như thế nào. Vua hỏi ý kiến tể tướng và để lộ cho ông thấy nỗi bực mình nếu phải gả con gái cho một kẻ vô danh tiểu tốt, mà chắc là gia sản còn ít ỏi hơn gia sản của người tầm thường nhất.

Không chút do dự, tể tướng trình bày ý kiến của mình: “Tâu bệ hạ, tôi nghĩ là có một cách khôn khéo để tránh một cuộc hôn nhân quá không cân xứng mà Alátđanh cho dù có được bệ hạ biết đến, cũng chẳng dám phàn nàn. Ấy là thách cưới công chúa bằng một giá thật cao, đến nỗi hắn ta có giầu đến đâu cũng không thể nào với tới. Đó sẽ là cách cho hắn phải từ bỏ sự đeo đẳng to gan, nếu không gọi là táo tợn, mà có lẽ hắn ta đã không suy nghĩ chín chắn trước lao vào.”

Hoàng đế chấp thuận lời khuyên của tể tướng. Người quay lại và, sau một lúc suy nghĩ, nói với bà mẹ Alátđanh: “Bà già ạ, các đấng đế vương cần phải giữ đúng lời hứa của mình; ta sẵn sàng giữ lời ta đã hứa và cho phép con trai bà được sánh đôi cùng công chúa. Nhưng ta không thể nhận lời nếu ta chưa biết rõ gả con ta cho bà thì nó sẽ được lợi lộc gì; bà hãy về nói với con trai bà rằng ta sẽ thực hiện ngay lời hứa chừng nào cậu sai người mang đến cho ta bốn chục chiếc mâm lớn bằng vàng khối, xếp đầy những thứ giống như thứ cậu đã nhờ bà mang đến dâng ta dạo nọ, do bốn chục tên nô lệ da đen đội trên đầu, và có bốn chục tên nô lệ da trắng trẻ đẹp và khôi ngô, ăn mặc lộng lẫy dẫn đường. Đấy là những điều kiện để ta sẵn sàng gả con gái ta cho cậu. Thôi, bà già hãy về đi, ta chờ bà trở lại mang theo lời đáp của con trai bà.”

Bà mẹ Alátđanh lại phủ phục lạy vua một lần nữa rồi ra về. Vừa đi bà vừa cười thầm cho sự điên cuồng của cậu con trai: “Thật vậy, nó đào đâu ra bấy nhiêu chiếc mâm vàng và một số viên thủy tinh mầu lớn đến thế để xếp cho đầy?; Hay nó trở lại cái hang ngầm dưới đất mà cửa đã bít lại rồi để hái trên cây? Và tất cả cái đám nô lệ bảnh chọe mà nhà vua đòi, nó lấy ở đâu ra? Đây nhé, cu cậu quá bất cẩn rồi, chắc cu cậu chẳng hài lòng với chuyến đi sứ của già này.”

Về đến nhà, đầu óc còn mải suy nghĩ tới những điều ấy, bà mẹ bảo Alátđanh chẳng còn gì mà trông mong nữa: “Con ơi, mẹ khuyên con thôi chớ nên tơ tưởng đến việc kết hôn cùng công chúa Badrunbudua. Đúng là hoàng đế có tiếp mẹ rất nhân từ, và mẹ tin là Người có lòng thương con thật, nhưng quan tể tướng, nếu mẹ không nhầm đã làm cho vua thay đổi ý kiến; con nghe mẹ kể đây rồi con cũng sẽ nghĩ y như mẹ. Sau khi tâu với vua là thời hạn ba tháng đã hết rồi, xin vua hãy nhớ lấy lời hứa; mẹ nhận thấy là vua thầm thì một lúc với quan tể tướng rồi mới trả lời thế này. Bà mẹ Alátđanh thuật lại cho con trai nghe thật rành rọt tất cả những điều hoàng đế đã nói với bà và những điều kiện vua đặt ra để thách cưới. Cuối cùng bà nói thêm: “Con ơi, vua đang chờ con trả lời đấy, nhưng nói riêng giữa mẹ con ta - bà mỉm cười - chắc vua sẽ còn phải chờ lâu.”

— Không quá lâu như mẹ nghĩ đâu, mẹ ạ. Và cả nhà vua cũng nhầm, nếu ông cho rằng bằng cách thách cưới cao quá mức, ông ta sẽ làm cho con không thể nào nghĩ tới công chúa Badrunbudua nữa. Con chờ đợi những khó khăn còn lớn hơn nữa kia, hoặc là ông ta sẽ thách cưới nàng công chúa tuyệt thế vô song của con bằng một giá cao hơn nhiều. Nhưng bây giờ thì con bằng lòng, và những thứ vua đòi ấy chẳng đáng bao nhiêu so với khả năng của con có thể bỏ ra để lấy được công chúa. Mẹ hãy đi kiếm thức gì ăn đi, để yên cho con nghĩ tới việc đáp ứng những điều vua thách thức.

Bà mẹ Alátđanh vừa ra khỏi nhà đi mua thức ăn, Alátđanh lấy cây đèn thần và miết vào. Lập tức thần đèn hiện ra, và vẫn với những câu nói như chúng ta đã biết, hỏi chàng cần gì và ngỏ ý sẵn sàng chờ lệnh. Alátđanh bảo: “Hoàng đế gả công chúa cho ta; nhưng đòi ta dẫn cưới bốn chục chiếc mâm lớn bằng vàng ròng thật nặng, xếp thật đầy những thứ quả trong khu vườn ta đã đến lấy cây đèn mà ngươi là nô lệ. Vua lại đòi ta phải có bốn chục tên nô lệ da đen đội những mâm vàng ấy, và có bốn chục nô lệ da trắng trẻ đẹp, khôi ngô, ăn mặc sang trọng đi trước dẫn đường. Ngươi hãy đi đi, và hãy mang tặng vật ấy đến cho ta thật nhanh vào, để ta có thể đưa đến nhà vua trước giờ bãi triều.” Thần đèn đáp: lệnh của ngài sẽ được thi hành ngay tức khắc, và biến luôn.

Chỉ một loáng sau, thần đèn lại hiện ra cùng với bốn mươi tên nô lệ da đen, mỗi tên đội một chiếc mâm vàng nặng hai chục mác[76] xếp đầy châu ngọc và kim cương còn đẹp còn to hơn những loại đã dâng lên vua lần trước. Mỗi chiếc mâm được phủ một tấm khăn dệt bằng sợi bạc thêu hoa vàng. Đám nô lệ vừa da đen vừa da trắng với những chiếc mâm vàng ấy chiếm hết cả căn nhà vốn dĩ không lấy gì làm rộng với một chiếc sân con đằng trước và một mảnh vườn nhỏ đằng sau. Thần đèn hỏi Alátđanh đã hài lòng chưa và chàng có truyền lệnh gì nữa không. Alátđanh đáp chàng không đòi hỏi gì hơn nữa, thế là thần đèn biến mất ngay.

Bà mẹ Alátđanh về chợ; bước vào nhà, bà hết sức ngạc nhiên thấy bấy nhiêu là người và châu báu. Bỏ những thức ăn vừa mua về xuống, bà định cất tấm mạng che mặt thì Alátđanh đã ngăn lại: “Mẹ ơi, chớ nên để mất thời giờ; trước khi hoàng đế bãi triều, mẹ cần trở lại hoàng cung, mang theo ngay tặng vật và món của hồi môn cho công chúa Badrunbudua mà vua đã thấy, để cho người thấy rõ sự sốt sắng và chữ tín của con mà hiểu thấu tấm lòng thiết tha của con muốn được làm rể Người.”

Không đợi mẹ trả lời, Alátđanh mở cửa thông ra đường phố và cho đám nô lệ lục tục kéo ra, cứ một tên da trắng kèm một tên da đen đội chiếc mâm vàng trên đầu. Bà mẹ đi sau rốt, theo sau tên nô lệ da đen cuối cùng; chàng đóng cửa lại và bình tĩnh trở về buồng riêng, hy vọng là hoàng đế sau khi nhận được lễ vật đúng như lời thách cưới, sẽ bằng lòng gả công chúa cho chàng.

Tên nô lệ da trắng đầu tiên vừa bước ra khỏi nhà Alátđanh đã làm cho tất cả những người qua đường trông thấy dừng chân lại; và trước khi tám chục nô lệ vừa da trắng vừa da đen ra hết, phố xá đã đông nghịt những người từ mọi nơi chạy xô lại để xem cảnh tượng xiết bao đẹp mắt và khác thường. Áo quần những tên nô lệ may bằng gấm vóc đắt tiền và đính nhiều châu báu đến nỗi những kẻ sành sỏi nhất cũng quả quyết là mỗi chiếc áo ấy giá đến những một triệu đồng. Áo quần sang trọng và dĩ nhiên được cắt rất khéo, diện mạo tuấn tú khôi ngô, tầm vóc xinh đẹp và đều đặn của mỗi tên nô lệ, dáng đi trang trọng với khoảng cách rất đều, cùng với ánh sáng lấp lánh tỏa ra từ những viên ngọc cực to dát lên những chiếc thắt lưng bằng vàng khối, và những phù hiệu và châu ngọc buộc bên trên mũ của chúng, mọi thứ đều đặc biệt mỹ quan, khiến cho tất cả người xem cực kỳ khâm phục. Họ ngắm nghía không biết chán và còn đưa mắt nhìn theo cho đến khi mất hút mới thôi. Nhưng vì phố xá chật ních những người, cho nên ai đứng đâu đành phải ở yên nơi đấy.

Đám nô lệ mang lễ vật đó phải đi qua nhiều phố mới đến được hoàng cung, thành thử cả một phần khá lớn kinh thành bao gồm đủ hạng người giầu khó sang hèn, được chứng kiến cảnh lộng lẫy mê hồn. Lính cấm vệ canh giữ hoàng cung vừa trông thấy cái đoàn kỳ diệu ấy từ xa đã vội vã xếp hàng, và khi tên đi đầu trong số tám chục nô lệ tới nơi, lính cấm vệ tưởng nhầm đấy là một ông vua, vì trang phục của gã quá ư lộng lẫy và đắt tiền, liền tiến lên định hôn gấu áo của gã. Nhưng tên nô lệ đã được thần đèn chỉ bảo, vội ngăn lại và trịnh trọng nói với bọn lính: “Chúng tôi chỉ là nô lệ, còn chủ nhân chúng tôi sẽ xuất hiện lúc nào xét thấy cần.”

Tên nô lệ đi đầu, và theo sau là cả bọn, tiến vào tận cái sân thứ hai rất rộng, nơi tất cả quân lính trong nội phủ đến xếp hàng tề chỉnh mỗi buổi nhà vua thiết triều. Các võ quan đứng đầu các hàng quân, ăn mặc rất sang trọng, nhưng đều bị lu mờ hẳn khi tám chục tên nô lệ mang lễ vật của Alátđanh tiến vào và xếp hàng ngay bên cạnh. Trong cung của hoàng đế cũng không có gì đẹp đẽ và rực rỡ bằng, và tất cả vẻ cao sang của các quan đại thần đang quây quần quanh vua cũng đều chẳng có nghĩa lý gì trước cảnh tượng mới đang diễn ra trước mắt vua.

Nhà vua đã được báo tin trước về việc đoàn nô lệ diễu qua các phố và tiến vào triều đường, liền truyền cho mời vào. Bởi vậy khi đoàn nô lệ tới nơi, cổng triều đã mở sẵn, và chúng chia thành hai đoàn tả, hữu bước vào rất trật tự. Khi cả đoàn đã vào hết trong sân triều và xếp thành hình cung trước ngai vàng, các nô lệ da đen liền hạ những chiếc mâm đội trên đầu, đặt xuống tấm thảm để chân. Tất cả cùng một loạt khấu đầu xuống đất. Bọn nô lệ da trắng cũng làm như vậy. Rồi tất cả đứng lên, những tên da đen nhanh nhẹn dở các tấm vải phủ chiếc mâm vàng để trước mình sau đó cả bọn đứng im, tay chắp trước ngực, vẻ rất cung kính.

Trong thời gian ấy, bà mẹ Alátđanh đã tiến tới sát chân ngai, quỳ xuống và thưa: “Tâu bệ hạ, Alátđanh con trai tôi không phải là không biết món lễ vật cháu dâng lên bệ hạ thật quá hèn mọn so với công chúa Badrunbudua. Tuy nhiên, cháu vẫn hy vọng rằng bệ hạ vui lòng chấp nhận, và xin công chúa hiểu cho rằng cháu đã cố gắng thực hiện đúng với điều kiện của bệ hạ đã đoái thương mà phán bảo.”

Hoàng đế lúc ấy chẳng còn bụng dạ nào nghe lời chúc tụng của bà cụ. Vừa đưa mắt nhìn qua bốn chục chiếc mâm vàng xếp đầy ắp những châu ngọc long lanh nhất, rực rỡ nhất, quý giá nhất chưa từng thấy trên đời, và tám chục tên nô lệ vừa tuấn tú khôi ngô, vừa ăn mặc sang trọng lộng lẫy như những ông hoàng, vua đã lóa mắt đến ngẩn ngơ mê mẩn. Vua không đáp lời bà mẹ Alátđanh mà lại quay sang hỏi tể tướng, ông này cũng đang thảng thốt không hiểu lấy từ đâu ra bấy nhiêu ngọc ngà châu báu. “Này tể tướng! - vua lớn tiếng hỏi - ông nghĩ sao về con người, cho dù đấy là ai chăng nữa, đã dâng lên ta một lễ vật quý báu và lạ thường dường này, mà cả ta và ông đều chưa từng được biết? Ông có cho là nó không xứng đáng kết hôn với công chúa Badrunbudua con gái ta nữa không?”

Cho dù tể tướng có ganh tị và đau xót đến đâu khi trông thấy một tiểu tốt vô danh sắp trở thành phò mã chứ không phải là con trai mình, ông vẫn không dám nói khác. Rõ ràng lễ vật của Alátđanh quá đủ để cho chàng được kết thân với nơi lá ngọc cành vàng. Bởi vậy ông đành trả lời cho hợp ý với vua: “Muôn tâu bệ hạ, không những tôi không nghĩ kẻ đã dâng lên bệ hạ một lễ vật quý giá thế này không xứng đáng với ân huệ bệ hạ định ban cho, mà tôi còn dám nói rằng kẻ đó đáng được hưởng nhiều hơn nữa, nếu như tôi không tin chắc rằng ở trên đời này chẳng có kho tàng báu vật nào có thể thể mang ra so sánh với công chúa ta.” Các quan đại thần đang dự buổi triều đều vỗ tay tán đồng những ý kiến của tể tướng.

Hoàng đế không chút đắn đo, và cũng không buồn nghĩ tới cả chuyện hỏi xem Alátđanh có những đức tính nào khác cần thiết cho một con người rắp ranh trở thành phò mã hay không. Chỉ nhìn những của cải vô giá ấy và sự sốt sắng của Alátđanh đáp lời thách cưới mà chẳng nề hà về những điều kiện cao quá mức, vua đã lóa mắt và dễ dàng tin rằng chàng hoàn toàn có đầy đủ mọi điều như nhà vua mong đợi. Bởi vậy, để cho mẹ Alátđanh hoàn toàn mãn nguyện, vua phán: “Bà cụ à, bà hãy về báo với con trai bà rằng ta đang nồng nhiệt chờ đón chào và ôm hôn chàng; và ta cho phép chàng đến đây để được thành thân với công chúa càng sớm bao nhiêu, ta càng vui lòng bấy nhiêu.”

Bà mẹ Alátđanh khấp khởi mừng vui nghĩ đến thân phận hèn mọn của mình mà lại được nhìn thấy con trai đặt tới địa vị cao sang quá lòng mong ước. Bà vừa đi khỏi, vua đã ra lệnh bãi triều. Rồi bước xuống ngai vàng, vua sai các hoạn nô chuyên hầu hạ công chúa đến mang các mâm châu báu về cung của nàng, vua cũng sẽ thân hành đến tận nơi để ngắm nghía cho thỏa thích. Lệnh đó được thi hành ngay tức khắc dưới sự đôn đốc của viên chỉ huy bọn hoạn quan trong cung.

Tám chục tên nô lệ da đen và da trắng cũng không bị bỏ quên; chúng được đưa vào hoàng cung, và lát sau, khi hoàng đế đã kể cho con gái nghe về sự sang trọng đẹp đẽ của chúng, vua sai dẫn chúng vào tận cung riêng của công chúa để cho nàng nhìn qua rèm cửa mà thấy rằng không những vua cha không nói quá lời mà có khi còn chưa diễn tả đúng thực trạng của bọn người nhà Alátđanh là khác.

Còn bà mẹ trong thời gian ấy đã về đến nhà, vẻ mặt rạng rỡ của bà báo trước cho con tin mừng. “Con ơi, - bà nói - con tha hồ thích nhé. Con đã đạt được mọi điều mong ước mà mẹ không hề dám nghĩ tới, hẳn con còn nhớ mẹ đã nói với con những gì. Để con đỡ sốt ruột, mẹ nói ngay rằng, hoàng đế sau khi hỏi ý triều đình, đã tuyên bố con xứng đáng được kết hôn cùng công chúa Badrunbudua. Người đang chờ để ôm hôn con và làm lễ cưới. Giờ con phải lo chuẩn bị cho cuộc gặp gỡ ấy sao cho nó xứng đáng với lòng tin yêu của nhà vua đối với hai mẹ con ta. Sau bấy nhiêu chuyện kỳ diệu mà mẹ đã thấy con làm, mẹ tin chắc rồi sẽ chẳng thiếu một thứ gì. Mẹ không thể quên không nói cho con rằng hoàng đế đang nóng lòng đợi con; con hãy chớ để mất thời giờ, hãy đến ngay với Người.”

Khoái chá vì tin vui và cũng đang mải tơ tưởng đến người yêu, Alátđanh không nói nhiều với mẹ. Chàng lui về buồng riêng. Cầm lấy cây đèn đã giúp chàng thực hiện mọi điều mong ước, chàng vừa chạm khẽ thần đèn đã hiện ra ngay tức khắc và tỏ ý sẵn sàng chờ lệnh. Alátđanh bảo: “Thần đèn, ta gọi ngươi đến để sửa soạn cho ta tắm ngay, và khi tắm xong, ta muốn người đã để sẵn cho ta một bộ y phục đắt tiền nhất, đẹp đẽ nhất, chưa bậc đế vương nào từng mặc.” Chàng chưa dứt lời, thần đèn đã hóa phép tàng hình, làm cho chàng cũng vô hình giống như thần, rồi đưa chàng đến một nhà tắm hoàn toàn xây bằng đá cẩm thạch quý nhiều mầu sắc trông vô cùng đẹp mắt. Ở phòng khách rộng và rất sạch sẽ, có người giúp cởi áo quần cho chàng mà chàng không hề trông thấy người phục dịch. Từ phòng khách chàng được mời sang buồng tắm nhiệt độ vừa phải, ở đây chàng được kỳ cọ và tắm rửa bằng nhiều thứ nước hoa. Sau khi qua nhiều buồng tắm, mỗi buồng có nhiệt độ khác nhau, chàng đi ra thì con người đã khác hẳn lúc mới vào. Da dẻ chàng tươi tắn, trắng trẻo, hồng hào; thân thể chàng nhẹ nhàng, khoan khoái hơn. Trở lại phòng khách, chàng không còn trông thấy bộ quần áo cũ của mình để ở đấy nữa. Thần đèn đã cẩn thận thay vào đấy bộ y phục mà chàng đòi hỏi. Alátđanh kinh ngạc trước vẻ xa hoa của bộ quần áo sắp sẵn cho mình. Có thần đèn giúp, chàng vừa mặc vừa ngắm nghía từng chiếc, chiếc nào cũng đẹp cũng sang quá mức tưởng tượng. Chàng mặc xong, thần đèn đưa trả chàng về căn buồng cũ ở nhà riêng như trước, rồi hỏi chàng có lệnh gì sai bảo nữa không. “Có, - Alátđanh đáp - ta chờ ngươi mang đến cho ta một con ngựa đẹp và thuần hơn con ngựa được quý trọng nhất trong đàn ngựa của vua; và yên cương đệm ngựa phải trị giá hơn một triệu đồng. Ta muốn ngươi đưa đến hai chục tên nô lệ ăn mặc cũng sang trọng và gọn ghẽ như những tên đã mang dâng lễ vật, để đi hầu hạ ở hai bên tả hữu, và đằng sau ta, cùng với hai chục tên khác tương tự để dàn hàng đôi đi trước. Ngươi hãy đưa đến cho mẹ ta sáu nô tì để hầu hạ cụ, đứa nào cũng ăn mặc sang trọng ít ra không kém các nữ tì của công chúa Badrunbudua, mỗi đứa mang theo một bộ y phục đầy đủ, đẹp tốt và lộng lẫy như thứ dành cho hoàng hậu. Ta cũng cần mười túi tiền, mỗi túi đựng một nghìn đồng vàng. Đấy là mệnh lệnh ta truyền, ngươi hãy đi đi và thi hành nhanh lên.”

Alátđanh vừa truyền lệnh xong, thần đèn biến mất và một lát sau xuất hiện cùng với con ngựa và bốn chục nô lệ, mười tên trong số này cầm mỗi đứa một túi đựng một nghìn đồng vàng, và sáu nữ tì mỗi người đội trên đầu một bộ quần áo khác nhau dành cho mẹ Alátđanh bọc trong một tấm vải dệt bằng bạc. Thần đèn trình tất cả lên Alátđanh.

Alátđanh cầm lấy bốn túi tiền đưa cho mẹ, bảo bà giữ lấy dùng riêng khi cần. Sáu túi còn lại giao cho các tên nô lệ giữ, để bốc từng nắm mà tung ra cho dân chúng trong lúc đoàn đi qua các phố xá tới cung vua. Chàng truyền cho sáu tên này cùng với những tên khác xếp thành hai hàng đi trước chàng, ba tên đi bên phải, ba tên đi bên trái. Cuối cùng, chàng giao sáu nữ tì cho mẹ, nói rằng đó là những người hầu riêng của bà, bà toàn quyền sai bảo, và những bộ quần áo chúng đội trên đầu là để cho bà dùng.

Sau khi sắp xếp xong mọi việc, chàng cho thần đèn lui ra, nói rằng sẽ gọi đến khi nào cần, thế là thần biến mất ngay. Alátđanh lúc này chỉ còn nghĩ tới việc đáp ứng mong muốn của nhà vua đang muốn gặp chàng. Chàng sai một trong số bốn chục tên nô lệ - tôi không nói là đứa nào bảnh bao nhất vì tất cả bọn chúng đều bảnh bao như nhau - đến ngay hoàng cung để hỏi người chỉ huy đội cấm vệ xem thử lúc nào thì chàng được vinh dự đến phủ phục trước ngai vàng. Tên nô lệ nhanh nhẩu hoàn thành nhiệm vụ được giao, và trở về cho biết là hoàng đế đang sốt ruột đợi chàng.

Không chậm trễ, Alátđanh lên ngựa và truyền lệnh khởi hành theo trình tự đã nói ở trên kia. Mặc dù suốt đời chưa cưỡi ngựa bao giờ, ngay lần đầu tiên chàng đã lên yên với phong thái ung dung đến nỗi kỵ sỹ giầu kinh nghiệm nhất cũng không thể cho đây là một người mới bước vào nghề. Trong chốc lát, phố xá đều chật ních người, đông không thể nào đếm được, và vang dậy những lời hoan hô, những lời trầm trồ ngợi ca và cảm tạ, đặc biệt là những khi sáu tên nô lệ mang các túi tiền vàng hốt từng nắm vung ra tứ phía. Tuy vậy những lời hoan hô ấy không phải thốt ra từ những người đang chen lấn xô đẩy và cúi xuống để nhặt tiền, mà là từ miệng những kẻ có địa vị cao sang hơn đám bình dân, họ không thể nén lòng không công khai ca ngợi một cách xứng đáng sự hào phóng của Alátđanh. Nhiều kẻ vẫn từng cùng Alátđanh chơi bời lêu lổng trên đường phố như một tên du thủ du thực khi còn nhỏ tuổi không nhận được ra chàng. Và ngay những người mới gặp chàng cách đây chưa lâu cũng khó nhận ra được, vì nét mặt chàng thay đổi quá nhiều, do cây đèn thần có đặc tính từng bước một làm cho những ai làm chủ nó thay đổi dần cho phù hợp với cương vị mới. Lúc này người ta chú ý nhiều đến con người Alátđanh hơn là xa hoa lộng lẫy đang diễn ra quanh chàng, mà phần đông đã được trông thấy hồi nẫy, khi đoàn nô lệ mang lễ vật tiến vào hoàng cung. Tuy nhiên những người sành về ngựa rất ca ngợi con tuấn mã, họ biết nhận đúng vẻ đẹp của nó mà không bị lóa mắt bởi bộ yên cương đắt tiền cũng như những kim cương và châu ngọc sáng chói dát trên đó. Khắp nơi đồn đại rằng hoàng đế đã gả công chúa Badrunbudua cho chàng, nhưng phong thái chàng tỏ ra xứng đáng với việc đó quá, thành ra không một ai vì chuyện xuất thân hèn mọn của chàng mà tỏ ý ganh tị sao chàng giầu có và đạt tới địa vị cao sang như vậy.

Alátđanh tới hoàng cung. Ở đây đã bầy biện đâu vào đấy để nghênh tiếp chàng. Vào đến cổng thứ hai, chàng muốn xuống ngựa theo đúng tục lệ như tể tướng, các vị tướng lĩnh và đại thần vẫn làm, song viên chỉ huy thị vệ, theo lệnh vua, đã trực sẵn ở đấy ngăn không để chàng xuống ngựa mà phò chàng đến tận triều đường mới giúp chàng hạ mã. Alátđanh muốn cưỡng lại, nhưng không thể được. Tại nơi này, quân cấm vệ đã dàn thành hàng đôi, viên chỉ huy thị vệ mời Alátđanh đứng sang bên phải mình rồi rước chàng cùng đi giữa hai hàng quân tới ngai vàng.

Trông thấy Alátđanh, hoàng đế đã ngạc nhiên về trang phục đắt tiền và đẹp đẽ của chàng, (về bản thân vua cũng chưa bao giờ ăn vận sang như vậy), lại càng kinh ngạc về vẻ mặt khôi ngô, tầm vóc cân đối và phong thái cao sang mà vua không hề chờ đợi, nó khác hẳn địa vị hèn kém của bà mẹ mà mỗi lần đến ra mắt trước ngai vàng. Tuy nhiên, vua vẫn đứng lên và xuống khỏi ngai vàng mấy bước khá nhanh để kịp đỡ không cho Alátđanh phủ phục, rồi ôm lấy chàng vô cùng thắm thiết. Sau nghi thức ấy, Alátđanh còn muốn quỳ lạy, song hoàng đế đã cầm tay, buộc chàng bước lên ngồi vào giữa vua và tể tướng.

Lúc bấy giờ Alátđanh mới cất lời: “Muôn tâu bệ hạ, kẻ hèn mọn này được hưởng những vinh dự vừa rồi là bởi lòng nhân từ và cao ý của bệ hạ muốn như vậy, song xin phép tôi được tâu là tôi sinh ra vốn là thần dân của bệ hạ, tôi biết rõ địa vị cao cả và uy danh vinh hiển của Người, thật là một trời một vực so với sự xuất thân hèn mọn của tôi. Nếu có một điểm nào khiến cho tôi được nghênh tiếp nồng hậu như thế này, ấy chính là do tính táo tạo và sự tình cờ khi tôi mạo muội ngẩng đầu đưa mắt nhìn lên, và dâng tất cả tình cảm và ước vọng của mình lên công chúa thiêng liêng, người đã làm cho tôi thầm mong trộm nhớ. Xin bệ hạ hãy tha thứ cho, tôi không thể nào che giấu là tôi sẽ chết vì đau khổ nếu không còn được niềm hy vọng ước mơ của mình sẽ thành sự thực.

— Con của ta ơi, - hoàng đế ôm hôn chàng một lần nữa, và đáp, - con sẽ làm cho ta buồn, nếu con có một khoảnh khắc nào nghi ngờ ta thất tín. Cuộc sống của con đối với ta từ nay quá quý báu, ta không thể để con chết mà không cho con môn thuốc chữa thuộc quyền hạn của ta. Được trông thấy con và nghe con nói, ta còn thú hơn tất cả mọi kho tàng của ta và của con góp lại.

Dứt lời vua đưa tay ra hiệu, thế là vang lên tiếng sáo tiếng đàn; và ngay lúc đó hoàng đế dẫn Alátđanh bước sang một phòng khách tráng lệ đã bầy sẵn một bữa tiệc linh đình. Hoàng đế ngồi tiếp riêng Alátđanh. Tể tướng và các đại thần trong triều, tùy theo phẩm trật của mình, phân ngôi thứ theo hầu trong suốt bữa tiệc. Hoàng đế mắt không rời khỏi Alátđanh mà càng nhìn vua càng ưa thích; vua đàm đạo với chàng về nhiều chuyện khác nhau. Alátđanh đối đáp rất khôn ngoan và thông thạo, làm cho hoàng đế càng tin chắc những cảm nghĩ tốt đẹp đầu tiên của mình đối với chàng là đúng.

Tiệc tan, vua cho triệu viên đệ nhất pháp quan trong kinh thành đến, ra lệnh cho ông lập và hoàn chỉnh ngay tức khắc khế ước kết hôn giữa công chúa Badrunbudua và Alátđanh. Trong thời gian đó, hoàng đế chuyện trò với Alátđanh trước mặt tể tướng và các triều thần; những vị này đều lấy làm khâm phục tri thức vững chắc, cách ăn nói thông minh, hoạt bát cũng như những ý kiến tinh tường và tế nhị của chàng.

Khi pháp quan đã lập xong bản khế ước hợp thức về mọi mặt, hoàng đế hỏi Alátđanh xem chàng có muốn lưu lại hoàng cung để hoàn tất mọi nghi tiết của lễ thành hôn ngay trong ngày hôm nay không, chàng đáp: “Tâu bệ hạ, mặc dù rất nóng lòng được thừa hưởng ngay tấm lòng nhân từ của bệ hạ đoái thương, tôi vẫn cúi xin bệ hạ hãy thư cho, để tôi kịp sai xây dựng một cung điện rước công chúa về cho thật xứng với phẩm cách của nàng. Xin bệ hạ hãy ban cho một nơi thích đáng ở trước điện của người, để cho tôi được ở gần mà tới lui chầu chực. Tôi sẽ xin cố gắng hết sức để cung điện chóng xây dựng xong.”

— Con ơi, tùy con muốn cắm đâu thì cắm: trước cung của ta còn quá nhiều đất trống, và ta cũng đã nghĩ tới chuyện xây dựng thêm ở đó; - hoàng đế đáp, - nhưng con nên nhớ là ta nóng lòng muốn được hưởng niềm vui trông thấy các con thành vợ thành chồng.

Dứt lời, vua lại ôm hôn Alátđanh một lần nữa; và chàng xin cáo từ hoàng đế, phong thái lịch sự, cung kính, như thể chàng đã sinh ra và suốt đời sống ở chốn cung đình vậy.

Alátđanh lên ngựa trở về nhà, gia nhân liền theo hầu rất trật tự như khi đi, và dân chúng tụ tập lại lớn tiếng chúc mừng chàng mọi điều hạnh phúc, mọi thứ phú quý vinh hoa. Về đến nhà, vừa đặt chân xuống đất, chàng đã cầm lấy cây đèn và gọi thần đèn đến như mọi bận. Không để chủ phải chờ đợi, thần đèn hiện ra ngay, chờ lệnh. Alátđanh nói: “Thần à, ta rất vừa ý, cho tới nay ngươi đã thực hiện đầy đủ và nhanh chóng mọi việc ta truyền. Còn bây giờ, ngươi hãy nhanh chóng vì cây đèn chủ của ngươi mà, nếu có thể được, tỏ ra nhiệt thành và mẫn cán hơn nữa. Ta yêu cầu ngươi hãy sai xây dựng cho ta một cung điện xứng đáng để đón công chúa Badrunbudua vợ ta, chỉ cách một quãng vừa phải ngay trước cung của hoàng đế, trong thời gian ngắn nhất. Ta để cho ngươi được tự do lựa chọn vật liệu xây dựng, tức là chọn trong các loại vân ban thạch, mã não. lưu ly và đá hoa mịn màng nhất, mầu sắc phong phú nhất, cũng như tự ý định đoạt về mọi mặt khác của công trình. Nhưng ta muốn rằng, ở nơi cao nhất trong cung điện ấy, ngươi sẽ cho xây lên một phòng khách có mái vòm cao, bốn mặt bằng nhau, mà tường hoa thì không bằng vật liệu gì khác hơn vàng và bạc khối ken nhau; mỗi mặt có sáu cửa sổ, vị chi hai mươi bốn cửa tất cả; các bức mành che cửa đều được nạm thật khéo léo và đối xứng bằng kim cương, ngọc đỏ và ngọc lam, sao cho thật đẹp, chưa từng ai trông thấy ở trên đời - trừ một bức ta muốn làm dở dang. Ta cũng muốn rằng cung điện ấy có một cái sân ngoài, một sân trong, một khu vườn, nhưng trước hết phải có ở một nơi nào đó mà ngươi sẽ cho ta biết sau, một kho tàng chứa đầy vàng và tiền bạc. Ta cũng muốn rằng trong cung điện có các nhà bếp, nhà ngang, kho chứa, kho cất đồ đạc có đủ bàn ghế quý giá để bầy biện cho hợp với từng mùa và tương xứng với vẻ tráng lệ của nhà cửa, những chuồng ngựa nhốt đầy những tuấn mã kèm theo giám mã và người chăn, và có đủ bộ đồ đi săn nữa. Cũng cần phải có những gia nhân, tôi tớ, nô tì cần thiết để hầu hạ công chúa. Hẳn ngươi đã hiểu rõ ý định của ta; thôi đi đi, bao giờ làm xong thì trở lại.”

Lúc Alátđanh giao xong cho thần đèn việc xây dựng tòa cung điện theo trí tưởng tượng của chàng, mặt trời vừa mới lặn. Tảng sáng ngày hôm sau, Alátđanh vừa mới dậy - suốt đêm chàng không ngủ yên giấc vì tơ tưởng đến công chúa - thì thần đèn đã hiện ra trước mặt và nói: “Thưa ngài, cung điện của ngài đã hoàn thành, xin mời ngài đến xem thử đã hợp ý ngài chưa.” Alátđanh vừa ngỏ ý sẵn lòng, thần đã mang chàng đi trong nháy mắt. Tòa lâu đài đẹp quá sức mong đợi, đâu đâu cũng quý giá, sạch sẽ và tráng lệ, với gia nhân và tôi tớ, mỗi người ăn mặc đúng theo ngôi thứ và công việc được giao. Thần cũng không quên đưa chàng đi xem kho tàng, coi đây là một trong những việc chủ yếu; viên coi kho mở khóa, Alátđanh nhìn vào và trông thấy hàng đống túi đựng tiền to nhỏ khác nhau xếp đặt có trật tự nom rất thích mắt. Lúc trở ra, thần đèn quả quyết với chàng là viên coi kho này rất trung thành. Tiếp đó, thần dẫn chàng đi xem các chuồng ngựa, và chỉ cho chàng thấy những con tuấn mã đẹp nhất trần gian; bọn chăn ngựa đang bận rộn chải lông cho chúng. Thần lại đưa chàng đi thăm tiếp các kho chứa đủ các loại vật dụng cần thiết, cũng như yên cương, vật trang trí và thức ăn cho ngựa.

Sau khi xem xét xong toàn bộ lâu đài từ gian này đến gian khác, từ buồng nọ đến buồng kia, từ tầng trên xuống tầng dưới, và đặc biệt là cái phòng khách có hai mươi bốn cửa sổ, ở đây vật gì cũng đắt tiền và sang trọng, tiện nghi đầy đủ quá mức tưởng tượng, Alátđanh bảo thần đèn: “Thần à, ta rất hài lòng, thế này mà còn phàn nàn thì thật không đúng. Duy chỉ có một điều ta chưa bảo ngươi vì hôm qua ta chưa nghĩ ra, ấy là hãy trải một tấm thảm nhung đẹp nhất từ cửa buồng dành riêng cho công chúa trong lâu đài này đến tận cung hoàng đế, để cho nàng bước lên trên đó mà đi.”

— Tôi sẽ trở lại đây trong giây lát.

Nói xong thần đèn biến mất, và một lát sau Alátđanh ngạc nhiên thấy điều chàng mong muốn đã thực hiện mà cũng chẳng rõ là bằng cách nào. Thần đã lại hiện lên và mang Alátđanh trở về nhà chàng vào lúc người ta mở cổng hoàng cung.

Những người canh cổng trước kia nhìn ra phía lâu đài Alátđanh vừa xây vẫn chỉ thấy khoảng đất trống, thì nay đều rất đỗi ngạc nhiên thấy khoảng đất ấy có tường thành vây quanh, và từ nơi đó có một tấm thảm nhung trải dài đến tận cổng hoàng cung. Tể tướng vừa đến cổng cũng kinh ngạc không kém mọi người. Ông là người đầu tiên đến tâu vua rõ việc xảy ra, nhưng lại muốn làm cho vua nghĩ rằng đấy chẳng qua là ảo thuật. Vua đáp: “Tể tướng à, tại sao ông cứ muốn cho rằng đấy chính là ảo thuật nhỉ. Ông cũng biết rất rõ như ta đấy chính là tòa lâu đài Alátđanh đã xin phép ta dựng lên để đón công chúa con gái ta và ta đã chuẩn y ngay trước mặt ông. Sau khi đã trông thấy những của cải quý giá qua các lễ vật chàng dâng ta, làm sao chúng ta lại đi ngạc nhiên về việc chàng xây dựng xong tòa lâu đài này trong thời gian ngắn nhỉ. Chẳng qua là chàng muốn làm chúng ta ngạc nhiên và thấy rằng hễ cứ có tiền mặt thì người ta có thể thực hiện được ngay mọi điều kỳ diệu như kiểu ấy trong một sớm một chiều đó thôi. Thôi ông hãy thú thật với ta đi: vì có lẫn một chút ganh tị cho nên ông mới muốn gọi đó là trò ảo thuật chứ gì.”

Vì đã đến giờ thiết triều, câu chuyện giữa vua và tể tướng dừng lại ở đấy.

Khi Alátđanh về tới nhà và cho phép thần đèn lui ra, thì mẹ chàng đã dậy và đang bắt đầu thắng một trong những bộ cánh mà chàng sai mang đến cho bà. Vào quãng thời gian chắc hoàng đế đã xong công việc triều đình, Alátđanh nhờ mẹ cùng với đám nô tì do thần đèn đưa lại đến cung vua. Chàng dặn mẹ tâu là bà tới để ở lại cho đến tối xin rước dâu. Bà ra đi. Mặc dù bà cũng như bọn nô tì theo hầu đều ăn mặc như những bà hoàng, nhưng dân chúng ra xem không đông lắm vì họ đeo mạng che mặt và dùng áo choàng giản dị khoác lên trang phục lộng lẫy và đắt tiền. Còn về phần Alátđanh, chàng lên ngựa mang theo cây đèn thần đã giúp cho chàng đạt tới đỉnh cao của hạnh phúc. Từ giã ngôi nhà của bố mẹ để không còn bao giờ trở về nữa và cờ dong trống mở đi đến dinh riêng của mình với những nghi thức cũng sang trọng như lần chàng đến ra mắt hoàng đế hôm trước.

Lính canh cổng hoàng cung vừa trông thấy bà mẹ Alátđanh đi tới đã vội vào báo với vua. Lập tức lệnh truyền cho các đội kèn đội trống tổ sáo tổ đàn đã chực sẵn ở nhiều nơi trên sân thượng của hoàng cung cử nhạc, thế là trong nháy mắt trong không gian vang dậy tiếng trống tiếng chiêng, tiếng đàn sáo báo tin vui cho cả kinh thành. Các nhà buôn bắt đầu trang trí cửa hiệu của họ bằng những tấm thảm đẹp, gối tựa và lá cây, chuẩn bị đèn hoa để thắp vào đêm tối. Thợ thuyền tạm nghỉ việc; dân chúng nô nức đổ về quảng trường lớn nằm giữa cung điện nhà vua và lâu đài của Alátđanh. Lâu đài này lập tức làm mọi người trầm trồ khen ngợi không phải vì ai nấy đã quen nhìn hoàng cung mà chính là vì cung vua không thể sánh nổi. Nhưng điều làm mọi người lạ lùng nhất không sao hiểu nổi là do phép thần nào mà một tòa lâu đài tráng lệ như vậy lại mọc lên từ một nơi vừa ngày hôm trước không hề ai trông thấy có vật liệu hay móng nền đào sẵn.

Đến hoàng cung, bà mẹ Alátđanh được đón tiếp trọng thể rồi viên chỉ huy thị vệ dẫn bà lên buồng riêng của công chúa Badrunbudua. Vừa trông thấy bà, công chúa đã chạy đến ôm hôn và mời bà ngồi lên sập của mình. Trong khi các người hầu trang điểm và đeo cho nàng những vòng ngọc quý nhất của Alátđanh tặng, công chúa sai dọn ra mời bà một tiệc rượu nhẹ tuyệt diệu. Hoàng đế đến chơi với con gái trước khi nàng từ biệt để về nhà chồng, cũng tiếp bà rất trọng vọng. Bà mẹ Alátđanh đã nhiều lần được hầu chuyện vua trước đám đông, song chưa bao giờ vua nhìn thấy bà không đeo mạng che mặt như lúc bấy giờ. Mặc dù tuổi của bà cũng đã khá cao, vẫn còn có thể nhận ra những nét chứng tỏ là hồi còn trẻ bà cũng thuộc vào hạng người có nhan sắc. Hoàng đế xưa nay chỉ trông thấy bà ăn mặc giản dị, nếu không nói là tồi tàn rất cảm phục khi trông thấy bà trong bộ cánh sang trọng và đẹp đẽ không kém con gái mình. Điều đó càng làm cho vua suy nghĩ là Alátđanh đúng là con người khôn ngoan và sành sỏi mọi bề.

Tối đến công chúa xin từ biệt cha. Buổi chia tay thật là lưu luyến, hai cha con rơi nước mắt ôm nhau chẳng nói nên lời. Cuối cùng công chúa ra đi, có bà mẹ Alátđanh cùng đi bên trái, theo sau là một trăm nữ tì ăn mặc lộng lẫy lạ thường. Tất cả các đội nhạc đã không ngừng tấu nhạc từ khi Alátđanh đến tập trung lại và bắt đầu cuộc rước dâu. Đi tiếp sau nữa là một trăm thị vệ và một trăm hoạn nô xếp hàng đôi, do các võ quan dẫn đầu. Bốn trăm viên quan hầu trẻ của nhà vua, xếp hàng đôi đi ở hai bên, mỗi người cầm một ngọn đuốc, ánh đuốc cộng với ánh đèn trong cung điện hoàng đế và lâu đài Alátđanh tỏa sáng rực rỡ không khác ban ngày.

Cùng với đám rước, công chúa bước đi trên tấm thảm trải từ hoàng cung đến dinh phò mã; và đám rước càng đến gần dinh, tiếng trống tiếng chiêng của đoàn nhạc công dần dần hòa cùng với tiếng đàn tiếng sáo của các đội nhạc ngồi trên các sân thượng lâu đài Alátđanh, tạo nên một điệu nhạc tuy lạ kỳ và hỗn độn thật đấy những cũng làm tăng thêm niềm vui không những cho đám đông dân chúng tụ tập ở quảng trường mà cho cả những người trong hai cung, trong cả kinh thành và cả những nơi xa xôi ở ngoại thành nữa.

Cuối cùng công chúa tới nơi. Alátđanh hết sức mừng rỡ chạy đến nghênh tiếp ngay trước cửa phòng dành riêng cho nàng. Bà mẹ đã cẩn thận trỏ để công chúa phân biệt được Alátđanh giữa đám đông kẻ hầu người hạ đang vây quanh; nàng rất xúc động thấy chàng thật tuấn tú khôi ngô. Alátđanh tiến đến gần và chào rất kính cẩn: “Thưa công chúa kính yêu, nếu kẻ này có phải chịu điều bất hạnh để công chúa bực mình vì đã táo tợn dám cầu hôn một con người kiều diễm, ái nữ của hoàng đế thì xin cho kẻ này được mạo muội thưa rằng đấy là lỗi tại đôi mắt xinh đẹp và dáng điệu yêu kiều của nàng chứ không phải ở kẻ này.”

— Thưa phò mã - giờ đây em được quyền gọi chàng như vậy. - em vâng lệnh vua cha, nhưng chỉ cần trông thấy chàng là em có thể nói rằng em vâng lời vua cha không một chút băn khoăn.

Thú vị vì câu trả lời đáng yêu và làm danh giá cho mình. Alátđanh không để cho công chúa đứng lâu hơn nữa sau khi vừa đi bộ một quãng đường, - việc này nàng vốn không quen, - chàng cầm bàn tay của nàng đưa lên hôn rồi vui mừng dẫn nàng vào một phòng khách lớn được rất nhiều ngọn nến chiếu sáng, ở đây thần đèn đã cẩn trọng cho bầy sẵn một bữa tiệc thịnh soạn. Các đĩa đều đúc bằng vàng khối và đựng đầy thịt tuyệt ngon. Các thứ mâm khay, chai cốc xếp đầy tủ ăn cũng đều bằng vàng và chế tạo khéo léo. Các vật bầy biện và tất cả các thứ trang hoàng khác trong phòng khách đều hoàn toàn tương xứng với những đồ dùng quý báu ấy. Hân hoan bấy nhiêu của cải dồn vào một chỗ, công chúa nói với Alátđanh: “Phò mã ơi, trước đây em cứ tưởng không có gì đẹp hơn cung điện của vua cha em, nhưng chỉ nhìn riêng cái phòng khách này em đủ thấy rằng em đã nhầm.”

Alátđanh mời nàng ngồi vào chỗ dành riêng cho nàng và đáp: “Nàng quá khen đấy thôi.”

Công chúa Badrunbudua, Alátđanh và bà mẹ ngồi vào bàn tiệc, lập tức tiếng đàn sáo du dương gợi cảm cất lên hòa với tiếng hát ngọt ngào của nhiều nữ ca sĩ, và tiếng ca tiếng nhạc ấy tiếp tục không ngừng cho mãi đến khi mãn tiệc. Công chúa hết sức say mê nàng nói chưa bao giờ được nghe một buổi ca nhạc hay như vậy trong cung hoàng đế. Ấy là vì nàng không biết các người này đều là những nàng tiên được thần đèn tuyển lựa.

Khi tiệc đã tàn và các gia nhân vội vã thu dọn, thì một tốp vũ công và vũ nữ vào thay các tốp hát. Họ múa nhiều vũ điệu tượng trưng theo tục lệ nước này, và cuối cùng, một vũ công và một vũ nữ múa riêng một cách linh hoạt lạ kỳ, mỗi người đều mang hết tài sức ra trình diễn. Đến nửa đêm, theo như tục lệ ở Trung Quốc thời ấy, Alátđanh đứng lên cầm tay công chúa để cùng múa một bài kết thúc lễ thành hôn của họ. Hai người múa rất khéo làm cho ai nấy đều khâm phục. Múa xong, Alátđanh vẫn nắm tay công chúa đưa nàng vào buồng tân hôn đã bầy biện sẵn. Các người hầu của công chúa giúp nàng thay áo, các gia nhân của Alátđanh cũng giúp chàng làm như vậy, xong đâu đấy tất cả lui ra. Đến đây kết thúc lễ mừng thành hôn của Alátđanh với công chúa Badrunbudua.

Sáng hôm sau, Alátđanh thức dậy, những người hầu phòng bước vào thay áo cho chàng. Họ mặc cho chàng một bộ áo quần khác bộ mặc hôm làm lễ cưới song cũng đắt tiền, cũng lộng lẫy như vậy. Sau đó chàng sai đưa đến một con ngựa trong đàn ngựa dành riêng cho mình. Chàng cưỡi lên đi đến hoàng cung giữa một đám đông nô lệ quây quần đi đằng trước, đằng sau và hai bên tả hữu. Hoàng đế tiếp chàng cũng đủ mọi nghi thức như lần đầu; vua ôm hôn chàng, mời chàng ngồi xuống ngai vàng bên cạnh mình rồi sai bầy tiệc. Alátđanh nói: “Tâu bệ hạ hôm nay xin bệ hạ miễn cho con cái vinh dự ấy. Con đến đây kính mời hoàng thượng với tể tướng và các quan lớn trong triều vui lòng sang bên lâu đài của chúng con dự bữa cơm cùng chúng con.”

Hoàng đế vui vẻ nhận lời. Người đứng lên ngay, và bởi vì đường không xa người muốn đi bộ. Thế là Người rời hoàng cung có Alátđanh đi bên phải tể tướng đi bên trái theo sau là các đại thần trước mặt là các thị vệ và các quan chức chính trong nội phủ.

Càng đến gần lâu đài của Alátđanh vua càng sửng sốt vì vẻ đẹp của nó. Vào đến trong dinh thì càng khác nữa; trông thấy vật gì vua cũng kêu lên thán phục. Nhưng khi theo lời mời của Alátđanh, vua lên tới phòng khách lớn có hai mươi bốn cửa sổ, trông thấy đồ vật trang hoàng và nhất là khi nhìn thấy các bức mành có gắn kim cương, ngọc hồng và ngọc bích viên nào cũng hoàn hảo cũng cân xứng và khi nghe Alátđanh nói rằng mặt ngoài cũng quý báu như vậy thì vua ngạc nhiên đến nỗi đứng ngây người không nhúc nhích. Sau một lúc vua mới quay sang nói với tể tướng đứng ở bên cạnh: “Có thể nào trong nước ta ngay bên cạnh cung điện của ta có một lâu đài tráng lệ dường này mà cho mãi đến bây giờ ta vẫn không hay biết.”

— Hẳn bệ hạ còn nhớ là mãi đến hôm kia mới cho phép Alátđanh, mà bệ hạ vừa chuẩn y làm phò mã, được xây dựng một dinh cơ đối diện với hoàng cung. Cho đến tối hôm đó vẫn chưa có nhà cửa gì trên khoảng đất này và sáng hôm qua tôi được vinh dự là kẻ đầu tiên tâu bệ hạ tòa lâu đài đó hoàn thành.

— Ta còn nhớ chứ - vua đáp - nhưng ta không bao giờ nghĩ rằng lâu đài là một kỳ quan trên thế giới như thế này. Tìm đâu ra được trong vũ trụ này những dẫy tường hoa xây bằng vàng khối và bạc khối chứ không phải đá xanh hay đá hoa, và mành che cửa sổ thì lát đầy kim cương, ngọc hồng và ngọc bích? Trên đời này chưa bao giờ có ai nói đến một chuyện tương tự.

Hoàng đế tỏ ý muốn xem kỹ hai mươi bốn bức mành. Khi đến, vua nhận ra chỉ có hai mươi ba chiếc có dát ngọc quý như nhau còn chiếc thứ hai mươi bốn không hoàn chỉnh. Vua ngạc nhiên nói với tể tướng, vị đại thần này luôn luôn không rời vua một bước: “Ta lấy làm lạ sao một phòng khách lộng lẫy dường này lại sót một chỗ không hoàn hảo. Ấy là do sơ xuất, do chểnh mảng hay là tại vì thợ không có đủ thời gian để hoàn thành nốt một công trình kiến trúc đẹp đẽ xiết bao này?

Alátđanh đáp:

“Tâu bệ hạ, bức mành này bị bỏ dở không phải tại những lẽ như bệ hạ vừa nói. Ấy là do lệnh của con cho nên bọn thợ đã làm dở dang như vậy: con muốn nhường bệ hạ sự quang vinh hoàn tất phòng khách này và qua đó hoàn tất cả tòa lâu đài. Cúi xin bệ hạ chuẩn y cho, để cho con được coi đó là một kỷ niệm về những ân huệ bệ hạ đã ban cho.”

— Nếu con đã có ý như vậy - hoàng đế nói - thì ta rất lấy làm vui lòng: ta sẽ truyền cho làm công việc ấy ngay bây giờ.

Quả như lời vua truyền cho vời những nhà buôn ngọc giầu có nhất và những thợ kim hoàn khéo tay nhất trong kinh thành đến ngay lập tức.

Trong thời gian ấy, Alátđanh mời vua ra khỏi phòng khách xuống gian phòng chàng đã chiêu đãi công chúa Badrunbudua hôm tân hôn. Một lát sau công chúa cũng đến; nhìn vẻ mặt con, vua vui mừng hiểu rằng nàng hết sức hài lòng về cuộc hôn nhân của mình. Ở đây đã bầy sẵn hai bàn tiệc đầy những món ăn thịnh soạn, bát đĩa thảy đều bằng vàng. Vua ngồi vào bàn thứ nhất cùng với công chúa, Alátđanh và tể tướng. Tất cả triều thần được mời ngồi vào chiếc bàn thứ hai khá dài. Hoàng đế thấy các món ăn nấu ngon và thú thật là mình chưa bao giờ được dự một bữa ăn thỏa thích như vậy. Rượu cũng tuyệt vời. Điều làm cho vua phục hơn nữa là bốn chiếc tủ lớn xếp đầy những chai đĩa và chén bằng vàng khối có nạm ngọc. Vua cũng say sưa về đội ca nhạc bố trí ngay trong phòng khách, trong khi các đội kèn đồng và chiêng trống thì được sắp xếp ở bên ngoài, cách một khoảng xa vừa phải để nghe cho đỡ chói tai.

Hoàng đế dự tiệc xong, quân hầu vào báo những nhà buôn ngọc và thợ kim hoàn đã đến. Vua trở lên phòng khách có hai mươi bốn cửa sổ và chỉ cho họ xem bức mành cửa chưa hoàn thành: “Ta cho triệu các người đến đây - vua phán - để nhờ các người hoàn thành cho ta bức mành này sao cho giống hệt những bức kia. Các người hãy xem xét cho kỹ và bắt tay làm ngay cho ta.

Các nhà buôn ngọc và thợ kim hoàn chăm chú xem xét hai mươi ba bức mành, rồi sau khi đã trao đổi với nhau để cho mỗi người đóng góp hết ý kiến của mình, họ đến gặp hoàng đế. Người thợ ngọc thường vẫn làm các công việc trong nội phủ bước ra nói: “Tâu bệ hạ, chúng tôi sẵn sàng mang tất cả tài nghệ và công sức để tuân lệnh bệ hạ, nhưng chúng tôi không thể nào có đủ bấy nhiêu châu ngọc quý để làm một công trình to lớn thế này.”

— Ta có đủ và thừa nữa là khác - vua nói - Các người hãy đến cung ta, ta sẽ bỏ ra cho các người chọn.

Trở về cung, vua cho mang tất cả châu báu của mình tới; các bọn thợ lấy và mang đi một số rất lớn, đặc biệt là những viên trước là tặng phẩm của Alátđanh. Họ đem số đó ra dùng hết rồi còn quay trở lại nhiều lần để lấy thêm song một tháng trôi qua mà vẫn chưa làm xong một nửa công trình. Dùng hết ngọc của hoàng đế họ còn vay thêm ngọc của tể tướng, song tất cả những thứ đó giỏi lắm cũng chỉ đủ làm xong một nửa bức mành.

Alátđanh biết nhà vua cố hết sức để làm cho xong bức mành giống hệt các bức kia nhưng vô ích và sẽ không bao giờ có thể hoàn thành liền cho gọi các thợ kim hoàn đến, bảo họ không những ngừng công việc mà còn tháo dỡ tất cả công trình đã làm, mang trả lại cho hoàng đế tất cả châu ngọc của vua cũng như những thứ vay của tể tướng.

Công trình những người thợ kim hoàn làm suốt sáu tuần bị phá đi trong mấy tiếng đồng hồ. Họ ra về, để lại Alátđanh một mình trong phòng khách. Chàng lấy cây đèn luôn luôn mang theo trong người ra miết vào. Lập tức thần đèn hiện lên. Alátđanh bảo: “Thần à, trước đây ta truyền cho ngươi để lại một trong số hai mươi bốn cửa sổ ở phòng khách không hoàn chỉnh và ngươi đã thi hành lệnh của ta; giờ đây ta gọi ngươi đến để nói cho ngươi biết là ta muốn chiếc mành cửa này cũng hoàn hảo như tất cả những chiếc kia.”

Thần đèn biến mất. Alátđanh cũng đi ra khỏi phòng khách. Lát sau trở lại thì đã trông thấy bức mành này giống hệt như những chiếc kia.

Trong thời gian đó các nhà buôn ngọc và thợ kim hoàn được đưa vào cung ra mắt hoàng đế. Viên thợ cả thay mặt cả nhóm nói: “Tâu bệ hạ, suốt một thời gian dài chúng tôi đã mang tất cả tài nghệ ra để hoàn thành công trình bệ hạ giao phó. Hôm qua vào lúc đã khá muộn, Alátđanh buộc chúng tôi không những phải ngừng việc mà còn phải tháo dỡ tất cả những gì chúng tôi đã làm được và bảo chúng tôi mang trả lại bệ hạ và tể tướng số châu ngọc này.”

Vua hỏi Alátđanh có cho họ rõ lý do không. Những người thợ đáp chàng không hề cho biết tí gì, vua liền truyền lấy ngay lập tức một con ngựa. Ngựa được đưa đến, vua lên đi ngay không có đoàn hộ giá nào khác số quân hầu cận chạy bộ theo. Đến dinh Alátđanh, đến tận chân cầu thang vua mới xuống ngựa và không báo cho phò mã biết đi thẳng lên phòng khách hai mươi bốn cửa sổ. Nhưng Alátđanh đã chực sẵn ở đấy và kịp nghênh tiếp vua ngay từ ngoài cửa.

Không để Alátđanh kịp hỏi sao vua không cho báo trước để chàng đến nỗi phải thất lễ, hoàng đế nói ngay: “Con ạ, ta thân hành đến đây hỏi tại sao con lại muốn để cho một tòa lâu đài tráng lệ và kỳ lạ như dinh của con không hoàn hảo?”

Alátđanh không nói thật là hoàng đế không có đủ châu báu để dùng vào việc đó. Nhưng để cho vua thấy rõ lâu đài của chàng không những hơn đứt cung điện của vua mà còn hơn hẳn mọi cung điện khác trên đời, bởi vì chính vua cũng không đủ sức hoàn thành một bộ phận nhỏ nhặt nhất của nó, chàng đáp: “Tâu bệ hạ, đúng hồi trước bệ hạ có thấy phòng khách này chưa hoàn hảo; nhưng giờ đây xin bệ hạ hãy nhìn xem thử có khiếm khuyết chỗ nào.”

Hoàng đế bước thẳng đến cái cửa sổ trước đây có bức mành làm dở, và khi nhận thấy bức mành này cũng chẳng khác gì các bức kia, vua tưởng là mình trông nhầm. Không những vua xem kỹ hai cửa sổ kề bên mà còn lần lượt xem tất cả; và khi biết chắc bức mành đã làm cho vua mất bao thời gian, dùng hết bao công thợ, đã được hoàn thành trong một thời gian ngắn ngủi, vua liền ôm chầm lấy Alátđanh và hôn lên trán chàng: “Con ơi, con là ai mà làm nên bao nhiêu điều kỳ lạ hầu như trong nháy mắt? Trên đời này con thật là độc nhất vô song, và càng hiểu con ta càng thêm mến phục.”

Alátđanh tỏ vẻ khiêm nhường trước những lời khen của vua, chàng trả lời như sau: “Muôn tâu bệ hạ, thật là vạn hạnh cho con được bệ hạ đoái thương mà khen ngợi; điều con có thể khẳng định là xin luôn luôn cố gắng để xứng đáng với tình thương cũng như lời khen của bệ hạ.

Hoàng đế trở về cung cũng đơn giản như khi đi, không cho Alátđanh được theo tiễn. Tể tướng đã chực sẵn ở hoàng cung. Tâm trí còn tràn trề khâm phục về điều kỳ diệu vừa trông thấy, vua kể lại say sưa đến nỗi tể tướng không những không hoài nghi mà càng tin chắc rằng tòa lâu đài chỉ là chuyện ma thuật, như ông đã thổ lộ với vua ngay hôm tòa nhà xuất hiện. Tể tướng muốn nhắc lại ý nghĩ đó của mình song vua đã ngắt lời: “Khanh à, ông đã từng nói với ta điều đó nhưng rõ ràng là ông chưa muốn quên cái đám cưới giữa con gái ta và con trai ông.”

Tể tướng thấy rõ vua đã có định kiến. Ông không muốn tranh luận mặc cho vua giữ ý kiến của mình. Như đã thành lệ, ngày nào cũng vậy, hễ thức dậy là hoàng đế đến ngay một căn buồng từ đấy nhìn rõ toàn bộ dinh phò mã; và trong ngày thế nào vua cũng đến nơi để ngắm nghía trầm trồ khen ngợi.

Còn Alátđanh không muốn ở mãi trong nhà; chàng để ra mỗi tuần vài lần đi xem phố hoặc đến đọc kinh, hôm ở nhà thờ này, hôm ở nhà thờ khác; thỉnh thoảng lại đến thăm tể tướng, ông này vẫn thích đến chơi với chàng vào những ngày nhất định; có khi chàng đến thăm các quan đại thần mà chàng vẫn thường mời đến dinh để đãi ngộ. Mỗi lần ra phố; chàng sai hai tên trong đám đông nô lệ theo hầu hốt những nắm tiền vàng tung ra các phố xá và quảng trường thưởng cho dân chúng thường tụ tập đông đảo những nơi chàng đi qua. Ngoài ra chưa từng có một kẻ nghèo khó nào đến gõ cửa dinh phò mã mà ra về không hài lòng về sự hào phóng của chàng.

Alátđanh tính sắp xếp thời giờ sao cho tuần nào cũng đi săn được ít nhất là một lần, khi thì ở quanh thành phố, khi thì xa hơn, và đi qua thôn xã nào chàng cũng đều tỏ ra rộng rãi như vậy. Tính tình hào phóng ấy làm cho dân chúng hết lời ca ngợi và chàng không bao giờ nặng lời với một ai. Tóm lại, tuy không muốn làm lu mờ hoàng đế - chàng thường xuyên đến chầu - ta có thể nói là nhờ phong thái đáng yêu và tính tình hào phóng chàng được nhân dân rất quý mến nhìn chung họ còn quý mến chàng hơn cả nhà vua. Đi đôi với những đức tính tốt đẹp ấy, chàng còn tỏ ra là người có tài năng và hết lòng vì lợi ích nước nhà. Chàng có dịp tỏ rõ phẩm cách ấy nhân một dịp giặc cướp nổi lên ở biên thùy. Vừa nghe tin hoàng đế cử binh đi tiễu phạt, chàng vội đến xin vua cho phép cầm đạo binh ấy. Vua bằng lòng ngay. Chàng hành quân thần tốc đến nỗi hoàng đế nhận được tin cho biết giặc đã bị đánh bại, diệt trừ và dẹp xong, cùng một lúc với tin chàng đến nắm quyền chỉ huy quân đội. Chiến công đó làm cho tên tuổi chàng vang dội khắp cả nước. Nhưng Alátđanh không vì vậy mà kiêu căng: Chiến thắng trở về chàng vẫn là con người hiền dịu và đáng mến như bất cứ bao giờ.

Alátđanh sống và xử thế theo cách đó trong nhiều năm; chợt một hôm lão phù thủy - đã trở về châu Phi và đưa lại cho chàng phương tiện để đạt lên địa vị cao sang ấy - sực nhớ tới chàng. Mặc dù tin chắc là Alátđanh đã bỏ mạng trong hang sâu, lão vẫn cứ nẩy ra ý thử tìm hiểu chính xác xem chàng đã chết như thế nào. Vốn là một tên có tài bấm độn, lão mang các dụng cụ ra phù phép; nhìn kết quả, lão phát hiện ra rằng không phải Alátđanh đã chết trong hang sâu dưới mặt đất, mà trái lại, chàng đã thoát ra được và hiện đang sống huy hoàng trên mặt đất cực kỳ giầu có, lấy con gái vua, được mọi người trọng vọng, kính mến.

Lão phù thủy, nhờ pháp thuật vừa biết rõ Alátđanh đang ở vào địa vị rất cao sang, liền nổi cơn tức giận đến điên cuồng. Lão tự bảo: “Thằng khốn nạn con lão thợ may ấy đã phát hiện được điều bí mật và quyền năng của cây đèn; ta tưởng nó đã chết mất giống rồi, hóa ra nó đang tọa hưởng kỳ thành kết quả công sức tu luyện của ta! Hoặc là ta ngăn không cho nó hưởng thụ, hoặc là ta chết!”

Lão không phải mất nhiều thì giờ suy nghĩ nên hành động như thế nào. Ngay sáng hôm sau lão dắt con ngựa trong chuồng ra và khởi hành. Qua không biết bao nhiêu là đường đất, từ thành phố này sang thành phố khác, hết tỉnh này đến tỉnh nọ chỉ dừng chân cho ngựa lấy hơi, cuối cùng lão đến được Trung Quốc và tới kinh đô nước Alátđanh đang làm phò mã. Đến một quán trọ lão xuống ngựa vào hỏi thuê một buồng. Lão nghỉ lại một ngày một đêm ở đấy để lấy lại sức sau chuyến đi vất vả gian lao.

Ngày hôm sau, việc đầu tiên của lão phù thủy là tìm hiểu xem dân chúng nói những gì về Alátđanh. Lão đi dạo qua các phố xá rồi đi vào nơi nổi tiếng nhất, có nhiều kẻ quyền cao chức trọng tới lui, họ tụ họp ở đây để uống một loại rượu hâm nóng mà lão đã từng được biết trong chuyến đi trước. Lão vừa ngồi yên chỗ đã có người rót và mang tới một bát rượu. Vừa uống lão vừa lắng nghe: người ta nói về dinh quan phò mã. Uống xong bát rượu lão đến gần một người đang nói chuyện, và chờ lúc thuận tiện hỏi riêng người đó dinh phò mã như thế nào mà được ca ngợi đến vậy. “Bác từ đâu đến? - người kia đáp - Chắc hẳn bác là người nơi khác đến đây cho nên mới chưa từng trông thấy hay nghe nói đến phò mã Alátđanh (từ ngày chàng kết hôn cũng công chúa Badrunbudua, mọi người đều gọi chàng bằng danh vị ấy). Tôi sẽ không nói với bác đấy là một kỳ quan của thế giới mà còn nói rằng đây là kỳ quan duy nhất trên thế giới chưa từng ai trông thấy bao giờ một cái gì vĩ đại, quý báu, huy hoàng như vậy. Chắc hẳn bác từ một nơi xa lắm đến đây cho nên mới chưa từng nghe nói tới nó. Thật vậy, từ khi tòa lâu đài ấy được cất lên, cả quả đất này đều nghe tiếng. Bác hãy đến mà xem, rồi bác sẽ thấy lời tôi nói đúng hay không đúng.”

— Xin ông hãy bỏ qua cho về sự ngu dốt của tôi - lão phù thủy nói - chả là tôi mới đến đây từ hôm qua và đúng là từ rất xa đến, tôi muốn nói từ nơi tận cùng của châu Phi, ở đấy khi tôi ra đi tiếng tăm về tòa lâu đài này chưa đồn tới. Và bởi vì tôi có việc cần kíp, dọc đường chỉ nghĩ tới chuyến đi sao cho chóng tới nơi, không ghé lại ở đâu và cũng chẳng làm quen với ai, cho nên chẳng rõ được những điều ông vừa cho biết. Nhưng thế nào tôi cũng đến xem; hơn nữa tôi còn quá nôn nóng đến nỗi sẵn sàng đi ngay bây giờ để thỏa tính hiếu kỳ của mình, nếu như ông vui lòng chỉ giúp đường cho.

Người nói chuyện với lão phù thủy vui lòng chỉ cho lão lối đi để tới xem dinh quan phò mã, thế là lão đứng lên và đi ngay tức khắc. Tới tận nơi xem xét kỹ tòa lâu đài ở cả bốn phía, lão càng không ngờ vực chút nào chính Alátđanh đã nhờ cây đèn thần mà xây cất nên. Chưa nói đến chuyện chàng ta, con một bác thợ may bình thường không thể nào có đủ tiền của, lão còn biết rằng chỉ có những quỷ thần nô lệ của cây đèn - đã trượt khỏi tay lão - mới có khả năng làm nên những chuyện kỳ diệu thế này. Ngậm đắng nuốt cay trước hạnh phúc và danh vọng của Alátđanh, gần như không kém gì hạnh phúc và danh vọng của hoàng đế, lão phù thủy trở về quán trọ của mình.

Vấn đề là là sao biết được cây đèn ở đâu, hoặc là Alátđanh mang theo bên người, hoặc là chàng cất giấu ở một chỗ nào, đó là việc phải nhờ đến phép bấm độn. Vừa về tới nơi nghỉ trọ, lão đã dở bộ đồ nghề mà bất cứ đi đâu lão cũng mang theo. Bấm độn xong lão biết cây đèn để ở trong dinh của Alátđanh; và sự phát hiện ấy làm cho lão mừng rơn đến gần như không tự chủ nổi. “Ta sẽ có cây đèn thần; ta thách Alátđanh ngăn không cho ta lấy khỏi tay hắn và đưa hắn trở về địa vị xuất thân hèn hạ trước khi hắn vươn lên tới đỉnh cao sang thế này.”

Điều không may cho Alátđanh là trong thời gian ấy chàng đang làm một chuyến đi săn lâu tới tám ngày và chàng mới đi được ba hôm. Lão phù thủy biết được điều đó là nhờ mánh khóe sau đây. Sau cái quẻ bấm độn đã làm cho lão xiết bao vui mừng, lão đi tìm ngay người trông nom quán trọ, và quả là lão có tài về môn tán tỉnh thật. Lão nói với người trong quán rằng lão vừa đi xem dinh quan phò mã; và sau khi đã nói quá lâu về những điều trông thấy mà lão cho là kỳ lạ và chú ý nhất và những thứ mà bất kỳ ai cũng chú ý; lão nói tiếp: “Tính hiếu kỳ của tôi còn đòi hỏi nhiều hơn cơ, tôi sẽ không hài lòng nếu chưa được nhìn thấy chủ nhân của một dinh cơ diệu kỳ dường ấy.”

— Việc đó cũng chẳng có gì khó khăn đâu - người trông nom quán trọ đáp - không ngày nào quan phò mã không đi ra phố; nhưng đã ba hôm nay ngài đi săn, cuộc săn này kéo dài đến tám ngày.

Lão phù thủy thấy không cần biết nhiều hơn; lão từ biệt người trông quán, và vừa đi vừa tự nhủ: “Đây là cơ hội hành động, ta không được để lỡ mất.”

Lão đến cửa hiệu của một người sản xuất và bán đèn: “Bác cả ạ, tôi cần một tá đèn đồng, bác có đủ để bán cho tôi không?”. Người bán đèn đáp còn thiếu vài chiếc, nhưng nếu khách vui lòng nán cho đến sáng mai, ông ta sẽ giao đủ vào bất cứ lúc nào khách muốn. Lão phù thủy bằng lòng. Lão dặn các cây đèn phải sạch sẽ và bóng lộn, và hứa sẽ trả giá hời, rồi trở về quán trọ.

Ngày hôm sau, người bán đèn giao đủ một tá đèn, lão phù thủy trả đủ số tiền người đó đòi, không bớt một xu. Lão cho tất cả vào một chiếc thúng mang theo sẵn, rồi cắp chiếc thúng bên nách đi về phía tòa lâu đài của Alátđanh. Gần đến nơi. lão lớn tiếng rao: “Ai có đèn cũ muốn đổi lấy đèn mới nào?”. Lão vừa tới, thì lũ trẻ con chơi trên quảng trường nghe tiếng rao chạy vội đến vây quanh, rồi reo hò mà nhìn lão như một thằng điên. Những người qua đường cũng cười cho sự ngốc nghếch của lão. Họ nói: “Lão này hẳn phải mất hết trí khôn cho nên mới mang đèn mới đi đổi lấy đèn cũ.”

Lão phù thủy người Phi chẳng quan tâm đến những tiếng reo hò của trẻ con cũng như tất cả những điều người ta có thể nói về lão; để đổi được hàng, lão tiếp tục rao: “Ai có đèn cũ muốn đổi lấy dèn mới nào?”. Lão cứ qua qua lại lại trước và quanh tòa lâu đài, và cứ rao mãi, đến nỗi công chúa Badrunbudua lúc ấy đang ngồi trong phòng khách hai mươi bốn cửa sổ, cũng nghe tiếng. Nhưng vì nàng không phân biệt rõ lời rao vì những tiếng reo hò của lũ trẻ con đi theo mỗi lúc một đông hơn, nàng sai một ả nữ tì ở gần nhất đi nghe cho rõ tiếng ồn ào ấy là gì.

Lát sau người nữ tì trở lên, ả vào phòng khách vừa đi vừa cười như nắc nẻ, đến nỗi nỗi công chúa trông thấy cũng không nhịn được cười: “Con điên kia, mày có chịu nói cho ta rõ vì sao mày cười không nào?”

— Thưa công chúa, ai có thể nhịn cười được khi trông thấy một người điên tay cắp một cái thúng đựng đầy những cây đèn mới toanh, nhưng không rao bán mà lại đòi đổi lấy đèn cũ! Chính lũ trẻ con đang vây kín lão, hầu như không cho lão đi và chế giễu lão cho nên mới sinh ra tiếng ồn ào như vậy.

Đến đấy một nữ tì khác nói chen vào: “Nhân chuyện đèn cũ, không biết công chúa có để ý không, trên nóc cột kia của nhà ta có một chiếc. Ai là chủ nhân của nó chắc sẽ không bất bình về việc đánh đổi nó lấy một chiếc đèn mới. Nếu công chúa bằng lòng, ta có thể mang ra thử xem lão kia có thật là điên không, ai lại đổi đèn mới lấy đèn cũ mà không đòi bù thêm tí gì bao giờ.”

Cây đèn mà ả nữ tì nói đến ấy chính là cây đèn kỳ diệu đã đưa Alátđanh lên tới địa vị cao sang hiện nay; chàng đã để lên đấy trước khi đi săn để khỏi đánh rơi mất, mỗi khi đi xa chàng vẫn làm như vậy. Nhưng các nữ tì, hoạn nô cho đến công chúa cũng không ai để ý. Ngoài thời gian đi săn, chàng luôn luôn mang theo bên mình. Chắc có người sẽ bảo Alátđanh cẩn thận như vậy là đúng, song ít ra chàng phải cất kín cây đèn vào một nơi nào chứ. Đúng như vậy, nhưng thời buổi nào người ta chẳng phạm những sơ xuất tương tự, bây giờ cũng vậy và mãi mãi về sau này cũng thế thôi.

Công chúa Badrunbudua không biết cây đèn quý báu vô cùng, nó quan hệ đến vận mệnh của Alátđanh cũng như bản thân nàng, không được ai đụng đến mà phải giữ gìn cẩn thận, cho nên nàng cũng muốn đùa chơi. Nàng truyền cho một hoạn nô mang cây đèn xuống đổi. Viên hoạn nô tuân lệnh đi ra và vừa ra ngoài dinh đã trông thấy lão phù thủy người Phi. Gã cất tiếng gọi, lão phù thủy đến gần, viên hoạn nô chỉ cây đèn cũ mà nói: “Hãy đổi cho tôi một cây đèn mới lấy cây đèn này.”

Lão phù thủy biết chắc đấy là cây đèn lão đang tìm kiếm. Không thể có một cây đèn nào khác trong lâu đài của Alátđanh, nơi mà tất cả đồ dùng đều bằng vàng hay bằng bạc. Lão nhanh nhẹn đỡ lấy, nhét sâu vào dưới áo rồi chìa cái sọt cho viên hoạn nô, bảo muốn lấy cây đèn mới nào thì lấy. Viên hoạn nô chọn lấy một chiếc rồi bỏ lão phù thủy ở đấy, mang cây đèn mới lên cho công chúa Badrunbudua. Cuộc đổi chác vừa xong, lũ trẻ con đã cười reo ầm ĩ vang cả quảng trường, chúng vừa cười vừa chế giễu cái mà chúng cho là sự ngốc nghếch của lão phù thủy.

Lão cứ để mặc cho chúng tha hồ hò la. Lão không nấn ná quanh dinh thự của Alátđanh nữa mà lặng lẽ và kín đáo lảng dần, tức là chẳng kêu rao gì nữa về chuyện đổi đèn mới lấy đèn cũ; lão chẳng còn thiết những cây đèn nào khác ngoài chiếc đang mang trong người, và lũ trẻ thấy lão im lặng cũng lảng xa dần và để cho lão đi …

Khi đã đi xa quảng trường nằm giữa hai tòa lâu đài, lão lẩn vào những đường phố vắng người qua lại nhất, và vì chẳng còn cần đến đèn và thúng nữa, lão nhìn trước nhìn sau không thấy có ai, liền bỏ tất cả lại giữa phố, rồi chuồn sang một phố khác và bước gấp cho đến khi tới được cổng thành. Đi một mạch ra ngoại ô cũng khá rộng, lão mua ít nhiều thức ăn rồi đi thẳng ra khỏi kinh thành. Đến nông thôn, lão rẽ ngang vào một nơi vắng vẻ không có ai trông thấy, cho đến lúc tìm được chỗ thuận tiện để thực hiện ý đồ đã đưa lão từ châu Phi đến. Lão cũng chẳng tiếc con ngựa đã bỏ lại nơi quán trọ; lão cho rằng các báu vật lão vừa chiếm đoạt quá đủ đền bù cho lão rồi.

Suốt ngày hôm ấy lão ở yên chỗ đó, đợi cho đến đêm, vào lúc tối trời nhất. Lúc ấy lão mới lấy cây đèn từ dưới làn áo ra và miết tay vào. Theo lệnh gọi, thần đèn xuất hiện: “Ngài cần gì? Cùng với các nô lệ khác của cây đèn, tôi sẵn sàng tuân lệnh ngài cũng như tuân lệnh tất cả những ai cầm đèn ở tay.”

— Ta ra lệnh cho ngươi - lão phù thủy nói - ngay tức khắc hãy mang tòa lâu đài mà ngươi và các nô lệ khác của cây đèn đã cất nên trong thành phố này, y nguyên như vậy với tất cả những người sống bên trong, chuyển đến châu Phi vào chỗ ấy chỗ ấy…

Không đáp, thần đèn chuyển lão phù thủy và toàn bộ tòa lâu đài đến đúng vào nơi lão chỉ ở châu Phi, trong một thời gian rất ngắn.

Đến đây chúng ta hãy tạm để lão phù thủy cùng tòa lâu đài và công chúa Badrunbudua ở châu Phi, để nói về nỗi kinh ngạc của hoàng đế Trung Quốc.

Theo thường lệ, vừa ngủ dậy hoàng đế đã đến ngay cái buồng trống của mình để ngắm nghía lâu đài Alátđanh. Nhìn về phía vẫn quen nhìn, vua chỉ thấy một quãng đất trống giống hệt như dạo chưa xây dựng tòa nhà. Ngỡ mình nhầm, vua đưa tay dụi mắt, nhưng vẫn không trông thấy gì hơn mặc dù thời tiết rất tốt, bầu trời quang đãng và mặt trời cũng sắp mọc, làm cho mọi vật đều rất rõ. Vua nhìn qua cả hai cửa ở bên phải và bên trái, và vẫn chẳng trông thấy gì. Vua kinh ngạc đến nỗi đứng sững hồi lâu, mắt không rời phía tòa lâu đài mà giờ đây không còn nữa, cố nặn óc mà không làm sao hiểu được, không làm sao biết được do đâu một dinh cơ to lớn, lồ lộ như dinh của Alátđanh mà từ ngày được xây cất theo phép của vua cho đến hôm qua đây, hầu như không hôm nào vua không trông thấy: ấy thế mà tự nhiên tan biến đi mất không để lại một chút dấu vết nào. “Ta không thể nhầm - vua tự nhủ - tòa lâu đài trước đây ở vào chỗ kia. Nếu nó đổ sụp xuống thì ít ra vật liệu cũng hãy còn thành đống; nếu nó lún ngập vào đất thì ít ra cũng có thể nhìn thấy vết chứ.” Mặc dù chắc chắn tòa lâu đài không còn ở đấy nữa và chẳng biết nó biến mất bằng cách nào, vua vẫn chờ một lúc để xem thử có phải mình quáng mắt không. Cuối cùng vua cũng đành bỏ đi và trước khi đi khuất còn quay lại nhìn một lần nữa rồi trở về buồng riêng và ra lệnh hỏa tốc triệu tể tướng đến. Trong khi chờ đợi, vua ngồi xuống, đầu óc trăm mối ngổn ngang không biết nên xử trí thế nào.

Tể tướng vội vàng đến ngay; ông đi hộc tốc đến nỗi cả ông và tất cả gia nhân tùy tùng đi ngang qua dinh phò mã mà không một ai để ý rằng nó không còn ở chỗ cũ nữa. Ngay cả bọn lính canh cổng, lúc mở cổng hoàng thành cũng không để ý điều đó.

Vừa tới nơi tể tướng nói: “Tâu bệ hạ được lệnh đòi hỏa tốc, thần nghĩ chắc có việc kỳ lạ lắm vừa xẩy ra bởi vì bệ hạ rõ hôm nay là ngày thiết triều và thế nào trong chốc lát nữa thôi thần cũng đến làm phận sự.”

— Việc vừa xẩy ra thật là kỳ lạ, đúng như ông nói, rồi ông sẽ thấy ra. Hãy cho ta biết dinh Alátđanh đâu rồi?

— Dinh quan phò mã ư tâu bệ hạ! - tể tướng ngạc nhiên đáp - thì thần vừa đi qua trước đó và hình như nó vẫn ở nguyên chỗ cũ. Những công trình xây dựng kiên cố loại ấy không đổi chỗ dễ dàng như vậy.

— Ông hãy đi đến căn buồng kia mà xem, rồi trở lại đây cho ta hay có nhìn thấy hay không.

Tể tướng đi đến căn buồng trống và nhận thấy đúng như hoàng đế vừa nói. Khi đã chắc chắn là tòa lâu đài của Alátđanh không còn ở chỗ cũ nữa và cũng chẳng để lại một vết nhỏ nào, tể tướng quay trở lại buồng của vua.

“Thế nào, ông có nhìn thấy tòa lâu đài không?” - hoàng đế hỏi.

— Tâu bệ hạ, bệ hạ chắc còn nhớ thần đã từng hân hạnh tâu với Người rằng tòa lâu đài với những của cải bên trong đã từng là cho bệ hạ khâm phục, chỉ là trò ma phép quỷ của một tên phù thủy, nhưng bệ hạ đã không buồn để ý đến lời thần.

Không có cách gì bác điều tể tướng vừa nói vua càng nổi cơn thịnh nộ, nhất là khi không thể không thừa nhận là mình đã nhầm: “Tên dối trá, thằng súc sinh ấy đâu rồi, để cho ta ra lệnh chặt đầu?”

— Tâu bệ hạ cách đây mấy hôm y có đến xin phép bệ hạ vắng mặt; ta hãy sai người tìm hỏi y dinh thự của y ở đâu rồi, không lý gì mà y không biết rõ.

— Đối xử với nó như vậy thì quá khoan hồng - vua nói - ông hãy sai ba chục kỵ sĩ của ta đi bắt và xích nó lại giải về đây cho ta.

Tể tướng đi truyền lệnh của vua cho các kỵ sĩ, và ra lệnh cho viên võ quan những việc làm cần thiết để Alátđanh khỏi trốn mất. Đội kỵ sĩ lên đường và gặp chàng đi săn trở về ở cách kinh thành khoảng năm sáu dặm. Gặp chàng viên võ quan thưa hoàng đế nóng lòng muốn gặp phò mã, đã sai họ đến nói cho chàng rõ và rước chàng về.

Alátđanh không mảy may ngờ vực nguyên cớ thực đội cận vệ của hoàng đế tới; trên đường về chàng vẫn tiếp tục săn bắn ung dung. Nhưng khi chỉ còn cách kinh thành chừng nửa dặm, đội cận vệ vây chặt chàng rồi viên võ quan cất lời: “Thưa phò mã Alátđanh, chúng tôi lấy làm tiếc mà thưa với ngài rằng theo lệnh của hoàng đế chúng tôi phải bắt và giải ngài về như một quốc tặc, xin ngài thông cảm chúng tôi phải làm phận sự mà tha thứ cho.”

Alátđanh vẫn nghĩ mình vô tội khi nghe lệnh hết sức ngạc nhiên. Chàng hỏi viên võ quan có biết chàng bị kết tội gì không, song chỉ được trả lời là cả y và lính dưới quyền của y không một ai hay biết gì sất.

Alátđanh thấy gia nhân của mình ít hơn nhiều so với đội lính, hơn nữa chúng cũng đang lảng xa dần, chàng liền xuống ngựa và nói: “Ta đây, các ngươi hãy thi hành mệnh lệnh được giao. Tuy nhiên ta có thể nói là ta không thấy mình tội gì với hoàng đế cũng như đối với triều đình. ”Bọn lính lấy sợi xích rất to, rất dài tròng vào cổ chàng rồi trói chặt hai tay vào thân, không cho cử động. Viên chỉ huy đi đầu hàng quân, một tên lính cưỡi ngựa cầm đầu sợi xích đi bên cạnh, bắt Alátđanh phải đi bộ, và cứ thể giải chàng về kinh thành.

Tốp kỵ binh vào đến ngoại ô, những người đầu tiên trông thấy Alátđanh bị giải như một tên trọng tội, đều tin chắc chàng bị đưa đi chặt đầu. Chàng vốn được mọi người yêu mến, cho nên dân chúng kẻ cầm gươm kẻ cầm giáo, những ai không có gươm giáo thì vác đá rượt theo bọn kỵ binh. Một vài tên lính đi cuối hàng quay lại làm ra vẻ muốn giải tán đám đông, nhưng chỉ một lát sau người ùn ùn kéo đến đông đến nỗi bọn lính đành phải vờ là như không thấy gì, miễn làm sao về được đến hoàng cung mà không bị họ cướp mất Alátđanh là được. Để đạt mục đích đó, tùy theo đường phố rộng hay hẹp, bọn lính dàn hàng ngang khi thì dãn ra, khi thì khép lại cho chật hết lòng đường. Cứ như vậy, khi về đến quảng trường trước hoàng cung, chúng dãn thành hàng một quay mặt lại đám đông dân chúng võ trang, cho đến khi viên võ quan cùng tên lính giải Alátđanh vào lọt được trong hoàng thành và bọn cấm vệ đã đóng cổng lại, không cho dân tràn vào.

Alátđanh bị giải đến trước mặt hoàng đế. Vua đang cùng với tể tướng đứng chờ trên bao lơn; vừa trông thấy chàng vua liền truyền cho đao phủ đã được lệnh túc trực ở đấy, chặt đầu ngay tức khắc mà không buồn hỏi chàng một câu cho sáng tỏ ngọn nguồn.

Đao phủ túm lấy Alátđanh, tháo sợi xích tròng quanh cổ và quanh người chàng; rồi sau khi trải ra đất một tấm da từng nhuộm máu không biết bao nhiêu tội nhân y đã hành quyết, bảo chàng quỳ xuống và lấy khăn bịt mắt. Xong đâu đấy y rút gươm ra khỏi vỏ, lấy thế để chém, ướm thử rồi vung gươm múa ba vòng, quay tít trên đầu, chờ vua ra lệnh là chặt lấy thủ cấp Alátđanh.

Vừa lúc ấy tể tướng trông thấy đám đông dân chúng đã đẩy lùi được tốp kỵ binh và ùa vào chật cả quảng trường, đang trèo lên hoàng thành ở nhiều nơi, và bắt đầu phá một chỗ làm lối vào. Ông kịp nói, trước khi vua ra hiệu cho đao phủ: “Tâu bệ hạ, xin hãy nghĩ cho chín điều bệ hạ sắp làm có thể dẫn đến nguy cơ hoàng cung bị tàn phá - Nếu biến cố ấy xảy ra kết quả sẽ rất tai hại.”

— Hoàng cung của ta bị tàn phá! Kẻ nào dám to gan như vậy?

— Xin hãy nhìn xuống tường hoàng thành và nhìn ra quảng trường bệ hạ sẽ thấy sự thật.

Nhìn thấy quần chúng xúc động sôi sục, vua khiếp quá, vội vàng hạ lệnh ngay cho đao phủ tra gươm vào vỏ, mở khăn bịt mắt cho Alátđanh và ân xá cho chàng. Vua cũng sai lính rao lớn là hoàng đế tha tội cho phò mã truyền mọi người ai về nhà nấy.

Thế là những người đã trèo lên trên tường thành chứng kiến cảnh vừa xảy ra, liền từ bỏ ý định của mình. Chẳng mấy chốc họ xuống hết và sung sướng vì đã cứu được tính mạng của một con người họ mến yêu thật sự họ loan truyền tin đó cho những kẻ đứng xung quanh. Tin truyền ra khắp đám đông trong quảng trường, cộng với tiếng rao của bọn lính leo lên các chòi cao, làm cho mọi người đều biết rõ. Tin hoàng đế ân xá Alátđanh làm quần chúng hạ khí giới, ngưng tiếng ồn ào và không ai bảo ai mọi người lục tục trở về nhà.

Được tự do, Alátđanh ngẩng đầu nhìn lên bao lơn trông thấy hoàng đế: “Muôn tâu bệ hạ - chàng cất lời thảm thiết - cúi xin bệ hạ ban thêm cho một ân huệ nữa, là ngoài việc ân xá vừa rồi xin cho biết tôi đã phạm tội gì.”

— Tội của mày ư tên khốn nạn! - vua đáp - mày không biết sao? Mày hãy lên đây ta sẽ chỉ cho mày rõ.

Alátđanh lên đến nơi hoàng đế bảo: “Hãy đi theo ta.”, rồi vua bước đi trước mà không thèm nhìn chàng. Vua dẫn chàng đến căn buồng trống, và khi vừa đến trước cửa buồng vua bảo: “Hãy vào đi, mày hẳn biết rõ dinh thự của mày ở chỗ nào; hãy nhìn khắp nơi đi rồi nói cho ta biết nó ở đâu rồi.”

Alátđanh nhìn và không trông thấy gì cả. Chàng nhận rõ đám đất nơi trước đây là tòa lâu đài của mình; nhưng vì không biết nó đã biến mất như thế nào, hiện tượng bất thường và kỳ dị ấy làm cho chàng hoang mang và kinh ngạc đến nỗi không thể mở miệng trả lời vua một tiếng.

Sốt ruột vua nhắc lại: “Hãy nói đi nào dinh thự của mày và con gái ta ở đâu rồi?”

Bấy giờ Alátđanh mới lên tiếng: “Tâu bệ hạ, xin thú thật là tôi đã nhận ra tòa lâu đài tôi cho xây cất nay không còn ở chỗ cũ nữa nó đã biến mất và tôi cũng không thể tâu bệ hạ là hiện giờ nó ở chỗ nào, song tôi có thể quả quyết là kẻ này hoàn toàn chẳng dinh líu gì đến sự kiện đó.”

— Dinh cơ của mày ra sao ta không cần biết - hoàng đế nói - con gái ta còn quý hơn một triệu lần. Ta muốn mày tìm ngay công chúa cho ta, nếu không ta sẽ chém đầu mày, và sẽ không ai còn có thể can ngăn ta không làm việc đó.

— Tâu bệ hạ, cúi xin bệ hạ cho tôi một thời hạn bốn mươi ngày, tôi xin cố hết sức mình; hết thời hạn đó nếu không đạt được kết quả, tôi xin thề sẽ mang đầu tôi đến đặt dưới chân ngai vàng để tùy ý bệ hạ định đoạt.

Hoàng đế nói:

“Ta đồng ý cho bốn mươi ngày, nhưng mày chớ có lạm dụng lòng tốt của ta mà hòng trốn tránh. Mày có trốn lên trời, ta cũng có cách tìm ra.”

Alátđanh từ giã hoàng cung vô cùng tủi nhục; dáng điệu của chàng trông thật đáng thương. Chàng cúi đầu bước qua cái sân, không dám ngước mắt nhìn lên; và các đại thần trong triều vốn là bè bạn của chàng và chưa từng có ai bị chàng làm phật ý, nay cũng không có một người nào tiến đến gần để an ủi chàng và mời chàng về tạm trú nhà mình, tất cả đều quay mặt đi để khỏi nhìn thấy chàng cũng như để cho chàng khỏi nhận ra họ.

Nhưng cho dù có ai đến gần chàng để nói lên một vài lời an ủi hoặc hứa giúp đỡ một việc gì họ cũng không nhận ra Alátđanh nữa, chàng không còn tự chủ, đầu óc chàng không còn minh mẫn. Điều đó càng lộ rõ khi chàng ra khỏi hoàng thành; chàng ngơ ngẩn vào hết nhà này tới nhà khác và hỏi tất cả những ai gặp trên đường xem có trông thấy lâu đài của chàng ở đâu không, có ai biết tin tức gì về dinh cơ của chàng thì xin cho chàng rõ với.

Những câu hỏi đó làm mọi người cho là Alátđanh đã mất trí. Một số người chỉ cười thôi, nhưng những kẻ biết điều hơn, hoặc đã từng có chút cảm tình hay từng giao thiệp với chàng đều thực sự lấy làm thương hại. Chàng lang thang ba ngày liền trong thành phố, khi thì đi về hướng này, khi thì chạy sang hướng nọ, ai làm phúc cho được miếng gì thì ăn miếng ấy, mà chẳng biết nên xử trí ra làm sao.

Cuối cùng, không thể chịu nổi cảnh thân tàn ma dại ngay trong thành phố mình đã từng có một thời oanh liệt, chàng quyết định bỏ về nông thôn. Chàng tránh những con đường lớn và sau khi đi băng qua nhiều cánh đồng với một tâm trạng hoang mang cực độ, cuối cùng vào chập tối chàng đến bên bờ một con sông. Một ý nghĩ tuyệt vọng nảy ra trong trí. Chàng tự hỏi: “Ta đi tìm dinh thự của ta ở đâu? Ở tỉnh nào, ở nước nào, ở nơi nào trên trái đất, ta có thể tìm được tòa lâu đài cũng như nàng công chúa yêu quý của ta như nhà vua đã hỏi? Không bao giờ ta có thể đạt được kết quả, vậy thì tốt hơn ta nên tự giải thoát khỏi bao nhiêu gian lao vất vả mà rút cuộc chẳng đi tới đâu, giải thoát khỏi những nỗi đau buồn cay đắng đang gặm nhấm người ta. Quyết định như vậy rồi, chàng sắp nhảy xuống sông; nhưng vốn là một người Hồi giáo ngoan đạo, chàng tự thấy không thể quyên sinh khi chưa đọc kinh cầu nguyện. Để sửa soạn làm việc đó, chàng xuống sát mép nước định rửa mặt mũi chân tay đúng theo tục lệ. Nhưng vì bờ sông chỗ ấy khá dốc và trơn, chàng trượt chân và có lẽ đã lăn xuống nước, nếu không kịp bám vào một tảng đá trồi khỏi mặt đất cao chừng hai bộ. May mắn cho chàng, ở ngón tay chàng vẫn còn đeo chiếc nhẫn mà lão phù thủy người Phi đã đưa cho trước khi sai chàng xuống hang lấy chiếc đèn thần. Lúc tay chàng bấu hòn đá, chiếc nhẫn chạm vào khá mạnh. Lập tức thần nhẫn đã từng hiện lên dưới hang sâu sau khi lão phù thủy lấp hang chôn sống chàng, lại hiện ra trước mắt: “Ngài cần gì? - thần nhẫn hỏi - cùng với các nô lệ khác của nhẫn tôi sẵn sàng tuân lệnh ngài cũng như tất cả những ai đeo nhẫn ở tay.”

Sự xuất hiện thật quá bất ngờ đối với Alátđanh trong cơn tuyệt vọng chàng vui mừng đáp: “Hỡi thần, người hãy cứu sống ta một lần nữa bằng cách nói cho ta rõ tòa lâu đài của ta đâu rồi, hoặc là đưa nó trở về ngay chỗ cũ của nó.”

— Điều ngài đòi hỏi không thuộc quyền lực của tôi - thần nhẫn đáp - tôi chỉ là nô lệ của cái nhẫn, ngài hãy hỏi nô lệ của cây đèn.

Alátđanh tiếp:

“Nếu vậy thì ta ra lệnh cho ngươi hãy đưa ta tới nơi có lâu đài của ta, cho dù nó đang ở chốn nào trên mặt đất và hãy đặt ta bên dưới cửa số buồng công chúa Badrunbudua.”

Chàng vừa dứt lời, thần nhẫn đã cắp chàng mang sang châu Phi, đến tòa lâu đài xây dựng giữa một bãi cỏ rộng không xa một thành phố lớn, và đặt chàng đúng ngay vào bên dưới của sổ buồng riêng của công chúa. Tất cả những việc đó chỉ xảy ra trong nháy mắt.

Mặc dù đêm tối mịt, Alátđanh vẫn nhận rõ dinh thự của mình và buồng riêng của công chúa. Nhưng vì đêm đã khá khuya và mọi vật trong lâu đài đều êm ả, chàng lùi ra một ít, đến ngồi dưới một gốc cây. Ở đấy lòng tràn trề hy vọng, suy nghĩ đến sự may mắn hoàn toàn do tình cờ mà có, chàng cảm thấy tâm hồn yên tĩnh hơn rất nhiều kể từ khi bị bắt giải đến trước hoàng đế và sau đó được tạm tha tội chết. Chàng vui mừng hồi lâu với những ý nghĩ ấy; nhưng bởi vì đã năm sáu ngày liền không chợp mắt, buồn ngủ quá không cưỡng được, chàng thiếp đi ngay dưới gốc cây.

Sáng hôm sau, trời vừa rạng, Alátđanh được đánh thức dậy một cách khoan khoái bởi tiếng hót líu lo của muôn ngàn chim chóc ngủ đêm trên cây mà chàng đang nằm dưới gốc và trên các cây cối rậm rịt trong vườn lâu đài. Đưa mắt nhìn tòa nhà tráng lệ, chàng cảm thấy một niềm vui không thể nào tả xiết, tưởng như mình sắp trở lại thành chủ nhân và đồng thời cũng lại là chủ nhân của công chúa Badrunbudua yêu quý. Chàng đứng lên và bước đến gần buồng riêng của công chúa. Chàng đi đi lại lại một lúc bên dưới cửa sổ, chờ cho trong nhà sáng hẳn và có người nhìn thấy chàng. Trong khi chờ đợi, chàng cố nghĩ xem do đâu xảy ra điều bất hạnh và sau khi suy đi nghĩ lại kỹ càng, chàng không chút nghi ngờ gì nữa, bao nhiêu điều không may xảy ra chỉ vì chàng đã xa rời cây đèn. Chàng tự trách mình hờ hững và sơ xuất, đáng ra không nên xa rời cây đèn bất cứ một lúc nào. Điều làm cho chàng băn khoăn hơn nữa là không biết ai là kẻ ghen ghét hạnh phúc của mình. Hẳn chàng đã hiểu ra ngay nếu biết lúc này đây chàng và tòa lâu đài đang ở trên đất Phi châu; song thần nhẫn không hề nói chàng rõ điều đó, và chính chàng cũng không hỏi. Chỉ cần nhắc đến hai tiếng châu Phi thôi đã đủ để gợi lên trong ký ức Alátđanh lão phù thủy người Phi, kẻ thù không đợi trời chung với chàng.

Công chúa Badrunbudua, từ khi bị lão phù thủy dùng ma thuật bắt cóc đưa sang châu Phi, sáng nào cũng thức dậy sớm hơn thường lệ. Cho đến lúc bấy giờ, ngày nào nàng cũng phải gặp mặt lão, bởi vì lão là chủ nhân tòa lâu đài; song lần nào nàng cũng đối xử với lão rất tàn tệ đến nỗi lão chưa dám đến ở lại hẳn trong lâu đài. Sáng hôm ấy, nàng vừa mặc áo xong thì một ả nô tì nhìn qua bức mành che cửa sổ, nhìn thấy Alátđanh; vội vàng chạy đến báo cho nàng biết. Công chúa không dám tin là thật, lật đật đến bên cửa sổ và cũng nhìn thấy Alátđanh. Nàng vén bức mành. Nghe tiếng động Alátđanh ngước mắt, nhận ra nàng và chào nàng với một vẻ mừng vui đến cực độ. Công chúa nói: “Để khỏi mất thì giờ sẽ có người xuống mở cánh cửa bí mật, chàng hãy vào và lên đây.”, nói xong hạ bức mành xuống.

Cái cửa bí mật ở ngay phía dưới buồng của công chúa; cửa mở Alátđanh bước lên buồng nàng. Không thể nào diễn tả hết nỗi mừng của đôi vợ chồng tưởng đã vĩnh viễn biệt ly, nay lại được tái ngộ. Họ ôm hôn nhau nhiều lần và bằng nhiều cử chỉ tỏ rõ tình cảm nồng nàn sau thời gian xa cách đáng buồn và thật bất ngờ. Sau những cái hôn đầm đìa nước mắt họ ngồi xuống và Alátđanh bắt đầu nói: “Công chúa ơi, trước khi nói đến chuyện gì khác, nàng hãy vì lợi ích của nàng, của phụ vương tôn kính và lợi ích của riêng tôi, mà xin cho biết cây đèn cũ tôi để trên đầu cột trong phòng khách có hai mươi bốn cửa sổ trước khi đi săn, nay ra sao rồi.”

— Chàng thân yêu ơi - công chúa đáp - em đã ngờ ngợ rằng tai họa chung xảy đến cho hai ta là từ cây đèn ấy, và điều làm cho em buồn khổ là chính tự em gây nên tai họa.

— Xin nàng chớ tự trách mình, gây nên mọi việc là tại tôi, lẽ ra tôi phải giữ gìn cây đèn cẩn thận hơn nữa thì mới phải. Thôi chúng ta hãy chỉ nghĩ tới cách bù đắp sự mất mát ấy, và vì vậy xin nàng hãy vui lòng kể cho tôi nghe sự việc đã xảy ra như thế nào, và cây đèn hiện rơi vào tay ai.

Công chúa Badrunbudua liền kể cho Alátđanh nghe đầu đuôi câu chuyện từ khi đổi cây đèn cũ lấy cây đèn mới - mà nàng sai mang đến cho chàng xem - cho đến đêm tiếp sau đó, nàng cảm thấy tòa lâu đài bị chuyển đi, rồi buổi sáng thức dậy thấy mình đã ở giữa châu Phi, mảnh đất xa lạ, mà sở dĩ nàng biết được là do chính miệng tên lừa bịp ấy nói ra sau khi đã dùng thuật yêu phép quỷ chuyển dịch tòa nhà.

Alátđanh ngắt lời nàng:

“Công chúa ơi, tôi hiểu ngay tên phản phúc ấy là ai khi nàng cho biết chúng ta đang ở trên đất Phi châu. Hắn là tên gian trá nhất trần đời. Nhưng bây giờ không phải là lúc là nơi kể lại cho nàng nghe chi tiết hơn về những việc làm độc ác của hắn. Tôi chỉ xin nàng cho biết hắn đã làm gì cây đèn, và hiện nay cây đèn để ở đâu.”

— Nó gói ghém rất cẩn thận và luôn luôn dắt trong người - công chúa đáp - em có thể quả quyết như vậy bởi vì hắn đã từng lấy từ trong người hắn ra và mở gói ngay trước mặt em.

Alátđanh liền bảo: “Công chúa ơi, xin nàng chớ phiền lòng sao tôi hỏi chi nhiều cho nàng thêm mệt; nhưng việc này rất hệ trọng với nàng cũng như đối với tôi. Điều đặc biệt quan trọng mà tôi muốn biết là tên độc ác và gian trá ấy đối xử với nàng thế nào.”

— Từ hôm em đến đây, mỗi ngày hắn ta chỉ đến gặp em một lần, và em tin chắc là vì không hài lòng về những chuyến viếng thăm ấy cho nên hắn không quấy rầy em nhiều hơn nữa. Lần nào hắn ta cũng chỉ nói đi nói lại với em mỗi một chuyện là thôi đừng gắn bó với chàng nữa mà nên lấy hắn làm chồng. Hắn muốn là cho em tin rằng không còn hy vọng gặp lại chàng, rằng chàng không còn nữa, phụ vương em đã sai hành quyết chàng rồi. Để thanh minh, hắn nói thêm, chàng là một người bội nghĩa, mọi phú quý vinh hoa của chàng chẳng qua đều nhờ hắn, hắn còn nói nhiều chuyện khác nữa mà em đều để ngoài tai. Lần nào hắn cũng buộc phải ra về không hài lòng gì hơn lúc đến bởi vì chỉ nhận được ở em những lời khóc lóc thở than. Tuy nhiên em cũng biết là hắn chờ cho em khuây khỏa bớt những nỗi đau buồn sâu sắc nhất, may ra sẽ thay đổi ý kiến, sau đó nếu em còn cứ khăng khăng cự tuyệt hắn sẽ dùng đến lối vũ phu. Nhưng, hỡi chàng thân yêu, chàng tới được đây làm cho mọi nỗi lo âu của em tan biến hết.

— Công chúa ơi - Alátđanh ngắt lời - nàng nghĩ như vậy là rất tốt và ta đã tìm ra được cách sử trí kẻ thù của nàng và cũng là của ta. Nhưng để thực hiện được việc đó, ta cần phải lên tỉnh. Đến trưa ta sẽ quay lại, lúc ấy sẽ nói cho nàng rõ ý định của ta và những việc nàng cần làm để cho ý định ấy đạt kết quả. Song cũng xin nói trước để nàng khỏi ngạc nhiên là ta sẽ trở về trong một bộ quần áo khác; nàng hãy truyền để có người mở cánh cửa bí mật ngay cho ta khi nghe tiếng gõ.

Công chúa hứa với chàng là sẽ có người túc trực, sẵn sàng mở cửa ngay cho chàng.

Alátđanh rời buồng riêng của công chúa vẫn bằng cái cửa ngách ấy; ra ngoài đường đưa mắt nhìn quanh, chàng trông thấy một nông dân đang đi ra đồng.

Người nông dân ở phía bên kia tòa lâu đài và đi cũng khá xa, Alátđanh rảo bước đuổi theo. Đuổi kịp, chàng đề nghị người đó đổi áo và nói tha thiết đến nỗi anh ta nhận lời. Hai người ghé vào thay áo ở một bụi rậm rồi chia tay. Alátđanh trở về thành phố. Chàng đi vào phố chính thẳng đến cổng thành, rồi rẽ qua những đường phố đông đúc nhất tới một nơi có những phố phường riêng của mỗi loại nhà buôn và thợ thủ công. Đến phố hàng thuốc, chàng vào cửa hiệu to nhất, có nhiều mặt hàng nhất, hỏi chủ hiệu có bán một loại bột nọ hay không.

Người chủ hiệu thấy Alátđanh ăn mặc xoàng xĩnh tưởng chàng nghèo, e không đủ tiền trả đáp rằng có nhưng cũng khá đắt đấy! Biết gã cho là mình nghèo. Alátđanh rút túi tiền ra cho gã xem tiền vàng rồi hỏi mua nửa cân loại bột ấy. Chủ hiệu cân xong, gói lại trao cho Alátđanh và đòi giá một đồng vàng. Alátđanh đặt đồng tiền vào tay lão rồi chỉ nán lại trong thành phố một chốc lát vừa vặn để ăn qua loa một thức gì đó rồi trở về ngay dinh cơ của mình. Đến cánh cửa bí mật chàng không phải đợi lâu có người mở ngay, và chàng đi thẳng lên buồng riêng của công chúa: “Nàng ơi, vì căm ghét tên cưỡng đoạt ấy, chắc nàng sẽ không lấy gì làm vui mà thực hiện điều ta khuyên đây. Nhưng cho phép ta được nói thật; giờ đây nàng phải giấu giếm tình cảm thật của mình, thậm chí phải nén lòng mà làm, nếu nàng muốn thoát khỏi bàn tay vũ phu của hắn, để cho phụ vương của nàng và cũng là chúa tể của ta sung sướng được gặp lại nàng.

— Nếu nàng sẵn lòng nghe lời ta - Alátđanh nói tiếp - thì ngay từ bây giờ nàng hãy lấy bộ quần áo đẹp nhất ra mặc, rồi lúc nào lão phù thủy người Phi đến, nàng hãy cố gắng tiếp đãi cho thật nồng nhiệt, một cách tự nhiên, thoải mái, nét mặt thật hân hoan, để cho dù có thoáng lộ đôi chút buồn phiền lão cũng tin rằng với thời gian rồi nó sẽ tiêu tan. Trong câu chuyện, nàng hãy làm cho lão thấy rằng nàng đang cố gắng quên ta, và để cho lão càng tin chắc vào lòng thành thực của nàng, hãy mời lão đến cùng ăn tối và nói thêm: nàng sẽ rất vui thích được thưởng thức loại rượu ngon nhất của quê hương lão. Chắc chắn lão sẽ tạm biệt nàng để đi lấy rượu. Thế là trong thời gian chờ lão quay lại, khi bàn tiệc đã bày ra, nàng hãy bỏ gói bột này vào một chiếc ly giống hệt như chiếc nàng vẫn thường dùng, rồi dặn trước con hầu bảo khi nào nàng ra một dấu hiệu đã giao hẹn trước với nó, thì hãy rót đầy rượu vào ly và mang đến cho nàng, chú ý không được để lẫn. Khi lão phù thủy trở lại và nàng cùng với lão đã ngồi vào bàn ăn uống mấy lần tùy nàng xét định, lúc ấy nàng sẽ gọi cho mang ly rượu có pha bột ra và đánh đổi ly rượu của nàng lấy ly của lão. Lão ta sẽ không dám từ chối một đặc ân lớn như vậy đâu. Lão sẽ uống kỳ cạn không sót một giọt và ly rượu vừa cạn, lão sẽ ngã vật ra ngay. Nếu nàng ghê không dám uống ly rượu của lão thì hãy làm bộ giả vờ như uống cũng được chẳng có gì phải sợ; tác dụng của thuốc nhanh đến nỗi lão ta không kịp suy nghĩ xem nàng có uống thật hay không.

Alátđanh vừa dứt lời, công chúa nói: “Xin thú thật là em phải hết sức dằn lòng mới có thể tiếp đãi lão phù thủy theo cách chàng dặn mà chính em cũng thấy là cần. Nhưng với một kẻ thù độc ác như hắn còn có cách nào khác hơn? Vậy nên em sẽ làm tất cả những gì chàng bảo, bởi vì sự yên vui của em cũng như của chàng đều tùy thuộc vào đấy.”

Bàn bạc xong đâu vào đấy với công chúa, Alátđanh cáo từ, ra ẩn náu nơi gần lâu đài cho đến tối mới trở lại cạnh cái cửa bí mật.

Công chúa Badrunbudua, từ ngày phải xa cách không riêng Alátđanh, người chồng thân thương mà nàng yêu tha thiết từ khi mới gặp và sau đó vẫn tiếp tục yêu - xuất phát từ đáy lòng hơn là vì nghĩa vụ - mà còn phải xa cách vua cha nàng rất yêu quý và cũng rất yêu quý nàng hoàn toàn không một lúc nào nghĩ tới chuyện trang điểm. Có thể nói nàng hầu như không đoái hoài tới lược giương, giống như thói quen của nữ giới, đặc biệt từ sau lần đầu tiên lão phù thủy châu Phi đến gặp nàng và bị các nữ tì nhận ra và cho nàng hay chính lão là kẻ đã mang đèn mới đến đổi lấy chiếc đèn cũ; nàng ghê tởm lão vì sự đảo điên ghê gớm ấy. Nhưng đây là một dịp để trả thù một cách xứng đáng, mà chính nàng cũng không hề dám ước mơ, cho nên nàng quyết định làm theo lời Alátđanh. Bởi vậy, chàng vừa đi khỏi, nàng bắt đầu trang điểm, nàng sai bọn con hầu chải tóc vấn khăn thế nào cho đẹp nhất, rồi mặc bộ quần áo sang trọng nhất, thích hợp nhất với ý nghĩ của mình. Chiếc thắt lưng nàng thắt toàn bằng vàng lại nạm những viên kin cương to nhất, đều nhất, đi đôi với cái thắt lưng ấy nàng đeo một chuỗi hạt chỉ gồm mười ba viên ngọc, sáu viên mỗi bên đều cân xứng với viên chính giữa cực to, cực quý, đến nỗi những hoàng hậu và vương phi lớn nhất nếu có được một chuỗi gồm những hạt ngọc chỉ to bằng hai viên bé nhất của công chúa thôi cũng đủ lấy làm hạnh phúc lắm rồi. Các vòng tay nạm lẫn kim cương và hồng ngọc, cũng đều quý giá và cân xứng tuyệt vời với chiếc thắt lưng và chuỗi hạt.

Ăn mặc điểm trang xong đâu vào đấy, công chúa Badrunbudua soi gương, hỏi ý kiến những người hầu về toàn bộ bộ cánh của mình, và sau khi thấy không còn sót một thứ gì không làm cho lão phù thủy điên cuồng mê mẩn, nàng ngồi xuống chiếc sập chờ lão đến.

Lão phù thủy quả đến đúng giờ thường lệ. Ngồi trong phòng khách hai mươi bốn của sổ, vừa trông thấy lão bước vào công chúa đã vội đứng lên, xiêm y rực rỡ, nhan sắc tuyệt trần, và đưa tay chỉ chỗ danh dự mời lão ngồi rồi đến cùng ngồi bên cạnh lão - đây là một cử chỉ lịch thiệp đặc biệt nàng chưa hề đối xử với lão bao giờ.

Choáng váng trước nhan sắc lộng lẫy của công chúa cũng như trước bao ngọc ngà châu báu mà nàng điểm trang, lão phù thủy cực kỳ kinh ngạc: Phong thái đường bệ và vẻ yêu kiều đặc biệt của nàng khi đón tiếp lão ngược hẳn với thái độ cự tuyệt của nàng từ trước tới nay mỗi lần lão đến, làm lão đâm ra bối rối. Thoạt tiên lão muốn ngồi vào một góc sập; nhưng công chúa không chịu an tọa chừng nào lão còn chưa ngồi vào nơi nàng muốn, lão đành vâng lời.

Khi lão phù thủy đã ngồi yên chỗ, công chúa muốn giúp lão thoát khỏi cơn bối rối liền đưa mắt nhìn lão với cái nhìn cố ý là cho lão thầm hiểu đối với nàng lão không còn khả ố như những lần gặp trước, rồi cất lời: “Có lẽ ngài lấy làm lạ sao hôm nay thái độ của em khác với mọi lần trước gặp ngài, nhưng ngài sẽ hiểu rõ một khi biết rằng bản tính em không thích sầu não, nhớ nhung, buồn phiền, lo lắng, việc gì đã qua rồi thì em cố hết sức để không nghĩ ngợi đến nữa. Em đã suy nghĩ nhiều những điều ngài nói về số phận của Alátđanh; và em biết tính vua cha em lắm cho nên em cũng tin như ngài rằng chàng khó thoát khỏi búa rìu sấm sét của cha em. Đã thế thì dù em có cố tình than khóc suốt cả đời, nước mắt của em vẫn không thể nào làm cho chàng sống lại được. Chính vì vậy mà sau khi đã đền đáp nghĩa chàng cho đến khi vĩnh quyết đúng với đạo vợ chồng, em thấy rằng phải tìm cách để tự mình khuây khỏa. Đó chính là nguyên nhân đưa đến sự thay đổi mà ngài trông thấy ở em hôm nay. Em đã quyết sẽ thôi không buồn nữa, và để giải hẳn nỗi sầu này, em xin mời ngài dự cơm tối với em. Tin chắc ngài sẽ không từ chối em đã truyền cho gia nhân bầy tiệc. Nhưng bởi vì nhà chỉ có rượu Trung Quốc mà em lại đang ở trên đất châu Phi, em nẩy ra ý muốn được thưởng thức rượu đặc sản của địa phương, và em tin rằng nếu có thì ngài hẳn có thể cho tìm những thứ nào ngon nhất.

Lão phù thủy người Phi vẫn nghĩ rằng không thể nào mau chóng và dễ dàng được công chúa Badrunbudua đối xử thân tình đến thế liền đáp là lão không tìm được lời lẽ nào xứng đáng để nói lên sự cảm kích trước lòng tốt của nàng. Và để tránh phải kéo dài một câu chuyện mà có lẽ lão sẽ không biết cách nào đối đáp, lão vội quay sang nói về rượu châu Phi mà nàng vừa nhắc tới. Lão nói rằng trong tất cả những ưu thế mà châu Phi có thể tự hào, sản xuất rượu ngon là một trong những ưu thế chính nhất, đặc biệt tại vùng nàng đang ở đây; rằng lão có một loại rượu cất đã bẩy năm nay chưa hề đụng đến, dù không dám nói quá lời, đó là loại rượu ngon hơn tất cả mọi loại rượu tuyệt vời trên thế gian.

“Nếu công chúa vui lòng cho phép - lão nói tiếp - tôi sẽ đi lấy hai chai và trở lại ngay tức khắc.”

— Em không dám phiền ngài, có lẽ ngài nên sai một người nào đi lấy thì hơn.

— Tôi phải thân hành đi - lão phù thủy nói - không một ai ngoài tôi biết chìa khóa kho nằm ở đâu, và cũng không một ai ngoài tôi ra biết cách mở khóa.

— Nếu quả như vậy thì xin ngài hãy đi đi, và xin trở lại nhanh nhanh cho. Ngài càng đi lâu, em càng sốt ruột, xin ngài nhớ cho rằng ngài trở lại lúc nào chúng ta vào tiệc ngay lúc ấy.

Lòng tràn trề hy vọng về cái hạnh phúc lão không ngờ, lão phù thủy người Phi không phải chạy mà là bay đi lấy thứ rượu cất đã bảy năm của lão và trở lại khá nhanh. Công chúa cũng thừa biết lão sẽ quay trở lại ngay, cho nên đã tự tay bỏ gói thuốc bột Alátđanh đưa cho vào một cái ly nàng vừa mới dùng và để riêng ra một chỗ. Nàng và lão phù thủy ngồi vào bàn ăn, mặt đối mặt và nàng cố tình để cho lão ngồi quay lưng về phía tủ rượu. Vừa mời lão ăn những món ngon nhất công chúa vừa bảo: “Nếu ngài muốn, em sẽ truyền cho cử nhạc và ca hát; song bởi vì chỉ có hai ta em nghĩ rằng chúng ta nói chuyện với nhau có lẽ thích hơn.” Lão phù thủy cho rằng công chúa nghĩ như vậy thật là một đặc ân nữa đối với lão.

Ăn được mấy miếng công chúa sai rót rượu. Nàng nâng cốc chúc sức khỏe lão phù thủy; và cạn chén xong nàng nói: “Ngài khen loại rượu này là phải lắm; chưa bao giờ em được uống thứ rượu tuyệt diệu thế này.”

Sau khi tiếp tục ăn và uống vài ba tuần rượu nữa, thấy lão phù thủy đã thật sự mê mẩn vì thái độ lịch sự và cách thù tiếp ân cần của mình, công chúa liền ra hiệu cho ả nô tì đang tiếp rượu, vừa lớn tiếng sai ả rót đầy ly của nàng và ly của khách. Kẻ hầu dâng rượu. Khi lão phù thủy và nàng mỗi người đã cầm một ly, nàng nói: “Em không hiểu theo phong tục ở quý quốc, khi đã thật sự yêu nhau và cùng uống rượu với nhau như hai ta đây, thì người ta xử sự thế nào. Còn ở Trung Quốc quê em, đôi uyên ương cùng nhau đổi chén và như vậy là uống để chúc mừng sức khỏe của nhau.” Vừa nói nàng vừa nâng ly rượu của mình đưa cho lão đồng thời đưa tay kia ra chờ đón ly rượu lão trao.

Lão phù thủy người Phi vội vàng đổi ly rượu, lão càng chắc mẩm đây là dấu hiệu rõ ràng chứng tỏ lão đã hoàn toàn chinh phục được trái tim công chúa, và ý nghĩ đó càng làm cho lão sướng rơn. Trước khi cạn chén lão nói, ly rượu cầm ở tay: “Thưa công chúa, người châu Phi chúng tôi quả là chưa được tinh tế bằng người Trung Quốc trong các chuyện yêu đương, và trong khi tiếp thu một bài học chưa từng được biết, tôi cũng hiểu thêm là tôi thật thấm thía sâu sắc đặc ân của nàng. Công chúa yêu kiều ơi, tôi sẽ không bao giờ quên rằng, uống rượu trong ly của nàng kẻ này tìm lại được cuộc sống tưởng đã tuyệt vọng nếu nàng cứ đối xử với tôi như trước đây.”

Công chúa Badrunbudua đã chán ngấy những lời tán tỉnh tràng giang đại hải của lão phù thủy, liền ngắt lời: “Mời ngài hãy cạn chén, rồi sẽ nói tiếp những lời ngài muốn dạy bảo em.”

Vừa nói nàng vừa đưa ly rượu lên miệng và chỉ chạm đầu môi vào, trong lúc lão phù thủy để tỏ ra nhanh nhẩu đã nốc cạn một hơi cho đến giọt cuối cùng. Uống xong lão hơi ngửa đầu về sau để tỏ ra mình đã cạn chén, và đứng sững một lúc như vậy cho đến khi công chúa, ly rượu vẫn chạm ở đầu môi, trông thấy đôi mắt lão trợn trừng và thân hình lão ngã vật ra bất tỉnh nhân sự.

Công chúa không cần truyền lệnh mở cánh cửa bí mật cho Alátđanh. Những người hầu của nàng được mật báo từ trước đã rải ra từng quãng một từ phòng khách xuống tận dưới chân cầu thang thành thử lão vừa lăn kềnh xuống thì cánh cửa cũng vừa mở ra gần như ngay tức khắc.

Alátđanh đi lên và bước vào phòng khách. Chàng ôm hôn công chúa vừa đứng dậy định ra ra đón chàng. Thấy nàng tỏ ý vui mừng chàng nói: “Công chúa ơi, bây giờ chưa phải lúc; xin nàng vui lòng trở về buồng riêng và ra lệnh cho mọi người đi ra ngoài, trong khi tôi làm cái việc đưa nàng trở về Trung Quốc cũng nhanh chóng như lúc nàng bị đưa đến đây.”

Đúng như vậy, khi công chúa cùng với những người hầu và hoạn nô đi ra ngoài. Alátđanh đóng cửa lại, đến gần xác lão phù thủy nằm chết thẳng cẳng, mở khuy áo lão và lấy ra cây đèn được gói ghém cẩn thận đúng như công chúa đã chú ý. Chàng mở gói và miết vào đèn. Lập tức thần đèn hiện lên với lời chào hỏi thường lệ. Alátđanh bảo: “Ta gọi ngươi đến đây để nhân danh cây đèn chủ của ngươi mà ngươi trông thấy đây, ra lệnh cho ngươi ngay tức khắc hãy đưa tòa lâu đài này trả về đúng chỗ cũ của nó bên Trung Quốc.” Thần đèn khẽ cúi đầu tỏ lý tuân lệnh và biến mất. Quả nhiên việc di chuyển diễn ra; và mọi người chỉ cảm thấy hai lần bị lay động nhẹ một lần lúc tòa lâu đài được nhấc bổng lên từ một nơi bên châu Phi và một lần khi nó được đặt xuống đất Trung Quốc, đối diện với hoàng cung; hai lần lay động cách nhau một thời gian rất ngắn.

Alátđanh đi xuống buồng riêng của công chúa, ôm hôn nàng và nói: “Công chúa ơi, ta có thể quả quyết với nàng rằng niềm vui của nàng và của ta sáng sớm mai sẽ trọn vẹn.” Vì công chúa chưa ăn xong và Alátđanh thì đang đói, nàng liền sai mang từ phòng khách hai mươi bốn cửa sổ xuống những món ăn vừa dọn ra đấy và hầu như chưa ai động vào. Hai vợ chồng cùng ăn và uống thứ rượu quý lâu năm của lão phù thủy; sau đó chuyện trò vui vẻ rồi lui về buồng riêng.

Từ khi lâu đài Alátđanh biến mất và công chúa Badrunbudua bị bắt cóc, hoàng đế vua cha của nàng tưởng đã mất hẳn con buồn không thể nào tả xiết. Hầu như ngày cũng như đêm vua không chợp mắt; và đáng lẽ tránh những thứ gì có thể gợi buồn, vua lại cố tình tìm những cái đó. Khác với trước kia mỗi ngày vua chỉ đến căn phòng trống vào buổi sáng để ngắm nghía tòa lâu đài cho thỏa thích và không bao giờ lấy làm chán, bây giờ một ngày vua đến đấy nhiều lần, mỗi lần lại khóc lóc và đau khổ hơn nuối tiếc hơn vì không thể nhìn thấy lại cái mình xiết bao ưa thích, vì đã mất đi đứa con yêu quý nhất trên đời. Đúng vào buổi sáng tòa lâu đài của Alátđanh được đưa trả về chỗ cũ, trời vừa rạng đông hoàng đế đã đến căn buồng trống ấy. Lòng quá sầu não, lúc bước vào vua chỉ đưa đôi mắt buồn bã nhìn về phía quảng trường, ngỡ là chỉ nhìn thấy cảnh trống trải như mọi bận. Nhưng khi nhìn thấy khoảng trống ấy đã có vật gì che lấp, thoạt tiên vua tưởng rằng đấy là do sương mù tạo nên. Vua nhìn chăm chú hơn và nhận ra đấy là dinh cơ của Alátđanh mà vua biết quá rõ không thể nào nhầm lẫn được. Thế là, hết buồn phiền sầu não, lòng rạng rỡ mừng vui, vua rảo bước trở về buồng riêng và truyền lệnh thắng yên cương mang ngựa lại ngay cho mình. Ngựa được đưa đến, vua nhảy lên đi ngay mà vẫn cảm thấy sao chậm đến được tới dinh Alátđanh thế!

Đã đoán được điều sẽ xảy ra. Alátđanh thức dậy từ lúc tảng sáng. Vừa mặc xong bộ quần áo sang trọng nhất, chàng lên phòng khách hai mươi bốn cửa sổ, thì vừa trông thấy hoàng đế đang đi ngựa tới. Chàng xuống thang, vừa kịp đón vua ở ngay chân cầu thang lớn và đỡ vua xuống ngựa. Vua nói: “Alátđanh, ta chỉ có thể nói chuyện với ngươi sau khi ta trông thấy và ôm hôn con gái ta.”

Alátđanh dẫn vua tới buồng riêng của công chúa Badrunbudua. Công chúa vừa thức dậy đã được Alátđanh nhắc là nên nhớ nàng không còn trên đất phi châu mà ở Trung Quốc, ngay trong kinh thành của phụ vương mình, bên cạnh cung điện của người; lúc ấy nàng cũng vừa mặc áo xong. Hoàng đế ôm hôn con gái nhiều lần, mặt đầm đìa nước mắt mắt mừng vui và công chúa cũng không sao biểu lộ hết lòng hân hoan được gặp lại cha.

Hoàng đế một lúc lâu không tài nào mở miệng nói lên lời để tỏ cho con gái biết mình xúc động xiết bao được trông thấy nàng sau khi đã bao lần than khóc tưởng nàng chắc chắn không còn sống nữa. Công chúa về phần mình cũng khóc như mưa vì mừng được gặp lại cha.

Cuối cùng vua nói nên lời: “Con ơi, cha muốn tin rằng vì vui mừng được gặp cha cho nên con có vẻ không thay đổi nhiều, như thể đã không xảy ra việc gì đáng bực. Tuy nhiên, cha tin chắc con đã phải đau khổ nhiều. Không thể nào bị chuyển đi cùng với cả tòa lâu đài, đột ngột như đã từng xảy ra với con, mà không phải hoảng hốt và lo âu ghê gớm. Cha muốn con hãy thuật lại cho cha nghe mọi việc và không che giấu một điều gì.”

Công chúa lấy làm vui lòng được trình bày rõ ràng điều vua cha muốn biết: “Tâu bệ hạ - nàng đáp - nếu con có vẻ không thay đổi mấy, ấy là nhờ con bắt đầu thở được từ sáng sớm hôm qua khi trông thấy Alátđanh người chồng thân yêu và người giải thoát cho con, mà con vẫn khóc than cầm bằng như đã mất rồi, và chính niềm hạnh phúc được ôm hôn cha hôm nay đã làm cho con gần lại sức hoàn toàn như trước. Tuy nhiên, tất cả mọi nỗi đau khổ của con thật ra chỉ tại con buộc phải xa lìa vua cha và người chồng thân yêu của con, con không chỉ thương nhớ chàng mà còn e chàng phải chịu oai sấm sét mặc dù vô tội. Con không phải khổ nhiều vì tội hỗn xược của tên đã bắt cóc con, hắn chỉ nói những điều con không thích. Con có cách ngăn không cho hắn nói. Ngoài ra con cũng chẳng bị bó buộc gì hơn lúc này đây. Còn về việc con bị bắt cóc Alátđanh hoàn toàn không can dự; chính con đã gây nên tuy rằng không phải tại lòng con muốn thế.”

Để cho hoàng đế tin chắc những lời vừa nói là đúng sự thật, công chúa kể lại chi tiết từ việc lão phù thủy cải trang làm người đi buôn đổi đèn mới lấy đèn cũ; việc nàng vì không rõ bí mật và tầm quan trọng của cây đèn thần cho nên sai mang ra đổi lấy đèn mới cho vui, việc phải chuyển sang châu Phi cùng với lão phù thủy, lão này sau khi thành công trong việc làm táo bạo ấy, lần đầu tiên đến gặp nàng và đòi nàng lấy lão thì bị hai người hầu gái và viên hoạn nô đã mang cây đèn xuống đổi nhận diện; cho đến cảnh đầy đọa nàng phải chịu đựng mãi tới khi Alátđanh đến; cách thức hai vợ chồng cùng bàn bạc và thực hiện để đoạt lại cây đèn lão phù thủy mang trong người; và hai vợ chồng đặc biệt là nàng đã thành công như thế nào qua việc giả vờ ân cần với lão, mời lão ăn cơm tối với mình để rồi đánh tráo ly rượu: “Còn những gì xảy ra sau đó, con xin nhường lời để Alátđanh tâu với cha” - nàng nói tiếp.

Alátđanh chẳng có gì nhiều để kể cho vua nghe. Chàng nói: “Khi cánh cửa bí mật mở ra con lên tới phòng khách khách hai mươi bốn cửa sổ, đã thấy tên phản trắc bị thuốc độc ngấm vào nằm chết trên sập và vì không tiện để công chúa ở lại đấy lâu hơn, con đã mời nàng cùng với bọn hầu gái và hoạn nô xuống buồng riêng. Con ở lại một mình và sau khi lấy cây đèn trong người lão phù thủy, con lại dùng cái bí quyết lão ta đã dùng để cưỡng đoạt tòa lâu đài cùng công chúa. Con sai chuyển tòa lâu đài trả về chỗ cũ, và được vinh hạnh đưa công chúa về với bệ hạ như ý nguyện của nàng. Con không dám mời bệ hạ, nhưng nếu người vui lòng quá bộ lên phòng khách, người sẽ trông thấy lão phù thủy bị trừng trị đáng với tội trạng của lão.”

Để hoàn toàn nắm chắc sự thật, hoàng đế đứng dậy, đi lên phòng khách; và khi trông thấy lão phù thủy người Phi nằm chết, mặt nhợt nhạt vì ngấm thuốc độc, vua ôm hôn Alátđanh rất âu yếm và nói với chàng: “Con ơi, xin con chớ để bụng về những cách cha đối xử với con; tình phụ tử buộc cha phải làm như vậy, con hãy tha thứ cho cha những việc làm hơi quá đáng.”

— Tâu bệ hạ, con hoàn toàn không có điều gì dám phàn nàn về cách xử sự của bệ hạ. Ngài làm như vậy cũng phải thôi. Chính lão phù thủy, tên súc sinh, kẻ đốn mạt ấy mới là nguyên nhân duy nhất làm cho con bị thất sủng. Bao giờ bệ hạ rỗi rãi con sẽ xin kể lại hầu ngài một chuyện độc ác khác của lão đối với con, còn hơn chuyện vừa rồi, mà con thoát được đặc biệt nhờ ơn cao Thượng đế.

— Ta sẽ dành riêng một buổi cho chuyện đó, và cũng gần đây thôi - vua đáp - Giờ đây chúng ta hãy nghĩ tới chuyện mừng vui; con hãy cho dọn cái vật gớm ghiếc kia đi.

Alátđanh sai mang xác lão phù thủy đi, và truyền đưa vứt ở bãi rác cho diều tha quạ mổ. Trong thời gian ấy hoàng đế ra lệnh nổi tiếng chiêng đàn sáo báo tin vui chung, và cho ban bố hội lớn kéo dài mười ngày để mừng công chúa và phò mã trở về bình yên cùng với tòa lâu đài của họ.

Lần thứ hai, Alátđanh thoát được một cơn hoạn nạn, gần như khó tránh khỏi thiệt mạng. Nhưng đây cũng chưa phải là lần cuối cùng. Chàng còn phải lâm nạn một lần thứ ba nữa.

Số là lão phù thủy người Phi có một đứa em ruột, không những pháp thuật cao cường không kém lão mà tính tình độc ác và mánh khóe hại người lại còn hơn đứt lão. Vì không phải lúc nào chúng cũng ở cùng với nhau trong một thành phố, và thường là khi tên này ở xứ đông thì lão kia ở xứ đoài, cho nên năm nào chúng cũng không quên dùng phép bấm độn để biết tên kia hiện đang ở nơi nào trên trái đất, tình cảnh ra làm sao và có cần cứu giúp lần nhau hay không.

Ít lâu sau khi lão phù thủy bỏ mạng trong mưu đồ phá hoại hạnh phúc của Alátđanh, tên em trai của lão lúc bất giờ đang ở một xứ rất xa xôi nên không có mặt tại châu Phi. Từ một năm nay không biết tin tức ông anh, hắn muốn tìm hiểu xem anh hiện đang ở nơi nào trên trái đất, có khỏe mạnh không và đang làm gì. Hắn mang các thứ đồ nghề ra, tính tính toán toán. Gieo quẻ đầu, hắn biết ông anh không còn sống trên đời này nữa, gieo quẻ thứ hai, hắn biết ông anh đã bị đầu độc và chết bất đắc kỳ tử; gieo quẻ thứ ba, hắn biết việc ấy xảy ra bên Trung Quốc; gieo quẻ nữa hắn biết là đúng vào chỗ nọ trong kinh thành nước này; và cuối cùng biết được lão ta bị đầu độc bởi một con người xuất thân hàn vi vừa lấy được công chúa con vua làm vợ.

Sau khi đã bằng cách đó, biết được số phận đáng buồn của ông anh rồi, hắn không để mất thời giờ khóc lóc thở than, vì có làm như vậy cũng chẳng khiến cho anh sống lại được. Quyết trả thù cho anh, hắn lập tức lấy ngựa lên đường sang Trung Quốc. Đi một mạch qua hết đồng bằng, núi non và sa mạc, hắn không dừng chân ở một nơi nào, chịu đựng không biết bao gian nan khổ ải. Cuối cùng hắn đến được đất Trung Quốc, rồi ít lâu sau vào tới kinh thành, đúng như quẻ độn của hắn đã cho biết. Chắc chắn là không nhầm lẫn hắn dừng lại và tìm chỗ trọ.

Ngày hôm sau, lão phù thủy đi dạo ra phố không phải để ngắm cảnh đẹp - hắn cũng chẳng thiết gì đến danh lam thắng cảnh - mà để bắt đầu tìm cách thực hiện mưu đồ độc địa của mình. Hắn đi đến những nơi đông đúc nhất và lắng tai nghe người ta đàm đạo. Tại một nơi có đủ các trò chơi giải trí, những người này thì vui chơi, những người kia thì nói chuyện với nhau về nhân tình thế thái hoặc về công việc làm ăn, hắn nghe người ta bàn tán về một người đàn bà sống ẩn dật tên là Phatim có phép thuật nhiệm mầu, đức độ vô song có thể làm nên những điều kỳ diệu nữa là khác. Nghĩ rằng bà này có thể có ích ít nhiều cho mưu đồ của mình, hắn gọi một người đang nói chuyện ra riêng một nơi và yêu cầu, vui lòng nói rõ hơn cho hắn nghe người đàn bà thánh ấy là ai và bà ta làm nên những phép mầu như ra sao.

— Thế nào! bác chưa bao giờ trông thấy hoặc nghe nói đến bà ấy ư? Cả thành phố này đều ngưỡng mộ sự chân tu khổ hạnh và tấm gương đạo đức của bà. Trừ ngày thứ hai và thứ sáu, bà không ra khỏi cái am nhỏ của mình, còn những ngày ra phố bà ban không biết bao nhiêu là phép lành; chưa hề một ai khổ sở vì cơn bệnh đau đầu mà không được chữa khỏi nhờ bàn tay bà đặt lên trán.

Lão phù thủy không muốn biết nhiều hơn về chuyện ấy nữa, hắn chỉ hỏi thăm cái am tu của bà ở vào khu nào trong thành phố. Người kia chỉ cho; thế là sau khi trù tính xong âm mưu đen tối của mình, hắn chờ cho đến hôm bà đi làm phúc đầu tiên kể từ khi hắn hỏi dò hắn bám sát cho đến chiều tối lúc bà trở về am. Nhận kỹ địa điểm rồi hắn trở về quán trọ, nơi người ta vẫn đến uống rượu hâm nóng và cũng có thể nghỉ lại; đặc biệt vào những tiết trời nóng nực khi mọi người thích trải chiếu ra đất nằm hơn là ngủ trên giường.

Lão phù thủy sau khi trả cho chủ quán món tiền trọ chẳng đáng bao, đến nửa đêm thức dậy ra khỏi quán và đi thẳng đến cái am của Phatim thánh nữ - khắp kinh thành này mọi người đều gọi bà bằng cái tên ấy. Cửa am chỉ cài then, hắn mở chẳng khó nhọc gì. Hắn nhẹ nhàng đóng cửa lại, đi vào và nhờ ánh trăng nhìn thấy Phatim đang nằm ngủ ngoài trời trên một chiếc chiếu rách và dựa vào am tu. Hắn tiến đến gần rút chiếc dao găm vẫn đeo bên người ra khỏi vỏ rồi đánh thức bà dậy.

Bừng tỉnh, bà Phatim đáng thương rất ngạc nhiên thấy một người đàn ông sắp giết mình. Hắn dí lưỡi dao vào ngực bà, sẵn sàng đâm và dọa: “Nếu mày kêu lên hoặc gây nên một tiếng động nhỏ thì tao giết. Hãy đứng lên, tao bảo gì làm nấy.”

Bà Phatim vẫn mặc áo quần ngoài mà ngủ vừa run vừa đứng dậy. Lão phù thủy nói: “Chớ có sợ, tao chỉ cần chiếc áo của mày, hãy cởi ra đưa đây và mặc áo của tao vào.” Hai bên đổi áo cho nhau. Mặc xong chiếc áo của Phatim vào người hắn bảo bà: “Hãy tô mặt cho ta như mặt mày, làm sao cho giống và không phai mầu.” Thấy bà vẫn còn run; để cho bà vững tay làm công việc hắn truyền lão phù thủy nói: “Đừng sợ nghe ta bảo đây ta thề trước Thượng đế là ta để cho mày sống.” Bà Phatim đưa lão vào trong am, thắp đèn lên rồi lấy một cái lọ đựng một thứ nước gì đó và một cái bút lông, bà phết lên mặt lão và quả quyết là mầu sẽ không phai, mầu da mặt hắn sẽ giống mặt bà như in; bà lại đội lên đầu hắn chiếc khăn của mình, kèm theo một tấm mạng che mặt và bầy cho hắn biết cách dùng để che mặt lúc đi ra phố. Cuối cùng, sau khi quàng vào cổ hắn một chuỗi hạt to trễ xuống tận rốn, bà đặt vào tay hắn chiếc gậy bà vẫn dùng, rồi đưa cho hắn một chiếc gương soi: “Đấy ngài xem, ngài sẽ thấy giống tôi như lột.”

Lão phù thủy thấy vừa ý, nhưng hắn không giữ vẹn lời thề thốt long trọng với bà Phatim hiền hậu. Để người ta khỏi thấy vết máu đâm bằng dao, lão phù thủy bóp cổ bà, rồi khi thấy bà tắt thở, hắn cầm chân kéo xác bà đến cái giếng xây cạnh am và ném xuống đấy.

Sau khi phạm tội ác ghê tởm, lão phù thủy cải trang làm Phatim thánh nữ ngủ lại cho đến hết đêm hôm ấy ở trong am. Sáng hôm sau vào khoảng một hai giờ sáng, mặc dù ngày hôm ấy không phải là ngày thánh nữ thường đi làm phúc, hắn vẫn cứ đi ra, tin chắc rằng chẳng có ai hỏi về việc đó và nếu nhỡ có ai hỏi thì hắn cũng nghĩ sẵn câu trả lời. Bởi vì một trong những việc đầu tiên của hắn khi mới đến kinh thành này là xem cho biết tòa lâu đài của Alátđanh ở đâu, cho nên hắn tìm cách dò đường đến đó.

Vừa trông thấy bà thánh - ai cũng tưởng đấy là thánh nữ thật - mọi người ùn ùn kéo đến vây quanh. Người thì xin bà cầu nguyện cho kẻ thì hôn tay bà, có những người thì hoặc là đang đau đầu hoặc là muốn phòng ngừa bệnh đó, cúi đầu trước mặt lão phù thủy để cho hắn đặt tay lên và lẩm bẩm vài câu trong miệng như thể đọc kinh; hắn bắt chước khéo đến nỗi mọi người đều tin rằng đấy chính là bà thánh thật. Sau khi dừng lại mấy lần để làm vui lòng những người muốn chữa bệnh đau đầu theo cách đó, hắn lần được tới quảng trường trước lâu đài Alátđanh. Người tụ tập càng đông hơn, ai muốn đến gần hắn phải chen lấn ra trò mới vào được đến nơi. Những kẻ khỏe mạnh, nhanh nhẹn nhất chen vai thích cánh mà băng vào, gây nên những điều qua tiếng lại ồn ào vang vọng đến tận phòng khách hai mươi bốn cửa sổ nơi công chúa Badrunbudua đang ngồi.

Nàng hỏi có việc gì ồn ào như vậy, không ai trả lời được nàng liền sai người ra xem rồi vào trình cho rõ. Một người hầu gái không bước ra khỏi phòng khách, chỉ nhìn qua bức mành trở lại thưa rằng tiếng ồn ào ấy là do đám đông đang tụ tập quanh thánh nữ để xin bà chữa bệnh đau đầu bằng cách đặt tay lên trán.

Công chúa từ lâu đã nghe nói nhiều điều tốt lành về thánh nữ nhưng chưa trông thấy bà, tò mò muốn gặp mặt và hỏi chuyện. Cũng như bất cứ lúc nào nàng tỏ ra mong muốn điều gì, viên chỉ huy hoạn nô có mặt ở đấy vội thưa: Nếu công chúa cần, xin cứ truyền bảo, gã sẽ có cách mời bà lên. Công chúa bằng lòng, lập tức gã ra lệnh cho bốn tên hoạn nô, xuống mời bà thánh giả hiệu lên phòng khách.

Khi bọn hoạn nô ra khỏi cổng lâu đài, và mọi người trông thấy chúng đi thẳng về phía lão phù thủy cải trang, thì đám đông giải tán. Lão phù thủy được rảnh rang, thấy các hoạn nô đến, liền tiến lên mấy bước, lòng khấp khởi mừng thầm là mưu đồ của mình đang được thuận chiều. Một hoạn nô bảo hắn: “Thưa thánh nữ, công chúa tôi muốn gặp bà, mời bà hãy đi theo chúng tôi.”

— Công chúa là vinh hạnh cho già quá - bà Phatim giả hiệu đáp - già sẵn sàng tuân lệnh.

Vừa nói hắn vừa theo mấy gã hoạn nô đi vào dinh phò mã.

Khi lão phù thủy náu dưới chiếc áo chân tu để che đậy một tấm lòng quỷ dữ, bước vào phòng khách hai mươi bốn cửa sổ và nhìn thấy công chúa, hắn đọc một thôi kinh kệ và nói những lời dài dòng chúc tụng công chúa phúc lộc an khang, vạn sự như ý. Tiếp đó hắn mang tất cả mồm mép liến láu của một tên chuyên nghề lường gạt và dối trá để lòe công chúa, làm cho nàng tin rằng đây quả là một đấng đại đức chân tu; việc đó cũng dễ thôi bởi vì bản chất công chúa vốn tốt, nàng tin tưởng chắc chắn trên đời ai cũng tốt như mình, đặc biệt là những người đã lánh trần tục để đi ẩn dật mà tu hành.

Chờ cho Phatim giả hiệu đọc xong lời chúc tụng dông dài của hắn, công chúa nói: “Mẹ ơi, xin cám ơn những lời cầu nguyện tốt lành của mẹ, con tin tưởng lắm, và hy vọng là những lời của mẹ sẽ linh hiển. Xin mời mẹ hãy đến gần và ngồi xuống đây bên cạnh con.”

Phatim giả cố tình làm ra vẻ khiêm nhường. Công chúa lại nói: “Mẹ ơi, con xin mẹ một điều; mong mẹ ưng cho, chớ có khước từ: ấy là mời mẹ ở hẳn lại đây với con, để ban phước lành cho con, để cho con được noi gương sáng của mẹ và phụng thờ Thượng đế.”

Phatim giả hiệu liền đáp:

— Thưa công chúa, xin công chúa chớ đòi hỏi già này làm một điều buộc phải xa rời và xao nhãng công việc tu hành cầu nguyện.

— Xin mẹ chớ băn khoăn - công chúa nói tiếp - nhà này còn nhiều căn buồng không ai ở, mẹ sẽ chọn một buồng thích hợp với mẹ nhất, ở đấy mẹ tự do làm mọi việc tu hành y như ở trong am của mẹ vậy.

Lão phù thủy không có mục đích nào khác hơn là được vào trong lâu đài Alátđanh, ở đây dưới sự chăm sóc và che chở của công chúa, hắn sẽ dễ dàng thực hiện mưu đồ ác độc của mình, còn hơn là phải đi đi về về từ am của hắn đến lâu đài và từ lâu đài trở về am, cho nên không chờ công chúa khẩn khoản hơn nữa. Hắn đáp: “Thưa công chúa mặc dù một kẻ tu hành khốn khổ và hèn mọn như già đã quyết tâm xa lánh cuộc đời trần tục, lẩn tránh mọi thứ phú quý vinh hoa, nhưng già cũng không dám cưỡng lại ý muốn và mệnh lệnh của một vị mộ đạo thành tâm như công chúa.”

Nghe câu nói đó, công chúa liền đứng lên thưa: “Xin mẹ hãy đứng dậy đi theo con, con sẽ chỉ cho mẹ xem những căn buồng con để trống, tùy ý mẹ chọn.” Hắn đi theo công chúa Badrunbudua và qua tất cả các căn buồng đến xem, buồng nào cũng rất sạch sẽ và bầy biện rất sang trọng, hắn chọn căn buồng có vẻ ít sang hơn cả, và vờ vịt nói rằng căn buồng này quá tốt đối với hắn, hắn chịu ở đây chẳng qua để là vui lòng công chúa mà thôi.

Công chúa muốn mời tên gian ngoan ấy trở lại phòng khách hai mươi bốn cửa sổ ăn cơm với nàng. Nhưng hắn sợ khi ăn thì phải cất tấm mạng, mà hắn vẫn đeo luôn trên mặt cho đến lúc bấy giờ, e công chúa sẽ nhận ra đây không phải là Phatim thánh nữ như nàng vẫn tưởng, cho nên khẩn khoản xin nàng miễn cho, nói rằng hắn quen ăn bánh mì với vài thứ quả khô, xin hãy cho phép hắn dùng bữa thanh đạm của mình trong buồng riêng. Hắn nài nỉ quá đến nỗi công chúa phải thuận tình. “Mẹ ạ, xin tùy ý mẹ, mẹ hãy tự nhiên như ở am nhà - nàng nói - Con sẽ sai người mang thức ăn lại cho mẹ, nhưng xin mẹ nhớ cho là con chờ mẹ dùng bữa xong xin mời mẹ đến ngay cho.”

Công chúa đi ăn cơm, và khi một viên hoạn nô được công chúa sai đến báo cho biết nàng đã xong bữa, hắn vội vàng đến ngay. Công chúa nói: “Mẹ ạ, con rất bằng lòng được có riêng một thánh nữ như mẹ để ban phước cho dinh cơ này. Nhân thể, xin hỏi mẹ thấy tòa lâu đài này thế nào? Nhưng, trước khi con dẫn mẹ đi xem kỹ từng buồng một, xin mẹ hãy cho biết ý kiến về phòng khách này.”

Phatim giả, để đóng thật khéo vai trò của mình, cho đến lúc này vẫn luôn luôn cúi đầu, ngay đến đưa mắt nhìn sang hai bên cũng không, nghe hỏi như vậy mới ngẩng đầu lên, nhìn từ đầu này tới đầu kia căn phòng, và sau khi xem xét cẩn thận hắn đáp: “Thưa công chúa, phòng khách này thật sự là tuyệt tác và đẹp đẽ vô song. Tuy nhiên theo ý của một kẻ sống cô đơn, không am hiểu thế nào là cái đẹp ở trên đời, thì hình như còn thiếu một vật.”

— Vật gì vậy hả mẹ? - công chúa hỏi - con van mẹ, mẹ hãy nói cho con biết. Riêng con, xưa nay con vẫn tưởng và vẫn nghe người ta nói là nhà này chẳng thiếu một thứ gì, ; nếu quả là còn thiếu, con sẽ cho làm thêm ngay cho kỳ đủ.

— Xin công chúa hay tha thứ cho già đã dám mạo muội nói bừa - Phatim giả lại vờ vĩnh nói - Ý kiến của già chẳng có gì quan trọng lắm đâu, nhưng giá có một quả trứng chim đại bàng treo trên cao, ở chính giữa mái vòm kia, thì phòng khách của công chúa sẽ có một không hai trong khắp bốn biển năm châu, và lâu đài của công chúa sẽ là kỳ quan của vũ trụ.

— Mẹ ơi, con chim đại bàng ấy là chim gì vậy, và tìm đâu ra trứng của nó hả mẹ?

— Thưa công chúa, đó là một con chim to một cách kỳ lạ đậu trên đỉnh cao nhất của dẫy Côcadơ và người đã xây nên tòa lâu đài này có thể tìm được cho công chúa một quả trứng của con chim đó.

Công chúa cám ơn Phatim giả về ý kiến hay ho của hắn, rồi tiếp tục chuyện trò với hắn về nhiều chuyện khác, nhưng đầu óc vẫn không sao quên được quả trứng chim đại bàng, và định bụng sẽ nói lại với Alátđanh ngay sau khi chàng đi săn về. Chàng đi săn đã sáu ngày rồi và lão phù thủy không phải không biết điều đó cho nên đã lợi dụng lúc chàng vắng mặt. Chàng trở về tối hôm ấy, vào lúc Phatim giả vừa từ biệt công chúa để trở về buồng của hắn.

Về tới nhà, Alátđanh vào buồng riêng của công chúa, nàng cũng vừa về đây. Chàng chào và ôm hôn vợ, nhưng cảm thấy hình như nàng hơi có vẻ lạnh lùng. “Công chúa ơi, ta thấy công chúa không được vui như bình thường. Phải chăng trong thời gian ta đi vắng, đã có việc gì xảy ra không đáng hài lòng gây nên cho nàng sầu muộn hoặc bất bình? Xin nàng chớ giấu, ta sẽ làm đủ mọi cách mà quyền lực của mình cho phép để xua tan nỗi không vui ấy.

— Chẳng có gì quan trọng đâu - công chúa đáp - Tuy có một việc hơi làm cho em vướng chút băn khoăn, không ngờ nó lại hiện lên nét mặt để chàng nhận thấy. Nhưng bởi chàng đã nhận ra sắc mặt em có ít nhiều đổi khác, thì em cũng chẳng dám giấu chàng, dù nó chỉ là việc nhỏ nhặt. Từ trước tới nay cũng như chàng, em vẫn tưởng - công chúa Badrunbudua nói tiếp - là lâu đài của chúng ta nguy nga nhất, tráng lệ nhất, hoàn hảo nhất trên đời. Ấy thế mà, em xin thưa ý nghĩ vừa đến với em sau khi xem xét thật kỹ cái phòng khách hai mươi bốn cửa sổ của chúng mình, chẳng rõ chàng có thấy như em không, rằng sẽ thật tuyệt vời nếu có một quả trứng chim đại bàng treo lên chính giữa phòng, bên dưới cái vòm cao này?

— Công chúa ơi, chỉ cần nàng nói ra phòng khách còn thiếu một quả trứng chim đại bàng là ta cũng thấy đúng là nó còn chỗ khiếm khuyết ấy thật. Ta sẽ mau mau cho bù đắp vào chỗ thiếu ấy, và nhờ dịp may mắn này, nàng càng thấy rõ là vì nàng, ta không từ nan bất cứ một việc gì.

Nói xong Alátđanh cáo từ công chúa, trở lên ngay phòng khách hai mươi bốn cửa sổ, lấy cây đèn - mà chàng thường xuyên mang theo người, bất cứ đi đâu, kể từ hôm xảy ra tai biến do sơ xuất không mang theo - và miết vào. Thần đèn lập tức hiện lên. Alátđanh bảo: “Thần à, dưới mái vòm cao này thiếu một quả trứng chim đại bàng, nhân danh cây đèn ta cầm ở tay ta yêu cầu ngươi hãy làm sao bù đắp chỗ thiếu sót ấy.”

Alátđanh chưa dứt lời thần đèn đã thét lên một tiếng ầm vang như sấm, rung chuyển cả phòng khách và làm cho Alátđanh loạng choạng suýt nữa thì ngã lộn nhào: “Thế nào tên khốn nạn kia - thần đèn nói với Alátđanh, giọng dữ tợn đến người bạo dạn nhất nghe cũng phát khiếp - các bạn của ta và ta đã làm nên cho mày bấy nhiêu công danh phú quý, mày vẫn chưa cho là đủ hay sao mà dám vô ơn bạc nghĩa đến cùng cực dám đòi ta mang chủ của ta đến và treo cổ ngài lên dưới mái vòm này? Riêng điều xúc phạm ấy đáng để cho cả vợ chồng mày cùng với tòa lâu đài này trở thành tro bụi. Cũng phúc cho mày không phải là kẻ gây nên và đòi hỏi ấy không phải tự mày nghĩ ra. Ta nói cho mày biết kẻ đã thật sự gây nên điều xúc phạm ấy chính là em trai lão phù thủy người Phi kẻ thù của mày. Hắn đang ở trong dinh cơ này cải trang dưới chiếc áo của Phatim thánh nữ mà nó đã giết hại; chính hắn đã gợi ý cho vợ mày xui mày đòi hỏi ta làm điều khốn nạn mày vừa nói đó. Nó mưu toan giết mày đấy hãy liệu mà phòng thân.”

Nói xong thần đèn biến mất.

Alátđanh chú ý những lời cuối cùng của thần. Chàng từng nghe tiếng tăm của Phatim thánh nữ và cũng không phải là không biết cách bà chữa khỏi bệnh đau đầu như mọi người vẫn đồn đại. Trở lại buồng công chúa chàng không đả động gì tới việc vừa xảy ra, chỉ ngồi xuống đưa tay bóp trán và nói rằng bỗng dưng bị một cơn đau đầu ghê gớm. Công chúa lập tức sai mời thánh nữ đến và trong thời gian chờ người đi gọi, nàng kể cho Alátđanh nghe bà đến ở lâu đài này trong hoàn cảnh như thế nào và nàng đã mời bà ở riêng một căn buồng.

Phatim giả hiệu đến; hắn vừa bước vào Alátđanh đã nói: “Mẹ ơi, mời mẹ vào đây, con rất sung sướng được gặp mẹ; chính nhờ vận may của con dun dủi mẹ có mặt ở đây đúng lúc này. Tin tưởng vào những lời cầu nguyện của mẹ, con xin mẹ cứu cho và hy vọng mẹ sẽ không từ chối con điều mẹ đã làm phúc cho biết bao nhiêu người.”

Nói xong chàng đứng dậy cúi đầu và Phatim giả hiệu bước tới bàn tay nắm chặt chuôi chiếc dao găm dắt ở thắt lưng, dưới lần áo. Alátđanh theo dõi riệt, chàng kịp giữ chặt tay không cho hắn rút dao, rồi dùng dao của mình đâm đúng vào tim, quật nó ngã xuống chết thẳng cẳng giữa sàn nhà.

— Chàng thân yêu của em ơi, chàng làm gì thế? - công chúa kinh ngạc kêu lên - chàng đã giết mất thánh nữ rồi.

— Không đâu, công chúa ạ - Alátđanh bình tĩnh đáp - không phải ta sát hại Phatim mà là giết chết một tên súc sinh định hại ta nếu ta không biết trước. Chính cái thằng độc ác nàng thấy đây - chàng vừa nói tiếp vừa cất tấm mạng che mặt lão phù thủy - đã bóp chết Phatim mà nàng thương tiếc và trách ta sao lại đi giết hại, chính hắn đã náu mình dưới chiếc áo của bà để định đâm ta. Và nói thêm để nàng biết, hắn chính là em trai lão phù thủy người Phi đã từng bắt cóc nàng đấy.

Alátđanh thoát khỏi sự ám hại của hai anh em lão phù thủy như vậy đó. Ít lâu sau hoàng đế quá cao tuổi, qua đời. Vì vua không có con trai, công chúa Badrunbudua thừa kế lên ngôi vua và truyền ngôi báu cho chồng. Hai vợ chồng cùng trị vì nhiều năm và lưu danh thơm hậu thế.

CHUYỆN ALI BABA VÀ BỐN MƯƠI TÊN CƯỚP

Trong một thành phố nọ thuộc nước Ba-tư, có hai anh em nhà kia, người anh tên là Catxim, người em là Ali Baba. Cha họ chết đi, để lại ít của cải được chia thành hai phần bằng nhau; những tưởng số phận họ rồi cũng sẽ giống nhau, không ngờ sự tình cờ lại xui nên khác.

Catxim cưới vợ, người vợ này chẳng bao lâu sau khi kết hôn, được thừa kế một cửa hiệu đàng hoàng cùng một kho đầy hàng hóa tốt, lại thêm nhiều ruộng đất nữa, khiến cho gã trở thành một trong những thương nhân giàu có nhất thành phố.

Ali Baba, ngược lại, lấy một người vợ cũng nghèo như mình, ở nhà cửa tồi tàn; để kiếm sống và nuôi con, anh chẳng có nghề ngỗng gì ngoài việc vào một khu rừng ở gần, chặt củi xếp lên lưng ba con lừa, đó là tất cả sản vật của anh, mang về thành phố bán.

Một hôm, Ali Baba vào rừng, chặt gần đủ củi cho ba con lừa thồ, thì chợt trông thấy có một đám bụi tung mù đang tiến thẳng về phía mình. Chăm chú nhìn, anh ta nhận ra đấy là một toán đông người đang cưỡi ngựa phi nước đại tới.

Mặc dù trong vùng chẳng nghe nói đến trộm cướp bao giờ, Ali Baba vẫn nghĩ những người cưỡi ngựa kia có thể là kẻ cướp. Không kịp nghĩ tới mấy con lừa của mình sẽ còn hay mất, anh chỉ tính tới chuyện thoát thân. Anh trèo lên một cây to, thân cây này cách mặt đất không cao lắm phân thành nhiều cành sát nhau, chỉ để hở một chỗ rất hẹp. Anh ta ngồi vào giữa chỗ phân cành ấy, yên chí là không ai có thể trông thấy mình; cây này mọc cạnh một tảng đá cao hơn nhiều, cách biệt các khối đá chung quanh, và hiểm trở đến mức không ai có thể trèo lên đỉnh bằng bất cứ lối nào.

Các kỵ sĩ cao lớn vạm vỡ, cưỡi những con ngựa tốt và trang bị khí giới đầy đủ, đến gần tảng đá thì xuống ngựa. Ali Baba đếm được bốn mươi người; nhìn vẻ mặt và cách ăn mặc của họ, không nghi ngờ gì nữa, anh cho đấy là những tên cướp. Anh không nhầm; quả vậy đấy là những tên cướp, nhưng không gây chuyện ở quanh vùng, chúng đi cướp bóc thật xa và lấy nơi đây làm chỗ hẹn, những điều trông thấy xác nhận ý nghĩ ấy của anh.

Các kỵ sĩ tháo cương, buộc ngựa lại, lấy một túi đại mạch buộc trên lưng treo vào cổ con vật, rồi mỗi tên vác cái hòm của nó; phần lớn các hòm trông nặng đến nỗi Ali Baba cho rằng đều chứa đầy vàng hoặc bạc.

Kỵ sĩ mà Ali Baba thấy có vẻ là tên cầm đầu cả bọn, cũng vác cái hòm của nó như những tên khác, tiến đến gần tảng đá, sát ngay gốc cây anh đang nấp, và sau khi vạch bụi bờ đi mấy bước, hắn đọc rất rành mạch mấy tiếng: “Vừng ơi hãy mở ra”. Tên cầm đầu bọn cướp vừa đọc xong, lập tức một cánh cửa mở; sau khi chờ cả bọn vào xong, hắn cũng vào và cánh cửa đóng lại.

Bọn cướp ở lại rất lâu sau tảng đá. Ali Baba sợ nếu mình bỏ trốn, chẳng may một tên hoặc cả bọn đi ra trông thấy thì chết, đành ngồi yên trên cây và kiên nhẫn chờ đợi. Tuy cũng có lúc anh ta nảy ra ý muốn đoạt hai con ngựa, cưỡi một con, dắt một con và xua ba con lừa chạy về thành phố, nhưng cứ phân vân sợ bị bắt chợt, cuối cùng đành giữ đạo ăn chắc.

Cuối cùng, cánh cửa lại mở, bốn mươi tên cướp đi ra; tên cầm đầu hồi nãy vào sau rốt, nay lại ra đầu tiên. Ali Baba trông thấy cả bọn lần lượt đi qua trước mặt tên đầu lĩnh, và tên này đọc: “Vừng ơi hãy đóng lại”, thế là cánh cửa đóng lại ngay. Bọn cướp đến tháo dây ngựa, buộc chiếc hòm của mình lên lưng, rồi lên yên. Khi tên đầu lĩnh thấy cả bọn đã sẵn sàng, hắn đi lên đầu đoàn, và bọn cướp bỏ đi theo con đường cũ.

Ali Baba chưa tụt xuống khỏi ngọn cây ngay, anh tự nhủ: “Biết đâu chúng chẳng quên một thứ gì và quay trở lại; ta sẽ bị chúng bắt được”. Đưa mắt nhìn theo đợi cho đến khi cả bọn đi mất hút, rồi chờ một hồi lâu nữa cho thật yên tâm anh mới xuống. Vẫn còn nhớ câu thần chú tên đầu lĩnh bọn cướp dùng để mở và đóng cánh cửa, anh tò mò muốn thử xem nếu mình đọc thì có được hiệu quả ấy hay không. Anh vạch bụi bờ, nhận ra một cái cửa khuất đằng sau. Anh đến trước cửa và đọc: “Vừng ơi hãy mở ra”, thế là lập tức cánh cửa mở rộng.

Ali Baba ngạc nhiên thấy một cái hang rộng rãi, sáng sủa do tay người đào, bên trên vòm khá cao, có mở một lỗ thông để lấy ánh sáng từ trên chiếu vào. Trong hang có nhiều thức ăn dự trữ, hàng đống hàng hóa đắt tiền, lụa là gấm vóc, những tấm thảm quý, và nhất là tiền vàng và tiền bạc đổ thành đống hoặc chứa trong những cái bị và túi da xếp chồng lên nhau; của cải tiền bạc nhiều đến mức anh nghĩ cái hang này được dùng làm sào huyệt của bọn cướp không phải từ nhiều năm mà từ nhiều thế kỷ, hết bọn này đến bọn khác kế tục.

Không chút đắn đo, Ali Baba bước vào hang; anh vừa vào khỏi, cánh cửa đóng lại ngay, nhưng anh không chút sợ hãi; anh đã nắm được câu thần chú để mở cửa. Anh không màng gì đến bạc mà chỉ chú ý tiền vàng, đặc biệt những thứ đựng sẵn trong các túi. Anh lấy nhiều túi, mang ra làm nhiều lần, tùy theo sức có thể mang nổi và vừa đủ để cho ba con lừa thồ. Anh đi lùa ba con lừa đang tản mác trở về, đưa đến gần tảng đá, xếp các túi vàng lên, rồi lấy củi chất lên trên để che mắt mọi người. Xong đâu đấy, anh đến trước cửa, vừa đọc xong câu thần chú “Vừng ơi, hãy đóng lại” là cửa đã sập lại ngay; bởi vì mỗi lần có người vào thì cửa tự đóng, còn mỗi khi có người từ trong hang ra thì cửa vẫn để ngỏ.

Làm xong, Ali Baba trở về thành phố. Đến nhà, anh đánh lừa vào sân sau và đóng cổng lại thật cẩn thận. Anh dỡ ít củi xếp bên trên rồi mang các túi vàng vào nhà, đặt trước mặt vợ lúc ấy đang ngồi trên một chiếc ghế dài.

Cô vợ nhắc thử các túi thấy chứa đầy tiền, đâm nghi chồng vừa đi ăn trộm ở đâu đó về; vì vậy khi anh mang hết các túi vào nhà, chị không nhịn được nữa:

— Ali Baba này, sao anh khốn nạn đến mức…

Ali Baba vội ngắt lời:

— Ấy, mình ơi, chớ có làm toáng lên vậy; tôi không phải là đứa ăn trộm, trừ phi là trộm của quân kẻ trộm. Hãy lắng nghe tôi kể hết vận may, mình sẽ thôi nghĩ xấu về chồng.

Anh dốc các túi ra nhà thành một đống vàng lớn, làm cô vợ lóa cả mắt, xong kể lại tất cả câu chuyện từ đầu đến cuối, rồi dặn vợ điều quan trọng hơn hết là phải giữ bí mật.

Người vợ, qua cơn lo sợ, cùng với chồng vui mừng về vận may vừa đến. Chị muốn đếm từng đồng một tất cả đống vàng trước mặt. Ali Baba nói:

— Mình ơi, mình chẳng khôn ngoan chút nào, mình định làm gì đấy? Đến bao giờ mình mới đếm xong? Thôi ra đào một cái hố và chôn ngay đi, chúng ta không được để mất thời giờ.

— Nếu chúng ra ang áng biết có được bao nhiêu cũng thích. Tôi sang bên hàng xóm mượn cái đấu, tôi sẽ đong trong khi mình đào hầm.

— Mình ạ - Ali Baba lại nói - việc mình làm chẳng ích lợi gì đâu, nếu mình tin tôi thì nên nghỉ đi cho khỏe. Nhưng thôi mình muốn làm thì cứ làm, có điều phải giữ bí mật.

Để thỏa sự mong muốn của mình, vợ Ali Baba đến nhà Catxim ông anh chồng, cách cũng chẳng xa. Catxim không có nhà, chị đành hỏi vợ gã, xin cho mượn cái đấu một chút. Người chị dâu hỏi muốn mượn đấu to hay đấu bé, vợ Ali Baba xin mượn cái bé thôi.

— Rất sẵn lòng - người chị dâu nói - thím chờ cho một lát, tôi mang ra ngay.

Cái đấu tìm thấy ngay, nhưng bà chị dâu xưa nay vẫn biết gia đình Ali Baba nghèo, tò mò muốn rõ cô em dâu hôm nay mượn đấu về đong hạt gì, liền nghĩ ra cách bôi một tý mỡ bò vào bên dưới đáy. Trở lại đưa cái đấu cho vợ Ali Baba, chị xin lỗi để em chờ lâu, vì tìm mãi mới thấy.

Vợ Ali Baba về nhà, để cái đấu lên đống vàng đong và đổ sang chiếc ghế dài; đong xong chị rất hài lòng vì được con số khá lớn, và mách với chồng vừa lúc anh chàng đào xong hố.

Trong khi Ali Baba chôn vàng, chị vợ muốn tỏ cho chị dâu biết mình mau mắn và đúng hẹn liền mang trả chiếc đấu ngay, nhưng không để ý một đồng vàng dính vào dưới đáy.

— Chị ạ, chị thấy là em chẳng giữ lâu cái đấu của chị làm gì em mang trả chị đây, cám ơn chị lắm.

Vợ Ali Baba vừa sấp lưng đi, người chị dâu đã nhìn đáy đấu, và cực kỳ ngạc nhiên khi thấy có một đồng tiền vàng dính ở đó:

— Quái thật! Ali Baba đong vàng bằng đấu! Thằng khố rách ấy đào đâu ra lắm vàng thế nhỉ?

Ông chồng vắng nhà; như chúng ta đã biết; gã đang trông nom cửa hiệu, chiều tối mới về. Sốt ruột muốn báo cho chồng hay một cái tin chắc sẽ làm gã ngạc nhiên không kém mình, cô vợ thấy thời gian chờ đợi chồng về lâu bằng cả thế kỷ.

Catxim vừa bước vào nhà cô vợ đã bảo:

— Anh Catxim ạ, anh tưởng anh giàu, anh nhầm rồi, Ali Baba muôn vạn lần giàu hơn, nó không đếm từng đồng vàng như anh, nó đong vàng bằng đấu.

Catxim hỏi câu nói khó hiểu đó có ý nghĩa gì, cô vợ thuật chuyện và khoe mánh khóe của mình dùng để biết sự thật. Chị đưa cho chồng xem đồng tiền vàng dính vào đáy đấu, đồng tiền xưa đến mức gã không biết cả niên hiệu ông vua đúc trên đó.

Đã không vui mừng vì điều may mắn vừa giúp chú em thoát khỏi khốn cùng, Catxim thấy nổi dậy trong lòng một sự ganh tị ghê gớm, hầu như suốt đêm gã không chợp mắt. Sáng hôm sau, mặt trời chưa mọc gã đã đến nhà Ali Baba. Gã chẳng coi Ali là em trai mình; gã đã quên mất tiếng em kể từ ngày lấy được người đàn bà góa giàu. Trông thấy em, gã nói ngay:

— Này Ali Baba, các người làm ăn kín tiếng thật; các người làm ra vẻ nghèo khổ, bần cùng, rách rưới, ấy thế mà các người đong vàng bằng đấu.

— Thưa anh - Ali Baba đáp - em chẳng rõ anh định nói gì với em. Xin anh giảng giải rõ hơn.

— Chú đừng vờ vĩnh nữa - Catxim nói. Và giơ đồng tiền vàng mà vợ gã đưa cho, gã nói tiếp:

— Chú có được bao nhiêu đồng giống hệt đồng này, mà bà nhà tôi tìm thấy dính vào đáy cái đấu cho vợ nhà chú mượn hôm qua?

Nghe nói như vậy, Ali Baba biết hai vợ chồng Catxim đã rõ điều bí mật mà anh cố giữ (mà lại do sự bướng bỉnh của chính vợ anh gây nên), nhưng đằng nào việc cũng đã xảy ra rồi, có hối cũng chẳng sửa chữa được. Không để lộ cho ông anh thấy chút gì ngạc nhiên hoặc buồn bã, anh thú thật, và thuật lại cho ông anh nghe, do sự tình cờ thế nào mà phát hiện được sào huyệt của bọn cướp ở chỗ nọ. Anh ngỏ ý, nếu ông anh đồng lòng giữ bí mật, thì sẽ chia cho một phần kho tàng.

Catxim trả lời kiêu kỳ:

— Ta đồng ý như vậy nhưng ta còn muốn biết chính xác kho tàng ấy ở đâu, dấu hiệu, đặc điểm, và nếu ta thích thì làm thế nào để tự ta vào đó; nếu không, ta sẽ đi tố giác chú mày với quan trên. Nếu mày từ chối, không những mày không hy vọng gì có thêm nữa, mà còn mất cả phần mày vừa chiếm được, trong khi ta lại được chia phần vì đã cáo giác chú mày.

Ali Baba, do bản chất tốt chứ không gì sợ hãi lời dọa dẫm láo xược của ông anh dã man, cho gã biết đầy đủ những điều gã muốn biết, kể cả câu thần chú nhất định phải dùng nếu ai muốn vào hang cũng như muốn từ đó ra ngoài.

Catxim không hỏi Ali Baba nhiều hơn. Gã từ giã em ra về và quyết tâm phỗng tay trên. Hy vọng một mình chiếm gọn cả kho tàng, sáng hôm sau gã lên đường thật sớm, trước khi trời rạng, cùng mười con la mang những hòm to tướng mà gã định sẽ chứa đầy vàng; lại còn tính toán, tùy theo số của cải sẽ thấy trong hang, chuyến sau nếu cần thì đưa đi nhiều súc vật hơn để chở.

Theo con đường Ali Baba chỉ dẫn, gã đến gần tảng đá và nhận ra những dấu hiệu cùng cây cổ thụ mà Ali Baba đã ẩn nấp. Gã tìm được cái cửa, và để mở ra, gã niệm câu thần chú “Vừng ơi, hãy mở ra”. Cửa mở, gã đi vào lập tức cửa đóng lại. Xem xét cái hang, gã lóa mắt khi nhìn thấy quá nhiều của cải, hơn cả sự tưởng tượng của gã khi nghe Ali Baba thuật lại, niềm thán phục càng tăng khi gã xem xét kỹ từng vật riêng biệt. Vốn keo kiệt và ham thích của cải, hẳn gã dành suốt cả ngày để ngắm nghía bao nhiêu là vàng và vàng, nếu không chợt nhớ ra, mình đến đây cốt lấy vàng thồ nặng mười con la mang về. Gã liền lấy một số túi, sức bao nhiêu mang bấy nhiêu; ra tới cửa, đầu óc còn đang mải nghĩ làm sao mang được nhiều hơn, gã đâm quên khuấy mất câu thần chú. Đáng lẽ phải nói: “Vừng ơi, hãy mở ra” gã lại niệm: “Đại mạch ơi, hãy mở ra”, và rất ngạc nhiên thấy cánh cửa không mở mà cứ đóng im ỉm. Gã gọi tên nhiều loại hạt khác, trừ tiếng vừng, và cửa vẫn không chịu mở ra.

Catxim không chờ đợi cơ sự này. Trong cơn nguy cấp, gã đâm kinh hoàng, và càng cố đập óc để nhớ lại tiếng vừng, gã càng làm cho trí nhớ rối như mớ bòng bong, chẳng mấy chốc cái tiếng ấy biến mất như cả đời gã chưa từng nghe nói đến nó bao giờ. Gã ném xuống đất những túi tiền vừa lấy, và sải bước đi đi lại lại dọc ngang trong hang đá, bao nhiêu của cải đổ đống dưới chân không còn làm gã động lòng mảy may.

Chúng ta hãy để cho Catxim khóc than số phận của gã, tên bất lương ấy chẳng đáng cho ta thương hại.

Đến trưa, bọn cướp trở lại cái hang; sắp tới nơi, trông thấy đàn la của Catxim gần tảng đá, con nào cũng mang hòm; lo lắng về cảnh tượng mới lạ này, chúng cho ngựa phi nước đại đến, khiến lũ la mà Catxim đã quên không buộc, sợ hãi chạy tản mác trong rừng, xa đến nỗi mất hút không nhìn thấy nữa.

Bọn cướp không thèm đuổi theo các con la, điều quan trọng hơn đối với chúng là tìm xem chúng thuộc về ai. Trong lúc vài ba tên lùng sục quanh tảng đá, tên đầu lĩnh cùng cả bọn xuống ngựa, tuốt kiếm cầm tay và đi thẳng tới trước cửa, đọc câu thần chú; cánh cửa liền mở ra.

Catxim ở trong hang nghe tiếng ngựa đến gần, biết chắc bọn cướp trở về, và mình sắp chết đến nơi. Quyết định làm liều may ra thì thoát thân được, gã chờ sẵn để khi cánh cửa vừa mở thì lao ra ngoài. Sau khi nghe được đến tiếng vừng, mà gã đã quên khuấy mất, và thấy cánh cửa vừa mở, gã lập tức lao ra đột ngột đến nỗi xô ngã cả tên đầu lĩnh. Nhưng gã không thể nào chạy thoát khỏi những tên cướp khác, tên nào cũng lăm lăm kiếm ở tay, và bị chúng giết chết ngay tức khắc.

Điều quan tâm đầu tiên của bọn cướp sau khi giết Catxim, là vào ngay trong hang; chúng thấy ở gần cửa hang những chiếc túi gã bắt đầu mang ra đấy, định xếp lên các con la; chúng liền đưa trở về chỗ cũ mà không nhận ra thiếu phần Ali Baba đã lấy đi hôm trước. Họp nhau lại để bàn bạc việc xảy ra vừa rồi, chúng hiểu ngay vì đâu Catxim không ra được ngoài hang, nhưng không làm sao sáng tỏ bằng cách nào gã vào được đến đây. Cũng có ý kiến gã có thể từ trên nóc hang tụt xuống, nhưng lỗ thông ánh sáng quá cao, và phía ngoài tảng đá quá hiểm trở, loại trừ khả năng có thể vào bằng con đường đó. Cả bọn đành chịu không làm sao hiểu được. Bọn chúng không thể tin là gã đã vào qua cửa trừ phi gã biết được câu thần chú. Bọn cướp chắc chắn là chỉ có bọn chúng mới biết điều bí mật; ở chỗ này chúng đã nhầm vì không hay Ali Baba tình cờ nghe trộm được, nên cũng biết rõ câu thần chú ấy.

Cho dù sự việc đã xảy ra cách nào chăng nữa, thì nó cũng quan hệ tới sự an toàn cho tài sản chung của cả bọn; lũ cướp thỏa thuận xả thây Catxim ra làm bốn mảnh, để làm khủng khiếp bất kỳ kẻ nào dám to gan làm một việc như thế nữa, trừ khi kẻ đó đến một thời gian rất lâu sau khi mùi hôi thối của xác chết đã tiêu tan mất hết. Quyết định xong, chúng thực hiện ngay; và khi không còn việc gì cầm chân lại nữa, chúng lên ngựa đến những nơi các đoàn nhà buôn mang hàng hóa thường hay qua lại, để đón đường, đâm chém và cướp bóc như thường lệ.

Trong lúc ấy, vợ Catxim rất lo lắng khi thấy trời tối mịt rồi mà chồng chưa trở về. Thị hoảng hốt chạy đến nhà Ali Baba:

— Chú ơi, - thị nói - chắc chú cũng đã biết là anh Catxim của chú đi vào rừng có việc gì rồi. Trời tối đã lâu mà không thấy anh ấy về, tôi lo có việc gì không may xảy ra cho anh ấy chăng.

Ali Baba không lạ gì về chuyến đi của ông anh, sau khi nghe những lời gã thốt ra hôm qua; chính vì vậy anh cố tình không vào rừng hôm ấy để khỏi làm phiền đến gã. Không tỏ ý trách móc để khỏi xúc phạm đến bà chị dâu hoặc ông anh trai, nếu gã còn sống, anh bảo thị chớ nên quá hoảng hốt, chắc Catxim nghĩ là không nên trở về nhà lúc đầu hôm đó thôi.

Vợ Catxim tin ngay, và càng dễ tin bởi vì thị biết chồng thị phải hành động bí mật là điều cực kỳ quan trọng. Thị trở về nhà kiên nhẫn chờ cho đến nửa đêm. Nhưng sau đấy, thị càng hoảng hốt, càng đau khổ hơn, nhất là vì biết rõ mình không được khóc lóc kêu la ầm ĩ, để làm kinh động hàng xóm. Thế là, nếu lỗi lầm của thị là vô phương cứu chữa, thì thị lấy làm hối hận về tính tò mò rồ dại của mình, vì sự ganh tị đáng chê trách, đã đi sâu vào chuyện làm ăn của em trai và em dâu. Thị khóc suốt đêm, vừa tảng sáng, chạy vội tới nhà báo tin cho em rõ bằng nước mắt hơn là lời nói.

Ali Baba không chờ chị dâu phải nhờ anh chịu khó đi tìm xem ông anh ra sao rồi. Anh vội thắng ba con lừa, rồi sau khi khuyên giải chị dâu chớ quá buồn phiền, anh đi thẳng vào rừng. Không gặp trên đường đi người anh hoặc đàn la, tới gần tảng đá nhận thấy có vết máu gần cửa hang, anh cho đây là dấu hiệu không hay rồi. Anh đến trước cửa đọc câu thần chú; cửa mở, và quang cảnh đáng buồn: thi thể ông anh bị xả thành bốn khúc hiện ra trước mắt. Không chút do dự, quên đi cách đối xử tàn tệ của anh vẫn đối với mình, Ali Baba tính ngay tới chuyện làm lễ mai táng. Anh tìm trong hang những thứ có thể gói bốn mảnh thi thể thành hai kiện, buộc lên lưng một con lừa rồi xếp củi lên trên để che mắt thế gian. Anh lại vội vã xếp lên lưng hai con lừa kia những túi đầy vàng, xong cũng lại chất củi lên, giống hệt như lần trước; xong đâu đấy, niệm thần chú đóng cửa hang lại và tìm đường trở về thành phố; nhưng ra khỏi rừng, còn cẩn thận, nán chờ cho đến tối mới về nhà. Anh chỉ đánh hai con lừa chở vàng vào nhà mình, và sau khi giao cho vợ việc cất dỡ hàng, cũng như nói vắn tắt về việc gì đã xảy ra cho Catxim, anh đánh con lừa kia sang nhà chị dâu.

Ali Baba gõ cửa, người ra mở là Mocjian một người ở gái lanh lợi, sáng ý và giàu mưu mẹo, có thể làm đến nơi đến chốn những việc khó khăn nhất; xưa nay Ali Baba từng biết vậy. Vào trong sâu, anh dỡ củi và hai túi kia xuống, rồi gọi riêng Mocjian ra bảo:

— Mocjian à, điều đầu tiên ta yêu cầu ở cô là tuyệt đối giữ bí mật; cô sẽ thấy nó cần thiết đến mức nào cho chủ của cô cũng như cho ta. Kia là thi hài chủ cô trong hai cái gói; chúng ta phải chôn cất như thể anh ấy qua đời một cách tự nhiên vậy. Cô hãy để ta bàn chuyện với chủ cô, và chú ý lắng nghe những điều ta nói.

Mocjian đi báo cho bà chủ hay; Ali Baba theo chân cô vào nhà. Người chị dâu nôn nóng hỏi:

— Thế nào chú? Chú có mang tin gì của anh về cho chị đấy? Xem vẻ mặt chú thì chẳng phải là tin vui.

— Chị ạ, tôi không thể nói gì với chị nếu chị không hứa là sẽ lắng nghe tôi từ đầu chí cuối mà không mở miệng nói một lời nào; trong cơ sự này, điều quan trọng đối với chị không kém với tôi, vì lợi ích của chị cũng như vì sự yên ổn của tôi, là phải hết sức bí mật.

— Ôi! - người chị dâu thốt lên, nhưng không cao giọng - qua câu mở đầu này tôi biết là anh ấy không còn nữa, nhưng đồng thời tôi cũng nhận ra cần phải giữ bí mật như lời chú dặn. Thôi đành phải nén lòng vậy, chứ biết làm sao; chú nói đi, tôi nghe đây.

Ali Baba kể cho chị dâu nghe đầu đuôi câu chuyện cho tới khi lấy được xác Catxim về, rồi nói tiếp:

“Chị ạ, việc đã xảy ra quả là đau buồn cho chị, nhất là vào lúc chị không chờ đợi chút nào. Mặc dù điều bất hạnh chẳng có gì bù đắp được, nhưng nếu có điều gì khả dĩ an ủi chị chừng nào, ấy là tôi khuyên chị nên lấy tôi để có thể góp phần của cải trời vừa cho tôi vào tài sản của chị; tôi bảo đảm là vợ tôi sẽ không ghen tuông, và hai người rồi sẽ sống hòa thuận. Nếu chị chấp nhận điều đó, thì chúng ta phải nghĩ cách sao cho ông anh tôi có vẻ như qua đời một cách tự nhiên; việc này chị có thể tin tưởng ở Mocjian; về phần mình, tôi sẽ hết sức góp phần cho được việc.”

Đối với người vợ góa của Catxim, còn có đám nào tốt hơn điều Ali Baba vừa đề nghị; cùng với những tài sản người chồng cũ để lại, lấy được một người chồng mới giàu có hơn, thậm chí với kho tàng vừa phát hiện, còn có thể giàu nhiều hơn nữa? Thị không khước từ, ngược lại, còn cho đấy là một cái lý phải chăng để mang lại niềm an ủi. Thị lau khô nước mắt vừa tuôn lã chã và nén những tiếng gào la thông thường của đàn bà khi chồng mất, chừng ấy đủ chứng tỏ cho Ali Baba biết thị chấp nhận lời anh cầu hôn.

Sau khi dặn dò Mocjian sắm thật tốt vai tuồng, anh để người vợ góa Catxim lại đó và đánh lừa về nhà mình.

Mocjian không chậm trễ chị đi ra cùng một lúc với Ali Baba, đến nhà một thầy lang vẫn bốc thuốc trong vùng. Chị gõ cửa hỏi mua một thứ thuốc viên rất công hiệu dùng trong những bệnh hiểm nghèo. Thầy lang nhận tiền, giao thuốc, và hỏi ở nhà chủ của cô ai là người ốm nặng vậy, Mocjian thở dài:

— Ôi, chính là Catxim, ông chủ hiền từ của tôi, chứ còn ai nữa! Chẳng biết ông ấy mắc bệnh gì mà chẳng nói năng ăn uống gì được sất.

Nói xong, cô mang thuốc về mà thực tế Catxim không còn dùng được nữa.

Ngày hôm sau, lại chính Mocjian đến đập cửa vẫn nhà thầy lang ấy, và nước mắt lưng tròng, hỏi mua một loại thuốc nước mà người ta thường cho những người ốm thập tử nhất sinh uống; nếu loại thuốc này cũng không công hiệu nốt, thế là biết chẳng còn hy vọng gì cứu chữa nữa.

— Chao ôi! - Cô buồn rầu nói khi nhận chai thuốc trong tay - tôi e rằng thứ thuốc nước này rồi cũng chẳng công hiệu gì hơn loại thuốc viên hôm qua. Ôi, tôi đến bỏ mất một ông chủ tốt bụng xiết bao!

Mặt khác, bà con hàng xóm thấy suốt ngày hai vợ chồng Ali Baba nhiều lần qua lại nhà Catxim, vẻ mặt âu sầu; bởi vậy tối đến chẳng ai ngạc nhiên khi nghe tiếng khóc than thảm thiết của vợ Catxim và nhất là của Mocjian, báo tin gã đã qua đời.

Ngày hôm sau, rất sớm, ngay khi trời vừa bắt đầu rạng, Mocjian vốn biết ở gần chợ có một người thợ chữa giày rất già bao giờ cũng mở cửa hiệu đầu tiên, sớm hơn tất cả mọi người, liền đến tìm ông ta. Cô đến gần, cất tiếng chào, và dúi vào tay ông một đồng tiền vàng.

Baba Muxtafa đó là tên thường gọi của ông thợ chữa giày, bản tính vui nhộn, bao giờ cũng tìm được một câu hóm hỉnh, nhìn kỹ đồng tiền, bởi vì trời chưa thật sáng tỏ, sau khi nhận ra đúng là vàng, liền nói:

— Quà mở hàng tốt đẹp làm sao! Nào, có việc gì nào? Thân già này sẵn sàng làm giúp.

— Cụ Baba Muxtafa ạ, cụ hãy cầm những thứ cần thiết để khâu, và nhanh chóng đi theo cháu; nhưng với một điều kiện là đến một nơi nào đó, cụ phải để cho cháu bịt mắt cụ lại.

Nghe vậy, Baba Muxtafa làm ra vẻ khó dễ:

— Ồ! Ồ! Cô lại muốn già này làm một việc gì trái với lương tâm hay danh dự của già chăng?

Mocjian dúi thêm một đồng tiền vàng nữa vào tay ông và nói:

— Nói có trời chứng giám, cháu đâu giám đòi hỏi cụ làm việc gì trái với lương tâm. Xin cụ hãy đến đây, chớ sợ gì sất.

Baba Muxtafa đồng ý để cô dẫn đi, tới một nơi đã định, cô lấy khăn bịt mắt ông già lại rồi dắt đến nhà ông chủ vừa quá cố của mình; cô đưa thẳng ông vào phòng để xác chết, đã xếp bốn mảnh lại cho giống nguyên hình, rồi mới mở băng bịt mắt. Xong cô nói:

— Cụ Baba Muxtafa ạ, chính để khâu bốn mảnh kia lại với nhau mà cháu dẫn cụ tới đây. Xin cụ chớ để mất thời giờ, chừng nào cụ làm xong, cháu sẽ gửi cụ một đồng vàng nữa.

Baba Muxtafa khâu xong, Mocjian bịt mắt ông già ngay trong phòng, rồi sau khi trả cho ông đồng vàng thứ ba như đã hứa và dặn giữ bí mật, cô dẫn ông lão trở lại nơi bịt mắt lúc đến, mở khăn tay và để ông trở về; cô còn cẩn thận đứng trông theo cho đến khi ông mất hút, để đề phòng ông lão nảy ra ý tò mò quay trở lại quan sát chính cô ta chăng.

Mocjian đã cho đun sẵn nước để rửa thi hài Catxim, bởi vậy khi Ali Baba đến, vừa lúc cô quay trở về, thì đã có thể lau rửa người, xức nước hương và khâm liệm ông anh theo đúng phong tục. Người thợ mộc, theo lời đặt hàng của Ali Baba, cũng vừa mang quan tài đến.

Để người thợ mộc không nhận thấy điều gì khác thường, Mocjian đón nhận chiếc quan tài ở cổng; sau khi trả tiền và cho người thợ trở về, cô giúp Ali Baba đặt thi hài vào, đóng nắp quan tài xong cô ra giáo đường báo tin mọi việc đã sẵn sàng để làm lễ an táng. Người của giáo đường chuyên lo việc lau rửa thi thể và khâm liệm, xin được làm công việc của họ, nhưng cô trả lời mọi sự đã xong xuôi.

Mocjian vừa quay về đến nhà, đã thấy trưởng giáo và các chức việc khác của giáo đường tới nơi. Bốn người hàng xóm vác quan tài lên vai, và theo sau viên trưởng giáo vừa đi vừa cầu kinh, đưa ra nghĩa địa. Mocjian, với tư cách là con ở của người quá cố để đầu trần, nước mắt đầm đìa vừa đi theo, vừa đưa tay đấm thùm thụp vào ngực và bứt tóc; sau nữa là Ali Baba cùng những người hàng xóm, những người này thỉnh thoảng lại tách ra để lên đổi vai cho bốn người đang khiêng quan tài, cứ như vậy cho tới nghĩa địa.

Còn người vợ của Catxim, theo phong tục, ở lại nhà mà kêu la than khóc cùng bà con hàng xóm đến dự lễ tang, các bà cùng người vợ góa lớn tiếng khóc van, làm buồn bã cả vùng.

Bằng cách đó cái chết bất đắc kỳ tử của Catxim được che giấu và ngụy trang khéo léo giữa bốn người: Ali Baba cùng với vợ, người vợ góa của Catxim và Mocjian, khiến không một ai trong thành phố hay biết chút gì mà thậm chí chẳng một ai gợn chút ngờ vực.

Ba bốn ngày sau khi chôn cất, Ali Baba chuyển số đồ đạc ít ỏi của mình cùng với số tiền lấy được trong kho tàng của bọn cướp - tiền này chỉ chuyển vào đêm - sang nhà bà chị dâu góa, để ở luôn đấy. Và, bởi vì những đám cưới kiểu ấy không phải là chuyện lạ trong tục lệ đạo Hồi, chẳng ai lấy việc đó làm ngạc nhiên.

Còn về cái cửa hiệu của Catxim, Ali Baba vốn có một đứa con trai lâu nay vẫn cho học việc ở một nhà buôn lớn và vẫn được người này khen đức hạnh tốt; anh liền cho luôn cậu con trai cho cửa hiệu ấy và còn hứa nếu cậu tiếp tục ăn ở cho phải đạo thì sẽ cưới cho một cô vợ thật ra trò xứng đáng với địa vị của cậu.

Chúng ta hãy để Ali Baba yên hưởng những ngày đầu tiên trong vận may của anh, mà nói về bốn mươi tên cướp. Chúng trở lại hang ổ trong rừng cùng vào lúc để thỏa thuận với nhau, và đều ngạc nhiên thấy không còn xác của Catxim, và càng ngạc nhiên hơn nữa khi thấy số túi vàng giảm bớt. Tên đầu lĩnh nói:

— Thế là chúng ta đã bị phát giác, và sẽ chết tất nếu không phòng bị. Nếu chúng ta không mau mau tìm ra cách đối phó, thì vô tình chúng ta sẽ để mất hết bấy nhiêu của cải mà tổ tiên chúng ta và chúng ta đã vất vả gian nan biết bao mới có được. Căn cứ vào tình trạng thiệt hại ở đây thì rõ ràng tên kẻ cắp đã bất chợt được câu thần chú để mở cửa hang, và may mắn sao chúng ta trở về đúng lúc nó sắp ra. Nhưng nó không phải chỉ có một mình, một tên khác nữa cũng biết câu thần chú. Xác của nó được đưa đi và kho tàng của chúng ta giảm bớt là những bằng chứng không thể chối cãi, và bởi vì không có dấu hiệu gì cho thấy là có hơn hai đứa nắm được điều bí mật, vậy thì sau khi giết được một tên, chúng ta phải hạ sát nốt tên kia. Các bạn nghĩ sao, hở các hảo hán? Các bạn có đồng ý như kẻ này chăng?

Ý kiến của tên đầu lĩnh được cả bọn cho là hợp lý, chúng đều tán thưởng và đi đến thỏa thuận là phải bỏ mọi công chuyện khác để lo riêng vụ này, và sẽ chưa thôi chừng nào chưa làm xong dự định. Tên đầu lĩnh lại nói:

— Tôi hoàn toàn tin tưởng ở sự dũng cảm và lòng gan dạ của các bạn, nhưng trước tất cả mọi sự cần có một người trong các bạn gan góc lanh lợi và tháo vát, vào thành phố không mang theo khí giới và cải trang thành một du khách từ nơi khác đến; người ấy phải dở hết tài tháo vát của mình ra để dò hỏi xem trong phố người ta có bàn tán về cái chết bất thường của một người, nó chính là kẻ chúng ta đã trừng trị một cách đích đáng và phải dò xem nhà nó ở đâu. Đó là điều quan trọng chúng ta cần biết trước tiên, để khỏi phải có hành động gì rồi làm chúng ta hối hận, khi xuất đầu lộ diện ở một nơi đã từ lâu không ai hay biết hành tung chúng ta, mà chúng ta lại rất cần giữ nguyên tình trạng ấy, vì lợi ích của mình. Nhưng, để khích lệ trang hảo hán trong số các bạn ở đây sẽ tình nguyện nhận làm việc ấy, và phòng ngừa vị đó nhầm lẫn mà báo với anh em một địa điểm sai có thể làm cho cả bọn ta bị nguy hiểm, tôi xin các bạn cân nhắc xem trong trường hợp đó, vị ấy có nên tự ghép mình vào tội chết hay không?

Không chờ đợi cả bọn bày tỏ ý kiến, một tên cướp đứng ra nói:

— Tôi xin nhận, và tôi lấy làm vinh quang được xả thân vào chốn gian nguy để làm bổn phận. Nếu tôi làm không được việc, xin các bạn ít ra cũng nhớ cho là kẻ này không phải thiếu nhiệt tâm cũng như dũng khí vì lợi ích chung của đồng bọn.

Sau khi nhận những lời khen ngợi nồng nhiệt của tên đầu lĩnh và của chúng bạn, tên cướp cải trang để không ai nhận được mặt. Từ giã đồng đội, nó ra đi trong đêm và tính toán sao cho vào tới thành phố đúng vừa rạng sáng. Nó đến gần chợ, trông thấy chỉ một quán mở cửa, ấy là quán của Baba Muxtafa.

Baba Muxtafa ngồi trên chiếc ghế xếp, tay cầm dùi, sẵn sàng làm nghề. Tên cướp đến gần định cất tiếng chào chợt nhận ra tuổi tác cao của lão, nó nói:

— Cụ già làm việc sớm thế, lẽ nào cao tuổi như cụ mà mắt còn sáng vậy, tôi e rằng khi trời sáng tỏ thì mắt cụ không còn đủ tốt để mà khâu nữa.

— Cho dù ngài là ai - Baba Muxtafa đáp - đúng là ngài chưa biết rõ lão này. Tôi già thế này nhưng mắt tôi còn sáng lắm, ngài không thể ngờ là cách đây chưa lâu, tôi đã khâu một xác chết ở một nơi không sáng hơn lúc này.

Tên cướp rất mừng là vừa tới nơi, nói chuyện với người đầu tiên, đã biết được điều khiến nó phải cất công để tìm hiểu, mà không cần dò hỏi.

— Một xác chết ư? - nó ngạc nhiên thốt lên. Và để khích ông già nói tiếp, nó lại hỏi:

— Sao lại khâu một xác chết? Hẳn là cụ muốn nói đã khâu tấm vải để liệm người chết?

— Không, không - Baba Muxtafa đáp - tôi biết tôi nói gì. Ngài muốn tôi mở miệng, nhưng ngài chẳng được biết gì thêm đâu.

Tên cướp không cần được giải thích sáng tỏ hơn nữa vì tin chắc đã tìm ra được điều muốn tìm hiểu. Nó rút ra một đồng tiền vàng, đặt vào tay Baba Muxtafa và nói:

— Tôi chẳng muốn đi sâu vào điều bí mật của cụ làm gì, mặc dù tôi có thể quả quyết với cụ là tôi sẽ chẳng cho ai biết nếu cụ tâm sự với tôi. Điều duy nhất tôi muốn nhờ cụ là hãy vui lòng cho tôi hay, hoặc dẫn tôi đến và chỉ cho thấy ngôi nhà mà cụ đã khâu xác chết ấy.

Ông già nắm đồng tiền trong tay, sẵn sàng đưa trả lại:

— Cho dù có muốn làm được điều ngài nhờ, tôi xin cũng quả quyết là không thể nào làm được, xin ngài hãy tin cho là như vậy. Lý do là thế này: người ta đưa tôi đến một chỗ rồi bịt mắt tôi lại, mới dẫn tôi đến nhà, ở đấy tôi làm xong việc người ta lại bịt mắt và đưa tôi về chỗ cũ. Ngài thấy rõ tại sao tôi không có cách nào giúp ngài.

— Ít ra cụ cũng còn nhớ mang máng con đường mà người ta bịt mắt cụ rồi dắt đi chứ. Xin cụ hãy đi với tôi, tôi sẽ bịt mắt cụ đúng ở chỗ ấy, rồi hai chúng ta cùng đi theo con đường và rẽ những khúc quanh mà cụ còn nhớ được; và bởi vì việc làm giúp nào cũng đáng được thưởng công đây xin biếu cụ một đồng vàng nữa. Nào, xin cụ hãy giúp cho tôi chút việc tôi nhờ.

Vừa nói mới vừa đưa một đồng tiền nữa vào tay cụ già.

Hai đồng tiền vàng hấp dẫn Baba Muxtafa quá; lão lặng yên ngắm nghía hai đồng tiền trong lòng bàn tay, vừa cố nghĩ xem nên làm thế nào. Cuối cùng, lão rút hầu bao của mình ra, bỏ hai đồng vàng vào đấy, và nói với tên kẻ cướp:

— Tôi không thể nói dứt khoát với ngài rằng tôi nhớ chính xác con đường người ta dẫn tôi đi; nhưng, vì ngài đã muốn như vậy thì chúng ta cùng đi, tôi sẽ cố gắng hết sức để nhớ lại xem.

Baba Muxtafa đứng lên, khiến tên kẻ cướp rất bằng lòng; và không cần đóng cửa quán, bởi vì cũng chẳng còn gì đáng giá để mà sợ mất, lão dẫn tên cướp đến chỗ lần trước Mocjian đã bịt mắt lão. Tới nơi, lão nói:

— Chính chỗ này đây, người ta bịt mắt tôi ở đây, rồi tôi quay về phía ngài đang thấy đây này.

Tên cướp đã sắp sẵn một chiếc khăn tay, liền bịt mắt lão lại, rồi cặp kè dắt lão đi bên cạnh, nửa để cho lão dẫn đường, nửa tự nó dẫn đường lão, đi cho đến nơi lão dừng lại và nói:

— Có lẽ lão đã đi không quá chỗ này.

Quả thật lão đang đứng trước nhà của Catxim, nơi hiện Ali Baba ở. Trước khi cất chiếc khăn bịt mắt lão, tên cướp nhanh nhẹn đưa viên phấn cầm sẵn ở tay, đánh dấu vào cửa; và sau khi tháo khăn, hỏi lão có biết nhà này của ai không. Baba Muxtafa nói lão không phải người cùng khu phố, cho nên không thể trả lời.

Tên cướp không thể moi gì hơn nữa từ miệng của Baba Muxtafa, liền cảm ơn lão đã chịu khó nhọc vì mình; và sau khi từ giã, để cho lão trở lại quán của mình, nó tìm đường dông lên rừng, bụng tin chắc là sẽ được đồng bọn hoan nghênh.

Ít lâu sau khi tên cướp và Baba Muxtafa chia tay nhau, Mocjian ra khỏi nhà có việc gì đấy, lúc trở lại, thấy dấu phấn mà tên cướp vừa vẽ lên cửa, liền dừng lại để xem cho kỹ:

— Cái dấu này nghĩa là thế nào? - chị tự hỏi - Có ai muốn làm hại đến chủ ta hay là họ làm như vậy vì nghịch ngợm thôi? Dù sao đi nữa, ta cẩn thận vẫn hơn.

Chị liền lấy viên phấn, và bởi vì cửa mấy nhà liền đều giống hệt nhau, chị đánh dấu luôn mấy cái, vào cùng một nơi tương tự, rồi vào nhà mà chẳng nói gì cho ông chủ bà chủ hay…

Trong thời gian đó, tên cướp vẫn tiếp tục đi, nó lên tới rừng và gặp đồng bọn rất sớm. Đến nơi, nó vừa thuật lại chuyến đi thành công của mình, vừa thổi phồng sự may mắn đã gặp ngay từ phút đầu tiên một người cho biết sự việc đang cần điều tra, mà chắc chắn ngoài ông lão ra, chẳng còn ai có thể hay biết. Cả bọn nghe một cách hài lòng. Sau khi khen ngợi sự nhanh nhẩu của nó, tên đầu lĩnh cất lời nói với cả bọn:

— Các bạn ạ, chúng ta không được để mất thời giờ, chúng ta hãy lên đường nhưng đừng để cho người ta thấy chúng ta mang theo khí giới. Chúng ta lại phải vào trong thành phố từng nhóm một, kẻ trước người sau, để đừng gây nên sự ngờ vực; nơi hẹn gặp nhau là quảng trường lớn, một số anh em đứng mạn bên này, một số khác đứng phía bên kia. Trong lúc ấy, tôi sẽ cùng anh bạn vừa mang tin tốt lành về với chúng ta đây đi nhận dạng ngôi nhà, rồi mới quyết định xem nên ra tay thế nào là hay nhất.

Lời tên đầu lĩnh được cả bọn nhiệt liệt tán thưởng và chẳng mấy chốc cả bọn đã lên đường. Chúng đi thành từng tốp hai, ba tên một, đi cách nhau khá xa, và vào gọn trong thành phố mà chẳng ai ngờ vực. Tên đầu lĩnh và tên buổi sáng đã tới đây vào sau rốt. Tên này dẫn chỉ huy của nó tới phố có nhà của Ali Baba. Đến trước một ngôi nhà có đánh dấu phấn của Mocjian, nó bảo chính nhà này đây. Nhưng tiếp túc đi một quãng nữa để khỏi bị nghi ngờ, tên đầu lĩnh để ý thấy ngôi nhà tiếp theo cũng được đánh dấu ở cửa vào cùng một chỗ ấy, liền chỉ cho tên dẫn đường thấy và hỏi vậy là nhà này hay nhà kia? Tên đưa đường bối rối, không biết trả lời thế nào, nhất là khi cùng với tên đầu lĩnh nó thấy bốn, năm nhà liền đều có vạch phấn giống nhau. Nó thề rằng nó chỉ đánh dấu mỗi một cửa mà thôi, và nói tiếp:

— Tôi không rõ ai là người đánh dấu các nhà kia mà giống hệt nhau như vậy, nhưng xin thú thật là tôi hoang mang chẳng nhận ra được mình đã đánh dấu nhà nào.

Tên đầu lĩnh thấy mưu đồ của mình đã bị ung từ trong trứng, liền đến quảng trường, gặp một tên đồng bọn, nó sai báo cho tất cả biết, cả đội đã vất vả một chuyến đi vô ích, giờ chỉ còn có việc tìm đường tháo lui thôi.

Chính nó rút trước; cả bọn lần lượt theo sau, vẫn với cung cách như lúc đến.

Khi cả bọn tập hợp đông đủ trong rừng rồi, tên đầu lĩnh giải thích lý do tại sao nó ra lệnh rút lui. Lập tức chúng đồng thanh tuyên bố tên dẫn đường đáng tội chết; chính tên này cũng tự kết tội ấy, nói đáng lẽ nó phải chu đáo hơn rồi mạnh bạo giương cổ ra để chịu chặt đầu.

Vì sự tồn vong của cả lũ, không thể để cho kẻ khác gây thiệt hại mà không trả thù, một tên cướp khác tự cho mình sẽ được việc hơn tên vừa bị xử phạt, bước ra xin được chọn đi làm bổn phận. Cả bọn cướp đồng ý. Tên này lại đi vào thành phố, lại mua chuộc Baba Muxtafa như tên trước nó đã làm; và lão lại chịu để bịt mắt và dẫn nó tới chỉ nhà Ali Baba. Nó đánh một cái dấu đỏ ở một nơi ít lộ liễu hơn, cho rằng như vậy sẽ dễ dàng phân biệt với các nhà khác được đánh dấu bằng phấn trắng.

Nhưng một lát sau, Mocjian đi ra khỏi nhà y như hôm trước, và khi trở lại, cái dấu đỏ không thoát khỏi con mắt tinh tường của chị. Chị lại lập luận y như hôm trước, và lại không quên đánh dấu phấn đỏ tất cả các cửa nhà hàng xóm, vào cùng một chỗ như nhau.

Tên trộm trở lại với đồng bọn trong rừng, khoe khoang sự cẩn thận mà nó cho là không thể nhầm lẫn, để phân biệt nhà của Ali Baba với các nhà khác. Tên đầu lĩnh cùng với cả bọn đều nghĩ rằng lần này ắt thành công. Chúng lại trở về thành phố, với sự sắp đặt và cung cách đi đường giống hệt lần trước, cũng mang theo khí giới được che giấu cẩn thận, sẵn sàng làm bằng được mưu mô của chúng. Tên đầu lĩnh cùng đứa dẫn đường lại đến thẳng phố có nhà của Ali Baba, và lại cũng gặp trở ngại y như lần trước. Tên đầu lĩnh rất bực mình, còn tên dẫn đường thì hoang mang không kém đứa bạn của nó đã làm công việc này lần trước.

Toàn bọn cướp buộc phải rút lui và tên dẫn đường tự nguyện giơ cổ chịu chém bị tội lỗi của mình.

Thấy toán lâu la của mình đã hụt mất hai tên dũng mãnh, tên đầu lĩnh sợ nếu cứ tiếp tục dựa vào những đứa khác để dò xem đâu là ngôi nhà thật của Ali Baba, thì sẽ còn tiếp tục chịu tổn thất nữa. Gương của chúng cho nó thấy rõ, bọn này chỉ giỏi tay gậy tay đao, còn dùng trí thông minh vào những trường hợp thế này thì hoàn toàn bất lực. Nó đứng ra tự mình đảm đương công việc ấy. Nó vào thành phố và cũng với sự giúp đỡ của Baba Muxtafa y như lão từng làm cho hai tên do thám trước, nó đến tận nơi nhưng không dại gì đánh dấu để sau này nhận dạng, mà quan sát thật kỹ lưỡng, không chỉ bằng lòng xem xét đến nơi đến chốn, nó còn đi qua đi lại trước cửa nhiều lần, cho đến khi không thể nào nhầm được nữa mới thôi.

Hài lòng về chuyến đi, và biết được điều mong muốn, tên trùm bọn cướp trở về rừng. Khi đã vào trong hang nơi cả bọn đang chờ, nó nói:

— Các bạn, bây giờ thì chẳng còn gì có thể ngăn cản chúng ta trả thù tận gốc sự thiệt hại gây nên cho chúng ta. Tôi đã nắm chắc ngôi nhà kẻ thủ phạm mà chúng ta phải trả thù; trên đường đi tôi đã suy nghĩ cách ra tay sao cho khéo léo, để không một ai còn có thể biết được nơi ẩn náu cũng như chôn cất giấu kho tàng của chúng ta; bởi vì đấy là mục đích của chuyến ra quân này, làm khác đi thì chẳng những không có ích mà có thể còn tai hại cho chúng ta. Để đạt được mục đích ấy - nó nói tiếp - đây là cách tôi nghĩ ra. Sau khi tôi trình bày xong, nếu bạn nào có một cách thức nào tốt hơn, xin cứ cho biết. Nói xong, gã vạch ra kế hoạch nó định làm. Cả bọn đồng tình, rồi chia nhau về các trấn các làng lân cận, thậm chí vào cả trong thành phố mua lừa cho đủ số lượng mười chín con, và ba mươi tám chiếc vại bằng da dùng để đựng dầu nhưng chỉ có một cái chứa đầy dầu còn những cái khác thì để không.

Sau hai hoặc ba ngày, bọn cướp đã thu thập được đủ các thứ đó. Vì các vại hơi chật miệng, tên đầu lĩnh cho nới ra một chút. Sau đó, nó ra lệnh cho bọn lâu la mang theo khí giới cần thiết, mỗi đứa chui vào trong một cái vại, nhưng không khâu lại để có không khí thở rồi đậy cái túi sao cho trông như có vẻ đựng đầy dầu. Để ngụy trang cho khéo hơn nữa, nó lấy dầu ở cái vại đầy, bôi lên bên ngoài những chiếc kia.

Mọi sự sắp đặt như vậy rồi, ba mươi bảy tên cướp được xếp lên lưng các con lừa, mỗi tên trong một cái vại, cùng với cái vại đựng dầu, còn tên đầu lĩnh đóng vai người dẫn đường, kéo nhau về thành phố. Chúng tính toán để đến nơi vào buổi tối, chừng một giờ sau khi mặt trời lặn, như đã bàn bạc với nhau. Tên đầu lĩnh sẽ đi thẳng tới nhà Ali Baba, gõ cửa và xin nghỉ nhờ lại ban đêm cùng với đàn lừa. Nó vừa gõ cửa đã thấy Ali Baba ở cổng; anh vừa ra đây hóng mát sau bữa cơm chiều. Nó cho đàn lừa đứng lại và thưa với Ali Baba:

— Thưa ngài, tôi từ xa đến, mang theo dầu mà ngài trông thấy kia, để sáng mai đưa ra chợ bán, vào giờ này quả thật tôi không biết trọ ở đâu. Nếu không phiền ngài nhiều quá, xin ngài vui lòng cho tôi được nghỉ nhờ một tối, tôi sẽ xin đội ơn ngài.

Mặc dù Ali Baba đã trông thấy người đang nói chuyện với mình ở trong rừng, thậm chí nghe cả giọng nói của hắn ta, nhưng làm sao anh có thể nhận ra được tên cầm đầu bốn mươi kẻ cướp cải trang dưới dạng một người buôn dầu lương thiện?

— Xin hoan nghênh - anh đáp - mời vào.

Nói xong, anh đứng tránh ra bên để tên đầu lĩnh đưa đàn lừa vào.

Đồng thời, Ali Baba gọi một người ở đến, ra lệnh cho y, sau khi lừa được dỡ hàng xuống rồi, sẽ phải lùa chúng vào chuồng và cho chúng ăn cỏ khô và đại mạch. Anh lại chịu khó vào nhà bếp bảo Mocjian mau mau làm cho người khách mới tới một bữa ăn chiều, và soạn cho ông ta chỗ nghỉ trong một gian buồng.

Ali Baba còn làm hơn nữa để tiếp đón khách thật ân cần. Khi thấy tên đầu lĩnh đã dỡ hết hàng xuống, và đàn lừa đã được người nhà đánh vào chuồng như anh dặn, đang loay hoay tìm một chỗ ngủ ở ngoài trời, anh liền đến mời hắn vào phòng khách, viện cớ mình không thể để khách ngủ đêm ngoài sân. Tên trùm bọn cướp hết lời từ tạ, nhưng kỳ thực là muốn được dễ dàng thực hiện mưu đồ của hắn. Ali Baba mời mọc mãi, hắn đành phải nhận lời.

Không những chỉ bằng lòng ngồi tiếp chuyện kẻ đang tìm cách giết hại mình cho đến khi Mocjian dọn bữa tối ra, Ali Baba còn tiếp tục nói những chuyện tưởng làm cho khách vui lòng, cho mãi tới khi hắn ăn xong, anh mới giã từ:

— Xin ngài cứ tự nhiên như ở nhà - anh bảo hắn - cần gì xin ngài cứ hỏi; bất cứ vật gì ở đây ngài đều có thể dùng.

Tên đầu lĩnh đứng lên cùng một lúc với Ali Baba và tiễn anh ra tận cửa. Trong khi anh vào bếp nói chuyện với Mocjian thì nó ra sân, viện cớ là đến chuồng ngựa xem các con lừa của nó còn thiếu gì không.

Sau khi một lần nữa dặn dò Mocjian hãy hết sức chăm nom người khách, đừng để cho ông ta thiếu thốn thứ gì, Ali Baba nói thêm:

— Mocjian à, ta báo trước cho cô biết, sáng mai ta sẽ đi nhà tắm lúc trời chưa sáng, vậy cô hãy soạn sẵn áo quần thay cho ta và đưa cho Apđanla giữ (Apđanla là tên người đầy tớ trai), rồi nấu cho ta một bát cháo thật ngon để ta ăn khi đi tắm về.

Trong khi đó, tên trùm kẻ cướp thăm đàn lừa xong, ra lệnh cho người của nó nên làm những gì. Nó đi từ vại đầu đến vại cuối và nói với từng đứa: “Khi nào từ căn buồng ta nghỉ, ta ném sỏi xuống, thì các bạn hãy lấy con dao mà các bạn đã mang theo, rạch chiếc vại từ trên xuống dưới, rồi bước ra ngoài; lập tức ta sẽ đến ngay với các bạn.

Các con dao mà nó nói, đều nhọn và được mài rất sắc để dùng vào mục đích ấy.

Dặn dò xong, nó trở lại; vừa đi ngang qua cửa nhà bếp, Mocjian vội cầm đèn dẫn nó vào phòng khách đã dọn dẹp, mời nghỉ lại đấy, sau khi hỏi khách có còn cần thứ gì nữa hay không. Để khỏi gây ngờ vực, lát sau nó tắt đèn, và cứ để nguyên quần áo đi nằm, tự hẹn sẽ dậy hành động sau một giấc ngủ ngắn.

Mocjian không quên những lời chủ dặn. Chị sửa soạn áo quần tắm cho chủ, giao cho Apđanla, anh này cũng chưa đi ngủ, rồi nhóm lửa nấu cháo; cháo vừa sôi thì cây đèn vụt tắt. Trong nhà hết dầu, nến cũng không có nốt. Chị lại cần có ánh sáng để hớt bọt cháo, liền phàn nàn với Apđanla.

— Cô thật bối rối quá nhỉ - anh ta bảo - sao không ra lấy dầu ở một trong những cái vại ngoài sân.

Mocjian cám ơn Apđanla về ý kiến ấy. Trong khi anh đi ngủ ngay cạnh phòng của Ali Baba để sáng mai theo chủ đi nhà tắm sớm, chị cầm cái bình đựng dầu ra sân. Vừa đi đến cái vại đầu tiên, thì nghe tiếng tên cướp nấp trong ấy hỏi thì thào:

— Đã đến giờ chưa?

Dù tên cướp nói rất nhỏ, Mocjian vẫn nghe rành mạch, vì khi dỡ hàng trên lưng lừa xuống, tên đầu lĩnh không những mở nắp chiếc vại này mà còn mở tất cả để cho người của nó được thoáng hơn; bọn này tuy không bị chết ngạt song rất tù túng khó chịu.

Bất kỳ một người ở nào khác, bất chợt thấy có người trong vại, chứ không phải dầu, đã làm ầm ĩ lên và do đó có thể gây ra điều bất hạnh lớn. Nhưng Mocjian khôn ngoan hơn tất cả, chị hiểu ra ngay tức khắc cần phải giữ nhẹm việc này; Ali Baba và cả gia đình, trong đó có chị, đang trải qua một cơn nguy biến khẩn cấp, cần phải tìm phương đối phó mà không làm ồn ào. Vốn thông minh, chị hiểu nên làm những gì. Bình tĩnh lại ngay, không tỏ ra chút xúc động, chị giả giọng tên đầu lĩnh, đáp:

— Chưa, nhưng sắp rồi.

Chị sang cái vại thứ hai, lại nghe câu hỏi đó, cứ thế cho đến cái vại cuối cùng, và chị lại vẫn trả lời như thế ấy.

Qua việc đó, Mocjian hiểu rằng ông chủ của mình tưởng cho một người buôn dầu trú ngụ, thật ra đã để cho ba mươi tám tên cướp, kể cả tên đầu lĩnh vào nhà. Chị vội vàng múc dầu cho đầy cái bình của mình, trở lại nhà bếp rót vào đèn và châm lên, tiếp đó lấy một cái chảo lớn, trở ra sân, vục đầy dầu. Đặt cái chảo lên bếp, chị chất thật nhiều củi vào đun, nghĩ rằng dầu càng chóng sôi mình càng mau chóng thực hiện được việc sẽ cứu sống cả nhà. Cuối cùng dầu sôi, Mocjian bưng ra, rót dầu đang sôi sùng sục vào từng cái vại một, giết chết tất cả bọn cướp, từ tên đầu đến tên cuối. Cả bọn chết không còn đứa nào.

Hành động dũng cảm ấy của Mocjian được thực hiện một cách im lìm, như dự định của chị; làm xong, chị trở vào nhà bếp với chiếc chảo không, rồi đóng cửa lại. Chị dạt bớt củi chỉ để lửa cháy lim rim, đủ hầm dừ nồi cháo nấu cho Ali Baba. Chị tắt đèn, dứt khoát không đi ngủ mà ngồi thật im ắng, nhìn ra cửa sổ trông xuống sân, chờ xem có việc gì sẽ xảy ra.

Mocjian chờ chưa tới một khắc thì tên đầu lĩnh bọn cướp thức giấc. Hắn đứng lên, mở cửa sổ nhìn ra, thấy khắp nhà không còn ánh đèn lửa và hoàn toàn im lặng. Hắn ném những viên sỏi xuống báo hiệu, nhiều viên rơi trúng các vại, nghe tiếng dội lại hắn biết chắc như vậy. Nhưng cố lắng tai, hắn vẫn không nghe cũng như không thấy đồng bọn của nó động tĩnh. Đâm lo, hắn lại ném sỏi lần thứ hai rồi lần thứ ba nữa. Sỏi lại rơi trúng các vại, thế mà đồng bọn của hắn vẫn lặng như tờ, hắn chẳng hiểu ra làm sao cả. Hoảng hốt, hắn nhào xuống sân, cố đi hết sức nhẹ nhàng. Đến gần chiếc vại đầu tiên, hắn định hỏi tên lâu la mà hắn ngỡ còn sống có phải đang ngủ say chăng, thì chợt ngửi mùi dầu sôi và mùi thịt cháy tỏa ra khỏi vại. Thế là hắn hiểu âm mưu giết hại Ali Baba, cướp bóc của cải trong nhà, và nếu có thể thì mang theo luôn cả số vàng của chúng bị mất đã thất bại. Lần lượt đi qua tất cả các vại, hắn đều thấy đồng bọn bị giết chết theo cùng một cách; đến vại đựng dầu, nhìn thấy dầu đã vơi hẳn đi, hắn hiểu ra người ta đã làm thế nào để diệt gọn cả lũ, khiến cho hắn bây giờ không còn ai để tiếp tay. Tuyệt vọng vì hỏng việc, tên trùm kẻ cướp lẻn qua ngõ sân thông ra vườn, rồi vượt tường từ vườn này sang vườn khác chuồn thẳng.

Chờ một chốc không nghe có tiếng động, và cũng không trông thấy tên cướp quay trở lại, Mocjian biết hắn đã trốn theo lối nào, vì cổng chính thông ra đường phố đã bị khóa chặt. Hài lòng, và rất vui mừng vì đã gìn giữ sự trọn vẹn bình yên cho cả nhà, chị đi nằm và ngủ luôn.

Trong thời gian đó, Ali Baba dậy từ khi trời chưa sáng, cùng với người đầy tớ đến nhà tắm, hoàn toàn không hay biết về sự việc kỳ lạ vừa xảy ra trong khi khi anh ngủ, mà Mocjian chẳng hề cho biết, vì chị cho rằng không thể để mất thời giờ khi cần đối phó với nỗi hiểm nguy, còn khi đã làm xong đâu vào đấy rồi thì lại chẳng cần phải làm mất giấc ngủ của ông chủ làm chi.

Tắm xong trở về nhà, thì mặt trời đã mọc, Ali Baba ngạc nhiên thấy các vại dầu vẫn y nguyên chỗ cũ, và người buôn dầu không đánh đàn lừa ra chợ, liền hỏi Mocjian. Chị dẫn anh tới, mở từng chiếc vại ra cho anh thấy, để dễ kể lại rành mạch đã làm thế nào bảo toàn tính mạng cho cả nhà.

— Thưa ông chủ. Xin Thượng đế phù hộ ông và cả gia đình ta! Ông sẽ hiểu rõ hơn điều ông muốn biết, khi nhìn thấy những gì tôi chỉ cho ông đây, mời ông vui lòng đi theo tôi.

Ali Baba theo chị, Mocjian đóng cửa lại rồi dẫn anh tới cái vại thứ nhất:

— Xin ông hãy ghé mắt nhìn vào bên trong - chị nói - xem có dầu hay không.

Ali Baba nhìn vào trong thấy một con người trong vại, anh khủng khiếp nhảy thụt lùi và thét lên một tiếng lớn.

— Xin ông đừng sợ hãi - Mocjian bảo anh - người ông trông thấy kia không còn có thể làm hại ông được nữa, nó đã từng làm hại nhiều người, nhưng giờ nó không còn có thể làm gì ông nữa hay bất cứ người nào khác; nó đã chết rồi.

— Mocjian - Ali Baba kêu lên - tất cả những điều cô cho ta thấy đây là thế nào? Hãy nói rõ đi.

— Tôi sẽ nói rõ, Mocjian đáp - nhưng xin ông chớ tỏ vẻ ngạc nhiên quá, làm thu hút sự tò mò của hàng xóm muốn biết một việc mà ông rất cần phải giữ cho kín. Xin mời ông hãy đi xem các vại khác hẵng.

Ali Baba đi xem các vại, từ chiếc đầu tới chiếc cuối, và thấy dầu trong chiếc cuối cùng này đã vơi hẳn đi. Xem xong, anh đứng im như phỗng, khi nhìn những cái vại, khi thì nhìn Mocjian mà không thốt ra được lời nào, bởi ngạc nhiên quá mức. Cuối cùng khi nói được ra lời anh hỏi:

— Thế còn lão buôn dầu? Nó ra sao rồi?

— Lão ấy không phải nhà buôn, cũng giống như tôi đây không phải là nhà buôn vậy. Tôi sẽ nói rõ nó ra sao rồi. Nhưng ông vào trong nhà nghe chuyện sẽ tiện hơn, bởi lẽ đã đến lúc ông dùng một bát cháo nóng, ăn cháo sau khi tắm, có lợi cho sức khỏe của ông.

Trong khi Ali Baba lên buồng mình, Mocjian vào nhà lấy cháo bưng lên theo, nhưng anh không chịu ăn ngay mà nói:

— Ta đang nôn nóng muốn biết, cô hãy kể lại cho ta nghe đầy đủ chi tiết câu chuyện lạ lùng đến vậy.

Vâng lời anh, Mocjian kể:

— Thưa ông, tối hôm qua, khi ông đã đi nghỉ, tôi chuẩn bị áo quần tắm cho ông, như ông vừa dặn, và giao cho Apđanla. Sau đó tôi nhóm lò hầm cháo, và trong khi đang hớt bọt thì ngọn đèn hết dầu, tắt phụt, mà trong bình nhà cũng chẳng còn một giọt nào. Tôi tìm các mẩu nến cũng không có nốt. Apđanla thấy tôi bối rối, nhắc tôi ở ngoài sân có nhiều vại đựng đầy dầu; anh ta tưởng như vậy cũng giống như tôi và ông tưởng. Tôi xách chiếc bình chạy ra cái vại gần nhất. Nhưng vừa tới nơi đã nghe có tiếng người hỏi: “Đến giờ chưa?”. Tôi không sợ hãi, mà hiểu ra ngay thủ đoạn của lão nhà buôn giả hiệu, tôi không ngần ngại đáp: “Chưa, nhưng sắp rồi”. Tôi sang cái vại thứ hai, lại có tiếng người hỏi câu đó, và tôi lại trả lời y như lần trước. Tôi đi qua hết các vại, đến đâu cũng vẫn câu hỏi ấy và vẫn được trả lời như vậy, mãi đến cái vại cuối cùng mới thấy có dầu thật. Tôi múc đầy bình. Khi nhận ra trong sân nhà có ba mươi bảy tên cướp đang chờ mệnh lệnh của trùm bọn chúng, mà ông ngỡ là nhà buôn mà đón tiếp linh đình, đến mức đổ cửa đổ nhà ra thết đãi hắn, tôi liền không để mất thời giờ. Tôi mang bình dầu về, thắp đèn lên, rồi lấy cái chảo to nhất nhà bếp, đưa ra vào đầy dầu. Tôi đặt chảo lên bếp đun, khi dầu đã sôi sùng sục, tôi mang ra rót vào các vại chứa quân ăn cướp đủ để ngăn không cho chúng làm cái điều độc ác đã dẫn chúng tới đây. Mọi việc xong xuôi đâu vào đấy như dự định, tôi trở lại nhà bếp tắt đèn, nhưng trước khi ngủ còn ngồi bình tĩnh nhìn qua cửa sổ ngóng xem lão buôn dầu giả sẽ hành động thế nào. Một lát sau tôi nghe hắn ném sỏi từ cửa sổ xuống để ra hiệu, nhiều viên sỏi rơi chạm vào các vại. Hắn ném lần thứ hai rồi lần thứ ba nữa; và bởi vì không trông thấy cũng như không nghe động tĩnh gì, hắn xuống sân tôi thấy rõ hắn đi từ vại này sang vại khác, rồi sau đó vì tối quá tôi không nhìn thấy hắn nữa. Tôi ngóng chờ thêm ít lâu, nhưng không trông thấy hắn trở lại, bèn nghĩ rằng do tuyệt vọng vì hỏng việc nên hắn đã chuồn theo ngả thông ra vườn rồi. Tôi cho rằng cả nhà ta thế là đã được bằng an, tôi đi ngủ.

Đến đây, Mocjian nói tiếp:

— Đó là câu chuyện ông bảo tôi thuật lại, và tôi tin chắc đấy là cái đuôi của một việc tôi để ý thấy vài ba ngày nay, mà tôi nghĩ chẳng cần thưa ông rõ. Ấy là một lần, vào lúc rất sớm, tôi ra phố về, nhận thấy cửa ra đường của nhà ta có một dấu phấn trắng, rồi hôm sau, một dấu phấn đỏ; mỗi lần như vậy, tuy không rõ ai có ý đồ gì, tôi vẫn đánh dấu thêm vào cùng chỗ ấy ở cửa hai ba nhà hàng xóm nữa, phía trên cũng như phía dưới nhà ta. Nếu ông ráp nối chuyện đó với chuyện vừa xảy ra, ông sẽ thấy rằng tất cả mọi việc đều do bọn cướp trong rừng mưu mô xếp đặt, mà không hiểu sao bọn chúng lại thiếu mặt hai tên. Dù sao đi nữa, bây giờ còn nhiều lắm cũng chỉ có ba thằng. Những việc vừa xảy ra chứng tỏ chúng quyết diệt ông và tốt hơn là ông nên phòng bị, chừng nào còn sót lại một tên trên đời. Về phần tôi, tôi sẽ không lơ là trông nom tính mệnh ông, bổn phận của tôi là như vậy.

Mocjian kể xong, Ali Baba rất lấy làm cảm kích, liền nói:

— Ta chưa chết được chừng nào chưa thưởng công xứng đáng cho cô. Cô đã cứu sống ta, và để bắt đầu tỏ lòng cám ơn cô, ta cho cô được tự do kể từ giờ phút này, trong khi chờ đợi thực hiện đầy đủ điều ta đang suy tính. Ta cũng tin chắc như cô rằng chính bốn mươi tên cướp đã bày ra những cạm bẫy này để hại ta. Thượng đế đã qua tay cô cứu cho ta thoát khỏi. Ta hy vọng Người sẽ còn bảo hộ ta thoát khỏi tội ác của chúng, và qua đó mà giải thoát cho loài người khỏi những việc làm tội lỗi đáng nguyền rủa của chúng. Bây giờ, chúng ta cần phải chôn ngay những xác chết thối tanh kia, sao cho thật bí mật, không để một ai nghi ngờ về số phận của chúng; công việc này để ta cùng Apđanla lo liệu.

Vườn của Ali Baba rất dài, ở phía cuối có nhiều cây to. Không chút chậm trễ, anh cùng người đầy tớ trai đào dưới hàng cây ấy một cái hố vừa đủ rộng và sâu để chôn bằng ấy xác chết. Đất ở đây cũng dễ đào, chẳng mấy chốc mà xong. Họ lôi các xác chết khỏi các vại, lấy khí giới của chúng để riêng ra, rồi mang ra vườn xếp xuống hố. Sau khi vùi lại, họ san số đất còn thừa ra chung quanh để cho mặt đất bằng phẳng y như cũ. Ali Baba sai cất giấu cẩn thận các vại cùng khí giới; còn đàn lừa, vì lúc ấy chưa cần dùng đến, anh cho người đầy tớ đưa ra chợ bán dần.

Trong khi Ali Baba lo làm những việc ấy để cho mọi người khỏi thấy được tại sao anh trở nên giàu có trong một thời gian ngắn như vậy, tên đầu lĩnh bọn cướp trở lại rừng, buồn phiền không thể nào tả xiết. Trong niềm xúc động, hay đúng hơn là sự hoang mang về một thất bại sâu cay trái ngược với dự định, hắn vào đến trong hang mà vẫn chưa suy tính được, trong suốt cả thời gian đi đường, nên làm gì hoặc không nên làm gì đối với Ali Baba.

Sự cô đơn trong hang thật khủng khiếp đối với hắn.

— Hỡi các trang hảo hán, đồng đội của tôi trong những chuyến ngang dọc giang hồ, các bạn đâu cả rồi? Ta có thể làm gì thiếu các bạn? Phải chăng ta đã chọn lọc và tụ tập các bạn lại để rồi trông thấy các bạn bỏ mình cùng một lúc vì số phận tai ương và không chút xứng đáng với sự quả cảm của các bạn? Ta sẽ đỡ thương tiếc hơn, nếu các bạn bỏ mình trong trận mạc, gươm cầm tay, như những trang hảo hán. Đến bao giờ ta mới có được một toán tay chân như các bạn. Và dù ta có muốn chăng nữa, ta sao lại làm chuyện đó trong khi đang phơi bày bao nhiêu vàng, bạc và của cải cho một tên đã làm giàu một phần nhờ những thứ ấy? Ta chưa thể và chưa nên nghĩ đến chuyện ấy chừng nào chưa hạ sát được tên này. Điều mà ta đã không thể làm nên với sự trợ giúp hùng hậu của các bạn, ta sẽ tự làm lấy một mình. Đến bao giờ biết chắc kho tàng của ta không bị kẻ khác dòm ngó nữa, ta mới cố làm sao để khi ta qua đời rồi, không đến nỗi không có người thừa kế hay làm chủ, để cho kho báu ấy được bảo toàn và tiếp tục tăng lên cùng với hậu thế.

Đã định bụng như vậy rồi, thì chẳng khó khăn gì mà không tìm ra cách thực hiện; thế là lòng tràn trề hy vọng và thanh thản, hắn đi nằm và ngủ yên giấc suốt cả đêm.

Sáng hôm sau, tên đầu lĩnh thức dậy thật sớm, mặc một bộ áo quần tươm tất, rồi đi vào thành phố, đến trọ trong một cái khan. Hắn chờ đợi việc xảy ra ở nhà Ali Baba đang làm ồn ào cả thành phố, vì vậy tìm người gác cổng chuyện trò, hỏi thăm có gì mới lạ xảy ra trong phố xá hay không; người này lại đi kể lể toàn những chuyện khác xa điều nó muốn biết. Từ đó, hắn suy đoán ra lý do sở dĩ Ali Baba phải giữ kín nhẹm như vậy, là để khỏi lan truyền rộng rãi cho mọi người biết anh làm chủ kho tàng và biết cách thức để vào nơi cất giấu; hơn nữa, anh cũng đã biết rằng chính vì chuyện ấy mà có người đang âm mưu hại anh. Điều đó càng làm cho hắn cũng phải tính toán sao để trừ khử được anh trong vòng bí mật.

Tên đầu lĩnh tậu một con ngựa, dùng ngựa chở từ hang về nơi trọ nhiều loại vải lụa đẹp và đắt tiền, bằng cách đi lại nhiều lần với sự gìn giữ ý tứ để không cho ai biết rõ nơi lấy hàng. Khi xét thấy đã mang về tạm đủ, hắn tìm thuê một cửa hiệu bày ra bán. Tìm được một nơi, hắn hỏi thuê, rồi cho sắm đồ đạc và dọn đến ở. Hiệu buôn của hắn đối diện với cửa hiệu trước đây thuộc về Catxim, và nay do con trai của Ali Baba cai quản chưa được bao lâu.

Tên đầu lĩnh kẻ cướp, đội tên là Cojia Hutxanh, với tư cách người mới dọn đến, không quên đi chào hỏi các ông chủ hiệu láng giềng, đúng như phong tục. Nhưng, vì cậu con trai Ali Baba còn trẻ, khôi ngô, khá thông minh, và vì có nhiều dịp chuyện trò cho nên chẳng bao lâu hắn kết thân với cậu hơn những người khác. Hắn càng chăm lo lui tới và làm thân với người bạn mới quen này nhiều hơn nữa, nhất là ba, bốn hôm sau, khi hắn nhận được ra chính Ali Baba đến thăm và chuyện trò với cậu, như anh thỉnh thoảng vẫn làm. Hỏi ra, biết rằng đấy chính là cha đẻ của cậu, hắn càng thêm săn đón, vuốt ve, quà cáp, đãi đằng, và có nhiều lần mời cậu ta ăn cơm nữa.

Cậu con trai của Ali Baba không muốn chịu ơn Cojia Hutxanh nhiều mà không đáp lại. Nhưng cửa hiệu của cậu chật chội, và cũng không có điều kiện thuận tiện để thết đãi nó như cậu mong muốn. Cậu liền nói ý định của mình với cha, và tỏ ý rằng thật là không tiện nếu để lâu hơn nữa mà không đáp lễ Cojia Hutxanh.

Ali Baba vui lòng nhận lấy việc thết đãi khách. Anh nói:

— Con ạ, mai là thứ sáu, là ngày mà các nhà buôn lớn như Cojia Hutxanh và con đóng cửa hiệu nghỉ, con hãy rủ ông ta đi dạo chơi vào buổi chiều; khi trở về con hãy làm sao đưa ông ta đi ngang qua nhà ta và mời ông ta ghé vào. Như thế sẽ hay hơn là con ngỏ lời mời hẳn hoi. Ta sẽ bảo Mocjian lo sửa soạn bữa tối cho đâu vào đấy.

Chiều thứ sáu, con trai Ali Baba và Cojia Hutxanh hẹn gặp nhau cùng một nơi, rồi cùng đi dạo mát. Trên đường về, cậu con trai cố tình đưa bạn đi qua phố có nhà của Ali Baba; đến trước nhà, cậu dừng lại gõ cửa và bảo:

— Đây là nhà cha tôi. Ông cụ nghe tôi kể lại tình bạn mà ngài có lòng hạ cố kết thân với tôi, đã giao cho tôi bổn phận giới thiệu, để cha tôi cũng được hân hạnh làm quen với ngài. Tôi mong ngài vui lòng nhận lời cho một điều ấy nữa, sau bấy nhiêu điều ngài đã làm ơn cho tôi.

Mặc dù Cojia Hutxanh đã được mục đích tự hắn đề ra, là vào nhà của Ali Baba và giết hại anh ta mà không làm nguy hại đến tính mạng của hắn và cũng chẳng gây nên chuyện ồn ào, hắn vẫn tạ từ, làm ra vẻ muốn xin cáo biệt; nhưng lúc đó, người ở đã ra mở cổng, và cậu con trai đã nhã nhặn nắm tay hắn bước vào trước và ép khách cùng vào; thế là hắn làm như thể vì miễn cưỡng mà vào chơi vậy.

Ali Baba đón Cojia Hutxanh cởi mở và ân cần. Anh cám ơn nó về lòng tốt đối với cậu con trai mình.

— Ngài làm ơn cho cháu cũng chính là làm ơn cho tôi vậy - anh nói - nhất là cháu còn trẻ dại, chưa quen giao thiệp với đời; thật là ngài đã có lòng thương mà góp phần kèm cặp cháu.

Cojia Hutxanh hết lời đưa đẩy, hắn quả quyết với Ali Baba rằng, nếu cậu quý tử của anh chưa từng trải bằng một số vị cao niên nào đó, thì anh lại có cái khiếu làm cho anh trội hẳn bao nhiêu người khác từng trải với đời hơn.

Sau vài ba câu trao đổi ngắn ngủi về những chuyện chẳng có liên quan gì đến ai, Cojia Hutxanh muốn cáo từ, Ali Baba vội ngăn lại:

— Ngài định đi đâu, thưa ngài? Xin ngài cho tôi hân hạnh được mời ngài dùng bữa tối với gia đình. Bữa của chúng tôi thật quá xoàng xĩnh so với ngài; mặc dù vậy, tôi mong ngài hãy vui lòng nhận lời đáp lại thiện ý của tôi.

— Thưa ngài Ali Baba - Cojia Hutxanh đáp - tôi hoàn toàn tin chắc vào thiện ý của ngài, và xin ngài chớ cho việc tôi ra về mà không nhận lời mời mọc ân cần của ngài là xuất phát từ sự khinh khi hoặc bất lịch sự, mà chính vì một lý do mà ngài hẳn đã đồng tình nếu ngài rõ.

— Lý do gì vậy, thưa ngài? Có thể hỏi ngài được chăng?

— Tôi có thể nói rõ thôi - Cojia Hutxanh nói tiếp - ấy là bởi tôi không ăn được thịt hoặc các món có bỏ muối; ngài thấy như vậy là tôi phải kiêng khem thế nào khi dùng bữa với ngài.

— Nếu chỉ vì một lý do ấy thôi - Ali Baba nài - thì không nên vì thế mà ngài không cho tôi được hân hạnh hầu tiếp, trừ phi ngài thật lòng không muốn. Trước hết, trong bánh mì của nhà tôi không có muối, còn về món thịt và món hầm, xin hứa là sẽ không bỏ muối trong đĩa mời ngài, tôi đi ra lệnh ngay tức khắc cho người nhà. Vậy là xin mời ngài hãy ngồi lại, tôi trở về trong chốc lát thôi.

Ali Baba xuống bếp dặn Mocjian chớ cho muối vào thịt mời khách, và làm nhanh vài ba món hầm nhạt, thêm vào một số món ăn anh đã dặn làm từ trước.

Mocjian đã nấu nướng xong đâu vào đấy, không thể không bực mình về lệnh mới này. Chị nói thẳng với Ali Baba:

— Vị khách khó tính ấy là ai mà không chịu ăn muối? Bữa ăn chiều của ông thế là chẳng ngon lành gì nữa nếu tôi phải dọn muộn hơn.

— Chớ có bực mình Mocjian à - Ali Baba nói - đấy là một con người trung hậu. Cô hãy làm điều ta bảo.

Mocjian vâng lời, nhưng trong bụng không vui. Chị nảy ra tò mò muốn biết ông khách không ăn muối ấy là ai. Khi chị đã nấu nướng xong và Apđanla đã bày ra bàn, chị giúp anh ta bưng thức ăn lên. Nhìn Cojia Hutxanh, chị nhận ra ngay đấy chính là tên đầu lĩnh bọn cướp, mặc dù nó đã cải trang, và xem xét thật cẩn thận, chị thấy nó mang theo một cây dao găm giấu dưới tà áo. Chị tự bảo:

— Ta chẳng lấy gì ngạc nhiên sao tên vô lại này lại không chịu ăn muối cùng với chủ ta; ông ta là kẻ thù không đội trời chung của nó mà; nó muốn giết hại ông nhưng ta sẽ ngăn không cho nó ra tay.

Khi đã cùng với Apđanla bày bàn xong, Mocjian nhân lúc mọi người đang ăn, đi chuẩn bị những thứ cần thiết để làm một việc thật táo bạo; vừa xong thì Apđanla xuống báo đã đến lúc đưa trái cây ra. Chị mang trái cây lên, và trong khi Apđanla thu dọn bàn ăn, chị đưa trái cây mời khách. Tiếp đó, chị để bên cạnh Ali Baba một chiếc bàn nhỏ trên có rượu nho cùng ba cái chén. Bước ra khỏi phòng, chị kéo Apđanla theo, làm như thể gọi nhau đi ăn, để cho Ali Baba, theo phong tục, được tự do trò chuyện và chơi đùa thoải mái với khách, cũng như mời khách uống rượu.

Thế là anh chàng Cojia Hutxanh giả hiệu, hay đúng hơn là tên đầu lĩnh bọn cướp, tưởng rằng cơ hội thuận lợi để hạ sát Ali Baba đã tới.

— Ta sẽ làm cho cả bố lẫn con mày cùng say túy lúy - nó tự nhủ - và thằng con, mà ta muốn để cho sống, lúc ấy cũng không thể ngăn ta thọc lưỡi dao găm vào tim bố nó; rồi ta sẽ theo ngõ sau mà chuồn, như ta đã từng làm, trong khi con nấu bếp và tên đầy tớ ăn chưa xong bữa hoặc đã ngủ kỹ trong bếp.

Nắm được mưu đồ của lão Cojia Hutxanh giả hiệu, Mocjian không đi ăn tối, và không để cho hắn có đủ thời giờ thực hiện tội ác của nó. Chị vận một bộ áo quần vũ nữ thật tinh tươm, đội chiếc khăn đúng kiểu và thắt một sợi thắt lưng bạc mạ vàng, đeo một con dao găm vỏ và chuôi đều bằng bạc, thêm vào đó còn mang một mặt nạ thật đẹp. Hóa trang như vậy rồi, chị bảo Apđanla:

— Apđanla này, hãy mang cái trống của anh ra đây, chúng ta sẽ mua vui cho vị khách của chủ ta và là bạn của cậu cả, như thỉnh thoảng chúng ta vẫn mua vui cho ông chủ ấy mà.

Apđanla mang trống ra, vừa chơi vừa bước vào phòng, đi trước Mocjian. Chị vào sau cúi đầu chào thật thấp, dáng điệu ung dung và cố tình để người ta nhìn ngắm, làm như thể chờ được phép trình diễn những gì mình có thể làm.

Apđanla thấy Ali Baba có ý muốn nói, liền thôi đánh trống.

— Hãy vào đi Mocjian, vào đi - Ali Baba nói - ngài Cojia Hutxanh sẽ xem cô làm được gì và sẽ nói cho chúng ta nghe ý kiến của ngài. Ít ra, thưa ngài - anh quay lại nói với tên nhà buôn giả hiệu - xin ngài chớ nghĩ rằng tôi bày ra chuyện tiêu xài tốn kém để mua vui cho ngài. Đây là cây nhà lá vườn, ngài thấy đó, chỉ là tên đầy tớ cùng với cô đầu bếp của gia đình trình diễn mà thôi. Tôi mong ngài sẽ không cho là quá dở.

Cojia Hutxanh không chờ đợi Ali Baba lại có tiết mục giải trí này sau bữa thết đãi mình. Hắn hiểu ngay, như vậy là không thể lợi dụng được dịp tốt nữa.

Sự việc đã diễn ra thế này, âu là đành tự an ủi sẽ tìm được dịp khác, bằng cách nuôi dưỡng tình bè bạn với cả hai cha con. Bởi vậy, mặc dù trong lòng không muốn Ali Baba bày trò ra, hắn vẫn làm ra vẻ như lấy làm cảm kích, và đành phải nói đãi bôi rằng cái gì ông chủ đã cho là hay thì chắc chắn hắn cũng sẽ lấy làm thích thú.

Khi Apđanla thấy Ali Baba và Cojia Hutxanh thôi nói chuyện với nhau, anh tiếp tục đánh trống và cất giọng hát. Mocjian múa rất khéo, không thua kém gì những vũ nữ chuyên nghiệp, đến nỗi không những mấy người xem ở đây mà bất kỳ ở đâu khác cũng phải thán phục, có lẽ ngoài trừ chăng là anh chàng Cojia Hutxanh giả hiệu chẳng còn bụng dạ nào chú ý đến trò vui.

Sau khi múa nhiều khúc cũng duyên dáng cũng mạnh mẽ như nhau, cuối cùng chị rút dao găm ra cầm ở tay rồi bắt đầu múa một bài còn hay hơn các bài trước, với những cử chỉ uyển chuyển, những bước nhảy bất ngờ, những cố gắng kỳ diệu, khi thì giơ con dao ra phía trước như sắp đâm ai, khi thì quay dao trở lại như định thọc vào chính ngực mình.

Cuối cùng như thể hết hơi, chị giật cái trống khỏi tay Apđanla, cầm bằng tay trái, trong khi tay phải vẫn nắm cây dao găm, chị lật ngược cái trống chìa ra trước mặt Ali Baba bắt chước các vũ công và vũ nữ chuyên nghiệp làm như vậy với khán giả để xin tiền thưởng.

Ali Baba ném một đồng tiền vàng vào trống của Mocjian. Chị lại chìa cái trống sang con trai Ali Baba, cậu ta bắt chước bố cũng thưởng tiền. Cojia Hutxanh thấy chị sắp chìa cái trống về phía mình, đã rút sẵn túi tiền chực thưởng; hắn vừa cho tay vào túi thì Mocjian, với sự dũng cảm xứng đáng với tính tình cứng rắn và sự gan dạ chị vẫn biểu lộ cho đến lúc bấy giờ, thọc lưỡi dao vào đúng tim nó, thật sâu, và chỉ rút ra khi tên cướp đã tắt thở.

Ali Baba và cậu con trai kinh hoàng trước cảnh tượng ấy, anh thét to lên một tiếng:

— Ôi, con khốn nạn - Ali Baba kêu lên - mày làm gì vậy? Để giết ta và cả gia đình ta sao?

— Không phải để giết ông - Mocjian đáp - tôi làm như vậy là để ông sống đấy.

Vén tà áo của Cojia Hutxanh, chị trỏ cho Ali Baba thấy chiếc dao găm của hắn, và nói tiếp:

— Ông thấy đấy, ông gặp một kẻ thù nguy hiểm thế nào. Hãy nhìn kỹ mặt nó, ông sẽ nhận ra lão buôn dầu giả hiệu và cũng chính là đầu sỏ của bốn mươi tên cướp. Ông không để ý là nó không chịu ăn muối cùng với ông ư? Ông còn cần gì thêm nữa để tin chắc âm mưu hiểm độc của nó? Chưa trông thấy nó, tôi đã đâm nghi, khi vừa nghe ông nói cho hay có một người khách như vậy. Tôi đã nhìn nó, và các ông rõ rồi đấy, sự nghi ngờ của tôi không phải là vô căn cứ.

Một lần nữa, biết ơn Mocjian đã cứu sống mình lần thứ hai, Ali Baba ôm cô hôn:

— Mocjian à - anh nói - hôm ta trả lại tự do cho cô, ta đã hứa là không chỉ dừng lại ở đấy, và chẳng bao lâu sẽ còn thưởng mức cao hơn nữa. Cái lúc ấy đã đến rồi, ta cưới cô làm con dâu của ta.

Quay về phía cậu con trai, anh nói tiếp:

— Con ơi, cha tin rằng con là đứa con hiếu thảo, con không lấy làm lạ sao cha định cưới Mocjian cho con làm vợ, mà không hỏi trước ý kiến của con. Con cũng chịu ơn cô không kém gì cha. Con đã thấy đấy, Cojia Hutxanh kết bạn với con là nhằm giết hại cha một cách phản trắc; và nếu nó làm được việc ấy, thì hẳn con không nghi ngờ gì nó không giết nốt con để trả thù. Hãy nên nghĩ thêm rằng, lấy Mocjian con sẽ lấy một người đảm đang cho nhà ta chừng nào cha còn sống, và là người sẽ làm rường cột cho gia đình suốt cả đời con.

Cậu con trai chẳng những không mảy may tỏ ra phật ý, mà còn nói rõ mình bằng lòng kết hôn, không chỉ vì để khỏi trái ý cha, mà chính mình cũng có cảm tình với cô gái ấy.

Tiếp đó cả nhà Ali Baba lo chuyện chôn xác tên đầu lĩnh bên cạnh xác ba mươi bảy tên cướp kia; công việc ấy làm kín đáo đến nỗi nhiều năm sau người ta mới hay biết, khi không còn một ai quan tâm tới việc công bố câu chuyện đáng ghi nhớ này.

Mấy ngày sau, Ali Baba làm đám cưới cho con trai lấy Mocjian rất trọng thể, chè chén linh đình, kèm theo nhảy múa, diễn trò và các cuộc vui chơi như phong tục đã định. Anh rất vui lòng thấy bạn bè và hàng xóm được mời đến dự. Tuy không ai rõ nguyên nhân thật của vụ hôn nhân, nhưng đều biết chắc phẩm chất tốt đẹp của Mocjian, cho nên đều hết lời ca ngợi lòng hào hiệp và sự tốt bụng của anh.

Sau lễ cưới, Ali Baba vốn đã tránh không trở lại cái hang kể từ hôm anh đến lấy xác của ông anh trai Catxim chở trên lưng lừa mang về cùng với một số vàng, vì sợ gặp bọn kẻ cướp ở đấy; nay cũng vẫn tránh không đến, dù ba mươi tám tên cướp, kể cả tên đầu lĩnh, đã bị tiêu diệt, vì anh ngại còn hai tên nữa mà anh chưa rõ số phận ra sao, biết đâu đang còn sống.

Nhưng một năm sau, thấy không có hiện tượng gì đáng lo lắng, anh lại nảy ra sự tò mò muốn đến đấy, xem sao. Anh lên ngựa, đến gần cái hang, thấy tuyệt nhiên không có dấu chân người hay chân ngựa, đã cho là triệu chứng đáng mừng. Anh đặt chân xuống đất, buộc ngựa vào một nơi, rồi đến trước cửa hang, đọc câu thần chú mà anh vẫn chưa quên: “Vừng ơi, hãy mở ra”. Cửa hang mở, anh bước vào, nhìn quang cảnh trong hang, anh cho rằng kể từ khoảng thời gian tên buôn giả hiệu Cojia Hutxanh về thuê một cửa hàng trong phố cho đến nay, không có người nào đặt chân vào đây; như vậy là cả bọn bốn mươi tên cướp đã bị tiêu diệt hoàn toàn trong thời gian ấy. Không nghi ngờ gì nữa, anh là người duy nhất trên đời biết được câu thần chú để mở cửa hang, và như vậy cả kho tàng này thuộc quyền sở hữu của anh. Hôm ấy có mang theo một cái hòm xách tay, anh lấy vàng vừa sức chở của con ngựa và trở về thành phố.

Từ buổi ấy, Ali Baba và con trai anh, mà anh dẫn đến hang và bày cho câu thần chú để mở cửa, tiếp đó là những thế hệ sau của họ, được truyền khẩu câu đó, nối tiếp sử dụng nguồn của cải ấy một cách phải chăng. Tất cả đều sống giàu sang và được cất nhắc lên những vai trò quan trọng nhất nhì trong thành phố.

CHUYỆN ALI CÔJIA, NHÀ BUÔN THÀNH PHỐ BÁTĐA

Dưới triều đại hoàng đế Harun An-Rasít, ở thành phố Bátđa có một nhà buôn tên là Ali Côjia, ông ta không thuộc loại giàu có nhất cũng chẳng phải hạng bần cùng. Vợ con không có, ông sống một mình trong ngôi nhà cha để lại. Vào thời gian đang sống thoải mái và bằng lòng về công việc buôn bán của mình, thì ba đêm liên, ông có một giấc mộng giống nhau. Trong mộng, một cụ già đáng kính xuất hiện, nghiêm khắc nhìn ông và quở trách về việc ông chưa làm một chuyến hành hương về La Mếchcơ.

Giấc mộng ấy xáo động sự yên tĩnh của Ali Côjia, làm cho ông rất đỗi bối rối. Vốn là một người Hồi giáo ngoan đạo, không phải ông không biết trong đời ai cũng bắt buộc phải làm chuyến hành hương ấy nhưng vì còn vướng ngôi nhà, đồ đạc và cửa hiệu chẳng biết phó thác cho ai, từ trước tới giờ ông vẫn cho đấy là những khó khăn để tự cho phép mình miễn nghĩa vụ ấy, và thay vào đó bằng cách siêng năng bố thí và làm những việc có phước khác. Nhưng từ hôm nằm mộng, lương tâm thôi thúc quá mạnh, khiến ông lo có thể xảy ra điều gì bất hạnh chăng, nên đã đi tới quyết định thôi không nấn ná chần chừ nữa.

Để có thể làm cuộc hành hương vào năm tới, Ali Côjia bắt đầu bán đồ đạc, tiếp đó bán nốt cửa hiệu cùng phần lớn hàng hóa trong đó, chỉ giữ lại những thứ có thể mang đi buôn tại La Mếchcơ; còn ngôi nhà thì cho một người thuê trọ. Mọi việc sắp đặt như vậy rồi, ông sẵn sàng lên đường bất cứ lúc nào có đoàn lữ hành rời Bátđa đi La Mếchcơ[77]

Còn lại mỗi một việc phải làm là cất giấu số tiền một nghìn đồng vàng, có thể làm cho ông lúng túng trong khi hành hương, vì ông đã mang theo đủ tiền ăn đường và trang trải các khoản tiêu pha khác.

Ali Côjia liền chọn một cái vò lớn vừa phải, bỏ nghìn đồng tiền vàng vào trong, rồi xếp đầy quả ô liu lên trên. Sau khi nút kỹ cái vò, ông mang đến nhà một người bạn cũng làm nghề buôn, và nói:

— Người anh em ạ, bạn đã biết là ít ngày nữa tôi sẽ lên đường hành hương về La Mếchcơ cùng vời đoàn lữ hành, xin bạn vui lòng cho tôi gửi vò ô liu này, và xin giữ hộ cho đến khi tôi trở về.

Nhà buôn kia đáp nhã nhặn:

— Chìa khóa nhà kho của tôi đây xin bạn hãy cầm lấy, mời bạn thân hành mang cái vò của bạn vào, bạn thấy chỗ nào thuận tiện xin cứ để vào đấy, tôi xin hứa là bạn để đâu sẽ lại thấy nguyên đấy khi trở về.

Ngày khởi hành của đoàn lữ hành tới, Ali Côjia cưỡi lên lưng con lạc đà chở những hàng hóa mà ông đã chọn nhập đoàn và đến La Mếchcơ an toàn vô sự. Cùng với những người hành hương khác, ông viếng ngôi đền rất nổi tiếng, hằng năm được những người Hồi giáo từ khắp các quốc gia theo đạo này trên thế giới đến thăm và thực hành đủ mọi lễ tiết quy định. Sau khi làm xong bổn phận của kẻ hành hương, ông mang bày hàng hóa của mình ra, định để bán và đổi chác.

Có hai nhà buôn đi qua, trông thấy hàng hóa của Ali Côjia quá đẹp, họ dừng lại ngắm nghía tuy không cần mua. Một lát sau, họ bỏ đi, người này bảo người kia: “Nếu vị thương nhân này biết được số lãi sẽ kiếm được ở Cairô với hàng hóa của ông, chắc hẳn ông sẽ mang tới đó, chứ dại gì bán quá rẻ ở đây.”

Ali Côjia nghe được và xưa nay từng nghe nói không biết bao nhiêu lần về những điều kỳ thú bên Ai-cập, ông liền quyết định ngay tức khắc nhân cơ hội này sang bên ấy một chuyến. Vậy là sau khi gói ghém và cho trở lại vào hòm hàng hóa của mình, ông không trở về Bátđa và sáp nhập vào một đoàn lữ hành sang Cairô, lên đường đi Ai-cập. Đến Cairô ông thấy ngay không có gì phải hối tiếc về quyết định của mình: công việc buôn bán ở đây tốt đẹp đến mức chỉ trong ít ngày ông đã bán hết hàng hóa với một số lãi lớn quá mức mong đợi. Ông lại mua nhiều hàng hóa khác với ý định mang sang bán ở Đamát. Trong khi chờ đợi lập xong một đoàn lữ hành sẽ lên đường trong sáu tuần nữa, ông không chỉ bằng lòng đi xem những gì đáng thăm ở Cairô mà còn đi viếng cả các kim tự tháp và ngược dòng sông Nin một chặng khá xa, để xem các thành phố nổi tiếng nhất ở hai bên bờ.

Trong chuyến đi Đamát, vì con đường của đoàn lữ hành ngang qua Giêruyzalem, ông bạn nhà buôn thành phố Bátđa của chúng ta lợi dụng cơ hội ấy viếng ngôi đền vẫn được những người Hồi giáo xem là thiêng liêng nhất sau ngôi đền ở La Mêchcơ, và nhờ đó thành phố này được gọi là thành phố Thánh.

Ali Côjia thấy thành phố Đamat với nguồn nước ngọt dồi dào, những thảm cỏ và vườn cây xanh tốt, đúng là một nơi tuyệt diệu thực tế hơn hẳn những điều vẫn được mô tả trong sử sách mà ông từng được đọc. Ông nán lại đây một thời gian dài. Nhưng vì không quên mình là người Bátđa, cuối cùng ông lại lên đường; đến Alep, ông dừng lại ít lâu, rồi từ đây sau khi sang sông Ơphơrát, ông theo đường tới Mutxun với ý định sẽ xuôi dòng sông Tigơrơ để rút ngắn đường trở về.

Nhưng khi Ali Côjia đến Mutxun thì các thương nhân người Ba-tư mà ông đã đánh bạn từ khi cùng nhau rời Alep và rất cảm mến thái độ lịch sự và cách chuyện trò khả ái của họ, chẳng khó khăn gì không thuyết phục được ông chớ nên chia tay mà nên cùng nhau đi tới Sirazơ, từ đây có thể trở về Bátđa lợi hơn nhiều. Họ đưa ông qua các thành phố Xuntani, Rây Côam, Casan, Ixpahan, rồi đến Sirazơ[78], từ đấy ông còn vui chân theo họ tới mãi Ấn-độ rồi mới cùng họ quay trở về Sirazơ.

Như vậy là tính cả những thời gian lưu trú ở các thành phố bảy năm trôi qua kể từ ngày Ali Côjia rời Bátđa cho đến khi ông quyết định trở về. Suốt thời gian ấy, người bạn mà ông gửi cái vò ô liu nhờ giữ hộ không hề nghĩ tới ông cũng như tới cái vò. Đúng vào khoảng thời gian ông lên đường cũng như rời Sirazơ, thì một tối, người bạn thương nhân của ông ăn cơm cùng gia đình vô tình nhắc tới quả ô liu, bà vợ chợt tỏ ý thèm, nói rằng đã lâu lắm trong nhà không thấy loại trái cây đó. Ông chồng nói:

— Nhân chuyện ô liu, bà làm tôi sực nhớ đến Ali Côjia, cách đây bảy năm, trước khi đi La Mếchcơ, ông ta có gửi cho tôi một cái vò, tự tay ông mang cất trong kho nhà ta, bảo sẽ lấy lại khi trở về. Nhưng từ chuyến đi ấy, bây giờ Ali Côjia ở đâu rồi nhỉ? Đúng là sau khi đoàn lữ hành trở về, có người nói với ông ta sang bên Ai-cập. Hẳn ông ta đã chết rồi bởi sau bao nhiêu năm không thấy trở về. Từ nay, chúng ta có thể ăn ô liu nếu nó còn tốt. Nào, hãy đưa cho tôi một cái đĩa cùng với cây đèn, tôi đi lấy và chúng ta nếm thử xem.

— Thôi ông ơi, - bà vợ nói - nhân danh Thượng đế, xin ông chớ có phạm một hành động đen tối như vậy, ông biết đấy, không có gì thiêng liêng hơn một vật ký gửi. Ông bảo rằng đã bảy năm nay, Ali Côjia đi La Mếchcơ và không thấy trở về; nhưng người ta đã bảo ông ta đi Ai-cập, ông có biết rằng từ Ai-cập, ông ta còn đi đến đâu nữa hay không? Chỉ cần chưa có tin ông ta chết, vậy là ông ta có thể trở về ngày một ngày hai. Còn gì xấu hổ hơn cho ông ta và cho cả gia đình ta, nếu nay mai ông ta trở về và ông ta trả lại cái vò không còn nguyên vẹn như khi bạn ông mang đến gửi. Tôi xin nói rõ là tôi không thèm ăn ô liu nữa, và tôi sẽ không ăn. Sở dĩ tôi nhắc đến là để nói cho vui vậy thôi. Hơn nữa, ông tưởng tượng rằng sau bấy nhiêu năm những quả ô liu ấy vẫn còn tốt chắc? Nó đã thối và hỏng hết rồi. Và nếu Ali Côjia trở về như linh tính tôi báo cho biết, và nhận ra ông đã động tay vào đấy thì ông ta nghĩ như thế nào về tình bạn bè và tính thủy chung của ông? Thôi, ông ơi, xin ông hãy bỏ ý xấu ấy đi, tôi van ông đấy.

Bà vợ phải nói dài dòng như vậy vì thấy ông chồng lộ vẻ khăng khăng ra mặt. Quả vậy, không chịu nghe những lời khuyên đúng, ông cứ đứng dậy, cầm đèn và một cái đĩa, đi vào kho. Bà vợ liền bảo:

— Đã vậy thì ít ra xin ông hãy nhớ cho là tôi không dính dáng gì đến việc ông sắp làm, để cho sau này ông khỏi bảo là tại tôi gây nên, nếu như có lúc nào đó ông phải hối hận về chuyện này.

Người nhà buôn vẫn bỏ lời vợ ngoài tai, và khăng khăng giữ lòng ham muốn của mình. Vào kho, ông sờ đến cái vò, mở nắp và nhận ra tất cả quả ô liu đều đã thối. Để thử xem những quả xếp dưới có hỏng như những quả bên trên không, ông trút ra đĩa, và khi lắc mạnh chiếc vò, một vài đồng vàng rơi xuống.

Trông thấy tiền, người lái buôn dĩ nhiên háu của, lão vội nhìn vào trong vò nhận ra, dưới lớp ô liu còn lại, toàn tiền vàng sáng chóa. Lão trút ô liu trở lại vò, đậy nắp và gọi vợ:

— Bà nó ạ, bà có lý: tất cả ô liu đã thối, tôi đã đậy nắp lại sao cho Ali Côjia không nhận ra là mình đã động vào, nếu một mai ông ta trở về.

— Giá như ông nghe lời tôi mà đừng động vào, có phải tốt hơn không. Cầu Thượng đế chớ để xảy ra chuyện gì không may cho ông!

Lão nhà buôn không chút xúc động về những lời lẽ vừa rồi của vợ, cũng như những câu trách móc của bà hồi nãy. Gần suốt cả đêm lão nghĩ cách chiếm đoạt số vàng của Ali Côjia và làm sao vẫn giữ được số tiền đó, trong trường hợp ông ta trở về và hỏi xin lại chiếc vò. Sáng hôm sau, thật sớm, lão đi mua những quả ô liu vừa hái trong năm; trở về nhà, lão vứt hết tất cả những quả thối trong vò của Ali Côjia, lấy hết vàng, cất giấu một nơi kín đáo, sau đó xếp đầy vò những quả ô liu mới mua, đậy nắp lại như cũ và để nguyên vào chỗ Ali Côjia gửi.

Khoảng một tháng sau khi lão nhà buôn có hành động hèn hạ mà rồi lão phải trả giá đắt ấy, Ali Côjia về đến Bátđa sau một chuyến đi lâu ngày. Vì nhà đã cho thuê trước khi đi, ông mướn buồng nghỉ trọ ở một cái khan, trong khi chờ đợi báo cho người thuê biết và để cho người đó có thời giờ tìm một nơi ở khác.

Ngày hôm sau, Ali Côjia đến tìm ông bạn nhà buôn của mình, lão này ôm ông ta hôn và tỏ nỗi vui mừng thấy ông trở về, sau khi vắng nhà lâu năm đến vậy, khiến cho lão đã bắt đầu mất hy vọng - theo lời lão - được gặp lại người bạn vàng.

Sau những lời chúc tụng lẫn nhau thường lệ trong một cuộc gặp gỡ như vậy, Ali Côjia xin lão lái buôn vui lòng cho lại cái vò đựng quả ô liu mà ông đã gửi nhờ trông dùm, và xin lỗi đã mạo muội làm phiền bạn lâu như vậy. Lão nhà buôn đáp:

— Anh bạn thân mến Ali Côjia của tôi ơi, sao bạn lại xin lỗi, cái vò của bạn có làm bận nịu gì đến tôi đâu, vào địa vị tôi trong cùng một trường hợp ấy, hẳn tôi cũng phải nhờ đến bạn như bạn đã nhờ tôi đấy thôi. Đây, chìa khóa vào nhà kho của tôi, xin bạn hãy cầm lấy và vào lấy lại cái vò, bạn để đâu thì nó vẫn còn nguyên ở đấy.

Ali Côjia vào kho của lão nhà buôn lấy chiếc vò, và sau khi trả chìa khóa và cảm ơn, ông trở về nơi ở trọ. Mở nắp vò thò tay vào đến tầm xếp nghìn đồng tiền vàng, ông rất ngạc nhiên không thấy tiền. Tưởng mình nhầm, và để mau chóng thoát khỏi nỗi lo âu, ông vội lấy mấy cái đĩa và lọ vẫn mang theo để dùng trong khi đi đường, trút vội tất cả quả ô liu ra, vẫn không hề tìm thấy một đồng tiền vàng nào. Ông ngạc nhiên ngồi ngây như phỗng, rồi chắp tay đưa lên trời kêu lên: “Có thể nào một người mà ta vẫn coi là bạn tốt lại lật lọng vô liêm sỉ đối với ta như vậy!”

Hoảng hốt vì sợ mất một số tiền lớn dường ấy, Ali Côjia trở lại ngay nhà lão buôn:

— Ông bạn của tôi ơi - ông bảo lão - xin bạn chớ ngạc nhiên sao tôi quay trở lại ngay. Tôi nhận là tôi đã xin lại đúng cái vò mà tôi gửi nhờ trong kho của bạn, nhưng, cùng với các quả ô liu, tôi có bỏ trong đó một nghìn đồng tiền vàng mà nay không thấy. Có lẽ bạn đã có lúc cần và đã dùng số tiến ấy vào việc làm ăn chăng. Nếu quả như vậy thì xin bạn cứ dùng. Tôi chỉ xin bạn đỡ cho tôi khỏi phải băn khoăn, bằng cách viết cho một biên nhận rồi bạn sẽ hoàn lại cho tôi lúc nào bạn thấy thuận tiện.

Lão buôn vẫn chờ đợi Ali Côjia trở lại nói như vậy, cho nên đã nghĩ sẵn câu trả lời:

— Này bạn Ali Côjia của tôi ơi, khi bạn mang cái vò ô liu đến gửi, tôi có động tay đến không? Tôi chẳng đã giao cho bạn chìa khóa kho của tôi là gì? Và chẳng phải chính bạn mang vào cất rồi cũng chính tay bạn lấy lại, và chẳng phải cái vò vẫn còn nguyên đậy điệm như cũ hay sao? Nếu bạn quả có để vàng trong đó, hẳn bạn đã lại tìm thấy. Bạn chỉ bảo tôi vò đựng có ô liu, và tôi đã tin lời bạn. Đó là tất cả những gì tôi biết. Bạn có muốn tin lời tôi hay không thì tùy, chứ tôi không hề đụng tay vào.

Ali Côjia cố tìm những lời lẽ mềm mỏng để thuyết phục lão nhà buôn nghĩ lại. Ông nói:

— Xưa nay tôi chỉ thích chuyện ôn hòa. Tôi sẽ rất tiếc phải tới những việc làm quá đáng, nó chẳng làm rạng rỡ gì danh giá của bạn trên đời, mà về phần tôi cũng sẽ rất khổ tâm nếu phải dùng tới. Bạn nên nhớ rằng những người buôn bán như cánh ta có khi phải từ bỏ mọi lợi ích để giữ tín nhiệm của mình. Một lần nữa, tôi hết sức phiền lòng nếu thái độ khăng khăng của bạn buộc tôi phải đưa vụ này thưa với quan trên, tôi là người xưa nay thà chịu thiệt chút lợi ích của mình hơn là phải đưa nhau đến cửa quan.

— Ali Côjia - lão nhà buôn đáp - ông nhận rằng ông có mang gửi đến nhà tôi một vò ô liu, ông đã lấy lại, đã mang đi nơi khác, rồi ông trở lại đòi tôi một nghìn đồng tiền vàng. Ông có bảo cho tôi biết trước rằng có vàng trong vò hay không? Tôi cũng không biết cả trong vò có ô liu hay không. Nào ông có trỏ cho tôi xem đâu. Tôi ngạc nhiên sao ông chỉ đòi tôi vàng chứ không đòi châu báu hoặc kim cương. Xin ông nghe lời tôi: hãy về, chớ làm cho người qua đường xúm xít trước cửa hiệu của tôi như vậy.

Một vài người qua đường quả đã dừng chân; những lời sau cùng của lão nhà buôn thốt với giọng một người không còn giữ được bình tĩnh, chẳng những càng làm cho thêm đông người xúm lại, mà đến các nhà buôn lân cận cũng ra khỏi nhà, sang xem lão và Ali Côjia cãi nhau việc gì, để tìm cách dàn hòa. Sau khi Ali Côjia trình bày sự việc, những vị có vai vế nhất hỏi lão nhà buôn trả lời sự việc đó thế nào.

Lão nhà buôn nhận có giữ hộ Ali Côjia chiếc vò trong kho, nhưng chối không động tay vào, lão thề rằng sở dĩ lão biết cái vò đựng ô liu cũng chỉ vì Ali Côjia bảo cho lão biết vậy. Lão xin mọi người làm chứng cho việc Ali Côjia đã đến tận nhà lão, gây nên cho lão điều xúc phạm và xỉ nhục này. Ali Côjia liền nắm cánh tay lão và nói:

— Điều xúc phạm ấy, tự ông gây nên, nhưng vì ông đã xử sự xấu xa như vậy, tôi xin viện đến lệ luật của Thượng đế; thử xem ông có gan nói năng như thế trước mặt pháp quan hay không.

Khi đã có lời đòi hỏi như vậy thì tất cả những người Hồi giáo ngoan đạo đều phải tuân theo, trừ phi là muốn chống lại luật đạo. Lão nhà buôn không dám cả gan khước từ. Lão nói:

— Nào, chúng ta hãy đi, đó cũng là điều tôi đòi hỏi. Thử xem giữa ông và tôi ai là người sai trái.

Ali Côjia dẫn lão nhà buôn đến trước tòa án của pháp quan. Ông tố cáo lão đã chiếm đoạt của ông một nghìn đồng vàng gửi nhờ, qua cách trình bày như chúng ta đã biết. Pháp quan hỏi có người làm chứng hay không. Ông đáp ông đã không tính đến chuyện đó, vì vẫn tin rằng người mình ký thác là một ông bạn, mà cho đến bấy giờ ông vẫn cho là một người bạn trung hậu.

Để tự bào chữa, lão nhà buôn không nói gì khác hơn những điều lão nói với Ali Côjia trước mặt người hàng phố. Cuối cùng, lão quả quyết là sẵn sàng thề, không những lão đã không chiếm đoạt một nghìn đồng tiền vàng như người ta vu cho lão, mà cũng không biết gì về khoản tiền đó. Pháp quan buộc lão thề, sau đó cho về trắng án.

Cực kỳ phiền muộn vì đành để mất tôi một số tiền lớn như vậy. Ali Côjia tuyên bố chống án. Ông nói với pháp quan rằng mình sẽ kêu lên hoàng đế Harun An-Rasit và Người sẽ xử công bằng cho ông. Nhưng pháp quan không hề lấy làm lạ về sự chống án. Ông cho rằng đấy là thái độ thường tình của những người thua kiện, ông nghĩ mình đã làm tròn bổn phận khi xử trắng án một bị cáo về tội chiếm đoạt mà bên nguyên lại không dẫn được người ra làm chứng.

Trong khi lão nhà buôn trở về nhà, hớn hở vì tự dưng có được một nghìn đồng vàng dễ như vậy, và ngay hôm sau, chờ lúc hoàng đế đến giáo đường cầu kinh trưa trở về, ông đón ở một phố, hai tay nâng lá đơn quá đầu. Một viên quan vốn được giao chuyên trách việc thu đơn thỉnh nguyện của dân, đi trước hoàng đế, trông thấy liền tách ra khỏi hàng tới nhận mang dâng lên nhà vua.

Ali Côjia biết hoàng đế có thói quen vừa về tới cung là xem ngay các đơn thỉnh nguyện dâng lên kiểu ấy, bèn đi theo xa giá vào hoàng cung, chờ viên quan hồi nãy nhận đơn quay trở ra. Viên quan bảo cho ông biết hoàng đế đã đọc đơn, và hẹn giờ cho ông được vào triều yết ngay ngày mai. Sau khi hỏi lão nhà buôn, viên quan cũng cho người đến báo cho lão biết sáng mai, đúng vào giờ ấy phải có mặt.

Tối hôm ấy, hoàng đế cùng với tể tướng Giafa và Mêrua, viên chỉ huy các hoạn nô, tất cả đều cải trang đi vòng quanh các phố. Như chúng ta đã biết hoàng đế có thói quen thỉnh thoảng vẫn cải trang vi hành như vậy.

Qua một phố, nghe có tiếng ồn ào. Vua rảo bước tới một cái cổng mở vào một cái sân; nhìn qua khe hở ở cổng vua nhìn thấy chừng mươi mười hai em bé chưa đi ngủ còn nô đùa dưới ánh trăng.

Tò mò muốn biết các em chơi trò gì, hoàng đế ngồi xuống một phiến đá kê sẵn cạnh cổng ra vào, và tiếp tục nhìn qua khe hở. Một em bé bộ dạng nhanh nhẹn và thông minh hơn tất cả nói với cả bọn:

— Chúng ta hãy chơi trò pháp quan. Ta là pháp quan. Hãy dẫn Ali Côjia và lão nhà buôn đã chiếm đoạt của ông ta một nghìn đồng tiền vàng vào đây.

Nghe nói, hoàng đế chợt nhớ tới lá đơn khiếu nại vừa nhận được sáng nay mà vua đã đọc, nên càng chú ý theo dõi hơn, để xem kết quả vụ xử kiện thế nào.

Vì vụ tranh chấp giữa Ali Côjia và lão nhà buôn vừa xảy đang làm ồn ào cả thành phố Bátđa, ngay trẻ con cũng biết, bọn trẻ vui vẻ nhận chơi trò đó và đồng ý phân vai. Không có em nào phản đối em vừa tự nhận vai pháp quan. Khi em này đã ngồi vào chỗ với vẻ đường bệ của một vị quan tòa, một em bé khác đóng vai quan chức tòa án dẫn tới hai em nữa, và trình đây là Ali Côjia, còn kia là người bị Ali Côjia thưa kiện.

Thế là vị pháp quan giả lên tiếng trịnh trọng hỏi Ali Côjia giả:

— Ali Côjia, ông kiện người buôn kia về việc gì?

Em bé đóng giả Ali Côjia chắp tay vái, trình bày cặn kẽ đầu đuôi. Kết luận, em xin quan lớn hãy dùng uy quyền của mình mà phán xét để giúp cho em khỏi chịu thiệt thòi lớn như vậy.

Em bé đóng pháp quan sau khi nghe em đóng vai Ali Côjia trình bày, liền quay lại hỏi em đóng vai nhà buôn tại sao không chịu trả cho Ali Côjia số tiền ông ta đòi.

Em bé đóng vai lão nhà buôn lại giãi bày những lý lẽ mà lão đã thưa với vị pháp quan thực của thành phố Bátđa. Và cũng thề thốt rằng điều mình nói là đúng sự thật.

— Chớ vội vàng thế - em bé đóng vai pháp quan chặn lại - trước khi nghe lời thề của ông, ta rất muốn xem cái vò đựng ô liu. Ali Côjia, ông có mang theo cái vò tới đây không?

Được trả lời có, em nói tiếp:

— Vậy thì hãy đưa ra đây cho ta xem.

Em bé đóng Ali Côjia biến mất trong chốc lát, rồi quay trở lại làm ra vẻ đặt một cái vò trước mặt pháp quan, và thưa đây chính là cái vò mình đã gửi cho bị cáo và đã lấy về. Không bỏ qua một thủ tục nào, pháp quan hỏi lão nhà buôn có nhận đúng cái vò ấy hay không. Lão ta im lặng, chứng tỏ là không thể phủ nhận, em bé đóng vai pháp quan liền sai mở nắp. Em bé đóng vai Ali Côjia làm ra vẻ mở nắp vò. Em bé đóng vai pháp quan lại làm ra vẻ nhìn vào trong đó và nói:

— Chà những quả ô liu ngon quá, để ta thử nếm xem. - Em vờ lấy một quả đưa vào miệng ăn, rồi khen:

— Ô liu ngon thật.

— Nhưng - em nói tiếp - hình như những quả ô liu cất giữ nhưng bảy năm không thể nào ngon như thế này. Hãy đi mời những người buôn ô liu đến đây, để họ xem sao.

Hai em bé được dẫn ra, với tư cách là những người buôn ô liu. Phán quan hỏi:

“Các ông có phải là những người buôn ô liu không?”. Hai em đóng vai nhà buôn ô liu đáp: “Chính là nghề nghiệp của chúng tôi.”

— Các ông hay cho biết, trong tay những người thành thạo nhất, quả ô liu cất giữ bao lâu thì vẫn ăn được?

— Bẩm quan lớn, dù cố gắng như thế nào chăng, thì sau ba năm ô liu cũng không ăn được nữa: nó không có mùi vị, không màu sắc chỉ đáng vứt đi thôi.

— Nếu quả đúng như vậy, - em bé đóng vai pháp quan truyền - các ông hãy xem cái vò kia và nói cho ta biết những quả ô liu trong đó giữ đã bao nhiêu lâu rồi.

Các em giả làm nhà buôn vờ xem xét và nếm ô liu, rồi thưa với quan những quả này mới hái, còn ngon lành lắm. Em bé đóng vai pháp quan liền nói:

— Các ông nhầm rồi, ông Ali Côjia kia bảo cho ô liu vào đó đã bảy năm nay cơ mà!

— Bẩm quan lớn, - các em đóng vai người buôn được gọi tới làm nhà chuyên môn thành thạo cãi: “Chúng tôi chỉ có thể quả quyết là những quả ô liu này vừa hái trong năm, và chúng tôi xin bảo đảm là không một nhà buôn ô liu nào ở thành phố Bátđa này lại không chứng thực y như chúng tôi.

Em bé đóng vai lão nhà buôn định mở miệng cãi, nhưng vị pháp quan giả không cho, em nói:

— Im mồm đi! Vì mày là một tên kẻ cắp. Hãy treo cổ nó lên cho ta.

Thế là các em bé chấm dứt trò chơi một cách cực kỳ vui vẻ, vừa vỗ tay vừa đổ xô tới em đóng vai kẻ phạm tội làm như thể sắp mang nó đi treo cổ.

Không thể nào diễn tả hết nỗi khâm phục của hoàng đế Harun An-Rasít trước sự khôn ngoan và sự thông minh của em bé vừa phân xử một cách tài giỏi vụ kiện mà chính vua sẽ phải phán xét ngay sáng mai. Vua không nhìn qua khe hở nữa mà ngẩng lên hỏi tể tướng, cũng vừa chăm chú theo dõi như vua, có nghe thây những điều chú bé phân xử hay không, và nghĩ gì về việc đó. Tể tướng đáp:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, thật không thể có ai ngạc nhiên bằng tôi, sao một em bé còn ít tuổi mà khôn ngoan dường ấy.

— Nhưng - hoàng đế lại nói - ông có biết là sớm mai chính ta cũng phải phân xử về vụ đó, mà chính lão Ali Côjia thật vừa dâng sớ khiếu nại hôm nay?

— Bệ hạ có nói cho tôi rõ - tể tướng đáp.

— Vậy, ông có nghĩ rằng ta có sự phán quyết nào khác hơn điều chúng ta đã nghe hay không?

— Nếu sự tình cũng y như vậy - tể tướng nói - thì tôi nghĩ rằng bệ hạ không có cách hỏi cung nào khác, cúng như không thể tuyên án khác hơn.

— Ông hãy chú ý ngôi nhà này, - hoàng đế bảo - và sáng mai hãy dẫn em bé này đến với ta, để cho em xử vụ ấy ngay trước mặt ta. Hãy cho đòi cả viên pháp quan đã xử trắng án cho lão buôn ăn cắp đến, để cho lão ta noi gương một em bé mà học cách làm bổn phận và tự sửa chữa sai lầm. Ta cũng muốn rằng ông dặn Ali Côjia nhớ mang vò ô liu của nó đến, và tìm hai người buôn ô liu đến dự phiên tòa.

Hoàng đế ra những mệnh lệnh đó ngay trong khi tiếp tục đi vòng qua các phố chẳng còn gặp chuyện gì khác đáng chú ý nữa.

Ngay hôm sau, tể tướng Giafa đến ngôi nhà hoàng dế đã xem các em bé đóng trò chơi, hỏi chủ nhà. Ông chủ vừa đi vắng, bà vợ ra tiếp. Tể tướng hỏi bà có con không. Bà đáp mình có ba đứa, và sai gọi đến ra mắt quan. Tể tướng liền hỏi:

— Các cháu hôm qua trong lúc chơi đùa, cháu nào đóng vai pháp quan?

Em lớn nhất và cũng là anh cả đáp: “Chính em”. Vì không rõ tại sao tể tướng lại hỏi như vậy, em hơi biến sắc. Tể tướng bảo:

— Cháu hãy đi với bác, hoàng đế muốn gặp cháu.

Bà mẹ kinh hoảng khi thấy tể tướng muốn bắt con trai mình đi. Bà hỏi:

— Bẩm quan lớn, có phải hoàng đế muốn bắt con trai tôi chăng?

Tể tướng vừa trấn an bà, vừa hứa sẽ đưa con trai bà trở về nhà trong vòng một giờ, lúc ấy bà sẽ rõ vì sao hoàng đế cho gọi em bé vào và bà sẽ lấy làm hài lòng.

— Bẩm quan lớn - bà mẹ lại nói - nếu quả như vậy thì trước hết xin cho phép tôi mặc cho cháu một bộ áo quần tươm tất hơn để cháu xứng đáng ra mắt Đấng thống lĩnh các tín đồ.

Và không để mất thời giờ, bà lấy áo quần thay cho con ngay.

Tể tướng dẫn em bé đến bệ kiến hoàng đế đúng vào giờ đã hẹn Ali Côjia và lão nhà buôn đến hầu kiện.

Thấy em bé hơi có vẻ lo lắng, hoàng đế thương tình bảo:

— Con hãy đến đây, đến gần ta. Có phải chính con hôm qua đã xử vụ Ali Côjia kiện lão nhà buôn đã ăn cắp vàng của ông ta không? Ta đã xem và đã nghe con xử, ta rất hài lòng về con.

Không chút bối rối, em bé khiêm tốn nhận chính mình đã làm việc đó.

Hoàng đế lại bảo:

— Con ạ, hôm nay ta muốn cho con xem Ali Côjia thật thà hay lão nhà buôn thật thà.

Thế là hoàng đế cầm tay em bé, bước ra ngồi lên ngai vàng. Sau khi cho em ngồi bên cạnh, vua cho đòi hai bên đương sự. Hai người được lính dẫn vào và xướng tên; họ quỳ xuống, dập đầu vào tấm thảm dưới chân ngai. Cho họ đứng lên, hoàng đế nói:

— Các ngươi hãy trình bày lý lẽ của mình, em bé đây sẽ nghe và phân xử cho các ngươi, nêu nó có thiếu sót điều gì, ta sẽ bổ sung.

Ali Côjia và lão nhà buôn lần lượt nói. Nhưng khi lão nhà buôn đòi thề như lão đã làm trong phiên xử trước, em bé bảo rằng chưa đến lúc, việc trước tiên là phải xem xét cái vò ô liu đã.

Nghe nói, Ali Côjia liền đưa cái vò đến, đặt dưới chân hoàng đế và mở nắp. Hoàng đế nhìn các quả ô liu, lấy một quả ra nếm thử, cái vò lại được chuyển cho các nhà buôn thành thạo được mời tới xem xét, họ đều nói ô liu rất ngon, vừa mới hái trong năm nay. Con em bé nói Ali Côjia quả quyết đã cho ô liu vào vò trước đây bẩy năm rồi, các nhà buôn thành thạo đều trả lời giống như các em bé đóng giả họ đã nói, mà chúng ta đã nghe.

Đến đây, lão bị cáo thấy rõ hai nhà buôn ô liu vừa tuyên án kết tội mình, tuy vậy lão vẫn tỏ ra không muốn nói gì để tự biện bạch, nhưng em bé lại giữ không sai đưa treo cổ. Em nhìn hoàng đế mà nói:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, đây không phải là một trò chơi. Chỉ ngài mới có quyền kết tội tử hình một cách nghiêm chỉnh, chứ không phải cháu; hôm qua cháu chỉ làm cho vui.

Hiểu rõ dã tâm của lão nhà buôn, hoàng đế giao lão cho các quan tư pháp đưa đi xử tử. Bản án được thi hành sau khi lão khai ra nơi giấu một nghìn đồng vàng. Số này được trả lại Ali Côjia. Cuối cùng, hoàng đế công minh và ngay thẳng, bảo viên pháp quan đã xử kiện lúc ấy cũng có mặt, rằng nên học trẻ con để thi hành chức vụ của mình một cách đúng đắn hơn nữa, rồi vua ôm hôn em bé và cho em trở về nhà cùng cái túi đựng một trăm đồng tiền vàng làm quà thưởng.

CHUYỆN CON NGỰA THẦN KỲ

Tâu bệ hạ, [79]

Như bệ hạ đã rõ, từ nhưng thời xa xưa, trong khắp nước Ba-tư, Tết Nguyên đán, ngày mở đầu năm mới và mùa xuân là một ngày hội trọng thể và có truyền thống lâu đời. Ngay cả sau khi đạo Hồi chân chính của chúng ta đã được truyền bá vào đây rồi, nhưng phong tục và lễ nghi cũ vẫn tiếp tục tồn tại. Không nói đến các thành phố lớn, ngay các thành phố nhỏ, thị trấn, làng quê hoặc xóm lẻ không nơi nào là không cử hành ngày hội đó với những cuộc vui chơi kỳ lạ.

Nhưng những cuộc vui trong cung đình vượt xa tất cả bởi những cảnh tượng lạ lùng và mới mẻ ấy muôn màu muôn vẻ. Ngay người nước ngoài từ những nước lân bang đến những nước xa xôi, cũng được thu hút tới bởi những món tiền thưởng và ân huệ mà các nhà vua tặng cho những ai có sáng kiến và kỹ xảo tài giỏi, như thế không một nơi nào khác trên thế giới có thể so sánh với sự huy hoàng của những ngày hội đầu năm ở đây.

Vào một trong những ngày hội đó sau khi những người khéo léo và tài hoa nhất nước cùng với những người ngoại quốc kéo về Sirazơ - kinh đô của nước Ba-tư hồi bây giờ - đã trình bày với vua và tất cả triều đình của Người mọi điều mới lạ, vua liền hào phóng ban thưởng cho mỗi người một cách công bằng và xứng đáng về những gì được coi là kỳ diệu nhất và hay ho nhất, khiến cho ai nấy đều bằng lòng. Giữa lúc vua chuẩn bị lui về và cho chấm đứt ngày hội, thì một gã thổ dân xuất hiện dưới chân ngai. Gã dẫn tới một con ngựa gỗ thắng yên cương và trang hoàng lộng lẫy được tô vẽ một cách tài tình đến mức thoạt nhìn qua, ai cũng tưởng đây là một con ngựa thật.

Gã thổ dân phủ phục trước ngai vàng, rồi đứng dậy trỏ con ngựa và nói với vua:

— Tâu bệ hạ, mặc dù tôi là người cuối cùng đến ra mắt bệ hạ trong cuộc đua tài này, tôi vẫn dám quả quyết với bệ hạ rằng, trong ngày hội này bệ hạ chưa từng thấy một vật gì kỳ diệu và lạ lùng hơn con ngựa mà tôi cúi mong được bệ hạ hạ cố để mắt nhìn kia.

— Ta chẳng thấy ở con ngựa này có gì khác hơn là nghệ thuật và kỹ xảo của người thợ đã làm cho nó giống y như con ngựa thật, và quả họ đã làm được như vậy. Nhưng nột người thợ khác hẳn cũng có thể làm một việc tương tự, mà có thể còn tinh xảo hơn nhiều.

— Tâu bệ hạ - gã thổ dân lại nói - chẳng phải vì cách chế tạo hoặc vẻ bên ngoài giống như thật của nó mà tôi dám mong được bệ hạ xem là một điều kỳ diệu, chính là cách sử dụng nó - không một ai khác có thể làm như tôi nhờ cái bí quyết tôi có thể tâu để bệ hạ rõ. Khi đã cưỡi lên lưng con ngựa này rồi, thì bất cứ một nơi nào trên trái đất, dù xa xôi đều đâu mà tôi muốn bay tới; tôi đều có thể đến được ngay trong một thời gian rất ngắn. Tâu bệ hạ, đấy là tôi tóm tắt sự thần kỳ của con ngựa của tôi, một sự thần kỳ chưa ai từng nghe nói đến, và tôi có thể thực nghiệm ngay, nếu bệ hạ ra lệnh.

Vua nước Ba-tư xưa nay vốn tò mò đối với tất cả những gì là kỳ diệu; sau biết bao nhiêu vật lạ đã thấy, đã tìm xem và muốn xem, vua chưa bao giờ trông thấy hoặc nghe nói tới một vật kỳ lạ dường này. Vua liền bảo ngay gã thổ dân là chỉ có sự thực nghiệm mà gã vừa nói tới mới làm được vua tin và vua sẵn sàng xem sự thật thế nào.

Gã thổ dân cho chân vào bàn đạp, leo lên lưng ngựa một cách nhẹ nhàng, và sau khi đã ngồi vững chắc trên yên, gã hỏi vua Ba-tư muốn phái gã tới đâu.

Cách Sirazơ ba dặm có một quả núi, đứng từ quảng trường trước cung điện mà vua đang cùng quần chúng tụ tập có thể nhìn thấy rất rõ. Vua trỏ ngọn núi bảo gã thổ dân:

— Anh trông thấy ngọn núi kia chứ. Ta muốn anh đi tới đó, khoảng cách không xa, nhưng cũng đủ cho ta xét xem anh từ đây đến đó trở về nhanh chóng thế nào. Vì không thể nào đưa mắt dõi theo anh tận đấy, anh hãy mang về đây một ngọn lá của cây cọ mọc ở chân núi, coi đấy là bằng chứng anh đã đến tận nơi.

Vua vừa dứt lời, gã thổ dân chỉ cần xoay một cái chốt hơi nhô lên ở cổ con ngựa. Ngay lập tức, con ngựa vút lên không, mang theo người kỵ mã nhanh như một tia chớp và lên cao tới mức chẳng bao lâu nhưng đôi mắt tinh tường nhất cũng không còn trông thấy. Vua, triều đình, cũng như tất cả những người được mục kích đang tụ tập ở đấy đều hết sức khâm phục và thốt lên những tiếng ngạc nhiên từ mọi phía.

Chưa đầy một khắc sau, mọi người đã thấy gã thổ dân trở về trên không, tay cầm ngọn lá cọ. Gã bay trên quảng trường, cho ngựa uốn éo lượn mấy vòng trước những tiếng hò hét vui mừng của nhân dân rồi hạ xuống trước ngai vàng, đúng vào chỗ lúc nãy từ đó bay đi, một cách thật nhẹ nhàng êm ả. Xuống ngựa, gã liền tới gần ngai vàng, quỳ xuống và đặt ngọn lá cọ dưới chân vua.

Đầy kinh ngạc và khâm phục trước cảnh chưa từng có mà gã thổ dân vừa trình diễn, vua Ba-tư nẩy ngay lòng ham muốn được có con ngựa đó. Tin chắc rằng không gặp khó khăn gì trong việc thương lượng với người chủ, vì cho dù gã có đòi một số tiền lớn bao nhiêu, vua cũng đồng ý trả, nhà vua đã cầm chắc như đây là vật quý báu nhất bổ sung cho kho tàng của mình. Vua bảo gã:

— Thoạt nhìn từ bên ngoài của con ngựa, ta không biết hết giá trị của nó. Ta nhận hồi nãy có xúc phạm tới anh, và để chứng tỏ lòng quý trọng của ta, ta sẵn sàng mua con ngựa nếu anh bằng lòng bán.

— Tâu bệ hạ - gã thổ dân đáp - tôi xưa nay vẫn tin chắc, trong số các vị quân, vương hiện nay đang trị vì trên trái đất, bệ hạ là người hơn ai hết có sự phán xét và đánh giá từng vật đúng với giá trị của nó, nhất định bệ hạ sẽ có sự nhận xét công minh đối với con ngựa của tôi, một khi tôi trình bày để bệ hạ rõ do đâu nó đáng được chú ý. Tôi cũng dự kiến không những bệ hạ chỉ bằng lòng xem và khen ngợi, mà có thể bệ hạ còn muốn trở thành người sở hữu nó, đúng như bệ hạ vừa ngỏ ý. Về phần mình, tâu bệ hạ, cho dù tôi biết rõ hơn ai hết giá trị của nó, và quyền sở hữu con ngựa này có thể làm cho tên tuổi tôi trở thành bất tử, tôi vẫn không dám bo bo giữ nó tới mức không thỏa mãn mong muốn cao cả của bệ hạ. Nhưng, khi tuyên bố như vậy, tôi lại xin có lời về điều kiện, mà thiếu nó tôi sẽ không bao giờ để cho con ngựa chuyển sang tay người khác, một điều kiện mà có lẽ bệ hạ không chấp nhận. Xin bệ hạ biết cho, - gã thổ dân nói tiếp - tôi đã không mua con ngựa này. Tôi chỉ có thể nhận được từ tay người sáng chế ra nó bằng cách gả cho ông ta đứa con gái duy nhất của tôi, mà ông ta đòi lấy. Đồng thời, ông ta lại buộc tôi không dược bán, mà cũng chỉ đổi chác theo cách mà tôi cảm thấy thỏa đáng.

Gã thổ dân còn muốn nói tiếp nhưng vừa nghe hai tiếng đổi chác vua Ba-tư đã vội ngắt lời gã. Vua nói:

— Ta đồng ý đánh đổi với anh tất cả những gì anh đòi hỏi. Anh biết rằng vương quốc ta rộng lớn, có nhiều thành phố to, mạnh, giàu có, đông dân. Ta cho anh chọn lấy một nơi, anh sẽ được toàn quyền làm chủ cho đến trọn đời.

Đối với cả triều đình Ba-tư có mặt lúc ấy, sự đổi chác ấy thật quá vương giả, song nó còn thấp so với điều tên thổ dân đòi hỏi. Mắt gã nhìn lên một mục tiêu còn cao quý hơn nhiều. Gã đáp lời vua:

— Tâu bệ hạ, tôi cực kỳ biết ơn bệ hạ đề nghị đó vì không biết làm sao cảm tạ cho hết sự hào hiệp của bệ hạ. Tuy nhiên, cầu xin bệ hạ chớ cho là bị xúc phạm nếu tôi dám ngỏ ý rằng, tôi chỉ đồng ý đổi con ngựa nếu được bệ hạ đồng ý cho tôi lấy công chúa con bệ hạ làm vợ. Tôi chỉ chịu mất quyền sở hữu với cái giá ấy thôi.

Các triều thần đang chầu quanh vua Ba-tư không thể nhịn được cười ha hả, khi nghe gã thổ dân đòi hỏi kỳ cục như vậy. Nhưng hoàng tử Firu Sát, đông cung thái tử, người thừa kế ngai vàng, không thể nghe mà không bất bình. Nhà vua lại nghĩ khác vua cho là có thể hy sinh công chúa nước Ba-tư cho gã thổ dân để lòng hiếu kỳ của mình được như ý muốn. Tuy nhiên, vua vẫn còn lưỡng lự.

Thái tử Firu Sát thấy vậy, lo ngại vua có thể đồng ý điều gã đòi hỏi, một việc mà chàng xem như đồng thời làm sỉ nhục đến uy danh của hoàng gia, công chúa và của chính chàng. Thái tử liền cất lời:

— Tâu bệ hạ, xin bệ hạ tha thứ cho con được tự hỏi tại sao bệ hạ có thể còn do dự, cân nhắc mà chưa khước từ ngay đòi hỏi láo xược của một tên vô danh tiểu tốt, một tên làm trò múa rối vô sỉ, lại để cho nó dám mơ tưởng rằng sắp được môn đăng hộ đối với một trong những vị quân vương hùng mạnh nhất thế gian. Con xin bệ hạ hãy cân nhắc không chỉ vì trách nhiệm đối với chính mình, mà còn vì tình máu mủ và trách nhiệm đối với oai phong của các đấng tiên vương nữa.

— Con ạ, - vua Ba-tư đáp - ta vui lòng nghe lời con can gián va thông cảm mối quan tâm của con gìn giữ uy danh của hoàng tộc, nhưng con chưa hiểu hết sự kỳ diệu của con ngựa này, cũng như chưa thấy rằng gã thổ dân đến đề nghị ta đây, nếu bị từ chối, có thể mang tới một nơi khác mà người ta không quá coi trọng danh giá; và rồi ta sẽ lấy làm tuyệt vọng nếu một vị quân vương khác có thể khoe khoang là đã hào hiệp hơn ta, và đã làm cho ta mất niềm quang vinh được chiếm giữ con ngựa này, mà ta cho là vật đặc biệt đáng cho mọi người khắp thế giới thán phục. Tuy nhiên, không phải ta muốn nói rằng ta đồng ý chấp nhận lời yêu cầu của nó, có lẽ tự nó cũng chưa hiểu hết đòi hỏi của nó quá đáng; gạt riêng chuyện công chúa sang bên cạnh, ta có thể bằng lòng với một điều kiện khác hẳn. Nhưng, trước khi đi đến cho ngã ngũ, ta muốn tự con xem xét con ngựa, dùng thử, và cho ta biết cảm tưởng của con. Ta tin rằng chủ con ngựa đồng ý để con làm việc đó.

Thông thường ai mong muốn điều gì thì hy vọng đạt được điều mong ước; qua những lời nghe được, gã thổ dân tưởng nhà vua chắc cũng có thể nhận lời đổi con gái lấy ngựa, và hoàng thái tử, chẳng những không chống lại mà rồi còn có thể nói điều thuận lợi cho gã. Vì vậy, đã không phản đối ý kiến của nhà vua, gã còn tỏ vẻ vui mừng và sẵn sàng giúp đỡ thái tử lên ngựa; rồi sau đó sẽ nói rõ nên làm thế nào để điều khiển ngựa cho tốt.

Với một sự nhanh nhẹn diệu kỳ, hoàng thái tử Firu Sát vọt lên lưng ngựa mà không cần gã thổ dân giúp, vừa dặt hai chân vào hai bàn đạp, không chờ nghe ý kiến của tên thổ dân, chàng đã vặn cái chốt lúc nãy thấy gã vặn, lập tức con ngựa vút lên không như một mũi tên bắn bởi một xạ thủ dũng mãnh và tài hoa nhất; và như vậy, trong chốc lát, nhà vua, cả triều đình và tất cả đám đông tập hợp trong quảng trường không nhìn thấy chàng nữa.

Thái tử Firu Sát mất hút trong không trung. Trong lúc vua Ba-tư cố gắng một cách vô ích nhìn xem có còn thấy con không, thì gã thổ dân hốt hoảng vì sự việc vừa xẩy ra vội chạy tới phủ phục trước ngai xin vua hãy đoái nhìn và nghe gã nói:

— Tâu bệ hạ chính mắt bệ hạ đã thấy thái tử vì quá nhanh nhẩu, đã không để cho tôi kịp chỉ dẫn những điều cần thiết để điều khiển con ngựa. Chỉ nhìn qua cách tôi làm, thái tử đã muốn tỏ ra không cần tôi chỉ dẫn cách bay lên không, không chịu nghe cách làm cho con ngựa quay trở về đúng nơi xuất phát. Bởi vậy, tâu bệ hạ, xin bệ hạ gia ân cho, đừng buộc tôi phải bảo vệ những gì có thể xảy đến với chàng. Bệ hạ quá công minh, sẽ không bắt tội tôi về điều bất hạnh có thể xảy đến.

Lời gã thổ dân làm vua Ba-tư rất phiền muộn. Vua hiểu sự nguy hiểm mà thái tử đang trải qua là không thể tránh khỏi, nếu quả thật như lời thổ dân vừa nói, có một bí quyết điều khiển con ngựa quay trở lại, khác với cách làm cho nó bay lên.

Vua hỏi gã tại sao gã không gọi lại ngay khi thái tử vừa lên ngựa. Gã đáp:

— Thưa bệ hạ, chính bệ hạ đã trông thấy con ngựa cùng thái tử vút lên không trung nhanh đến mức nào. Lúc đầu, tôi kinh ngạc đến không thốt nên lời; khi đã nói được rồi, thì chàng đã đi xa không thể nghe tiếng tôi gọi nữa, mà cho dù có nghe được, làm sao lái được con ngựa quay trở về, một khi chàng không rõ bí quyết và cũng không đủ kiên nhẫn nghe tôi trình bày. Nhưng tâu bệ hạ, vẫn có thể hy vọng là trong cơn bối rối, thái tử sẽ nhận ra một cái chốt khác, nếu vặn nó, thì con ngựa sẽ thôi bốc lên cao mà hạ dần xuống, rồi thái tử sẽ có thể dùng cương điều khiển cho nó đặt chân xuống một nơi mà chàng thấy thuận tiện.

Gác ngoài tai lời lẽ của gã thổ dân nghe cũng phần nào có lý, vua Ba-tư hoảng hốt trước tai nạn khó tránh của con trai. Vua nói:

— Ta tin rằng và điều này rất không chắc chắn, là thái tử sẽ nhận ra cái chốt kia và sử dụng nó; đúng như mày nói; nhưng nếu con ngựa không đỗ xuống đất mà rơi vào núi đá, hoặc cùng thái tử lao xuống biến cả thì sao?

— Tâu bệ hạ - gã thổ dân đáp - xin bệ hạ đừng lo ngại; tôi bảo đảm con ngựa bay qua biển không bao giờ hạ xuống, và bao giờ nó cũng đưa người cưỡi tới nơi người đó muốn đặt chân. Bệ hạ có thể tin chắc rằng, chỉ cần thái tử trông thấy cái chốt mà tôi nói thế nào con ngựa cũng đưa chàng quay trở lại nơi chàng muốn; và chẳng lẽ chàng lại không biết hạ xuống một nơi có người cứu giúp và nhận ra chàng là ai hay sao?

Nghe đến đây, vua Ba-tư nói:

— Cho dù thế nào chăng nữa ta không thể tin vào lời bảo đảm của mày. Mày phải chịu trách nhiệm về tính mạng của con ta. Nếu trong hạn ba tháng, ta chưa thấy con ta trở về an toàn vô sự, hoặc chưa được tin chắc chắn là còn sống thì ta sẽ lấy đầu mày.

Vua ra lệnh giữ gã thổ dân lại, tống vào một nhà giam chật chội: sau đấy trở về hoàng cung cực kỳ phiền muộn và ngày tết Nguyên đán trọng thể biết bao trong khắp nước Ba-tư này lại kết thúc một cách đáng buồn như vậy đối với nhà vua và cả triều đình.

Trong thời gian đó, thái tử Firu Sát bốc lên không trung nhanh chóng, như tôi đã kể, chỉ chưa đầy một giờ sau chàng đã lên cao tới mức không còn nhận ra vật gì dưới đất nữa: núi và thung lũng đều trông chẳng khác gì đồng bằng. Lúc ấy chàng mới nghĩ tới chuyện trở về nơi xuất phát. Chàng tưởng là, muốn vậy, chỉ cần quay ngược cái chốt và gò cương quay đầu ngựa lại là được; nhưng chàng cực kỳ kinh ngạc thấy con ngựa vẫn tiếp tục bốc lên vẫn cùng tốc độ ấy. Chàng vặn đi vặn lại cái chốt nhiều lần đều vô ích. Chỉ đến lúc ấy chàng mới nhận ra sai lầm lớn của mình là đã không để cho gã thổ dân kịp chỉ dẫn những điều cần thiết để điều khiển tốt con ngựa trước khi khởi hành. Lập tức, chàng nhận ra ngay nỗi hiểm nguy to lớn mình đang trải qua; tuy vậy điều đó không làm cho chàng mất trí phán đoán. Chàng tập trung suy nghĩ, cố sức quan sát cẩn thận từ đầu tới cổ con ngựa, và nhận ra một cái chốt khác, nhỏ hơn và ít lộ liễu hơn cái chốt kia, bên cạnh tai phải của con ngựa. Chàng vặn cái chốt này và tức khắc, chàng thấy mình hạ xuống, tuy vẫn theo con đường thẳng như lúc bay lên, nhưng không nhanh bằng. Đã nửa giờ rồi, đêm tối phủ xuống mặt đất dưới chỗ thái tử Firu Sát đang bay khi chàng vặn cái chốt. Nhưng vì đang bay xuống, chẳng mấy chốc chính chàng cũng không nhận thấy mặt trời nữa, cho tới khi lao vào đêm tối mịt mùng. Như vậy không thể nào chọn một chỗ đặt chân xuống đất cho thuận tiện; chàng đành thả lỏng cương trên cổ ngựa và kiên nhẫn chờ cho đến lúc nó dừng lại, bất kể đấy là một nơi có người ở, sa mạc, sông lớn hay biển cả.

Cuối cùng, con ngựa dừng lại và đặt chân chạm đất. Đã quá nửa đêm. Thái tử Firu Sát xuống ngựa, nhưng người rất mệt, bởi vì từ sáng sớm, khi ra khỏi hoàng cung cùng vua cha dự ngày hội cho đến bây giờ, chàng không ăn uống một miếng gì. Công việc đầu tiên của chàng, là trong đêm tối cố nhận ra mình đang ở đâu: chàng đang bước trên mái bằng của một cung điện lộng lẫy, chung quanh có lan can bằng cẩm thạch vừa ngang tầm tựa. Quan sát cái sân thượng, chàng nhận ra cầu thang xuống tầng dưới, cánh cửa không đóng kín mà để mở.

Giá một người nào khác đã không dám cả gan xuống trong đêm đen bao phủ cầu thang, hơn nữa cũng có thể gặp người, chưa rõ là bạn hay thù. Thái tử Firu Sát không vì thế mà ngại ngần. Chàng tự bảo: “Ta không đến đây để làm hại cho ai, có lẽ những người đầu tiên gặp, không thấy ta cầm khí giới ở tay, sẽ có lòng nhân đạo nghe ta nói trước khi làm hại tính mạng ta.” Chàng nhẹ nhàng mở rộng thêm cửa mà không gây tiếng động, và xuống thang rất cẩn thận, tránh bước hụt chân có thể gây nên tiếng ồn làm người ta tỉnh giấc. Làm được việc đó, chàng đến một nơi cầu thang quặt lại, và nhận ra một cánh cửa mở vào một gian phòng rộng có ánh đèn.

Dừng lại trước cửa, thái tử lắng tai, không nghe động tĩnh nào ngoài những tiếng ngáy khác nhau của đông người đang ngủ. Chàng tiến mấy bước vào trong phòng, nhờ ánh sáng một ngọn đèn treo, nhận ra những người ngủ đều là hoạn nô đen, mỗi tên có một thanh gươm tuốt trần đặt bên cạnh, điều đó làm chàng hiểu đây là đội bảo vệ cung riêng của một hoàng hậu hoặc công chúa. Và quả đúng, đây là cung của một nàng công chúa.

Buồng công chúa ngủ kế ngay căn phòng này. Nhờ cánh cửa để mở và đèn thắp sáng choang, chàng có thể nhìn rõ qua bức màn che làm bằng một tấm lụa rất mỏng.

Thái tử Firu Sát tiến đến tận bức màn, chân bước thật nhẹ nhàng, để khỏi làm tỉnh giấc các hoạn nô. Chàng mở cửa bước vào, và không dừng chân ngắm vẻ huy hoàng của căn phòng rất vương giả, điều chẳng quan trọng mấy trong hoàn cảnh hiện nay, vì cần phải quan tâm tới những việc hệ trọng hơn. Trong buồng có nhiều giường ngủ, một chiếc kê trên bục cao và những chiếc khác thấp hơn. Những người hầu của công chúa ngủ ở các giường thấp này, để làm bạn và hầu hạ nàng khi cần tới, còn công chúa ngủ trên chiếc giường cao.

Thấy rõ sự phân biệt đó, thái tử biết ngay nên chọn công chúa để ngỏ lời. Chàng tiến đến gần giường, không làm thức giấc nàng cũng như một người hầu nào. Đến gần, chàng nhận ra đây là một người đẹp kỳ lạ, đẹp đáng ngạc nhiên, đến nỗi chàng thấy xúc động và nồng cháy yêu đương ngay từ phút đầu. Chàng ngầm kêu: “Trời đất! Phải chăng số mệnh dắt dẫn ta tới chốn này để làm cho ta mất tự do mà ta vẫn gìn giữ được trọn vẹn cho đến bây giờ? Phải chăng ta sẽ trở thành một tên nô lệ không thể tránh, chừng nào nàng mở mắt, nếu đôi mắt ấy, đúng như ta chờ đợi, sẽ càng làm rạng rỡ hơn vẻ yêu kiều và duyên dáng kỳ diệu của con người kia? Ta phải quyết định thôi, bởi vì không thể thoái lui mà không tự mình làm hại tính mạng của mình, sự cần thiết buộc ta phải làm như vậy.”

Suy nghĩ về liên quan giữa tình cảnh hiện nay của mình và sắc đẹp của công chúa, thái tử Firu Sát liền quỳ hai gối xuống, cầm đầu ống tay áo của công chúa buông thõng: để lộ một cánh tay tròn và trắng như tuyết, kéo nhè nhẹ.

Công chúa mở mắt. Ngạc nhiên thấy trước mình có một chàng trai khôi ngô, tuấn tú, ăn mặc sang trọng, nàng lặng đi, tuy vậy không hề tỏ dấu hiệu khủng khiếp hay kinh hoàng.

Lợi dụng giây phút thuận lợi đó, thái tử rập đầu xuống tận thảm, rồi ngẩng lên nói:

— Thưa công chúa đáng kính, do một chuyện lạ lùng và kỳ diệu nhất chưa từng ai nghĩ tới, cho nên nàng mới thấy một hoàng tử, con trai quốc vương. Ba-tư, đang quỳ gối cầu khẩn dưới chân mình. Sáng hôm qua, tôi còn ở bên cạnh vua cha, dự cuộc vui chơi của một ngày hội trọng thể, thế mà bây giờ đến một xứ xa lạ, đang có nguy cơ mất mạng nếu nàng không hào hiệp đoái thương để cứu giúp và bảo vệ. Thưa công chúa quý yêu, tôi van xin nàng che chở, và tin chắc là sẽ không bị khước từ. Tôi có đầy đủ căn cứ để dám tin như vậy, vì không thể một con người xinh đẹp, duyên dáng và oai vệ dường này lại không có lòng nhân đạo.

Nàng công chúa mà thái tử Firu Sát đang ngỏ lời ấy chính là công chúa Bengan, con gái cả của quốc vương nước ấy. Nhà vua đã xây cất cho con gái cung điện này, không xa kinh đô mấy, và nàng vẫn thường về đây giải trí cho cách biệt chốn thị thành. Sau khi lắng nghe chàng nói, với sự hiền từ quá mức chàng mong đợi, nàng ân cần đáp:

— Thưa hoàng tử, xin hãy yên tâm, không phải chàng đang ở trong một xứ dã man. Sự hiếu khách, lòng nhân đạo và phong cách lịch sự cùng trị vì ở vương quốc Bengan này không kém ở vương quốc Ba-tư. Không phải chỉ có riêng tôi là người đồng ý bảo vệ chàng, theo lời chàng yêu cầu, chàng có thể tìm được điều mình mong ước ấy ngay trong cung này cung như trong cả vương quốc. Chàng có thể tin tưởng và trông cậy vào lời tôi vừa nói.

Thái tử nước Ba-tư muốn ngỏ lời cảm tạ công chúa nước Bengan về sự chân thành và mối ân huệ nàng tỏ rõ với mình. Chàng đã cúi đầu rất thấp định cất lời chúc tụng, nhưng nàng không để cho chàng kịp nói.

— Cho dù tôi rất nóng lòng mong muốn - nàng nói, - được biết là sự kỳ diệu thế nào mà chàng từ kinh đô nước Ba-tư đến tận đây trong thời gian ngắn như thế, và bằng phép thần nào chàng có thể ra mắt tôi một cách bí mật, vượt qua được sự canh gác của đội bảo vệ; tuy nhiên, chắc chắn chàng đang cần được ăn uống; và tôi coi chàng như một người khách được hoan nghênh, bởi vậy, tôi xin gác sự hiếu kỳ của mình tới sáng sớm mai, để cho các người hầu của tôi đưa chàng đến một căn phòng, mời chàng dùng bữa, và chàng nghỉ ngơi đỡ mệt, cho tới chừng mà thấy có điều kiện thuật lại cho tôi nghe làm sao chàng tới chốn này, tôi sẵn sàng nghe chàng nói.

Những người hầu của công chúa đã thức giấc ngay từ những câu đầu tiên của thái tử, họ cực kỳ ngạc nhiên thấy chàng quỳ cạnh giường công chúa, họ không biết chàng làm cách nào vào được tận chốn này mà họ cũng như bọn hoạn nô vẫn ngủ say. Vừa hiểu rõ ý định của công chúa, họ vội vàng dậy mặc áo, sẵn sàng thực hiện mọi mệnh lệnh của nàng. Cầm mỗi người một cây nến, họ chờ chàng cáo biệt nàng cực kỳ lễ độ. Xong mới đi trước dẫn đến một căn phòng rất đẹp; rồi những người này lo sửa soạn nơi nghỉ, những người kia chạy đi làm thức ăn.

Mặc dù giờ giấc trái khoáy, những người lo việc làm bếp không để thái tử phải chờ lâu. Họ mang đến rất nhiều loại thức ăn - chàng chọn những thứ mình thích. Khi chàng dùng đủ, họ thu dọn, để chàng ở lại nghỉ ngơi, sau khi trỏ cho thấy những cái tủ đựng những thứ chàng có thể cần.

Công chúa nước Bengan, qua cuộc nói chuyện ngắn ngủi với thái tử, còn xúc động bởi vẻ lịch thiệp trí thông minh, sự lễ độ và những đức tính khác của chàng, chưa ngủ lại được thì những người hầu đã quay trở về. Nàng hỏi họ đã chăm sóc chàng chu đáo chưa, chàng có hài lòng không, chàng có thiếu gì chăng, và nhất là họ nghĩ thế nào về hoàng tử ấy.

Những người hầu, sau khi đáp lại chủ về những câu hỏi trên, có ý kiến về điều cuối như sau:

— Thưa công chúa, chúng tôi không rõ công chúa nghĩ về chàng như thế nào. Về phần mình, chúng tôi sẽ rất sung sướng nếu đức vua cho công chúa kết hôn với một hoàng tử khả ái như vậy. Ở triều đình nước Bengan ta, không một ai có thể sánh được chàng và chúng tôi cũng biết rằng ngay cả các quốc gia lân bang với ta cũng chẳng có ai xứng đáng với công chúa như chàng.

Lời tán tụng đó không phải không làm vừa lòng công chúa; nhưng vì không muốn để lộ tình cảm của mình, nàng bảo họ đừng nói nữa:

— Các cô đến lắm điều; hãy ngủ đi và để yên cho ta ngủ tiếp.

Sáng hôm sau, việc đầu tiên công chúa làm, sau khi thức dậy, là bắt đầu trang điểm. Chưa bao giờ nàng tốn nhiều công sức như hôm ấy để nhìn vào gương mà ngắm nghía chải chuốt. Chưa bao các người hầu lại phải kiên nhẫn làm đi làm lại mỗi một việc kỳ cho tới lúc công chúa bằng lòng. Nàng tự nhủ:

— Ta đã không đến nỗi để cho hoàng tử nước Ba-tư chê ta khi còn đang giấc ngủ, thì chàng sẽ còn thấy ta khác nhiều nữa lúc ta đã trang điểm rồi.

Nàng cài lên mái tóc những viên kim cương lớn nhất, sáng nhất, rồi mang một chuỗi ngọc, những đôi vòng và một cái thắt lưng cũng đính ngọc đẹp, tất cả đều rất vô giá, còn chiếc áo nàng mặc thì may bằng thứ lụa đẹp nhất xứ Ấn-độ, chỉ dành riêng cho vua, hoàng tử và công chúa dùng, màu sắc hài hòa với các vật trang sức. Sau đó, nàng còn soi gương nhiều, hỏi đi hỏi lại những người hầu xem trang phục này còn thiều thứ gì nữa không rồi mới cho người sang xem hoàng tử nước Ba-tư đã ngủ dậy chưa, xem chàng đã dậy và ăn mặc rồi, thì báo cho chàng rõ tự nàng sẽ tới thăm, vì nàng biết chắc thế nào chàng cũng xin đến chào mình trước; và nàng có lý do để làm như vậy.

Thái tử nước Ba-tư ban ngày trông còn khôi ngô tuấn tú hơn đêm qua, đã hoàn toàn lại sức sau một chuyến đi vất vả. Chàng vừa mặc quần áo xong, thì người hầu của công chúa mang đến lời chào của nàng.

Không chờ cho người hầu kịp thưa lại những lời công chúa dặn, thái tử vội hỏi công chúa đã sẵn sàng để cho phép chàng tới vấn an chưa. Nhưng khi được nghe ý kiến của công chúa chàng đáp: “Công chúa là chủ nhân, tôi có mặt ở đây là chỉ để thi hành những mệnh lệnh của nàng.”

Vừa hay tin thái tử nước Ba-tư đang chờ, công chúa nước Bengan vội tới ngay. Sau những lời chúc tụng lẫn nhau, hoàng tử thì muôn nghìn lần xin lỗi đã vô tình làm mất giấc của nàng, còn công chúa thì hỏi chàng có ngủ được không; và hiện nay trong người thế nào, công chúa ngồi xuống chiếc ghế trường kỷ, thái tử cũng ngồi cùng ghế nhưng cách xa một chút, để tỏ lòng kính trọng.

Lúc ấy, công chúa cất lời nói:

— Thưa hoàng tử, lẽ ra tôi có thể tiếp chàng ngay trong căn phòng, nơi chàng thấy tôi ngủ tối hôm qua nhưng vì ở đấy viên chỉ huy hoạn nô của tôi được phép tự do ra vào, còn ở đây nó không bao giờ dám vào nếu không được phép. Tôi nôn nóng muốn rõ câu chuyện kỳ lạ làm cho tôi có diễm phúc được gặp chàng, nên tôi đến xin nghe chàng ở đây là nơi mà cả chàng lẫn tôi không ai bị kẻ khác làm gián đoạn câu chuyện. Vậy thì tôi mong chàng hãy kể lại điều tôi yêu cầu.

Để làm hài lòng công chúa nước Bengan, thái tử Firu Sát bắt đầu thuật lại về ngày lễ Nguyên đán long trọng trong khắp nước Ba-tư, với những cảnh đáng gợi được hiếu kỳ, làm cho triều đình và cả kinh đô Sirazơ vui thích. Tiếp đó, chàng kể đến chuyện con ngựa thần kỳ và mô tả con ngựa. Điều kỳ diệu mà gã thổ dân trình diễn trước mặt cử tọa nổi tiếng như vậy thuyết phục được công chúa rằng trên đời thật khó tưởng tượng ra một vật gì đáng ngạc nhiên hơn. Thái tử nước Ba-tư nói tiếp:

— Thưa công chúa, xin nàng biết cho là phụ vương tôi xưa nay không ngại tiêu pha tốn kém để cho kho tàng của Người ngày càng có nhiều hơn những vật hiếm hoi và ngộ nghĩnh nhất mà Người biết được, nên rất say sưa muốn có thêm một con ngựa loại ấy. Quả như vậy, Người đã không ngần ngại hỏi gã thổ dân đòi bao nhiêu.

Câu trả lời của gã thật là kỳ cục. Gã đáp không phải gã mua con ngựa, mà đã đánh đổi nó bằng người con gái duy nhất của gã, và bởi vì đã trót hứa là chỉ có thể nhường lại với điều kiện tương tự, gã chỉ đồng ý để lại cho Người với điều kiện là Người cho phép được lấy công chúa em gái tôi làm vợ.

Các vị triều thần đang đứng quanh ngai vàng cha tôi lúc đó đều cất cao lời chế nhạo gã; riêng phần mình, tôi cảm thấy bất bình tới mức không thể nào che dấu được, nhất là khi trông thấy cha tôi cân nhắc trước khi trả lời. Tuy nhiên, lời can gián của tôi không đủ sức làm cho Người từ bỏ hoàn toàn ý định hy sinh công chúa em gái tôi cho một con người đáng khinh như gã. Người tưởng rằng tôi sẽ đồng tình, một khi cũng hiểu được như Người về giá trị của con ngựa, do tính chất độc đáo của nó. Với ý nghĩ đó, Người muốn tôi xem xét con ngựa, cưỡi thử nó và đi thử.

Để làm vừa lòng vua cha, tôi lên ngựa. Vì đã được trông thấy gã thổ dân xoay một cái chốt khiến cho con ngựa bay lên, tôi đã làm như vậy mà không hỏi thêm gã. Thế là ngay tức khắc tôi được phóng lên trời nhanh như mũi tên bắn bởi cánh tay một xạ thủ khỏe mạnh nhất, giầu kinh nghiệm nhất.

Chẳng mấy chốc tôi lên cao cách xa mặt đất đến nỗi không phân biệt được một vật gì dưới ấy nữa, và tưởng như mình sắp chạm tới vòm trời, đụng vào đấy vỡ đầu. Thoạt đầu được phóng đi nhanh quá, tôi mất tự chủ hồi lâu, không nhận ra hết nỗi hiểm nghèo mình đang trải qua. Tôi muốn vặn ngược lại cái chốt, lúc nãy, nhưng kết quả không như mong đợi. Cuối cùng, nhận ra được một cái chốt khác, tôi vặn nó, và con ngựa không tiếp tục bay lên nữa mà bắt đầu hạ xuống; và bởi vì chẳng mấy chốc trời tối hẳn, không thể nào điều khiển cho nó hạ xuống một nơi không xảy ra nguy hiểm cho mình, tôi đành buông cương, và phó thác cho Thượng đế định đoạt số phận của tôi tùy theo ý nghĩ của Người.

Cuối cùng con ngựa hạ xuống đất; tôi xuống yên, và xem xét chỗ ấy tôi thấy mình đang ở trên sân thượng tòa cung điện này. Tôi tìm thấy cửa cầu thang mở hé. Tôi xuống mà không gây tiếng động, rồi một cánh cửa có ít nhiều ánh đèn mở ra trước mắt tôi. Tôi thò đầu nhìn vào thấy các hoạn nô đang ngủ và sau một bức màn, có nhiều ánh sáng, trong tình trạng bức bách lức bấy giờ, mặc dù nỗi hiểm nguy không thể nào tránh khỏi nếu các hoạn nô thức giấc, tôi đành phải bạo dạn nếu không nói rằng to gan, nhẹ nhàng tiến lên vén bức màn.

— Thưa công chúa, hoàng tử nói tiếp - không cần kể thêm nữa, nàng đã rõ. Tôi chỉ còn có việc cảm tạ sự hiền từ và lòng hào hiệp của công chúa, và xin nàng cho tôi được biết bằng cách nào tôi có thể chứng tỏ lòng biết ơn của mình và làm vừa lòng công chúa, bởi vì theo luật lệ người đời, tôi hiện đã là nô lệ của nàng, do đó không thể hiến dâng nàng con người của tôi nữa, chỉ còn mỗi một trái tim nữa mà thôi. Tôi biết nói sao, thưa công chúa! Trái tim ấy cũng không còn thuộc về tôi nữa, nàng đã chiếm đoạt nó bằng vẻ yêu kiều; và tôi không những không muốn đòi trái tim của mình lại mà cần giao phó hẳn cho nàng. Bởi vậy xin cho phép tôi được tuyên bố rằng, tôi coi công chúa không những là chủ nhân của mọi ý chí mà còn của trái tim tôi nữa.

Những câu sau cùng của thái tử Firu Sát được nói ra với giọng nói và vẻ mặt khiến công chúa nước Bengan không mảy may nghi ngờ những việc xảy ra là do vẻ đẹp hấp dẫn của nàng, đúng như nàng chờ đợi. Nàng không lấy làm xúc phạm vì lời tỏ tình hơi vội vã của thái tử nước Ba-tư. Mặt nàng đỏ ửng khiến cho thái tử thấy càng xinh tươi càng đáng yêu.

Khi thái tử Firu Sát dứt lời, công chúa nước Bengan nói:

— Thưa hoàng tử chàng đã đưa đến cho tôi niềm thú vị hiếm có khi thuật lại những điều lạ lùng và diệu kỳ mà tôi vừa được nghe; mặt khác. tôi cũng không thể không khủng khiếp nhìn chàng bay cao vút tận mây xanh, và mặc dù chàng ngồi trước mặt tôi an toàn vô sự tôi vẫn không hết lo sợ, mãi cho tới đoạn chàng kể tới việc con ngựa của gã thổ dân hạ xuống bình yên trên sân thượng của cung tôi, việc đó có thể diễn ra ở hàng nghìn chỗ khác, nhưng tôi rất hài lòng là sự ngẫu nhiên đã cho tôi có cơ hội chứng tỏ với chàng rằng không ở đâu đón tiếp chàng thoải mái và thích thú như ở nơi đây.

Bởi vậy thưa hoàng tử, tôi tự cho mình rất bị xúc phạm nếu tin rằng ý kiến của chàng nói chàng là nô lệ của tôi là một ý kiến nghiêm túc, tôi cho rằng chàng nói như vậy vì lịch sự hơn là xuất phát từ tình cảm chân thành, sự đón tiếp của tôi đối với chàng tối hôm qua hẳn đủ làm cho chàng thấy rõ ở đây chàng cũng được tự do không kém gì giữa triều đình nước Ba-tư. Còn về trái tim của chàng, - công chúa nói thêm với giọng không có vẻ gì là khước từ - vì tôi chắc không phải đợi đến bây giờ chàng mới sử dụng tới nó, và bảo chàng đã trao cho một công chúa nào xứng đáng rồi, tôi sẽ rất không hài lòng nếu mình là cơ hội để cho chàng bỏ mất lòng chung thủy.

Thái tử Firu Sát muốn phản đối, và tỏ cho công chúa nước Bengan biết rằng trái tim mình chưa có ai làm chủ khi từ giã nước Ba-tư, nhưng chàng vừa định cất lời thì một người hầu của công chúa, đã nhận được lệnh từ trước, vào mời hai người đi dùng bữa sáng.

Việc đó gỡ cho thái tử và công chúa khỏi bối rối vì một sự giải thích xét ra không cần thiết. Công chúa nước Bengan hoàn toàn tin chắc ở sự chân thành của thái tử, mặc dù công chúa không nói ra, qua lời lẽ và thái độ thuận chiều của nàng, chàng vẫn có thể nghĩ là mình có thể vừa lòng với hạnh phúc.

Công chúa đứng lên mời thái tử vừa lúc thái tử cũng đứng dậy như nàng. Nàng nói không có thói quen dùng bữa sáng sớm thế này, nhưng vì nghĩ rằng tối hôm qua, những người hầu của nàng hẳn đã mời chàng dùng một bữa tối chẳng ra sao, cho nên nàng đã ra lệnh chuẩn bị bữa ăn sáng sớm hơn thường lệ, vừa nói nàng vừa dẫn chàng qua một cánh cửa mà người hầu hồi nãy vẫn bỏ ngỏ sang một căn phòng lộng lẫy, ở đây người ta đã bày sẵn nhiều món ăn tuyệt vời. Họ ngồi vào bàn, và khi hai người đã yên vị, những người hầu của công chúa, rất đông, đẹp và ăn mặc sang trọng bắt đầu đàn hát mua vui cho tới hết bữa ăn. Cuộc hòa tấu rất nhẹ nhàng không trở ngại tới cuộc nói chuyện của thái tử và công chúa. Suốt bữa ăn, hai người dành nhiều thời giờ để chúc tụng; và mời mọc nhau dùng những món ngon nhất. Qua những thù tạc này, tình yêu giữa hai người càng mặn mà hơn cả tình yêu sau một gặp gỡ tay đôi định sẵn nhằm mục đích ấy.

Cuối cùng, thái tử và công chúa rời bàn ăn. Công chúa mời hoàng tử nước Ba-tư sang một căn phòng rộng và lộng lẫy bởi sự kiến trúc và cách trang trí mầu vàng và mầu thanh thiên rất hài hòa cùng những bàn ghế sang trọng. Họ ngồi xuống một trường kỷ nhìn khu vườn đẹp mắt. Thái tử Firu Sát khen ngợi các loại hoa. Cây cối thì đa dạng khác hẳn bên Ba-tư và đẹp không kém các loại cây bên nước mình. Chàng nhân cơ hội này mà nói tiếp câu chuyện với công chúa:

— Thưa công chúa, trước đây tôi vẫn tưởng khắp thế giới chỉ nước Ba-tư là có những cung điện hùng vĩ và vườn hoa đẹp mắt xứng với oai phong của các đấng quân vương, nhưng bây giờ tôi thấy rằng ở đâu có những quốc vương vĩ đại thì các vị ấy biết cho xây dựng cung điện phù hợp với tầm vóc và quyền lực mình. Nếu có sự khác biệt nhau về cung cách xây cất trang hoàng, thì lại có sự giống nhau về tầm cỡ lớn lao và vẻ huy hoàng tráng lệ.

— Thưa hoàng tử - công chúa nước Bengan đáp - vì chưa nhìn thấy cung điện ở nước Ba-tư, tôi không thể có ý kiến so sánh nó với cung điện của tôi để biểu lộ với chàng, nhưng cho dù chàng rất chân thực, tôi vẫn khó nghĩ rằng ý kiến của chàng là đúng, chắc hẳn chàng do nhã ý mà quá khen. Tuy tôi không muốn hạ thấp giá trị cung điện của tôi trước mặt chàng, hẳn chàng có con mắt tinh tường và khiếu thẩm mỹ cao quý hơn để phán đoán; song quả quyết là tôi thấy cung điện của tôi rất tầm thường nếu đem so sánh với cung điện của cha tôi, vô cùng lớn lao hơn, đẹp đẽ hơn và sang trọng hơn cái này. Chàng sẽ nói cho tôi hay chàng nghĩ như thế nào sau khi nhìn thấy nó. Bởi vì sự tình cờ đã dun dủi chàng đến tận kinh đô nước này, tôi không nghĩ rằng chàng không muốn tới thăm và chào vua cha tôi, để cho Người có dịp được tiếp đón long trọng một hoàng tử có cương vị và danh giá như chàng.

Gợi ý với hoàng tử nước Ba-tư nên tới thăm cung điện nước Bengan và chào vua cha của mình, công chúa hy vọng rằng nếu được như vậy, cha nàng thấy một hoàng tử tuấn tú, khôn ngoan và có nhiều đức tính tốt đẹp, có thể đi tới quyết định gả nàng cho chàng và bởi vì đã biết chắc tình cảm của mình đối với chàng, và chàng thì hiển nhiên sẽ không từ chối cuộc hôn phối ấy; thế là nàng có thể toại nguyện mà vẫn giữ được tư thế xứng đáng của một vị công chúa lúc nào cũng chỉ biết tuân theo ý muốn của phụ vương. Nhưng thái tử nước Ba-tư lại không đáp ứng điều đó như nàng mong muốn. Chàng nói:

— Thưa công chúa, theo lời nàng nói tôi hoàn toàn tin rằng cung điện của quốc vương nước Bengan vĩ đại hơn cung điện của nàng. Còn về lời nàng muốn tôi đến triều kiến Người, tôi thấy rằng đây không chỉ là một niềm vui mừng mà còn là một sự vinh hạnh lớn cho riêng tôi. Nhưng, thưa công chúa, xin nàng hãy suy xét cho, lẽ nào nàng khuyên tôi nên đến ra mắt một đấng quân vương oai nghi, vĩ đại dường ấy, với bộ dạng của một kẻ phiêu lưu, không có đoàn tùy tùng và phụ tá thích đáng với địa vị của mình?

— Thưa hoàng tử - công chúa lại nói, - xin chàng chớ nên băn khoăn về việc đó. Chàng cứ việc ngỏ ý, tiền chẳng thiếu đâu, chàng muốn sắm đoàn tùy tùng thế nào, xin tùy tiện, tôi xin cung ứng đầy đủ. Ở đây có rất nhiều nhà buôn người nước chàng, hoàng tử có thể chọn bao nhiêu người tùy ý, đủ làm rạng rỡ cho chàng.

Thái tử Firu Sát thấu hiểu ý nghĩ của công chúa nước Bengan, và điều đó càng làm cho chàng thêm say mê nàng; nhưng cho dù tình yêu có nồng nhiệt đến bao nhiêu, chàng cũng không thể lãng quên bổn phận. Chàng đáp không chút chần chừ:

— Thưa công chúa, nhẽ ra tôi vui lòng nhận sự giúp đỡ của công chúa và không biết làm sao để cảm tạ cho xứng đáng, nhưng nỗi lo lắng của cha tôi thấy con tuyệt vô âm tín không cho phép tôi xử sự như vậy. Tôi sẽ không xứng đáng với tấm lòng hiền từ cũng như tình yêu thương của Người, nếu tôi không trở về sớm nhất và đến ngay bên cạnh để cho Người hết lo âu. Tôi biết như vậy lắm. Trong khi tôi đang có hạnh phúc được đàm đạo với một công chúa khả ái dường này, thì chắc chắn cha tôi đang trải qua những nỗi đau đớn sâu xa, và đã mất hết hy vọng thấy con trở về. Mong công chúa anh minh hiểu cho, tôi không thể vô ơn và không phạm tội ác, nếu không trở về ngay để cứu cha tôi khỏi cái chết, mà chắc chắn sẽ xảy ra nếu tôi còn lần chần không chịu về. Sau việc đó rồi, thưa công chúa, - thái tử nói tiếp, - nếu nàng xét thấy tôi xứng đáng được mong ước trở thành hôn phu của nàng, vì cha tôi xưa nay vẫn nói cho tôi rõ Người không bao giờ cưỡng ép tôi trong việc hôn nhân, chắc chắn tôi sẽ chẳng khó khăn gì mà không xin được Người cho phép trở lại đây, không phải như một kẻ vô danh, mà với tư cách hoàng tử, thay mặt Người xin với quốc vương nước Bengan cho được kết liên, qua việc hôn nhân của hai ta. Tôi tin chắc rằng tự cha tôi sẽ ngỏ ý ấy trước, khi nghe tôi trình bày tấm lòng hào hiệp mà nàng đã đón tiếp tôi trong bước không may.

Qua cung cách thái tử nước Ba-tư vừa giãi bày, công chúa nước Bengan là người biết điều nên không nài ép chàng đến chào phụ vương mình nữa hoặc đòi hỏi chàng làm việc gì khác trái với bổn phận và lương tâm; nhưng nàng hoảng hốt thấy chàng nghĩ tới chuyện ra đi nhanh chóng vậy. Nàng lo sợ rằng, chàng đã cáo biệt nàng sớm đến thế, thì một khi đã xa nhau, chàng sẽ quên nàng ngay, chứ không giữ lời hứa quay trở lại nữa. Để làm chàng thay đổi ý kiến, nàng bảo:

— Thưa hoàng tử, khi gợi ý chàng nên đến chào phụ vương tôi, quả thật tôi không hề có ý muốn làm ngược lại điều chàng vừa trình bày rất chính đáng, mà tôi đã không nghĩ ra. Nếu tôi có ý nghĩ ấy, thì tự mình đã trở thành tòng phạm của tội lỗi mà chàng có thể mắc phải. Nhưng tôi không thể nào tán thành ý kiến chàng muốn ra đi vội vã như chàng vừa nói. Ít ra xin chàng hãy vui lòng đồng ý cho một điều tôi yêu cầu. Ấy là nên để thì giờ lấy lại sức, và, bởi vì may mắn sao cho tôi, chàng đã đáp xuống vương quốc nước Bengan chứ không phải giữa một sa mạc hoặc trên đỉnh một ngọn núi hiểm trở không có đường xuống, vậy thì xin chàng hãy nghỉ lại đây một thời gian đủ để cho tôi mang tin chi tiết sang thông báo với triều đình nước Ba-tư.

Công chúa nước Bengan nói câu này nhằm mục đích giữ thái tử Firu Sát ở lại lâu hơn một ít, rồi chàng sẽ vô tình đam mê mình hơn, nàng hy vọng qua việc đó sẽ trì hoãn việc chàng trở về nước Ba-tư, và rồi chàng sẽ đồng ý xuất hiện công khai và đến ra mắt quốc vương Bengan. Thái tử nước Ba-tư không lòng nào nỡ từ chối điều nàng yêu cầu; trước sự đãi đằng và đón tiếp nồng hậu của nàng đối với chàng. Chàng đành nhận lời và nàng chỉ còn nghĩ tới việc bày ra nhiều trò giải trí để cho việc lưu lại của chàng trở nên thoải mái.

Ấy thế là trong nhiều ngày liền, chỉ toàn có hội hè, nhảy múa, hòa nhạc, đại yến và tiểu yến, dạo chơi ở vườn hoa và săn bắn trong rừng cấm gần cung điện; ở đấy có đủ các loại dã thú như hươu nai, hoẵng và nhiều loài vật tương tự đặc sản của nước Bengan, mà sự săn bắn không nguy hiểm, có thể hợp với công chúa.

Sau mỗi chuyến săn, thái tử và công chúa lại gặp nhau tại một nơi đẹp mắt nào đấy trong rừng, ở đấy người hầu đã trải sẵn một tấm thảm cùng nhiều chiếc gối, để họ ngồi nghỉ cho được thoải mái. Ở đây, tinh thần hết căng thẳng và thể chất dần trở lại bình thường sau những giờ hoạt động dồn dập, họ chuyện trò về mọi việc. Công chúa nước Bengan chú ý, hơn tất cả mọi điều, lái câu chuyện về tầm cỡ vĩ đại, sự hùng mạnh, và sự giàu có của vương quốc Ba-tư, để cho sau khi thái tử đáp lời đến lượt nàng có dịp lại nói về nước Bengan và những lợi thế của nước mình, và từ đó, cố làm cho chàng quyết tâm lưu lại. Nhưng nàng đã đạt được kết quả ngược với ý định của mình.

Quả vậy, thái tử nước Ba-tư, không hề nói quá xa, đã khéo léo mô tả sự hùng cường của vương quốc Ba-tư, về sự huy hoàng và phồn thịnh của nước ấy, về lực lượng quân sự, việc thương mại trên đường bộ và đường biển đến tận những nước rất xa xôi, mà một vài nước ngay cả chàng cũng chưa hề biết tới, về cơ man thành phố lớn; thành phố nào cũng đông dân cư như nơi chàng chọn làm chỗ ở; ở đấy có nhiều lâu đài bàn ghế đầy đủ, sẵn sàng đón khách tùy theo thời tiết khác nhau, đến mức có thể lựa chọn để cho quanh năm lúc nào cũng là mùa xuân. Chàng chưa nói hết, công chúa đã thấy vương quốc của mình thua kém nước Ba-tư về nhiều mặt. Đến nỗi, sau khi kể xong, chàng yêu cầu đến lượt nàng hãy mô tả những lợi thế của vương quốc Bengan, thì nàng chần chừ, đợi chàng giục giã nhiều lần mới chịu nói.

Vậy là công chúa nước Bengan bằng lòng yêu cầu của thái tử Firu Sát, nhưng nói bớt đi nhiều những lợi thế mà vương quốc Bengan thực sự trội hơn hẳn vương quốc Ba-tư. Nàng còn để lộ rõ nàng sẵn sàng theo chàng đi đến đấy, và chàng cũng biết là nếu mình ngỏ ý nàng sẽ thuận tình; nhưng chàng nghĩ chỉ nên làm việc đó chừng nào đã lưu lại đây một thời gian khá lâu, đủ chứng minh cho nàng thấy nàng sai lầm nếu còn giữ chàng ở lại nữa, ngăn cản chàng làm bổn phận cần thiết là trở về bên cạnh vua cha.

Suốt hai tháng liền, thái tử Firu Sát sống hoàn toàn tùy theo ý của công chúa nước Bengan. Chàng có mặt ở tất cả mọi cuộc giải trí mà nàng có thể nghĩ ra và tổ chức cho chàng dự, làm như thể chàng chẳng có việc gì trên đời khác hơn là sống cùng với nàng lối đó.

Nhưng, hết thời hạn ấy, chàng nghiêm chỉnh tuyên bố rằng chàng không làm nghĩa vụ của mình đã quá lâu rồi, xin cho phép chàng được thực hiện điều đó và nhắc lại lời hứa là sẽ trở lại ngay, với một phái đoàn xứng đáng với nàng và với chàng, để cầu hôn với quốc vương nước Bengan theo đúng nghi lễ.

— Thưa công chúa, - chàng nói tiếp, - có lẽ nàng chưa tin lắm lời tôi nói, có lẽ qua việc tôi xin phép cáo từ, nàng hẳn xếp tôi vào loại những con người giả dối vừa xa mặt đã xa lòng. Vậy thì, để chứng tỏ nỗi đam mê chân thành và không che giấu của tôi, kẻ vẫn cho rằng cuộc đời của mình chỉ có thể hạnh phúc nếu được chung sống với một công chúa khả ái như nàng, một người cũng yêu lại tôi; để khỏi phải dài dòng, tôi xin phép ngỏ ý mong được đưa nàng cùng đi theo - mong nàng không cho lời yêu cầu của tôi là một sự xúc phạm.

Thái tử Firu Sát nhận thấy công chúa đỏ mặt khi nghe những lời sau cũng và không tỏ dấu hiệu giận dữ, nàng có vẻ lưỡng lự không biết nên quyết định thế nào liền nói tiếp:

— Thưa công chúa, về chuyện cha tôi có đồng ý không và người sẽ đón tiếp công chúa như thế nào trong sự hôn phối của chúng ta tôi xin bảo đảm. Còn về phía quốc vương nước Bengan, qua những dấu hiệu thương yêu thân mến và quý trọng Người hằng có và đang có đối với con gái thì trừ phi Người là một vị khác hẳn người mà nàng vẫn mô tả cho tôi nghe, nghĩa là chống lại sự yên vui và hạnh phúc của con, tôi tin chắc Người sẽ rộng lượng đón tiếp sứ bộ mà phụ vương tôi phái đến xin chấp thuận đám cưới của hai ta.

Công chúa nước Bengan lặng im không đáp lời thái tử nước Ba-tư, nhưng sự im lặng và đôi mắt nhìn xuống của nàng đủ cho chàng thấy rõ, hơn tất cả mọi lời tuyên bố rằng nàng không thấy khó chịu phải theo chàng sang Ba-tư, và như vậy là thuận tình. Khó khăn duy nhất mà nàng còn e ngại trong việc này là thái tử nước Ba-tư chưa có đủ kinh nghiệm điều khiển con ngựa; nàng e sẽ cũng gặp sự bối rối như lần chàng đi thử. Nhưng thái tử Firu Sát mau chóng giải thoát cho nàng khỏi nỗi lo âu ấy; chàng thuyết phục nàng có thể tin cậy ở chàng, sau những việc đã xảy ra, giờ chàng có thể thách gã thổ dân điều khiển con ngựa thạo hơn mình. Thế là nàng chỉ còn việc cùng với chàng tìm ra mọi cách để ra đi được hết sức bí mật, sao cho không một người nào trong cung nảy sinh chút nghi ngờ.

Việc này thực hiện được. Ngay sáng hôm sau, trước khi trời tảng sáng, khi cả cung điện còn chìm sâu trong giấc ngủ nông, nàng theo thái tử lên sân thượng. Chàng quay con ngựa về hướng nước Ba-tư, và đặt nó sao cho công chúa cũng lên yên được một cách dễ dàng. Chàng lên ngựa trước, và khi công chúa đã ngồi sau lưng một cách thoải mái và ôm vòng lưng chàng cho thêm chắc chắn, chàng vặn cái chốt như đã từng làm khi rời kinh đô nước Ba-tư, thế là con ngựa đưa họ bay vút lên trời.

Con ngựa bay nhanh chóng như thường lệ. Thái tử Firu Sát điều khiển nó khoảng hai giờ rưỡi thì nhận ra kinh đô nước Ba-tư. Chàng không đỗ xuống quảng trường nơi chàng đã xuất phát, cũng không phải cung của nhà vua: mà ở một cung nghỉ mát, cách thành phố không xa. Chàng dẫn công chúa vào căn phòng đẹp nhất; nói với nàng: để được đón tiếp theo đúng lễ nghi phù hợp với tước vị của mình; chàng cần đi báo cho vua cha biết mình đã trở về, rồi sẽ quay trở lại với nàng ngay. Đồng thời, chàng ra lệnh cho người trông nom cung điện, lúc ấy đang có mặt không được để nàng thiếu thốn một thứ gì nàng cần.

Để công chúa lại trong phòng, thái tử Firu Sát lại sai người trông nom cung điện thắng một con ngựa. Ngựa được dẫn tới, chàng lên yên, sau khi cho người trông nom cung điện trở lại với công chúa và ra lệnh trước hết, hãy mau chóng mời nàng dùng bữa sáng, chàng lên đường. Qua các nẻo đường và phố xá trong thành phố để vào hoàng cung, chàng được hoan hô nhiệt liệt. Dân chúng đổi buồn thành vui, vì sau khi chàng biến mất không ai hy vọng chàng còn có thể trở về. Nhà vua đang thiết triều thì thái tử xuất hiện giữa đông đủ triều thần đang mặc tang phục giống như nhà vua kể từ hôm con ngựa đưa chàng đi mất. Vua ôm con hôn lòng tràn đầy vui mừng và thương mến, vua vội vã hỏi chàng về con ngựa của gã thổ dân đã ra sao.

Câu hỏi ấy tạo cơ hội để hoàng tử thuật lại cho vua nghe sự bối rối và nỗi hiểm nghèo mà mình trải qua sau khi con ngựa bốc lên không trung: chàng đã thoát khỏi thế nào và đến cung của công chúa nước Bengan ra sao; sự đón tiếp nồng nhiệt của nàng đối với chàng; lý do buộc chàng phải lưu lại lâu hơn ý muốn; nhã ý của nàng; việc chàng thuyết phục được nàng nhận lời cùng chàng đến Ba-tư, lúc chàng hứa sẽ cưới nàng làm vợ. Kết thúc câu chuyện thái tử nói:

— Tâu bệ hạ chắc bệ hạ không khước từ việc con đưa nàng cùng về trên con ngựa của gã thổ dân. Hiện nàng đang đợi trong cung nghỉ mát của bệ hạ, nơi con để nàng ở lại, nàng đang chờ con đến báo cho nàng biết là con không phải đã hứa xuông.

Nói xong, thái tử định quỳ xuống trước hoàng đế để khẩn cầu, nhưng nhà vua đã ngăn lại, đến hôn chàng một lần nữa và nói:

— Con ạ, không những ta đồng ý cho con cưới nàng công chúa nước Bengan, ta còn muốn thân hành đến đón nàng về hoàng cung để cảm ơn nàng và tổ chức lễ cưới ngay ngày hôm nay.

Nhà vua, liền ra ngay những mệnh lệnh về việc đón tiếp công chúa nước Bengan, và truyền cho mọi người cởi bỏ áo tang. Các cuộc vui chơi bắt đầu bằng tiếng hòa tấu thanh la, kèn trống cùng với các loại nhạc khí khác. Vua còn cho thả gã thổ dân khỏi nhà tù và đưa gã tới ra mắt mình.

Gã thổ dân được dẫn đến. Vua nói:

— Ta đã cho giữ mày lại để buộc mày phải lấy mạng sống trả lời về tính mạng của thái tử, cho dù mạng sống của này không đáng bù đắp cơn thịnh nộ cũng như nỗi đau đớn của ta. Hãy tạ ơn thượng đế đã cho ta tìm lại được con ta. Mày hãy đi đi, hãy lấy lại con ngựa của mày và đừng có bao giờ xuất hiện ở đây nữa.

Vừa đi khuất mắt vua nước Ba-tư, gã thổ dân nhờ những người đến mà nhà giam giải thoát nói cho biết rằng thái tử Firu Sát đã trở về, mang theo công chúa trên con ngựa thần kỳ, nói nàng đang chờ cũng như việc nhà vua sắp đến đón về hoàng cung. Thế là gã không ngần ngại phỗng tay trên cả nhà vua lẫn thái tử. Không để mất thời giờ, gã vội vã đến ngay cung nghỉ mát, nói với người trông nom cung rằng, quốc vương và thái tử nước Ba-tư phái gã đến mời công chúa lên lưng ngựa bay tới chỗ nhà vua, hiện đang chờ ở quảng trường trước hoàng cung, để đón tiếp nàng trước mặt cả triều đình và dân chúng kinh thành Sirazơ.

Người trông nom cung điện vốn đã biết chuyện thổ dân bị vua cầm tù, bởi vậy càng dễ tin lời gã, khi thấy gã được tự do. Gã đến ra mắt công chúa nước Bengan. Nàng vừa nghe nói gã được thái tử nước Ba-tư đặc phái tới, thế là nàng đồng tình ngay ý kiến của thái tử vì là tưởng nhầm.

Hoan hỉ thấy thực hiện một cách quá dễ dàng mưu độc của mình, gã thổ dân lên ngựa, nhờ người trông nom cung điện đỡ công chúa lên ngồi đằng sau. Gã vặn cái chốt, thế là con ngựa bay vút, đưa cả gã và nàng công chúa lên không trung.

Cũng lúc ấy, vua nước Ba-tư cùng cả triều đình mới ra khỏi hoàng thành. Vừa khi thái tử định bứt đi trước để báo cho công chúa chuẩn bị đón tiếp nhà vua, thì gã thổ dân từ cung nghỉ mát bay trở lại, bay ngang qua kinh thành với con mồi của mình để khiêu khích hoàng đế cùng thái tử và trả thù nhà vua về cách xử sự đối với gã mà gã cho là không công bằng.

Trông thấy tên bắt cóc người, vua nước Ba-tư sửng sốt đứng khựng lại. Nỗi phiền muộn của vua càng sâu cay bởi không có cách gì buộc gã phải hối hận về điều sỉ nhục gã gây ra với vua trước con mắt thần dân. Nhà vua, cũng như tất cả triều thần và những người mục kích đều lên tiếng nguyền rủa gã sao dám láo xược và độc ác chưa từng thấy.

Chẳng xúc động về những lời xỉ vả vang đến tận tai; gã thổ dân tiếp tục đường bay của nó, trong khi nhà vua trở về cung; cực kỳ rầu rĩ vì sự sỉ nhục và vì tự thấy mình bất lực, không có cách gì trừng trị hung thủ.

Thai tử Firu Sát cảm thấy vô cùng đau khổ khi mọi việc xẩy ra trước mắt mình mà không có cách gì ngăn cản, gã thổ dân bắt cóc công chúa nước Bengan người chàng yêu say đắm sẽ làm cho chàng không thể nào sống nổi nếu thiếu nàng. Trước sự bất ngờ ấy, chàng đứng sững chưa kịp quyết định, nên nguyền rủa gã thổ dân hay phàn nàn cho số phận đáng thương của nàng công chúa; hoặc là xin nàng tha thứ cho mình về tội sơ suất không biết bảo vệ con người đã phó thác thân phận vào tay mình, thì con ngựa thần đã đưa cả nàng và tên bắt cóc người mất hút trong nháy mắt. Làm thế nào đây? Trở về cung của phụ vương, tự nhốt vào phòng riêng để buông mình cho sầu não, mà không có hành động nào truy nã gã thổ dân để giải thoát nàng công chúa và trừng trị nó cho xứng tội ư? Lòng hào hiệp, tình yêu và sự dũng cảm không cho phép chàng làm như vậy. Thế là chàng tiếp tục đi đến cung nghỉ mát.

Trông thấy chàng đến, người trông nom cung điện biết mình vì cả tin mà để cho gã thổ dân đánh lừa, chạy ra quỳ dưới chân chàng, nước mắt lưng tròng, tự kết án và xin được nhận tội chết. Thái tử bảo:

— Hãy đứng lên, ta không đổ tội cho anh đã để công chúa bị bắt cóc, ta tự kết tội ta, vì đã suy nghĩ quá giản đơn. Chớ để mất thời giờ, hãy tìm cho ta một bộ áo quần giáo sĩ và nhớ chớ nói là tìm cho ta dùng.

Cách cung nghỉ mát không xa, có một tu viện, người bề trên của các giáo sĩ lại là bạn của người trông nom cung. Anh này tìm người bề trên, giả vờ tâm sự về việc một vị quan cao cấp trong triều vừa bị thật sủng; anh ta chịu ơn vị quan này nhiều lắm cho nên cố tìm cách đưa ông ta lẩn tránh khỏi cơn thịnh nộ của vua; nhờ vậy, chẳng khó khăn gì mà xin đưa bộ áo quần giáo sĩ mang về cho thái tử. Chàng cởi y phục của mình, rồi mặc quần áo giáo sĩ vào. Cải trang xong, sẵn có hộp ngọc và kim cương định mang đến làm quà tặng công chúa, có thể dùng tạm làm tiền tiêu pha trong lúc đi đường, thái tử ra khỏi cung nghỉ mát vào lúc chập tối, tuy chưa biết đi đường nào nhưng quyết tâm không trở về chừng nào chưa tìm ra công chúa và đưa nàng về cùng mình.

Chúng ta hãy trở lại với gã thổ dân. Gã điều khiển con ngựa thần kỳ và ngay ngày hôm đó, hạ xuống khá sớm trong một khu rừng, gần kinh đô của vương quốc Casơmia. Vì cảm thấy đói, và nghĩ là hẳn công chúa nước Bengan cũng cần ăn, gã xuống ngựa; để nàng ngồi trên bãi cỏ, cạnh một con suối nước rất mát và rất trong.

Công chúa nước Bengan thấy mình bỗng chốc sa vào tay một tên bắt cóc vô liêm sỉ, sợ bị gã cưỡng bức, trong lúc vắng mặt gã, đã nghĩ tới chuyện trốn đi, tìm một nơi nương náu. Nhưng vì buổi sáng, khi đến cung nghỉ mát, nàng chỉ ăn tí chút, bây giờ nàng thấy yếu và mệt đến nỗi cho dù muốn thực hiện ý nghĩ ấy, cũng đành chịu bó tay. Vậy là chỉ còn lại quyết tâm thà chịu chết chứ nhất định không thất tiết. Do vậy không chờ gã thổ dân mời đến lần thứ hai nàng ăn ngay và nhờ thế lấy lại ít nhiều sức lực, đủ đáp lại những lời sỗ sàng gã tuôn ra vào cuối bữa ăn. Trông thấy gã thổ dân, sau nhiều lời dọa nạt, định dùng lối cưỡng hiếp, nàng liền đứng lên để chống cự vừa lớn tiếng kêu. cứu. Nhờ những tiếng kêu ấy, trong chốc lát, một toán kỵ sĩ chạy đến vây quanh nàng cùng gã thổ dân.

Ấy chính là quốc vương nước Casơmia vừa cùng đoàn tùy tùng đi săn về ngang qua, may mắn sao cho công chúa nước Bengan, nghe được tiếng kêu cứu của nàng liền chạy đến. Vua hỏi gã thổ dân, gã là ai, gã muốn gì ở phu nhân đang đứng kia. Gã thổ dân trả lời mặt dày mày dạn rằng đấy là vợ gã, không ai được phép hỏi han về việc cãi cọ giữa vợ chồng người khác.

Công chúa tuy chưa biết rõ cương vị và danh hiệu của người vừa đến đúng lúc để giải thoát mình, vội cải chính ngay:

— Thưa ngài, - nàng nói, - cho dù ngài là ai, mà trời đã phái đến cứu giúp tôi, xin hãy thương hại một nàng công chúa, và chớ nghe lời một tên gian trá. Xin Thượng đế giữ cho tôi khỏi phải làm vợ một tên hèn hạ và đáng khinh bỉ đến thế này! Đó là một tên phù thủy khả ố, hôm nay vừa bắt cóc tôi khỏi tay thái tử nước Ba-tư, mà tôi đã đính hôn; gã mang tôi đến đây trên con ngựa thần kỳ ngài trông thấy đấy.

Công chúa không cần nhiều lời hơn để thuyết phục vua nước Casơmia tin là mình nói sự thật. Sắc đẹp vẻ vương giả và những dòng nước mắt đã nói thay nàng. Nàng định nói tiếp, nhưng vua nước Casơmia không nghe nữa. Bất bình một cách chính đáng trước thái độ hỗn xược của gã thổ dân, vua ra lệnh vây bắt và chặt đầu gã ngay tức khắc. Mệnh lệnh ấy được thực hành chẳng khó khăn gì vì gã thổ dân làm vụ cưỡng đoạt ngay khi vừa ra khỏi nhà tù, trong tay không có thứ khí giới nào để chống cự.

Được giải thoát khỏi sự hành hạ của gã thổ dân, công chúa nước Bengan lại sa ngay vào một vụ khác, cũng không kém phần đau khổ cho nàng. Sau khi sai mang đến một con ngựa, nhà vua đưa nàng về hoàng cung, cho nàng ở một phòng tráng lệ nhất sau phòng của mình. Vua lại phái đến một số đông nô tì để săn sóc và hầu hạ nàng, cùng những hoạn nô làm nhiệm vụ bảo vệ. Vua thân hành dẫn công chúa đến tận gian phòng ấy, và không để cho nàng kịp mở lời cảm tạ một ân huệ to lớn như nàng dự định, vua nói:

— Thưa công chúa, tôi chắc nàng đang cần nghỉ ngơi. Tôi xin để nàng được thoải mái. Sáng mai sẽ thuận tiện hơn để nàng thuật lại cho tôi nghe chi tiết về câu chuyện lạ lùng đã xẩy đến với nàng.

Nói xong, vua lui ra.

Công chúa nước Bengan sung sướng không thể nào tả nổi, thấy mình trong một thời gian rất ngắn đã được giải thoát khỏi sự hành hạ của một con người mà nàng chỉ có thể nhìn với sự kinh tởm. Nàng tin rằng vua nước Casơmia sẽ tỏ rõ hết tấm lòng hào hiệp và đưa nàng trở về với thái tử nước Ba-tư, một khi nàng trình bày cho vua tỏ mình đã thuộc về thái tử như thế nào, và cầu xin vua gia ân cho việc đó. Nhưng, thật còn lâu mới thấy được hy vọng của nàng biến thành sự thực.

Quả vậy, quốc vương nước Casơmia đã quyết định cưới nàng ngày hôm sau. Từ tảng sáng, vua đã ra lệnh báo tin vui bằng thanh la, trống lớn, kèn đồng và nhiều loại nhạc khí tấu nhạc mừng, làm vang lừng không chỉ hoàng cung mà cả thành phố. Nhưng, khi vua Casơmia đến, vua đã truyền báo cho mình biết trước lúc nào nàng sẵn sàng tiếp - hỏi thăm sức khỏe, và nói cho công chúa rõ, tiếng kèn tiếng trống đang vang dội kia là nhằm làm cho buổi lễ vua kết hôn với nàng thêm trọng thể và yêu cầu nàng tham dự thì nàng xúc động mãnh liệt đến nỗi ngã xuống ngất đi.

Những người hầu lúc ấy có mặt, vội chạy tới cấp cứu; ngay nhà vua cũng góp sức làm cho nàng hồi tỉnh, nhưng nàng vẫn mê man một thời gian khá lâu. Cuối cùng, nàng tỉnh lại. Không chịu phản bội lời hứa đính hôn cùng thái tử Firu Sát và nhận lời tham dự lễ cưới do vua Casơmia tổ chức mà không buồn hỏi trước ý kiến mình, nàng quyết định làm ra vẻ mình bị mất trí sau cơn ngất. Từ lúc ấy, nàng bắt đầu nói những điều kỳ cục trước mặt nhà vua; nàng còn chồm lên như sắp sửa xông vào cắn xé, làm cho quốc vương Casơmia rất ngạc nhiên và buồn bực về chuyện xảy ra không đúng lúc này. Thấy nàng không tỉnh trí trở lại, vua đành để nàng với các người hầu, và ra lệnh cho họ đừng bỏ mặc mà hết sức săn sóc nàng. Ngày hôm đó, vua nhiều lần cho người tới hỏi thăm, và lần nào cũng được trả lời công chúa vẫn trong tình trạng ấy, hoặc căn bệnh có phần tăng chứ không thuyên giảm.

Buổi chiều, cơn bệnh có vẻ còn nặng hơn ban sáng thành thử, tối hôm ấy, vua nước Casơmia không hưởng được hạnh phúc như mình mơ tưởng.

Công chúa nước Bengan tiếp tục những câu nói kỳ cục và các biểu hiện khác của một người mất trí không chỉ ngày hôm sau, mà cả những ngày sau nữa cũng vậy, cho đến khi quốc vương Casơmia buộc phải triệu tập các thầy thuốc trong cung lại, nói cho họ biết về cơn bệnh của công chúa, và hỏi họ có môn thuốc gì chữa khỏi bệnh dở người không.

Các vị ngự y, sau khi tham bác ý kiến của nhau, đồng thanh đáp rằng bệnh này có nhiều loại và có nhiều mức độ khác nhau, tùy theo tính chất của nó, có những loại chữa khỏi và những loại nan y. Muốn biết công chúa mắc loại bệnh nào, cần phải để họ thăm con bệnh. Quốc vương Casơmia liền truyền cho các hoạn nô đưa họ đến phòng công chúa, mời họ kẻ trước người sau, lần lượt vào theo phẩm trật.

Công chúa đã dự kiến điều sẽ xảy ra. Nàng sợ, nếu để cho các thầy lang đến gần người và bắt được mạch, thì kẻ ít kinh nghiệm nhất cũng có thể biết được nàng hoàn toàn khỏe mạnh và bệnh của nàng chỉ là bệnh giả vờ. Bởi vậy, các thầy thuốc vừa xuất hiện, nàng đã lên cơn dữ dội, sẵn sàng cấu xé nếu họ đến gần, đến nỗi không một vị nào có đủ gan đưa đầu ra chịu báng.

Có những vị tự cho mình tài giỏi hơn những người khác, khoe khoang rằng chỉ cần nhìn mặt con bệnh đã biết được người đó mắc bệnh gì kê cho nàng nhiều loại thuốc. Nàng bằng lòng uống, chẳng làm khó dễ gì, vì tự biết ốm hay không, vào lúc nào là tùy mình; còn các loại thuốc kia chẳng có gì công phạt.

Thấy các ngự y không chữa khỏi bệnh cho công chúa, vua nước Casơmia vời đến các vị danh y trong thành, nhưng khoa học, tài nghệ và kinh nghiệm của các vị này cũng chẳng hơn gì. Vua lại mời các thầy thuốc ở các thành phố trong vương quốc, đặc biệt những vị nổi tiếng nhất, công chúa cũng không đón tiếp họ nhã nhặn hơn các vị trước, và các loại thuốc họ kê đơn cũng đều không công hiệu. Vua lại đặc phái nhiều người sang các quốc gia, vương quốc và triều đình lân bang mang theo những giấy tờ chẩn đoán hợp thủ tục phân phát cho những thầy thuốc danh tiếng nhất với lời hứa sẽ chịu phí tổn đi đường cho những ai vui lòng đến kinh đô nước Casơmia, và thưởng thật trọng hậu cho người nào chữa khỏi bệnh công chúa.

Nhiều vị danh y cất công đi nhưng không một ai có thể khoe khoang là mình may mắn hơn các thầy thuốc ở triều đình và vương quốc này, không một ai có thể làm cho trí khôn nàng trở lại bình thường: điều này đâu có thể tùy thuộc ở họ và tay nghề của họ, mà ở nghị lực của chính công chúa.

Trong khoảng thời gian ấy, thái tử Firu Sát, cải trang dưới dạng một giáo sĩ, rong ruổi qua nhiều nước và đến nhiều thành phố của các nước này. Không tính tới những nỗi vất vả dọc đường, chàng chỉ lo con đường mình đi không biết có đúng hướng hay không; chỉ e chim ăn bể bắc người tìm bể đông mất thôi!

Chú ý nghe ngóng tin tức những nơi đi qua cuối cùng chàng đến một thành phố lớn của Ấn-độ, và nghe người ta đồn đại khá nhiều về một nàng công chúa nước Bengan tự nhiên phát điên đúng vào hôm quốc vương Casơmia định tổ chức lễ cưới nàng. Nghe nói đến tên nàng công chúa nước Bengan, chàng cho đây đúng là người mình đang tìm kiếm, càng đáng tin cậy vì chàng biết ở triều đình nước Bengan không có công chúa nào khác ngoài người yêu của mình. Tin vào lời đồn đại, chàng lên đường sang ngay nước Casơmia, tới kinh đô nước đó. Đến nơi, chàng trọ ở một cái khan, và ngay hôm đó được biết chuyện nàng công chúa nước Bengan và cái chết khốn nạn của tên thổ dân bắt nàng đi trên con ngựa thần kỳ (thật đáng tội của gã). Chi tiết này càng làm cho chàng tin rằng, không còn gì nhầm lẫn nữa, đây chính là nàng công chúa chàng đang tìm, chàng còn biết thêm cả sự tốn kém vô ích của quốc vương Casơmia cho các thầy thuốc, mà không ai chữa khỏi bệnh cho nàng.

Nắm vững mọi tình tiết ấy rồi, ngay sáng hôm sau, thái tử nước Ba-tư sắm một bộ áo quần lương y. Với trang phục ấy và bộ râu mà chàng để cho mọc dài trong lúc đi đường, chàng ra phố tự xưng là thầy thuốc. Nôn nóng muốn được gặp công chúa, chàng không chần chừ, đến thẳng cung vua, xin gặp một vị quan. Người ta dẫn chàng đến trước quan chưởng ấn. Chàng trình bày: có thể có người cho chàng quá bạo gan khi dám đến nhận chữa bệnh cho công chúa, sau khi bao nhiêu vị danh y đã không thành công, nhưng chàng hy vọng với các môn thuốc gia truyền và kinh nghiệm của mình, có thể sẽ chữa khỏi, chứ không như các vị trước. Quan chưởng ấn ngỏ lời hoan nghênh và nói rằng quốc vương sẵn sàng tiếp kiến; nếu chàng có thể làm cho quốc vương hài lòng thấy công chúa bình phục như trước, thì chắc chắn chàng sẽ được thưởng công trọng hậu, đúng với sự hào phóng của một vị chúa tể đất nước của ông ta. “Xin ngài hãy chờ cho một lát, - ông ta thêm - tôi xin quay trở lại ngay.”

Đã lâu không có một thầy thuốc nào đến ra mắt, quốc vương Casơmia rất đau khổ, tưởng đã không còn hy vọng thấy nàng lấy lại sức khỏe như khi mình thoạt gặp, và đồng thời cũng mất cả hy vọng cưới nàng làm vợ để chứng tỏ cho nàng thấy vua yêu nàng xiết bao. Bởi vậy vua truyền cho quan chưởng ấn lập tức mời thầy thuốc vào.

Thái tử nước Ba-tư được đưa tới trình diện quốc vương Casơmia dưới bộ áo quần cải trang. Nhà vua không để mất thời giờ với những lời lẽ dông dài, nói cho chàng rõ công chúa nước Bengan không chịu nổi các thầy lang, trông thấy mặt một vị là nàng lại lên cơn, khiến cho bệnh tình càng trầm trọng. Vua sai người dẫn chàng đến một gian buồng phụ, từ đây có thể nhìn công chúa qua một bức mành, mà không để cho nàng nhìn thấy.

Thái tử Firu Sát lên gian buồng ấy và nhận ra nàng công chúa đáng yêu của mình, dáng người uể oải, nước mắt đầm đìa, đang hát một bài khóc than số phận bất hạnh khiến cho nàng có lẽ mãi mãi không còn gặp lại người thương xiết bao âu yếm.

Xúc động trước tình trạng đáng buồn của công chúa thân yêu, thái tử không cần thêm dấu hiệu gì khác cũng đã biết ngay căn bệnh này là bệnh giả vờ, và chính tình yêu đối với chàng đã buộc nàng phải tự hãm mình trong cảnh sầu thương ấy. Chàng đi xuống, trình với nhà vua nguồn gốc chứng bệnh của công chúa không phải là nan y, và nói rằng để chữa lành bệnh, cần phải để cho chàng nói chuyện riêng tay đôi với nàng, còn về chứng nàng lên cơn mỗi khi trông thấy mặt thầy thuốc, chàng hy vọng nàng sẽ vui lòng tiếp và nghe chàng nói.

Vua sai mở cửa căn phòng của công chúa, thái tử Firu Sát bước vào. Qua bộ áo quần chàng đang mặc, nàng tưởng đây là một ông lang, vừa trông thấy mặt, nàng đã chồm dậy như một con điên, cất lời đe dọa và chửi mắng. Điều đó vẫn không ngăn chàng tiến tới, khi đã gần, đủ cho nàng nghe tiếng, và cũng chỉ muốn để mình nàng nghe mà thôi, chàng hạ giọng nói với vẻ kính trọng: “Thưa công chúa, tôi không phải là thầy thuốc. Xin nàng hãy nhận ra thái tử nước Ba-tư, đến để giải thoát nàng đây.”

Nghe giọng nói và nhìn những nét của phần trên khuôn mặt, bất chấp bộ râu dài mà thái tử để mọc, công chúa nhận ra ngay, và yên tĩnh trở lại. Ngay lập tức, mặt nàng lộ rõ niềm vui, điều mọi người mong mỏi nhất và cũng ít chờ đợi nhất, dấu hiệu chứng tỏ có thể nói chuyện được với nàng. Niềm vui được gặp lại người yêu làm nàng nghẹn lời, đủ thời giờ cho thái tử kể lại nỗi tuyệt vọng của mình khi tự mắt trông thấy gã thổ dân bắt cóc đưa nàng đi, quyết định của chàng từ lúc ấy từ bỏ tất cả mọi thứ trên đời để tìm cho bằng được nàng bất kỳ ở góc biển chân trời nào và giải thoát nàng khỏi tay tên gian trá; và cuối cùng, hạnh phúc làm sao, qua một chuyến đi buồn chán và vất vả, chàng sung sướng được gặp lại nàng trong cung của quốc vương Casơmia. Nói xong những điều đó, với lời lẽ ngắn nhất, chàng yêu cầu công chúa cho biết những gì đã xảy ra, kể từ khi bị bắt cóc cho đến giờ phút sung sướng mà chàng đang được nói chuyện với nàng đây; chàng cần rõ những chi tiết đó để có những biện pháp đúng đắn, nhằm không để nàng chịu dựng lâu hơn nữa sự độc đoán của vua nước Casơmia.

Công chúa nước Bengan chẳng có gì nhiều để kể lể dài dòng, bởi vì nàng chỉ cần thuật lại nàng được quốc vương Casơmia giải thoát khỏi sự cưỡng hiếp của gã thổ dân ra sao, lúc vua đi săn trở về; nhưng ngay ngày hôm sau đã bị đối xử tàn bạo bằng việc vua tuyên bố ý định vội vàng muốn cưới nàng ngay hôm đó, mà chẳng cần tới điều lịch sự tối thiểu là hỏi trước xem nàng có đồng ý hay không. Thái độ hung bạo và độc đoán ấy làm nàng ngất đi, lúc tỉnh dậy nàng thấy không có cách nào khác hơn là giả vờ làm như người mất trí, coi đó là cách tốt nhất để gìn giữ trọn vẹn trinh tiết với hoàng tử mà nàng đã giao phó trái tim và niềm tin, nàng thà chết chứ không bao giờ chịu hiến thân cho một ông vua mà nàng không thể nào yêu được.

Thấy công chúa không có gì để nói hơn nữa, thái tử nước Ba-tư liền hỏi, nàng có biết gì về con ngựa thần kỳ, sau khi gã thổ dân chết hay không. Nàng đáp:

— Tôi không rõ nhà vua có ra những mệnh lệnh gì về con ngựa đó, nhưng sau những điều tôi nói về nó, có thể tin là ông ta không cho đó là vật bỏ đi.

Tin rằng vua nước Casơmia đã sai cất giữ cẩn thận con ngựa, thái tử Firu Sát cho công chúa biết chàng sẽ dùng nó để đưa công chúa trở lại Ba-tư. Sau khi thỏa thuận với nhau cách thức thực hiện ý định đó mà không bị trở ngại, thái tử đặc biệt căn dặn nàng đừng có chỉ mặc áo lót như lúc này, mà nên ăn vận đàng hoàng sáng mai để tiếp đón quốc vương Casơmia một cách lịch sự khi chàng dẫn vua tới, nhưng không ép nàng phải nói chuyện với nhà vua. Sau đó thái tử lui về.

Quốc vương Casơmia hết sức vui mừng nghe thái tử Ba-tư báo cho biết đã chữa cho bệnh của công chúa thuyên giảm khá nhiều sau buổi điều trị đầu tiên. Ngày hôm sau, vua coi chàng là vị danh y nhất thế gian, vì công chúa chịu tiếp vua với vẻ tỉnh táo khá nhiều, đúng như điều chàng nói.

Vua rất hoan hỉ thấy công chúa sắp lấy lại đầy đủ sức khỏe như trước đây. Sau khi khuyến khích nàng hãy cộng tác với vị danh y tài giỏi mà vua hoàn toàn tin cậy, để cho ông có thể hoàn tất việc điều trị đã mở đầu tốt đẹp. Nói xong, vua lui về ngay, không để, cho nàng kịp ngỏ một lời.

Thái tử nước Ba-tư theo nhà vua tới đây, cũng lui ra khỏi buồng công chúa cùng một lúc. Tiễn vua ra về, chàng làm ra vẻ kính cẩn đúng như một ông lang tâu với một nhà vua, xin phép hỏi vì sao một nàng công chúa nước Bengan lại ở một mình trong vương quốc Casơmia, rất xa xứ sở của nàng, làm như thể công chúa chưa nói cho biết một điều gì về chuyện đó. Chàng hỏi vậy cốt hướng câu chuyện về con ngựa thần kỳ, để nhà vua tự miệng nói ra đã để nó ở đâu rồi.

Quốc vương Casơmia không rõ thâm ý của thái tử nên chẳng giữ gìn. Vua thuật lại cho chàng nghe gần như những điều công chúa đã nói, về con ngựa thần kỳ, vua đã sai cho cất vào kho tàng, coi như một vật cực kỳ hiếm, mặc dù chưa biết cách thức sử dụng nó thế nào.

— Tâu bệ hạ, - thầy lang giả vờ nói - điều bệ hạ vừa cho biết cung cấp cho tôi phương tiện để chữa khỏi hoàn toàn bệnh của công chúa. Vì nàng được con ngựa thần kỳ ấy mang đi, nàng đã bị phép ma ám ảnh ít nhiều, chỉ có thể chữa khỏi bằng cách xông những loại hương mà tôi biết. Nếu bệ hạ thích giới thiệu với toàn thể triều đình và dân chúng ở kinh kỳ một cảnh tượng thực sự lạ lùng, thì xin bệ hạ ngày mai hãy sai mang con ngựa tới quảng trường trước hoàng cung, rồi giao cho tôi làm mọi việc. Tôi xin hứa sẽ làm cho công chúa nước Bengan trở lại hoàn toàn minh mẫn và khỏe mạnh như chưa từng thấy, ngay trước mắt bệ hạ và toàn thể mọi người. Và để cho việc đó được thật huy hoàng, có lẽ nên cho công chúa áo quần lộng lẫy và trang điểm những ngọc ngà quý báu nhất mà bệ hạ có.

Vua nước Casơmia sẵn sàng làm những việc khó khăn hơn nhiều so với điều thái tử nước Ba-tư vừa nêu ra, để được hưởng thụ niềm vui như vua hằng mong ước, mà vua cho là sắp tới nơi rồi.

Ngày hôm sau, rất sớm, con ngựa thần kỳ đã được vua truyền lệnh cho người mang tới đặt giữa quảng trường lớn trước hoàng cung. Chẳng mấy chốc, tiếng đồn đại khắp kinh thành đây là sự chuẩn bị cho một sự kiện cực kỳ phi thường sắp xảy ra, nhân dân ở các phố phường đổ về rất đông. Quân cấm vệ của nhà vua được bố trí canh gác để ngăn ngừa mọi sự làm mất trật tự và để chừa một khoảng trống lớn quanh con ngựa thần kỳ.

Quốc vương Casơmia xuất hiện. Sau khi vua đã an tọa trên một dàn cao giữa các đại thần văn võ trong triều, công chúa Bengan được tất cả người hầu mà vua cắt cử trông nom đi theo, tiến đến gần con ngựa thần kỳ. Những người hầu giúp nàng lên ngựa.

Sau khi nàng ngồi chắc trên yên, hai chân xỏ vào hai bàn đạp, tay cầm cương, vị thầy lang giả liền sai mang đến xếp chung quanh nhiều chảo đầy than đang cháy, rồi đi vòng và ném vào đấy một thứ hương liệu làm tỏa mùi thơm ngào ngạt. Rồi, làm như thể tham thiền nhập định, mắt nhìn xuống hai tay chắp trước ngực, chàng đi ba lần vòng quanh con ngựa, miệng lầm rầm như đọc thần chú. Các chảo than ngày càng bốc khói mù mịt với mùi hương ngạt ngào, dầy đến nỗi che khuất cả nàng công chúa cùng con ngựa. Vừa lúc ấy, chàng nhẹ nhàng phóc lên lưng ngựa, ngồi sau công chúa, tay xoay cái chốt. Khi con ngựa vừa bốc lên không, mang theo chàng cùng công chúa, chàng nói to, rất rành mạch để nhà vua có thể nghe rõ: “Này quốc vương Casơmia! Khi nào Người muốn lấy những nàng công chúa đến cầu xin Người che chở, thì trước đó hãy nên học cách làm cho họ đồng tình đã.”

Bằng mưu mẹo ấy, thái tử Ba-tư đã giải thoát được cho nàng công chúa nước Bengan. Cùng ngày ấy, chẳng bao lâu sau, chàng đưa nàng hạ xuống, không phải ở cung nghỉ mát, mà trước phòng riêng của vua cha. Quốc vương Ba-tư không chậm trễ, cho tổ chức lễ cưới ngay chừng nào mọi việc chuẩn bị đã xong xuôi đâu vào đó. Để cho hôn lễ được thật trọng thể và huy hoàng; vua coi đó là phần đóng góp của mình vào hạnh phúc của con trai. Tuy nhiên, việc đầu tiên mà vua nước Ba-tư quan tâm vẫn là cử một sứ bộ trọng thể sang nước Bengan để thuật lại với quốc vương nước này tất cả những gì đã xảy ra và xin quốc vương chuẩn y cho việc thông hiếu giữa hai nước qua việc hôn nhân này. Vua nước Bengan, sau khi nghe rõ mọi điều, lấy làm vinh dự và vui thích nên chấp thuận ngay.

CHUYỆN HOÀNG TỬ ÁTMÉT VÀ TIÊN NỮ PARI-BANU

Tâu bệ hạ, xưa kia có một trong các đấng tiên vương của Ngài từng trị vì nhiều năm đất nước Ấn-độ. Lúc về già, Người rất hài lòng thấy ba con trai có đầy đủ các đức tính của cha, cùng với một công chúa cháu gái của mình, làm nên niềm tự hào của cả triều đình.

Hoàng tử thứ nhất tên là Hutxanh, hoàng tử thứ hai tên là Ali, hoàng tử thứ ba tên là Átmét, còn nàng công chúa tên là Nurunniha[80].

Công chúa Numnniha là con gái người em trai của nhà vua, từng được vua ban cho một thái ấp có nhiều lợi tức lớn, nhưng đã qua đời ít lâu sau khi lấy vợ, để lại một công chúa thơ dại. Vốn thương yêu người em trai sinh thời lúc nào cũng hết sức quý trọng mình, vua đảm nhiệm việc nuôi dậy cháu gái, và vì vậy đã đưa nàng vào trong hoàng cung để được dậy dỗ cùng với ba hoàng tử. Có khuôn mặt xinh tươi cùng dáng người cân đối, công chúa lại cực kỳ thông minh - còn về đức hạnh thì nàng ăn đứt tất cả các công chúa cùng thời.

Nhà vua vẫn có ý định, chừng nào cháu đến tuổi lấy chồng, sẽ gả cho hoàng tử một nước lân bang, qua đó mà làm thông gia với quốc vương nước đó. Vua đang tính bàn một cách nghiêm túc việc này thì bỗng nhận thấy cả ba con trai mình đều yêu nàng tha thiết - điều đó làm cho vua rất đau lòng. Sự phiền muộn của vua không phải ở chỗ tình yêu của các hoàng tử ngăn cản, không để mình thực hiện việc thông hiếu với nước lân bang như từng mong mỏi, mà hơn nữa, còn ở khó khăn đã nhận thấy trước, làm sao cho ba chàng thỏa thuận được với nhau, ít nhất cũng là hai người em thuận nhường nàng cho anh cả. Vua nói chuyện riêng với từng hoàng tử. Sau khi giãi bầy cho các con rõ không thể nào một nàng công chúa có thể làm vợ cả ba người, và nếu các chàng còn giữ nỗi đam mê thì sẽ gây nên nhiều điều rắc rối, vua hết lời khuyên họ: hoặc là để cho công chúa lựa chọn muốn lấy ai tùy nàng - hoặc là cả ba chàng từ bỏ ý định của mình mà nghĩ tới những đám khác, vua sẽ cho phép tự do chọn lựa, và bằng lòng gả công chúa cho một hoàng tử nước ngoài, nhưng khi thấy cả ba con đều khăng khăng một mực, vua cho gọi cả ba chàng cùng đến và nói như sau:

— Các con ơi, cha không thể vì lợi ích và sự yên vui của các con, mà thuyết phục các con chớ nên nghĩ tới chuyện yêu công chúa, cháu gái của cha và là em họ của các con nữa. Vì không muốn sử dụng quyền lực ép buộc, và cha cũng chẳng thiên vị con nào, cha vừa nghĩ ra một cách khiến cho các con cùng hài lòng và bảo vệ được sự đoàn kết nhất định phải có giữa các con; hãy nghe đây và cùng thực hiện lời cha nói. Cha thấy nhân dịp này, các con nên đi xa và riêng biệt, mỗi người đến một nước khác và không gặp nhau ở dọc đường. Các con đã biết là hơn tất cả mọi sự, cha thích sưu tập những vật hiếm và lạ, vậy thì cha hứa sẽ gả cháu gái của cha cho con nào mang về được vật hiếm hoi kỳ lạ và độc đáo nhất. Như vậy, sự ngẫu nhiên sẽ cho phép các con tự mình phán xét về tính đặc biệt của những vật các con sẽ mang về, sau khi so sánh chúng với nhau, và rồi chẳng khó khăn gì mà chẳng có thể nhường một cách công bằng cho người xứng đáng nhất. Về tiền tiêu pha dọc đường và dùng để mua vật lạ mà các con sẽ tìm thấy, cha sẽ cho mỗi con một số tiền ngang nhau, hợp với địa vị của các con. Tuy nhiên không được dùng số tiền ấy sắm sanh xe ngựa tùy tùng; bởi vì nếu để lộ cho người ta biết các con là ai, thì các con sẽ không còn được tự do thực hiện mục đích của mình, và cũng không có điều kiện quan sát những sự vật đáng chú ý, có ích cho chuyến đi của các con hơn.

Ba hoàng tử xưa nay vốn tuân phục mọi ý muốn của vua cha, và về phần mình, chàng nào cũng nghĩ rằng vận may sẽ giúp cho mình điều kiện để lấy được nàng Nuninniha, cho nên đều ngỏ ý sẵn sàng vâng lệnh. Không chậm trễ, nhà vua truyền giao cho mỗi người số tiền đã hứa. Ngay hôm ấy, các hoàng tử chờ lệnh chuẩn bị khởi hành; họ cáo biệt trước vua cha, để ngay sáng hôm sau có thể lên đường thật sớm khỏi kinh thành cùng một cổng, mỗi chàng cưỡi lên một con tuấn mã yên cương đầy đủ, và đều cải trang thành nhà buôn, mỗi người chỉ có một võ quan tâm phúc theo hầu: cải trang thành đầy tớ. Ba người cùng đến nhà trạm đầu tiên, ở đây con đường rẽ làm ba ngả, để rồi mỗi người sẽ đi theo hướng của mình, tiếp tục cuộc hành trình. Tối hôm đó, đặt làm một bữa ăn chung, họ thỏa thuận chuyến đi sẽ kéo dài một năm, và giao hẹn sẽ cũng trở về trú xá này; ai về đầu tiên sẽ chờ hai người kia, kỳ cho đủ mặt mới cùng một lúc về ra mắt cha, y như khi ra đi vậy. Sáng hôm sau, vừa tảng sáng, ba hoàng tử ôm hôn nhau, chúc nhau một chuyến đi may mắn, rồi cùng lên ngựa mỗi người đi theo một nẻo khác nhau, mà họ tự chọn.

Hoàng tử Hutxanh, người con cả, từng nghe nói nhiều đến đất đai rộng lớn, lực lượng hùng hậu; sự giàu có và phồn vinh của vương quốc Bixnaga, liền nhắm hướng biển Ấn-độ mà đi. Sau một cuộc đi chừng ba tháng, ghép với nhiều đoàn lữ hành khác nhau, khi thì băng sa mạc hoặc vùng núi non cằn cỗi, khi thì qua những xứ rất đông dân cư, có văn hóa cao và phì nhiêu hơn tất cả mọi nơi trên trái đất, cuối cùng đến được Bixnaga, thủ phủ của vương quốc mang cùng tên ấy và cũng là nơi các quốc vương nước này hay đóng đô. Chàng trọ trong một cất khan dành riêng cho các thương nhân nước ngoài. Thành phố này có bốn khu chính, mỗi khu đều có cửa hiệu của các nhà buôn bày bán đủ thứ hàng, giữa bốn khu phố này có tòa lâu đài hay đúng hơn là cung điện của các vua, chiếm một vùng đất rất rộng ở trung tâm thành phố, bao bọc bởi ba lớp tường thành và cứ cách hai dặm có một cổng ra vào. Được biết như vậy, ngay ngày hôm sau, chàng đến một trong bốn khu phố đó.

Hoàng tử không thể nhìn xem khu phố mà không đem lòng thán phục; nó rộng rãi, có nhiều đường phố ngang dọc, trên có vòm che nắng nhưng vẫn sáng sủa. Các cửa hiệu đều cùng một tầm cỡ và bố trí cân xứng những hiệu bán cùng một mặt hàng không phân ra các nơi mà tập trung về cùng một dãy phố, những hiệu làm nghề thủ công cũng như vậy.

Vô số các cửa hiệu chứa đầy cùng một loại như các loại vải vóc đẹp nhất từ các vùng trong nước Ấn-độ, những tấm vải in màu rất tươi, có hình phong cảnh, cây cỏ, hoa lá; những loại lụa và gấm Ba-tư, Trung Quốc cùng nhiều nơi khác; hàng sứ Nhật Bản và Trung Hoa; những tấm thảm to nhỏ đủ cỡ; tất cả cùng bày ra khiến chàng cực kỳ ngạc nhiên, tưởng khó có thể tin vào mắt mình. Nhưng, khi tới phố có các hiệu buôn vàng bạc và ngọc ngà - vì hai ngành này thường chung một nhà - chàng tưởng chừng mê mẩn khi nhìn thấy một khối lượng cực lớn những hàng mỹ nghệ bằng vàng và bằng bạc mắt chàng lóa đi trước ánh lấp ánh của ngọc trai, kim cương, hồng ngọc, tử ngọc, bích ngọc cùng nhiều loại đá quý khác bày lổn nhổn. Đã ngạc nhiên vì bấy nhiêu của cải tập trung một nơi, chàng còn kinh ngạc hơn nhiều khi nghĩ đến sự giầu có của cả vương quốc nói chung; bằng chứng là tới những người theo đạo bà-la-môn hoặc thờ các thần giáo khác vốn xa lánh mọi thứ phồn hoa trên đời, khắp cả nước không một người dân bản địa nào nam hoặc nữ, mà không đeo chuỗi ở cổ, vòng tay hoặc chân, có đính châu ngọc, những thứ này càng sáng chóe bởi vì nước da họ đen nhánh.

Một đặc điểm làm hoàng tử Hutxanh rất thán phục là có rất đông người bán hoa hồng, họ chiếm số đông hơn cả trong các phố xá. Chàng cho rằng người bản địa hẳn thích loại hoa này lắm; vì không một người nào là không cầm một bó ở tay hoặc đeo, thành vòng trên đầu, không một nhà buôn nào không bày nhiều lọ trong hiệu của mình; khiến cho tất cả khu phố, rộng như vậy đấy, mà vẫn sực nức mùi hoa.

Sau khi đi xem hết cả khu, từ phố này sang phố khác, lóa mắt bởi bao nhiêu là của cải, hoàng tử Hutxanh thấy cần nghỉ. Chàng ngỏ ý đó với một nhà buôn, người này rất lịch sự mời chàng vào ngồi ở cửa hiệu của mình. Chàng nhận lời. Ngồi trong hiệu buôn này chưa được bao lâu, bỗng chàng trông thấy một người rao hàng mang trên tay một tấm thảm rộng chừng sáu bộ vuông; nói muốn bán đấu giá, và đặt giá từ ba mươi túi tiền trở lên[81]. Chàng gọi người rao hàng vào cho xem tấm thảm, và thấy giá ấy quá lố, không những vì tấm thảm bé tẹo mà chất lượng cũng tồi. Sau khi xem xét kỹ, chàng bảo người rao hàng mình không thể hiểu được sao một tấm thảm trải nhỏ bé và chẳng lấy gì làm đẹp thế này lại được đặt giá cao đến thế.

Tưởng hoàng tử Hutxanh là một nhà buôn, người rao hàng đáp:

— Thưa ngài, ngài cho rằng giá ấy quá cao, ngài hẳn sẽ ngạc nhiên nhiều nữa nếu biết rằng tôi được lệnh đòi cho được bốn mươi túi mới bán, và chỉ giao tấm thảm cho người nào trả đúng giá đó mà thôi.

— Như vậy là, - hoàng tử Hutxanh nói - nó có một mặt nào đó quý báu mà tôi chưa được biết.

— Ngài đoán đúng rồi đấy, thưa ngài, - người rao hàng lại nói - và rồi ngài sẽ cho giá cả ấy phải chăng nếu ngài biết rằng, cứ ngồi lên trên tấm thảm ấy, ta muốn đi đến đâu, thì lập tức nó cho ta bay đến ngay trong chốc lát, mà không bao giờ bị một trở lực nào ngăn cản.

Câu nói của người giao hàng làm cho hoàng tử nghĩ ra vì mục đích chính trong chuyến đi này của chàng là tìm và mang về cho phụ vương một vật hiếm hoi đặc biệt chưa từng ai nghe nói tới bao giờ vậy thì chàng không thể kiếm ra một vật nào khác làm hài lòng Người hơn. Chàng bảo người rao hàng:

— Nếu quả thực tấm thảm có đặc tính như anh vừa nói, thì không những ta tin là bỏ ra bốn mươi túi tiền để mua nó cũng không lấy gì làm đắt, mà hơn nữa ta còn có thể bằng lòng mua với giá ấy, lại còn thưởng thêm cho anh một món đủ cho anh hài lòng.

— Thưa ngài, - người rao hàng đáp. - tôi đã nói sự thật, và cũng để làm cho ngài tin chắc thôi. Chỉ cần ngài ngã giá bốn mươi túi, với điều kiện là tôi làm thử cho ngài coi. Bởi vì ngài không mang theo sẵn bốn mươi túi tiến để nhận nó, tôi cần phải đi với ngài về cái khan ngài trọ. Vậy thì với sự đồng ý của ông chủ đây, chúng ta sẽ lui ra sau cửa hiệu, tôi trải tấm thảm ra ngài cùng tôi ngồi lên trên đó. Lúc ấy ngài và tôi cùng có ước mong được đến căn buồng ngài thuê, nếu chúng ta không được đưa đến đó ngay tức khắc thì coi như không có chuyện mua bán nữa, và ngài không bị ràng buộc gì. Còn về món hoa hồng, vì đã có người bán trả công cho tôi, tôi sẽ rất cảm kích mà nhận món quà của ngài như một ân huệ.

Thấy người rao hàng có vẻ nhiệt thành, hoàng tử đồng ý mua theo điều kiện vừa nói. Được phép của ông chủ, hai người lui vào nhà sau. Người rao hàng trải tấm thảm, chàng và anh ta ngồi lên trên đó. Hoàng tử vừa tỏ ý muốn được đưa về phòng riêng của mình trong khan, nhoáng một cái, chàng đã thấy mình ở trong phòng, vẫn ngồi trên tấm thảm, vì không còn cần gì khác hơn nữa để chắc chắn về đặc tính của tấm thảm, chàng liền đếm trả cho người rao hàng bốn mươi túi tiền vàng lại còn thưởng thêm cho anh ta hai mươi đồng nữa.

Trở thành người sở hữu tấm thảm, hoàng tử Hutxanh cực kỳ mừng rỡ vì vừa mới tới Bixnaga đã được một vật hiếm hoi dường ấy, nhờ nó, chắc chắn lấy được nàng Nurunniha. Quả vậy chàng cho rằng không thể nào hai chú em của mình có thể mang về sau chuyến đi của họ một vật gì khả dĩ so sánh với tấm thảm mà chàng đã may mắn mua được. Chẳng cần lưu lại lâu ở Bixnaga làm gì nữa, chàng có thể ngay ngày hôm đó ngồi lên tấm thảm và trở về nơi hẹn ba anh em đã thỏa thuận với nhau, nhưng như vậy thì chàng sẽ phải chờ quá lâu. Vốn hiếu kỳ, chàng muốn nhìn thấy quốc vương Bixnaga và triều đình của ông ta, muốn tìm hiểu được những luật pháp, phong tục, tôn giáo và hiện trạng của nước này, chàng định bụng để ra mấy tháng đi đó đi đây.

Quốc vương Bixnaga có lệ, mỗi tuần một lần, tiếp xúc với các nhà buôn ngoại quốc. Chính dưới danh nghĩa ấy mà hoàng tử Hutxanh, không muốn để lộ mình là ai, được gặp vua nhiều lần. Vốn là một con người rất khôi ngô, cực kỳ thông minh và hết mực lịch sự (chính vì vậy mà chàng nổi bật giữa các thương nhân khác cũng vào yết kiến) chàng thường được quốc vương Bixnaga ngỏ lời nhiều hơn so với các nhà buôn khác, để hỏi chàng về vua nước Ấn-độ, về lực lượng quân sự, các nguồn của cải và chính phủ của đế quốc này.

Hoàng tử dành những ngày khác đi xem những gì đáng chú ý nhất trong thành phố và các vùng phụ cận.

Chàng có đến xem một ngôi đền thờ tượng thần kiến trúc thật đặc biệt, rộng mỗi bề mười cánh tay[82] và cao mười lăm cánh. Vật đẹp nhất trong ngôi đền này là một tượng đúc bằng vàng khối cao bằng người thật, hai mắt là hai viên ngọc được gắn vào một cách tài tình, đến nỗi bất kỳ ai đứng ở đâu mà nhìn cũng đều tưởng như đôi mắt ấy đang ngó lại mình. Chàng còn đi xem một ngôi đền khác cũng đáng lấy làm lạ không kém. Ngôi đền này ở trong một làng ở đây có khu đất bằng rộng chừng mươi mẫu, đúng là một khu vườn kỳ thú, điểm nhiều hoa hồng và các loại hoa khác rất đẹp mắt, chung quanh có tường cao ngang tầm tựa, nhằm ngăn không cho súc vật vào. Giữa bãi đất bằng có một nền cao bằng người lát đá ghép với nhau một cách cẩn thận và tinh xảo đến nỗi tưởng như cả nền là một phiến đá nguyên. Ngôi đền có tháp, xây chính giữa nền đá, cao tới năm mươi cánh; như thế cách xa nhiều dặm đã nhìn thấy, dài ba mươi, rộng hai mươi cánh, xây bằng cẩm thạch đỏ cực kỳ nhẵn bóng. Trần tháp được trang trí ba hàng tranh mầu sắc tươi và đẹp; và nói chung, ngôi đền nhan nhản những tranh vẽ, phù điêu, tường gốm, từ trên cao xuống sát đất, không hề chỗ nào không có.

Sáng sáng chiều chiều trong đền đều có cúng lễ, sau đó là các trò vui, hòa nhạc nhảy múa, hát ca, yến tiệc. Những người lo việc thờ phụng ngôi đền cũng như dân chúng cả vùng sống nhờ vào lễ vật của rất đông người hành hương từ mọi nơi xa xôi nhất trong vương quốc đến cầu khấn.

Hoàng tử Hutxanh còn được chứng kiến một buổi lễ trọng thể cử hành hằng năm tại triều đình Bixnaga. Tất cả các vị thống đốc các tỉnh, chỉ huy các đồn trú, đốc lý và thẩm phán các thành phố cùng những nhà tu hành bà-la-môn nổi tiếng nhất về đạo pháp, đều buộc phải về dự đông đủ lễ này. Có những người ở xa đến nơi phải đi mất bốn tháng trời mới tới kinh đô; cử tọa gồm không biết cơ man nào là người bản địa, tụ tập trên một cánh đồng rộng, tạo nên một cảnh tượng lạ lùng nhìn đến hút tầm mắt. Chính giữa đồng bằng ấy, có một quảng trường rất dài và rất rộng; bốn mặt có những dàn cao. Mặt chính là một khối nhà kiểu dàn dáo cao chín tầng, dựng trên bốn mươi cột, dành riêng cho nhà vua, triều đình, và các vị khách ngoại quốc được vua cho triều yết một tuần một lần bên trong có sẵn bàn ghế và được trang hoàng lộng lẫy; phía ngoài vẽ tranh phong. cảnh, cả cầm thú, côn trùng, thậm chí cả ruồi và muỗi, tất cả đều to bằng thật. Ba mặt kia là là những dàn cao ít ra bốn hoặc năm tầng, sơn vẽ đại khái như nhau. Những dàn này có cái đặc biệt là có thể từng giờ một, cho tự quay quanh nó để đổi mặt chính và cách trang trí.

Hai bên quảng trường, cách nhau không xa mấy, xếp hàng một nghìn con voi mang bành đài rực rỡ; trên lưng mỗi con có một đài vuông bằng gỗ thếp vàng dành cho các nhạc công và kịch sĩ ngồi. Vòi voi, tai voi và cả mình của chúng, đều được vẽ những hình thù cổ quái bằng châu sa và nhiều màu sắc khác.

Trong tất cả cảnh tượng ấy, điều làm cho hoàng tử Hutxanh khâm phục nhất kỹ xảo, sự khéo tay và tài sáng chế của những người dân bản địa, là cạnh một con voi khỏe nhất, lớn nhất trong tất cả đàn, bốn chân đứng chụm trên một cái cọc chôn thẳng đứng, cao hơn mặt đất chừng hai bộ - nó cứ theo tiết tấu nhạc mà giơ vòi đánh nhịp. Lại có một con voi khác, cũng không kém to khỏe, đứng vắt vẻo trên đầu một xà gỗ gác ngang trên cái cọc cao chừng mười bộ, đầu xà kia treo một tảng đá đồ sộ để cân bằng, trước mặt nhà vua và triều đình, chú voi này chơi bập bênh theo điệu nhạc khớp với nhịp của chú voi kia. Những người dân, sau khi buộc chặt tảng đá vào một đầu xà, xúm nhau thật đông vít đầu kia xuống để cho con voi bước lên.

Hoàng tử Hutxanh còn có thể lưu lại lâu hơn nữa ở triều đình và vương quốc Bixnaga. Còn rất nhiều điều kỳ thú khác có thể giữ chân chàng một cách thích thú cho tới ngày cuối cùng của thời hạn một năm, mà các hoàng tử giao ước sẽ gặp lại nhau, nhưng vì đã hoàn toàn thỏa thuê với những điều trông thấy và lòng luôn luôn nghĩ tới người yêu đã khiến chàng mua được tấm thảm, sắc đẹp và vẻ yêu kiều của công chúa Narunniha lại càng nung nấu thêm tình yêu cuồng nhiệt, chàng cho rằng về gần nơi nàng ở hơn ít nữa thì tâm trí mình mãi được yên tĩnh và sẽ gần gũi với hạnh phúc hơn.

Sau khi thanh toán đầy đủ với người trông nom khan số tiền thuê buồng, chàng hẹn người đó đến nhận chìa khóa treo ở trước cửa buồng, mà không nói rõ mình sẽ ra đi bằng cách nào; chàng vào buồng, đóng cửa lại, để chìa khóa ở ngoài. Chàng trải tấm thảm, rồi cùng viên võ quan theo hầu ngồi lên trên. Tập trung tâm trí lại, vừa tỏ ý ước mong một cách nghiêm túc được tới trú xá nơi đã hẹn gặp hai hoàng tử em, chàng chợt thấy mình đã tơi nơi. Chàng lưu lại đây, vẫn dưới dạng cải trang thành nhà buôn, chờ hai em.

Hoàng tử Ali, người em thứ của hoàng tử Hutxanh, vốn có ý định sang Ba-tư để thực hiện ý muốn của phụ vương. Ngày thứ ba kể từ khi chia tay nhau, chàng sáp nhập vào một đoàn lữ hành lên đường sang bên nước ấy. Sau một chuyến đi gần bốn tháng; cuối cùng tới Sirazơ, hồi bấy giờ là kinh đô của vương quốc Ba-tư. Vì dọc đường đã làm quen và kết bạn với một nhóm nhỏ các nhà buôn, chàng tự xưng mình là người buôn kim hoàn, và trọ chung với họ trong cùng một khan.

Ngày hôm sau, trong khi các nhà buôn khác tháo dỡ các hòm hàng hóa của họ, thì hoàng tử Ali chỉ cần bỏ bớt hành trang cho thoải mái, thay áo quần rồi nhờ người dẫn tới khu phố bán ngọc ngà, hàng vàng, hàng bạc, gấm vóc lụa là, cùng những thứ hàng hiếm và quý nhất. Khu phố này rất rộng xây dựng kiên cố, trên có mái vòm đỡ bằng những trụ lớn - các hiệu buôn dàn bốn chung quanh, dọc theo các tường, cả bên trong và bên ngoài, ở Sirazơ người ta quen gọi khu này là chợ trời. Thoạt tiên hoàng tử Ali đi quanh một lượt, chàng rất khâm phục trước sự cực kỳ to lớn những hàng hóa quý giá nhất bày ra ở đây. Giữa đám đông những người đi đi lại lại, cầm hàng trên tay, vừa đi vừa rao giá, chàng khá ngạc nhiên thấy một người cầm một cái ống bằng ngà dài chừng một bộ và to hơn ngón tay cái một chút, ra đặt giá những ba mươi túi tiền. Lúc đầu, chàng cho rằng người này hơi lẩm cẩm. Để làm sáng tỏ, chàng vào một hiệu buôn, trỏ người rao hàng và hỏi ông chủ hiệu:

— Thưa ngài, xin ngài vui lòng cho tôi rõ, anh chàng rao bán cái ống ngà kia với giá ba mươi túi tiền, có phải đầu óc không được bình thường lắm chăng?

— Thưa ngài, - người chủ hiệu đáp - trừ phi anh ta mới mất trí từ hôm qua, tôi có thể quả quyết với ngài đây là người rao hàng khôn ngoan nhất và được người ta mướn nhiều nhất ở đây; anh ta là người được tin cậy hơn cả khi có ai muốn bán một vật gì rất đắt tiền. Còn cái ống ngà mà anh ta rao ba mươi túi ấy, nhất định giá nó là như vậy, mà còn hơn nữa là khác, do một đặc điểm nào đấy mà ta chưa hay. Anh ta sắp trở lại đây trong chốc lát; chúng ta sẽ gọi anh ta vào và tự ngài sẽ hỏi lấy cho rõ - trong khi chờ đợi, xin mời ngài ngồi nghỉ tạm ở trường kỷ của tôi.

Hoàng tử Ali không từ chối lời mời lịch sự của nhà buôn. Lát sau, người rao hàng trở lại. Nghe nhà buôn gọi đúng tên, anh ta tới gần. Trỏ hoàng tử Ali; nhà buôn bảo:

— Ngài đây hỏi cậu có mất trí không mà đi đòi tới ba mươi túi tiền một cái ống ngà xem ra chẳng có mấy giá trị. Cậu hãy trả lời ngài đi. Chính tôi cũng sẽ rất ngạc nhiên về giá đó, nếu không biết trước cậu vốn là một con người khôn ngoan.

Hướng về hoàng tử Ali, người rao hàng đáp:

— Thưa ngài, ngài không phải là người đầu tiên cho tôi là điên, vì chuyện cái ống này. Nhưng, xin ngài hãy tự suy xét lấy, một khi tôi trình bày ngài nghe đặc tính của nó; tôi hy vọng lúc ấy ngài cũng sẽ tham gia cuộc bán đấu giá này như những người mà tôi đã đưa cho xem, lúc đầu họ cũng nghĩ không tốt về tôi y như ngài. Trước hết, thưa ngài, - người rao hàng đưa cái ống cho hoàng tử xem và nói tiếp - xin hãy chú ý cái ống này, mỗi đầu có gắn một tấm kính và xin biết cho rằng hễ nhìn vào một đầu; mình mong muốn được thấy bất kỳ ai, thì sẽ nhìn thấy người đó ngay tức khắc.

— Ta chịu bồi thường danh dự cho anh - hoàng tử Ali nói - nếu anh giúp cho ta thấy đúng như lời anh nói.

Vì đang cầm cái ống trên tay chàng ngắm nghía hai đầu và hỏi:

— Hãy chỉ cho ta biết, nên nhìn vào đâu để ta làm thử.

Người bán hàng chỉ dẫn. Hoàng tử nhìn vào, vừa nảy ra ý muốn nhìn quốc vương Ấn-độ, chàng liền trông thấy ngay cha mình hoàn toàn khỏe mạnh, đang ngồi trên ngai, giữa quần thần. Bởi vì sau nhà vua, không còn ai thân thiết với chàng hơn công chúa Nurunniba, tiếp đó chàng ngỏ ý muốn thấy nàng thế là lại thấy ngay công chúa đang ngồi cười vui vẻ trước bàn trang điểm giữa đám người hầu. Hoàng tử Ali không cần thêm bằng chứng gì nữa để tin chắc cái ống này là vật quý báu nhất thời bấy giờ không riêng ở kinh đô Strazơ mà trong khắp vũ trụ. Chàng nghĩ rằng, nếu bỏ qua không mua thì chẳng bao giờ còn có thể gặp được một của hiếm hoi như vậy để mang về sau chuyến đi của mình, cho dù có lưu lại mười măm ở Sirazơ hoặc nơi nào khác.

Chàng bảo người rao hàng:

— Ta xin gạt bỏ ý kiến không đúng của ta hồi nãy, cho rằng anh không được minh mẫn lắm, nhưng ta nghĩ anh sẽ hài lòng với cách sửa sai của ta khi ta nhận mua cái ống này. Ta sẽ không vui nếu một ngươi nào khác chứ không phải ta mua được nó vậy anh hãy cho ta rõ người bán định chắc giá là bao nhiêu, như vậy, anh khỏi phải vất vả đi đi lại tại tốn hơi sức rao nhiều hơn nữa mà chỉ cầm về cho ta, ta sẽ đếm trả cho anh đủ số tiền.

Người rao hàng thề rằng mình được lệnh bán với giá bốn mươi túi tiền; nếu chàng còn có chút nghi ngờ, anh ta xin dẫn chàng đến gặp ngay người bán. Hoàng tử tin lời, cùng anh ta đi theo; về tới khan chàng trọ, chàng đếm giao đủ cho anh ta bốn mươi túi; bằng tiền tốt và trở thành người sở hữu cái ống bằng ngà.

Mua được vật ấy rồi, hoàng tử Ali cực kỳ vui sướng. Chàng tin chắc hai hoàng tử anh và em của mình không thể nào bắt gặp một vật hiếm hoi quý hóa thế này; và như vậy, hẳn công chúa Nurunniha sẽ là phần thưởng cho chuyến đi vất vả của mình. Chàng chỉ còn việc tìm hiểu triều đình nước Ba-tư, mà không để lộ diện, và đi xem những điều kỳ lạ nhất ở Sirazơ và các vùng phụ cận, trong khi chờ đợi đoàn lữ hành mà chàng sáp nhập lên đường trở lại Ấn-độ. Chẳng bao lâu, chàng đã cùng đoàn khởi hành về nước. Chuyến đi không gặp bất trắc trừ những ngày dài đằng đẵng và nỗi mệt nhọc trên đường. Chàng may mắn về tới nơi hẹn, ở đây hoàng tử Hutxanh đã tới trước rồi. Hai anh em gặp nhau, cũng nán lại chờ hoàng tử Átmét.

Hoàng tử Átmét đã lên đường đi Xamacăng, cũng như hai ông anh, vừa tới hôm trước là hôm sau ra chợ trời. Chàng vừa bước vào chợ đã gặp một người rao hàng đi tới, tay cầm một quả táo nhân tạo, đặt giá ba mươi lăm túi tiền. Chàng giữ anh ta lại và bảo:

— Hãy đưa ta xem quả táo, và hãy nói cho ta biết do đặc tính kỳ lạ nào mà nó được rao giá cao như thế?

Đặt quả táo vào tay để cho chàng xem xét, người rao hàng thưa:

— Thưa ngài, nhìn bề ngoài thì quả táo này chẳng đáng giá bao nhiêu nhưng xét về tính chất, cách dùng và tác dụng của nó, vì lợi ích của con người thì có thể nói rằng nó vô giá, chắc chắn người nào sở hữu nó thì sở hữu cả một kho tàng. Quả vậy, không một người ốm nào, cho dù bị bệnh nguy hiểm đến đâu; như sốt kéo dài, sốt phát ban, viêm phổi, dịch hạch hoặc những bệnh khác đại loại, thậm chí đã thập tử nhất sinh, đều được quả táo này chữa khỏi, người bệnh phục hồi hoàn toàn ngay tức khắc sức khỏe như cả đời chưa từng đau ốm bao giờ, mà hơn nữa, cách chữa lại hết sức giản đơn; tức là chỉ cần cho người bệnh ngửi quả táo.

Hoàng tử Átmét nói:

— Theo lời anh thì quả táo này thật có đặc tính diệu kỳ có thể nói nó vô giá; nhưng một người thật thà như tôi, có thể muốn mua đấy, biết căn cứ vào đâu để tin rằng lời giới thiệu của anh không giả dối hoặc quá đáng?

— Thưa ngài, - người rao hàng đáp - cả thành phố Xamacăng đều biết và chứng thực việc này. Chẳng cần đi đâu xa, xin ngài hãy cứ hỏi các vị thương nhân tụ tập ở đây; ngài sẽ nghe họ nói thế nào; hơn nữa ngài còn có thể được nhiều vị cho biết, chắc đã không còn sống đến bây giờ, nếu không được dùng môn thuốc ấy. Để ngài hiểu tường tận hơn, tôi xin nói thêm, đây là kết quả sau bao nhiêu đêm trường miệt mài nghiên cứu của một vị học giả rất nổi danh ở thành phố này, suốt đời ông ta chuyên tìm hiểu những đặc tính của thảo mộc và khoáng chất; và cuối cùng đã đi tới chỗ tổng hợp được cái ngài thấy đây. Như vậy, ông đã chữa khỏi nhiều con bệnh kỳ lạ ở thành phố này, khiến cho tiếng tăm của ông trở thành bất hủ. Chẳng may ông qua đời đột ngột đến mức không dùng kịp môn thuốc thần của mình, để lại người vợ góa cùng một đàn con rất đông với rất ít tài sản, cuối cùng bà ta đành phải đi đến chỗ quyết định bán vật này để đỡ đần gia đình mẹ góa con côi.

Trong khi người rao hàng trình bày cho hoàng tử Átmét nghe về những đặc tính của quả táo nhân tạo, những người dừng chân và tụ tập chung quanh, phần đông xác nhận điều anh ta nói là đúng sự thật. Vừa lúc ấy có một người nói, anh ta đang có một người bạn mắc một căn bệnh hiểm nghèo, hiện đang gần đất xa trời, đây là một cơ hội thuận lợi để làm thực nghiệm cho hoàng tử xem. Hoàng tử Átmét liền bảo người rao hàng, mình thuận mua với giá bốn mươi túi tiền, nếu anh ta cho người bệnh ngửi quả táo và chữa lành cho người đó.

Vốn đã được lệnh bán với giá ấy, người rao hàng đáp:

— Thưa ngài, chúng ta hãy đi làm cuộc thực nghiệm, rồi quả táo sẽ là của ngài. Tôi rất tin tưởng như vậy vì chắc chắn lần này nó cũng có hiệu quả như bao nhiêu lần trước, đã đưa trở lại cuộc sống bao người từng bước chân vào ngưỡng cửa của cái chết do những căn bệnh tưởng chừng vô phương cứu chữa.

Cuộc thực nghiệm thành công. Hoàng tử, sau khi trả đủ cho người rao hàng bốn mươi túi tiền mua quả táo nhân tạo, rất nôn nóng chờ đoàn lữ hành đầu tiên lên đường trở về Ấn-độ. Trong khi chờ đợi, chàng dùng thời gian đi xem những gì đáng gợi sự hiếu kỳ nhất ở Xamacăng và các vùng phụ cận, nhất là thung lũng Xôtđơ, gọi như vậy do tên của con sông chảy qua. Thung lũng này vẫn được ngươi Ả-rập coi là một trong bốn cõi thiên đàng trong vũ trụ, bởi vẻ đẹp của những đồng ruộng và vườn cây bao quanh các lâu đài, vị ngon ngọt của đủ loại cây trái cùng những lạc thú con người được hưởng ở đây vào mùa đẹp trời.

Hoàng tử Átmét không bỏ lỡ cơ hội cùng đoàn lữ hành về đất nước. Vượt qua mọi nỗi gian lao của một chuyến đi dài, chàng đến được trú xá, ở đây hai hoàng tử Hutxanh và Ali hoàn toàn mạnh khỏe đang đợi.

Hoàng tử Ali vừa đến trước hoàng tử Átmét ít lâu, chàng có hỏi hoàng tử Hutxanh, người về đầu tiên, chờ ở đây đã bao lâu. Được biết Hutxanh đã về ngót ba tháng rồi, chàng hỏi tiếp:

— Vậy ra anh không phải đi xa lắm?

— Bây giờ thì chưa thể nói được với chú nơi ta đến, - hoàng tử Hutxanh đáp, - nhưng có thể khẳng định rằng ta phải bỏ mất hơn ba tháng mới đi được tới nơi.

— Nếu vậy thì! anh chẳng lưu lại đó ít thời gian lắm sao? - hoàng tử Ali lại hỏi.

— Chú em ạ, chú nhầm rồi, - hoàng tử Hutxanh nói - anh lưu lại đấy chừng bốn, năm tháng, vả tại anh không muốn lưu lại lâu hơn nữa đó thôi.

— Trừ phi là anh từ đó bay về đây, - hoàng tử Ali lại nói! - còn không em không thể nào hiểu nổi, như vậy thì làm sao anh có thể về đây hơn ba tháng rồi như lời anh vừa bảo.

— Anh đã nói sự thật, - hoàng tử Hutxanh nói tiếp - và đó là điều bí mật mà anh chỉ giải thích cho chú hay chừng nào hoàng tử Átmét cũng có mặt ở đây. Lúc đó anh sẽ cho hai chú biết vật hiếm mà anh mang về từ chuyến đi ấy. Về phần chú, anh không rõ chú mang về được thứ gì hẳn là ít ỏi lắm; quả vậy, chẳng thấy hành trang của chú có gì nhiều thêm.

— Còn anh, - hoàng tử Ali đáp - chắc cũng không ngoài tấm thảm trông chẳng lấy gì làm đẹp đẽ trên ghế anh ngồi kia mà có vẻ như anh vừa tậu được. Nhưng, vì anh có vẻ muốn giữ bí mật vật hiếm anh mang về xin anh vui lòng cho em cũng được làm như vậy về vật hiếm của em mua.

Hoàng tử Hutxanh nói:

— Anh cho là vật hiếm anh mang về quý báu hơn tất cả mọi vật khác, cho dù đó là cái gì; vì vậy anh chẳng khó dễ gì mà không đưa cho chú xem và chỉ cho chú là nó hiếm ở chỗ nào, anh tin rồi chú sẽ đồng tình với anh, chứ không lo chú cho vật của chú mang về có giá trị hơn của anh. Tuy nhiên, nên đợi hoàng tử Átmét, em út của chúng ta, có mặt ở đây thì tốt hơn, lúc đó ba chúng ta sẽ cho nhau xem những vật báu mà vận may đưa tới cho mỗi người, một cách thoải mái và có tình có lý hơn.

Hoàng tử Ali không muốn tranh luận thêm với anh, tin chắc rằng nếu đưa cái ống của mình ra thì dù nó không hơn cũng không thể nào thua kém vật báu của ông anh, vì vậy chàng thỏa thuận nên chờ hoàng tử Átmét có mặt rồi sẽ cùng phô ra một thể.

Khi hoàng tử Átmét về tới nơi, ba anh em thương mến ôm hôn nhau và cùng chúc mừng hạnh phúc được gặp lại nhau ở nơi từng chia tay năm trước. Với tư cách là anh cả, hoàng tử Hutxanh cất lời, nói:

— Các em ạ, chúng ta sẽ còn khối thời giờ, sẽ thuật cho nhau nghe những điều đặc biệt trong các chuyến đi của mỗi người; giờ ta hãy nói từ việc quan trọng cần biết hơn cả. Anh tin rằng các em cũng như anh, còn nhớ rõ mục đích chính khiến chúng ta phải ra đi, vậy thì chúng ta chớ giấu nhau về vật gì chúng ta mang về được; đưa cho nhau xem, chúng ta có thể cân nhắc trước một cách công bằng, và xem thử lời phụ vương chúng ta sẽ chuộng vật nào hơn cả. Để nêu gương trước, - hoàng tử Hutxanh nói tiếp - anh xin nói rằng vật hiếm mà anh mang về sau chuyến đi đến vương quốc Bixnaga, là tấm thảm anh đang ngồi ở trên đây. Như các em thấy đấy, trông nó bề ngoài chẳng có gì đẹp mã nhưng khi nghe anh trình bày đặc tính của nó rồi, các em sẽ cực kỳ thán phục bởi vì chưa từng nghe ai nói tới một vật như vậy bao giờ, và rồi các em sẽ đồng ý với anh. Quả vậy, trông nó như vậy đấy, nếu ta ngồi lên trên, y như chúng ta đang ngồi đây, và nếu ta tỏ ý muốn đưa tới một nơi xa, cho dù cách ta tới bao nhiêu, ta cũng tới được nơi đó ngay tức khắc. Anh đã làm thực nghiệm trước khi trả đủ bốn mươi túi tiền theo đúng giá của nó, mà chẳng tiếc rẻ gì. Sau khi đã biết đầy đủ những điều muốn biết về triều đình và vương quốc Bixnaga, lúc trở về, anh đã chẳng dùng, tới xe cộ gì khác ngoài tấm thảm kỳ diệu này để cho anh và cả chú hầu của anh nữa về đây - chú ta có thể nói cho các em rõ đi mất bao nhiêu thời gian. Anh sẽ làm thực nghiệm cho hai em xem chừng nào các em thấy thuận tiện. Anh chờ đến lượt các em cho biết, có mang được vật gì về khả dĩ so sánh với tấm thảm của anh hay không?

Hoàng tử Hutxanh phô trương sự quý hiếm của tấm thảm mình đến đấy là thôi. Hoàng tử Ali liền cất lời nói với chàng như sau:

— Thưa anh, phải nhận rằng tấm thảm của anh là một trong những vật kỳ diệu nhất mà con người có thể tưởng tượng nên, nếu như nó có đặc tính như anh vừa trình bày, mà riêng em chẳng chút nghi ngờ. Cũng xin thú thật rằng còn có nhiều vật khác nữa, em không dám nói hơn nhưng ít ra cũng kỳ diệu bằng nó theo một cách khác. Để được anh đồng tình em xin nói về cái ống bằng ngà của em đây, trông bề ngoài cũng như tấm thảm của anh chẳng phải là một vật hiếm đáng cho ta chú ý nhiều. Tuy nhiên, em đã phải mua nó không ít tiền hơn tấm thảm, và em cũng hài lòng về việc mua bán ấy chẳng kém gì anh. Người công minh như anh, chắc chắn sẽ đồng tình với em rằng em đã không bị đánh lừa, một khi anh biết rõ và thực nghiệm đặc tính của nó, chỉ nhòm vào một đầu của cái ống, ta muốn nhìn thấy ai, khắc sẽ trông thấy ngay lập tức.

Đưa cái ống bằng ngà cho anh, hoàng tử Ali nói tiếp:

— Em không muốn anh chỉ tin lời em nói mà thôi, cái ống đây, xin anh thử xem có phải em ép anh phải tin lời em hay không.

Hoàng tử Hutxanh đón cái ống ngà từ tay hoàng tử Ali. Muốn nhìn thấy công chúa Nurunniha và xem sức khỏe nàng thế nào, chàng ghé mắt nhòm vào một đầu ống. Hai hoàng tử Ali và Átmét, đang dán mắt vào anh, đều cực kỳ ngạc nhiên thấy chàng đột ngột biến sắc, với vẻ biểu lộ sự ngạc nhiên cực kỳ cùng nỗi buồn sâu sắc. Không để cho các em kịp hỏi, hoàng tử Hutxanh kêu lên:

— Các em ơi, thật uổng công ba anh em ta làm một chuyến đi vất vả dường ấy, với niềm hy vọng sẽ được thưởng công: là kết hôn cùng nàng Nuninniba xinh đẹp. Nàng công chúa đáng yêu ấy không còn sống được bao lâu nữa, anh vừa trông thấy nàng nằm trên giường bệnh, chung quanh các người hầu và bọn hoạn nô đang đầm đìa nước mắt, có vẻ như đang chờ nàng trút hơi thở cuối cùng. Đây, hai em hãy nhìn nàng trong tình trạng thảm thương ấy, và hãy cùng nhỏ nước mắt khóc nàng như anh.

Hoàng tử Ali đón chiếc ống ngà từ tay hoàng tử Hutxanh và nhìn vào; chàng cũng nhìn thấy như anh và cũng biến sắc. Chàng trao tiếp chiếc ống cho hoàng tử Átmét để cùng được thấy cảnh tượng đáng buồn thương, liên quan đến tất cả ba người.

Sau khi đón cái ống ngà từ tay hoàng tử Ali, nhìn vào và trông thấy rõ công chúa Numnniha sắp tới lúc từ giã cõi trần, hoàng tử Átmét liền cất lời thưa với hai anh:

— Thưa các anh, đúng là công chúa Nurunniba, đối tượng ước mơ của chúng ta, hiện đang trong tình trạng gần đất xa trời. Nhưng, theo như em được biết, chỉ cần chúng ta đừng để mất thời gian, vẫn còn có cách cứu nàng khỏi phút giây tai họa này.

Thế là hoàng tử Átmét rút từ trong mình ra quả táo nhân tạo, trỏ cho hai anh xem và nói:

— Quả táo hai anh thấy đây cũng tốn cho em bằng số tiền các anh đã dùng để mua tấm thảm hoặc cái ống bằng ngà trong chuyến đi của các anh. Hiện đang có cơ hội để các anh thấy đặc tính kỳ diệu của nó, khiến cho em không tiếc số tiền bốn mươi túi đã bỏ ra mua nó. Xin nói ngay để các anh khỏi phải chờ đợi, đặc tính ấy là đưa cho một người bệnh ngửi, dù người đó đang hấp hối bệnh cũng sẽ lành ngay tức khắc. Em tin chắc như vậy vì đã tự mình làm thực nghiệm và em có thể đã làm thử cho các anh thấy ngay hiệu quả, qua bệnh tình của công chúa Nurinniba, nếu chúng ta khẩn trương lên để cứu sống nàng.

— Nếu quả như vậy thì - hoàng tử Hutxanh nói - không có cách nào nhanh bằng dùng tấm thảm của anh để chở cả ba ta đến ngay trong phòng riêng của công chúa. Chớ để mất thời giờ, hai em hãy xích gần lại và ngồi lên trên tấm thảm y như anh đây; nó cũng đủ rộng để cho cả ba ta cùng ngồi thoải mái, nhưng trước tất cả mọi sự hãy truyền cho mấy tên hầu hay lên đường ngay và bảo chúng tìm gặp anh em ta ở hoàng cung.

Lệnh vừa nói được truyền cho những người hầu, hoàng tử Ali và hoàng tử Átmét cùng ngồi lên trên tấm thảm với hoàng tử Hutxanh. Vì cùng một mối quan tâm như nhau, ba người cùng ngỏ ý muốn được đưa tới buồng công chúa Nuninniba. Ước mong của họ được thực hiện nhanh chóng tới mức thảm đã đến nơi muốn đến mà chẳng hề nhận ra mình đã rời trú xá như thế nào.

Sự xuất hiện đột ngột, chẳng ai chờ đợi, của ba hoàng tử làm cho những người hầu và hoạn nô của công chúa hoảng hốt, không rõ bằng phép thần nào mà ba chàng hiện ra giữa bọn họ như vậy. Lúc đầu chưa ai nhận ra ngay - bọn hoạn nô gần như sắp đổ nhào vào ba hoàng tử coi như những người tự tiện đột nhập một nơi không được phép tới gần; nhưng chúng đã nhanh chóng nhận mặt được các hoàng tử và biết là mình nhầm.

Hoàng tử Átmét vừa nhận ra mình ở trong phòng riêng của công chúa và thấy nàng đang sắp qua đời, liền đứng lên khỏi tấm thảm, cũng như hai ông anh, rồi chàng tiến tới gần giường và đặt quả táo thần dưới mũi nàng. Lát sau, công chúa mở mắt; quay đầu ra hai bên, nhìn những người đang vây quanh, và ngồi ngỏm dậy đòi mặc áo, vẻ thoải mái và tỉnh táo y hệt như vừa tỉnh dậy sau một giấc ngủ dài. Chẳng bao lâu những người hầu vui mừng nhận thấy, chính nhờ ba hoàng tử, đặc biệt là hoàng tử Átmét, cho nên nàng mau chóng và đột ngột bình phục sức khỏe như vậy. Vì nàng đòi mặc áo, các hoàng tử đành bằng lòng tỏ vắn tắt với nàng niềm vui sướng được về nhà đúng lúc, để góp phần mỗi người theo cách của mình đưa nàng thoát khỏi cơn hiểm nghèo rõ rệt. Ba chàng nồng nhiệt chúc nàng sống lâu, cả ba cùng lui ra.

Trong khi công chúa mặc áo, ba hoàng tử rời buồng của nàng đến quỳ lạy trước ngai để chào vua cha. Vua đã được viên chỉ huy hoạn nô của công chúa trình bày các hoàng tử đã trở về mà không báo trước và đã chữa khỏi bệnh cho công chúa bằng cách nào. Vua ôm hôn các con, vui mừng khôn xiết, bởi cùng một lúc vừa thấy họ trở về, vừa hay tin công chúa mà vua quý như chính con gái đẻ của mình, đã bình phục sức khỏe một cách kỳ diệu, sau khi bị các thầy lang bó tay cho là không chữa chạy được nữa. Sau những lời chào hỏi, chúc tụng lẫn nhau như lệ thường trong trường hợp tương tự, từng hoàng tử trình lên vua vật hiếm họ mang về: hoàng tử Hutxanh, tấm thảm, mà chàng đã cẩn thận mang theo khi ra khỏi buồng công chúa; hoàng tử Ali chiếc ống bằng ngà voi; và hoàng tử Átmét quả táo nhân tạo. Sau khi mỗi người giới thiệu đặc tính vật hiếm của mình và dâng tận tay cha, họ cũng xin Người cho biết, vật nào quý hơn cả, và như vậy tức là tuyên bố gả nàng công chúa Nurunniba cho ai, đúng như lời hứa của Người năm trước.

Vua nước Ấn-độ, sau khi hiền hậu lắng nghe các hoàng tử nói hết mọi đặc tính hay ho của những vật báu họ mang về mà không ngắt lời, và chính vua cũng đã rõ về những gì xảy ra qua việc chữa bệnh cho công chúa, im lặng hồi lâu, như thể đang suy nghĩ xem nên trả lời thế nào. Cuối cùng, vua cất tiếng, nói những lời khôn khéo sau đây:

— Các con ạ, nếu cha có thể tìm một cách công minh, thì cha đã tuyên bố con nào được rồi. Nhưng, tự các con hãy xét xem cha có thể làm như vậy được chăng? Hoàng tử Átmét à, đúng là công chúa cháu gái cha nhờ quả táo nhân tạo của con mà lành bệnh nhưng ta hỏi con, con có thể chữa bệnh cho em được chăng, nếu trước đó không nhờ có cái ống ngà của hoàng tử Ali cho biết em con đang mắc bệnh hiểm nghèo và không có tấm thảm của hoàng tử Hutxanh cho con phương tiện về để cứu em con nhanh chóng vậy? Còn con, hoàng tử Ali à, nhờ có cái ống bằng ngà voi của con mà cả ba anh em con được biết công chúa sắp qua đời, và như vậy phải nhận rằng em con chịu ơn con nhiều lắm. Nhưng con cũng phải nhận rằng, biết như vậy cũng bằng vô ích thôi, nếu không có quả táo nhân tạo và tấm thảm. Và cuối cùng, con, hoàng tử Hutxanh à, công chúa sẽ là một người vong ân bội nghĩa nếu không tỏ rõ với con lòng chịu ơn vì tấm thảm, rất cần thiết để chữa bệnh cho em. Nhưng, con cũng phải nhận rằng, nó sẽ chẳng có tác dụng vào đấy cả, nếu không nhờ cái ống ngà voi của hoàng tử Ali để biết rằng em con đang bị bệnh và quả táo nhân tạo của hoàng tử Átmét để chữa cho em con lành. Như vậy là cả tấm thảm, cái ống ngà voi và quả táo nhân tạo, không vật nào có tác dụng hơn vật nào, mà ngược lại đều có phần đóng góp bằng nhau, cho nên cha không thể nào gả công chúa Nurunniha cho một người - và tự các con cũng thấy đấy, kết quả duy nhất mà các con mang về sau chuyến đi, là niềm quang vinh được góp phần ngang nhau trong việc lấy lại sức khỏe cho công chúa.

— Nếu quả đúng như vậy, - nhà vua nói tiếp - các con hẳn cũng thấy rằng cha phải tìm một con đường khác để đi tới quyết định chọn người nào trong ba con. Vì cũng còn lâu mới đến tối, cha muốn làm việc đó ngay bây giờ. Vậy thì các con hãy đi đi hãy cầm lấy cung tên và đi ra ngoài thành phố tới bãi quần ngựa. Cha cũng sửa soạn đi tới đó ngay; cha tuyên bố sẽ gả công chúa Nuninniha cho người nào trong các con bắn tên đi xa nhất. Ngoài ra, cha không quên cảm ơn tất cả ba con nói chung và riêng từng con một, về những tặng phẩm mang về cho cha. Cha có rất nhiều vật hiếm, song không có một thứ nào có thể sánh với sự độc đáo của tấm thảm, cái ống ngà voi và quả táo nhân tạo. Ba vật này làm giàu thêm kho báu của cha sẽ cùng giữ vị trí hàng đầu, cha sẽ gìn giữ trân trọng không phải chỉ vì sự hiếu kỳ, mà còn vì tác dụng có lợi nhiều mặt của các vật đó.

Ba hoàng tử chẳng có gì để thưa lại về quyết định vừa rồi của nhà vua. Khi họ ra ngoài cung, người ta đưa cho mỗi người một cái cung và một mũi tên. Các hoàng tử giao cung tên lại cho một trong bọn quan hầu của mình vừa tụ tập lại khi nghe tin họ đã trở về, rồi họ cùng nhau đến bãi quần ngựa, có một đám dân chúng theo xem, đông không kể xiết.

Nhà vua cũng không để chờ lâu. Vua vừa tới nơi, hoàng tử Hutxanh với tư cách con cả, cầm cung tên và bắn đầu tiên, kế đó là hoàng tử Ali, mũi tên của chàng bay xa hơn tên của hoàng tử Hutxanh; hoàng tử Átmét bắn sau cùng, song mũi tên của chàng mất hút, và chẳng ai trông thấy nó rơi xuống đâu. Người ta xô tới người ta tìm kiếm, nhưng cho dù cần mẫn đến mấy, và cả hoàng tử; Átmét cũng tìm nữa, vẫn không thấy mũi tên đâu, dù xa dù gần. Mặc dù có thể tin rằng chàng là người bắn đi xa nhất, và như vậy là xứng đáng được lấy công chúa Nurunniha. Tuy nhiên cũng cần phải thấy mũi tên thì mới coi như sự việc rõ ràng và chắc chắn.

Chàng phân trần thế nào nhà vua vẫn một mực dứt khoát cho hoàng tử Ali thắng cuộc. Thế là nhà vua truyền cho chuẩn bị thật trọng thể. Và ít lâu sau lễ thành hôn được tổ chức hết mực huy hoàng.

Hoàng tử Hútxanh không dự lễ ấy. Vốn say mê công chúa Nuninniha rất chân thành rất tha thiết, chàng cảm thấy không đủ kiên nhẫn chịu đựng nỗi đau buồn thấy nàng thành thân với hoàng tử Ali, mà chàng cho là, so với mình, không phải xứng đáng hơn, cũng như không phải yêu nàng trọn vẹn hơn. Hơn nữa chàng còn cảm thấy buồn chán đến nỗi rời bỏ triều đình, khước từ quyền thừa kế ngai vàng và bỏ đi tu theo một dòng tu có rất đông người theo, nổi tiếng về đạo đức mẫu mực, sống xa lánh cuộc đời.

Cùng một nguyên nhân giống như hoàng tử Hutxanh, hoàng tử Átmét không dự lễ thành hôn của hoàng tử Ali và công chúa Nuninniha, nhưng chàng không từ bỏ cuộc đời như người anh cả. Vì không làm sao hiểu nổi do đâu mũi tên chàng bắn mất tăm, chàng quyết định giấu người nhà, một mình đi tìm, để tự mình khỏi áy náy. Chàng từ nơi đã nhặt được hai mũi tên của hoàng tử Hútxanh và hoàng tử Ali bắn. Từ chỗ ấy, cứ nhằm phía trước mà đi, mắt nhìn sang bên trái và bên phải, chàng đi thật xa mà vẫn không tìm thấy. Tuy nhiên, chàng vẫn tiếp tục bước cho tới những lèn đá rất cao, mà muốn đi xa hơn thì buộc phải đi vòng chứ không vượt qua được; lèn đá rất hiểm trở này ở vào một nơi cằn cỗi cách nơi chàng bắt đầu đi chừng bốn dặm.

Bỗng hoàng tử Átmét trông thấy một mũi tên. Nhặt lên xem xét, chàng cực kỳ ngạc nhiên thấy đúng là mũi tên mình đã bắn. “Đúng nó đây rồi. - chàng nghĩ thầm - nhưng không riêng ta mà bất kỳ người nào sống trên đời này cũng không đủ sức bắn tên đi xa vậy”. Vì thấy nó nằm ngang chứ không cắm mũi vào đất, chàng nghĩ hẳn nó va vào đá và bay trở lại. Chàng lại tự nói: “Hẳn có điều bí ẩn trong một việc kỳ lạ thế này, và điều bí ẩn ấy chỉ có thể có lợi cho ta mà thôi. Số mệnh, sau khi làm cho ta đau khổ bằng cách tước đoạt mất một con người mà ta hy vọng làm nên hạnh phúc cả đời mình, nay có lẽ dành một vật khác để an ủi ta chăng?

Suy nghĩ như vậy rồi, vì dãy núi đá chỗ thì nhô ra chỗ thì thụt vào thành hẻm, hoàng tử liền đi sâu vào một những hẻm ấy. Đưa mắt nhìn các ngóc ngách, chợt chàng trông thấy một cánh cửa bằng sắt, có vẻ không có khóa. Chàng sợ cánh cửa đóng chặt; nhưng vừa đẩy, nó đã mở vào bên trong, để hiện ra một lối xuống thoai thoải; không có bậc cấp. Chàng theo đó đi xuống, tay vẫn cầm mũi tên. Chàng ngỡ mình sắp vào một nơi tối om, nhưng chẳng mấy chốc lại có ánh sáng; khác hẳn thứ ánh sáng ngoài trời. Đi chừng năm, sáu mươi bước vào một quãng rộng, chàng nhận thấy một tòa lâu đài tráng lệ, mà chàng cũng chẳng kịp có thời giờ để ngắm nghía cách kiến trúc rất đẹp. Quả vậy, vừa lúc ấy, một phu nhân vẻ người và dáng đi đường bệ, đẹp đến mức những xiêm y sang trọng nàng đang mặc cũng như những ngọc ngà châu báu nàng đang đeo cũng chẳng làm tôn thêm được chút gì, bước ra tận tiền sảnh, theo sau là một đám đông phụ nữ cũng đẹp cũng sang đến khó phân biệt được ai là bà chủ.

Vừa trông thấy phu nhân, hoàng tử Átmét rảo bước tới định làm lễ chào; về phần thiếu phụ, thấy chàng bước tới, nàng vội cất cao giọng chào trước:

— Thưa hoàng tử Átmét mời chàng tiến vào, chúng tôi xin hoan nghênh.

Hoàng tử không kém phần kinh ngạc khi nghe gọi đúng tên mình ở một xứ chưa bao giờ nghe nói tới mặc dù nó kề bên kinh đô của phụ vương mình; chàng không hiểu do đâu người thiếu phụ không quen này lại biết chàng. Cuối cùng, tới nơi, chàng quỳ gối thi lễ rồi đứng lên nói:

— Thưa bà, tôi sợ mình đã thiếu cẩn trọng khi vì hiếu kỳ mà dẫn bước vào một nơi chưa quen biết, xin hết lòng cảm tạ bà đã ngỏ lời hoan nghênh. Nhưng không rõ tôi có thiếu lịch sự hay không, khi dám hỏi do đâu bà biết tôi mà bà vừa gọi đúng tên, trong khi mãi đến bây giờ tôi mới được biết bà dù chúng ta ở khá gần nhau?

— Thưa hoàng tử, - thiếu phụ đáp - xin mời chàng quá bộ vào phòng khách, để cho chàng cũng như tôi cùng được thoải mái hơn, rồi tôi sẽ xin trả lời câu hỏi của chàng.

Nói xong, nàng liền lên trước, dẫn chàng vào một phòng khách, mà cách kiến trúc kỳ diệu, trần uốn thành vòm được trang trí bằng vàng và màu thanh thiên, bàn ghế cực kỳ quý giá, tất cả những thứ đó đối với chàng mới mẻ, đáng phục đến nỗi chàng kêu to chưa bao giờ thấy một phòng khách đẹp thế này, và không thể tin là có một nơi nào khác sánh bằng. Thiếu phụ nói:

— Tuy vậy, tôi xin quả quyết rằng đây là căn phòng kém nhất trong cung của tôi; và hẳn chàng sẽ đồng ý như vậy sau khi xem qua tất cả các phòng khác.

Nàng bước lên phòng khách, ngồi vào một trường kỷ, mời chàng ngồi xuống bên cạnh rồi hỏi:

— Thưa hoàng tử, chàng ngạc nhiên sao tôi biết chàng mà chàng lại chưa biết tôi, một khi chàng đã rõ tôi là ai thì sẽ không còn lấy làm lạ nữa. Hẳn chàng chàng lạ chỉ một điều, mà tôn giáo của chàng hằng dậy bảo, ấy là thế giới này có người mà cũng có cả thần linh. Tôi là con gái của một trong những thần linh nổi tiếng và có pháp thuật cao cường nhất. Tên tôi là Pari-Banu[83]. Như vậy, hẳn chàng hết ngạc nhiên vì sao tôi biết chàng, phụ vương của chàng, các hoàng tử anh chàng và công chúa Nurunniha. Tôi biết rõ mối tình cũng như chuyến đi của chàng, mà tôi có thể thuật lại đúng mọi chi tiết, vì chính tôi đã sai người mang bán quả táo nhân tạo mà chàng mua ở Xamacăng, cũng như tấm thảm mà hoàng tử Hútxanh tậu được ở Bixnaga và cái ống bằng ngà voi mà hoàng tử Ali mang về từ Sirazơ. Chừng ấy đủ để chàng hiểu rằng không có việc gì liên quan tới chàng mà tôi không hay biết. Chỉ có mỗi một điều tôi nói thêm, là tôi thấy chàng xứng đáng với một số mệnh hưởng hạnh phúc lớn hơn hẳn là lấy công chúa Nurunniha; và để được như vậy; lúc chàng bắn mũi tên mà chàng đang cầm ở tay kia, tôi có mặt ở trường bắn; biết trước nó không thể bay xa hơn mũi tên do hoàng tử Hútxanh bắn, tôi đã hất tung nó lên trời và đẩy cho nó bay tận núi đá, ở chỗ chàng vừa tìm lại được. Giờ chỉ còn tùy thuộc ở chàng lợi dụng cơ hội đó để được hạnh phúc hơn mà thôi.

Vì tiên nữ Pari-Banu nói câu cuối cùng này với một giọng khác hẳn; vừa âu yếm nhìn hoàng tử Átmét rồi đỏ mặt và ngó xuống, chàng chẳng khó khăn gì mà không hiểu được nàng nói đến hạnh phúc nào. Chàng nhận ra ngay giờ công chúa Nurunniha không còn có thể thuộc về mình nữa, mà tiên nữ Pari-Banu thì vô vàn hơn về nhan sắc, xiêm y, đồ trang sức cũng như trí thông minh siêu việt; và của cải vô biên mà chỉ nhìn qua sự tráng lệ của cung điện này đã đủ thấy. Chàng cảm tạ cái lúc chót nảy ra ý nghĩ đi tìm lại một lần chót cái mũi tên đã bắn. Chàng cảm thấy dấy lên trong lòng tình cảm nồng nhiệt đối với người mới gặp, chàng nói:

— Tôi sẽ tự cho mình là người tràn trề hạnh phúc nhất trên đời, nếu như suốt đời được làm kẻ nô lệ của bà, được mãi mãi ngắm dung nhan kiều diễm đang làm tôi mê. Xin hãy tha thứ cho tôi dám bạo gan ngỏ lời cầu khẩn ấy, và xin chớ từ chối không cho một hoàng tử tha thiết với bà như tôi được tiếp cận.

— Thưa hoàng tử, xưa nay tôi vẫn được cha mẹ cho phép hoàn toàn làm chủ mọi quyết định của mình, vì vậy tôi không nhận hoàng tử tiếp cận gia đình tôi như một người nô lệ, mà như chủ nhân của con người tôi, của tất cả những gì tôi có và có thể có, nếu chàng đồng ý thề lấy tôi làm vợ. Tôi hy vọng chàng không coi thường tôi vì tôi đã nói lên điều đó trước. Tôi đã nói với chàng rằng tôi được làm chủ mọi quyết định của mình. Xin nói thêm, các tiên nữ đối với đàn ông không giống như thái độ thường tình của đàn bà nơi trần gian, những người vốn không có thói quen tỏ tình trước, và cho rằng làm như vậy là một điều sỉ nhục. Các tiên nữ chúng tôi thì tự mình nói ra trước, và người ta phải biết rõ chúng tôi về việc đó.

Hoàng tử Átmét lặng yên không đáp lời tiên nữ vừa nói. Chàng nghĩ không có cách gì để tỏ lòng cảm kích sâu sắc của mình hơn là tiến tới hôn gấu áo của nàng. Tiên nữ không để cho chàng kịp làm, nàng chìa tay cho chàng hôn. Chàng liền nắm lấy, xiết chặt và đặt môi lên. Tiên nữ hỏi:

— Hoàng tử Átmét, chàng có đồng ý thề, cũng như em thề không?

— Ôi, thưa bà, - hoàng tử Átmét mừng rỡ nói - còn có gì có thể làm cho tôi thích thú hơn việc đó. Vâng, hỡi bà hoàng của tôi, tôi xin thề hiến dâng nàng trọn vẹn trái tim của tôi.

— Nếu như vậy thì chàng là chồng em và em là vợ chàng. Trong tiên giới chúng tôi, các cuộc hôn nhân chỉ có vậy thôi, chẳng có lễ nghi khác, nhưng nó dứt khoát, và không bao giờ tan vỡ như ở người trần, chỉ ở họ có những nghi thức thêm thắt vào. Bây giờ, - nàng nói tiếp - trong khi người ta sửa soạn tiệc cưới của chúng mình tối hôm nay, mà chàng thì có vẻ suốt ngày chưa uống ăn gì, xin mời chàng dùng tạm một bữa nhẹ, sau đó mời chàng xem thử ý kiến của em nói rằng căn phòng này là gian kém nhất nhà có đúng hay không.

Một vài người hầu của tiên nữ có mặt trong phòng khách lúc ấy, hiểu rõ ý muốn của chủ, liền đi ra, và lát sau trở lại mang vào một số món ăn cùng rượu tuyệt vời.

Sau khi hoàng tử Átmét đã ăn uống no nê rồi, tiên nữ Pari-Banu dẫn chàng đi từ phòng này sang phòng khác, đâu đâu chàng cũng thấy kim cương, hồng ngọc, bích ngọc và đủ loại đá quý, được dùng cùng với ngọc trai, mã não, vân thạch, vân bảo thạch và đủ loại cẩm thạch quý giá nhất chưa nói tới bàn ghế, đồ đạc đắt tiền không thể nào ước lượng nổi, tất cả được sử dụng rộng rãi một cách kỳ lạ, chàng thú thật chưa bao giờ được thấy một cảnh giống thế này.

Tiên nữ liền bảo chàng:

— Thưa hoàng tử, chàng ca ngợi quá đáng lâu đài của em, tuy nó cũng khá đẹp thật đấy, nhưng chàng sẽ nói thế nào khi nhìn thấy cung điện của những vị đứng đầu các thần linh, nó còn đẹp hơn, rộng rãi hơn và huy hoàng hơn rất nhiều. Em cũng có thể mời chàng đi xem cảnh đẹp khu vườn của em, nhưng xin để một dịp khác, trời sắp tối rồi, đã đến lúc chúng ta dùng bữa.

Căn phòng tiên nữ Pari-Banu mời chàng vào đã bày sẵn tiệc, chính là căn cuối cùng chàng chưa xem trong lâu đài, nó cũng không hề kém một phòng nào đã thấy. Vừa bước vào, chàng đã khâm phục ánh sáng của biết bao đèn nến thoang thoảng mùi trầm hương. Đèn tuy nhiều nhưng trông không loạn mắt, mà được sắp xếp cân đối, nhìn rất thích. Một tủ lớn đựng chén bát toàn bằng vàng, mà công phu chế tạo còn quý hơn cả chất liệu. Nhiều tốp nô tì, cô nào cũng đẹp như tiên và ăn mặc rất sang trọng, bắt đầu vừa hát vừa đàn, du dương trầm bổng như chàng chưa từng nghe được bao giờ. Hai người ngồi vào bàn. Tiên nữ Pari-Banu chú ý đưa từng món ngon nhất, lần lượt giới thiệu tên gọi và mời chàng dùng; còn hoàng tử thì chưa bao giờ nghe nói tới và thấy món nào cũng tuyệt diệu, cứ luôn miệng khen, cho rằng những món ăn của thần tiên quả hơn hẳn những thức vẫn dùng nơi trần thế, nên khi dùng rượu, chàng cũng ngỏ ý như vậy. Rồi tới lúc tráng miệng, thì loại trái cây hoặc bánh ngọt nào cũng không chê bai vào đâu được.

Sau bữa ăn, tiên nữ Pari-Banu và hoàng tử Átmét rời bàn tiệc, bàn được dọn ngay tức khắc. Hai người ngồi xuống trường kỷ đầy tiện nghi, lưng tựa những chiếc gối bọc lụa hoa màu sắc rực rỡ, được thêu tay một cách cực kỳ tinh xảo. Lập tức một số rất đông thần linh và tiên nữ ùa vào phòng và bắt đầu một cuộc nhảy múa kỳ lạ nhất; họ cứ tiếp tục mãi như vậy cho tới khi tiên nữ Pari-Banu cùng hoàng tử Átmét đứng lên. Họ ra khỏi phòng, đi trước dắt vợ chồng mới cưới, tới tận nơi sẽ động phòng hoa chúc. Họ xếp thành hai hàng trước cửa để cho đôi vợ chống mới cưới đi qua giữa mà vào buồng, sau đó họ rút lui để cho chàng rể và cô dâu nghỉ.

Lễ cưới lại tiếp tục ngày hôm sau, hay đúng hơn, những ngày tiếp sau hôm cưới là một cuộc vui kéo dài liên miên, trong đó luôn luôn thay đổi yến tiệc, tiếng hát, điệu đàn mỗi lần mỗi khác và mỗi kỳ lạ đến nỗi hoàng tử Átmét cho dù có sống cả nghìn năm trong cuộc đời trần thế, cũng không thể nào tưởng tượng được hết.

Ý định của tiên nữ không chỉ là biểu lộ với hoàng tử tình yêu chân thành và nồng nhiệt của mình: nàng còn muốn qua đó cho chàng thấy rằng, chẳng có thể mong ước gì hơn thế này ở triều đình của phụ vương chàng cũng như bất cứ nơi nào trên trái đất, ấy là chưa nói tới sắc đẹp và vẻ kiều diễm của chính nàng, vậy thì chàng sẽ chẳng có thể tìm ở đâu điều gì có thể so sánh với hạnh phúc chàng được hưởng bên cạnh nàng, do đó sẽ gắn bó trọn vẹn và không bao giờ rời xa nàng. Nàng đã thành công. Tình yêu của hoàng tử không hề giảm bớt từ khi lấy được nàng; ngược lại nó tăng lên tới mức cho dù nàng có thôi không yêu chàng nữa, thì chàng cũng không thể bớt yêu nàng.

Sau sáu tháng, hoàng tử Átmét vốn là người xưa nay rất yêu kính vua cha, nẩy ra lòng mong muốn được biết tin tức của Người. Do đó trong một buổi nói chuyện, chàng ngỏ ý với tiên nữ Pari-Banu, xin được về thăm nhà. Lời chàng làm tiên nữ hoảng hốt, nàng e rằng đấy chỉ là một cái cớ để chàng từ bỏ nàng.

— Em có làm điều gì khiến chàng không bằng lòng, mà buộc chàng ngỏ lời như vậy? Có thể nào chàng đã quên mất lời thề nguyền, có thể nào chàng không yêu em nữa, em người vẫn yêu chàng tha thiết? Qua thái độ của em, hẳn chàng đã tin chắc điều đó chứ?

— Bà hoàng của tôi ơi - hoàng tử Átmét đáp - tôi tuyệt đối tin tưởng tình yêu của nàng, và tự tôi sẽ làm cho mình không xứng đáng với mối tình ấy nếu không tỏ lòng cảm kích bằng một tình yêu tương ứng. Nếu nàng bị phật ý vì lời yêu cầu của tôi, thì xin nàng hãy tha thứ, tôi sẵn sàng sửa chữa sai lầm của mình. Tôi không ngờ lời yêu cầu vừa rồi đã làm phật lòng nàng, mà duy nhất chỉ vì kính yêu phụ vương tôi, tôi biệt tích lâu thế này chắc hẳn Người buồn lắm. Còn buồn phiền nhiều nữa vì tôi tin rằng Người có thể nghĩ rằng tôi không còn sống trên đời này nữa. Tôi chỉ muốn giải thoát cho cha tôi khỏi nỗi lo âu ấy. Nhưng, nếu nàng không chấp nhận cho tôi đi an ủi Người, thì tôi cũng chiều theo ý nàng, trên đời không có việc gì tôi không sẵn sàng làm để vui lòng nàng.

Hoàng tử Átmét không che giấu tình cảm chân thành của mình đối với tiên nữ, đúng như chàng vừa thổ lộ, chàng thôi không nài thèm về yêu cầu đi thăm phụ vương nữa, và tiên nữ tỏ ra cực kỳ hài lòng về sự tuân phục ấy. Tuy nhiên, chàng không thể nào từ bỏ dứt khoát ước mong của mình, chàng cố tình thỉnh thoảng lại nói cho nàng nghe về những đức tính tốt đẹp của vua nước Ấn-độ, nhất là tình thương yêu đặc biệt của vua đối với mình, với niềm hy vọng là cuối cùng nàng sẽ chịu nhượng bộ.

Đúng như hoàng tử Átmét suy đoán, giữa những cuộc vui nhân dịp lễ thành hôn của hoàng tử Ali lấy công chúa Nuninniha, vua nước Ấn-độ quả rất buồn phiền về sự ra đi của hai người con trai! Vua vừa được biết quyết định của hoàng tử Hutxanh từ bỏ cuộc sống thế tục; cùng nơi chàng lui về ẩn dật. Là một người cha tốt, vua vẫn cho rằng không có gì hạnh phúc hơn được các con quây quần chung quanh, nhất là những đứa con xứng đáng với tình thương yêu của mình; vì vậy, những muộn hoàng tử ở lại triều đình, sớm hôm bên cạnh. Tuy nhiên vì không thể không tán thành con đường xuất gia mà hoàng tử đã tự chọn, vua đành kiên nhẫn chịu đựng sự vắng mặt của chàng. Riêng đối với hoàng tử Átmét, vua sai thi hành đủ mọi cách để biết được tin tức. Nhiều người đã được cử về các tỉnh trong khắp nước, truyền cho các quan thống đốc giữ chàng lại và buộc chàng trở về triều đình, nhưng không mang lại kết quả. Nỗi buồn phiền của vua vì vậy không giảm bớt mà chỉ có tăng thêm. Nhiều lần, vua tâm sự với tể tướng:

— Tể tướng à, ông biết rằng Átmét là hoàng tử được ta thương yêu nhất, và ông cũng không lạ gì những biện pháp mà ta đã cho thi hành để cố tìm cho được chàng, nhưng vô hiệu. Nếu ông có lòng chăm lo tới sức khỏe của ta thì mong ông khuyên bảo và giúp ta một tay trong việc này.

Tể tướng vốn rất thân cận với nhà vua cũng như mẫn cán trong công việc cai quản đất nước, trong khi nghĩ cách đỡ gánh nặng cho vua, chợt nhớ ra một mụ phù thủy vẫn được nhiều người ca ngợi là có lắm phép thuật. Ông khuyên vua nên mời mụ đến hỏi ý kiến. Được vua chấp thuận, tể tướng cho người đi mời, rồi tự mình dẫn đến hầu vua.

Vua nói:

— Sự phiền muộn của ta về nỗi vắng hoàng tử Átmét kể từ lễ thành hôn của hoàng tử Ali và công chúa Nurunniha, mọi người đều đã rõ, ta chắc bà cũng chẳng lạ gì. Với pháp thuật và tài nghệ của bà, bà có thể cho ta biết chàng hiện ra sao chăng? Chàng còn sống không? Hiện đang ở đâu? Đang làm gì? Ta có hy vọng gặp lại hoàng tử nữa hay không?

Mụ phù thủy đáp:

— Tâu bệ hạ, cho dù tôi có tài giỏi đến đâu, cũng không thể trả lời ngay tức khắc câu hỏi của Ngài. Nhưng nếu Ngài vui lòng. cho phép hoãn tới ngày mai, tôi sẽ xin trình Ngài lời đáp.

Nhà vua đồng ý với thời hạn ấy, cho mụ phù thủy về, và lời hứa sẽ tặng thưởng nếu lời đáp của mụ phù thủy hợp với mong ước của mình.

Ngày hôm sau, mụ phù thủy trở lại. Mụ được quan tể tướng dẫn vào gặp vua lần thứ hai. Mụ tâu:

— Tâu bệ hạ, vâng mệnh bệ hạ, tôi đã hết sức dùng mọi phép thuật để tìm lời giải đáp, song chẳng biết được gì nhiều hơn là hoàng tử Átmét không chết, đó là điều rất chắc chắn. Còn như hiện chàng đang ở nơi đâu thì tôi chịu không thể tìm ra.

Vua nước Ấn-độ buộc phải bằng lòng với câu trả lời đó, nó vẫn làm cho vua lo âu không kém trước bao nhiêu về số phận của con trai.

Lại nói về hoàng, tử Átmét, chàng nói chuyện nhiều lần với tiên nữ Pari-Banu về vua Ấn-độ dù không đả động tới mong ước của mình được về thăm cha, sự cố tình ấy làm cho tiên nữ hiểu ra thâm ý của chồng. Nàng nhận ra, qua sự tự kiềm chế và nỗi lo làm phật ý nàng, sau lần bị từ chối, tình yêu của hoàng tử đối với mình rất chân thành. Hơn nữa, nàng cũng nhận thấy mình quả thật bất công khi dùng quyền lực ngăn cản một người con thương yêu cha, buộc chàng cưỡng lại tình cảm tự nhiên của con người; vì vậy nàng quyết định chấp thuận điều mà nàng thấy là chàng vẫn luôn luôn ước mong nồng nhiệt. Một hôm, nàng bảo với chồng:

— Thưa hoàng tử, trước đây chàng có xin phép em về thăm phụ vương chàng, em đã lo âu một cách chính đáng, rằng đây chỉ là cái cớ để chàng ruồng bỏ em. Vì mỗi một nguyên nhân ấy, em không chấp thuận. Nhưng, đến bây giờ, qua hành động và lời nói của chàng, em đã hoàn toàn tin chắc ở sự chung thủy cũng như tình yêu nồng nàn của chàng. Vì vậy, em thay đổi ý kiến là để chàng về. Tuy nhiên, em mong chàng không nên đi vắng quá lâu và mau mau trở về đây với em. Xin chàng chớ lấy thế làm phiền, cho rằng em nêu ra như vậy là em chưa tin tưởng ở chàng. Thực ra vì đã tin tưởng chắc chắn vào lòng chung thủy của chàng nên em mới dám nói ra thôi.

Hoàng tử Átmét muốn quỳ xuống dưới chân tiên nữ để biểu hiện rõ rệt hơn lòng biết ơn của mình, nhưng nàng đã ngăn lại.

— Bà hoàng của tôi ơi! - chàng nói, - tôi biết rất rõ cái ân huệ nàng vừa ban cho đáng giá như thế nào. Tôi thật không đủ lời lẽ để cảm tạ nàng như lòng mong muốn. Mong nàng thấu hiểu cho, tôi van nàng đấy. Tôi biết rất rõ tâm trạng của nàng. Tôi không chút phiền lòng, xin thề sẽ làm đúng điều kiện của nàng. Tôi sẵn lòng thề, bởi vì tôi không thể sống nổi nếu không có nàng. Tôi sẽ ra đi, nhưng sẽ mau mau trở lại. Nàng sẽ thấy qua việc đó, tôi không phải sợ lỗi lời thề nếu chậm trễ mà chính là tôi làm theo tiếng nói của trái tim, mà đã được trọn đời sống cùng nàng không xa cách. Nếu thỉnh thoảng có phải ra di, chính tôi cũng rất buồn vì xa vắng nàng.

Tiên nữ Pari-Banu cực kỳ hài lòng về thái độ của hoàng tử Átmét, nàng không còn chút ngờ vực như trước, khi thấy việc chàng nôn nóng, muốn về thăm vua cha; một việc đứng đắn để rút bỏ lời thề. Nàng bảo:

— Thưa hoàng tử, chàng muốn lên đường lúc nào thì tùy ý, nhưng trước hết, xin vui lòng cho em được dặn đôi điều về cách nên xử sự thế nào trong chuyến đi này. Trước hết, em nghĩ rằng chàng không nên nói với phụ vương chàng về đám cưới của hai ta cũng như em là ai, chàng hiện sống nơi đâu đã ở chốn nào kể từ ngày xa cách. Chàng hãy xin Người chỉ nên bằng lòng biết chàng hiện đang hạnh phúc. Chàng không có mong muốn gì hơn nữa và lý do duy nhất khiến chàng trở lại là để Người thôi hết lo âu về số phận của chàng.

Cuối cùng, tiên nữ cấp cho chàng hai mươi kỵ sỹ cùng với ngựa tốt và yên cương đầy đủ, để theo hầu. Khi mọi việc đã sẵn sàng, hoàng tử Átmét cáo biệt, ôm hôn vợ, và nhắc lại lời hứa sẽ trở về ngay. Người ta dẫn tới con ngựa dành riêng cho chàng. Không những được thắng yên cương lộng lẫy, nó còn đẹp hơn, có giá trị hơn bất kỳ con nào trong đàn ngựa của vua Ấn-độ. Chàng lên ngựa rất khéo, khiến tiên nữ thật hài lòng, rồi sau khi từ biệt một lần nữa chàng ra roi.

Đường về kinh đô nước Ấn-độ chẳng xa xôi gì, hoàng tử Átmét chẳng mấy chốc đi tới nơi. Chàng vừa vào kinh thành, nhân dân vui mừng được gặp lại hoàng tử nồng nhiệt hoan hô: một số lớn tách ra khỏi đám đông, đi theo chàng đến tận cung vua. Nhà vua cực kỳ mừng vui ôm hôn con trai, và âu yếm trách chàng đã để cho mình phiền muộn vì vắng mặt quá lâu. Vua nói thêm:

— Sự vắng mặt của con càng làm cho cha đau khổ, vì sau khi số mệnh đã định đoạt hoàng tử Ali anh con chứ không phải con được may mắn, cha cũng có lý do để lo âu, nhưng e con vì tuyệt vọng mà làm liều chăng.

— Tâu bệ hạ, - hoàng tử Átmét nói - xin bệ hạ suy xét cho, sau khi mất công chúa Nuninniha. niềm ước mơ duy nhất của con, làm sao con có thể đón nhận hạnh phúc của hoàng tử Ali được. Nếu con trơ trẽn đến mức ấy, thì triều đình và nhân dân kinh thành nghĩ sao về mối tình của con, cả bệ hạ nữa bệ hạ cũng nghĩ sao? Tình yêu là một đam mê mà không phải người ta muốn bỏ đi lúc nào thì bỏ. Nó ngự trị nó làm chủ, nó không cho người tình chân chính có thời giờ viện tới lý trí. Bệ hạ đã biết là khi con bắn cung, đã xẩy ra một chuyện kỳ lạ chưa từng đến với ai, ấy là không thể nào tìm thấy mũi tên con bắn đi mặc dù bãi quần ngựa rất bằng phẳng và trống trải; điều đó làm cho con mất quyền được lấy một người tình mà con yêu tha thiết chẳng kém gì hai anh của con. Bị nỗi trớ trêu của số mệnh đánh bại, con không để mất thời giờ để than vãn vô ích. Không, muốn để tâm trí cứ áy náy mãi về một điều không sao hiểu nổi, con tránh bọn người hầu và một mình trở lại nơi ấy để cố tìm mũi tên. Con tìm đằng trước, đằng sau, con tìm bên phải bên trái nơi nhặt được tên của các hoàng tử anh con bắn trước, con nghĩ rằng, mũi tên của con hẳn cũng rơi ở quãng này, nhưng vô ích vì không sao tìm thấy. Không nản chí, con tiếp tục cuộc tìm kiếm, con gần như cứ đúng đường thẳng mà tiến tới mãi, theo hướng bay của tên. Con đã đi được chừng một dặm, mắt chăm chú nhìn sang hai bên, thỉnh thoảng lại quay dầu quan sát thật kỹ bất cứ vật gì có hình dạng na ná mũi tên. Có lúc con suy nghĩ không thể nào mũi tên con bắn có thể bay xa đến thế; con đã đứng dừng lại và tự hỏi phải chăng mình mất trí, phải chăng mình lẩn thẩn đến mức tự cho mình có sức bắn mũi tên bay xa dường ấy mà cho đến các vị anh hùng cổ xưa nhất, danh tiếng nhất của chúng ta về vũ dũng cũng chưa bao giờ làm được. Con luận lý như vậy, và đã sắp bỏ cuộc. Nhưng con lại thấy như có một sức mạnh nào đó cứ kéo đi, con không sao cưỡng lại được. Con đi chừng bốn dặm đến nơi cánh đồng tiếp giáp với núi đá thì trông thấy một mũi tên. Con vội chạy lại nhặt lên nhận ra đó là mũi tên con đã bắn, nhưng đã không tìm thấy ở nơi đáng lẽ nó phải rơi. Tuy nhiên, con vẫn không hề nghĩ bệ hạ đã bất công khi tuyên bố cho hoàng tử Ali anh con thắng cuộc, con lại hiểu điều vừa xảy ra cho con một cách khác. Không nghi ngờ gì nữa, đây là một điều bí ẩn có lợi cho con mà nhất định con phải tìm hết cách để làm cho sáng tỏ. Và quả thực con đã làm sáng tỏ được, nó chẳng phải đi quá xa chỗ ấy, nhưng đây lại là một điều bí ẩn khác mà con van xin bệ hạ chớ cho rằng con thất lễ khi không nói rõ ra, chỉ xin bệ hạ biết cho rằng tự miệng con nói là con đang sung sướng, con hài lòng với hạnh phúc của mình. Giữa niềm hạnh phúc ấy; có mỗi một điều khuấy động và khả dĩ khuấy động nó, là nỗi băn khoăn e bệ hạ lo lắng cho con không hiểu từ ngày con biến mất và xa lánh triều đình, con sống chết ra sao. Con thấy bổn phận của con là phải trở về để bệ hạ gỡ được nỗi lo âu con không thể nào trốn tránh bổn phận ấy. Đó là điều duy nhất đưa con trở về đây. Con chỉ xin bệ hạ mỗi một ân huệ, ấy là cho phép con thỉnh thoảng được về hầu và vấn an Ngài.

— Con ạ, - nhà vua đáp - cha không thể nào từ chối điều con yêu cầu, tuy nhiên cha mong muốn hơn thế nhiều, ấy là con ở lại bên cha, ít ra con cũng nên cho cha biết nơi con ở, để có lúc nào con không đến được, mà cha cần sự có mặt của con, thì sai người đến tìm.

— Tâu bệ hạ, - hoàng tử Átmét nói - điều bệ hạ vừa dậy đó là một phần trong sự bí ẩn mà con đã tâu; con van xin bệ hạ cho phép con được im lặng về điều đó, con sẽ năng về chầu; bất cứ lúc nào sự có mặt của con là cần thiết, con chỉ lo mình quấy rầy nhiều quá, chứ không để bệ hạ phải quở trách con sao chểnh mảng.

Không muốn ép con hơn nữa về chuyện đó, vua nước Ấn-độ liền bảo hoàng tử:

— Con ạ, cha không muốn đi sâu hơn vào điều bí mật của con, cha để cho con toàn quyền định đoạt. Cha chỉ nói thêm rằng cha không có gì vui thích hơn được con về thăm, bất cứ lúc nào con về con đều được hoan nghênh, miễn là nó không làm trở ngại cho công việc hoặc sự vui chơi giải trí của con.

Hoàng tử Átmét không lưu lại quá ba ngày ở triều đình phụ vương, chàng ra đi ngày thứ tư, rất sớm. Tiên nữ Pari-Banu càng mừng rỡ đón chàng trở về, nhất là vì không chờ đợi chàng trở về sớm vậy. Nó làm nàng tự trách sao mình lại có lúc ngờ vực lòng chung thủy mà chàng đã bao lần nặng lời thề thốt. Không che giấu hoàng tử, nàng thú thật sự yếu đuối của mình và xin chồng tha thứ. Cuộc sống chung của hai vợ chồng tâm đầu ý hợp thật tốt đẹp hoàn toàn.

Một tháng sau khi hoàng tử Átmét trở về, tiên nữ Pari-Banu nhận thấy, tuy chàng đã thuật lại đầy đủ chuyến đi và câu chuyện trao đổi giữa hai cha con cho nàng nghe, trong đó có việc chàng xin phép nhà vua được thỉnh thoảng về chầu, nhưng lại tuyệt nhiên không nhắc tới phụ vương nữa, như thể không có vua cha trên đời, khác với trước kia, chàng hay nói đến luôn; tiên nữ nghĩ rằng sở dĩ chàng làm như vậy vì nể nàng. Do đó, một hôm, nàng tìm dịp nói với hoàng tử:

— Này chàng, xin chàng nói em nghe, có phải chàng đã quên mất phụ vương của chàng chăng? Chàng không nhớ đã từng hứa sẽ thỉnh thoảng trở lại hầu thăm Người ư? Em thì em không quên điều chàng kể lại sau chuyến đi lần trước, bởi vậy xin nhắc để chàng chớ có để lâu hơn nữa mới thực hiện lời hứa của mình.

Hoàng tử cũng bắt chước giọng nói vui như tiên nữ:

— Thưa bà, tôi không hề thấy mình phạm tội chóng quên như bà nghĩ, nhưng thà chịu lời trách móc ấy cho dù mình không đáng, còn hơn là chịu sự khước từ, nếu tôi nôn nóng không đúng lúc và đưa ra một lời yêu cầu khiến bà khó khăn lắm mới chấp thuận được.

— Thưa hoàng tử em không muốn chàng giữ ý như vậy nữa, đối với em, và để cho những việc tương tự thế này không xảy ra nữa, em xin nói là chàng không gặp phụ vương đã một tháng rồi; em nghĩ không nên để hai chuyến viếng thăm cách nhau quá thời hạn đó. Vậy thì sáng mai chàng hãy về thăm Người, và từ nay cứ mỗi tháng chàng hãy về một lần mà không cần nói với em hoặc đợi em nhắc, em rất vui lòng chấp thuận như vậy.

Ngày hôm sau hoàng tử Átmét lên đường với đoàn tùy tùng y như lần trước nhưng lanh lợi hơn; bản thân chàng cưỡi ngựa thắng yên cương và ăn mặc còn lộng lẫy hơn trước. Chàng được phụ vương đón tiếp với cùng nỗi mừng vui và hài lòng ấy. Nhiều tháng liền chàng trở về thăm vua cha như vậy, và mỗi lần đoàn tùy tùng càng sang trọng càng rực rỡ hơn.

Cuối cùng, một số đại thần được sủng ái của nhà vua, vốn hay suy xét uy quyền và lực lượng của hoàng tử Átmét qua vẻ bên ngoài của chàng, lợi dụng sự tin cẩn của vua để tìm cách nói xấu chàng. Họ nói vua nên cẩn thận tìm hiểu cho được hoàng tử ẩn náu ở đâu, chàng lấy đâu ra tiền để tiêu pha hoang phí như vậy vì vua chưa phong cho chàng thái ấp cũng như cho lợi tức cố định; chàng về chầu theo cung cách ấy có vẻ như để khiêu khích nhà vua, rằng không cần có lộc vua ban mình vẫn có thể sang như ông hoàng; và cuối cùng có lẽ phải đề phòng cả việc chàng xui dân chúng nổi loạn để cướp ngôi vua nữa.

Vua nước Ấn-độ không bao giờ nghĩ hoàng tử Átmét có thể làm những chuyện tày đình như bọn sủng thần cố làm cho vua tin, vua bảo:

— Các ông nhầm rồi. Con trai ta yêu ta, và ta cũng tin chắc ở tình thương yêu cũng như lòng thành của nó, và ta nhớ ra chưa bao giờ làm một việc gì khiến cho nó bất bình với ta.

Nghe đến đây, một sủng thần chộp lấy cơ hội để thưa:

— Tâu bệ hạ, mặc dù theo sự phán đoán chàng chẳng những là người thông minh nhất bệ hạ không thể nào phán xử tài tình hơn cách dàn xếp ba hoàng tử về chuyện kết hôn với công chúa Nurunniha, nhưng ai biết đâu hoàng tử Átmét cũng chịu tuân phục quyết định của số mệnh giống như hoàng tử Hutxanh. Sao chẳng có thể chàng nghĩ rằng chỉ mình mới là người xứng đáng, và bệ hạ đáng ra cần ưu đãi chàng hơn so với hai hoàng tử anh, thế mà bệ hạ đã lại giao cho số mệnh định đoạt, và như vậy là bất công đối với chàng. Bệ hạ có thể nói rằng - lão sủng thần gian trá nói tiếp - hoàng tử Átmét không biểu lộ dấu hiệu gì bất bình, rằng nỗi lo sợ của chúng tôi là vu vơ rằng chúng tôi hoảng hốt quá dễ dàng, và chúng tôi đã sai lầm khi tỏ ý nghi ngờ, có thể vô căn cứ, một hoàng tử do bệ hạ sinh hạ, nhưng, tâu bệ hạ, những điều ngờ vực ấy cũng có thể có căn cứ. Bệ hạ hẳn đã biết rằng trong một việc tế nhị và quan trọng như việc này, phải tính chuyện ăn chắc nhất. Xin bệ hạ hãy suy xét, hoàng tử Átmét giấu giếm bệ hạ như vậy là để cho vui hay để lừa dối bệ hạ, và nỗi hiểm nguy càng đáng sợ vì có vẻ như hoàng tử ở không xa kinh thành là mấy. Quả vậy, nếu bệ hạ cũng để ý như chúng tôi, Ngài sẽ có thể nhận xét rằng mỗi lần chàng về cả chàng cùng với đoàn tùy tùng đều tươi tỉnh, trang phục họ cũng như yên bành của ngựa đều sáng chóe như thể mới ra khỏi bàn tay người thợ. Ngựa của họ cũng chẳng chút mệt nhọc, như vừa đi dạo mát về. Những biểu hiện hiển nhiên ấy chứng tỏ hoàng tử Átmét ở khá gần. Chúng tôi tự cảm thấy khiếm khuyết trong bổn phận nếu không khép nép tâu trình hoàng thượng, vì sự tồn vong của bệ hạ cũng như của nước nhà, mà có những quyết định thỏa đáng.

Chờ viên sủng thần tâu hết những lời dài dòng ấy, vua cho bãi triều và nói:

— Dù thế nào đi nữa, ta vẫn không tin rằng hoàng tử Amét độc ác như lời các ông thuyết phục ta; tuy nhiên, ta vẫn cảm ơn những lời khuyên của các ông, và ta tin rằng các ông nói ra như vậy là những ý nghĩ tốt.

Vua nước Ấn-độ nói với bọn sủng thần như vậy mà không để lộ ra là lời lẽ của họ đã gây ấn tượng đến đầu óc của mình. Tuy nhiên, vua không lấy gì làm hoảng hốt, vua quyết định sẽ cho theo dõi hành tung của hoàng tử Átmét và chỉ mình vua biết việc này. Vua sai tìm mụ phù thủy, mụ được đưa qua một cổng bí mật đến gặp vua. Vua bảo mụ:

— Bà đã quả quyết rằng, con trai Átmét của ta không, chết, ta biết ơn bà nhiều. Bây giờ, ta mong bà giúp ta một việc khác vì từ khi ta gặp lại được chàng, dù tháng tháng chàng về chầu ta ở triều đình, chàng vẫn chưa chịu nói cho ta rõ chàng ở đâu. Ta không muốn buộc chàng phải nói ra điều bí mật trái với ý chàng. Ta tin rằng bà khá tài giỏi, bà có thể giúp ta việc đó mà không để cho hoàng tử cũng như cả triều đình ta hay biết. Bà biết rằng hiện chàng đang ở đây; chàng có thói quen ra đi mà không cáo biệt ta cũng như một ai khác trong triều. Vậy bà chớ để mất thời giờ, ngay hôm nay, bà hãy phục bên đường, xem chàng về đâu. Rồi trở lại đây trả lời ta rõ.

Mụ phù thủy đã biết được nơi hoàng tử Átmét nhặt lại được mũi tên chàng bắn, vừa ra khỏi hoàng cung, mụ đi thẳng ra đó và nấp sau các tảng đá, sao cho không để một ai nhìn thấy.

Hôm sau, trời vừa tảng sáng, hoàng tử Átmét lại ra đi không cáo biệt nhà vua cũng như bất cứ vị triều thần nào, theo đúng lệ của chàng. Mụ phù thủy nhìn thấy chàng từ xa đến, mụ đưa mắt theo dõi cho đến khi cả chàng cùng đoàn tùy tùng đều mất hút.

Vì dãy núi đó lập thành một hàng rào không người trần thế nào có thể vượt qua, dù là đi bộ hay đi ngựa, bởi quá hiểm trở. Mụ phù thủy suy xét chỉ có thể có một trong hai điều hoặc là hoàng tử lùi sâu vào trong hang đá, hoặc là có một hầm ngầm ở dưới đất làm nơi trú ngụ của các thần linh và tiên nữ. Chờ một lúc cho hoàng tử cùng, đoàn tùy tùng đủ thời giờ vào trong hang đá hoặc dưới hầm ngầm hết, mụ ra khỏi nơi ẩn nấp và tới gần khe đá mụ vừa trông thấy họ vào, mụ cũng bước vào đó. Nhưng đi hết chỗ hẻm, nhìn khắp nơi và đi lại nhiều lần, chăm chú tìm kiếm, mụ vẫn không hề trông thấy một cửa hang nào, cũng như không trông thấy cánh cửa sắt đã từng không lọt khỏi mắt hoàng tử Átmét, vì cánh cửa ấy, chỉ có đàn ông mới trông thấy được, đặc biệt là một số người mà tiên nữ Pari-Banu thích sự có mặt, còn đàn bà thì không thể nào nhìn thấy.

Mụ phù thủy biết có vất vả tìm kiếm nữa cũng vô ích thôi, đành trở về tâu hoàng đế rõ. Thuật lại xong những việc vừa rồi mụ nói thêm:

— Tâu bệ hạ, bệ hạ có thể thấy, sau những điều tôi vừa tâu với bệ hạ rằng đối với tôi, chẳng khó khăn gì lắm việc bệ bạ giao cho tìm hiểu hành tung của hoàng tử Átmét. Lúc này tôi chưa muốn nói tỏ ý nghĩ của mình, xin đợi cho đến lúc có bằng chứng đầy đủ mới xin tâu để bệ hạ rõ. Muốn vậy chỉ mong bệ hạ hãy kiên nhẫn, cho tôi có đủ thời giờ, và xin hãy cho phép tôi được tự xoay xở mà chớ hỏi đã dùng những cách nào để biết được.

Nhà vua bằng lòng với những điều mụ phù thủy vừa tâu. Vua bảo:

— Bà là người chủ, bà hãy đi làm những gì bà thấy là thích hợp; ta kiên nhẫn chờ đợi bà mang đến câu trả lời như đã hứa.

Để khuyến khích, vua ban thưởng cho mụ một viên kim cương rất đắt tiền, và nói thêm là sẽ thưởng mụ thật trọng hậu hơn nữa chừng nào mụ giúp vua xong công việc hệ trong mà vua tin tưởng, nhờ tài khéo léo, mụ có thể làm xong.

Còn hoàng tử Átmét, kể từ khi được phép của tiên nữ Pari-Banu không tháng nào là không về chầu vua đều đặn; một lần, mụ phù thủy biết vậy nên mụ kiên nhẫn chờ. Một hai ngày trước thời hạn đó mụ đến trước sẵn ở dãy núi đá, nơi lần trước mụ đã để mất hút bóng hoàng tử và đoàn tùy tùng. Mụ chờ ở đấy, sẵn sàng thực hiện âm mưu của mình.

Ngày hôm sau, theo thường lệ, hoàng tử Átmét cùng những người hầu xuất hiện từ cánh cửa sắt rồi đi tới gần mụ phù thủy, mà chàng không biết là ai. Thấy mụ đang nằm, đầu gục xuống một tảng đá, miệng rên rỉ như đang đau đớn lắm, lòng thương hại khiến chàng quay lại, và tiến tới gần, để hỏi xem mụ đau thế nào, chàng có thể làm gì giúp mụ được hay không.

Mụ phù thủy giả đau, không ngẩng đầu mà lại nhìn hoàng tử với vẻ làm tăng thêm lòng ái ngại của chàng, trả lời tiếng được tiếng mất như thể đang đứt hơi rằng mụ vừa ở nhà định vào thành phố, nửa đường chợt lên cơn sốt dữ dội, vì kiệt sức mụ đành nằm lại như chàng đang trông thấy đây, ở nơi xa nhà cửa dân cư, không mong gì được ai cứu giúp.

— Bà cụ ơi, - hoàng tử Átmét nói - bà không quá xa nơi cứu giúp như bà tưởng đâu. Tôi sẵn sàng cho bà thấy ngược lại, và đưa bà vào một nơi, cũng gần đây thôi không những bà được chăm sóc hết lòng, mà còn được mau chóng chữa lành cho khỏi. Muốn vậy, chỉ cần bà đứng dậy, và chịu để cho một người hầu của tôi đỡ lên ngồi kèm trên lưng ngựa.

Nghe hoàng tử nói như vậy, mụ phù thủy vốn chỉ giả đau để tìm hiểu chàng ở nơi đâu, đang làm gì và số phận chàng hiện ra sao, không khước từ việc làm do đầy lịch sự đó. Để tỏ ra mình nhận lời bằng hành động chứ không phải bằng lời nói, mụ làm ra vẻ cố đứng lên, nhưng cơn bệnh quá nặng không sao trở mình nổi. Vừa lúc ấy, hai kỵ sỹ của hoàng tử xuống ngựa vực mụ đứng dậy, và đỡ mụ ngồi lên ngựa sau lưng một kỵ sỹ khác. Hoàng tử quay lại dẫn đầu cả đoàn đi về cánh cửa sắt. Một người hầu tiến lên trước mở cửa. Hoàng tử vào. Tới sân cung điện của tiên nữ chàng không xuống ngựa mà sai một người hầu đi báo cho nàng biết chàng cần gặp.

Tiên nữ Pari-Banu lật đật tới, không rõ vì sao hoàng tử Átmét quay trở lại ngay như vậy. Không để cho nàng kịp hỏi lý do, chàng chỉ mụ phù thủy, mà hai người hầu của chàng đã đỡ xuống đất và đang xốc nách dìu:

— Thưa bà, xin bà hãy đem lòng thương hại bà già đây giống như tôi thương vậy. Tôi vừa gặp cụ trong tình trạng bà nhìn thấy kia, và đã hứa sẽ giúp đỡ cụ. Tôi xin gởi lại bà, tin rằng bà sẽ không bỏ bà cụ, vì bản tính nhân hậu của bà cũng như vì lời khẩn cầu của tôi.

Tiên nữ Pari-Banu chăm chăm nhìn người đàn bà giả ốm trong khi hoàng tử nói. Nàng sai hai cô hầu đi theo, đỡ mụ phù thủy từ tay hai kỵ sĩ, đưa vào trong một gian buồng, dặn chăm sóc mụ chu đáo như chăm sóc chính nàng vậy.

Trong khi hai cô bận tuân theo lệnh ấy, tiên nữ Pari-Banu đến gần hoàng tử Átmét và hạ giọng nói:

— Thưa hoàng tử em xin ca ngợi lòng thương hại của chàng, nó thật xứng đáng với chàng cũng như dòng dõi đế vương của chàng, và em vui lòng làm theo ý định tốt lành ấy nhưng em xin phép được nói rằng em sợ ý định ấy sẽ được trả công một cách chẳng lấy gì làm đẹp. Em không tin bà già này thật ốm đau như bà làm ra vẻ và em sẽ nhầm to nếu không phải bà ta cố tình phục ở đây để gây cho chàng những điều phiền muộn lớn. Nhưng xin chàng chớ vì vậy mà lo nghĩ; cho dù người ta có mưu mô gì đi nữa chàng hãy tin rằng em sẽ giải thoát cho chàng khỏi mọi cạm bẫy mà kẻ khác có thể chăng ra. Xin chàng hãy đi, hãy tiếp tục cuộc hành trình của mình.

Lời tiên nữ không làm cho hoàng tử lo lắng. Chàng nói:

— Bà hoàng của tôi ơi, tôi chưa từng làm điều gì có hại tới ai và tôi cũng chẳng có ý định làm điều đó, vậy tôi không tin rằng ai đó lại nghĩ tới chuyện làm hại tôi. Dù thế nào chăng nữa, tôi sẽ vẫn tiếp tục làm việc lành chừng nào gặp dịp.

Nói xong chàng cáo từ. Chia tay tiên nữ, chàng tiếp tục chuyến đi bị bỏ dở vì mụ phù thủy. Chẳng bao lâu sau, chàng tới triều đình của vua cha, nhà vua tiếp đón chàng vẫn như thường lệ, cố gắng hết sức để không mảy may tỏ ra lo lắng gây nên do sự ngờ vực bởi lời lẽ của bọn sủng thần.

Trong thời gian đó, hai người hầu được tiên nữ Pari-Banu giao việc, đỡ mụ phù thủy vào trong một căn phòng rất đẹp, đồ đạc sang trọng. Thoạt tiên, họ để mụ ngồi lên một trường kỷ, lưng mụ tựa vào một chiếc bọc gấm nền vàng, sau đó, họ chuẩn bị một chỗ nằm trước mặt mụ; ngay trên chiếc trường kỷ ấy, bên trên là gấm bọc sa tanh đính lụa thêu, vải trải thuộc loại tốt nhất, còn chăn là một tấm dạ vàng. Sau khi giúp mụ nằm xuống vì mụ vẫn giả vờ như bị cơn sốt đầy đọa, nên mụ không tự mình nằm xuống được - một trong hai người hầu đi ra và lát sau trở lại, tay cầm một liều thuốc đựng trong chén sứ tuyệt đẹp. Chị đưa cho mụ và nói:

— Bà hãy dùng thứ thuốc này. Đây là nước lấy từ Giếng Sư tử đấy, loại thuốc thần làm giảm ngay bất kỳ cơn sốt nào. Chưa tới một giờ bà đã thấy công hiệu của nó.

Hai người hầu lại giúp mụ ngồi dậy, mụ phù thủy để người ta mời mọc khá lâu, làm như thể mụ rất khó chịu; vì phải dùng thứ thuốc ấy. Cuối cùng, mụ cũng cầm lấy cái chén vừa uống vừa lắc đầu; như tự mình phải cố lắm mới nuốt trôi. Hai người hầu dắt mụ nằm xuống giường, rồi đắp chăn cẩn thận cho mụ. Chị cho mụ uống thuốc bảo:

— Bà hãy nằm nghỉ, nếu muốn ngủ thì cứ ngủ. Chúng em hy vọng độ nửa giờ nữa; khi trở lại sẽ thấy bà hoàn toàn bình phục.

Mụ phù thủy không phải đến đây để giả ốm lâu, mà duy nhất chỉ nhằm tìm kiếm nơi trú ngụ của hoàng tử Átmét. Và vì sao chàng khước từ không về với triều đình của vua cha. Giờ mụ đã nắm được tin tức đầy đủ, mụ sẵn lòng tuyên bố thuốc rất công hiệu, vì mụ nôn nóng muốn được quay về ngay để báo cho nhà vua hay kết quả tốt đẹp. Nhưng dù không muốn, mụ cũng phải chờ cho đến khi hai người hầu trở lại…

Sau thời gian đã hẹn - hai người hầu vừa tới căn phòng đã thấy mụ phù thủy ngồi dậy, áo quần tề chỉnh, mụ kêu lên:

— Ôi! Thuốc mới hay làm sao. Nó công hiệu nhanh hơn lời bà chị nói. Tôi sốt ruột chờ hai chị đã khá lâu để nhờ hai chị đưa tôi đến gặp bà chủ đầy lòng bác ái, cho tôi được cảm ơn lòng tốt của bà vì tôi đã khỏi được cơn đau như có phép thần, xin bà cho tôi được tiếp tục đi làm nốt câu chuyện của mình.

Hai người hầu này, cũng, đều là tiên nữ như chủ nhân của họ, sau khi tỏ nỗi vui mừng được thấy mụ phù thủy chóng bình phục, liền đi trước dẫn đường, đưa mụ đi ngang qua nhiều gian buồng, buồng nào cũng tráng lệ như nơi mụ vừa nghỉ, để tới một phòng khách lộng lẫy nhất, bàn ghế sang trọng nhất trong toàn thể lâu đài.

Trong phòng khách, tiên nữ Pari-Banu đang ngồi trên một cái ngai đúc bằng vàng khối nạm kim cương, hồng ngọc và ngọc trai viên nào cũng to một cách kỳ lạ; hai bên tả hữu có nhiều tiên nữ, người nào cũng xinh đẹp và ăn vận cực kỳ sang. Trước cảnh huy hoàng đường bệ ấy, mụ phù thủy không chỉ lóa mắt, mụ còn khá lo âu nữa. Sau khi quỳ xuống trước ngai, mụ không thể nào mở miệng nói nên lời để cảm ơn tiên nữ như dự định. Để đỡ cho mụ việc đó, tiên nữ Pari-Banu nói:

— Bà già ạ, tôi rất hài lòng được dịp giúp đỡ bà, và rất vui thích thấy bà đã có thể tiếp tục chuyến đi của mình. Tôi không giữ bà đâu, nhưng trước đó, xin mời bà thăm qua cung của tôi; mời bà đi với các người hầu, họ đưa đường và chỉ cho bà xem.

Mụ phù thủy vừa lo âu, dập đầu một lần nữa xuống tấm thảm trải dưới chân ngai, và cáo từ mà không đủ sức cũng chẳng có gan mở miệng nói một câu nào, rồi để cho hai tiên nữ đưa đi. Mụ cực kỳ ngạc nhiên miệng không ngớt thốt những lời thán phục khi được xem hết buồng này sang buồng khác, cùng những của cải và sự tráng lệ mà chính tiên nữ Pari-Banu đã thân hành dẫn hoàng tử Átmét đi xem lần đầu tiên nàng gặp chàng. Điều làm cho mụ khâm phục hơn cả, sau khi xem toàn bộ tòa lâu đài, là khi hai nàng tiên dẫn đường nói, tất cả những gì mụ vừa được xem chỉ là một mẩu nhỏ trong thanh thế và uy quyền của chủ nhân họ thôi; trong quốc gia rộng lớn của bà, còn nhiều lâu đài khác, mà họ không thể nói rõ là bao nhiêu, tất cả đều kiến trúc theo những dạng thức khác nhau; cái nào cũng không kém phần tráng lệ và huy hoàng. Vừa nói chuyện với bà về những đặc điểm khác, họ vừa dẫn mụ ra tới cửa sắt, nơi hoàng tử Átmét đã đưa mụ vào, rồi mở cửa chúc mụ đi đường may mắn, sau khi mụ cáo biệt và cảm ơn họ đã hết lòng chăm sóc.

Đi được mấy bước, mụ phù thủy quay lại để quan sát và nhận dạng cánh cửa, nhưng mụ không tìm thấy, nó đã trở thành vật vô hình đối với mụ, cũng như đối với mọi người đàn bà khác, như tôi đã từng nói ở trên. Như vậy, trừ mỗi một chi tiết ấy ra: mụ trở về hoàng cung, tự lấy làm bằng lòng, vì đã làm trọn công việc vua trao. Đến kinh thành, mụ theo những nẻo đường tắt, rồi qua cái cổng bí mật tới hầu vua. Trông thấy bộ mặt mụ ỉu xìu, vua tưởng mụ không thành công, liền bảo:

— Nhìn mặt bà, ta đã hiểu chuyến đi của bà là vô ích và bà không mang lại cho ta điều sáng tỏ mà ta hy vọng có được qua sự mẫn cán của bà.

Mụ phù thủy đáp:

— Tâu bệ hạ, tôi xin phép được tâu với bệ hạ xin bệ hạ chớ bằng cứ vào vẻ mặt mà suy xét, xem tôi có hết lòng trong công việc bệ hạ hạ cố ban cho hay không, mà nên bằng vào lời trình chân thật về những điều tôi đã làm và những điều đã xảy tới cho tôi, kẻ không tiếc sức mình để xứng đáng với sự tin cậy của bệ hạ. Vẻ không vui hiện lên trên mặt tôi mà bệ hạ nhận thấy đó là từ một nguyên nhân khác chứ không phải ở chỗ tôi đã không thành công. Tôi hy vọng bệ hạ sẽ hài lòng về việc tôi đã làm. Tôi xin không nói nguyên nhân ấy là gì; câu chuyện tôi sắp tâu đây sẽ làm bệ hạ sáng tỏ, nếu bệ hạ vui lòng nghe cho tôi nói hết.

Thế là mụ phù thủy thuật lại cho vua nước Ấn-độ nghe, mụ đã giả vờ làm người ốm như thế nào để được hoàng, tử Átmét đem lòng thương hại dẫn vào một nơi ngầm dưới đất, thân hành giới thiệu với một tiên nữ có sắc đẹp tuyệt thế vô song và yêu cầu nàng góp phần chăm sóc mụ cho chóng phục hồi sức khỏe. Mụ lại kể đến chuyện tiên nữ ân cần ra lệnh ngay cho hai nàng tiên theo hầu hãy chăm sóc mụ cho đến khi khỏi bệnh hoàn toàn; một sự chu đáo như vậy chỉ có thể là thái độ của một người vợ đối với chồng. Mụ phù thủy cũng không quên nói quá đi nỗi kinh ngạc của mụ khi nhìn thấy mặt tiền của tòa cung điện, mà mụ cho là trên đời này không có nơi nào sánh bằng, lúc mụ giả vờ đau vì được hai nàng tiên đỡ hai bên như một người đã không đủ sức lê chân nếu không có người trợ lực. Mụ lại kể tới sự chăm sóc của họ khi mụ đã được đưa vào trong buồng, loại thuốc họ cho mụ uống khiến cho mụ khỏi bệnh ngay sau đó - khỏi cũng giả vờ như ốm - cho dù mụ chẳng chút hoài nghi về tính công hiệu của vị thuốc; rồi tới chuyện tiên nữ ngự trên một cái ngai lấp lánh châu ngọc mà giá trị vượt qua tất cả tài sản của vương quốc Ấn-độ, và cuối cùng những của cải vô biên vượt quá mọi sự tính toán, chất đầy nhiều nơi rộng lớn trong lâu đài.

Mụ phù thủy chấm dứt ở đây kết quả của việc mụ làm rồi nói tiếp:

— Tâu bệ hạ, bệ hạ nghĩ sao về những của cải không thể nào hình dung nổi của tiên nữ? Có lẽ bệ hạ sẽ nói rằng bệ hạ lấy làm thán phục, và vui mừng về vận may cao cả của hoàng tử Átmét con trai bệ hạ người đang cùng tiên nữ hưởng thụ chung những thứ đó. Về phần tôi, tâu bệ hạ, cúi xin bệ hạ tha thứ nếu tôi dám tâu với bệ hạ rằng tôi nghĩ khác hẳn, hơn nữa tôi còn lấy làm kinh hãi là khác khi nghĩ đến thảm họa có thể xảy đến cho bệ hạ và đó chính là điều làm cho tôi lo âu mà tôi không biết cách che giấu cho nên mới lộ ra mặt. Tôi muốn tin rằng hoàng tử Átmét, do bản tính tốt của chàng, không có khả năng tự mình làm một việc gì chống lại bệ hạ, nhưng ai dám trả lời về tiên nữ do nhan sắc, sự chiều chuộng vuốt ve cũng như quyền lực mà nàng đã gây được đối với chồng, lại không khỏi gây cho hoàng tử âm mưu độc địa phế truất bệ hạ và chiếm đoạt ngai vàng của Vương quốc Ấn-độ ta? Bệ hạ cần chú ý đầy đủ một công việc hệ trọng dường này.

Cho dù tin chắc vào bản tính tốt của hoàng tử Átmét tới đâu, vua nước Ấn-độ cũng không khỏi xúc động bởi lời lẽ của mụ phù thủy. Vua cho mụ lui ra và nói:

— Xin cám ơn bà đã vất vả vì ta; và đã cho ta biết những việc quan trọng. Ta sẽ lấy ngay ý kiến của toàn thể triều thần.

Vua liền bảo mụ phù thủy đi theo vua trở tại triều đường. Vua kể cho các vị sủng thần nghe về những điều vua mới được biết và nói lên cả việc mình lo lắng tiên nữ làm thay đổi tính tình của hoàng tử, rồi vua hỏi họ có nghĩ ra cách nào để phòng ngừa một tai họa lớn như vậy.

Một lão sủng thần thay mặt tất cả cất lời đáp:

— Tâu bệ hạ, để ngăn ngừa tai họa mà bệ hạ đã biết kẻ có thể gây nên, kẻ đó hiện đang ở trong triều và thuộc quyền sinh sát của bệ hạ, còn ngần ngại gì mà không bắt giữ kẻ ấy, tôi không dám nói đến xử tử, vì như vậy sẽ ồn ào quá, nhưng ít ra cũng giam vào ngục tối cho đến hết đời.

Các sủng thần khác cũng bằng lòng ý kiến ấy.

Mụ phù thủy cho lời khuyên đó tàn bạo quá, liền xin phép nhà vua được nói:

— Tâu bệ hạ, tôi tin chắc rằng chính vì hăng hái quan tâm tới lợi ích của bệ hạ mà các vị đây bàn bạc với Ngài việc bắt hoàng tử Átmét, nhưng tôi xin các vị nhớ rằng nếu bắt giữ hoàng tử thì đồng thời ta cũng phải bắt giữ cả những người đi theo chàng, mà những người theo chàng lại là thần linh. Các vị dễ gì làm được. Họ có thể biến đi bởi vì họ có phép tàng hình - và trong thời gian ấy, sao họ chẳng đã báo với tiên nữ về điều sỉ nhục người ta gây ra với chồng nàng, và sao tiên nữ lại chịu để chồng bị sỉ nhục mà không báo thù. Nhưng, nếu ta có cách khác giúp bệ hạ nhẹ nhàng dập tắt những mưu đồ không hay mà hoàng tử Átmét có thể có, mà không làm cho quang vinh của bệ hạ bị ảnh hưởng vì không một ai nảy chút nghi ngờ bệ hạ thì có phải tốt hơn không? Nếu bệ hạ tin ở lời khuyên của tôi vì các thần linh và tiên nữ có sức làm những việc vượt quá tầm vóc con người; bệ hạ có thể khiến cho hoàng tử Átmét tự ái, bằng cách nhờ chàng, qua sự trung gian của tiên nữ đưa lại cho bệ hạ một số điều lợi nào đó viện lý do là nó rất cần thiết. Chẳng hạn mỗi lần bệ hạ muốn cầm quân ra trận, bệ hạ buộc phải chi tiêu một số tiền cực lớn, không những bằng nhà cửa, lán trại cho bệ hạ và cho quân đội, mà cả lạc đà lẫn ngựa và những súc vật khác, để chuyên chở những nhà cửa lán trại ấy. Sao bệ hạ không nhờ hoàng tử, qua uy tín của chàng đối với tiên nữ, mà xin cho mình một lều vải cầm gọn trong lòng bàn tay, lại có sức che kín cả đạo quân của bệ hạ? Tôi không dám nói thêm nhiều nữa. Nếu hoàng tử mang cái lều vải đến, ta thiếu gì yêu cầu đại loại như vậy, cho đến lúc cuối cùng chàng phải gục trước những khó khăn không thể nào thực hiện nổi cho dù những phương tiện và sáng kiến của nàng tiên đã bắt cóc hoàng tử khỏi tay bệ hạ có phong phú tới bao nhiêu. Bằng cách đó, chàng sẽ không dám xuất hiện nữa vì xấu hổ, buộc chàng phải tự bằng lòng quanh quẩn suốt đời với tiên nữ và thế là bệ hạ không cần phải sợ các hoạt động của chàng, và cũng chẳng ai có thể trách cứ bệ hạ phạm phải những sự việc xấu xa là làm đổ máu một đứa con trai hoặc giam giữ chàng suốt đời vào ngục tối.

Mụ phù thủy nói xong, vua hỏi các sủng thần xem ai có ý kiến gì hay hơn. Thấy mọi người cùng lặng im, vua quyết định làm theo lời khuyên của mụ phù thủy mà vua cho là đúng nhất - hơn nữa, nó còn hợp với sự mềm mỏng mà vua vẫn dùng từ trước tới nay để cai trị.

Sáng hôm sau, hoàng tử Átmét ra mắt vua, vừa lúc vua đang bàn bạc việc nước với các sủng thần, hoàng tử đến ngồi cạnh vua, sự có mặt của chàng không làm gián đoạn những chuyện chẳng quan trọng gì. Nhưng cuối cùng, vua cất lời, nói với hoàng tử Átmét:

— Con ạ, trước đây khi con về, và giải thoát cho cha đi nỗi buồn phiền sâu sắc do việc con vắng mặt lâu ngày, con đã giữ bí mật chỗ con chọn làm nơi ẩn dật. Cha hài lòng được gặp lại con và nghe con nói rằng con đã vui lòng với số phận của mình, cha không muốn đi sâu vào điều bí ẩn của con khi hiểu rằng con không thích như vậy. Cha không hiểu tại sao con xử sự cách ấy với một người cha từ dạo ấy đến giờ vẫn luôn mong muốn góp phần vào hạnh phúc của con. Cha hiểu hạnh phúc ấy là gì; cha vui mừng vì nó, và bằng lòng quyết định của con kết hôn cùng với một tiên nữ giàu sang và oai quyền mà cha được biết. Cha tuy hùng mạnh cũng không thể nào gây dựng được cho con một cuộc hôn nhân như vậy. Nay con đã lên tới một địa vị cao sang tột độ rồi, địa vị mà bất cứ ai khác, chứ không phải một người sinh ra con như cha đây đều có thể ganh tị cha mong con không những tiếp tục sống hòa thuận với cha như con vẫn sống cho đến bây giờ, mà hơn nữa còn mong con sử dụng uy tín của con đối với tiên nữ, để giúp cha những thứ mà cha có thể cần. Và, ngay bây giờ, hãy để cho cha được thử thách ngay uy tín ấy của con. Con chẳng lạ gì mỗi lần có chiến tranh, phải đem quân ra trận, các tướng lĩnh, sĩ quan của cha và cả cha, nữa thường gặp khó khăn vì những món chi tiêu quá đáng trong việc cung cấp đủ lán trại lều vải, cùng những lạc đà và súc vật khác để chuyên chở những thứ ấy. Nếu con có ý muốn làm vui lòng cha, thì cha tin chắc con chẳng khó khăn gì mà không nói với tiên nữ bằng lòng cho cha một lều vải nằm gọn trong lòng bàn tay nhưng khi mở ra thì có thể che kín cả đạo quân nhất là khi con nói cho nàng rõ cái lều vải ấy dùng để tặng cha. Khó khăn thật đấy nhưng chắc con không bị từ chối, mọi người đều rõ quyền lực của các tiên nữ có thể làm được những chuyện phi thường.

Hoàng tử Átmét không chờ đợi vua cha lại đòi hỏi mình một điều như vậy mà thoạt tiên cho là rất khó, nếu không nói rằng không thể có. Quả vậy, mặc dù không phải hoàn toàn không biết quyền lực của các thần linh và tiên nữ lớn đến thế nào chàng vẫn hoài nghi không hiểu có đến mức cung cấp được cái lều vải như vua đòi hỏi hay không. Vả chăng, từ trước tới nay, chàng chưa bao giờ hỏi xin tiên nữ Pari-Banu một vật gì đại loại như vậy, chàng chỉ bằng lòng với những biểu hiện tình cảm say đắm của nàng, và chàng cố hết sức đáp lại mối tình đó, không vì lợi ích nào khác là giữ được tình yêu bền vững. Bởi vậy, chàng rất bối rối không biết trả lời cha thế nào.

— Tâu bệ hạ - chàng nói - con giữ bí mật điều đã xảy ra cho con và quyết định của con sau khi tìm lại được mũi tên là vì con thấy nó chẳng quan trọng gì đáng để được tâu lên bệ hạ. Con không hiểu do đâu bệ hạ rõ điều bí ẩn ẩy. Tuy nhiên, con cũng không giấu rằng những điều bệ hạ được tâu là đúng sự thật. Con là chồng tiên nữ mà người ta đã nói với bệ hạ đó, con yêu nàng, và tin chắc nàng cũng yêu con như vậy; nhưng còn về uy tín của con đối với nàng; như bệ hạ nghĩ thì con không dám chắc, vì con chưa từng đưa nó ra thử thách và con cũng chưa từng nghĩ tới nó bao giờ. Con vẫn ước mong bệ hạ không bó buộc gì con để cho con sống trong niềm hạnh phúc là yêu và được yêu, yêu một cách vô tư chứ không vì lợi ích nào khác, như con hằng tự dặn. Những điều cha truyền là mệnh lệnh đối với con; mà xưa nay con bao giờ cũng coi việc vâng theo mỗi lời dậy bảo của bệ hạ là một bổn phận. Mặc dù con không muốn và rất lấy làm ngại ngùng không thể nào tả xiết; con sẽ nói với vợ con về điều mà bệ hạ đòi hỏi nhưng con không dám hứa có đạt được hay không. Nếu rồi đây con không được vinh dự về chầu và vấn an nữa, thì đấy chính là dấu hiệu nói rằng con đã không xin được, con xin bệ hạ vui lòng, tha thứ trước, và xin hiểu cho đấy là tại bệ hạ buộc con con phải đi đến chỗ cùng ấy.

Vua nước Ấn-độ đáp lời:

— Con ạ cha sẽ rất không vui lòng, nếu vì việc cha yêu cầu mà cha mất niềm vui thích được gặp lại con. Cha thấy là con chưa biết rõ quyền lực của một người chồng đối với vợ đó thôi. Vợ của con sẽ tỏ ra chẳng yêu thương gì chồng nhiều lắm nếu với quyền lực của một tiên nữ như nàng, nàng lại đi từ chối một điều không đáng kể mà cha yêu cầu con hãy vì cha là ngỏ lời xin. Con hãy bỏ tính dụt dè đi, chẳng qua là tại con cứ nghĩ con không được vì yêu thiết tha nồng nhiệt như con yêu vợ. Con hãy về, hãy ngỏ lời đi, rồi con sẽ thấy tiên nữ yêu con quá mức con nghĩ, và con hãy nhớ là “con có khóc, mẹ mới cho bú” vì không hay xin cho nên người ta mới chịu những thiệt thòi lớn. Con hãy nghĩ rằng con chẳng từ chối bất cứ một điều gì nàng đòi hỏi vì con yêu nàng, thì nàng cũng sẽ không từ chối những gì con đòi hỏi, vì nàng yêu con.

Lời lẽ của vua Ấn-độ không thuyết phục được hoàng tử Átmét; chàng muốn thà cha đòi hỏi mình một điều gì khác hơn là buộc chàng làm phật ý nàng Pari-Banu thương yêu. Buồn phiền về chuyện đó, chàng từ giã triều đình hai ngày sớm hơn thường lệ. Chàng vừa về đến nơi, tiên nữ thấy khuôn mặt chàng không rạng rỡ liên hỏi nguyên nhân của sự đổi thay đó. Chàng không trả lời thẳng mà lại cứ hỏi thăm tình hình sức khỏe của nàng. Trước thái độ, né tránh của chồng, nàng bảo:

— Em chỉ trả lời chàng chừng nào chàng đã trả lời điều em hỏi.

Hoàng tử chối quanh hồi lâu, rồi nói rằng mình chẳng làm sao cả, nhưng chàng càng chối, nàng càng thôi thúc:

— Em không thể nào nhìn thấy chàng ở trong tình trạng này. Chàng phải nói cho em rõ do đâu khiến chàng lo nghĩ, để em giúp chàng loại bỏ nó, trừ khi nó vượt quá quyền lực của em, là tin phụ vương chàng vừa qua đời, vì ngoài phần em góp sức, thời gian phải mang đến cho chàng niềm an ủi.

Không thể im lặng lâu hơn trước những lời năn nỉ khẩn thiết của tiên nữ, hoàng tử Átmét nói với nàng:

— Cầu mong thượng đế kéo dài tuổi thọ của phụ vương tôi, và ban phước cho Người đến trọn đời. Cha tôi là nguyên nhân gây nên cho tôi điều phiền muộn mà nàng nhận thấy. Tôi buồn là vì Người buộc tôi phải làm phiền đến nàng. Trước hết, nàng đã rõ; với sự đồng tình của nàng, tôi luôn luôn để ý che giấu hạnh phúc được sống cùng nàng, yêu thương nàng, cũng như nàng hết sức yêu thương tôi và đã cùng tôi nặng lời thệ hải minh sơn. Ấy thế mà không hiểu do đâu, phụ vương tôi tại rõ chuyện.

Tiên nữ Pari-Banu ngắt lời hoàng tử:

— Còn em, thì em hiểu. Chắc chàng con nhớ người đàn bà giả vờ làm cho chàng tưởng là đau ốm và đem lòng thương hại ấy, chính mụ ta đã tâu cho phụ vương chàng rõ điều chàng muốn giấu. Thực thế, sau khi sai hai người hầu mang lại cho mụ uống một liều thuốc thần có thể chữa lui mọi cơn sốt, mà thật ra mụ không cần, mụ giả vờ như thang thuốc ấy chữa khỏi bệnh rồi đòi cáo biệt em để được mau chóng về trình kết quả chuyến đi của mụ. Mụ vội vã tới mức có thể ra đi không cần xem cung điện của em, không bảo hai người hầu nói với mụ là nó đáng được xem lắm. Nhưng xin chàng hãy nói tiếp xem phụ vương chàng buộc chàng làm phiền em những gì. Chẳng bao giờ em phiền lòng đâu, xin chàng tin.

— Nàng ơi, - hoàng tử nói tiếp - nàng có thể nhận thấy cho đến bây giờ, tôi hài lòng vì được nàng yêu tôi không bao giờ xin nàng một ân huệ gì khác. Khi đã có được một người vợ đáng yêu dường này thì tôi còn mong muốn gì hơn nữa? Không phải tôi không biết rõ quyền lực của nàng, nhưng tôi tự thấy mình không nên đưa nó ra thử thách. Bởi vậy tôi van nàng, hãy hiểu cho rằng, không phải tôi mà chính là phụ vương tôi đã ngỏ ý xin nàng, thật là chẳng phải tí nào, một lều vải có thể che mưa nắng cho Người và cả triều đình cũng như quần đội của Người, mà có thể nằm gọn trong lòng bàn tay. Một làn nữa, không phải tôi, mà chính phụ vương tôi xin nàng ân huệ ấy.

— Thưa hoàng tử - Tiên nữ Pari-Banu nói - em thật không hài lòng, sao việc nhỏ nhặt như vậy lại khiến cho chàng có vẻ bối rối và lo âu như em nhìn thấy kia. Ở đây có hai nguyên nhân cùng gây nên: một là, chàng đã tự đặt ra luật lệ chỉ có yêu em và được em yêu mà không bao giờ ngỏ lời yêu cầu nào khiến cho quyền lực của em phải đưa ra thử thách; hai là dù chàng nói thế nào cũng mặc, em vẫn tin chắc là chàng nghĩ rằng đòi hỏi của phụ vương khiến chàng buộc em phải làm quá quyền lực của mình. Về điều thứ nhất, xin ngợi ca chàng, và em càng yêu chàng nhiều hơn nữa nếu có thể làm được như vậy. Con về điều thứ hai, em chẳng khó khăn gì mà không làm cho chàng thấy vật nhà vua đòi hỏi em cho chẳng qua là một chuyện vặt vãnh - khi cần thiết; em có thể làm chuyện khó khăn hơn - Vậy thì xin chàng hãy thư tâm; xin hãy tin rằng, chàng không chút làm phiền em, mà em bao giờ cũng cảm thấy vui thích được nhận tất cả những gì chàng muốn em vì chàng mà làm.

Nói xong, tiên nữ gọi người giữ kho báu của mình tới.

— Nuacghihan, - Nàng nói - (Nuacghihan là tên người giữ kho), cô hãy lấy ra đây cái lều vải lớn nhất trong kho báu của ta.

Lát sau Nuacghihan trở lại mang theo cái lều vải, không những nàng cầm gọn trong tay mà nếu nắm bàn tay lại thì còn có thể giấu kín, nàng đưa cho chủ nhân mình. Tiên nữ cầm lấy đặt vào tay hoàng tử Átmét. Khi hoàng tử nhìn thấy cái mà tiên nữ Pari-Banu gọi là lều vải lớn nhất trong kho tàng như lời nàng nói - chàng tưởng nàng muốn trêu mình nên vẻ ngạc nhiên lộ cả trên mặt lẫn trong thái độ, tiên nữ trông thấy phá ra cười ha hả và thốt lời:

— Sao! hoàng tử, chàng tưởng em muốn trêu chàng ư? Chàng thấy ngay em không phải là một người thích bông đùa. Nuacghihan, - nàng lấy lại cái lều từ tay hoàng tử và đưa cho người coi kho và bảo: - Cô hãy dựng cái lều này lên, để hoàng tử xét xem phụ vương chàng cho là nó quá bé so với cái người đòi hỏi hay không?

Nuacghihan ra khỏi cung điện và đi khá xa để dựng lều. Lều dựng xong, hoàng tử thấy nó không bé mà lớn tới mức hai đạo quân của vua nước Ấn-độ có thể trú lọt thỏm trong đó. Chàng liền nói với tiên nữ:

— Bà hoàng của tôi ơi! Xin nàng bỏ quá cho tôi cái tội hay hoài nghi. Sau những điều thấy kia, tôi tin rằng không có việc gì nàng muốn mà nàng không làm được tới nơi tới chốn.

— Chàng thấy đấy, - tiên nữ nói - cái lều quá lớn so với mức cần thiết, nhưng nên chú ý một điều là nó có thể dãn ra hay co lại theo phạm vi vật cần che, mà người ta khỏi phải dúng tay vào.

Cô coi kho hạ lều, làm cho nó trở lại kích thước cũ rồi mang vào đặt trong tay hoàng tử. Hoàng tử cầm lấy, không nấn ná lâu hơn. Qua ngay sáng hôm sau chàng lên ngựa, cùng đoàn tùy tùng thường lệ mang về dâng lên phụ vương.

Vẫn cho rằng một cái lều như mình đòi hỏi không thể nào có được, nhà vua cực kỳ ngạc nhiên trước sự nhanh lẹ của con trai. Vua nhận lấy, và tỏ lời thán phục về kích thước nhỏ bé của nó. Vua ngạc nhiên hơn về kích thước to lớn của nó khi cho đưa nó ra dựng ở cánh đồng mà chúng ta đã biết, hai đạo quân, đạo nào cùng lớn như đạo quân của vua trú vào vẫn rộng rãi. Sợ vua có thể cho rằng như vậy e có những bất tiện trong khi sử dụng, chăng, hoàng tử không quên nói trước rằng kích thước của lều bao giờ cũng tương ứng với quy mô quân đội.

Bề ngoài, vua nước Ấn-độ tỏ lời cảm ơn hoàng tử đã tặng mình một món quà tuyệt diệu, và nhờ chàng thay mặt mình cảm tạ tiên nữ Pari-Banu. Để cho chàng thấy rõ hơn lòng kính nể tiên nữ, vua truyền lệnh cất giữ cẩn thận lều vải vào kho báu của mình. Nhưng, trong thâm tâm, vua cảm thấy một sự ganh tị sâu cay hơn cả những gì bọn nịnh thần và mụ phù thủy khêu gợi khi nghĩ rằng, nhờ có nàng tiên, con trai vua có thể làm được những việc vô cùng cao hơn khả năng của chính mình, cho dù vua đã rất hùng mạnh và giầu có. Vì vậy, vua càng nóng lòng hơn trước tìm mọi cách làm cho chàng lâm nguy. Vua lại hỏi ý kiến mụ phù thủy. Mụ này khuyên vua nên đòi hỏi hoàng tử mang đến cho bình nước lấy từ Giếng sư tử.

Buổi chiều, trong khi nhà vua thiết triều như thường lệ. Nhân có mặt hoàng tử Átmét ở đấy. Vua nói với chàng:

— Con ạ cha đã nói rõ với con, cha biết ơn con nhiều về tặng vật mà con đã tìm được cho cha, cha coi đó là vật quý giá nhất trong kho báu của cha; bây giờ, vì cha, con hãy làm một việc nữa nó cũng sẽ làm cho cha vui thích không kém. Cha được biết tiên nữ vợ con vẫn dùng một loại nước lấy từ Giếng Sư tử, có thể chữa lành mọi cơn sốt hiểm nghèo nhất; và vì cha tin rằng sức khỏe của cha là điều rất quý báu đối với con, cho nên cha chẳng nghi ngờ gì; con sẽ xin một lọ và mang về đây cho cha, coi như một thần dược mà cha có thể cần tới bất cứ lúc nào. Con hãy làm giúp cha công việc hệ trọng ấy, cha hết sức tin tưởng ở tình thương yêu của một đứa con thảo đối với một bậc cha hiền.

Hoàng tử Átmét cho rằng vua cha hẳn bằng lòng về cái lều kỳ lạ và lợi ích của nó. Ngài sẽ không buộc chàng phải làm một việc gì khác khiến chàng phải khó xử với tiên nữ Pari-Banu cho nên vừa nghe tới đòi hỏi mới, chàng đã sững sờ, mặc dù tiên nữ đã quả quyết lã sẽ làm cho chàng tất cả những gì thuộc phạm vi quyền lực của nàng. Sau một hồi im lặng, chàng nói:

— Tâu bệ hạ, xin bệ hạ tin chắc rằng con sẵn sàng làm tất cả mọi việc khả dĩ góp phần kéo dài tuổi thọ của bệ hạ, nhưng con ước mong được làm như vậy mà không có sự giúp đỡ của vợ con, chính vì vậy mà con chưa dám hứa với bệ hạ sẽ mang được thứ nước thần ấy về. Tất cả những gì con có thể làm là con sẽ ngỏ lời xin, nhưng với tất cả sự ngại ngần như con đã làm về chuyện cái lều vây.

Ngày hôm sau, hoàng tử Átmét trở về cạnh tiên nữ Pari-Banu. Chàng kể cho nàng nghe một cách chân thành và trung thực tất cả những việc mình đã làm và những gì đã xảy ra tại triều đình phụ vương khi chàng dâng cái lều, mà vua đã nhận với lòng cảm tạ sâu xa nàng. Chàng cũng không quên nói đến đòi hỏi mới mà nhà vua sai chàng đặt ra với vợ; rồi nói thêm:

— Bà hoàng của tôi ơi, tôi nêu ra như vậy chỉ là để thuật lại cho nàng nghe những gì đã xảy ra giữa cha tôi và tôi. Ngoài ra nàng có toàn quyền trong việc cho hay bác bỏ điều Người xin, tôi chẳng quan tâm gì về việc đó, tôi chỉ muốn điều gì nàng muốn mà thôi.

— Không, không, - tiên nữ Pari-Banu đáp - em rất vui lòng thấy được vua nước Ấn-độ biết rằng em không hờ hững với chàng. Em muốn làm vừa lòng Người và cho dù mụ phù thủy có đưa ra với Người lời khuyên gì chăng nữa (em biết vua đang nghe lời của mụ) chàng và em, chúng ta cũng không thế nào không thực hiện. Điều Người đòi hỏi khá độc ác đấy, hãy nghe đây rồi chàng khắc hiểu. Giếng Sư Tử nằm chính giữa sân một tòa lâu đài lớn, cổng ra vào được bốn con sư tử hùng mạnh nhất canh giữ, cứ hai con ngủ thì hai con thức. Nhưng xin chàng chớ kinh hãi, em sẽ bày cho chàng cách đi qua giữa chúng mà chẳng gặp chút hiểm nguy nào.

Lúc ấy tiên nữ Pari-Banu đang khâu, nhân tiện bên cạnh có nhiều cuốn chỉ, nàng lấy một cuốn đưa cho hoàng tử và nói:

— Trước hết, chàng hãy giữ lấy cuốn chỉ này, lát nữa em sẽ nói với chàng cách dùng. Thứ hai, hãy cho thắng sẵn hai con ngựa, một con chàng sẽ cưỡi, còn con kia dắt theo, chở một con cừu được sả làm bốn mảnh, mà ta phải cho mổ ngay bây giờ. Thứ ba, chàng phải mang theo một cái vò để múc nước, từ giờ đến sáng mai em sẽ sai đưa vò cho chàng. Sáng mai, chàng sẽ lên đường thật sớm, tay dắt theo con ngựa kia. Ra ngoài cổng rồi, chàng sẽ tung cuốn chỉ về phía trước nó sẽ lăn và tiếp tục lăn mãi, cho tới tận cổng lâu đài. Chàng hãy đi theo, bao giờ cuốn chỉ dừng lại, chàng sẽ trông thấy bốn con sư tử, vì cổng lâu đài để ngỏ, các con sư tử còn thức sẽ gầm lên và đánh thức nốt mấy con kia dậy. Xin chàng đừng sợ hãi, mà hãy ngồi yên trên mình ngựa, quăng cho mỗi con một phần tư con cừu. Xong chớ để mất thời giờ, chàng hãy nhẹ nhàng thúc ngựa tiến vào giếng nước; cũng đừng đặt chân xuống đất mà vục cho đầy vò rất nhẹ nhàng trở lại ngay: các con sư tử mải ăn sẽ để chàng ra cổng tự do.

Sáng hôm sau hoàng tử Átmét lên đường đúng vào giờ tiên nữ Pari-Banu đã định, và thực hiện đúng, từng điểm một những việc nàng dặn dò. Đến cổng lâu đài, chàng chia cho bốn con sư tử bốn mảnh thịt, rồi sau khi dũng cảm đi qua giữa chúng, chàng vào tận giếng nước. Múc nước đầy vò, chàng trở lại, ra khỏi lâu đài bình yên vô sự giống như khi vào. Đi được một quãng khá xa, chàng quay đầu nhìn lại và thấy hai con sư tử đang chạy tới phía mình. Không sợ hãi, chàng rút kiếm ra, chuẩn bị tự vệ. Chàng nhận thấy đi theo được một quãng; một con sư tử tránh sang một bên rồi vẫy đầu vẫy đuôi tỏ vẻ nó không phải đến để chực làm hại chàng, còn con kia vẫn đi theo nó; thế là chàng tra gươm vào vỏ, và cứ vậy tiếp tục cuộc hành trình cho tới kinh thành nước Ấn-độ, hai con sư tử vẫn đi theo mãi cho tới khi chàng tới trước cửa hoàng cung. Đợi chàng vào xong, chúng mới quay trở lại con đường cũ, không khỏi gây nên kinh hoàng cho dân chúng, người thì chạy trốn về phía này, kẻ thì ẩn nấp ở phía kia mặc dù hai con vẫn chỉ bước đều và không tỏ ra vẻ gì hung dữ.

Nhiều võ quan đến giúp hoàng tử xuống ngựa. đưa chàng đến tận nơi vua ở, tại đây vua đang bàn bạc với các sủng thần. Chàng liền đến gần, đặt cái vò dưới chân ngai, cúi hôn tấm thảm trải trên bậc, rồi đứng lên nói:

— Tâu hệ hạ, đó là loại nước thần mà bệ hạ muốn xếp bên cạnh những vật quý báu và hiếm hoi nhất kho báu của bệ hạ. Con xin chúc bệ hạ luôn luôn mạnh khỏe không bao giờ phải dùng đến thuốc này.

Hoàng tử chúc tụng xong, vua cho ngồi bên cạnh mình rồi nói:

— Con ạ, ta cảm tạ món quà của con, nó cũng to lớn như nỗi hiểm nghèo mà con đã vì ta dấn thân vào (vua đã được mụ phù thủy cho hay trước về cái Giếng Sư Tử và nỗi nguy hiểm cho những ai muốn đến lấy nước giếng đó). Xin vui lòng cho ta biết con đã khéo léo thế nào hoặc dũng mãnh ra sao mà kết quả như vậy.

— Tâu bệ hạ, - hoàng tử Átmét đáp - con chẳng có gì đáng để bệ hạ khen ngợi, tất cả đều nhờ tiên nữ vợ con, con chẳng tự thấy mình có vinh quang nào khác hơn là nghe theo những lời khuyên nhủ của nàng.

Thế rồi chàng thuật lại tất cả những lời khuyên bảo của tiên nữ cũng như cách xử sự của mình. Nhà vua nghe, tuy bề ngoài tỏ vẻ rất mừng vui, nhưng bên trong rất ganh tỵ - sự ganh tỵ này chỉ có tăng lên chứ không giảm bớt, - sau khi chàng nói xong, vua liền đứng dậy và cáo lui vào nhà trong. Ở đây, đã có mặt mụ phù thủy mà vua vừa cho đi tìm.

Mụ phù thủy không phiền nhà vua thuật cho nghe về hoàng tử Átmét và chuyến đi thành công của chàng. Mụ đã hay tin qua lời đồn đại, nên đã chuẩn bị một mưu đồ không thể nào sai, theo như mụ nghĩ. Mụ báo cáo tất cho vua biết sự tình. Và sáng hôm sau, giữa đông đủ triều đình, vua nói với hoàng tử Átmét:

— Con ạ, cha chỉ còn yêu cầu con mỗi một việc nữa mà thôi, sau đó cha chẳng đòi hỏi con hoặc tiên nữ vợ con phải vâng lời ta một điều gì khác. Con hãy đưa đến cho ta một người đàn ông thân không. cao hơn bộ rưỡi, mà râu thì dài tới ba mươi bộ, người ấy vác trên vai một thanh sắt nặng năm trăm cân, mà ông ta dùng làm một cái gậy có hai đầu, và biết nói nữa.

Hoàng tử Átmét không tin là trên đời này có một người nào diện mạo như vua vừa đòi hỏi, muốn từ tạ, nhưng nhà vua cứ nài ép, cho rằng tiên nữ có tài làm những điều còn khó tin hơn nhiều.

Ngày hôm sau, hoàng tử trở về vương quốc dưới đất của tiên nữ Pari-Banu, kể cho nàng nghe đòi hỏi mới của phụ vương, mà chàng càng không thể nào tin có được như hai đòi hỏi trước. Chàng nói thêm:

— Đối với tôi, không thể tưởng tượng được trong vũ trụ ở đâu có một loại người như thế. Chắc cha tôi muốn thử tôi có chịu đi tìm được con người đó hay không, hoặc nếu có người như thế thì mưu đồ của cha tôi là muốn hãm hại tôi. Quả vậy làm sao Người lại muốn tôi kiếm được một con người nhỏ bé đến thế, lại cầm được thanh sắt nặng như thế. Tôi phải dùng cách gì để thu phục được người đó? Nếu quả là có thực, xin nàng gợi chỉ dẫn tôi lối thoát ra khỏi việc này trong danh dự.

— Thưa hoàng tử - tiên nữ Pari-Banu tiếp lời - xin chớ hoảng hồn. Đi lấy nước thần từ Giếng Sư tử về cho phụ vương chàng thì có trải qua nguy nan đấy; chứ tìm ra một con người như vua đòi hỏi thì không khó đâu. Con người ấy chính là anh trai Saiba của em. Mặc dù là con cùng cha, anh không giống em chút nào. Bản tính anh rất hung bạo; không có gì ngăn được anh đổ máu, nếu có điều gì xúc phạm đến anh hoặc là cho anh bực mình. Ngoài ra, anh lại là con người tốt nhất thế giới, sẵn sàng làm giúp những gì người khác muốn. Diện mạo anh ta đúng như phụ vương chàng mô tả, anh chẳng có thứ khí giới nào ngoài thanh sắt nặng năm trăm cân, thiếu nó thì anh chẳng đi đến đâu, nó khiến cho ai ai cũng vì nể anh. Em sẽ mời anh đến, chàng sẽ xem em có nói đúng sự thật hay không; nhưng trước hết hơn chàng hãy chuẩn bị tinh thần, chớ khiếp đảm khi trông thấy hiện lên bộ mặt kỳ dị của anh.

— Bà hoàng của tôi ơi, - hoàng tử Átmét đáp - nàng nói Saiba là anh ruột của nàng ư? Cho dù anh ta xấu xa và dị dạng tới đâu chăng nữa, không những tôi sẽ không khiếp sợ khi nhìn thấy anh, mà riêng điều đó thôi cũng đủ làm cho tôi yêu mến, kính trọng và coi anh như người thân gần gũi nhất của mình.

Tiên nữ sai mang ra hành lang của cung điện một cái lò nhỏ bằng vàng đựng đầy lửa và một cái hộp cũng bằng vàng. Nàng lấy từ cái hộp ra một thứ hương liệu chứa trong đó; nàng vừa ném vào lửa, một ngọn khói dầy đã bốc lên.

Một lát sau, tiên nữ nói với hoàng tử Átmét:

— Thưa hoàng tử! ông anh trai em đến kìa, chàng có thấy không?

Hoàng tử nhìn, và nhận ra Saiba; người không cao hơn một bộ rưỡi, đang trịnh trọng bước tới, trên vai là chiếc côn sắt nặng năm trăm cân, râu cằm rất rậm, dài tới ba mươi bộ vểnh ra phía trước, râu mép cũng rậm rịt như vậy, xắn lên tận tai, và che gần kín mặt, hai mắt như mắt lợn sâu hoắm thụt vào trong đầu, đầu thì to tướng, đội một chiếc mũ nhọn; thêm vào đó, đã u trước ngực lại gù sau lưng.

Giá hoàng tử không được báo trước Saiba là anh của Pari-Banu, thì trông thấy con người ấy, chàng đã khủng khiếp, nhưng tình họ hàng làm cho chàng yên tâm, vững dạ cùng tiên nữ chờ đợi, và đàng hoàng đón tiếp anh vợ không lộ vẻ gì sợ hãi.

Saiba vừa bước tới vừa nhìn hoàng tử Átmét với đôi mắt có thể làm chàng sợ sởn tóc gáy, rồi hỏi Pari-Banu: người này là ai. Nàng đáp:

— Thưa anh, đó là chồng em, tên chàng là Átmét chàng là con trai vua nước Ấn-độ. Sở dĩ em không mời anh đến dự lễ cưới của chúng em, là vì em không muốn anh bỏ dở chuyến đi của anh, và em cũng vừa được biết anh trở về thắng lợi; chính vì vậy mà em dám tự tiện mời anh đến hôm nay.

Nghe nói vây, Saiba nhìn hoàng tử bằng con mắt dịu dàng tuy nó cũng chẳng làm giảm được chút nào vẻ kiêu hùng và dữ tợn. Anh hỏi:

— Em gái à, ta có thể giúp chú ấy được việc gì? Em cứ việc nói. Chỉ cần chú ấy là chồng của em thì bất kỳ chú ấy mong muốn gì, anh cũng làm chú hài lòng.

— Phụ vương của chàng nảy ra sự hiếu kỳ muốn được nhìn thấy anh, - Pari-Banu đáp - em xin anh hãy cho chàng được làm người dẫn đường cho anh.

— Chú ấy cứ việc đi trước, ta sẵn sàng đi theo.

— Thưa anh - Pari-Banu nói - bây giờ quá muộn để làm chuyến đi ấy; xin anh vui lòng cho để tới sáng mai. Tuy nhiên, anh cần hiểu rõ việc gì đã xẩy ra giữa vua nước Ấn-độ và hoàng tử Átmét kể từ khi chúng em thành hôn, em sẽ nói để anh nghe ngay tối nay.

Sáng hôm sau, Saiba đã biết trước những gì cần phải biết, lên đường rất sớm, có hoàng tử Átmét đi theo, chàng sẽ giới thiệu anh với nhà vua. Họ đến kinh thành. Saiba vừa xuất hiện ở cổng thành, tất cả những người trông thấy đều hoảng kinh trước một vật xấu xí như vậy liền bỏ trốn; người này thì chui vào các cửa hiệu hoặc nhà ở rồi đóng chặt cửa lại người khác thì tháo chạy, gặp ai họ cũng truyền nỗi khủng khiếp của mình, khiến những người này cũng bỏ chạy nốt mà chẳng ngoái cổ nhìn lại đằng sau. Do đó Saiba và hoàng tử Átmét đến đâu cũng thấy phố phường vắng teo, ngay các quảng trường công cộng và cả hoàng cung cũng thế. Lính canh cổng, đáng lẽ phải rán sức ngăn chặn Saiba, đều bỏ ngỏ cổng hoàng thành, và mỗi tên chuồn một ngả. Hoàng tử và Saiba tiến vào tận triều đường mà không gặp ai ngoài nhà vua đang ngồi trên ngai, vì quân cấm vệ đã bỏ chạy ngay khi trông thấy Saiba.

Saiba ngẩng cao đầu kiêu hãnh tiến tới sát ngai vàng; và không đợi hoàng tử Átmét giới thiệu, lên tiếng quát hỏi vua nước Ấn-độ như sau:

— Ngươi gọi ta. Ta đến đây. Ngươi muốn gì nào?

Nhà vua không đáp lời, lại đưa tay che mắt và quay đầu đi, để khỏi nhìn thấy một vật gớm ghiếc đến thế. Bất bình vì sự đón tiếp bất lịch sự và đầy xúc phạm, mặc dù mình đã theo lời mời mà chịu cất công đến đây.

Saiba giơ cao chiếc gậy sắt lên thét: “Nói đi nào” rồi giáng xuống đầu nhà vua, đập chết ngay nhà vua, trước khi hoàng tử Átmét kịp nghĩ tới chuyện xin tha tội cho cha mình. Chàng ngăn anh vợ đừng đập chết viên tể tướng, đang đứng không xa nhà vua về bên phải, bằng cách nói rằng ông này chỉ đáng khen ngợi về những lời khuyên tốt đối với vua cha mình.

— Còn bọn kia là những tên dèm pha xúc xiểm, có phải không?

Saiba vừa thét vừa đập chết các đại thần khác đứng hai bên tả hữu tất cả đều là nịnh thần của nhà vua và kẻ thù của hoàng tử Átmét cứ một gậy vung lên là một tên bỏ mạng, trừ những người, nhờ không quá khiếp đảm đến nỗi cứng chân, kịp chạy tháo thân.

Cuộc hành hình ghê gớm kết thúc, Saiba ra khỏi phòng thiết triều. Đến giữa sân, chiếc gậy sắt vẫn vác trên vai mắt nhìn theo viên tể tướng đang đi theo hoàng tử Átmét, người vừa cứu ông thoát chết. Saiba hỏi:

— Ta biết ở đây còn có một mụ phù thủy nào đó, còn thù ghét hoàng tử em rể ta hơn cả bọn sủng thần xấu xa mà ta vừa trị tội kia, hãy mang mụ ấy đến đây cho ta.

Tể tướng cho người đi tìm mụ và dẫn mụ đến. Saiba liền giơ gậy sắt đập chết mụ phù thủy và bảo:

— Mày hãy đi mà học cách đưa ra những lời khuyên răn độc địa và giả vờ làm người ốm.

Saiba nói tiếp:

— Như vậy cũng chưa phải hết đâu, ta sẽ đập chết như thế này cả thành phố, nếu mọi người không thừa nhận ngay tức khắc hoàng tử Átmét em rể của ta là vua của họ và là vua toàn nước Ấn-độ.

Lập tức, tất cả những người có mặt liền đồng thanh hô to: “Hoàng đế Átmét vạn tuế!”

Chẳng mấy chốc, cả kinh thành vang dậy tiếng hoan hô và cũng là tiếng phong vương. Saiba sai mặc hoàng bào cho hoàng tử dắt chàng ngồi lên ngôi báu, và sau khi buộc mọi người làm lễ chúc tụng và thề trung thành với vua mới. Saiba đi đón tiên nữ Pari-Banu, em gái của mình rước vào triều một cách cực kỳ trọng thể, phong làm hoàng hậu nước Ấn-độ.

Còn về hoàng tử Ali và công chúa Nurinniha; vì họ chẳng hề dính dáng gì đến âm mưu chống hoàng tử Átmét, hơn nữa họ cũng không hề hay biết chuyện ấy, hoàng tử Átmét phong cho họ một tỉnh rất quan trọng kể cả thủ phủ của nó nữa làm thái ấp. Họ đến sống ở đấy đến trọn đời. Hoàng tử cũng phái một viên quan đến gặp hoàng tử Hútxanh ông anh cả, báo cho biết sự thay đổi trong triều và yêu cầu chàng hãy tự chọn lấy trong nước một tỉnh nào mình thích, để làm nơi sở hữu riêng. Nhưng hoàng tử Hútxanh lại cảm thấy hạnh phúc trong cảnh cô đơn, chàng nhờ viên quan thay lời cảm tạ nhà vua em trai của mình về nhã ý ấy; sẵn lòng thần phục và nhờ tâu rằng ân huệ duy nhất mà chàng cầu xin là được tiếp tục sống trong cảnh ẩn dật tự mình đã lựa chọn.

CHUYỆN HAI NGƯỜI CHỊ GANH TỊ VỚI CÔ EM ÚT

Tâu bệ hạ:[84]

Ngày xưa có một hoàng tử nước Ba-tư tên là Khôrusát, chàng vừa đến tuổi trưởng thành đã thích những chuyến đi chơi la cà ban đêm. Chàng thường cùng mấy võ quan tâm phúc cũng cải trang đi sâu vào các khu dân cư trong thành phố. Chàng từng gặp lắm chuyện đến là kỳ cục, mà hôm nay tôi chưa kể hầu bệ hạ được, tôi chỉ thuật lại chuyện đã xảy ra cho chàng ngay chuyến xuất hành đầu tiên, từ ngày chàng lên ngôi báu thay cha trị vì đất nước. Phụ vương chàng qua đời vì tuổi tác quá cao, để lại cả vương quốc Ba-tư cho chàng thừa kế.

Sau những lễ nghi thường lệ nhân dịp đăng quang và sau khi lễ tang của phụ vương chàng kết thúc, tân vương Khôrusát, vừa vì sở thích vừa vì nghĩa vụ, muốn tự mình biết những gì xảy ra trong kinh thành, liền cùng tể tướng, ông này cũng cải trang, rời hoàng cung một đêm vào khoảng hai giờ sáng. Đi qua một khu phố của những người dân thường, đến con đường nọ, vua nghe có tiếng nói khá to. Vua tiến đến gần ngôi nhà có tiếng ồn, nhìn qua khe cửa, trông thấy ánh đèn và ba chị em gái ngồi chung trên một trường kỷ, đang trò chuyện sau bữa cơm tối. Qua lời của cô gái lớn tuổi nhất, vua biết ngay họ đang nói chuyện gì.

— Bởi vì chúng ta đang nói chuyện ước mơ - cô này nói - vậy thì ước mơ của tôi là được lấy người thợ làm bánh mì cho nhà vua làm chồng. Rồi tôi sẽ tha hồ ăn đến thỏa thích các loại bánh cực ngon mà người ta gọi rất đúng là bánh mì của ngài ngự.

— Còn em ấy à - người chị hai nói - ước mơ của em là lấy được người đầu bếp của nhà vua. Em sẽ được ăn những món nấu tuyệt diệu, bởi vì trong hoàng cung bánh mì chẳng thiếu giống, em chẳng lo không có bánh mì ăn. Thế là, chị thấy không - cô quay sang nói thêm với người chị cả - em sành hơn chị.

Cô gái út, một người có nhan sắc rất đẹp, dáng điệu dễ thương và thông minh hơn nhiều so với hai cô chị, đến lượt mình ước:

— Về phần em, các chị ơi, ước mơ của em chẳng phải ít ỏi thế đâu em còn muốn bay cao hơn nữa. Vì đây chỉ là chuyện ước mơ, vậy thì em ước được làm bà hoàng hậu; em sẽ sinh cho nhà vua một hoàng tử có mái tóc một bên là vàng một bên là bạc, khi nào nó khóc thì những giọt nước mắt đều biến thành ngọc trai và mỗi lần nó cười thì đôi môi đỏ như son của nó hiện lên một đóa hồng vừa mới nở.

Vua Khôrusát thấy lời ước của ba cô gái, đặc biệt của cô em út độc đáo tới mức vua muốn làm cho nó biến thành sự thật. Không nói rõ suy nghĩ ấy với tể tướng, vua dặn ông hãy chú ý kĩ ngôi nhà, để sáng hôm sau, tới mời tất cả ba cô đến gặp vua.

Thi hành lệnh của nhà vua, ngày hôm sau tể tướng đến bảo ba cô là nhà vua muốn gặp. Chỉ để cho các cô vừa đủ thời gian để mặc áo, ông dẫn họ đến hoàng cung, đưa vào ra mắt vua. Vua hỏi:

— Hãy nói ta nghe, các cô còn nhớ những lời ước tối hôm qua, khi còn chuyện trò vui vẻ không? Chớ giấu giếm nữa, ta muốn biết rõ là các cô đã nói những gì.

Lời nhà vua làm cả bà chị em hết sức bối rối, vì họ không chút chờ đợi. Họ nhìn xuống, mặt đỏ bừng, cô em út càng đỏ mặt trông càng xinh, khiến nhà vua đem lòng yêu thật sự. Vì xấu hổ, và sợ câu chuyện của mình xúc phạm tới nhà vua, ba chị em đều im lặng. Thấy vậy, vua nói cho họ yên tâm:

— Chớ có sợ, ta không cho đòi các cô tới đây để bắt tội các cô. Ta thấy câu hỏi vừa rồi của ta làm cho các cô lo âu, như vậy là ngược với ý ta; hơn nữa ta cũng đã biết người nào ước điều gì. Cô này, - vua nói tiếp - cô muốn được lấy ta làm chồng, lời ước của cô sẽ được thực hiện ngay hôm nay, còn hai cô này, - vua nói với người chị cả và người chị hai - ta cũng cho các cô kết hôn với người thợ làm bánh cho ta và với người đầu bếp của ta.

Nhà vua vừa dứt lời, cô gái út, vội phủ phục dưới chân vua để cảm tạ. Nàng nói:

— Tâu bệ hạ, lời ước của em, mà bệ hạ đã rõ, chẳng qua là điều nói vui trong lúc chuyện trò; em không xứng đáng với vinh dự đó, xin bệ hạ hãy tha cho em tội quá bạo gan.

Hai người chị cũng muốn bắt chước em từ tạ, nhưng nhà vua đã ngắt lời:

— Không không, không thể nào khác. Lời ước của mỗi người phải được thực hiện.

Các lễ cưới được tổ chức ngay ngày hôm đó, đúng như lời truyền của nhà vua, song có sự khác biệt lớn.

Đám cưới của cô út được tổ chức thật huy hoàng, kèm theo hội hè hợp với nghi tiết hôn lễ của một quốc vương Ba-tư lấy hoàng hậu nước Ba-tư, trong khi đám cưới của hai người chị chỉ được cử hành theo nghi thức hợp với địa vị của chồng họ, tức là thợ cả làm bánh mì và đầu bếp của nhà vua.

Hai người chị nhận thấy sâu sắc sự cách biệt vô biên giữa đám cưới của họ và đám cưới cô em út. Nhận xét đó làm cho họ không những không bằng lòng vì hạnh phúc ước gì được nấy của mỗi người cũng đã cao xa nhiều lắm so với hy vọng của họ, lại còn sinh lòng ganh tị sâu cay, không những làm vẩn đục niềm vui của họ mà còn gây nên cho cô em út những điều bất hạnh lớn, nhục mạ và đau khổ không thể nào tả xiết. Lúc đầu, họ cũng chưa có thời giờ trao đổi với nhau suy nghĩ về sự lựa chọn của nhà vua mà họ cho là thiệt hại cho mình, vì họ lo sửa soạn lễ cưới. Nhưng, có dịp gặp lại nhau mấy ngày sau đó, trong một nhà tắm công cộng mà họ đã hẹn trước, người chị cả bảo cô kia:

— Này em! Em nghĩ thế nào về con út của chúng ta? Bộ nó có đáng được làm hoàng hậu không?

— Thú thật em chả hiểu ra sao cả - cô em đáp - em không hiểu nhà vua mê nó về nỗi gì, để đến nỗi mù quáng như vậy. Nó chỉ là một con bú dù, chị em ta đã nhìn nó chán mất rồi. Nó chỉ có trẻ hơn hai chị em ta chút đỉnh thôi, chẳng nhẽ vì lý do đó mà nhà vua lại không chọn chị? Chị xứng đáng làm hoàng hậu, công bằng ra thì vua phải chọn chị mới phải.

— Em ạ - người chị cả nói - đừng nói về chị. Chị chẳng có ý kiến gì nếu nhà vua chọn em, đằng này lại đi chọn một con bẩn như cú, do đó chị buồn phiền. Việc này em cũng như chị, chúng ta phải trả thù. Chính vì vậy mà chị cần em hợp sức với chị, việc là việc chung của cả hai chị em mà. Em có nghĩ ra cách gì làm nhục nó thì tin cho chị biết, chị hứa là về phần mình, nếu tìm ra được cách gì làm cho nó đau đớn ê chề là chị bảo em biết ngay.

Từ ngày ấy, hai chị em gặp nhau luôn, và mỗi lần gặp nhau đều bàn bạc đường đi nước bước để phá hoại hạnh phúc của hoàng hậu em gái út của mình. Họ mưu toan nhiều cách, nhưng khi tính tới chuyện bắt tay vào làm việc thì cách nào cũng gặp những khó khăn quá lớn, không ai có gan làm. Tuy vậy, thỉnh thoảng họ lại cùng nhau đến thăm em út, lần nào cũng giả vờ thật khéo léo để tỏ tình thân yêu, và làm cho cô em tưởng họ vô cùng hoan hỉ được có một người em làm mẫu nghi thiên hạ như thế này. Về phần mình, bao giờ hoàng hậu cũng tiếp họ chân tình và kính trọng đúng như một đứa em hiền không vì địa vị cao sang làm cho hư hỏng, mà vẫn thật lòng thương yêu nhau như thuở còn hàn vi.

Mấy tháng sau ngày cưới, hoàng hậu thụ thai, nhà vua rất đỗi vui mừng. Niềm vui ấy không những chỉ có trong hoàng cung mà còn lan rộng khắp phố phường của kinh thành nước Ba-tư. Hai người chị đến chúc mừng em; và từ hôm ấy nghĩ tới chuyện cần có bà đỡ sẽ giúp nàng lúc cái thai trọn ngày mãn tháng, họ xin nàng hãy chọn họ chứ đừng chọn người nào khác.

Hoàng hậu đáp rất nhã nhặn:

— Các chị ơi, em không mong gì hơn được như thế, nếu tự em có quyền lựa chọn, xin hai chị tin cho lòng em như vậy. Em vô cùng biết ơn tấm lòng tốt của hai chị; nhưng nhà vua truyền thế nào em phải vâng theo thế ấy. Xin các chị hãy nói với các anh ở nhà, cậy bạn bè quen biết cùng tâu, xin nhà vua ban cho ân huệ ấy. Nếu nhà vua nói chuyện đó với em, thì xin các chị tin rằng không những em tỏ ý vui mừng, mà còn cảm tạ Người đã chọn hai chị giúp làm bà đỡ cho em.

Hai người chồng, mỗi người đều đi tìm riêng các vị quan vẫn che chở mình, dùng ảnh hưởng của họ để xin cho hai người chị gái được vinh dự làm bà đỡ cho hoàng hậu, việc làm của họ có hiệu quả. Nhà vua hứa là sẽ lưu tâm tới chuyện đó.

Nhà vua giữ lời hứa. Trong một buổi nói chuyện riêng với hoàng hậu, vua nói mình thấy hai chị gái là những người thích hợp hơn bất cứ bà đỡ xa lạ nào để giúp hoàng hậu lúc mãn nguyệt khai hoa, nhưng vua chưa muốn cử họ trước khi bàn bạc với hoàng hậu. Cảm kích trước thái độ của vua nói với mình, hoàng hậu nói:

— Tâu bệ hạ, em chỉ biết sẵn sàng tuân theo mọi ý của bệ hạ; nhưng bệ hạ đã hạ cố nghĩ tới hai chị gái của em, em xin cảm tạ bệ hạ đã vì thương em mà quan tâm tới họ, về phần em, em không dám giấu rằng mình vui thích được hai chị đỡ đần hơn là những người xa lạ.

Thế là nhà vua cử hai người chị gái của hoàng hậu làm bà đỡ cho nàng. Từ đấy, người nào cũng ra vào cung cấm với niềm vui sướng tìm được cơ hội đúng như mong muốn để thực hiện âm mưu độc ác mà họ đã nghiền ngẫm, hòng làm hại hoàng hậu em gái út của mình.

Đủ tháng đủ ngày, hoàng hậu hạ sinh hạ mẹ tròn con vuông một hoàng tử xinh như mộng. Nhưng sự xinh xắn và bé bỏng của cháu bé vẫn không thể làm động lòng những người chị bất nhân. Họ cuộn hoàng tử vào mấy tấm tã sơ sài, đặt vào một cái làn rồi thả trôi theo dòng nước chảy qua bên dưới cung của hoàng hậu; rồi đưa ra một con chó chết và rêu rao rằng đó là đứa con mà hoàng hậu vừa sinh hạ. Nghe tin đáng ghét ấy, nhà vua nổi cơn thịnh nộ, và có thể đã làm cho hoàng hậu đến mất đầu nếu nhà vua đổ cho hoàng hậu phải chịu trách nhiệm về những sự kỳ quái của tự nhiên, thì không thể tránh khỏi bất công.

Cái làn đựng hoàng tử được dòng nước đưa ra tận bên ngoài dãy tường thấp bao quanh cung của hoàng hậu, và tiếp tục trôi ngang qua vườn ngự uyển. Tình cờ viên quan trông nom các vườn tược của nhà vua, một trong các vị đại thần được trọng vọng nhất vương quốc, hôm đó đi dạo dọc theo bờ hào. Trông thấy cái làn nổi bồng bềnh, ông ta gọi một người làm vườn lúc ấy ở gần, trỏ cho anh ta thấy và bảo:

— Hãy mau mau lấy và mang cái làn ấy đến cho ta, thử xem trong ấy có gì.

Người làm vườn đến bên cạnh cái hào, đưa cái thuổng đang cầm ở tay khéo léo khều cái làn vào, rồi mang tới cho vị quan.

Vị quan cực kỳ ngạc nhiên thấy trong làn có một em bé cho dù sơ sinh điều này chỉ cần nhìn qua cũng đủ biết nhưng đã có những nét đẹp đẽ vô ngần. Vị quan này lấy vợ đã lâu, và vẫn mong được đứa con nối dõi, nhưng trời vẫn chưa cho. Ông liền bỏ dở cuộc đi dạo, sai người làm vườn mang cái làn cùng em bé theo mình trở về nhà. Về đến nhà riêng cũng ở trong vườn ngự uyển, ông vào thẳng buồng riêng của vợ:

— Bà ơi, - ông nói - chúng ta không có con trai, trời mang lại cho ta một đứa đây này. Tôi ký thác cho bà đấy, hãy mau mau tìm cho nó một vú nuôi, bà hãy chăm sóc nó, coi nó như con trai của chúng ta vậy; từ giờ phút này tôi công nhận nó là con trai tôi.

Bà vợ mừng rỡ đón đứa con, và rất lấy làm sung sướng được nuôi nấng nó. Vị quan không muốn tìm hiểu đứa con từ đâu đến. Ông tự nhủ: “Ta thấy rõ là nó trôi từ phía cung của hoàng hậu đến, nhưng ta không có nhiệm vụ kiểm tra những gì đã xảy ra trong ấy, cũng như gây chuyện rối ren ở một nơi rất cần sự yên tĩnh.”

Qua năm sau, hoàng hậu lại sinh hạ một hoàng tử khác. Hai người chị gái độc ác này cũng chẳng thương xót gì cháu bé này hơn anh của nó trước. Họ lại cho nó vào một cái làn vứt xuống theo dòng hào; rồi rêu rao hoàng hậu vừa hạ sinh một con mèo. May mắn sao cho chú bé, vị quan trông nom vườn tược lúc ấy cũng có mặt bên dòng nước, sai vớt lên rồi mang về cho bà vợ, giao cho bà chăm sóc nó y như đứa bé trước. Bà làm việc này chính chiều theo ý tốt của chồng mà cũng là thỏa lòng mong ước của chính mình.

Lần này, quốc vương nước Ba-tư còn bất bình với hoàng hậu hơn lần sinh đẻ trước. Vua đã thật sự đổ cơn giận lên đầu nàng, nếu những lời can gián của tể tướng không đủ sức thuyết phục vua nghĩ lại.

Hoàng hậu sinh nở một lần thứ ba nữa, lần này không phải hoàng tử mà là một công chứa. Đứa bé vô tội cùng chịu chung số phận với hai hoàng tử anh trai mình. Hai người chị quyết tâm chưa chấm dứt âm mưu xấu xa của mình chừng nào hoàng hậu chưa bị hắt hủi, bị xua đuổi và bị làm nhục. Họ lại làm như hai lần trước là thả công chúa xuống dòng nước hào. Đứa bé được cứu thoát, nhờ lòng thương xót và nhân hậu của vị quan và được nuôi nấng, dạy dỗ cùng với hai anh trai.

Cũng với việc làm vô nhân đạo, hai người lại nói năng gian trá y như hai lần trước. Họ đưa ra một mẩu gỗ, rồi quả quyết hoàng hậu vừa đẻ ra một con cá lép kẹp.

Nghe chuyện sinh nở kỳ cục này thì vua Khôrusát không sao nén giận được nữa. Vua nói:

— Hừ, con mụ này không xứng đáng làm vợ ta, nếu để mụ sống, hẳn mụ sẽ đẻ đầy cung ta những con quái vật. Không, không thể nào như vậy được, chính mụ ấy cũng là một quái vật, mà ta phải quét sạch khỏi thế gian này.

Vua tuyên án tử hình, và giao cho tể tướng thực hành lệnh đó.

Tể tướng cùng các vị triều thần có mặt lúc ấy vội phủ phục dưới chân vua, van xin vua hủy bỏ bản án. Tể tướng nói:

— Tâu bệ hạ, xin phép tôi được trình bày để Ngài rõ, xưa nay các đạo luật xử tử hình chỉ được đặt ra để trừng phạt tội ác. Ba lần sinh nở của hoàng hậu bất thường thật đấy, nhưng không phải là tội ác. Ta có thể kết tội hoàng hậu ở điểm nào trong việc này? Vô số đàn bà khác đã từng đẻ và ngày nào cũng đang đẻ như vậy. Họ đáng phàn nàn, chứ không đáng trừng phạt. Xin bệ hạ đừng nhìn mặt hoàng hậu nữa nhưng hãy cho bà ấy sống. Nỗi phiền muộn bị thất sủng đủ là một hình phạt khá đau đớn cho bà đến trọn đời.

Vua nước Ba-tư nghĩ lại. Thấy mình quả bất công nếu bắt hoàng hậu chịu tội chết vì đã đẻ ra những quái vật, vua liền nói:

— Thế thì hãy cho nó sống, nếu quả như lời ông nói. Ta sẽ cho nó sống, nhưng sống với một điều kiện là sống mà ngày nào cũng hơn một lần mong được chết. Hãy làm cho nó một túp lều bằng gỗ ở ngay cổng giáo đường chính, với một bộ quần áo xấu xí nhất. Bất cứ người Hồi giáo nào đến nhà thờ cầu nguyện, đi qua đều phải nhổ vào mặt nó. Nếu ai không làm như vậy thì người đó phải chịu cùng một hình phạt ấy. Và để lệnh của ta được thi hành, ta truyền cho ông, tể tướng à, phải đặt ngươi kiểm tra.

Giọng của nhà vua tuyên bố bản án này khiến tể tướng không dám hé răng. Lệnh của vua được thi hành, làm cho hai người chị gái ganh tị, rất mực hài lòng. Túp lều được dựng xong ngay, và hoàng hậu quả thật đáng thương, vừa hết tuần ở cữ, theo đúng lệnh của nhà vua, đã bị bêu riếu một cách nhục nhã, làm trò cười và vật khinh cho mọi người qua lại. Hình phạt nàng không đáng phải chịu ấy nàng đã chịu đựng một cách kiên nhẫn, khiến cho những người mà sự suy nghĩ lành mạnh hơn kẻ tầm thường đều đem lòng khâm phục và thương hại hơn nữa.

Hai hoàng tử và công chúa được vợ chồng vị quan trông nom các vườn tược của nhà vua nuôi nấng và dạy dỗ trong tình thương yêu trìu mến thật sự của cha mẹ đối với con cái. Hai hoàng tử và công chúa càng lớn lên thì càng xuất hiện rõ dáng dấp con nhà, nhất là công chúa ngày càng đẹp hẳn lên, cả ba anh em đều ngoan ngoãn, không bao giờ mắc vào những chuyến dớ dẩn như những đứa trẻ con tầm thường, và cũng có một vẻ gì đó chỉ có ở những chàng trai và cô gái cành vàng lá ngọc mà thôi, những tính chất ấy càng làm cho hai vợ chồng vị quan càng thêm yêu mến. Để phân biệt hai hoàng tử theo tuổi tác, họ đặt tên người đầu là Batman, người thứ hai là Pecvizơ, tên mà các quốc vương nước Ba-tư thời xưa từng lấy làm niên hiệu. Còn công chúa được gọi là Parizat, cũng là tên mà nhiều hoàng hậu và công chúa nước này từng mang.

Khi hai cậu tới tuổi học hành, vị quan đón một thầy giáo về nhà dạy cho họ tập đọc và tập viết. Nàng công chúa đến chơi xem các anh học, cũng tỏ lòng ham thích được học mặc dù còn ít tuổi hơn hai anh, đến nỗi vị quan lấy làm hoan hỉ về năng khiếu ấy, liền giao cho cùng thầy giáo ấy dạy dỗ luôn. Do lanh lợi, thông minh, cô ganh đua với hai anh thành thử chẳng bao lâu, học hành cũng tiến tới chẳng kém gì hai hoàng tử.

Từ bấy trở đi, hai cậu anh và cô gái em cùng học chung một thầy tất cả các môn nghệ thuật, địa lý, lịch sử, thi ca, khoa học, kể cả môn khoa học huyền bí. Chẳng có môn gì ba anh em cho là khó cả, họ học hành tiến tới kỳ diệu đến nỗi các thầy giáo lấy làm ngạc nhiên, và chẳng bao lâu thú thật không chút úp mở rằng nếu cứ theo đà này trò sẽ giỏi hơn thầy. Trong những giờ nghỉ, công chúa học thêm âm nhạc, tập hát và chơi nhiều loại nhạc cụ. Khi các hoàng tử tập cưỡi ngụa, cô cũng tập cùng các anh, thành thử cũng biết cưỡi ngựa, bắn cung, ném gậy và phóng lao thành thạo như các anh; có hôm cô đua ngụa còn cho ngựa phi nhanh hơn cả hai anh.

Vị quan trông nom vườn tược của nhà vua cực kỳ mừng khi thấy các con nuôi của mình đều hoàn hảo cả về thể chất và tinh thần, xứng đáng với số tiền chi phí mà ông đã bỏ ra để giáo dục, đạt kết quả vượt xa những gì ông mong đợi. Vì vậy, ông quyết định chi cho các con một khoản tiền còn lớn hơn nhiều nữa. Cho tới lúc bấy giờ, bằng lòng với ngôi nhà trong khu vực hoàng thành, ông không làm nhà nghỉ ở nông thôn, nay ông mua một cái không xa thành phố, kèm theo nhiều đất đai trồng trọt, đồng cỏ và rừng. Thấy ngôi nhà chưa đủ đẹp đẽ và tiện nghi, ông cho phá đi làm một cái khác đẹp nhất so với cả vùng. Ngày nào ông cũng đến để tự mình đôn đốc rất đông thợ thuyền xây dựng, và cứ một gian vừa xây xong, có thể ở tạm được là ông về ở luôn nhiều ngày ở đấy, miễn việc công cho phép. Nhờ sự cần mẫn ấy, ngôi nhà xây xong, trong khi người ta lo sắm sanh những đồ đạc bàn ghế đắt tiền nhất phù hợp với sự tráng lệ của dinh cơ thì ông lo đôn đốc làm cái vườn, mà ông đích thân vẽ kiểu - đây cũng là việc thông thường đối với các vị quan to ở nước Ba-tư. Ông còn sửa sang thêm một khu rừng thật rộng, cho xây tường bao quanh rồi thả vào đấy nhiều loại thú rừng, để cho hai hoàng tử và công chúa, lúc nào thích thì giải trí bằng cách săn bắn.

Khi ngôi nhà ở nông thôn đã xây dựng xong xuôi đâu vào đấy và có thể ở được, vị quan già đến phủ phục dưới chân vua. Sau khi tâu bày mình đã phục vụ nhiều năm, nay tuổi già sức yếu, lại ốm đau luôn, ông xin nhà vua cho phép được cáo quan, lui về nghỉ. Nhà vua bằng lòng vì vị quan đã làm tròn nhiệm vụ nhiều năm dưới triều đại của phụ vương cũng như từ ngày vua tức vị. Vua hỏi thêm ông có muốn vua trọng thưởng gì. Vị quan già đáp:

— Tâu bệ hạ tôi đội ơn mưa móc của bệ hạ cũng như của tiên vương trước đây đã nhiều, nay thật không còn ước ao gì khác hơn là được qua đời trong ân sủng của nhà vua.

Cáo biệt vua Khôrusát, ông lui về ngôi nhà ở nông thôn mà ông vừa cho xây dựng, cùng với hai hoàng tử Batman, Pecvizơ và công chúa Parizat. Bà vợ ông đã qua đời mấy năm trước. Ông mới sống với ba con được chừng năm, sáu tháng, thì một hôm lâm bệnh và qua đời đột ngột, đến nỗi không có đủ thời giờ nói qua cho họ biết về nguồn gốc thật của họ, mặc dù ông đã có dự định làm như vậy, để buộc họ tiếp tục sống như họ đã từng sống cho đến lúc bấy giờ, đúng với địa vị và điều kiện của họ mà sự giáo dục cũng như bản tính của ba anh em đã mang lại.

Hai hoàng tử Batman, Pecvizơ và công chúa Parizat từ trước tới nay vẫn coi vị quan trông nom vườn tược của nhà vua là bố đẻ ra mình, hết lòng thương xót; họ tổ chức lễ tang xứng đáng với tình thương yêu và lòng biết ơn đối với người cha vừa quá cố. Hài lòng vì số tài sản lớn cha mẹ để lại, họ tiếp tục sống chung với nhau trong cảnh hòa thuận; các hoàng tử không hề có tham vọng tiến thân ra chốn triều đình, nhằm những chức trọng quyền cao mà chắc họ dễ dàng đạt được.

Một hôm, hai hoàng tử đi săn vắng, công chúa ngồi ở nhà một mình, chợt có một bà Hồi giáo mộ đạo khá cao tuổi đến trước cổng và xin phép được vào cầu kinh, vì đã đến giờ. Người hầu vào xin phép, công chúa ra mời bà vào và chỉ cho bà nơi cầu nguyện mà vị quan già đã chu đáo cho xây thêm trong nhà, vì trong vùng lân cận không có giáo đường. Nàng lại truyền cho người hầu là, sau khi bà mộ đạo cầu kinh xong, anh ta mời bà đi xem ngôi nhà và khu vườn, rồi đưa bà đến gặp mình.

Bà Hồi giáo mộ đạo đi vào, tới đọc kinh ở nơi cầu nguyện mà người hầu chỉ cho. Bà vừa đọc kinh xong, thì hai người hầu của công chúa chực sẵn bên ngoài đã mời bà đi thăm nhà và vườn. Bà tỏ ý sẵn sàng, họ dẫn bà đi hết buồng này sang buồng khác, đến đâu bà cũng quan sát mọi thứ như một người sành sỏi trong việc sắp xếp đồ đạc và trang hoàng nội thất. Đi xem vườn, bà ngỏ lời khen kiểu vườn rất mới, rất hài hòa, bà khâm phục người nào vẽ kiểu đây thật là một bậc thầy thành thạo trong nghệ thuật này. Cuối cùng, bà được mời đến gặp công chúa, nàng đang ngồi đợi trong một phòng khách lớn, đẹp hơn, sạch hơn và sang trọng hơn tất cả những nơi khác bà vừa xem trong ngôi nhà.

Vừa trông thấy nhà mộ đạo, công chúa nói:

— Xin chào mẹ, mời mẹ tiến đến và ngồi xuống cạnh con. Con rất hoan hỉ có dịp được chuyện trò chốc lát với một người như mẹ đã nêu tấm gương phó thác trọn mình cho Thượng đế, mà bất cứ người khôn ngoan nào đều phải bắt chước.

Bà mộ đạo không lên trường kỷ mà ngồi ghé vào một góc, nhưng công chúa không chịu; nàng đứng lên, bước tới gần cầm tay bà dắt đến buộc ngồi xuống bên cạnh mình, vào chỗ ngồi danh dự. Bà mộ đạo rất xúc động trước thái độ lịch sự ấy. Bà nói:

— Thưa bà, tôi không đáng được bà đối xử trọng vọng như vậy, tôi vâng lời chỉ tại bà truyền, và vì bà là chủ nhân ở đây mà thôi.

Sau khi bà ngồi yên chỗ, trước khi đi vào trò chuyện, một người hầu mang đến đặt trước mặt bà và công chúa một chiếc bàn thấp nhỏ khảm xà cừ và gỗ mun, trên bày một đĩa sứ đầy bánh ngọt và nhiều bát sứ đựng các thứ hoa quả đang mùa cùng mứt khô và mứt ướt.

Công chúa chọn một cái bánh, đưa mời bà và nói:

— Xin mời mẹ hãy nếm thử chiếc bánh này, rồi xin mẹ chọn thứ quả kia thứ nào thích thì dùng, sau quãng đường dài đến đây, hẳn mẹ cần phải ăn.

— Thưa bà - bà mộ đạo đáp - tôi không quen ăn những thức sang trọng thế này; nếu tôi dùng, ấy chỉ là không thể khước từ vật mà Thượng đế ban cho qua bàn tay hào phóng của bà.

Trong khi bà mộ đạo ăn, công chúa cũng nhấm nháp chút ít để tiếp khách, rồi hỏi chuyện bà về cách hành đạo cũng như nếp sống hằng ngày của bà; bà đều trả lời rất khiêm tốn; rồi từ chuyện này sang chuyện khác, nàng hỏi bà thấy thế nào ngôi nhà vừa xem, có được hợp ý bà không. Bà mộ đạo đáp:

— Thưa bà, thật là người nào dở hơi mới dám chê; ngôi nhà này đẹp đẽ, sáng sủa, đồ đạc sang trọng được xếp đặt ngăn nắp, không loạn mắt; không có cách trang trí nào hơn thế được. Nó được xây cất trên một khu đất đẹp, còn khu vườn thì thật không có nơi nào nhìn thích mắt hơn và hợp với ngôi nhà hơn. Tuy nhiên nếu bà cho phép tôi nói thật, thì thưa bà, tôi xin mạn phép nói rằng, ngôi nhà này sẽ không có nơi nào sánh bằng, nếu như theo ý tôi, nó không thiếu ba thứ.

— Đó là ba thứ gì vậy, thưa mẹ? - công chúa Parizat hỏi. Xin mẹ nói cho con nghe, con xin thề trước Thượng đế sẽ không tiếc bất cứ thứ gì để có cho bằng được, nếu có thể làm như vậy.

— Thưa bà - bà mộ đạo đáp - vật đầu tiên trong ba thứ đó là con chim biết nói, đó là một con chim đặc biệt tên gọi là Bunbunhêza, nó lại còn có thêm một đặc tính nữa là thu hút các loài chim biết hót quanh vùng tới hòa theo tiếng hót của nó. Vật thứ hai là cái cây biết hát, cứ mỗi ngọn lá là một cái miệng, hòa với nhau thành một bản hợp xướng có nhiều giọng khác nhau, và không bao giờ ngừng. Cuối cùng vật thứ ba là làn nước vàng, màu giống như vàng thật, chỉ cần có một giọt nước ấy thôi rót vào một cái bể xây sẵn thì nó lập tức sinh sôi đầy bể, rồi phun lên thành một luồng nước có nhiều tia ở ngay chính giữa bể rơi xuống bể mà không bao giờ làm cho nước tràn bờ.

— Ôi, mẹ hiền của con ơi - công chúa thốt lên - con hàm ơn mẹ xiết bao vì đã cho con hay về ba vật ấy! Nó kỳ lạ thật, con chưa từng nghe nói trên đời này có vật gì lạ lùng và đáng thán phục bằng ba thứ đó bao giờ. Nhưng, con chắc mẹ biết rõ ba vật đó ở đâu, vậy con chờ mẹ vui lòng bày cho con rõ.

Để đáp ứng yêu cầu của công chúa, bà mộ đạo bảo nàng:

— Thưa bà, tôi sẽ không xứng đáng với sự hiếu khách mà bà vừa tỏ rõ với xiết bao nhân từ, nếu không đáp ứng sự hiếu kỳ của bà. Vậy thì tôi xin được nói rằng ba vật vừa nói đến ấy cùng ở tại một nơi, tận cuối cùng của vương quốc này, về phía nước Ấn-độ. Con đường đi tới đấy chạy ngang qua trước cổng nhà bà. Người nào mà bà sẽ sai đi lấy chỉ cần đi theo hướng đó hai mươi ngày liền, rồi bất kỳ gặp ai, hỏi con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước vàng ở đâu, người ta cũng đều chỉ cho được.

Nói xong câu đó, bà đứng lên, xin cáo biệt, rồi ra khỏi nhà và tiếp tục đường đi của mình.

Công chúa Parizat đang cố ghi nhớ vào đầu lời chỉ dẫn của bà mộ đạo về con chim biết nói, cái cây biết hát và nước vàng, đến nỗi không để ý bà đã ra đi, và chỉ nhận ra khi muốn hỏi thêm đôi điều cho sáng tỏ hơn nữa. Quả vậy, nàng cảm thấy những điều vừa nghe tự miệng bà nói ra chưa đủ để làm một chuyến đi mà không sợ tốn công vô ích. Tuy nhiên, nàng không muốn cho người chạy theo mời bà quay trở lại, mà chỉ rán sức cố nhớ đừng quên những điều bà dạy. Khi cho rằng mình đã ghi nhớ đầy đủ rồi, nàng thích thú nghĩ tới lúc có những vật kỳ diệu ấy; nhưng những khó khăn và nỗi lo sẽ không đạt được mong muốn lại khiến cho nàng rất đỗi băn khoăn.

Công chúa Parizat đang thẫn thờ với bấy nhiêu suy nghĩ thì hai hoàng tử anh trai đi săn vừa trở về. Bước vào phòng khách, họ ngạc nhiên thấy cô em gái không có khuôn mặt rạng rỡ như thường lệ mà lại có vẻ đang suy tư, gần như buồn bã nữa. Hoàng tử Batman liền cất lời hỏi:

— Em gái của anh ơi, đâu rồi vẻ vui cười tươi tỉnh bất ly thân của em? Em khó ở chăng? Hay là vừa xảy ra một điều chi bất hạnh? Có ai làm em buồn bực? Hãy nói cho các anh biết, để các anh chia sẻ cùng em, nếu có kẻ nào dám bạo gan xúc phạm một người ai ai cũng phải kính trọng như em.

Công chúa Parizat vẫn im lặng trong vẻ rầu rĩ. Cuối cùng nàng đưa mắt ngó hai ông anh, xong lại cúi xuống ngay và nói rằng chẳng có chuyện gì.

— Em gái ơi, - hoàng tử Batman lại nói - chớ giấu giếm không cho các anh biết sự thật, nhất định phải có một việc gì đấy, một việc nghiêm trọng nữa là khác. Có thể nào, chỉ trong khoảng thời gian ngắn ngủi các anh xa em, em lại có sự thay đổi sâu sắc và bất ngờ như các anh đang nhận thấy kia, mà em lại bảo chẳng có chuyện gì. Em nên biết là các anh không chịu bằng lòng về câu trả lời chưa làm các anh rõ ấy đâu. Vậy thì em chớ giấu giếm hai anh nữa, trừ phi là em muốn làm cho các anh tin rằng em không còn thương yêu, gắn bó với hai anh như từ thuở chúng ta còn thơ ấu cho đến tận bây giờ.

Công chúa không muốn để các anh hiểu nhầm như vậy và giận mình, đành phải đáp:

— Khi em nói chẳng có chuyện gì làm cho em phiền lòng, ấy là em nói về phía các anh, chứ về phần em, em thấy nó cũng có ít nhiều quan trọng; và bởi vì anh dựa tình thương yêu gắn bó giữa ba anh em ta mà em rất tha thiết ra dọa em, thì em đành phải nói để các anh rõ vậy. Trước đây các anh vẫn tưởng và em cũng nghĩ như các anh, rằng ngôi nhà đây mà phụ thân chúng ta cho xây cất và để lại cho chúng ta đây là đầy đủ về mọi mặt, không thiếu một thứ gì, thế mà bây giờ em được biết rằng cần có ba thứ nữa thì mới làm cho nó trở thành vô song, so với tất cả các nhà nghỉ ở nông thôn có trên đời này. Ba vật ấy là con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng giống y như vàng thật. Sau khi giảng giải cho hai anh nghe ba vật ấy và con đường đi tới đó. Chắc các anh có thể cho rằng ba vật ấy chẳng lấy gì làm quan trọng lắm để làm cho nhà ta thật hoàn chỉnh, không có những thứ đó thì ngôi nhà của ta cũng đẹp lắm rồi, cho nên chẳng phải cần đến nó nữa. Các anh nghĩ thế nào tùy các anh, riêng em thì em không thể không nói với hai anh rằng, em cho rằng những thứ đó là cần thiết lắm, và em chưa yên tâm chừng nào chưa thấy nó bày trong nhà này. Vậy em xin các anh cho em ý kiến là em làm cách sao để có được ba vật quý đó.

— Em gái ạ, - hoàng tử Batman lại nói - chẳng có điều gì em quan tâm mà các anh lại không. Chỉ cần em nói ra, em nôn nóng muốn có được ba vật ấy, là đủ buộc hai anh cũng quan tâm. Nhưng, không phải chỉ vì em thích thôi đâu, mà bản thân hai anh cũng nghĩ như em và cũng muốn có được ba thứ đó - anh tin rằng chú hai đây cũng suy nghĩ như anh. Chúng ta phải tìm mọi cách để đoạt cho được ba thứ đó, như lời em nói; vì tính chất đặc biệt của chúng đáng cho ta dùng từ đoạt. Anh sẽ lo chuyện đó. Giờ thì em hãy nói cho anh rõ nơi có các vật ấy và con đường đi tới đó, anh không chần chừ, ngay sáng mai phải lên đường ngay thôi.

Hoàng tử Pecvizơ nói:

— Thưa anh, không thể nào vắng nhà lâu như vậy, anh là người chủ và rường cột cả gia đình xin em gái hãy cùng với anh ngỏ lời xin anh cả hãy bỏ ý định ấy đi và vui lòng cho em được làm thay anh. Em sẽ làm trọn công việc ấy đúng như anh, mà như vậy thuận với lẽ thường hơn.

— Em à - hoàng tử Batman đáp - anh rất hiểu ý tốt của em và tin rằng em cũng sẽ làm tốt chuyến đi này giống như anh, nhưng công việc đã quyết định rồi, anh muốn đi, và anh sẽ đi. Em hãy ở nhà với em gái chúng ta, anh không cần phải dặn dò em điều gì thêm về chuyện đó nữa.

Hoàng tử để dành cả ngày hôm đó để sửa soạn lên đường, hỏi thêm công chúa về những lời bà già mộ đạo dặn, để khỏi đi lạc đường.

Ngày hôm sau, từ sáng sớm, hoàng tử Batman đã lên ngựa, hoàng tử Pecvizơ và công chúa Parizat đều tiễn anh, ôm hôn anh và chúc anh lên đường bình yên vô sự. Nhưng đang lúc chia tay, công chúa Parizat chợt nghĩ ra một điều chưa từng nghĩ đến. Nàng nói:

— Anh ạ, trước đây em chưa nghĩ đến những nỗi gian nguy mà anh có thể gặp phải trong chuyến đi, biết đâu em chẳng còn được trông thấy anh nữa? Thôi, em van anh đấy, xin anh xuống ngựa, đừng có đi đâu nữa. Em thà không nhìn, không có con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng, còn hơn là biết đâu chẳng bao giờ có dịp được gặp lại anh.

— Em gái ơi, - hoàng tử mỉm cười trước nỗi lo sợ đột ngột của công chúa Parizat - đã quyết định rồi, và cho dù chưa thì anh cũng sẽ quyết định y như vậy, và xin em hãy để cho anh đi. Những tai nạn mà em nói đó chỉ xảy đến với những người bất hạnh. Đúng là anh có thể thuộc vào hạng người không may, nhưng anh cũng có thể thuộc vào hạng người may mắn, mà trên đời những người may mắn đông hơn nhiều những người không may. Tuy nhiên chưa biết việc gì rồi sẽ xảy ra, và có thể anh ngã xuống trong công cuộc này, tất cả những gì anh có thể làm là để cho em con dao đây.

Thế là hoàng tử Batman rút ra một con dao còn nguyên trong vỏ đưa cho công chúa và nói:

— Em cầm lấy, và thỉnh thoảng hãy chịu khó rút dao ra khỏi vỏ, chừng nào em thấy lưỡi dao vẫn còn sáng như hiện nay, thì ấy là dấu hiệu anh vẫn còn sống; nhưng nếu thấy lưỡi dao có giọt máu, thì hãy nghĩ rằng anh đã không còn nữa, và xin hãy cầu nguyện cho anh.

Công chúa Parizat không thể đòi hỏi gì hơn ở hoàng tử Batman nữa. Chàng từ biệt hai anh em một lần cuối cùng, rồi lên đường, ngựa thắng yên cương và người võ trang đầy đủ. Chàng cứ thẳng đường mà đi, không rẽ sang trái cũng chẳng quặt sang phải, tiếp tục băng qua cả nước Ba-tư. Đi đến ngày thứ hai mươi, chàng thấy bên đường có một cụ già xấu xí, ngồi dưới một gốc cây, cách không xa là một túp lều trú ẩn cho cụ những lúc trở trời trái gió.

Tóc, râu cũng như lông mày của cụ đều trắng như tuyết; lông mày rủ xuống đến mũi, râu mép che kín miệng, còn râu cằm và tóc thì phủ xuống tận chân. Móng tay và móng chân của cụ cực dài; trên đầu cụ đội một chiếc nón đẹp và rộng trông như cái lọng; chẳng mặc quần áo gì ngoài một chiếc chiếu cuộn quanh mình.

Cụ già ấy là một ẩn sĩ, từ nhiều năm nay đã xa lánh cuộc đời, vì không quan tâm chút gì tới thể xác mà chỉ nghĩ tới phần hồn, thành thử cuối cùng trở thành như ta vừa thấy đấy.

Từ sáng sớm, hoàng tử Batman đã chú ý quan sát xem có gặp được ai để hỏi thăm về điều mình muốn biết. Đến gần ẩn sĩ, chàng dừng lại, coi như đây là người đầu tiên mình gặp, rồi xuống ngựa, để cho ăn khớp với những điều bà già mộ đạo dặn công chúa Parizat. Cầm cương ngựa ở tay, chàng tiến đến gần ẩn sĩ và cất lời chào:

— Kính chào cụ. Cầu mong Thượng đến kéo dài tuổi thọ của cụ và cho cụ được vạn sự như ý.

Ẩn sĩ đáp lễ, nhưng khó nghe tới mức chàng không hiểu được chút gì. Nhận ra sở dĩ như vậy là vì râu mép che lấp miệng của ẩn sĩ, mà mình lại không thể bỏ đi trước khi hỏi được những điều cần biết, chàng lấy cái kéo mang theo sẵn, buộc con ngựa vào gốc cây rồi nói:

— Thưa cụ, tôi muốn thưa chuyện với cụ, nhưng bộ râu của cụ ngăn không cho tôi nghe rõ lời cụ nói, vậy xin phép cụ cho tôi được tỉa bớt râu mép cũng như lông mày, nó làm cụ trông giống một con gấu hơn là người.

Ẩn sĩ không phản đối, cứ để yên cho chàng làm. Tỉa xong, thấy ẩn sĩ có vẻ tươi tỉnh và trông trẻ ra nhiều so với tuổi tác, liền nói:

— Cụ ạ, giá tôi có một cái gương soi đưa cụ xem, cụ sẽ thấy mình trẻ ra đến bao nhiêu. Bây giờ cụ là một con người, trước đây chẳng ai nom rõ cụ là thứ gì.

Câu nói của hoàng tử Batman làm ẩn sĩ hé một nụ cười và mở lời đáp:

— Thưa ngài, cho dù ngài là ai, tôi cũng rất lấy làm cảm tạ việc ngài vừa làm cho; tôi hết lòng chứng tỏ với ngài lòng cảm kích ấy, trong phạm vi có thể làm được, Ngài đã xuống ngựa, hẳn có việc gì cần. Xin ngài hãy nói ra, nếu có thể, tôi xin hết sức giúp ngài.

Hoàng tử Batman nói:

— Thưa cụ, tôi từ xa đến, tôi đi tìm con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng. Tôi được biết những vật đó có ở đâu đây, nội trong vùng này, nhưng không rõ chỗ đích xác. Nếu cụ biết, xin cụ hãy chỉ đường cho, để không hôm nay thì ngày khác tôi có thể lấy được, khỏi tốn công sức vô ích đã làm một chuyến đi dài.

Hoàng tử để ý chàng càng nói thì cụ già càng thay đổi sắc mặt, cụ cúi nhìn xuống bộ dạng trở nên nghiêm trang, thậm chí lặng im không đáp. Hoàng tử buộc phải nhắc lại:

— Thưa cụ, chắc cụ đã nghe rõ lời tôi. Xin cụ nói cho, cụ có biết điều tôi hỏi không, hoặc là cụ không biết thì cũng xin cho rõ, để tôi khỏi mất thời giờ mà đi tìm hỏi người khác.

Cuối cùng ẩn sĩ phá tan im lặng:

— Thưa ngài, - cụ nói với hoàng tử - tôi biết con đường ngài hỏi, nhưng tình thân hữu của tôi đối với ngài kể từ khi gặp nhau, nó lại được việc ngài làm giúp cho gắn bó thêm, bởi vậy tôi còn phân vân không rõ có nên đáp ứng yêu cầu của ngài hay không.

— Lý do gì cản trở cụ; cụ gặp khó khăn gì mà không muốn cho tôi hay?

— Tôi sẽ nói ngay, - cụ già đáp - ấy là nỗi hiểm nguy ngài phải trải qua lớn hơn nhiều so với điều ngài nghĩ. Trước ngài, đã có rất nhiều vị khác, rất đông, họ cũng không kém bạo gan và dũng cảm như ngài có thể có, đã đi qua đây và đã hỏi tôi điều ngài vừa hỏi. Tôi đã tìm đủ mọi cách để cho họ bỏ qua, nhưng họ chẳng muốn nghe lời tôi. Vì họ nài nỉ quá, tôi đã chỉ đường, mặc dù không muốn, và tôi có thể quả quyết với ngài là tất cả đều thất bại, và tôi không hề trông thấy một ai trở về. Nếu ngài còn muốn sống, và chịu nghe theo lời khuyên của tôi, thì xin ngài chớ đi xa hơn nữa; hãy quay trở về nhà ngài thôi.

Hoàng tử Batman vẫn giữ vững quyết tâm. Chàng nói với ẩn sĩ:

— Tôi rất muốn tin lời khuyên của cụ là chân thành, và xin cảm ơn mối tình thân hữu của cụ, nhưng cho dù nỗi hiểm nguy mà cụ nói lớn thế nào đi nữa, thì nó vẫn không thể làm cho tôi thay đổi ý định. Nếu có kẻ nào muốn tấn công tôi, thì tôi đã có khí giới tốt, hắn ta cũng chẳng phải dũng mãnh hoặc can đảm hơn tôi.

— Nhưng nếu những kẻ sẽ tiến công ngài, - cụ già nói - không để cho ngài nhìn thấy mặt (vì họ rất đông), làm sao ngài có thể chống cự người vô hình?

— Điều đó với tôi không quan trọng, - hoàng tử đáp - cho dù cụ có thể nói những gì đi chăng nữa, cụ cũng không thể thuyết phục tôi thôi làm bổn phận của mình. Bởi cụ đã biết rõ con đường tôi hỏi, một lần nữa tôi van cụ hãy chỉ cho, xin đừng từ chối không giúp tôi ân huệ đó.

Cụ già ẩn sĩ thấy không thể làm gì để tác động đến thái độ của hoàng tử Batman vẫn khăng khăng đòi tiếp tục chuyến đi của mình, bất chấp những lời can có quan hệ sống còn, cụ liền thò tay vào cái túi bên cạnh người, lấy ra một quả cầu, đưa cho chàng mà bảo:

— Vì tôi đã không có cách gì làm cho ngài nghe ra và làm theo lời khuyên của tôi, xin ngài hãy cầm lấy quả cầu này. Chừng nào đã lên ngựa, ngài hãy tung nó về phía trước rồi đi theo nó đến tận chân một quả núi đến đấy nó sẽ dừng lại. Khi quả cầu đã dừng lại rồi, ngài hãy xuống ngựa, quàng dây cương vào cổ nó, con vật sẽ đứng nguyên tại chỗ chờ ngài quay trở lại. Trèo lên núi, ngài sẽ thấy ở bên phải và bên trái của mình rất nhiều tảng đá đen, ngài sẽ nghe vô vàn tiếng nói cất lên từ mọi phía, xỉ vả ngài đủ điều, để làm cho ngài nản chí mà không leo lên tận trên cao. Nhưng xin ngài chớ hoảng sợ, và quan trọng hơn hết cả, là xin ngài chớ quay đầu nhìn lại phía sau; nếu không lập tức ngài sẽ biến thành một tảng đá đen, giống hệt như tảng đá mà ngài trông thấy; đó cũng đều là những vị trai trẻ như ngài, họ đã không thành công trong công việc của họ, như tôi đã nói cho ngài rõ. Nếu ngài thoát khỏi nỗi hiểm nghèo ấy, mà tôi chỉ tả sơ qua thôi, để cho ngài suy xét thật kỹ, và ngài đã lên được trên núi cao, thì ngài sẽ thấy một cái lồng, trong lồng có con chim mà ngài đang tìm kiếm. Vì nó biết nói, ngài sẽ hỏi nó cái cây biết hát và làn nước màu vàng ở đâu, nó sẽ chỉ cho ngài rõ. Tôi chẳng có gì để nói thêm nữa; đó là những việc nên làm, đó là những điều cần tránh; nhưng nếu ngài muốn tin tôi, thì xin ngài hãy nghe lời khuyên mà chớ dấn thân vào chỗ làm hại cuộc đời mình. Một lần nữa, trong khi hãy còn có thời giờ để suy nghĩ, xin ngài hãy nhớ cho rằng sự tổn thất ấy là không thể nào bù đắp được, nó gắn liền với một điều kiện mà người ta không thể nào vi phạm, cho dù chỉ vì đãng trí, như ngài có thể hiểu.

— Về lời khuyên mà cụ vừa nhắc lại, tôi bao giờ cũng biết ơn, - hoàng tử Batman nói sau khi nhận quả cầu - nhưng tôi không thể nào nghe theo. Tôi sẽ ghi nhớ ý kiến của cụ là chớ nên ngoảnh nhìn lại phía sau khi leo lên núi. Tôi hy vọng chẳng bao lâu cụ sẽ nhìn thấy tôi trở về và cảm tạ cụ sâu xa hơn nữa về những vật mà tôi tìm được.

Cụ già ẩn sĩ không nói gì thêm, mà chỉ chúc cho điều chàng vừa nói sẽ thực hiện và cụ sẽ vui mừng được gặp lại hoàng tử. Nói dứt lời, chàng lên ngựa, cúi đầu rất thấp từ biệt ẩn sĩ, rồi tung quả cầu lên phía trước.

Quả cầu lăn đi với tốc độ mà hoàng tử Batman tung lúc đầu, khiến chàng phải thúc ngựa chạy theo cho kịp. Tới chân quả núi mà ẩn sĩ nói đến, quả cầu dừng lại. Chàng liền xuống ngựa; con ngựa đứng im không nhúc nhích ngay cả lúc chàng quàng dây cương vào cổ nó. Sau khi đưa mắt xem xét quả núi và nhận thấy những tảng đá đen, chàng bắt đầu trèo lên; chưa được bốn bước chàng đã nghe vang lên từ mọi phía những tiếng người mà cụ già ẩn sĩ đã nói tới, nhưng chàng chẳng hề trông thấy một ai. Tiếng này: “Thằng ngốc kia đi đâu? Nó đi đâu? Nó muốn gì? Chớ để cho nó đi lọt”, tiếng khác quát: “Bắt lấy nó, tóm cổ nó, giết chết nó đi!” Có tiếng thét vang như sấm: “Bắt lấy kẻ trộm! tên giết người! kẻ sát nhân!” Ngược lại, tiếng châm chọc mỉa mai: “Ấy chớ, chớ có động vào hãy để cho anh chàng xinh trai kia đi; đúng là người ta dành cái lồng và con chim cho chàng lấy đấy mà.”

Bất chấp những tiếng la hét khó chịu ấy, hoàng tử vẫn kiên trì và cương quyết leo lên. Nhưng những lời la hét ấy càng nhiều lên gấp bội, tạo thành tiếng om sòm hỗn loạn, và gần sát chàng, cả phía trước lẫn đằng sau, khiến chàng đâm hoảng. Chân cẳng bắt đầu run, chàng loạng choạng; chẳng mấy chốc thấy toàn thân rụng rời; quên khuấy lời dặn của cụ già ẩn sĩ, chàng quay lại, định xuống núi thoát thân; lập tức chàng hóa thành một tảng đá đen. Sự hóa kiếp này đã từng xảy ra với bao nhiêu người trước đã muốn làm công cuộc chàng đang làm; con ngựa của chàng cũng hóa thành đá nốt.

Từ khi hoàng tử Batman lên đường, công chúa Parizat vẫn đeo bên mình con dao lắp trong vỏ mà chàng đã để lại để biết anh trai còn sống hay đã chết; một ngày nhiều lần, nàng rút dao ra xem. Bằng cách đó, nàng được an ủi biết được anh hoàn toàn khỏe mạnh, nàng thường nói lại cho hoàng tử Pecvizơ rõ, cũng có khi tự chàng hỏi trước tin tức về ông anh.

Vào cái ngày tai hại mà hoàng tử Batman bị hóa thành đá, hoàng tử và công chúa đang nói chuyện về chàng như thường lệ. Hoàng tử nói:

— Em ơi, em hãy rút dùm anh con dao ra xem, để biết tin tức anh cả thế nào.

Công chúa rút dao nhìn, trông thấy đằng mũi chảy ra một giọt máu. Kinh hoàng và đau đớn, công chúa liệng con dao:

— Ôi anh thân yêu ơi, thế là em mất anh rồi, mất do lỗi ở em. Em chẳng còn được bao giờ trông thấy anh nữa. Khốn nạn cho tôi. Tại sao tôi lại đi nói chuyện với anh về con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng, hay nói cho đúng hơn, tại sao tôi lại muốn biết ý kiến của người đàn bà mộ đạo xem cái nhà này đẹp hay xấu, hoàn chỉnh hay chưa hoàn chỉnh? Cầu Thượng đế đừng cho ai hỏi ý kiến mụ ấy nữa. Đồ xảo trá, quân lừa dối, ra mụ trả ơn sự đón tiếp của ta như vậy ư? Tại sao mụ lại nói với ta về một con chim, một cái cây, một giọt nước, tất cả đều là tưởng tượng, như cái chết đau đớn của một ông anh thân yêu của ta cho thấy rõ; ấy thế mà đến bây giờ những thứ ấy do phép ma của mụ, vẫn còn ám ảnh đầu óc ta.

Hoàng tử Pecvizơ cũng đau buồn vì cái chết của hoàng tử Batman không kém gì công chúa Parizat; nhưng, qua những lời khóc than của công chúa, chàng biết em gái mình vẫn còn thiết tha muốn có được con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng; không để mất thời giờ, chàng ngắt lời em:

— Em ạ, chúng ta tiếc thương anh cả Batman của chúng ta thì cũng không được gì; chúng ta có khóc than đau đớn tới đâu cũng không làm cho anh ấy sống lại được; ý muốn của Thượng đế đã là như vậy, chúng ta phải cam chịu mà không tìm hiểu do đâu. Tại sao bây giờ em lại hoài nghi lời bà Hồi giáo mộ đạo, sau khi đã tin tưởng chắc chắn là đúng đắn và có thực? Em nghĩ rằng bà ấy bịa ra để nói với em về ba thứ ấy sao, nếu quả là không có, với em là người đã chẳng làm gì bà mà còn đón tiếp thật lịch sự và nhân từ? Chúng ta nên tin rằng, anh cả qua đời là do lỗi ở anh hoặc vì một tai nạn nào đó mà ta chưa biết được. Như vậy, em ơi, mong rằng cái chết của anh cả không cản trở em tiếp tục cuộc tìm kiếm của chúng ta; anh nhận sẽ làm việc ấy thay anh cả, và anh đã sẵn sàng. Gương anh cả không làm cho anh thay đổi ý kiến, ngay ngày mai anh sẽ lên đường.

Công chúa Parizat cố gắng hết sức ngăn cản hoàng tử Pecvizơ, nàng van anh đừng để cho em gái phải lo lắng vì có thể mất cả hai anh chứ không chỉ một, nhưng cho dù nàng có khuyên can thế nào, cũng không lay chuyển nổi anh. Trước khi lên đường, để cho cô em gái có thể biết tin thắng lợi về công cuộc mình đang làm, cũng như hoàng tử Batman đã để lại con dao, chàng đưa cho em gái một tràng hạt gồm một trăm hạt ngọc trai, dùng vào mục đích ấy. Trao chuỗi hạt vào tay em gái, hoàng tử nói:

— Khi anh đi vắng, em hãy lần tràng hạt này. Nếu đang lần, mà các hạt mắc cứng không thể lần trôi được nữa như thể chúng dính bết vào nhau, ấy là dấu hiệu nói rằng anh đã chịu chung số phận cùng anh cả chúng ta; nhưng hy vọng điều ấy không xảy ra, và anh sẽ có hạnh phúc được gặp lại em, mang theo về những thứ mà anh em ta đang mong ước.

Hoàng tử Pecvizơ ra đi, và đến ngày thứ hai mươi, chàng lại gặp cụ già ẩn sĩ ấy ngay ở nơi hoàng tử Batman đã gặp. Chàng tiến đến gần, chào hỏi cụ nếu biết thì xin chỉ cho chàng nơi có con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng. Cụ già ẩn sĩ lại nêu lên những khó khăn và tỏ lời ngăn cản như cụ đã làm với hoàng tử Batman, thậm chí còn nói, cách đây chưa bao lâu có một kỵ sĩ trẻ tuổi, trông vẻ người rất giống chàng, đã tới đây hỏi đường; bởi vì anh ta nài nỉ quá, cụ đến xiêu lòng, đã chỉ đường, lại cho quả cầu hướng dẫn, và dặn dò những điều cần chú ý để thành công, nhưng rồi không thấy anh ta trở lại, như vậy không nghi ngờ gì nữa, anh đã chịu chung số phận với những người đi trước rồi.

— Thưa cụ, - hoàng tử Pecvizơ nói, - tôi đã biết rõ người cụ vừa nói tới là ai; đó là anh cả của tôi, tôi đã được tin chắc chắn anh ấy đã chết. Còn chết như thế nào, đó là điều tôi chưa rõ.

— Tôi có thể nói ngài hay - cụ ẩn sĩ đáp, - Anh ta đã hóa thành một tảng đá đen, giống như những người tôi vừa nói tới; ngay đến ngài rồi cũng sẽ bị hóa kiếp như vậy trừ phi ngài chú ý thực hiện đúng đắn hơn những lời tôi đã khuyên anh trai của ngài, và nếu như ngài không muốn hủy bỏ quyết định của mình, là điều mà tôi một lần nữa khuyến cáo ngài.

— Thưa cụ, - hoàng tử Pecvizơ nài nỉ - tôi không làm sao nói hết lòng biết ơn của tôi đối với thiện ý của cụ muốn bảo toàn tính mạng cho tôi, mặc dù tôi với cụ chưa từng quen biết, và tôi chưa làm được việc gì đáng để cụ đoái thương; nhưng xin nói cụ rõ rằng trước khi đi tới quyết định ấy tôi đã suy nghĩ rất nhiều, và không thể nào hủy bỏ nó được nữa. Bởi vậy, tôi xin cụ hãy làm ơn cho tôi như cụ đã làm ơn cho anh tôi vậy. Có thể tôi sẽ thành công hơn anh trong việc thực hiện những lời căn dặn của cụ.

— Vì không có cách gì thuyết phục ngài bỏ dở công việc đang làm, nếu không vì tuổi tác quá cao mà có thể tự mình đứng dậy, thì tôi đã đứng lên trao cho ngài quả cầu mà tôi đang có đây, để nó dẫn đường cho ngài.

Không để cho cụ già ẩn sĩ nói nhiều hơn nữa, hoàng tử Pecvizơ vội vàng xuống ngựa. Cụ cũng vừa rút quả cầu ra khỏi cái túi trong còn đựng khá nhiều quả khác nữa, đưa cho chàng, rồi chỉ dẫn cách dùng, như đã từng chỉ dẫn cho hoàng tử Batman. Sau khi căn dặn chàng chớ có hoảng hốt lúc nghe tiếng thét nào mà không trông thấy người, cho dù những tiếng đó có dễ sợ đến đâu chăng nữa, cứ thế mà tiếp tục leo lên cho tới khi trông thấy cái lồng và con chim, cụ để cho chàng cáo biệt.

Hoàng tử Pecvizơ cảm ơn ẩn sĩ; và sau khi lên ngựa, tung quả cầu lên phía trước, rồi thúc ngựa chạy theo. Cuối cùng đến chân núi, quả cầu dừng lại, chàng xuống ngựa. Trước khi đặt bước leo lên. chàng đứng nguyên một chỗ, cố nhớ lại những lời dặn dò của cụ già ẩn sĩ. Chàng tự trấn tĩnh mình rồi leo, quyết tâm lên cho tới trên cao. Vừa đi được năm, sáu bước, chàng đã nghe rất gần, ngay sau lưng mình, có ai gọi và chửi: “Hãy chờ đấy, tên cả gan kia, để tao trừng trị tội liều lĩnh của mày!”

Nghe lời xỉ nhục ấy, hoàng tử quên hết mọi lời dặn dò của ẩn sĩ. Chàng đặt tay vào đốc kiếm, rút kiếm ra và quay người lại định trả thù; nhưng chàng chưa kịp nhìn thấy có ai đi theo sau mình không thì đã hóa thành một tảng đá đen, cả con ngựa của chàng cũng hóa đá.

Kể từ hôm hoàng tử Pecvizơ lên đường, không ngày nào công chúa Parizát không đưa tay lần tràng hạt được anh trao cho lúc chia tay; và cứ lúc nào rỗi việc là lại lần từng hạt một. Ngay cả ban đêm nàng cũng không rời nó. Trước khi đi ngủ, nàng quàng nó vào cổ, để sáng mai vừa thức dậy đã đưa tay thử xem các hạt có lần được hay không. Cuối cùng, vào hôm hoàng tử Pecvizơ chịu chung số phận với hoàng tử Batman, bị hóa thành tảng đá đen, nàng đang cầm trong tay tràng hạt như thường lệ và đang lần; bỗng dưng nhận thấy các hạt không tuân theo ngón tay của mình nữa, nàng biết ngay ấy là dấu hiệu cho biết hoàng tử Pecvizơ đã lâm nạn. Vì đã suy tính và quyết định nên làm gì trong trường hợp này, nàng không để mất thời giờ khóc than vô ích. Nàng cố gắng kiềm chế nỗi đau và ngay ngày hôm sau, cải trang thành đàn ông mang theo khí giới, nàng dặn người nhà chẳng bao lâu sẽ trở về, rồi lên ngựa và khởi hành, theo hướng mà hai hoàng tử anh nàng từng đi.

Vốn đã quen cưỡi ngựa trong những chuyến săn bắn giải trí, công chúa Parizát chịu đựng những nỗi vất vả đường trường giỏi hơn nhiều phụ nữ khác. Vì cũng ngày đi đêm nghỉ như hai anh, đến ngày thứ hai mươi, nàng cũng trông thấy cụ già ẩn sĩ. Đến gần, nàng xuống ngựa và tay vẫn cầm cương ngựa, đến ngồi cạnh cụ. Sau khi chào, nàng nói:

— Thưa cụ, xin phép cụ cho tôi được ngồi một lát bên cạnh cụ, và xin cụ làm ơn cho biết cụ có bao giờ nghe nói, đâu đây trong vùng phụ cận, hoặc xa hơn một ít, có một nơi có con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước màu vàng hay không.

Cụ già ẩn sĩ đáp:

— Thưa bà, tuy bà đã cải trang thành đàn ông, nhưng giọng nói của bà đã cho biết bà là nữ giới, cho nên tôi phải gọi như vậy; tôi xin cảm ơn lời chào hỏi của bà, và lấy làm hân hạnh được bà ghé nghỉ chân. Tôi có biết nơi có những vật bà vừa nói đó, nhưng bà hỏi tôi nhằm mục đích gì?

— Thưa cụ, - công chúa Parizát đáp - người ta kể cho tôi nghe thú vị quá, khiến cho tôi tha thiết muốn lấy những vật đó.

— Thưa bà, người ta đã nói đúng sự thật với bà, nhưng những thứ ấy còn lạ lùng và độc đáo hơn cả những gì người ta thuật lại; song người ta đã dấu bà những khó khăn to lớn phải vượt qua để đạt được niềm vui ấy. Nếu biết được điều này, hẳn bà đã thôi không lao vào một cuộc đi đầy vất vả và hiểm nghèo. Xin hãy tin tôi, chớ đi quá lên nữa, hãy quay trở về; và chớ có chờ đợi già này góp phần vào việc đưa bà đi tới chỗ chết.

— Thưa cụ, - công chúa lại nói - tôi đến từ xa, và tôi sẽ rất không hài lòng nếu phải trở về mà không thực hiện được ý định của mình. Cụ nói với tôi về những khó khăn và nguy cơ mất mạng, nhưng cụ chưa cho biết về những khó khăn ấy là gì, nó nằm ở đâu; đó là điều tôi muốn biết để xem thử có nên tin tưởng hay không ở quyết tâm, lòng dũng cảm và sức lực của mình.

Thế là cụ già ẩn sĩ kể lại cho công chúa Parizát nghe những điều cụ đã nói với hai hoàng tử Batman và Pecvizơ, lại còn nói quá đi về những khó khăn khi leo lên tận trên núi cao nơi có con chim bị nhốt trong lồng, phải làm chủ được nó, sau đó con chim sẽ chỉ cho chỗ cái cây biết nói và làn nước màu vàng; về những tiếng gào thét ghê gớm vang lên loạn xạ từ mọi phía mà không trông thấy một người nào; và cuối cùng bao nhiêu là những tảng đá đen, đủ làm nàng cũng như bất kỳ ai khiếp đảm, khi biết được rằng bao nhiêu tảng đá là bấy nhiêu hiệp sĩ dũng mãnh đã bị hóa kiếp chỉ vì không tuân theo điều kiện chính để thành công trong công cuộc này là đừng quay lại đằng sau, trước khi lấy được chiếc lồng chim.

Cụ già ẩn sĩ dứt lời, công chúa nói:

— Theo như chỗ tôi hiểu được qua lời cụ, khó khăn chủ yếu phải vượt để thành công trong việc này, trước hết là lên cho tới nơi có lồng chim mà không hoảng sợ vì những tiếng thét la của nhưng con người vô hình, hai nữa là đừng có quay lại phía sau. Về điều thứ hai này, tôi nghĩ là mình có thể theo được. Còn về điều thứ nhất, xin thú thật là những tiếng la thét ấy, như lời cụ nói, không có thể làm kinh hồn nhưng kẻ vững vàng nhất. Nhưng, trong một công cuộc to lớn và đầy nguy hiểm không ai cấm dùng mẹo, tôi xin hỏi cụ trong trường hợp này, có dùng mẹo được hay không, điều này đối với tôi rất quan trọng.

— Bà định dùng mẹo như thế nào? - cụ già ẩn sĩ hỏi.

— Tôi nghĩ rằng nếu lấy bông bịt tai lại, - công chúa đáp - thì những tiếng thét la có lớn và đáng kinh hãi tới bao nhiêu, ấn tượng của nó cũng giảm bớt, như vậy đầu óc tôi sẽ không bị tác động, tinh thần tôi vẫn minh mẫn, và không đến nỗi quên mất lý trí.

— Thưa bà, - cụ già ẩn sĩ nói - trong tất cả những người cho tới hôm nay đã hỏi tôi con đường mà bà hỏi, tôi không rõ đã có ai dùng cái mẹo mà bà định dùng ấy hay chưa. Tôi chỉ biết là, không một người nào cho tôi hay mẹo đó, và tất cả đều bỏ mình. Nếu bà quyết giữ ý định của mình, thì bà cứ dùng thử xem, nếu may ra thì bà có thể thành công, nhưng tôi vẫn khuyên bà không nên dấn thân vào việc đó.

— Thưa cụ, - công chúa nói - không có gì có thể ngăn cản ý định của tôi; tâm linh báo cho tôi biết dùng mẹo sẽ thành công, và tôi đã quyết tâm dùng nó. Như vậy tôi chỉ còn cần biết được nên đi đường nào. Đó là ân huệ mà tôi xin cụ đừng từ chối, hãy ban cho.

Cụ già ẩn sĩ, một lần cuối, khuyên nàng hãy tự lượng sức mình. Thấy không lay chuyển nổi quyết tâm của nàng, cụ lấy ra một quả cầu, trao cho nàng mà bảo:

— Bà hãy cầm lấy quả cầu này; hãy lên ngựa rồi tung nó ra phía trước và đi theo; nó rẽ lối nào, bà cứ theo lối ấy, cho tới chân quả núi có những vật bà tìm; nó khắc dừng lại. Nó hết lăn thì bà cũng kìm ngựa, xuống ngựa và trèo lên núi. Thôi bà đi đi, bà đã biết rõ những điều còn lại, xin chú ý chớ quên.

Công chúa Parizat cảm ơn và từ biệt cụ già ẩn sĩ, rồi lên ngựa. Nàng tung quả cầu lên trước, nó lăn đến đâu nàng phi ngựa theo đến đó, cho tới lúc nó dừng lại ở chân núi.

Công chúa xuống ngựa, lấy bông nút chặt hai tai. Sau khi quan sát đúng con đường cần phải đi để lên tận trên cao, nàng mạnh bạo đều bước trèo lên. Nàng nghe những tiếng gào thét, và nhận ra quả là hai nùi bông nút tai đã giúp mình rất nhiều. Nàng càng tiến lên, những tiếng gào thét càng mạnh càng nhiều hơn, nhưng không tới mức gây ấn tượng khiến cho nàng rối trí. Nàng nghe đủ lời xỉ vả, châm chọc sâu cay về giới tính của mình, nhưng nàng chỉ mỉm cười thầm: “Những lời chửi mắng cũng như mai mỉa của các ngươi chẳng làm cho ta bị xúc phạm, - nàng tự bảo - hãy nói tồi tệ hơn nữa đi, ta cũng chẳng cần; các ngươi cũng không thể ngăn ta tiếp tục đường đi của mình.” Cuối cùng nàng trèo lên tận trên cao, và bắt đầu trông thấy chiếc lồng cùng con chim. Phụ họa với các tiếng la thét, con chim cũng cố làm cho nàng chùn bước. Mặc dù thân bé tẹo, nó cũng thét như sấm: “Này con điên kia, hãy lui về di, chớ có đến gần!”

Càng phấn khởi hơn vì nhìn thấy vật ấy, công chúa rảo bước hơn. Gần tới chặng cuối của chuyến đi gian lao, mặt đất trên đỉnh núi bằng phẳng, nàng liền chạy phăng tới chụp lấy chiếc lồng và bảo con chim:

— Chim ơi, mi bị ta bắt rồi, cho dù mi không muốn; mi chẳng thoát khỏi tay ta đâu.

Công chúa Parizat gỡ những nùi bông nút kín tai và nghe tiếng con chim nói:

— Thưa bà, xin bà chớ giận tôi đã phụ họa với họ để bảo tồn tự do của mình. Mặc dù bị nhốt trong lồng tôi vẫn bằng lòng với số phận của tôi. Nhưng, bây giờ buộc phải thành nô lệ, thì tôi muốn được bà làm chủ nhân của mình. Vì bà là người đã đoạt được tôi một cách dũng cảm và đàng hoàng, hơn tất cả người nào trên đời này. Từ nay, tôi xin thề trung thành tuyệt đối với bà, và xin tuân phục hoàn toàn mọi mệnh lệnh của bà. Tôi biết bà là ai, và tôi sẽ cho bà rõ chính bà cũng chưa biết mình là ai; nhưng rồi sẽ có một ngày tôi giúp bà một việc mà tôi hy vọng bà sẽ biết ơn tôi. Để bắt đầu chứng tỏ với bà lòng trung thành của tôi, xin bà cho biết bà muốn gì, tôi sẵn sàng tuân theo.

Công chúa mừng vui khôn tả xiết; càng vui mừng bởi biết vật mình vừa đoạt được phải trả bằng cái giá là cái chết của hai người anh trai vô cùng thân mến, và chính mình cũng đã trải qua biết bao mệt nhọc và hiểm nghèo mà giờ đã thoát khỏi mới càng thấy ghê gớm. Chờ chim nói xong, nàng bảo:

— Chim ơi, đúng là ta có ý định nói cho mi rõ ta ước ao nhiều điều rất quan trọng đối với ta; ta rất hân hoan thấy tự mi bày tỏ trước với ta thiện ý của mi. Trước hết, ta nghe nói ở đâu đây có một thứ nước màu vàng có đặc tính kỳ diệu, trước mọi sự, mi hãy cho ta biết nước ấy ở đâu?

Chim chỉ cho nàng biết chỗ, cũng chẳng lấy gì làm xa, nàng đến nơi, múc đầy một chiếc lọ bằng bạc vẫn mang theo người. Trở lại với con chim, nàng hỏi:

— Chim ơi, chưa phải chỉ có thế đâu, ta còn tìm cái cây biết hát; hãy cho ta biết cây ấy ở đâu?

Chim nói:

— Hãy quay mình lại, bà sẽ thấy đằng sau bà một khu rừng, trong rừng có cây ấy.

Khu rừng không xa, công chúa đi tới đây. Giữa nhiều cây cối, tiếng hòa tấu du dương làm cho nàng nhận ra cây mình đang tìm, nhưng nó rất to, rất cao nàng trở lại nói với chim:

— Chim ơi, ta đã tìm thấy cây biết hát, nhưng ta không thể nhổ nó lên cũng không thể mang nó đi được.

— Chẳng cần phải nhổ cây đâu, - chim đáp - bà chỉ cần bẻ lấy một cành nhỏ mang về trồng trong vườn bà; gặp đất nó khắc bén rễ, rồi chẳng bao lâu bà sẽ thấy nó lớn bằng cây bà vừa trông thấy đây.

Khi đã có được trong tay ba vật mà người đàn bà Hồi giáo mộ đạo đã làm cho nàng ước ao mãnh liệt, nàng lại nói với chim:

— Chim ơi, tất cả những gì mi vừa làm cho ta chưa đủ đâu; mi là nguyên nhân gây nên cái chết của hai anh trai ta, hiện đang trong số những tảng đá đen mà ta trông thấy khi trèo lên đây; ta muốn đưa hai anh ấy cùng về với ta.

Có vẻ như chim muốn thoái thác không làm vừa ý công chúa điểm này; quả vậy, nó tỏ vẻ khó khăn. Công chúa khẩn khoản:

— Chim ơi, hãy nhớ điều mi vừa nói, rằng mi là nô lệ của ta, và quả thật mi đang là thế đấy, tính mạng mi đang ở trong tay ta.

— Tôi không thể nào chối từ sự thật ấy, - chim đáp - nhưng, cho dù điều bà vừa đòi hỏi cực kỳ khó khăn, tôi vẫn làm vừa ý bà. Bà hãy đưa mắt nhìn - chim nói tiếp - xem thử có thấy một cái bình nào không.

— Ta có thấy, - công chúa nói.

— Hãy cầm lấy nó; - chim nói - khi đi xuống núi, bà hãy rót một ít nước chứa trong bình lên từng tảng đá đen; đó là cách tìm lại hai anh trai của bà.

Công chúa Parizat cầm chiếc bình, rồi mang theo cái lồng cùng con chim, lọ nước và cành cây, vừa đi xuống vừa dội nước lên từng tảng đá đen gặp bên đường; mỗi tảng đá lại hóa thành người. Vì nàng không bỏ sót một tảng nào, tất cả các con ngựa, hai hoàng tử cũng như tất cả các chàng hiệp sĩ khác, đều hiện ra. Bằng cách đó, nàng nhận ra hai hoàng tử Batman và Pecvizơ, hai chàng cũng trông thấy em, chạy đến ôm hôn. Nàng cũng ôm hai anh và ngạc nhiên hỏi:

— Các anh thân yêu, các anh làm gì ở đây vậy?

Hai chàng đáp họ vừa ngủ dậy; nàng nói:

— Vâng, nhưng không có em giấc ngủ của các anh còn kéo dài và có lẽ sẽ kéo dài cho tới ngày phán xét. Các anh có nhớ là các anh đến đây để tìm con chim biết nói, cái cây biết hát và làn nước mầu vàng. Khi đến, các anh có trông thấy các tảng đá màu đen rải rác đó đây? Các anh hãy nhìn xem, không còn có một tảng nào nữa. Các ngài đang đứng quanh chúng ta kia và hai anh nữa, các vị chính là những tảng đá ấy, cũng như ngựa của các vị, chúng đang chờ các vị kia, các vị có thể nhìn thấy. Và nếu các vị muốn biết do đâu có điều kỳ diệu ấy là tại đặc tính của nước đựng trong cái bình kia - nàng vừa nói vừa trỏ cái bình, giờ không cần tới nữa, cho nên nàng đã để lại ở chân núi - mà tôi đã dội lên từng tảng đá. Ấy là vì, sau khi bắt được con chim biết nói làm nô lệ cho mình, nó đang ở trong lồng kia, tìm được cây biết hát, mà em bẻ một cành đây, lấy được nước màu vàng đựng đầy lọ này rồi em không muốn trở về mà không đưa được các anh cùng về, cho nên đã dùng quyền lực của mình buộc con chim bầy cho cách, nó phải chỉ cho em chỗ để cái bình này và cách dùng nó.

Nghe lời thuật lại, hai hoàng tử Batman và Pecvizơ rất cảm ơn công chúa em gái của mình. Các vị hiệp sĩ đứng chung quanh họ và cùng nghe được câu chuyện ấy, cũng đều cảm ơn. Họ nói rằng, chẳng những họ không dám ganh tị về việc nàng đã chiếm đoạt được những thứ mà chính họ cũng từng ao ước, mà họ không có cách nào biểu lộ đầy đủ lòng biết ơn nàng đã cải tử hoàn sinh cho, hơn là tuyên bố họ là nô lệ của nàng, và sẵn sàng làm bất cứ việc gì nàng truyền. Công chúa nói:

— Thưa các ngài, nếu các ngài chú ý những lời tôi vừa nói, các ngài hẳn đã nhận thấy tôi không có ý định nào khác trong việc làm của mình là tìm lại hai anh trai tôi; bởi vậy nếu đã xảy ra điều may mắn mà các ngài nói đó, thì các ngài cũng chẳng chút nào phải hàm ơn tôi. Tôi không dám nhận những lời khen ngợi các ngài có nhã ý nói ra và xin cảm tạ các ngài. Ngoài ra, tôi coi tất cả các ngài ai cũng là người tự do như trước, khi chưa lâm nạn; tôi rất hân hoan về sự may mắn đã xảy đến với các ngài cùng một dịp với tôi. Nhưng, xin chớ nán lại lâu hơn nữa ở một nơi không còn có gì đáng giữ chân ta lại; xin hãy lên ngựa và mỗi người hãy trở về nơi mình đã từ đó ra đi.

Tự nêu gương trước, công chúa đi lấy ngưa của mình; con vật vẫn nguyên ở chỗ nàng để nó đứng. Trước khi nàng lên ngựa, hoàng tử Batman muốn cho em đỡ nặng, bảo nàng đưa cái lồng chim cho mình mang hộ, nàng nói:

— Thưa anh, con chim là nô lệ của em, em muốn tự mình mang lấy. Nhưng nếu anh vui lòng cầm cành cây biết hát, thì nó kia. Tuy vậy, vẫn xin anh đỡ tạm cái lồng, sau khi em lên ngựa rồi, anh đưa lại cho em.

Khi nàng đã ngồi trên mình ngựa và hoàng tử Batman đã đưa trả lại cái lồng cùng con chim, nàng nói với hoàng tử Pecvizơ:

— Còn anh, thưa anh Pecvizơ, có cái lọ nước vàng kia, em xin giao cho anh giữ, nếu anh không thấy bất tiện.

Hoàng tử Pecvizơ vui vẻ nhận làm việc này.

Khi hoàng tử Batman, hoàng tử Pecvizơ và tất cả các hiệp sĩ khác đã lên ngựa cả rồi. Công chúa Parizat chờ cho một người nào đi lên trước, dẫn đầu cả đoàn. Hai hoàng tử muốn lịch sự nhường các vị hiệp sĩ, các vị này, về phần mình, lại muốn nhường vinh dự ấy cho công chúa. Nhận thấy không một vị nào muốn đi trước, chờ mình làm việc đó, nàng cất lời nói với tất cả:

— Thưa các ngài, tôi chờ các ngài đi.

Một trong những vị đứng gần nàng nhất, thay mặt tất cả, đáp:

— Cho dù không biết đến vinh dự phải dành cho nữ giới, thì cũng không có vinh dự nào mà chúng tôi không sẵn sàng nhường bà, sau việc bà vừa làm ơn cho chúng tôi. Cho dù biết bà khiêm tốn, chúng tôi van xin bà đừng để chúng tôi chờ lâu hơn, mà cho chúng tôi hạnh phúc được theo sau bà.

Công chúa liền đáp:

— Thưa ngài, tôi không xứng đáng vinh dự các ngài dành cho. Sở dĩ tôi phải nhận lời là tại các ngài muốn vậy.

Vừa nói, nàng vừa thúc ngựa tiến lên; hai hoàng tử cùng tất cả mọi người đi theo thành đoàn, không phân biệt.

Cả đoàn muốn ghé thăm cụ già ẩn sĩ, để cảm ơn cụ về sự đón tiếp nồng nhiệt và những lời khuyên của cụ có giá trị sống còn mà ai cũng thấy là chân thành, nhưng cụ đã qua đời, không ai biết được vì tuổi già hay vì không cần có người chỉ đường tới chỗ có ba vật mà công chúa Parizat vừa đoạt được một cách vẻ vang.

Đoàn người tiếp tục đi, nhưng mỗi ngày lại bớt đông một ít. Quả vậy, các hiệp sĩ đến từ nhiều xứ khác nhau, như tôi đã nói, cứ đến mỗi chỗ rẽ dẫn sang con đường về lại xứ sở mình, thì từng người một đến gặp công chúa cảm tạ một lần nữa, rồi cáo biệt nàng và hai hoàng tử; lần lượt hết người này đến người khác làm như vậy. Công chúa cùng các hoàng tử Batman và Pecvizơ tiếp tục đường đi của mình cho đến nhà.

Thoạt tiên, công chúa để lồng chim trong phòng khách, và bởi vì phòng khách trông ra vườn, con chim cất tiếng hót, là những con họa mi, mai hoa, sơn ca, kim oanh và cơ man chim chóc các loại trong vùng kéo đến hòa theo. Cành cây, nàng cho trồng ngay trước mặt mình, lên một bồn đất không xa nhà. Nó bén rễ chẳng mấy chốc lớn thành một cây to, mà các lá đều hát lên giai điệu và hòa tấu giống y như cây gốc. Nàng cho xây chính giữa bồn hoa một cái bể bằng cẩm thạch đẹp, rồi đổ tất cả nước vàng đựng trong lọ vào đấy. Thế là nước bắt đầu sủi phồng lên, và khi mấp mé bờ thì phun thành nhiều tia cao tới hai mươi bộ, rơi xuống rồi lại tiếp tục phun lên, mà không hề tràn ra ngoài bờ.

Tin tức về những điều kỳ diệu ấy lan truyền khắp vùng; và vì cổng của ngôi nhà cùng khu vườn không bao giờ đóng lại với bất kỳ ai, chẳng bao lâu có rất nhiều người ở các vùng lân cận tới xem.

Sau mấy ngày, các hoàng tử Batman và Pecvizơ hết những nỗi mệt nhọc vì chuyến đi, tiếp tục lối sống của mình. Vì săn bắn là cách giải trí thông thường, lần đầu tiên từ khi trở về nhà, họ lên ngựa đi săn, không phải trong khu rừng của mình, mà cách xa nhà chừng hai, ba dặm. Họ đang săn thì chợt quốc vương Ba-tư xuất hiện, vua cũng đang săn ở chốn này. Vừa trông thấy rất nhiều kỵ sĩ hiện ra ở nhiều nơi, biết là vua sắp tới, hai hoàng tử quyết định ngừng cuộc săn và ra về để tránh gặp vua; nhưng họ lại xáp mặt vua ngay trên đường về, ở một nơi đường hẹp đến nỗi không thể rẽ sang nẻo khác hoặc quay trở lại mà không để vua trông thấy. Trong cơn thảng thốt, họ chỉ kịp đủ thời giờ xuống ngựa, phủ phục trước mặt vua, đầu dập sát đất, và cũng không ngẩng mặt lên nhìn. Nhưng nhà vua thấy họ cưỡi ngựa tốt và ăn mặc tinh tươm không khác gì các vị trong triều, tò mò muốn xem mặt họ, liền dừng lại và truyền cho đứng lên.

Hai hoàng tử đứng dậy trước mặt vua, vẻ ung dung, thoải mái nhưng vẫn biểu lộ sự khiêm nhường và tôn kính. Vua nhìn họ từ đầu tới chân, ngắm nghía vẻ tuấn tú khôi ngô của họ, rồi hỏi họ là ai và ở nơi đâu.

Hoàng tử Batman cất lời đáp:

— Tâu bệ hạ, chúng tôi là con trai vị quan trông nom vườn tược của bệ ha, người qua đời gần đây chúng tôi hiện ở trong một ngôi nhà mà cha chúng tôi cho dựng ít lâu trước khi từ trần, để cho chúng tôi được sống ở đây mà chờ đến tuổi phục vụ bệ hạ, cầu xin Ngài ban cho việc làm, khi nào có dịp.

— Ta thấy có vẻ các anh thích đi săn, - nhà vua lại nói.

— Tâu bệ hạ, đó là việc tập luyện rất thông thường của chúng tôi, - hoàng tử Batman đáp - tất cả mọi con dân của bệ hạ, sinh ra để sẽ phục vụ trọng quân đội của Ngài để không thể trễ nải việc đó, theo đúng tập quán lâu đời của vương quốc ta.

Rất hài lòng về câu đáp khôn ngoan, nhà vua bảo:

— Đã vậy thì ta sẽ rất hài lòng xem các anh săn. Hãy đến đây! các anh muốn chọn lối săn nào, tùy ý.

Hai hoàng tử lại lên ngựa đi theo nhà vua; tiến lên chưa xa, đã trông thấy nhiều, thú rừng. Hoàng tử Batman chọn một con sư tử, hoàng tử Pecvizơ một con gấu. Họ cùng lao tới một lúc, với một sự dũng mãnh khiến nhà vua ngạc nhiên. Họ đuổi kịp gần như cùng một lúc hai con thú, và phóng lao một cách khéo léo đến nỗi mũi lao của hoàng tử Batman xuyên suốt qua thân con sư tử, và mũi lao của hoàng tử Pecvizơ xuyên qua thân gấu. Nhà vua nhìn thấy hai con thú theo nhau gục xuống. Không ngừng lại, hoàng tử Batman lại đuổi theo một con gấu khác, hoàng tử Pecvizơ một con sư tử khác, và chàng mấy chốc, đã phóng lao quật chúng ngã lăn, chết ngay tại chỗ. Hai chàng muốn tiếp tục săn nữa, nhưng nhà vua không cho phép, sai gọi họ trở lại. Và khi họ đã đến xếp hàng bên cạnh mình, vua nói:

— Nếu ta để cho các anh làm, thì không bao lâu các anh tiêu diệt hết thú săn của ta. Tuy nhiên, không phải ta muốn bảo vệ thú săn, mà chính là bảo vệ con người các anh, từ nay đối với ta rất thân thiết; ta tin chắc sự dũng cảm của các anh bây giờ làm ta vui lòng; nhưng rồi sẽ đến lúc có ích cho ta.

Cuối cùng nhà vua thấy mình có cảm tình sâu đậm với hai hoàng tử, đến nỗi ngỏ ý mời hai chàng đi theo ngay lúc đó về cung. Hoàng tử Batman đáp:

— Tâu bệ hạ, Ngài ban cho chúng tôi một vinh dự mà chúng tôi tự thấy không đáng được hưởng, cầu xin Ngài miễn cho.

Nhà vua không hiểu sao hai chàng lại khước từ một đặc ân của mình đối với họ như vậy, liền hỏi tại sao và giục họ trả lời:

— Tâu bệ hạ, chả là chúng tôi còn có một đứa em gái út, chúng tôi sống hòa thuận với nhau, không có việc gì chúng tôi làm mà không hỏi ý kiến trước của em; cũng như em chẳng làm bất cứ việc gì mà không hỏi trước ý kiến của chúng tôi.

— Ta rất khen ngợi tình huynh đệ của các ngươi, - nhà vua nói - vậy hãy về hỏi ý kiến em gái các anh, rồi ngày mai đến đây săn với ta và trả lời ta rõ.

Hai hoàng tử trở về nhà, nhưng cả hai đều quên mất chuyện gặp hoàng đế và vinh dự cùng săn với Người, nên chẳng nói với công chúa điều nhà vua muốn đưa hai chàng theo mình về hoàng cung. Ngày hôm sau; họ đến chỗ vua săn. Giữa cuộc săn, vua hỏi:

— Thế nào, các anh đã hỏi ý kiến cô em gái rồi chứ? Cô có đồng ý cho ta được gặp riêng hai anh không?

Hai hoàng tử nhìn nhau, đỏ mặt. Hoàng tử Batman nói:

— Tâu bệ hạ, chúng tôi xin Ngài tha tội cho, cả hai anh em chúng tôi đều đã quên mất.

— Vậy thì hôm nay hãy nhớ, - vua nói tiếp - và ngày mai chớ quên trả lời ta rõ.

Hai hoàng tử một lần nữa lại quên. Nhà vua đã không giận vì sự hững hờ đó, ngược lại còn lấy trong túi ra ba quả cầu vàng nho nhỏ, bỏ vào trong áo hoàng tử Batman và mỉm cười nói:

— Những quả cầu này sẽ ngăn các anh không quên một lần thứ ba nữa để vì ta mà làm việc ta mong muốn. Tối nay, tiếng của nó rơi khỏi thắt lưng sẽ làm cho các anh nhớ ra, nếu như các anh lại vẫn còn quên như hai lần trước.

Tình hình xảy ra đúng như nhà vua đã định. Không có ba quả cầu vàng, thì hai hoàng tử hẳn đã quên không hỏi ý kiến công chúa Parizat thật. Khi hoàng tử Batman, cởi áo đi ngủ, ba quả cầu rơi khỏi thắt lưng, lập tức chàng đi tìm hoàng tử Pecvizơ rồi hai anh em cùng đến buồng riêng của công chúa, nàng cũng chưa đi ngủ. Họ xin lỗi đã đến quấy rầy em vào giờ muộn màng, rồi nói cho nàng nghe lý do việc mình tới, và thuật lại đầy đủ chi tiết chuyện gặp nhà vua.

Công chúa hoảng hốt khi nghe tin đó. Nàng nói:

— Gặp nhà vua đối với hai anh là điều may mắn và vinh dự, và rồi đây có thể việc gặp gỡ đó sẽ có lợi cho hai anh, nhưng đối với em đó là việc không hay và đáng buồn. Em thấy rõ, vì nghĩ tới em mà các anh đã cưỡng lại điều nhà vua muốn; em vô cùng biết ơn hai anh. Qua việc đó, em thấy rõ các anh thương em cũng như em thương hai anh vậy. Có thể nói các anh thà phạm tội khiếm nhã với nhà vua, khi đã lịch sự từ chối lời mời, còn hơn làm phương hại đến tình huynh đệ mà chúng ta đã thề cùng gắn bó. Các anh thấy rõ nếu cứ tiếp tục đến chầu vua, rồi vô tình các anh buộc phải bỏ rơi em, để phục vụ Người. Nhưng, các anh nghĩ rằng có thể dễ dàng từ chối thẳng thừng với nhà vua điều mà có vẻ như vua mong muốn rất thiết tha ư? Cưỡng lại ý muốn của vua là điều nguy hiểm. Bởi vậy, nếu theo tình cảm mà khuyên hai anh đừng đáp lại điều vua mong muốn, thì em hẳn sẽ làm cho các anh bị nhà vua giận ghét, và rồi em cũng mang vạ với hai anh. Hai anh đã rõ em nghĩ như thế nào rồi. Tuy vậy, chúng ta chớ nên kết luận vội, mà nên hỏi ý kiến con chim biết nói, xem nó khuyên thế nào; nó nhìn xa, trông rộng, và nó cũng đã từng hứa là sẽ giúp đỡ khi nào chúng ta gặp khó khăn, bối rối.

Công chúa Parizat sai mang lồng chim đến. Sau khi nêu ra với chim nhưng khó khăn của mình, trước mặt hai hoàng tử, nàng hỏi chim nên xử sự thế nào trong sự phân vân này. Chim đáp:

— Các hoàng tử anh bà phải tuân theo ý muốn nhà vua; hơn nữa, đến lượt mình, các ngài cần phải mời vua tới thăm nhà nữa.

— Nhưng, chim ơi, - công chúa lại hỏi - các anh ta và ta thương yêu nhau, không có tình anh em nào thân thiết bằng tình anh em chúng ta, rồi đây nó có bị phương hại vì chuyện ấy hay chăng?

— Không đâu, - chim đáp - tình anh em sẽ càng đậm đà hơn.

— Như vậy, nhà vua sẽ đến thăm nhà ta, - công chúa nói - Con chim nói rằng nhà vua tới thăm nhà này là điều rất cần thiết và mọi sự sẽ tốt đẹp hơn mà thôi.

Hôm sau, hai hoàng tử Batman và Pecvizơ tới lại chỗ đi săn; nhà vua vừa trông thấy hai chàng từ xa, đã hỏi hai chàng có nhớ nói chuyện với cô em gái hay không. Hoàng tử Batman tiến đến gần, đáp:

— Tâu bệ hạ, chúng tôi sẵn sàng tuân lệnh bệ hạ. Không những chúng tôi chẳng gặp khó khăn gì mà không được em gái đồng ý, hơn nữa, em gái chúng tôi còn cho rằng việc chúng tôi chưa thực hiện ngay bổn phận đối với bệ hạ là điều đáng trách. Tâu bệ hạ, em gái chúng tôi đáng được coi trọng lắm. Nếu chúng tôi có tội, cúi xin bệ hạ tha tội cho.

— Các anh chớ lo, - nhà vua đáp - ta không những không trách việc các anh đã làm, ta còn tán thưởng nữa, và hy vọng các anh cũng coi trọng và mến yêu ta như vậy, nếu ta đáng được hưởng tình thân hữu của các anh.

Bối rối trước lòng nhân từ quá đáng của nhà vua, các hoàng tử chỉ còn biết cúi rạp mình tỏ lòng kính trọng sâu sắc của mình.

Trái với thói quen, hôm ấy nhà vua không săn lâu. Cho rằng các hoàng tử rất thông minh, tài ba và dũng mãnh, vua sốt ruột muốn được đàm đạo thoải mái hơn với hai chàng, cho nên quyết định về sớm. Vua muốn hai hoàng tử đi sát bên cạnh mình; vinh dự ấy không những làm cho các vị đại thần theo hầu vua sinh lòng ganh tị, mà ngay đến tể tướng cũng lấy làm nhục phải đi sau hai chàng.

Khi nhà vua về tới kinh thành, dân chúng đứng hai bên đường cứ dán mắt vào hai hoàng tử Batman và Pecvizơ, tìm hiểu xem hai chàng này là ai, người trong nước hay khách nước ngoài. Số đông nói:

— Dù thế nào chăng nữa, cầu Thượng đế phù hộ cho vua ta có được hai hoàng tử khôi ngô tuấn tú dường này. Nếu như các lần sinh đẻ của hoàng hậu trước đây đều được may mắn - bị đau khổ quá lâu về chuyện ấy rồi - thì hẳn các hoàng tử cũng vào trạc tuổi hai vị này.

Việc đầu tiên của nhà vua khi về tới hoàng cung, là dẫn hoàng tử đi xem những căn phòng chính. Họ khen ngợi vẻ đẹp, của cải đắt tiền, cách trang trí tự nhiên, đúng như những người hiểu biết về nhưng chuyện đó. Cuối cùng, một tiệc lớn được bầy ra. Nhà vua muốn hai chàng cùng ngồi ăn với mình; họ định từ tạ, nhưng khi nhà vua nói rằng đây là ý muốn của vua, thì họ vâng lời ngay.

Nhà vua, vốn rất thông minh và từng học rộng biết nhiều các môn khoa học, đặc biệt là môn lịch sử, đã dự kiến là, vì khiêm nhường và kính trọng, chắc các hoàng tử sẽ không dám tự mình mở đầu câu chuyện. Để cho họ có dịp được nói, vua bắt đầu trước; và suốt bữa ăn, cho dù vua đề cập đến vấn đề gì, họ đều có thể tiếp chuyện đầy hiểu biết, thông minh, óc phán đoán và phân biệt đúng sai, khiến cho vua rất khâm phục. “Giả thử chúng là các con trai ta, - vua tự nhủ - với sự thông minh sẵn có của chúng, và được ta chăm lo giáo dục, thì cũng không thể thành thạo và thông thái hơn thế này.”

Cuối cùng, vua nói với hai hoàng tử:

— Không bao giờ ta nghĩ rằng ở nông thôn lại có những chàng trai trẻ con dân ta, được giáo dục tốt, có tri thức và nhiều tài năng thế này. Cả đời ta chưa bao giờ nói chuyện với ai thú vị như với các anh; nhưng hôm nay như vậy là đủ rồi, đã đến lúc các anh để cho đầu óc thảnh thơi bằng cách dự một vài cuộc giải trí trong triều. Và vì chẳng có gì làm cho đầu óc ta thoải mái hơn âm nhạc, các anh sẽ nghe một cuộc hòa tấu và hợp xướng không đến nỗi tồi.

Nhà vua vừa dứt lời, các nhạc công đã được lệnh tiến vào và đáp lại một cách tài giỏi sự chờ đợi của mọi người. Tiếp đó, là nhưng vai hề tuyệt vời, và cuối cùng các vũ công và vũ nữ kết thúc cuộc giải trí.

Thấy ngày sắp hết, hai hoàng tử phủ phục dưới chân vua, cảm tạ lòng nhân từ và những vinh dự vua ban cho, rồi xin phép được ra về. Nhà vua nói:

— Ta cho các anh về, nhưng nên nhớ rằng ta thân hành dẫn hai anh đến hoàng cung là để chỉ cho các anh biết đường, nhằm sau này các anh tự đến. Bao giờ các anh cũng sẽ được hoan nghênh, và các anh càng năng đến, ta càng vui lòng.

Trước khi cáo biệt nhà vua, hoàng tử Batman nói:

— Tâu bệ bạ, chúng tôi mạo muội cầu xin bệ hạ ghé qua nhà chúng tôi, nghỉ lại đấy trong chốc lát vào lần tới đây, khi bệ hạ lại đi săn ở trong vùng. Nhà chúng tôi tuy chẳng xứng đáng để bệ hạ đặt chân, nhưng đôi khi các vị đế vương cũng không chê nghỉ dưới một mái lều tranh.

Nhà vua đáp:

— Nhà của những người như hai anh chỉ có thể đẹp và xứng đáng với người. Ta sẽ vui lòng đến thăm, đến một nơi mà các anh và em gái các anh là những người chủ nhà. Dù ta chưa gặp mặt em gái hai anh, ta đã thấy yêu mến cô ta vì đức hạnh. Ngày kia, ta sẽ có mặt rất sớm đúng vào nơi mà ta vẫn chưa quên đã được gặp hai anh lần đầu tiên, các anh hãy có mặt ở đấy, rồi dẫn đường cho ta.

Hai hoàng tử Batman và Pecvizơ trở về nhà ngay hôm đó. Vừa tới nơi, sau khi thuật lại cho công chúa Parizat nghe sự đón tiếp vinh hạnh mà nhà vua dành cho họ, hai hoàng tử không quên nói cho em hay, họ đã mời nhà vua hạ cố ghé thăm nhà; và vua đã định ngày đến ấy là ngày tiếp sau ngày mai đây. Công chúa nói:

— Nếu như vậy thì ngay từ bây giờ phải nghĩ tới chuyện sửa soạn một bữa ăn cho xứng đáng với nhà vua; và muốn thế, chúng ta nên hỏi ý kiến con chim biết nói, có thể nó sẽ bày cho ta vài món hợp với, khẩu vị nhà vua hơn chăng.

Hai hoàng tử bảo tùy nàng lo liệu việc này. Khi hai chàng lui về, công chúa liền hỏi riêng con chim:

— Chim ơi, nhà vua sẽ hạ cố ghé thăm nhà ta. Chúng ta phải tiếp đãi, chim hãy bảo ta nên làm như thế nào cho vua hài lòng?

— Thưa bà chủ hiền từ, - chim đáp - bà có khối người đầu bếp giỏi, họ hãy cố gắng làm hết sức mình. Trước hết, bà bảo họ nấu cho vua một đĩa dưa chuột nhồi ngọc trai. Sau đó, bà sẽ đưa ra mời vua đầu tiên, rồi hãy dùng các món khác.

— Dưa chuột nhồi ngọc trai! - công chúa kinh ngạc thốt lên - chim ơi, mi nghĩ chưa tới nơi rồi, đó là một món nấu chưa từng nghe ai nói tới. Nhà vua sẽ có thể coi đó là một điều cực kỳ sang trọng, nhưng vua ngồi vào bàn để ăn, chứ đâu phải để ngắm ngọc trai. Hơn nữa, giá ta có dùng hết số ngọc nhà ta có, cũng không đủ để nhồi vào dưa chuột.

— Thưa bà chủ, - chim đáp - xin bà hãy nên làm điều tôi nói và đừng lo rồi việc gì sẽ xảy ra, nếu có, chỉ có xảy ra nhưng việc tốt lành thôi. Còn về khoản ngọc trai, xin bà sáng mai, rất sớm, hãy đến trước cây đầu tiên trong khu rừng nhà, ở bên phải và cho đào lên bà sẽ tìm thấy thừa ra so với mức cần thiết.

Ngay tối hôm ấy, công chúa báo cho một người làm vườn sẵn sàng, rồi sáng hôm sau dẫn anh ta ra tới gốc cây mà con chim chỉ, bảo đào đất ở gốc. Đào sâu tơi một mức nào đó, người làm vườn thấy chạm phải rắn và nhận ra ngay đấy là một hộp bằng vàng rộng chừng một bộ vuông, liền chỉ cho công chúa thấy.

— Chính vì việc đó mà ta đưa anh tới đây. Tiếp tục đào nữa đi, chú ý đừng để cho nhát cuốc làm hỏng.

Cuối cùng, người làm vườn moi lên được cái hộp đưa cho công chúa, cái hộp chỉ cài bằng mấy chiếc móc khá sạch sẽ, công chúa mở ra và thấy ngọc trai, tất cả đều to bình thường thôi, nhưng đẹp và tiện dụng vào việc định làm. Rất hài lòng tìm được kho báu nhỏ bé đó, nàng đóng nắp hộp lại, đeo vào tay và trở về nhà, trong lúc người làm vườn lấp đất ở gốc cây lại y như cũ.

Hai hoàng tử Batman và Pecvizơ, từ buồng riêng của mình, đã nhìn thấy em gái ra vườn sớm hơn thường lệ. Mặc áo quần xong, họ tìm nhau rồi cũng ra đón em. Họ gặp nàng giữa vườn. Từ xa, họ đã trông thấy em ôm một vật gì trong tay; họ đến gần thì thấy đó là một cái hộp bằng vàng. Rất ngạc nhiên, hoàng tử Batman nói:

— Em ơi, lúc em cùng người làm vườn đi ra, anh không thấy em cầm theo vật gì, giờ em trở về lại có cái hộp này, có phải người làm vườn tìm được kho báu rồi báo cho em hay chăng?

— Thưa hai anh, - công chúa đáp - hoàn toàn ngược lại. Chính em dẫn người làm vườn ra nơi có cái hộp, chỉ chỗ và bảo anh ta đào. Các anh còn ngạc nhiên hơn nữa về vật em bắt được, nếu biết bên trong nó đựng thứ gì.

Công chúa mở cái hộp. Hai hoàng tử lấy làm kỳ thú khi trông thấy chứa đầy ngọc, lấy riêng từng hạt thì chẳng lấy gì làm to lắm, nhưng chúng rất có giá trị, liền hỏi do đâu công chúa biết được kho báu này, nàng đáp:

— Hai anh à, trừ phi các anh có việc gì vội còn không, mời các anh về cùng em, em sẽ nói các anh rõ.

Hoàng tử Pecvizơ đáp:

— Có việc nào đối với các anh vội hơn là được biết rõ về việc đang làm cho các anh rất quan tâm này? chính vì vậy mà các anh đi đón em đó.

Thế là công chúa đi giữa hai anh trai, trên đường trở vào nhà, vừa đi vừa thuật lại chuyện mình hỏi ý kiến con chim; nàng hỏi những gì nó đáp ra làm sao, nàng không bằng lòng món dưa chuột nhồi ngọc trai, nhưng nó đã bầy cho cách làm để có đủ ngọc trai. Hoàng tử và công chúa suy đi xét lại rất nhiều để đoán được ý của con chim, nó muốn dọn cho vua một món ăn như vậy, thậm chí định tìm cách để biết cho kỳ được. Nhưng cuối cùng, họ đều kết luận là họ chẳng hiểu ra làm sao cả, tuy nhiên họ vẫn cần phải làm cho đúng từng điểm một lời khuyên của chim, không bỏ sót một chỗ nào.

Trở vào nhà, công chúa cho gọi người đầu bếp đến buồng riêng của mình. Sau khi ra lệnh làm bữa ăn theo như ý nàng để thết đãi nhà vua, nàng bảo thêm:

— Ngoài những thứ tôi vừa dặn, anh cần phải làm cho tôi một món đặc biệt, để riêng nhà vua dùng, như vậy là ngoài anh ra không ai được đụng tay vào đấy. Đó là món dưa chuột nhồi, và anh lấy số ngọc trai này để nhồi vào các quả.

Vừa nói, nàng vừa mở cái hộp trỏ cho người đầu bếp trông thấy ngọc.

Người đầu bếp chưa từng bao giờ nghe nói tới một món nhồi như vậy, thụt lùi hai bước mặt lộ vẻ cực kỳ kinh ngạc. Công chúa hiểu, liền nói:

— Tôi thấy anh cho tôi là một con điên, khi bảo anh nấu một món anh chưa từng nghe ai nói tới và có lẽ cũng chưa từng ai nấu bao giờ. Đúng như vậy tôi cũng hiểu như anh, nhưng tôi có ý riêng của tôi, tôi ra lệnh cho anh làm việc đó với tất cả sự minh mẫn của mình. Thôi, anh hãy đi đi, hãy cố nghĩ ra cách làm cho tốt, hãy mang theo cái hộp, nấu xong, nếu còn thừa ngọc thì mang trả lại tôi.

Người đầu bếp không biết trả lời thế nào, liền cầm cái hộp mang đi. Cũng trong ngày hôm ấy công chúa Parizat truyền cho người nhà bằng mọi cách quét dọn sạch nhà cửa vườn tược để đón vua cho thật long trọng.

Ngày hôm sau, hai hoàng tử vừa có mặt ở nơi đi săn thì quốc vương nước Ba-tư đã đến. Vua bắt đầu săn cho tới khi mặt trời lên cao, rồi truyền lệnh nghỉ. Thế là trong khi hoàng tử Batman đi kế bên vua, hoàng tử Pecvizơ tiến lên trước dẫn đường. Khi trông thấy đường vào nhà, chàng thúc ngựa chạy về báo cho công chúa Parizat biết vua đã tới. Những người nhà của công chua, được nàng sai đứng sẵn ở các đường, đã về báo trước, thành thử hoàng tử thấy nàng đã dưng chờ sẵn sàng tiếp nhà vua.

Vua tới, vào đến sân và xuống ngựa trước tiền sảnh, vua thấy công chúa Parizat bước ra quỳ xuống dưới chân. Hai hoàng tử lúc ấy có mặt, tâu rằng đây chính là em gái mình, xin phép vua cho em được lạy chào.

Nhà vua cúi xuống nâng công chúa đứng lên. Sau một lúc ngắm và khâm phục sắc đẹp tuyệt trần, dáng điệu yêu kiều, vẻ đường bệ, và có một cái gì đó không giống thôn dã nơi nàng đang ở, vua nói:

— Hai ông anh xứng đáng với cô em, và cô em xứng đáng với hai ông anh; từ bên ngoài xét việc bên trong, ta không còn ngạc nhiên nữa tại sao hai anh không muốn làm việc gì không có sự bằng lòng của cô em nhưng ta hy vọng sẽ hiểu điểm đó sâu hơn là thoạt nhìn, sau khi đã đi xem ngôi nhà.

Công chúa liền lên tiếng:

— Tâu bệ hạ, đây chỉ là một ngôi nhà hợp với những người quê mùa như chúng tôi. Nó chẳng có gì đáng so sánh với những ngôi nhà ở tỉnh thành, chứ còn nói gì so sánh với lâu đài tráng lệ của các vị đế vương.

— Ta chưa hoàn toàn tin vào ý kiến của cô, - nhà vua nói rất nhã nhặn, - Những thứ vừa thoạt trông thấy đã khiến ta nghi ngờ lời cô. Ta dành cho mình quyền phán đoán sau khi đã xem xong. Nào, cô hãy đi lên trước, dẫn đường cho ta.

Từ phòng khách, công chúa dẫn nhà vua đi xem từ buồng này đến buồng khác. Vua khâm phục cảnh sắc muôn mầu muôn vẻ của từng căn buồng, liền bảo công chúa Parizat:

— Cô gái ơi, cô nói đây là một ngôi nhà nơi thôn dã quê mùa ư? Các thành phố đẹp nhất và lớn nhất chẳng bao lâu rồi sẽ vắng teo, nếu tất cả các ngôi nhà nơi thôn dã đều giống như nhà của cô. Ta không ngạc nhiên sao các vị thích sống ở đây và coi thường thành thị đến thế. Cô hãy cho ta xem vườn, ta tin rằng vườn xứng với nhà.

Công chúa mở một cánh cửa thông ra vườn, và vật đập vào mắt nhà vua đầu tiên là những tia nước màu vàng, trông giống như vàng thật. Ngạc nhiên trước một cảnh tượng mới lạ như vậy đối với mình, vua dừng lại đứng nhìn một lát rồi hỏi:

— Loại nước kỳ diệu này lấy từ đâu mà trông thích mắt vậy? Nguồn của nó ở đâu? Và bằng nghệ thuật nào người ta cho phun được, khiến ta không sao tin nổi có vật nào giống thế này trên đời? Ta muốn xem vật diệu kỳ này gần hơn nữa.

Vua vừa nói vừa đi. Công chúa tiếp tục dẫn vua tới nơi trồng cây biết hát.

Tới gần, nhà vua nghe một bản hợp xướng khác hẳn những bản vua từng nghe, liền dừng lại, đưa mắt tìm xem các nhạc công ở đâu. Nhìn xa rồi lại nhìn gần vẫn không trông thấy người, trong khi bản hòa tấu nghe khá rõ, đủ để cảm thấy mê ly, vua quay lại hỏi công chúa Parizat:

— Cô gái ơi, các nhạc công ta đang nghe ấy ở đâu? Dưới đất ư? Vô hình ở trên không ư? Với những giọng hát tuyệt vời và dễ thương như vậy, họ sợ gì mà không có mặt, ngược lại, họ sẽ làm cho người nghe càng thú vị.

Công chúa mỉm cười đáp:

— Tâu bệ hạ, không phải các nhạc công đang cử bản hòa tấu bệ hạ nghe, mà chỉ là cái cây bệ hạ nhìn thấy trước mắt; nếu bệ hạ vui lòng tiến lên bốn bước nữa thì bệ hạ hết hoài nghi, các giọng hát sẽ rõ hơn.

Nhà vua tiến lên, và say mê diệu nhạc dịu dàng tới mức nghe không biết chán. Cuối cùng, sực nhớ là cần xem nước vàng ở cạnh đây, vua cất tiếng hỏi:

— Này cô gái, cô hãy nói ta nghe, có phải cây này tình cờ mọc trong vườn nhà cô? Ấy là món quà của ai tặng, hay là một vật mang về từ một nước rất xa xôi? Chắc là nó được mang từ xa lắm về, còn không, một người thích những sự hiếm lạ trong thiên nhiên như ta, hẳn ta đã nghe nói tới rồi. Tên nó là gì?

— Tâu bệ hạ, - công chúa đáp - nó chẳng có tên gì khác hơn là cây biết hát, nó chẳng mọc ở nước ta. Kể lại chuyện do đâu có cây này ở đây e quá dài. Câu chuyện này có liên quan tới nước màu vàng và con chim biết nói, cả ba vật ấy được đưa về đây cùng một lúc, bệ hạ sẽ thấy con chim, sau khi đã nhìn nước vàng gần hơn, như ý bệ hạ muốn. Nếu bệ hạ cho việc ấy là được, thì tôi sẽ xin được vinh dự thuật lại hầu bệ hạ, sau khi bệ hạ đã nghỉ ngơi cho đỡ mệt vì cuộc săn, nhất là săn dưới nắng to.

— Cô gái à, - nhà vua nói - ta chẳng thấy mệt nhọc như cô nói, vì cuộc đi săn đã được thưởng công bởi những vật diệu kỳ cô vừa cho xem, hãy nghĩ tới chuyện mệt nhọc mà ta gây nên cho cô. Vậy thì hãy kết thúc ở đây, hãy xem nước vàng; ta đang muốn được nhìn và thán phục con chim biết nói.

Đến gần bể, nhà vua nhìn rất lâu các tia nước phun lên trời rồi lại rơi xuống, tạo nên một cảnh tượng diệu kỳ. Nhà vua lại vẫn hỏi công chúa:

— Theo cô, nước này không có nguồn, và không được dẫn tới từ một nước nơi nào gần đây bằng những ống ngầm; ít ra ta cũng hiểu được là nó được đưa về từ nơi rất xa lạ, y như cây biết hát kia.

— Tâu bệ hạ. - công chúa đáp - đúng như lời bệ hạ nói, điều chứng tỏ nước không được dẫn từ nơi khác tới, là cái bể này đúc liền một khối, như vậy là không thể lấy nước vào từ hai bên, cũng như từ dưới đáy. Và điều làm cho nó càng đáng thán phục nữa là, tôi chỉ đổ có một lọ vào trong bể, ấy thế mà nó sinh sôi ra nhiều như vậy đấy, bởi vì nó có một đặc tính kỳ diệu.

Cuối cùng nhà vua đi xa cái bể:

— Thôi, lần đầu tiên thế là đủ, - vua nói, - Ta hứa sẽ còn trở lại luôn. Cô hãy đưa ta đi xem con chim biết nói.

Đến gần phòng khách, nhà vua nhận thấy trên một ngọn cây không biết cơ man nào là chim chóc cất tiếng hót vang lừng. Vua hỏi sao chim tụ tập ở đây nhiều hơn các cây khác trong vườn, ở đó chẳng nghe có tiếng chim hót cũng như chẳng nhìn thấy một con nào.

— Tâu bệ hạ, - công chúa đáp - ấy là tại tất cả chim chóc ở các vùng lân cận đều đến để hòa theo tiếng hót của con chim biết nói. Bệ hạ có thể thấy nó trong cái lồng đặt trên bậu cửa một cửa sổ ở phòng khách mà bệ hạ sắp vào. Nếu bệ hạ để ý, sẽ thấy tiếng hót của nó nổi bật hơn tất cả, ngay đến chim sơn ca cũng còn xa mới sánh kịp.

Nhà vua vào phòng khách. Con chim vẫn tiếp tục hót, công chúa liền cao giọng bảo:

— Hỡi nô lệ của ta. nhà vua đến đây. Hãy chúc tụng bệ hạ.

Lập tức con chim thôi hót, tất cả chim chóc cùng một loạt im tiếng. Con chim nói:

— Chúc nhà vua vạn tuế! Cầu mong Thượng đế cho bệ hạ được phồn vinh và kéo dài tuổi thọ của bệ hạ.

Bữa tiệc được bày trên ghế cạnh cửa sổ, vua ngồi vào bàn ăn, và nói:

— Chim ơi, ta cảm ơn lời chúc tụng của mi ta lấy làm hoan hỉ thấy mi là hoàng đế và vua các loài chim.

Thấy trước mặt mình có một đĩa dưa chuột, vua cho là cũng nhồi thịt như bình thường, vua đưa tay lấy định dùng, và cực kỳ ngạc nhiên khi thấy nhồi toàn ngọc.

— Món gì mà lạ thế này! Nhồi ngọc là có ý gì? Ngọc thì làm sao ăn được?

Vua nhìn hai hoàng tử và công chúa hỏi, thì con chim đã ngắt lời:

— Tâu bệ hạ, sao bệ hạ lại lấy làm ngạc nhiên đến thế vì một món ăn nhồi ngọc trai mà bệ hạ nhìn tận mắt. Thế sao ngài lại từng tin một cách dễ dàng hoàng hậu vợ Ngài sinh hạ một con chó, một con mèo và một khúc gỗ?

— Ta tin, - hoàng đế đáp - bởi vì các bà đỡ quả quyết với ta như vậy.

— Những bà đỡ ấy là những chị gái của hoàng hậu, - con chim nói tiếp - những người chị ganh tị hạnh phúc của cô em vì bệ hạ chọn cô em làm hoàng hậu. mà không chọn họ. Và để hả cơn điên giận của mình họ đã lợi dụng lòng cả tin của bệ hạ. Họ sẽ thú nhận tội ác nếu bệ hạ cho tra hỏi. Hai anh em trai và cô em gái mà bệ hạ đang thấy kia mới là con của bệ hạ, mà chúng đã thả trôi sông, nhưng được vị quan trông nom các vườn tược của bệ hạ cứu sống rồi nuôi nấng và dạy dỗ nên người.

Lời con chim làm nhà vua sáng tỏ ra ngay tức khắc. Vua kêu lên:

— Chim ơi, ta chẳng khó khăn gì mà không tin ngay điều mi vừa nói cho biết. Tình cảm tự nhiên xui ta thương yêu trìu mến, quá đủ để cho ta biết ba người này là thuộc dòng máu của ta, này đến đây, các con trai! hãy đến đây, con gái! hãy để cho cha ôm hôn, để cha biểu lộ lần đầu tiên tình thâm phụ tử!

Vua đùng lên, sau khi lần lượt ôm hôn hai hoàng tử và công chúa và cùng tuôn nước mắt như các con. Vua nói:

— Như thế vẫn chưa đủ các con ạ. Các con còn phải lần lượt ôm hôn nhau, không với tư cách là con của vị quan trông nom vườn tược của ta - mà ta vinh viễn biết ơn đã bảo tồn tính mạng các con - mà với tư cách là các con của ta, xuất phát từ dòng máu các vua nước Ba-tư, mà ta tin chắc rồi các con sẽ tiếp tục giữ vững quang vinh.

Sau khi hai hoàng tử và công chúa lần lượt ôm hôn nhau, với một sự hài lòng hoàn toàn mới như quốc vương mong muốn, nhà vua cùng họ tiếp tục ngồi vào bàn ăn. Cuối bữa ăn, vua nói:

— Các con ơi, ta đã nhận ra các con. Ngày mai, ta sẽ đưa hoàng hậu mẹ của các con tới. Hãy sẵn sàng đón tiếp mẹ.

Nhà vua lên ngựa, vội vã trở lại kinh thành. Vừa bước vào hoàng cung, vua truyền lệnh cho tể tướng hết sức nhanh chóng bắt giữ ngay hai người chị gái hoàng hậu. Hai người bị bắt đưa ra khỏi nhà, tra hỏi riêng rẽ, thú nhận khớp với nhau, liền bị kết án phanh thây. Tất cả những việc đó đều được thực hiện xong xuôi trong vòng chưa tới một giờ.

Trong lúc đó, vua Khôrusat, được tất cả các triều thần có mặt lúc ấy theo sau, đi bộ đến tận cổng giáo đường lớn rồi tự mình đưa hoàng hậu ra khỏi nhà tù chật chội, nơi bà sống gầy mòn và đau khổ bao nhiêu năm trường. Vua ôm hôn, nước mắt lưng tròng, vì thấy bà quá tiều tụy. Vua nói:

— Ta đến xin lỗi bà về chuyện bất công mà ta đã phạm, và sửa chữa sai lầm đối với bà, ta đã sai trừng trị những kẻ đã làm ta mê muội vì sự gian trá xấu xa. Và ta hy vọng rằng bà sẽ quên đi trọn vẹn mọi việc xảy ra khi ta tặng bà hai hoàng tử hoàn hảo cùng một công chúa rất xinh đẹp rất đáng yêu chúng đều là con của bà và của ta. Hãy về đây với ta, hãy lấy lại địa vị xứng đáng của bà, cùng tất cả vinh dự mà bà có quyền hưởng.

Việc đó làm ngay trước mặt vô vàn dân chúng tụ tập từ mọi nơi đến, sau khi tin tức về chuyện đang xảy ra chẳng mấy chốc lan truyền khắp thành phố.

Ngày hôm sau, từ sáng sớm, nhà vua và hoàng hậu, (bà đã thay bộ áo quần nhục nhã và đau buồn bằng xiêm y lộng lẫy đúng như nghi thức) cùng với tất cả triều thần đã được lệnh đi theo, đến nhà của hai hoàng tử và công chúa. Tới nơi, vừa đặt chân xuống đất, nhà vua đã giới thiệu hai hoàng tử Batman và Pecvizơ cùng công chúa Parizat với hoàng hậu:

— Thưa bà, đây là hai hoàng tử con trai bà, và đây là công chúa con gái bà, bà hãy ôm hôn các con thật âu yếm như ta từng hôn chúng; các con đều xứng đáng với ta và với bà.

Nước mắt tuôn nhiều không thể nào kể nhất là hoàng hậu bởi niềm an ủi và vui mừng được ôm vào lòng hai con trai và con gái từng gây nên cho mình biết bao đau khổ bao nhiêu năm dài.

Hai hoàng tử và công chúa đã sai làm sẵn một bữa tiệc lớn thết đãi nhà vua, hoàng hậu cùng tất cả triều thần. Mọi người ngồi vào bàn. Sau bữa ăn, nhà vua dẫn hoàng hậu ra vườn, chỉ cho xem cây hát du dương và ánh nước đẹp màu vàng. Còn con chim biết nói, hoàng hậu đã nhìn thấy trong lồng, và nhà vua đã tỏ lời khen ngợi trong lúc dùng tiệc. Khi không còn có gì lưu chân nữa, vua lên ngựa, hoàng tử Batman đi bên phải vua, hoàng tử Pecvizơ bên trái, còn hoàng hậu có công chúa Parizat ở bên trái đi tiếp ngay sau nhà vua. Với trật tự ấy, theo sau là các triều thần mỗi người xếp hàng theo phẩm trật, họ lên đường trở lại kinh thành. Càng về tới gần nhân dân ra đón càng đông, rất xa ngoài các cổng thành, họ dán mắt nhìn vào hoàng hậu chia vui cùng bà sau những ngày dài đau khổ, cũng như nhìn hai hoàng tử và công chúa, mà họ hoan hô vang dậy. Dân chúng cũng chú ý cả con chim trong lồng, được công chúa Parizat mang theo trước ngực.

Mọi người thán phục tiếng hót của chim, nó thu hút thêm nhiều chim chóc khác. Chúng bay theo, đỗ trên các ngọn cây ở thôn quê và trên nóc nhà các phố trong kinh thành.

Hai hoàng tử Batman, Pecvizơ và công chúa Parizat được rước về triều trong cảnh huy hoàng ấy. Đến tối, cảnh huy hoàng lại có thêm vô vàn đèn đuốc và những cuộc vui chơi trong hoàng cung cũng như ngoài phố phường liên tục kéo dài nhiều ngày sau đó nữa.

HẾT TẬP III

Chịu trách nhiệm xuất bản: LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Sửa bản in: NHẬT TUẤN

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM - Tập III

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In 30.200 cuốn tại Xí nghiệp Quốc doanh in số 1 TP Hồ Chí Minh

Khổ 13x19. Số xuất bản 15A VH

In xong tháng 12-1982. Nộp lưu chiểu tháng 12-1982

Giá: 29đ50

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

IV

PHAN QUANG
dịch và giới thiệu

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Hà Nội - 1983

Dịch từ nguyên bản Pháp văn CONTES DES MILLE ET UNE NUITS của Antoine Galland. Nhà xuất bản FRÈRES GARNIER - Paris 1962

THIÊN TÌNH SỬ CỦA CAMARANZAMAN, HOÀNG TỬ ĐẢO NHỮNG ĐỨA CON CỦA KHALÊĐAN, VỚI BAĐUA CÔNG CHÚA TRUNG QUỐC

Tâu bệ hạ[85]

Cách bờ biển nước Ba-tư khoảng hai mươi ngày đường thủy, trong một vùng biển rộng có một hòn đảo gọi là Đảo những đứa con của Khalêđan. Đảo này được chia thành nhiều tỉnh lớn, tỉnh nào cũng quan trọng vì có nhiều thành phố phồn vinh và đông dân cư, tất cả hợp thành một vương quốc rất hùng mạnh. Ở đó ngày xưa, có một nhà vua trị vì nước này, tên là Satzaman. Vua Satzaman có bốn người vợ chính thức, tất cả đều là công chúa, và sáu mươi cung phi.

Thời vua trị vì, đất nước thanh bình, nhân dân sung túc, bởi vì Satzaman tự cho mình là đấng quân vương hạnh phúc nhất trần gian. Chỉ có mỗi một điều làm vẩn đục hạnh phúc đó: ấy là vua đã khá cao tuổi mà vẫn chưa có con trai nối dõi, mặc dù có nhiều cung phi đến như vậy. Vua không hiểu vì sao nên nông nỗi này, và luôn lấy làm phiền muộn, cho rằng đó là điều bất hạnh lớn nhất nếu không có ai thuộc dòng máu của mình để sau này truyền ngôi báu. Vua cố che giấu nỗi buồn sâu sắc đang day dứt tâm can, và càng đau khổ vì trước mặt mọi người, vua phải gắng sức làm như không có việc gì xảy ra. Cuối cùng, không thể nào lặng im được nữa, một hôm vua tâm sự với tể tướng, than thở về điều không may của mình, rồi hỏi ông xem có phương sách gì cứu vãn được tình thế ấy chăng. Vị đại thần khôn ngoan đáp:

— Nếu điều bệ hạ hỏi tùy thuộc những luật lệ thông thường về sự từng trải của con người, bệ hạ ắt được hài lòng ngay. Nhưng, xin thú thật chuyện bệ hạ hỏi vượt quá những kinh nghiệm và hiểu biết của thần. Trong những trường hợp như thế, chúng ta chỉ có thể cầu van Thượng đế. Thượng đế e rằng, sống trong cảnh phồn vinh, chúng ta quên mất Đấng tối thiêng liêng chăng, cho nên gây cho ta chuyện buồn phiền để ta hằng nghĩ đến Người, thừa nhận quyền lực tối cao của Người, và cầu khẩn Người ban cho điều ta mong đợi. Bệ hạ có nhiều con dân chuyên nghề phụng thờ Thượng đế, vì Người mà sống quên mình trong khổ hạnh. Thần thiết nghĩ bệ hạ nên rộng tay làm phúc và khuyến khích họ hãy cùng bệ hạ khẩn cầu. Có thể trong đám người tu hành ấy, có một vị nào thật thuần khiết, được Thượng đế hài lòng, và do đó khẩn cầu được Người chấp nhận và ban cho bệ hạ điều Ngài đang ước mong chăng!

Vua Satzaman tán thưởng lời khuyên đó, và cảm ơn tể tướng. Người sai mang nhiều của cải ban cho các nhà thờ; lại còn mời các vị bề trên đến, thết đãi thật trọng vọng, nói cho họ rõ ý định của mình, rồi bảo họ phải báo cho các vị tu hành dưới quyền cùng rõ.

Vua Satzaman được trời ban cho điều vua cầu ước. Chẳng bao lâu một hoàng hậu thụ thai, và sau chín tháng sinh hạ một cậu con trai. Để tạ ơn trên, vua sai mang đến cho các cộng đồng Hồi giáo nhiều lễ vật xứng đáng với oai phong và quyền lực của mình. Ở kinh thành và trong cả nước, người ta mở hội hàng tuần lễ để chúc mừng hoàng tử ra đời. Hoàng tử được mang đến trình vua cha, vua thấy cậu bé khôi ngô bèn cho đặt tên là Camaranzaman, có nghĩa là Mặt trăng của thế kỷ[86].

Hoàng tử Camaranzaman được nuôi nấng cực kỳ chu đáo, và vừa đến tuổi đi học, vua Satzaman đã cử một vị sư phó khôn ngoan và nhiều thầy giáo thành thạo trông nom việc học hành của hoàng tử. Những vị này đều là những người năng lực có thừa, họ đều nhận thấy hoàng tử thông minh, ngoan ngoãn, có khả năng tiếp thu những điều họ dạy bảo về đạo đức cũng như mọi hiểu biết cần thiết cho một hoàng tử. Lớn lên ít nữa, học các môn võ nghệ, chàng đều sử dụng một cách khéo léo và điêu luyện tuyệt vời, khiến cho tất cả mọi người, và đặc biệt là vua cha rất lấy làm hâm mộ.

Vua vốn thương yêu con rất đằm thắm, bởi vậy khi chàng vừa mới đến tuổi mười lăm, Người đã có ý định biểu lộ tình thương dạt dào của mình: Người muốn thoái vị, nhường ngôi cho con, liền mang việc đó ra bàn với tể tướng:

— Ta e rằng, - vua nói - mặc dầu do thiên tử cũng như do sự giáo dục mà con ta đã tiếp thụ rất hoàn hảo, hoàng tử vẫn khó tránh khỏi sa vào những sự chơi bời của tuổi trẻ. Ta thì cũng đã đến tuổi cần tính chuyện nghỉ ngơi, nên đã hầu như quyết giao cho chàng nhiệm vụ trị vì đất nước, để ta từ nay đến lúc mãn đời, được thỏa lòng nhìn thấy con ta ngồi trên ngôi báu. Ta làm việc đã lâu lắm rồi…

Tể tướng không muốn viện những lý do cần thiết để thuyết phục vua khoan thực hiện quyết định của mình, ngược lại, ông đi sâu vào tình cảm:

— Tâu bệ hạ, - tể tướng nói - theo ý thần, hoàng tử còn quá trẻ để gánh vác một trách nhiệm quá nặng nề là cai trị một quốc gia hùng cường thế này. Bệ hạ lo lắng chàng có thể bị hư hỏng vì nhàn rỗi, điều đó là rất đúng. Nhưng, để phòng ngừa, sao bệ hạ không nghĩ đến việc cưới vợ sớm cho chàng, như vậy có tốt hơn không. Bị hôn nhân trói buộc, hoàng tử sẽ không xa được vào cảnh chơi bời phóng khoáng. Ngoài ra, xin bệ hạ cho chàng tham dự công việc của hội đồng cơ mật, để cho chàng dần dần học được cách phát huy rực rỡ oai phong của ngôi báu, mà bệ hạ sẽ truyền cho sau này, chừng nào qua kinh nghiệm của chính mình, Ngài xét là đến lúc.

Vua Satzaman thấy lời khuyên của tể tướng rất hợp lý. Bởi vậy, vừa cho ông lui về, vua đã sai gọi hoàng tử Camaranzaman đến.

Hoàng tử ngày nào cũng đến chầu vua vào những giờ đã định, mà không chờ phải gọi, rất lấy làm ngạc nhiên về mệnh lệnh này. Khác với thái độ thoải mái bình thường như mọi lần đến hầu vua, lần này hoàng tử chào rất kính cẩn và đứng lại trước mặt vua cha, cúi nhìn xuống đất.

Nhận thấy sự lo lắng của hoàng tử, vua nói:

— Con ơi, con có biết cha cho gọi con có việc gì không?

— Tâu bệ hạ - hoàng tử khiêm nhường đáp - chỉ có Thượng đế mới thấy rõ mọi ý đồ trong lòng Người. Con vui sướng được nghe bệ hạ phán bảo.

— Cha vời con đến để nói cho con biết ý định của cha là muốn cưới vợ cho con. Con nghĩ sao?

Hoàng tử Camaranzaman rất không vui khi nghe những lời đó. Chàng lấy làm sửng sốt thậm chí mồ hôi toát ra ướt đẫm cả mặt, không biết trả lời cha thế nào. Sau một lúc im lặng, chàng đáp:

— Tâu bệ hạ, xin Ngài tha tội cho con đã có vẻ sửng sốt khi nghe lời Người truyền: con không chờ đợi điều đó vì con còn trẻ quá. Con cũng không rõ sau này con có tự trói mình vào sợi dây hôn phối hay không, chẳng những vì đàn bà thường gây nên lắm điều rắc rối, mà còn vì họ gian giảo, độc ác và dối trá, như con vẫn thường được đọc qua sách vở. Có thể rồi một ngày kia, tình cảm của con sẽ thay đổi: tuy nhiên, con thấy cần có thời gian trước khi tự mình dứt khoát làm được như điều bệ hạ đòi hỏi.

Lời đáp của hoàng tử Camaranzaman làm cho nhà vua Satzaman cực kỳ buồn bã. Nhà vua thực sự đau lòng khi thấy con trai mình không thích lấy vợ. Tuy vậy, vua vẫn chưa muốn cho là chàng phạm tội bất tuân, cũng chưa muốn dùng oai quyền của đấng làm cha để ép buộc, nên đành phải nói:

— Cha không muốn ép con về chuyện đó. Cha để cho con có thời gian suy nghĩ, và hiểu ra rằng một hoàng tử như con, sinh ra để trị vì một vương quốc lớn, trước hết cần nghĩ tới chuyện có người nối dõi. Tự mang lại cho mình niềm vui ấy, đồng thời, con cũng làm cho cha hài lòng thấy mình được sống lại qua hình hài con và những đứa cháu con sẽ sinh hạ.

Vua Satzaman không nói nhiều hơn nữa với hoàng tử Camaranzaman. Vua cho chàng tham dự các hội đồng bàn việc nước và tìm đủ mọi cách làm để chàng vừa lòng. Sau thời hạn một năm, vua gọi riêng con ra bảo:

— Thế nào, con trai của cha? Con đã suy nghĩ kỹ về ý định cha từng nói với con năm ngoái hay không? Con có thôi khước từ, mà vâng lời để mang lại cho cha niềm vui, hay là vẫn muốn để cho cha chết già, không thỏa lòng mong ước?

Hoàng tử tỏ ra ít sửng sốt hơn lần đầu; không ngần ngại, chàng trả lời ngay:

— Con vẫn không quên nghĩ tới việc đó một cách nghiêm chỉnh, đúng như bổn phận con đòi hỏi. Nhưng, sau khi suy nghĩ thật chín chắn, con càng quyết sống không để cho hôn nhân trói buộc. Quả vậy, những đau khổ vô biên mà đàn bà gây ra qua các thời đại trên trần gian này, như con từng được đọc trong sử sách, cũng như những sự ranh ma quỉ quái của họ mà hằng ngày con được nghe, là những lý do thuyết phục con suốt đời chớ có dính dáng tới đàn bà. Bởi vậy, mong bệ hạ tha tội cho, nếu con dám cả gan xin Người đừng nói gì nhiều nữa về việc cưới vợ cho con.

Nói đến đây, chàng đột ngột bỏ cha đi ra, không để cho vua kịp nói thêm một lời nào.

Giá một nhà vua khác, hẳn đã không ngăn được nổi trận lôi đình, sau cung cách hoàng tử vừa bày tỏ. Nhưng vua Satzaman rất thương con, muốn dùng lời lẽ dịu dàng hơn là cưỡng bức. Vua cho tể tướng rõ, hoàng tử vừa gây nên cho mình chuyện buồn phiền mới:

— Ta đã nghe theo lời khuyên của ông, - vua nói - nhưng so với lần ta nói trước đây, lần này Camaranzaman càng ít muốn lấy vợ hơn; hoàng tử còn dám nói với ta một cách sỗ sàng, đến nỗi ta phải hết sức tự kiềm chế mới không nổi giận. Những người cha yêu con một cách nồng nhiệt như ta quả là những người dại dột, đáng lẽ nghỉ ngơi cho yên thân thì lại tự mình chuốc lấy những điều lo nghĩ. Ông hãy cho ta biết, có cách nào khiến một kẻ cứng đầu như vậy chịu tuân phục ý muốn của ta không?

— Tâu bệ hạ - tể tướng đáp - với lòng kiên nhẫn thì việc gì cũng thành công: có thể bản chất việc này không hợp với con đường đó, nhưng dù sao sau này bệ hạ cũng khỏi trách mình vội vã, nếu Người ban cho hoàng tử thêm một năm nữa để suy nghĩ. Nếu, trong thời gian ấy, chàng biết đến bổn phận, thì Ngài sẽ càng hài lòng vì mình chỉ dùng lòng hiền từ của bậc làm cha mà đạt được kết quả mong muốn. Nếu, ngược lại, chàng vẫn khăng khăng một mực chối từ thì quá hạn một năm, thần nghĩ lúc ấy bệ hạ có thể xuống chiếu rằng hoàng tử phải cưới vợ vì lợi ích của quốc gia. Không thể tin là, trước những nhân vật nổi tiếng mà bệ hạ cho phép được có mặt lúc ấy, hoàng tử lại dám thất kính đối với Người.

Nhà vua nôn nóng muốn thấy con trai lấy vợ ngay, cho rằng thời hạn ấy là dài đằng đẵng, lúc đầu tưởng rất khó đồng ý chờ lâu như vậy, nhưng rồi cuối cùng cũng phải tuân theo lẽ phải, không thể không nghe lời khuyên của tể tướng.

Sau khi tể tướng lui về, vua Satzaman tới cung của hoàng hậu mẹ đẻ hoàng tử Camaranzaman. Từ lâu vua đã cho hoàng hậu rõ mong muốn của mình cưới vợ cho con trai. Sau khi đau xót kể cho bà nghe, một lần nữa hoàng tử lại khước từ không chịu lấy vợ, và mình, theo lời khuyên của tể tướng, đã độ lượng bao dung thế nào, vua nói:

— Ái khanh ạ, ta biết con trai ta tin ái khanh hơn tin ta, nàng dễ nói chuyện với nó và nó lắng nghe nàng hơn nghe tôi, vậy ái khanh hãy để thời giờ nói chuyện nghiêm chỉnh với con cho nó hiểu nếu nó cứ khăng khăng một mực chối từ thì cuối cùng ta buộc phải có những hành động cực đoan, và nó phải ân hận vì đã không vâng lời.

Hoàng hậu Phatim, mẹ đẻ của hoàng tử Camaranzaman, vừa gặp con đã nói ngay cho chàng rõ mình đã biết chàng một lần nữa lại cưỡng lời cha, không chịu lấy vợ. Bà cho con biết, bà rất không hài lòng vì chàng đã làm cho vua nổi giận.

— Thưa mẹ, - hoàng tử Camaranzaman đáp - con van mẹ chớ gợi lại nỗi đau khổ của con về chuyện ấy: con sợ rằng, trong cơn buồn bực như hiện nay, con sẽ thất thố lời nào bất kính với mẹ chăng.

Nghe con nói, hoàng hậu Phatim biết vết thương còn mới quá, bà thôi không đả động gì thêm về việc ấy nữa.

Rất lâu về sau, bà mới tìm được dịp gợi lại, hy vọng lần này con sẽ nghe ra.

— Con ạ, mẹ xin con, nếu việc đó không làm con phiền lòng thì hãy nói cho mẹ biết những lý do khiến con ghét cay ghét đắng hôn nhân. Nếu không có lý do nào khác ngoài tính ranh ma quỷ quái của đàn bà, thì lý do ấy đã yếu ớt, lại không hợp lý. Mẹ không muốn biện hộ cho những người đàn bà xấu, người xấu có nhiều thật đấy, mẹ tin chắc như vậy; nhưng không có bất công nào trắng trợn hơn là vơ đũa cả nắm và cho tất cả phụ nữ đều là như vậy cả. Không đâu, con ơi, có lẽ con nghĩ tới những người đàn bà đã đọc trong sách, họ quả đã gây nên nhiều sự lộn xộn lớn; mẹ cũng không hề muốn tha thứ cho họ. Nhưng sao con không chú ý biết bao nhiêu nhà vua, bao nhiêu hoàng đế và bao nhiêu hoàng tử nữa, phạm những điều độc đoán, dã man, tàn bạo khiến mọi người kinh tởm, họ được mô tả trong những cuốn sách mà mẹ cũng như con đều đã đọc? Cứ một người đàn bà xấu, con có thể tìm thấy một nghìn đàn ông tàn bạo, dã man. Thế những người đàn bà trung hậu, khôn ngoan, chẳng may phải làm vợ những tên điên ấy, con tưởng họ sung sướng làm sao?

— Thưa mẹ, - hoàng tử Camaranzaman đáp - con không chút hoài nghi rằng có rất đông những người phụ nữ khôn ngoan, đạo đức, hiền từ, dịu dàng, tiết hạnh. Cầu Thượng đế phù hộ cho tất cả các bà ai cũng đều giống như mẹ! Điều làm cho con phẫn nộ, là người đàn ông khi lấy vợ phải làm một sự lựa chọn không lấy gì làm chắc, hay đúng hơn, thông thường người ta không để cho anh ta được tự do lựa chọn theo ý mình. Nói giả dụ con đây, đồng ý đi vào con đường hôn nhân như cha con vẫn mong muốn với xiết bao nôn nóng, thì Người sẽ hỏi cho con một người vợ như thế nào? Chắc hẳn là một công chúa, con vua một nước nào đó lân bang với ta, nhà vua ấy chắc lấy làm vinh dự được gả con về làm dâu nhà ta. Dù cô ta đẹp hay xấu thì con cũng phải lấy. Nhưng, con lại muốn cưới một người nhan sắc không ai sánh bằng cơ. Rồi lấy ai bảo đảm cho, cô ta thông minh, dễ chịu, đáng yêu, vồn vã, nhã nhặn, biết điều; ai bảo đảm cô ta thích chuyện trò những điều đúng đắn, chứ không phải về áo quần, cách chưng diện, trang sức và cả ngàn chuyện vớ vẩn khác, khiến bất cứ người đàn ông biết suy nghĩ nào cũng phải đem lòng thương hại; nói tóm lại, ai bảo đảm con sẽ cưới được một cô gái không hợm hĩnh, kiêu căng, hay hờn dỗi, khinh khi, rằng cô ta sẽ không làm khánh kiệt nước nhà vì những chi tiêu nông nổi cho áo quần, ngà ngọc, đồ trang sức và những thứ phù hoa điên loạn, không đúng chỗ. Mẹ thấy đấy, thưa mẹ, chỉ riêng một mục ấy thôi, đã có cả vô số những điểm khiến cho con hoàn toàn chán ghét hôn nhân. Và cuối cùng, cho dù nàng công chúa ấy có hoàn hảo, toàn vẹn đi nữa, thì con vẫn còn khối lý do khác mạnh mẽ hơn, để kiên trì cách suy nghĩ cũng như quyết định của mình.

— Con chẳng còn lý do nào khác ngoài những điều con vừa nói với mẹ ư? - hoàng hậu nói. - Mẹ cho rằng mẹ có thể trả lời, làm con không còn nói vào đâu được nữa, chỉ với mỗi một câu này thôi.

— Mẹ cứ nói đi, biết đâu con chẳng có thể bác được ý kiến của mẹ.

Hoàng hậu liền nói:

— Con ơi, mẹ chỉ muốn nói là, đối với một hoàng tử, khi chẳng may lấy phải một công chúa như con vừa mô tả, thì có khó khăn gì mà không phế bỏ đi và ra những mệnh lệnh đúng đắn, không cho người đó làm khánh kiệt nước nhà.

— Thế mẹ không thấy là nhục nhã xiết bao cho một hoàng tử buộc phải đi tới những hành động cực đoan như vậy, thưa mẹ? - hoàng tử Camaranzaman đáp. - Vì vinh quang và sự thanh thản của mình, chàng ta chớ có dấn thân vào cảnh ngộ đó, thế có phải tốt hơn nhiều không?

— Nhưng, con à, - hoàng hậu vẫn gặng - theo như cách con suy nghĩ, thì mẹ hiểu rằng con muốn làm nhà vua cuối cùng của dòng họ này, một dòng họ từng trị vì xiết bao quang vinh vương quốc Đảo những đứa con của Khalêđan.

— Thưa mẹ, con không mong sống lâu hơn cha con. Cho dù con có chết trước cha con đi nữa, thì cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên; đã có biết bao nhiêu người con qua đời trước bố? Nhưng, quang vinh xiết bao cho một triều đại được kết thúc bởi một nhà vua xứng đáng với đấng khai sáng ra triều đại đó (bởi vì con sẽ cố gắng để xứng đáng với các đấng tiên vương).

Từ hôm ấy, hoàng hậu Phatim thường có nhiều cuộc nói chuyện tương tự với hoàng tử Camaranzaman; không lần nào bà không cố tìm cho được chỗ yếu để nhổ tận gốc sự ghét bỏ của chàng đối với hôn nhân. Nhưng lần nào, chàng cũng bẻ lại những lý do bà đưa ra bằng những lý do khác của chàng mà bà chẳng biết đáp làm sao, thành ra chàng cứ khăng khăng khước từ, không gì lay chuyển nổi.

Một năm trôi qua. Trước nỗi ưu phiền của vua Satzaman, hoàng tử Camaranzaman không biểu lộ chút dấu hiệu nào tỏ ra thay đổi nếp nghĩ của mình. Một hôm, đang buổi thiết triều trọng thể, có mặt tể tướng, các vị thượng thư và đại thần khác trong triều cùng nhiều tướng lĩnh, nhà vua cất lời nói với hoàng tử:

— Từ lâu ta đã tỏ cho con biết ý muốn tha thiết của ta được thấy con thành gia thất; ta đã vui lòng chờ đợi hết sức ân cần và tỏ ra quá ư biết điều. Con đã bao phen cưỡng lại ý ta, khiến ta không còn có thể kiên nhẫn được nữa; trước triều đình, hôm nay ta nhắc lại ý đó một lần nữa. Đây không đơn giản chỉ có một việc là con không được khước từ, để làm vui lòng một người cha, mà còn vì lợi ích của một quốc gia con buộc phải lấy vợ; cũng như ta, các vị đại thần đều yêu cầu con điều đó. Vậy con hãy nói đi, ta sẽ tùy theo câu trả lời của con, mà quyết định những phương sách cần thiết.

Không tự kiềm chế được, hoàng tử Camaranzaman trả lời vua quá sỗ sàng, khiến cho Người nổi giận vì hoàng tử đã làm cho mình bẽ mặt trước cả triều đình. Vua thốt lên:

— Sao! quân mất gốc kia, mi dám láo xược như vậy trước vua cha ư?

Vua ra lệnh cho lính cấm vệ bắt hoàng tử và đưa chàng đến một chiếc tháp cổ, bỏ hoang từ lâu ngày. Chàng bị giam ở đấy với một cái giường, ít nhiều bàn ghế, vài cuốn sách và chỉ có một tên nô lệ để hầu hạ mà thôi.

Camaranzaman, bằng lòng vì được tự do làm bạn cùng sách vở, nhìn nhà tù khá thản nhiên. Tối đến, chàng đứng lên, cầu nguyện xong, đọc vài chương trong kinh Côran, bình thản như thể vẫn ở trong phòng riêng của mình giữa hoàng cung; sau đấy vẫn để ngọn đèn thắp sáng ở gần giường rồi đi nằm và ngủ luôn.

Trong ngôi tháp ấy có một cái giếng vẫn làm nơi ẩn náu ban ngày của một tiên nữ tên là Maimun, con gái của Đamriat, chúa tể một đội thần linh. Vào khoảng nửa đêm, theo thường lệ, Maimun lên khỏi giếng để đi lang thang trên trần gian để thỏa trí tò mò. Rất ngạc nhiên thấy có ánh sáng trong phòng hoàng tử Camaranzaman, nàng đi vào phòng; không dừng lại nhìn tên nô lệ nằm ở cửa, đi thẳng tới cái giường mà vẻ lộng lẫy làm nàng phải chú ý. Tiên nữ càng ngạc nhiên hơn khi thấy có một người nào ngủ ở đấy.

Tấm chăn đắp che khuất nửa mặt của hoàng tử Camaranzaman. Tiên nữ Maimun khẽ kéo chiếc chăn, và trông thấy một chàng trai trẻ đẹp hơn bất cứ người nào nàng đã thấy trên trần gian, mà nàng thường qua lại luôn luôn. Maimun tự bảo: “Nếu đôi mắt đang khép kia mà mở ra nữa, thì còn kỳ diệu biết bao. Chẳng hay vì chuyện gì mà từ địa vị cao sang, chàng ta bị đối xử khắt khe thế này nhỉ?”

Chả là tiên nữ cũng đã biết được ít nhiều sự việc và lấy làm hoài nghi.

Maimun ngắm hoàng tử Camaranzaman không biết chán, nhưng cuối cùng, sau khi hôn lên hai bên má và lên trán chàng, mà không làm chàng thức giấc, tiên nữ kéo chăn đắp lại như cũ cho chàng rồi tiếp tục bay lên không trung. Khi đã bay lên khá cao về miền trung du. Maimun chợt nghe có tiếng vỗ cánh, buộc nàng cũng bay theo cùng hướng. Tới gần, nàng nhận ra kẻ gây nên tiếng động ấy chính là một thần linh, nhưng là một thần phản loạn chống lại Thượng đế (còn Maimun thì thuộc vào loại thần linh bị vua Xalômông buộc phải thuần phục Thượng đế ngay từ thời vua ấy trị vì).

Vị thần kia tên là Đanhat, con trai của Sambuarat, cũng đã nhận ra Maimun và rất lấy làm kinh hãi. Quả vậy, hắn biết tiên nữ, từ ngày thần phục Thượng đế, có ưu thế hơn hẳn mình. Hắn muốn lánh mặt, nhưng hai bên xáp đến gần quá, chỉ còn cách đánh nhau hoặc chịu khuất phục mà thôi.

Đanhat lên tiếng trước:

— Chị Maimun dũng mãnh ơi, - nó nói với giọng van vỉ - nhân danh Thượng đế thiêng liêng, chị hãy thề là sẽ không làm gì em; về phần em, em cũng xin hứa không làm gì có hại cho chị.

— Hung thần kia, - Maimun đáp - mày thì có thể làm gì ta nào? Ta không sợ mày. Ta vui lòng ban cho mày ân huệ ấy, và ta đồng ý nếu như mày yêu cầu. Mày từ đâu đến, mày đã thấy gì, đã làm gì đêm nay? Hãy nói cho ta biết.

— Tiên nữ xinh đẹp ơi, - Đanhat đáp - chị gặp em thật đúng lúc để em kể cho nghe một câu chuyện diệu kỳ. Vì chị đã muốn, em xin nói em đến từ nơi tận cùng của Trung Quốc, tức là từ các đảo xa xôi nhất của bán cầu này… Nhưng, chị Maimun đáng mến ơi, - Đanhat vẫn còn run khi gặp nàng tiên này, đến nỗi nói không ra hơi - ít ra chị phải hứa là tha tội cho em và để em tự do đi, sau khi đã thỏa mãn yêu cầu của chị chư?

— Nói tiếp đi, nói tiếp đi, hung thần, - Maimun đáp - nói đi, chớ có sợ gì cả. Mày nghĩ rằng ta cũng lừa đảo như mày, đến nỗi không giữ được lời thề long trọng đó hay sao? Có điều phải chú ý đã nói ta nghe thì phải nói những gì cho đúng sự thật, nếu không ta sẽ chặt cụt cánh và đối xử đích đáng với mày.

Phần nào yên tâm vì câu nói của Maimun, Đanhat liền kể tiếp:

— Bà chị xinh đẹp của em ơi, em chỉ nói với chị những gì rất thật mà thôi, xin chị hãy vui lòng nghe. Đất nước Trung Quốc, nơi em vừa mới ở đấy về, là một trong những vương quốc rộng lớn và hùng cường nhất trên trái đất này; những hòn đảo tận cùng của bán cầu mà em vừa nói tới lúc nãy lệ thuộc vào nước này. Nhà vua hiện nay đang trị vì tên là Gaiua, nhà vua ấy có một nàng công chúa độc nhất, và đẹp thật là đẹp, đẹp nhất thế gian, từ thuở khai thiên lập địa tới nay chưa có ai đẹp bằng. Cả chị, cả em, cả các thần linh thuộc môn phái chị cũng như các vị thuộc môn phái em, và tất cả loài người trên trần thế, không ai có lời lẽ đủ chính xác, đủ mạnh mẽ, đủ hùng hồn để mô tả chân dung nàng cho gần đúng như sự thật. Nàng có mái tóc huyền rất dài phủ xuống quá gót chân, và dày đến nỗi khi nàng búi lên thì trông giống như một chùm nho rất đẹp với những quả to một cách lạ thường. Dưới mái tóc ấy, vầng trán của nàng nhẵn hơn gương soi và dáng đẹp cực kỳ; mắt nàng đen, sáng long lanh và như có lửa; mũi nàng không quá dài lại không quá ngắn; miệng nhỏ và đỏ như son; răng đẹp như hai hàng ngọc trai mà còn trắng hơn cả ngọc; khi nàng cất tiếng nói thì giọng nàng dịu dàng êm ái, lời lẽ văn vẻ thông minh; còn cổ cao ba ngấn của nàng thì trắng đến bạch ngọc cũng thua xa. Em chỉ nói phác thảo qua như vậy, chị có thể hình dung trên đời này không ai có nhan sắc hoàn hảo hơn.

Đức vua cha rất đỗi yêu thương nàng. Vua bắt nàng cấm cung, chỉ cho người nào sau này có diễm phúc lấy nàng mới được đến gần mà thôi. Để nàng khỏi phải buồn trong chốn thâm cung, vua sai xây dựng cho nàng những bảy tòa cung điện kỳ lạ chưa từng có.

Cung thứ nhất bằng thủy tinh, cung thứ hai bằng đồng, cung thứ ba bằng thép quý, cung thứ tư bằng một loại đồng quý hơn cả loại đồng vừa nói kia và hơn cả thép, cung thứ năm bằng đá thử vàng, cung thứ sáu bằng bạc, cung thứ bảy bằng vàng khối. Vua lại sai sắm sửa bàn ghế lộng lẫy chưa từng có; thứ nào cũng cân xứng với chất liệu xây cất. Vua còn cho bày biện trong các khu vườn những bồn cỏ mượt điểm hoa tươi, những hồ chứa nước có vòi phun, kênh đào, thác chảy, những vườn cây rộng ngút ngàn mà ánh nắng không bao giờ lọt được vào; mỗi vườn bố trí theo một kiểu khác nhau. Tóm lại, chỉ vì thương con, vua Gaiua đã chi phí một món tiền lớn gần như không thể nào tính xuể.

Vì công chúa nổi danh tuyệt thế giai nhân, vua các nước lân bang hùng mạnh nhất đều cử nhiều sứ bộ trọng thể đến xin cầu hôn. Sứ bộ nước nào cũng đều được vua Trung Quốc tiếp đón nồng nhiệt. Nhưng vua chỉ đồng ý gả cho ai được công chúa bằng lòng, mà công chúa thì chưa ưng một đám nào. Các sứ bộ đành ra về, nhưng cho dù chưa thỏa mãn vì không đạt được mục đích, ai nấy đều rất lấy làm hài lòng bởi sự đón tiếp lịch sự cùng những vinh dự mình được hưởng.

Một hôm, công chưa thưa với vua cha:

— Tâu bệ hạ, Người muốn gả chồng cho con, và tưởng rằng như vậy làm con thích thú. Con biết vậy, và rất lấy làm cảm ơn Người. Nhưng, thưa cha, con có thể tìm thấy ở đâu những cung điện tráng lệ và những khu vườn tuyệt diệu bằng ở cạnh cha? Con xin nói thêm rằng, được cha thương yêu, con không bị ép buộc chút nào, thậm chí con còn được hưởng những vinh dự dành cho bản thân mình nữa. Những lợi thế ấy, con không thể nào tìm thấy được ở bất cứ một nơi nào khác trên trái đất, cho dù cha gả con cho ai đi nữa. Các ông chồng bao giờ cũng muốn tự cao cho mình là ông chủ, mà tính con thì chẳng chịu để cho ai cưỡi cổ đè đầu.

Sau nhiêu sứ bộ, đến một sứ thần của một nhà vua giàu có nhất, hùng mạnh nhất, hơn hẳn tất cả các vị đã đến cầu hôn trước. Vua Trung Quốc tin cho công chúa hay, và nhấn mạnh rằng nàng thuận lấy đám này thì thật có lợi muôn bề. Công chúa vẫn xin cha miễn cho, và vẫn viện ra những lý lẽ y như mọi lần. Nhà vua thúc ép; nhưng, đã không vâng lời, nàng còn tỏ thái độ bất kính. Nàng giận dữ nói:

— Tâu bệ hạ, xin bệ hạ chớ nói với con về đám ấy hoặc bất kỳ một đám nào khác; nếu không, con sẽ lấy dao tự đâm vào ngực để chết đi cho đỡ bị Người làm phiền.

Vua Trung Quốc rất bất bình, liền đáp:

— Con kia, mày là một con điên; ta sẽ đối xử với mày như đối xử với một con điên.

Quả vậy, vua ra lệnh bắt công chúa chỉ được ở mỗi một buồng trong cung của nàng, và cho mười bà già đến trông nom hầu hạ, đứng đầu là bà vú nuôi công chúa. Tiếp đó, để cho các nhà vua từng cử sứ bộ đến cầu hôn không nghĩ tới công chúa nữa, vua cử người báo cho họ rõ nàng đã xa lánh việc hôn nhân. Và, vì cũng tin là con gái mình điên thật, vua lại cho những sứ giả ấy báo cho các triều đình họ đến công cán biết rằng, nếu có một vị danh y nào đủ tài giỏi chữa cho công chúa khỏi bệnh, thì xin mời đến, vua sẽ hậu thưởng bằng cách gả công chúa cho.

— Chị Maimun xinh đẹp ơi, - thần Đanhát nói tiếp - sự tình mới đến đây; và ngày nào em cũng đều đặn tới tận nơi để ngắm vị tuyệt thế giai nhân ấy. Mặc dù tính em thích làm những chuyện trớ trêu, em cũng quyết không bao giờ làm bất cứ một việc nhỏ nhặt nào có hại cho nàng. Mời chị đến mà xem, cho bõ công em xin nói thật với chị. Lúc ấy chị sẽ thấy em không phải là một đứa nói điêu, chị còn biết ơn em nữa là khác vì em đã chỉ cho chị xem một nàng công chúa đẹp tuyệt thế vô song. Chị cứ ra lệnh, em sẵn sàng dẫn đường cho chị.

Không trả lời Đanhat, Maimun lại phá lên cười hồi lâu, khiến hung thần rất lấy làm kinh ngạc vì không hiểu rõ vì sao như vậy. Sau khi cười thỏa thuê, tiên nữ mới nói:

— Được, được, mày muốn làm cho ta tin chứ gì. Ta tưởng mày định kể cho ta nghe một chuyện gì kỳ lạ phi thường, hóa ra mày lại nói về một con bé toét mắt. Hừ, mày sẽ nói sao, hỡi hung thần, nếu mày cũng như ta được nhìn chàng hoàng tử xinh đẹp mà ta vừa nom thấy và rất mực yêu thương. Thật đây là một chuyện khác hẳn: mày sẽ đến phát điên lên thôi.

— Chị Maimun đáng yêu, em có được phép hỏi chị chàng hoàng tử chị vừa nói tới là ai không?

— Mày nên biết là, - tiên nữ đáp - đã có một việc xảy ra cho chàng tương tự như việc mày vừa kể. Phụ vương chàng muốn tìm mọi cách ép buộc chàng lấy vợ; sau nhiều lần bị phiền nhiễu, chàng tuyên bố thẳng là sẽ chẳng lấy ai cả. Đấy chính là nguyên nhân khiến cho chàng, vào lúc ta đang nói chuyện với mày đây bị giam trong chiếc tháp cổ, nơi ta vẫn lấy làm nơi trú ngụ, và cũng là nơi ta vừa đến ngắm chàng xong.

— Em không hề có ý muốn nói trái lời chị, - Đanhat nói - nhưng chị xinh đẹp ơi, xin chị cho phép, trừ phi đã nhìn được tận mắt hoàng tử của chị, còn không bao giờ em tin có một người đàn ông hoặc đàn bà nào có thể mang ra sánh với nhan sắc nàng công chúa của em.

— Im đi, hung thần, - Maimun đáp - ta nói cho mày nghe một lần nữa rằng không thể nào có chuyện như mày nói.

— Em không muốn cãi bướng với chị, - Đanhat nói - có một cách thuyết phục chị, xem em nói đúng hay sai, là mời chị đi ngắm nàng công chúa của em, sau đó chị cho em xem hoàng tử của chị.

— Ta chẳng cần phải mất công như vậy, - Maimun lại nói - có một cách khác thỏa mãn cả mày lẫn ta; ấy là mày hãy mang nàng công chúa của mày đến đặt bên cạnh hoàng tử của ta, ngay trên giường ngủ của chàng. Như vậy, sẽ thuận tiện cho cả mày lẫn ta so sánh hai người, rồi xem ai được cuộc.

Đanhat chấp nhận đề nghị của Maimun, và định trở lại Trung Quốc ngay tức khắc, Maimun ngăn lại:

— Hãy hượm, hãy đến đây ta chỉ cho thấy cái tháp, nơi mày sẽ mang công chúa tới.

Họ cũng bay tới cái tháp, và sau khi chỉ cho Đanhat thấy, Maimun bảo:

— Hãy đi mang công chúa của mày đến nhanh lên, ta chờ mày ở đây. Nhưng hãy nghe đây: mày sẽ phải trả cho ta một món cược nếu hoàng tử của ta đẹp hơn công chúa của mày; ngược lại, nếu công chúa của mày đẹp hơn thì ta cũng vui lòng chịu cược cho mày.

Đanhat bay đến Trung Quốc rồi quay trở về, nhanh chóng không thể nào tưởng tượng nổi, mang theo nàng công chúa đang ngủ say. Maimun đón lấy, đưa vào phòng của hoàng tử Camaranzaman, và đặt nàng nằm xuống bên cạnh chàng.

Sau khi hoàng tử và công chúa được đặt nằm cạnh nhau, giữa tiên nữ và hung thần xảy ra một cuộc tranh chấp, xem giữa hai người ai đẹp hơn ai. Họ đứng yên một lúc để ngắm nghía, so sánh, không ai nói một lời. Cuối cùng Đanhat phá tan im lặng:

— Chị thấy đấy, em đã nói với chị rằng công chúa của em đẹp hơn hoàng tử của chị mà. Bây giờ chị có nghi ngờ gì nữa hay thôi?

— Thế nào, ta có nghi ngờ không à? - Maimun đáp - Có lắm chứ. Phải không có mắt như mày mới không thấy rằng hoàng tử của ta đẹp hơn hẳn công chúa của mày. Công chúa của mày xinh thật đấy, ta không chối, song chớ có vội vã, mày đừng có định kiến, cứ so sánh cho kỹ hai người rồi sẽ thấy y như ta nói cho mà xem.

— Cho dù em có để nhiều thời giờ hơn nữa để so sánh, - Đanhat nói - thì em cũng chẳng thể nào nghĩ khác được. Thoạt nhìn qua, em đã thấy ngay, có nhìn lâu đến bao nhiêu cũng không thể nào thay đổi ý kiến. Tuy nhiên, chị Maimun xinh đẹp ạ, nếu chị muốn, thì em xin nhường chị được cuộc vậy.

— Không phải thế, - Maimun đáp - ta đâu có muốn một hung thần như mày chiếu cố nhường nhịn ta. Ta sẽ giao việc phán quyết cho một trọng tài; nếu mày không đồng ý, tức là mày chịu thua cuộc.

Đanhat vốn sẵn lòng làm mọi việc để lấy lòng Maimun, liền ngỏ ý đồng ý; thế là ngay tức khắc tiên nữ giẫm mạnh chân xuống đất. Mặt đất nứt ra; ngay sau đó xuất hiện một thần linh xấu xí, lưng gù, mắt chột, chân khập khiễng trên đầu có sáu cái sừng, còn bàn chân và bàn tay thì quắp lại. Thần chui ra khỏi mặt đất liền khép lại ngay. Vừa trông thấy Maimun thần vội phủ phục dưới chân tiên nữ, rồi vẫn quỳ một chân, hỏi tiên nữ có việc gì cần sai khiến kẻ hèn mọn này, Maimun đáp:

— Ông hãy đứng lên, Catcat ạ, - Catcat là tên vị thần - tôi mời ông đến để làm quan tòa phán xử một vụ cãi cọ giữa tôi với lão Đanhat đáng ghét này. Ông hãy nhìn vào cái giường kia rồi, không thiên vị ai, ông nói cho chúng tôi biết rằng chàng trai hay cô gái người nào đẹp hơn.

Catcat nhìn hoàng tử và công chúa với vẻ ngạc nhiên và thán phục lạ thường. Sau khi suy nghĩ hồi lâu và không sao quyết đoán được, thần nói với Maimun:

— Thưa bà, xin thú thật là tôi sẽ lừa dối bà và tự mình phản bội mình, nếu tôi nói rằng tôi cho ai đẹp hơn ai. Càng quan sát, tôi càng thấy mỗi người một vẻ, ai cũng đều có những nét đẹp nhất, và theo chỗ tôi biết, cũng chẳng ai có một nhược điểm nào để có thể bảo rằng họ thua kém người kia. Nếu muốn biết ai hơn ai kém, thì theo ý kiến của tôi, chỉ có mỗi một cách để làm sáng tỏ; ấy là lần lượt đánh thức từng người dậy, và xin hai vị thỏa thuận với nhau rằng, người nào tỏ ra yêu người kia nồng nhiệt hơn, nhanh chóng hơn, say đắm hơn thì người ấy chịu kém người kia về một mặt nào đó.

Cả Maimun và Đanhat đều cho lời khuyên của Catcat là phải. Maimun liền biến thành một con rệp nhảy lên cổ Camaranzaman, đốt thật đau khiến chàng thức giấc đưa tay bắt, song chẳng tóm được gì. Tiên nữ đã kịp nhảy lùi về đằng sau và lấy lại hình dáng bình thường, - dĩ nhiên là vô hình, cũng như hai thần linh kia, - để chứng kiến điều sắp xảy ra.

Khi rụt tay lại, hoàng tử để tay mình chạm phải bàn tay của công chúa Trung Quốc. Chàng mở mắt, và kinh ngạc không sao kể xiết khi thấy một cô gái nằm cạnh mình, một cô gái cực kỳ xinh đẹp nữa kia chứ. Chàng ngẩng đầu và đưa tay chống, để quan sát cho rõ hơn. Vẻ trẻ trung và sắc đẹp có một không hai làm cho chàng nóng ran người; một ngọn lửa chưa bao giờ cảm thấy chợt nung nấu tâm can chàng thay cho sự thù ghét cay chua từ trước tới nay đối với đàn bà.

Tình yêu chiếm đoạt trái tim hoàng tử một cách mãnh liệt đến nỗi chàng không ngăn được thốt lên:

— Xinh sao! Đẹp sao! Hỡi nàng yêu dấu của ta!

Vừa nói, chàng vừa hôn lên trán, hai má và môi nàng, không chút giữ gìn khiến nàng có lẽ đã tỉnh giấc, nếu không bị phép thuật của Đanhat làm cho ngủ say hơn thường lệ.

— Sao! cô nương xinh đẹp của ta ơi, - hoàng tử nói - nàng không tỉnh giấc trước những biểu hiện yêu đương này của hoàng tử Camaranzaman ư? Cho dù nàng là ai, thì kẻ này cũng không phải không xứng với nàng!

Chàng muốn đánh thức công chúa cho bằng được, nhưng chợt nghĩ ra và kìm tay lại.

— Phải chăng đây là người mà phụ vương ta muốn cưới cho ta làm vợ? - chàng tự hỏi. - Cha ta thật sai lầm, đã không cho ta thấy mặt sớm hơn. Giá được như vậy thì ta đã khỏi xúc phạm Người về tội bất tuân, về thái độ không đúng đối với Người trước đông đủ quần thần, còn Người đã đỡ phải mất thể diện vì ta.

Hoàng tử Camaranzaman chân thành hối hận lỗi lầm của mình, và định đánh thức nàng lần nữa thì lại nghĩ:

— Cũng có thể là phụ vương ta muốn làm cho ta bị bất ngờ. Chắc là Người cho đưa cô nương này đến để thử xem ta có thật ghét bỏ hôn nhân như ta thường tỏ vẻ hay không. Biết đâu chẳng phải chính Người đưa cô ta đến đây và nấp ở đâu đấy để rồi xuất hiện, làm cho ta xấu hổ vì lâu nay giả vờ? Tội này còn lớn hơn cả tội ta đã phạm. Đề phòng bất trắc, thôi thì ta tạm bằng lòng lấy cái nhẫn này của nàng để làm tin vậy.

Đó là một cái nhẫn rất đẹp, công chúa đang đeo ở ngón tay. Chàng khéo léo tháo ra, đeo nhẫn của mình thay vào. Rồi chàng quay lưng lại và chẳng mấy chốc ngủ còn say hơn trước, do pháp thuật của các thần linh gây nên.

Hoàng tử Camaranzaman vừa ngủ say, đến lượt Đanhat biến thành một con rệp đốt công chúa vào chỗ dưới môi. Nàng giật mình tỉnh giấc, nhỏm dậy, và vừa mở mắt, cực kỳ ngạc nhiên thấy mình đang nằm cạnh một người đàn ông. Từ ngạc nhiên chuyển thành thán phục, rồi từ thán phục lộ rõ niềm vui, khi nàng thấy đây là một chàng trai trẻ thật tuấn tú, đáng yêu.

— Sao! - nàng kêu lên - có phải đây là người mà phụ vương ta muốn gả cho ta? Thật bất hạnh sao cho ta đã không được biết trước điều đó, nếu không ta đã không làm cho Người giận, và ta đã có được một ông chồng mà ta hết lòng yêu dấu. Hãy tỉnh lại đi, hãy tỉnh dậy đi, chàng ơi! Ai lại ngủ mê mệt trong tối tân hôn thế này.

Vừa nói, công chúa vừa nắm cánh tay hoàng tử Camaranzaman lắc thật mạnh, khiến chàng có thể đã tỉnh giấc, nếu ngay lúc đó, Maimun không tăng thêm phép thuật để làm cho chàng vẫn ngủ say. Nàng lắc mạnh nhiều lần, vẫn không thấy chàng tỉnh, liền nói:

— Quái! Việc gì xảy ra cho chàng thế nhỉ. Hay là có kẻ tình địch nào, ganh tị hạnh phúc của chàng và của ta, đã dùng tới ma thuật khiến chàng ngủ say như chết thế này, vào đúng lúc đáng lẽ chàng phải tỉnh táo hơn bất cứ bao giờ?

Nàng nắm tay hoàng tử âu yếm đặt môi hôn, chợt trông thấy chiếc nhẫn chàng đang đeo. Nàng thấy chiếc nhẫn giống chiếc của mình quá, đến nỗi nghĩ ngay đây là nhẫn của mình, nếu lúc ấy không nhận ra tay mình đang đeo một chiếc nhẫn khác. Nàng không hiểu sao có sự trao đổi ấy, nhưng cho rằng đây là dấu hiệu chắc chắn hai người đã nên vợ nên chồng. Lắc mãi không đánh thức được, và tin chắc đi đâu chàng cũng chẳng thoát khỏi tay mình, nàng nói:

— Ta chẳng làm sao đánh thức được chàng, thôi thì cũng chẳng làm mất giấc ngủ của chàng làm gì. Rồi chúng ta còn gặp nhau.

Sau khi đặt lên môi chàng chiếc hôn nữa, nói xong những lời ấy, nàng nằm xuống, và chẳng mấy chốc ngủ say.

Khi Maimun thấy không sợ làm cho công chúa tỉnh giấc nữa, nàng bảo Đanhat:

— Thế nào, hung thần, mày đã thấy rồi chứ? Mày đã tin hẳn là công chúa của mày không đẹp bằng hoàng tử của ta chưa? Thôi đi đi, ta vui lòng ban ơn, không bắt mày phải trả món cược đáng lẽ mày phải nợ ta. Lần sau, nhớ nhé, hãy tin khi ta khẳng định một điều gì.

Quay về phía Catcat, tiên nữ nói:

— Còn ông, xin cảm ơn. Nhờ ông cùng Đanhat mang công chúa trả về giường ngủ của nàng, Đanhat sẽ dẫn đường cho ông.

Đanhat và Catcat thi hành mệnh lệnh của Maimun, còn tiên nữ lui về cái giếng của mình.

Sáng hôm sau, hoàng tử Camaranzaman thức dậy, vội sang bên cạnh xem cô nương mình trông thấy đêm hôm qua có còn ở dây nữa hay không. Không thấy cô nàng chàng tự nhủ: “Ta đã biết mà, đúng là phụ vương ta muốn làm cho ta lâm vào thế bất ngờ. May mà ta đã giữ được”. Chàng đánh thức tên nô lệ vẫn đang ngủ, giục nó mặc áo cho mình, mà không nói thêm gì khác.

Tên nô lệ bưng chậu nước tới, chàng rửa mặt, rồi sau khi đọc kinh, chàng cầm một cuốn sách đọc một hồi.

Sau mấy việc làm thường ngày, Camaranzaman gọi tên nô lệ vào bảo:

— Hãy đến đây, và không được nói dối. Mày hãy nói cho ta biết, cô nương đã ngủ với ta tối hôm qua đến đây bằng cách nào, và ai đưa nàng tới.

Tên nô lệ cực kỳ ngạc nhiên, hỏi lại:

— Thưa hoàng tử, ngài muốn nói đến cô nương nào?

— Thì chính cô đã đến, hoặc có người đưa đến đêm vừa rồi, và đã ngủ chung với ta.

— Thưa hoàng tử, - tên nô lệ nói - tôi xin thề là tôi không biết gì sất. Cô nương ấy đến bằng lối nào được vì tôi ngủ ngay ngoài cửa?

— Mày là một tên nói dối, thằng xỏ lá kia; chính mày thông đồng để làm cho ta phiền muộn hơn nữa và khiến ta điên đầu. - Vừa nói, chàng tát một cái cực mạnh làm tên nô lệ lăn quay ra đất. Sau khi giơ chân đạp hồi lâu, chàng lấy sợi dây ở giếng, trói gô nó lại, thả xuống nhấn chìm nhiều lần.

— Tao cho mày chết đuối! - chàng hét lên - nếu mày không chịu nói ngay cô nương ấy là ai, và ai đưa nàng đến.

Tên nô lệ cực kỳ bối rối, nửa người chìm trong nước, nửa nhô ra người, nó tự nhủ: “Có lẽ hoàng tử vì đau khổ quá cho nên đã phát điên lên rồi chăng, ta chỉ còn cách nói dối mới mong thoát được thôi.”

— Thưa hoàng tử, - nó cất giọng kêu van - xin Ngài cho tôi được sống, tôi lạy Ngài, tôi xin hứa nói đúng sự thật để Ngài nghe.

Hoàng tử kéo tên nô lệ lên, giục nó nói ngay. Ra khỏi giếng, tên nô lệ vừa run vừa nói:

— Thưa hoàng tử, ngài thấy rõ tôi không thể nào thi hành lệnh của ngài trong tình trạng này. Xin ngài hãy cho phép tôi được đi thay áo trước.

— Ta cho phép - hoàng tử nói - nhưng làm nhanh lên, và hãy coi chừng chớ có giấu giếm sự thật đấy nhá.

Tên nô lệ đi ra; sau khi đóng cửa lại, nó cứ để nguyên quần áo như vậy chạy thẳng một mạch tới hoàng cung. Nhà vua đang nói chuyện với tể tướng phàn nàn đêm hôm qua không ngủ được vì hoàng tử đã không vâng lời, lại có thái độ dám cưỡng lại ý muốn của mình.

Tế tướng cố gắng tìm cách an ủi vua; ông nói chính hoàng tử đã buộc vua phải làm như vậy.

— Tâu bệ hạ, - ông nói - xin bệ hạ chớ hối hận đã cho bắt giam hoàng tử. Chỉ cần Ngài kiên tâm để mặc chàng sống một thời gian trong phủ giam, chắc chắn chàng sẽ bỏ được tính ương gàn của tuổi trẻ và rồi sẽ hoàn toàn tuân phục mọi điều bệ hạ muốn.

Tể tướng nói chưa dứt lời, thì tên nô lệ đã tới trình diện vua Satzaman:

— Tâu bệ hạ, tôi rất lấy làm buồn phải đến tâu bệ hạ một tin chắc sẽ làm cho Ngài không vui. Chuyện hoàng tử nói có một cô nương tối hôm qua ngủ với chàng, cũng như việc chàng làm tôi ra nông nỗi này, đủ để Ngài thấy hoàng tử không còn tỉnh trí nữa.

Tiếp đó, nó thuật lại chi tiết những gì hoàng tử Camaranzaman đã nói và đã đối xử với nó tàn tệ như thế nào; giọng của nó không để cho ai có thể hoài nghi.

Nhà vua không chờ đợi có thêm điều phiền muộn này nữa liền bảo tể tướng:

— Sự kiện này đáng bực mình, khác với niềm hy vọng ông vừa nói với ta. Đừng để mất thì giờ, ông hãy đến đấy ngay, xem thử có việc gì, rồi trở về nói lại ta hay.

Tể tướng vâng lời ngay tức khắc. Ông vào phòng riêng hoàng tử, thấy chàng đang ngồi bình thản đọc sách. Ông hỏi rồi ngồi xuống bên cạnh, nói:

— Tôi muốn trị tội tên nô lệ của Ngài, nó làm cho phụ vương ngài hoảng hốt khi mang đến cái tin vừa rồi.

— Tin gì đến nỗi làm cho cha tôi hoảng hốt vậy? - hoàng tử hỏi - Còn có chuyện to hơn, tôi đang định hỏi tội tên nô lệ ấy.

— Hoàng tử ạ, - tể tướng nói, - cầu Thượng đế phù hộ cho điều tên nô lệ nói về ngài là không đúng sự thật! Trông ngài khỏe mạnh tỉnh táo thế kia, tôi biết ngay là chẳng có chuyện gì. Cầu Thượng đế giữ gìn sức khỏe của ngài!

— Có lẽ nó trình bày không được rõ. - hoàng tử nói - Nhân tiện ông đến đây, tôi vui mừng được hỏi - một người như ông chắc biết nhiều chuyện - rằng cô nương tối hôm qua ngủ cùng tôi hiện nay đâu rồi.

Tể tướng sửng sốt khi nghe câu hỏi ấy. Ông nói:

— Thưa hoàng tử, xin ngài chớ lấy làm ngạc nhiên sao tôi tỏ vẻ kinh ngạc vì khi nghe câu ngài vừa hỏi. Làm sao có thể, chớ nói một cô nương mà ngay bất cứ người đàn ông nào trên đời này, vào được tận đây, qua một cái cửa duy nhất, và phải giẫm lên bụng tên nô lệ của ngài? Xin ngài hãy tỉnh trí lại, chắc là một cơn ác mộng đã để lại cho ngài ấn tượng sâu sắc ấy.

— Ta không tin lời ông, - hoàng tử cao giọng, - ta muốn biết cô nương ấy bây giờ ra sao, và ta có đủ tư cách buộc ông phải tuân lệnh.

Lời nói kiên quyết ấy khiến cho tể tướng cực kỳ bối rối. Ông cố tìm cách làm sao thoát khỏi vụ này. Chọn con đường mềm mỏng, ông dùng những lời lẽ thật khúm núm, thật cân nhắc, hỏi hoàng tử có trông thấy cô nương ấy hay không. Chàng đáp:

— Có, có, ta có trông thấy nàng, và ta biết rằng ông đã đưa nàng đến để thử thách ta. Nàng cũng đã khéo đóng vai trò ông cắt đặt, cho nên đã không hé miệng nói một lời, lại còn giả vờ ngủ say, và bỏ đi ngay khi ta ngủ trở lại. Có lẽ ông đã rõ hết rồi, làm sao nàng lại không kể cho ông nghe cơ chứ!

— Thưa hoàng tử, - tể tướng cãi - tôi xin thề hoàn toàn không có việc như ngài vừa nói; cả phụ vương của ngài cũng như tôi không hề đưa vào đây người đàn bà ngài vừa nói tới; chúng tôi cũng chưa bao giờ thoáng có ý nghĩ ấy. Xin phép cho tôi được nói với ngài một lần nữa rằng hẳn ngài thấy cô nương ấy trong mộng.

Hoàng tử càng nổi nóng:

— Ra ông đến đây nhằm trêu tức ta, để nói vào mặt ta rằng những điều ta kể cho ông nghe chỉ là một giấc mộng thôi ư?

Nói xong, chàng túm lấy râu tể tướng và đánh ông cho tới khi không còn đủ sức đánh nữa mới thôi.

Khổ thân, ông già đành phải kiên nhẫn chịu cơn thịnh nộ của hoàng tử. Ông tự nhủ: “Thế là ta cũng lâm vào cùng một cảnh ngộ như tên nô lệ. Giá mà ta cũng thoát được như nó khỏi nỗi hiểm nghèo to lớn này thì may mắn biết bao!”. Ông kêu to trong khi hoàng tử vẫn đánh:

— Thưa hoàng tử, tôi van ngài hãy thư cho tôi một chốc, để tôi được trình bày.

Hoàng tử đánh mãi mệt quá, để yên cho ông nói.

— Tôi xin thú thực, thưa hoàng tử - tể tướng đành nói dối - điều ngài nghĩ cũng có phần nào đúng. Nhưng hẳn ngài chẳng lạ gì, phận bầy tôi phải thi hành mệnh lệnh của đấng quân vương. Nếu ngài rộng lượng cho phép, tôi xin sẵn sàng về tâu với phụ vương ngài những gì ngài muốn truyền cho tôi nói với Người.

— Ta cho phép - hoàng tử nói - ông hãy về tâu với phụ vương ta, rằng ta muốn được kết hôn với cô nương mà Người đã sai đưa đến hoặc tự Người dẫn tới đây tối hôm qua, cô đã nằm chung với ta một giường.

Tể tướng cúi rạp người chào hỏi lui ra: mãi khi ra tới được bên ngoài, đóng cửa tháp lại rồi, ông mới thật tin là mình thoát.

Tể tướng về chầu vua Satzaman với bộ mặt thiểu não, khiến vua thoạt trông đã lấy làm buồn. Vua hỏi:

— Thế nào? Ông thấy con trai ta ra sao?

— Tâu bệ hạ - tể tướng đáp - điều tên nô lệ vừa tâu với bệ hạ là đúng sự thật.

Rồi tể tướng kể cho vua nghe câu chuyện giữa ông với hoàng tử Camaranzaman và sự giận dữ của chàng khi ông định trình bày không thể có chuyện một cô nương nào đến ngủ với chàng, cách chàng ngược đãi ông, và mưu mẹo ông đã dùng để thoát khỏi tay hoàng tử.

Rất buồn phiền vì vẫn thương con hơn bao giờ, Satzaman muốn tự mình làm sáng tỏ sự thật. Vua thân hành tới tháp thăm hoàng tử, và dẫn tể tướng cùng đi theo.

Hoàng tử Camaranzaman tiếp đón phụ vương trong ngôi tháp chàng đang bị giam giữ cực kỳ kính cẩn. Nhà vua ngồi xuống, và sau khi bảo con cùng ngồi bên cạnh, vua hỏi chàng nhiều câu, hỏi gì chàng cũng trả lời rất khôn ngoan. Thỉnh thoảng vua lại đưa mắt nhìn tể tướng, như để nói cho ông biết mình không hề thấy hoàng từ mất trí, và có lẽ chính ông mới là người mất trí.

Cuối cùng, vua nói chuyện cô nương:

— Con ạ, hãy nói cho cha biết chuyện cô nương nào đó đã ngủ chung với con hôm qua, theo như lời người ta kể lại.

— Tâu bệ hạ - hoàng tử Camaranzaman đáp - xin Người chớ làm tăng thêm nỗi buồn Người ta đã gây nên cho con, mà xin Người hãy cho con được phép lấy nàng làm vợ. Mặc dù từ trước tới nay con vẫn tỏ ra ghét bỏ hôn nhân, cô nương trẻ trung và xinh đẹp ấy đã làm cho con cảm tới mức chẳng khó khăn gì mà không thú thật với Người sự yếu đuối của con. Con sẵn sàng nhận nàng làm vợ, với lòng biết ơn sâu sắc, nếu được Người ban cho.

Vua Satzaman sửng sốt trước câu trả lời của hoàng tử, mà vua cho là không còn khôn ngoan như vừa nãy nữa. Vua nói:

— Con ơi, con vừa nói những điều khiến cha khôn xiết ngạc nhiên. Cha xin thề nhân danh ngôi báu mà cha sẽ truyền lại cho con sau khi qua đời, rằng cha không hề biết chút gì về cô nương con vừa nói đó. Nếu có một người nào tới thật, thì cha cũng không tham gia vào việc ấy. Nhưng, làm sao người ấy lại có thể vào trong tháp này nếu không được cha đồng ý? Bởi vì, tuy tể tướng có nói với con về việc ấy thật, nhưng chẳng qua là để cho con bớt nóng mà thôi. Chắc đó là một giấc mộng, cha mong con hãy cẩn thận, hãy tỉnh trí lại.

— Tâu bệ hạ - hoàng tử nói - con sẽ mãi mãi không xứng đáng với từ tâm của Người, nếu không tin những điều Người vừa nói. Nhưng, xin Người hãy kiên nhẫn nghe con trình bày, rồi Người sẽ suy xét xem những chuyện con nói ra có phải là một giấc mơ hay không.

Thế là hoàng tử Camaranzaman thuật lại cho vua nghe chàng đã nửa đêm thức giấc như thế nào. Chàng còn nói quá đi về sắc đẹp và vẻ yêu kiều của cô nương nằm bên cạnh mình, về tình yêu đột ngột của mình đối với nàng, và cố gắng đánh thức nàng dậy mà không được. chàng cũng không giấu giếm điều đã khiến mình phải giữ ý và ngủ lại, sau khi đã đổi chiếc nhẫn của mình lấy chiếc nhẫn của nàng.

— Tâu bệ hạ - chàng nói thêm - Người chẳng lạ gì cái nhẫn của con, Người đã trông thấy nhiều lần. Sau những việc ấy con hy vọng Người không còn cho là con mất trí nữa cũng như không muốn làm cho con cũng tin như Người.

Vua Satzaman thấy hoàng tử trình bày rành mạch quá, không biết đáp thế nào. Vua lại rất lấy làm ngạc nhiên, bởi vậy càng im lặng hồi lâu không nói.

Lợi dụng cơ hội, hoàng tử nói thêm:

— Tâu bệ hạ, con đam mê đắm đuối con người kiều diễm mà con giữ mãi hình ảnh trong trái tim, tình yêu ấy mãnh liệt tới mức con cảm thấy không đủ sức cưỡng lại. Xin Người hãy thương hại và cho con được lấy nàng.

Vua Satzaman đáp:

— Sau khi nghe tất cả những điều con nói, và sau khi nhìn thấy chiếc nhẫn này, cha không chút hoài nghi tình yêu của con là có thật, và con quả đã gặp con người làm nảy nở tình yêu của con. Cầu Thượng Đế phù hộ cho cha được biết cô nương ấy là ai, thì con sẽ được thỏa mãn ngay ngày hôm nay, và cha sẽ là người cha hạnh phúc nhất trên đời. Nhưng biết tìm nàng ở đâu? Làm sao và bằng con đường nào nàng có thể vào tận đây, mà cha không biết và không đồng ý? Và sao nàng lại vào chỉ để nằm cạnh con, làm cho con thấy sắc đẹp, khơi gợi tình yêu của con trong khi nàng vẫn cứ ngủ, rồi biến mất khi con thức dậy? Con ơi, cha chẳng hiểu tí gì về câu chuyện này; nếu trời đất không đoái thương thì cô nương ấy hẳn sẽ đưa cả cha con ta cùng xuống mồ.

Nói đến đây, vua cầm tay con trai:

— Thôi con hãy đến đây cùng sầu não với cha, con thì buồn vì tình yêu vô vọng, còn cha buồn vì thấy con đau khổ mà không có cách gì chữa chạy cho con.

Vua Satzaman kéo hoàng tử ra khỏi tháp, đưa về hoàng cung. Thất vọng vì yêu một người đàn bà không ai hay biết, hoàng tử phát ốm. Nhà vua đóng chặt cửa phòng, cùng con than khóc nhiều ngày liền, chẳng hề ngó ngàng gì đến công việc của vương quốc.

Một hôm, tể tướng, người duy nhất được tự do ra vào phòng của vua, đến tâu rằng cả triều đình và chúng nữa, bắt đầu xì xào về việc không thấy vua hằng ngày xuất hiện và xét xử việc dân như thường lệ; ông không chịu trách nhiệm về sự lộn xộn có thể xảy ra. Tể tướng nói tiếp:

— Cúi xin bệ hạ hãy lưu tâm. Thần tôi biết rằng sự có mặt của bệ hạ làm cho hoàng tử bớt đau khổ, và trông thấy hoàng tử, bệ hạ cũng bớt buồn phiền; tuy nhiên xin người hãy suy nghĩ, đừng để việc lớn đi tới chỗ đổ vỡ. Xin cho thần tôi được mời Ngài cùng với hoàng tử dời sang cung điện xây trên đảo nhỏ, chẳng xa cách là bao, và cho thiết triều một tuần chỉ hai lần. Trong khi vì việc công Ngài tạm xa hoàng tử, hy vọng rằng phong cảnh đẹp, không khí tốt và cảnh quan kỳ diệu trên đảo sẽ làm hoàng tử dễ chịu và đỡ buồn vì không có Ngài bên cạnh.

Vua Satzaman chấp nhận lời khuyên ấy. Khi tòa cung điện, mà lâu nay vua không lui tới, được bày biện xong, vua liền sang đấy ở cùng hoàng tử, và chỉ ra khỏi mỗi tuần hai lần để thiết triều mà thôi. Còn lại bao nhiêu thời gian, vua ngồi ở giường con, khi thì cố tìm lời an ủi, khi thì cùng sầu não với chàng.

Trong khi những việc vừa kể trên xảy ra ở kinh thành vua Satzaman, thì hai thần linh Danhat và Catcat đã mang công chúa Trung Quốc trả về nơi nàng bị vua tống giam, và đặt nàng nằm trở lại trong giường.

Sáng sớm hôm sau, vừa tỉnh giấc, công chúa đã ngó sang hai bên. Không trông thấy có hoàng tử Camaranzaman nằm bên cạnh, nàng cất giọng gọi to, khiến cho tất cả bọn nô tì gái vội vàng chạy đến xúm quanh. Bà vú nuôi đứng ở đầu giường, hỏi nàng cần gì, có việc gì xảy ra chăng?

— Hãy nói cho ta rõ - nàng đáp - chàng trai trẻ mà ta yêu hết lòng, người đã nằm cạnh ta đêm hôm qua, giờ đâu rồi?

— Thưa công chúa - bà vú nuôi hỏi - chúng tôi không hiểu công chúa định nói gì, xin hãy nói rõ hơn.

— Ấy là chuyện chàng trai trẻ thật tuấn tú, thật dễ thương, đã nằm cạnh ta tối hôm qua: ta đã vuốt ve chàng hồi lâu và tìm đủ mọi cách mà không sao đánh thức chàng dậy được, ta hỏi các ngươi rằng chàng hiện ở đâu.

— Thưa công chúa - bà vú nuôi nói - chắc nàng muốn giỡn chúng tôi cho nên mới nói đùa vậy. Công chúa đã muốn dậy chưa ạ?

— Ta nói rất nghiêm trang - công chúa đáp - ta muốn biết chàng đang ở đâu?

— Nhưng, thưa công chúa - bà vú nuôi vẫn cãi - tối hôm qua khi chúng tôi đi ngủ, công chúa chỉ có một mình, và theo chỗ tất cả người hầu của công chúa đây và cả tôi nữa được biết thì chẳng có ai vào ngủ cùng công chúa.

Công chúa Trung Quốc không còn kiên nhẫn được nữa: nàng túm lấy đầu bà vú nuôi, thẳng tay vừa tát vừa đấm:

— Mày phải nói cho tao rõ ngay, mụ phù thủy già này - nàng nói - nếu không ta đánh mày đến chết.

Bà vú nuôi cố gắng hết sức mới gỡ được tay công chúa. Thoát được rồi, bà chạy ngay tức khắc tìm hoàng hậu mẹ đẻ nàng, nước mắt ròng ròng, mặt mũi thâm tím, bà làm hoàng hậu rất ngạc nhiên. Hậu hỏi ai gây nên cho bà nông nỗi ấy. Bà vú nói:

— Tâu hoàng hậu, chính công chúa đã đối xử với tôi thế này đây; giá mà tôi không chạy thoát, có lẽ nàng đã đánh chết tôi rồi.

Tiếp đó bà kể cho hoàng hậu nghe cơn nổi nóng và thái độ của công chúa, khiến hoàng hậu vừa buồn bã vừa ngạc nhiên.

— Thưa bà - bà vú nuôi nói thêm - bà thấy đấy, công chúa mất trí rồi. Nếu bà vui lòng đến thăm công chúa, bà sẽ tự mình xét đoán cho rõ.

Đến căn buồng công chúa bị cấm cung, hoàng hậu ngồi xuống bên cạnh con gái. Sau khi hỏi thăm sức khỏe, bà hỏi công chúa có điều gì không bằng lòng bà vú mà đánh đập bà như vậy.

— Con à - hoàng hậu nói - làm thế không tốt đâu. Chẳng bao giờ một công chúa lớn như con lại để cho mình vì nóng giận mà đi tới những việc làm quá đáng như vậy.

— Tâu hoàng hậu - công chúa đáp - con thấy là ngay cả mẹ cũng muốn trêu con. Nhưng con xin nói là con chưa thanh thản chừng nào con chưa được kết hôn với chàng hiệp sỹ đáng yêu tối hôm qua đã nằm chung với con. Chắc mẹ biết rõ hiện nay chàng ở đâu, xin mẹ hãy gọi chàng trở lại.

— Con ơi, con làm mẹ ngạc nhiên - hoàng hậu nói - mẹ chẳng hiểu chút gì về những điều con nói.

Công chúa phạm lỗi thất lễ. Nàng cãi:

— Thưa mẹ, cha mẹ đã hành hạ con để ép con lấy chồng khi con không muốn. Bây giờ con muốn rồi, con nhất định muốn kết hôn với chàng hiệp sỹ, con vừa bày tỏ với mẹ, bằng không con sẽ tự tử.

Hoàng hậu cố dỗ dành:

— Con ơi, con đã biết, chỉ có một mình con trong căn buồng này, và không một người đàn ông nào được phép bước vào đây.

Đã không chịu nghe, công chúa còn ngắt lời mẹ và làm những chuyện kỳ cục, khiến hoàng hậu rất đỗi buồn phiền, bà ra về thuật lại cho vua nghe tất cả.

Vua Trung Quốc muốn tự mình làm sáng tỏ mọi việc. Vua thân hành đến buồng riêng của công chúa, và hỏi những điều mình vừa nghe có đúng sự thật hay không. Công chúa đáp:

— Tâu bệ hạ, xin đừng nói tới chuyện ấy nữa. Con chỉ xin Người ban ơn mà trả lại cho con người chồng tối hôm qua đã ngủ với con.

— Thế nào? Có một người đàn ông nào ngủ với con tối hôm qua ư?

— Tâu bệ hạ, sao Người lại hỏi con có một người nào ngủ với con - công chúa ngắt lời, không để cho vua kịp nói hết - bệ hạ còn lạ gì nữa. Đấy là chàng hiệp sỹ tuấn tú nhất trên đời này. Con xin cha một lần nữa, con van Người một lần nữa, xin Người đừng từ chối. Để bệ hạ khỏi hoài nghi việc con đã nằm với chàng, đã vuốt ve và cố gắng đánh thức chàng dậy nhưng vô ích, xin Người hãy xem chiếc nhẫn này.

Nàng đưa bàn tay ra, vua Trung Quốc chẳng biết nói thế nào, khi nhìn thấy đấy đúng là một chiếc nhẫn đàn ông. Nhưng, vì không thể hiểu nổi những điều công chúa vừa nói, vốn đã cho rằng nàng phát điên, giờ vua nghĩ là công chúa điên nặng hơn trước. Bởi vậy, không nói gì thêm, sợ nàng có thể hành hung mình hoặc một người nào tới gần, vua liền sai xích nàng lại thật chặt, chỉ để cho mỗi bà vú nuôi chăm sóc và bố trí một tốp lính canh gác chặt ngoài cửa.

Hết sức đau khổ về điều bất hạnh là con gái phát điên, vua Trung Quốc nghĩ tới cách chữa bệnh cho nàng. Vua họp quần thần lại, trình bày rõ hiện trạng của công chúa, và nói:

— Nếu có vị nào trong số các ngài đây đủ tài giỏi chữa bệnh cho công chúa, và nếu chữa thành công, thì ta sẽ cho phép lấy nàng làm vợ, và sẽ được nối ngôi sau khi ta qua đời.

Ước mong được lấy một công chúa đẹp và hy vọng một ngày kia được trị vì một đất nước hùng cường như Trung Quốc, tác động mạnh đến một vị thượng thư cũng đã cao tuổi, có mặt hôm đó. Vốn là một người pháp thuật cao cường, ông ta nghĩ mình có thể thành công, liền đứng lên xin nhận chữa. Vua đáp:

— Ta chấp nhận, nhưng ta muốn báo trước cho ông hay là có một điều kiện: ấy là nếu chữa không khỏi thì ông bị chém đầu. Sẽ không công bằng nếu để cho ông được một phần thưởng hậu hĩ như vậy mà về phần mình chẳng chịu rủi ro mất mát một thứ gì. Điều ta vừa nói với ông, cũng sẽ áp dụng với tất cả những ai nhận chữa bệnh cho công chúa. Vậy ông nhận hay không?

Viên thượng thư chấp nhận. Nhà vua thân hành dẫn ông tới buồng công chúa. Vừa trông thấy thượng thư, công chúa đã lấy mạng che mặt, và nói:

— Tâu bệ hạ, Người làm con ngạc nhiên quá, sao Người lại đưa đến cho con một người con không quen, trong khi đạo giáo ta vẫn cấm con gái không được để người lạ nhìn thấy mặt.

— Con ơi - vua đáp - con chớ bất bình vì sự có mặt của người này. Đây là một thượng thư của ta, ông muốn hỏi con làm vợ.

— Tâu bệ hạ! - công chúa đáp - đây không phải là người Người đã gả cho con mà con đã nhận chiếc nhẫn đang đeo đây làm của tin. Xin ngài chớ quở trách con sao không nhận lời một người khác đến cầu hôn.

Viên thượng thư chờ đợi công chúa nói và làm những chuyện điên rồ. Ông rất ngạc nhiên thấy nàng thanh thản và ăn nói biết điều đến vậy. Ông hiểu ra ngay nàng chẳng ốm đau điên rồ gì khác ngoài bệnh si tình mãnh liệt, và cũng không phải là vô căn cứ. Ông không dám tự tiện trình bày suy nghĩ của mình với vua. Hẳn nhà vua không thể nào chịu được chuyện công chúa yêu một người khác chứ không phải người nhà vua muốn cho nàng làm chồng. Phủ phục trước chân vua, ông nói:

— Tâu bệ hạ, sau những điều tôi vừa được nghe, không còn cần thiết việc tôi cố chữa bệnh cho công chúa nữa. Tôi không có loại thuốc thích hợp với bệnh của nàng, và mạng sống của tôi tùy thuộc vào bệ hạ.

Tức giận vì sự bất lực của viên thượng thư và nỗi vất vả của mình vì ông ta, vua liền sai mang chém đầu.

Để khỏi phải ân hận là đã không làm đủ mọi cách để chữa lành bệnh cho con gái, mấy ngày sau, nhà vua cho ban bố khắp kinh thành, rằng nếu có thầy lang, nhà chiêm tinh hoặc pháp sư nào có đủ kinh nghiệm chữa cho công chúa khỏi điên thì xin cứ đến ra mắt, với điều kiện là phải chịu mất đầu nếu không chữa khỏi. Vua còn sai người đi ban bố điều đó lại các thành phố lớn trong nước và cả ở triều đình nhiều nước lân bang.

Người đầu tiên ra mắt là một nhà chiêm tinh học kiêm pháp sư. Vua sai một hoạn nô dẫn đến phòng giam giữ công chúa. Nhà chiêm tinh rút ra từ cái túi mang theo trong người, một ống dùng để quan sát các vì sao, một quả cầu con, một hỏa lò, nhiều loại thuốc để xông, một cái lọ bằng đồng cùng nhiều thứ khác nữa và gọi mang lửa đến.

Công chúa Trung Quốc hỏi tất cả những dụng cụ ấy là thế nào. Viên hoạn nô đáp:

— Thưa công chúa, ấy là để bắt con yêu ma đang ám công chúa, nhốt nó vào cái lọ công chúa thấy kia, mang vứt xuống bể.

— Tên chiêm tinh khốn nạn kia - công chúa thét lên - mày nên biết rằng ta không cần tất cả những thứ lỉnh kỉnh ấy rằng ta rất minh mẫn; chỉ có mày mới hóa rồ. Nếu pháp thuật mày cao cường, thì chỉ cần đưa người yêu của ta đến đây; đấy là công việc ích lợi nhất mà mày có thể giúp ta.

— Thưa công chúa - nhà chiêm tinh học đáp - nếu sự tình như vậy, thì công chúa không nên chờ đợi ở tôi, mà ở chính phụ vương của nàng.

Nói xong, anh chàng bỏ tất cả đồ lề vừa lôi ra vào túi, rất bực mình vì đã quá nhẹ dạ nhận lời chữa một căn bệnh tưởng.

Khi được viên hoạn nô dẫn trở lại gặp vua Trung Quốc, nhà chiêm tinh học không để cho nó kịp nói, đã tự mình trình bày:

— Tâu bệ hạ - anh ta mạnh bạo nói - căn cứ điều bệ hạ cho ban bố và tự Ngài cũng đã xác nhận, tôi mới tưởng công chúa điên thật, do đó nghĩ rằng có thể với pháp thuật và kiến thức của mình chữa cho nàng lành bệnh, nhưng chẳng cần lâu lắm tôi đã có thể nhận ra ngay, nàng chẳng đau bệnh gì khác ngoài bệnh tình; mà pháp thuật của tôi thì chưa đạt tới mức chữa được bệnh ấy. Bởi vì công chúa xin bệ hạ cho nàng lấy người chồng mà nàng đòi hỏi, tôi nghĩ rằng bệ hạ là người chữa bệnh tốt hơn ai hết.

Vua cho nhà chiêm tinh này láo xược, liền ra lệnh chém đầu. Để bệ hạ khỏi phải chán tai vì lặp đi lặp lại[87], xin nói gọn rằng có tất cả một trăm năm mươi người, vừa là nhà chiêm tinh, vừa thầy lang, vừa thầy pháp đến ra mắt, và đều chịu chung một số phận. Đầu của họ đều được bêu thành hàng dài ngoài cổng thành.

Bà vú nuôi của công chúa Trung Quốc có một người con trai tên là Maczavan, anh em cùng dòng sữa với công chúa, hai người cùng được bà vú nuôi nấng và cùng lớn lên bên nhau. Thời thơ ấu, hai người được ở chung, rất thân thiết, coi nhau như anh em ruột thịt; mãi cho đến khi đã lớn khôn, buộc phải ở riêng, hai người vẫn thân nhau.

Từ khi còn nhỏ tuổi, Maczavan đã học nhiều môn khoa học, nhưng chàng say mê đặc biệt nghiên cứu khoa thiên văn tư pháp, khoa bói toán và nhiều môn khoa học huyền bí khác, và đã trở nên khá thành thạo. Không bằng lòng chỉ học với các thầy dạy của mình.

Vừa trưởng thành, đủ sức chịu đựng các nỗi vất vả đường trường, chàng đã lên đường đi chu du, tầm sư học đạo. Không có một người nổi danh về một môn khoa học hoặc nghệ thuật nào, dù ở một thành phố xa xôi cách trở đến đâu, mà chàng không tìm đến, dành đủ thời giờ học hỏi cho hết kiến thức những môn mình ham thích ở người đó.

Sau khi đi vắng nhiều năm, cuối cùng Maczavan trở về kinh thành Trung Quốc. Chàng cực kỳ ngạc nhiên nhìn thấy những đầu người bị chặt bêu thành hàng dài trước cổng thành. Vừa về đến nhà, chàng đã hỏi vì sao có sự tình ấy: và trước hết, hỏi tin tức công chúa, người em cùng dòng sữa, mà chàng vẫn không quên. Vì hai việc đó có liên quan với nhau, chàng rất đau xót hiểu được đại thể điều mình muốn biết, trong khi chờ đợi mẹ, tức là vú nuôi của công chúa, cho biết rõ sự tình hơn.

Mặc dù bà mẹ của Maczavan rất bận bịu bên cạnh công chúa Trung Quốc, nhưng vừa được tin đứa con trai thân yêu trở về, bà cũng tìm được thời giờ ra khỏi cung, về ôm hôn con và chuyện trò chốc lát với con. Sau khi nghe bà mẹ nước mắt rưng rưng, kể cho nghe tình trạng của công chúa, và nguyên nhân khiến vua Trung Quốc đối xử nghiêm khắc với nàng, Maczavan hỏi bà có cách nào đưa chàng bí mật vào gặp công chúa mà không để vua biết hay không. Sau khi suy nghĩ hồi lâu, bà vú nói: “Hiện tại mẹ chưa thể hứa gì với con; nhưng hãy chờ đến ngày mai, cũng vào giờ này, mẹ sẽ trả lời cho con rõ..”

Bởi vì ngoài bà vú nuôi ra, không ai được phép đến gần công chúa mà không được sự đồng ý của viên hoạn nô chỉ huy tốp lính gác cửa, bà lại biết viên này mới đến nhận việc chưa lâu, chưa rõ hết những việc xảy ra trước đó trong triều đình, liền tìm gặp y và nói:

— Anh biết tôi đã nuôi nấng công chúa, nhưng có lẽ anh chưa biết tôi đã nuôi chung với nàng một đứa con đẻ cùng tuổi, mà tôi đã cho đi lấy chồng chưa lâu. Công chúa vẫn hạ cố thương yêu em, tỏ ý muốn gặp, nhưng nàng không muốn để cho ai trông thấy em vào cũng như ra khỏi cung.

Bà vú định nói nữa nhưng viên hoạn nô đã ngăn lại:

— Thế là đủ. Tôi bao giờ cũng hết lòng làm bất cứ việc gì thuộc phạm vi quyền hạn của mình để vui lòng công chúa. Bà hãy cho gọi hoặc tự bà dẫn con gái của bà đến, khi chập tối, lúc này nhà vua đã về rồi, tôi sẽ mở cổng cho cô ấy vào.

Vừa chập tối, bà vú đã đi tìm chàng Maczavan con trai của mình và tự tay bà cải trang thành con gái, sao cho không một ai có thể nhận được là đàn ông, rồi dẫn theo. Viên hoạn nô, không chút ngờ vực, liền mở cổng để cho hai mẹ con cùng vào.

Trước khi giới thiệu Maczavan, bà vú tới gần công chúa và nói nhỏ:

— Thưa bà, đây không phải là một người đàn bà; đây chính là Maczavan con trai tôi, em vừa đi xa về; và tôi đã cố tìm cách cho em vào đây dưới bộ trang phục ấy. Tôi hy vọng bà cho em được vinh dự chào bà.

Nghe tên Maczavan, công chúa tỏ vẻ rất mừng. Nàng nói:

— Hãy đến gần đây, anh trai, và hãy cất tấm mạng che mặt đi; luật đạo không cấm anh trai và em gái được nhìn thấy mặt nhau.

Maczavan chào rất kính cẩn. Không để cho chàng kịp ngỏ lời, công chúa đã nói tiếp:

— Tôi rất vui mừng được thấy anh hoàn toàn khỏe mạnh, sau một chuyến đi vắng lâu năm đến thế, mà không buồn nhắn một tin tức gì về, ngay cả cho thân mẫu hiền từ của anh nữa.

— Thưa công chúa - Maczavan nói - xin cảm tạ sâu sắc lòng tốt của bà. Khi trở về, tôi được biết bà hoàn toàn khỏe mạnh, khác với những tin tức mà tôi được nghe với nỗi phiền muộn vô biên. Tuy nhiên tôi vui mừng được về đây khá sớm, để có thể chữa bệnh của bà, sau khi bao nhiêu người đã không thành công. Nếu việc tầm sư học đạo và công phu nghiên cứu của tôi đưa lại những kết quả nào khác, chứ không phải trong việc này, thì tôi vẫn chưa tự cho mình đã được thưởng công xứng đáng.

Nói đến đây, Maczavan lấy ra một cuốn sách cùng nhiều thứ khác chàng vẫn mang theo trong người và tưởng là cần thiết, căn cứ lời bà mẹ thuật lại về chứng bệnh của công chúa. Trông thấy tất cả bộ sậu ấy, công chúa vội kêu lên:

— Thế nào, anh trai! Anh cũng thuộc vào số người tưởng tượng rằng tôi điên thật ư? Xin đừng nhầm, và hãy nghe tôi nói đây.

Công chúa kể cho Maczavan nghe tất cả câu chuyện của mình, không bỏ sót một chi tiết nào, và cuối cùng đưa chàng xem chiếc nhẫn được trao đổi với nhẫn của nàng. Nàng nói tiếp:

— Tôi không hề nói sai một chút gì trong tất cả những điều vừa kể anh nghe. Đúng là có một điều chi đây tôi không hiểu được, khiến cho người ta nghĩ rằng tôi loạn trí; nhưng người ta đã không chú ý những điều còn lại, sự thật như tôi vừa kể.

Công chúa kể xong, Maczavan vừa ngạc nhiên vừa thán phục, mắt nhìn xuống, im lặng một lúc. Cuối cùng chàng ngẩng đầu lên nói:

— Thưa công chúa, những điều bà vừa kể cho tôi nghe là đúng sự thật; và bởi vì tin chắc như vậy, tôi hy vọng có thể làm thỏa mãn điều bà ước ao. Tôi chỉ xin bà mỗi một điều là hãy kiên nhẫn một thời gian nữa, cho đến khi tôi đã viếng thăm xong những nước mà tôi chưa từng đặt chân đến. Chừng nào bà được tin tôi trở về, thì xin bà hãy tin rằng người mà bà đang yêu say đắm không còn ở xa bà nữa đâu.

Nói xong, Maczavan xin cáo biệt công chúa, và ngay ngày hôm sau lên đường.

Maczavan đi từ thành phố này sang thành phố khác, từ tỉnh này sang tỉnh kia, hết đảo này tới đảo nọ; bất kỳ đến đâu, chàng cũng chỉ nghe người ta nói về công chúa Bađua (ấy là tên của công chúa Trung Quốc) và câu chuyện của nàng.

Sau bốn tháng, chàng du khách của chúng ta tới Tócfơ, một thành phố ven biển rộng và rất đông dân. Ở đây không nghe nói chuyện công chúa Bađua nữa, mà là chuyện hoàng tử Camaranzaman; người ta nói chàng đang ốm và kể chuyện chàng cũng na ná như chuyện công của Bađua, Maczavan vui mừng không thể nào tả xiết. Chàng vội hỏi tin hoàng tử ấy ở nơi nào trên trái đất, người ta bày cho chàng rõ. Có hai đường đi tới đó, một vừa đi đường bộ vừa đi đường thủy, và một đường khác, qua biển ngắn hơn.

Maczavan chọn con đường sau. Chàng đáp một tàu buôn, và thuận buồm xuôi gió đến tận kinh thành vương quốc của vua Satzaman. Nhưng, trước khi cập bến, do lỗi của người hoa tiêu, chiếc tàu xô vào một tảng đá. Tàu chìm không xa lâu đài hoàng tử Camaranzaman đang nghỉ, lúc ấy vua Satzaman và tể tướng của vua cũng đang có mặt.

Vốn biết bơi rất giỏi, Maczavan không ngần ngại nhảy ào xuống biển, và bơi vào chân tòa lâu đài của vua Satzaman. Theo lệnh vua, tể tướng sai người đi cứu. Người ta cho chàng một bộ quần áo khác, đối đãi tử tế; và khi đã lại sức, chàng được dẫn tới hầu tể tướng.

Maczavan vốn là một chàng trai khôi ngô tuấn tú, tể tướng đón tiếp chàng rất nồng nhiệt: qua tiếp xúc, nghe những câu trả lời đúng đắn, thông minh, cùng những câu chàng hỏi, ông đánh giá rất cao con người này. Bất giác ông nhận ra chàng có rất nhiều hiểu biết quý báu, khiến ông buột miệng nói:

— Nghe ngài nói chuyện, tôi thấy ngài không phải là một con người bình thường. Cầu Thượng Đế phù hộ cho qua các chuyến chu du thiên hạ, ngài đã học được bí quyết chữa khỏi một người bệnh từ lâu đang gây nên điều phiền muộn lớn cho triều đình này.

Maczavan đáp nếu được người bệnh mắc phải chứng gì, may ra chàng tìm được thuốc chữa chăng.

Thế là tể tướng kể cho chàng Maczavan bệnh trạng của hoàng tử Camaranzaman. Ông không giấu giếm gì hết, từ chuyện chàng là con cầu tự, sự giáo dục của chàng, ý của vua Satzaman muốn lấy vợ sớm cho con, chuyện hoàng tử cưỡng lại và sự ghét bỏ kỳ lạ của chàng đối với việc vợ con, đến thái độ bất tuân phục của chàng ngay giữa triều đình, khiến chàng bị tống giam, rồi những việc làm rồ dại của chàng trong nhà giam, nó biến đổi chàng thành đam mê đắm đuối một cô nương không ai quen biết, mà chẳng dựa trên cơ sở nào ngoài một chiếc nhẫn chàng cho là của cô nương ấy, một con người chẳng biết có thật trên đời này hay không.

Nghe tể tướng nói, chàng Maczavan vô cùng mừng rỡ, trong cơn bất hạnh vì đắm tàu của mình, lại may mắn sa đúng vào nơi đang cần tìm đến. Không nghi ngờ gì nữa, chàng biết chắc hoàng tử Camaranzaman là người công chúa Trung Quốc đang say mê đắm đuối, và công chúa này chính là đối tượng ước mơ nồng nhiệt của hoàng tử. Chàng không nói rõ cho tể tướng biết, chỉ bảo ông rằng, nếu được gặp hoàng tử, sẽ dễ tìm được cách chạy chữa hơn cho chàng. Tể tướng đáp:

— Mời ngài hãy theo tôi, ngài sẽ thấy có cả vua bên cạnh hoàng tử; nhà vua cũng vừa tỏ cho tôi biết Người muốn gặp ngài.

Điều đầu tiên đập vào mắt Maczavan khi bước vào phòng hoàng tử, là thấy chàng ốm o gầy mòn, đôi mắt nhắm nghiền, đang nằm trên giường bệnh. Tuy chàng đang trong tình trạng ấy, nhưng Maczavan quên cả việc có thể làm phiền hoàng tử cũng như nhà vua đang ngồi cạnh con, chàng không ngăn được thốt lên: “Trời đất! Không có gì trên đời này lại có thể giống nhau đến thế!” Chàng muốn nói hoàng tử giống công chúa Trung Quốc quá, và quả thật hai người có những nét xinh đẹp rất giống nhau.

Lời Maczavan làm hoàng tử Camaranzaman nảy trí tò mò, mở mắt ra nhìn. Maczavan vốn cực kỳ thông minh, liền ứng khẩu ngay một bài thơ chúc mừng, lời lẽ kín đáo, vua và tể tướng đều không hiểu. Bài thơ ngụ ý: cũng có xảy ra điều tương tự đối với nàng công chúa Trung Quốc; rằng hoàng tử nên hiểu là Maczavan có quen và có thể cho hay tin tức về nàng công chúa ấy. Thoạt nghe hoàng tử đã lộ ngay vẻ mừng vui trong đôi mắt và trên khuôn mặt của mình.

Khi Maczavan đọc xong bài thơ làm cho hoàng tử ngạc nhiên một cách thú vị, hoàng tử liền đưa tay ra hiệu bảo vua hãy đi nơi khác, nhường chỗ cho Maczavan.

Nhà vua hân hoan thấy con trai có sự đổi thay hứa hẹn điều tốt lành, liền đứng lên cầm tay Maczavan, ép chàng ngồi xuống đúng chỗ vua vừa ngồi. Vua hỏi chàng là ai và từ đâu đến. Maczavan đáp mình là con dân của vua Trung Quốc và từ nước Trung Hoa tới, vua liền nói:

— Cầu Thượng đế phù hộ ngài giúp cho con trai ta thoát khỏi sầu bi! Ta sẽ biết ơn ngài vô cùng vô tận, mà cả trái đất sẽ được tin chưa hề có một việc nào được hậu thưởng hơn món quà ta sẽ tặng ngài sau việc đó.

Nói đến đây, vua để cho hoàng tử tự do đàm đạo với Maczavan, còn mình cùng tể tướng tránh ra, cả hai đều mừng vui về chuyện kỳ ngộ.

Maczavan ghé vào tai hoàng tử, Maczavan nói thầm:

— Thưa hoàng tử, bây giờ đã đến lúc ngài nên thôi phiền muộn bi thương. Tôi biết cô nương đang làm ngài ốm tương tư. Đấy là công chúa Bađua, con gái vua Trung Quốc, danh hiệu là Gaiua. Tôi có thể khẳng định như vậy, vì chính nàng đã kể chuyện của nàng cho tôi nghe, và tôi cũng đã được nghe chuyện về ngài. Công chúa đang ốm tương tư vì ngài, chẳng khác gì ngài đang ốm vì nàng.

Chàng kể cho hoàng tử nghe tất cả những gì biết được về công chúa từ cái đêm tai hại mà hai người gặp nhau một cách khó tin; chàng cũng thuật về cách vua Trung Quốc đối xử với những người nhận chữa chạy vô hiệu cho công chúa Bađua khỏi cái gọi là bệnh điên. Maczavan nói thêm:

— Ngài là người duy nhất có thể chữa cho công chúa khỏi bệnh hoàn toàn, và ngài có thể đến ra mắt về việc đó mà chẳng lo sợ gì cả. Nhưng, trước khi làm một chuyến đi xa như vậy, ngài phải khỏe mạnh đã. Lúc ấy chúng ta sẽ bàn những biện pháp cần thiết. Giờ đây, xin ngài hãy nghĩ ngay tới chuyện, phục hồi sức khỏe.

Lời Maczavan có tác dụng mãnh liệt. Hy vọng khiến cho hoàng tử Camaranzaman thấy nhẹ hẳn người; chàng cảm thấy mình đủ sức đứng lên, và xin phép nhà vua cho được mặc áo, với dáng điệu làm cho vua vui mừng khôn tả.

Nhà vua chỉ ôm hôn Maczavan để cảm ơn, mà không hỏi chàng đã dùng cách gì để có tác dụng kỳ lạ đến vậy; rồi cùng tể tướng ra khỏi phòng hoàng tử ngay để công bố tin mừng. Vua truyền mở hội vui chơi nhiều ngày; lại ban thưởng rộng rãi cho các quan và cả dân chúng, làm phước cho những người nghèo, ân xá tù phạm. Tóm lại, cả kinh thành, và sau đó cả vương quốc của vua Satzaman, vang dội mừng vui và nhẹ nhõm.

Hoàng tử Camaranzaman, bị kiệt sức vì những đêm dài không ngủ và hầu như không ăn uống gì một thời gian dài, chẳng bao lâu khôi phục được sức khỏe như xưa. Khi đã cảm thấy đủ sức đương đầu những nỗi mệt nhọc đường trường, chàng nói riêng với Maczavan:

— Ngài Maczavan thân mến ơi, đã đến lúc thực hiện lời ngài hứa với tôi, tôi quá nôn nóng gặp mặt nàng công chúa đáng yêu, và cũng để chấm dứt những nỗi dằn vặt của nàng vì tôi, tôi cảm thấy, nếu ta không lên đường ngay, e tôi lại rơi vào tình trạng, như ngài đã gặp lần đầu. Một điều làm cho tôi buồn và sợ có sự chậm trễ, ấy là phụ vương tôi thương yêu tôi thái quá. Người sẽ không bao giờ chịu cho phép tôi xa Người. Đó thật là điều xót xa cho tôi, nếu ngài không tìm được cách giúp tôi khắc phục. Ngài thấy đấy, chẳng bao giờ phụ vương tôi để tôi xa rời Người một bước.

Nói đến đây, hoàng tử không cầm được nước mắt.

— Thưa hoàng tử, - Maczavan đáp - tôi đã lường trước trở ngại lớn mà ngài nói; để tôi lo liệu sao cho nó không cản trở ngài. Ý đồ chính trong chuyến đi của tôi là giúp công chúa Trung Quốc thoát khỏi bệnh tương tư, và như vậy là vì tình cảm chúng tôi thương yêu nhau từ thuở mới ra đời, và cũng vì lòng hăng hái và tình thương của tôi đối với công chúa hiện nay. Tôi sẽ không làm tròn bổn phận của mình, nếu không nhân chuyến đi này mà an ủi được nàng, và đồng thời an ủi cả ngài nữa, nếu không cố gắng sử dụng hết mức khả năng và tài nghệ của mình. Đây là cách thức tôi nghĩ ra để vượt qua trở lực không xin phép được phụ vương ngài, điều mà cả ngài lẫn tôi đều rất mong muốn. Từ hôm đến đây, ngài chưa từng ra khỏi nhà; ngài hãy tâu với vua rằng ngài muốn ra ngoài trời cho thoáng, và xin phép Người cho ngài được cùng với tôi làm một chuyến đi săn vài ba bữa. Chắc là Người không từ chối đâu. Khi đã được phép rồi, ngài hãy ra lệnh chuẩn bị cho hai ta mỗi người hai con ngựa yên cương sẵn sàng, một con để cưỡi, một con để thay; còn những việc khác, có tôi lo.

Ngày hôm sau, hoàng tử Camaranzaman tâu với nhà vua mình muốn được ra nơi thoáng, xin Người cho được cùng Maczavan đi săn một hoặc hai ngày.

Vua đáp:

— Ta đồng ý, có điều là con sẽ không ngủ ở ngoài quá một tối. Mới ốm dậy mà hoạt động nhiều quá có thể có hại, hơn nữa con vắng mặt lâu làm cha buồn.

Vua truyền chọn cho chàng những con ngựa tốt nhất, và tự mình xem xét để chàng khỏi phải thiếu một thứ gì. Khi mọi việc đã sẵn sàng, vua ôm hôn con, để cho chàng đi, sau khi dặn dò Maczavan hãy hết sức quan tâm đến hoàng tử.

Hoàng tử Camaranzaman và Maczavan về nông thôn.

Để đánh lừa hai tên giám mã dắt hai con ngựa thay thế, họ làm như đi săn thật, và cố đi thật xa khỏi thành phố. Đến tối, họ nghỉ tại một nơi các đoàn lữ hành vẫn trọ. Ăn tối, và ngủ cho đến chừng nửa đêm. Maczavan dậy đầu tiên, đánh thức hoàng tử, và vẫn để cho hai tên giám mã ngủ yên. Chàng yêu cầu hoàng tử đưa bộ áo quần đang mặc cho mình, thay vào đó, mặc bộ tên giám mã mang theo. Họ lên hai con ngựa, Maczavan dắt theo một con nữa của tên giám mã, rồi thúc ngựa phi nhanh.

Tảng sáng, hai kỵ sĩ đến giữa một khu rừng nơi con đường rẽ thành bốn ngả. Đến chỗ ấy, Maczavan yêu cầu hoàng tử chờ một lát, rồi đi sâu vào trong rừng. Chàng giết con ngựa của viên giám mã, xé rách bộ áo quần hoàng tử vừa cởi ra thấm máu ngựa, rồi quay trở lại với hoàng tử và ném bộ áo quần ở chính giữa ngã tư đường.

Hoàng tử Camaranzaman hỏi Maczavan ý đồ của chàng là gì.

— Thưa hoàng tử, - Maczavan đáp - tối nay, khi phụ vương ngài không thấy chúng ta trở về, hoặc là Người được hai tên giám mã cho biết chúng ta đã ra đi trong khi chúng còn ngủ, chắc chắn Người sẽ huy động quân binh đuổi theo. Những người sẽ đi về hướng này gặp bộ áo quần đẫm máu, sẽ cho rằng ngài đã bị dã thú ăn thịt, còn tôi sợ nhà vua trừng trị, đã bỏ trốn. Nhà vua, theo lời tâu của họ, nghĩ rằng ngài không còn trên đời này nữa, sẽ ra lệnh ngừng việc tìm kiếm, và nhờ vậy chúng ta có thể tiếp tục chuyến đi của mình, mà không sợ bị truy nã. Việc phòng ngừa thế này cũng có dữ dội quá đấy, vì nó làm cho một người cha vốn thương yêu con rất mực tưởng con mình qua đời, nhưng niềm vui của phụ vương ngài rồi sẽ càng lớn hơn khi được tin ngài còn sống mạnh khỏe và hài lòng.

— Ngài Maczavan khôn ngoan ơi, - hoàng tử Camaranzaman nói - tôi chỉ có thể tán thành một phương sách tài tình như vậy mà thôi; xin cảm ơn ngài thêm một việc này nữa.

Hoàng tử và Macravan, đã mang theo nhiều châu ngọc đủ chi tiêu dọc đường, tiếp tục chuyến đi bằng đường bộ và đường thủy, chẳng còn gặp trở ngại nào khác là thời gian đi đường quá lâu, non sông cách trở, chẳng biết làm thế nào khác được. Cuối cùng họ đến được kinh đô Trung Quốc. Maczavan không đưa hoàng tử về nhà mình, mà xuống ngựa ở một nơi vẫn dành cho người nước ngoài trọ. Họ nghỉ ở đây ba ngày để hết nỗi mệt nhọc lúc đi đường; trong thời gian ấy. Maczavan đi thửa một bộ áo quần nhà chiêm tinh học, dùng để cải trang hoàng tử. Sau ba ngày, họ đi đến nhà tắm, ở đây Maczavan mặc áo nhà chiêm tinh cho hoàng tử, rồi dẫn chàng đi thẳng đến hoàng cung. Hoàng tử ở lại đó, còn Maczavan đi báo mẹ biết mình đã về, để bà tin lại cho công chúa hay.

Hoàng tử Camaranzaman, đã được Maczavan cho biết nên làm những gì, mang theo đủ các dụng cụ hợp với một nhà chiêm tinh; trong bộ áo quần cải trang, tới sát cổng cung điện vua Trung Quốc, thì dừng lại và rao to, trước mặt quân cấm vệ và lính gác cổng thành: “Tôi là một nhà chiêm tinh, tôi đến đây chữa bệnh cho công chúa Bađua đáng kính, con gái của đấng quân vương cao cả và hùng cường Gaiua, vua nước Trung Hoa, với các điều kiện mà Người đã nêu: được kết hôn cùng nàng, nếu tôi thành công, hoặc bị mất đầu nếu tôi không chữa khỏi..”

Ngoài quân lính và những người gác cổng của nhà vua, chẳng mấy chốc tin mới lạ này làm tập hợp cơ man nào là dân chúng chung quanh hoàng tử Camaranzaman. Quả vậy, đã lâu lắm, kể từ sau gương bi thảm của bấy nhiêu người thất bại trong cố gắng chữa bệnh cho công chúa, không thấy một thầy lang, nhà chiêm tinh hoặc pháp sư nào đến ra mắt nữa. Người ta đã tưởng trên đời này không còn có một người nào thuộc loại ấy, hay ít ra cũng không còn những người ngu ngốc như họ nữa.

Thấy vẻ khôi ngô của hoàng tử, dáng điệu cao quý, vẻ thanh xuân lộ rõ trên khuôn mặt, không một ai không đem lòng thương hại. Những người đứng gần nhất nói với chàng:

— Ngài nghĩ gì vậy, thưa ngài? Vì sao ngài lại điên rồ, dấn tấm thân đầy triển vọng của ngài vào một cái chết cầm chắc? Những cái đầu bên bên cổng thành kia chưa đủ làm ngài kinh tởm hay sao? Nhân danh Thượng đế, xin ngài hãy bỏ ý đồ của kẻ tuyệt vọng ấy đi; ngài hãy về đi thôi.

Hoàng tử Camaranzaman vẫn chẳng động lòng trước những lời can ngăn. Không nghe những lời khuyên bảo, và vì chưa trông thấy ai ra dẫn mình vào, chàng lặp lại lời rao một cách dõng dạc hơn nữa, làm mọi người rùng mình, cùng nhau thốt lên:

— Anh ta đứt khoát muốn chết rồi, cầu xin Thượng đế thương hại tuổi trẻ và linh hồn anh ta!

Chàng rao một lần thứ ba nữa: cuối cùng, theo lệnh của vua, tể tướng đích thân ra đón.

Ông dẫn hoàng tử Camaranzaman đến trước vua. Vừa thoáng nhìn thấy vua ngồi trên ngai, chàng đã quỳ xuống, hôn mặt đất dưới chân mình. Trong tất cả những người to gan lớn mật dám mang đầu của họ tới đặt cược dưới chân ngai vàng, vua chưa từng thấy một ai đàng hoàng như hoàng tử, khiến vua để mắt nhìn, và đem lòng thương hại thật sự, khi nghĩ tới nỗi hiểm nghèo mà chàng phải dấn thân vào. Vua cũng muốn ban vinh dự cho chàng nhiều hơn: liền mời chàng tiến tới gần và cho ngồi bên cạnh.

— Hỡi chàng trai trẻ - vua nói - ta rất khó tin rằng, còn trẻ thế này, chàng đã có đủ kinh nghiệm để chữa bệnh cho con gái ta. Ta rất muốn chàng thành công, lúc ấy ta sẽ gả con ta cho chàng, không những không bực bội mà còn hết sức vui mùng, khác với cái miễn cưỡng ta gặp phải, khi gả công chúa cho những người đã đến trước chàng. Nhưng, ta lấy làm đau đớn mà tuyên bố rằng, nếu chàng thất bại, thì mặc cho tuổi trẻ, mặc cho dáng dấp cao quý của chàng, ta vẫn buộc lòng phải sai lấy đầu chàng.

— Tâu bệ hạ, - hoàng tử Camaranzaman đáp - thần vô cùng biết ơn hệ hạ về những ân huệ Ngài ban cho và từ tâm của Ngài đối với một kẻ chưa hề được quen biết quý quốc. Thần đến từ một nước quá xa, xa đến nỗi tên thần có lẽ còn lạ lùng với bệ hạ, không phải để không thực hiện ý định đã khiến thần cất công đến đây. Người ta sẽ nói sao về sự nông nổi của thần, nên sau bao nhiêu nỗi vất vả, hiểm nghèo đã trải qua để tới được chốn này, bỗng chốc lại bỏ không thực hiện một ý định xiết bao hào hiệp? Phải chăng chính bệ hạ cũng sẽ mất đi lòng yêu mến đối với kẻ hèn này? Tâu bệ hạ, nếu thần này phải chết, thì sẽ chết với sự hài lòng không để mất đi lòng yêu mến đó. Vậy xin bệ hạ chớ bắt thần phải nóng lòng chờ đợi lâu hơn nữa, xin cho được thi thố tài năng, để cho mọi người thấy rõ pháp thuật của thần có căn cứ vững chắc như thế nào.

Vua Trung Quốc ra lệnh cho viên hoạn nô canh giữ công chúa Bađua, lúc ấy đang có mặt, dẫn hoàng tử Camaranzaman đến phòng riêng của nàng. Trước khi để chàng đi, vua còn nhắc lại chàng vẫn còn được tự do rút lui quyết định của mình. Nhưng hoàng tử không nghe; chàng bước theo viên hoạn nô với một quyết tâm, hay đúng hơn với một sự hăng hái kỳ lạ.

Viên hoạn nô dẫn đường cho hoàng tử; khi hai người đi vào một hành lang dài, ở cuối hành lang kia là buồng công chúa: lúc ấy hoàng tử thấy mình ở quá gần con người từng làm cho mình tuôn không biết bao nhiêu nước mắt và thở vắn than dài không biết đã bao lâu, liền bước nhanh hơn và đi lên trước viên hoạn nô.

Viên hoạn nô cũng rảo bước, và khó khăn lắm mới đuổi kịp. Y nắm cánh tay chàng giữ lại:

— Ngài đi đâu mà nhanh thế? Ngài không thể nào vào được nếu không có tôi. Chắc là ngài thèm được chết ghê lắm, cho nên mới chạy nhanh tới cái chết như vậy. Không một nhà chiêm tinh nào tôi đã gặp và dẫn tới đây trước ngài, từng tỏ ra vội vàng như ngài.

— Anh bạn ơi, - hoàng tử Camaranzaman nhìn vào viên hoạn nô và nói, trong khi chậm bước lại cho y theo kịp - ấy là vì những nhà chiêm tinh mà anh nói không chắc chắn vào tài nghệ của họ như tôi tin vào tài nghệ của tôi. Họ biết, rằng họ sẽ mất mạng nếu không thành công, mà cơ hội thành công thì họ lại không có. Chính vì vậy họ run sợ là đúng còn tôi thì tin chắc sẽ tìm được hạnh phúc của mình ở nơi này.

Nói tới đó thì cũng vừa đến trước cửa. Viên hoạn nô mở cửa, đưa chàng vào một gian phòng lớn, từ đây sang tiếp phòng công chúa, chỉ cách có một bức mành.

Trước khi vào, hoàng tử Camaranzamun dừng lại, hạ thấp giọng hơn trước, để người bên phòng công chúa khỏi nghe thấy, bảo viên hoạn nô:

— Để cho anh thấy rằng, trong việc làm này của ta không có chuyện tự phụ, phù phiếm hay tính nông nổi của tuổi trẻ, trong hai điều này ta cho anh chọn một: anh muốn ta chữa khỏi bệnh công chúa trước mặt anh, hay là ngay tại đây, không cần đến gần hơn nữa và không cần nhìn thấy mặt nàng?

Viên hoạn nô cực kỳ kinh ngạc trước sự tự tin của hoàng tử. Y thôi không lăng mạ chàng nữa, mà nói rất nghiêm chỉnh:

— Chữa khỏi bệnh thì chữa từ đây hay vào trong kia đều không quan trọng. Dù bằng cách nào đi nữa, ngài cũng sẽ đạt được vinh quang bất tử, không riêng ở triều đình này mà trên khắp thế gian.

— Như vậy tốt hơn là ta chữa bệnh mà không trông thấy công chúa, để cho anh chứng kiến tài năng của ta. Cho dù ta rất nôn nóng muốn thấy mặt một nàng công chúa cao sang sẽ là vợ của ta, nhưng vì trọng thị anh, ta đành phải tự mình gác lại niềm vui ấy một thời gian.

Vì đã mang theo đủ những thứ cần thiết đối với một nhà chiêm tinh học, chàng lấy giấy bút ra viết mấy dòng sau đây gửi công chúa Trung Quốc.

THƯ CỦA HOÀNG TỬ CAMARANZAMAN GỬI CÔNG CHÚA TRUNG QUỐC

“Thưa công chúa yêu kiều, hoàng tử Camaranzaman si tình hôm nay không nói với nàng về những nỗi đau không thể nào diễn tả nổi chàng từng chịu đựng kể từ cái đêm tai hại mà vẻ kiều diễm của nàng đã làm cho chàng mất đi sự tự do mà chàng nguyện gìn giữ suốt đời. Chàng chỉ nói rằng từ hôm ấy, chàng hiến dâng nàng trái tim của mình ngay trong khi nàng đang ngủ xinh như mộng, một giấc ngủ không đúng lúc khiến chàng chẳng được nhìn thấy vẻ long lanh trong đôi mắt đẹp của nàng, mặc dù đã cố hết sức đánh thức để nàng mở mắt. Để làm bằng chứng cho tình yêu của mình, chàng đã dám cả gan đeo cho nàng chiếc nhẫn của chàng, đổi lấy chiếc nhẫn của nàng, mà hôm nay chàng xin gửi lại cùng với bức thư này. Nếu nàng hạ cố trả lại chiếc nhẫn cho chàng, xem như đó là một kỷ vật về phía nàng. Thì chàng sẽ tự cho mình là người hạnh phúc nhất trong tất cả các tình nhân; nếu không, sự khước từ của nàng cũng sẽ không ngăn chàng nhận lấy cái chết với sự cam chịu càng to lớn hơn, vì chàng chết chính là vì yêu quý nàng. Chàng đang chờ câu trả lời của nàng nơi phòng đợi.”.

Viết xong bức thư, hoàng tử Camaranzaman gói chiếc nhẫn vào trong, mà không để cho viên hoạn nô trông thấy, rồi đưa cho y và bảo:

— Anh bạn, anh hãy cầm lấy cái gói này và mang vào cho chủ của anh. Nếu sau khi đọc xong thư và trông thấy vật gửi kèm mà nàng không lành bệnh, thì ta cho phép anh đi rêu rao rằng ta là nhà chiêm tinh tồi tệ, xấu xa nhất trong các nhà chiêm tinh tự cổ chí kim.

Viên hoạn nô vào buồng công chúa, đưa cho nàng cái gói hoàng tử Camaranzaman gửi, và thưa:

— Thưa công chúa, có một nhà chiêm tinh học to gan hơn tất cả mọi người vừa mới tới; ông quả quyết bà sẽ lành bệnh sau khi đọc xong bức thư này và trông thấy vật gói trong thư. Mong rằng anh ta không phải là người nói dối hoặc bịp bợm.

Công chúa Bađua nhận bức thư và mở ra khá hững hờ; nhưng vì vừa trông thấy chiếc nhẫn của mình, nàng không kịp đọc hết. Vội vàng đứng dậy, nàng làm đứt tung sợi xích trói nàng, chạy ra cửa vén bức mành lên. Công chúa nhận ra hoàng tử, hoàng tử cũng nhận ra công chúa. Thế là hai người cùng chạy lại và ôm hôn nhau âu yếm. Trong niềm vui sướng tột cùng, họ không thốt được nên lời, chỉ nhìn nhau hồi lâu, lòng thán phục sao lại được gặp nhau sau chuyến kỳ ngộ mà đến bây giờ họ vẫn chưa sao hiểu nổi. Bà vú nuôi theo công chúa chạy ra, mời hai người vào phòng. Ở đây công chúa trả chiếc nhẫn cho hoàng tử và nói:

— Xin hãy cầm lấy, tôi không thể giữ nó mà không trả lại chiếc nhẫn cho chàng, thế mà tôi lại muốn giữ nhẫn của chàng suốt đời: hai chiếc nhẫn này không thể đeo vào những ngón tay nào thích hợp hơn tay chúng ta.

Trong thời gian đó. Viên hoạn nô hỏa tốc đi trình với nhà vua những gì vừa xảy ra:

— Tâu bệ hạ, - Y nói - tất cả những nhà chiêm tinh, thày lang và những người khác từ trước tới nay định chữa bệnh cho công chúa, đều là những kẻ dốt nát tất. Người vừa mới đến không dùng tới bùa chú để yểm yêu ma, cũng chẳng cần phải xông hương hay làm một thứ gì khác; ông ta đã chữa khỏi bệnh cho công chúa mà không nhìn thấy bà.

Y thuật lại đầu đuôi câu chuyện theo cách y hiểu: nhà vua vừa ngạc nhiên vừa thú vị, liền đến ngay phòng công chúa. Vua ôm hôn con gái, hôn hoàng tử, rồi cầm tay chàng đặt vào tay công chúa mà nói:

— Hỡi người khách xa may mắn, cho dù ông là ai, ta vẫn giữ lời hứa gả con gái ta cho ông. Tuy nhiên, nhìn ông, ta không thể nào tin ông là nhà chiêm tinh, dù chính ông cũng đang muốn làm cho ta tin như vậy.

Hoàng tử Camaranzaman cảm tạ nhà vua với những lời lẽ khiêm nhường, nói lên thật đầy đủ lòng biết ơn của mình.

— Về phần tôi, tâu bệ hạ, - chàng nói tiếp - đúng là tôi không phải là nhà chiêm tinh học, như bệ hạ đã xét đoán công minh, tôi chỉ mượn bộ áo quần của người đó để dễ thành công hơn trong việc xin làm phò mã của đấng quân vương hùng cường nhất thế gian. Tôi sinh ra là hoàng tử, con của quốc vương và hoàng hậu; tên tôi là Camaranzaman, vương hiệu của cha tôi là Satzaman. Người trị vì những hòn đảo khá nổi tiếng với cái tên Những đứa con của Khalêđan.

Tiếp đó. chàng thuật lại câu chuyện của mình, và nói cho vua rõ nguồn gốc mối tình kỳ diệu xiết bao của chàng, cũng như mối tình của công chúa đối với chàng; việc đó được chứng minh bởi việc trao đổi hai chiếc nhẫn.

Hoàng tử Camaranzaman vừa kể xong, nhà vua kêu lên:

— Câu chuyện mới kỳ lạ làm sao, nó đáng được lưu truyền hậu thế. Ta sẽ cho chép lại, và sau khi đã lưu trữ bản chính vào văn khố quốc gia, sẽ cho công bố, để từ nước ta nó có thể lan truyền tới các quốc gia khác.

Hôn lễ được cử hành ngay ngày hôm đó. Khắp nước Trung Hoa đâu đâu cũng là hội hè trọng thể. Công của Maczavan không bị lãng quên. Vua Trung Quốc đưa chàng vào triều, phong tước vị, và hứa hẹn sau này sẽ cất nhắc lên những địa vị trọng yếu hơn.

Hoàng tử Camaranzaman và công chúa Bađua cực kỳ mãn nguyện, hưởng tuần trăng mật. Suốt nhiều tháng liền, vua Trung Quốc cho mở yến tiệc linh đình.

Giữa những ngày vui ấy, bỗng một đêm hoàng tử Camaranzaman nằm mộng; trong mộng chàng thấy hình như vua Satzaman đang nằm trên giường bệnh, sắp sửa lìa trần. Vua nói: “Cậu con trai ta đã sinh ra, mà ta yêu quý vô vàn, cậu con trai ấy đã bỏ ta mà đi, chính vì nó mà ta qua đời.”. Tỉnh dậy, chàng thở dài não ruột khiến công chúa Bađua cũng thức giấc, hỏi chàng có việc gì thở dài.

— Hỡi ôi! - hoàng tử kêu lên - có lẽ trong giờ phút ta đang nói đây, phụ vương ta không còn sống trên đời nữa!

Rồi chàng thuật cho nàng nghe do đâu chàng băn khoăn sầu não. Công chúa từ trước tới nay chỉ tìm cách làm vui lòng hoàng tử, nàng biết rằng lòng mong muốn được gặp lại cha sẽ làm cho chàng giảm bớt niềm thú vị được sống cùng nàng ở một đất nước xa xôi; không nói cho chồng hay ý đồ của mình ngay hôm đó, nhân được nói chuyện riêng với vua Trung Quốc, nàng hôn tay cha và thưa:

— Tâu bệ hạ, con có một điều muốn xin bệ hạ đặc ân cho, mong Ngài sẽ không từ chối. Nhưng, để Ngài đừng nghĩ rằng con xin điều này là do chồng con xui, xin thưa trước là chàng hoàn toàn không can dự. Đặc ân ấy là con muốn được cha cho phép cùng chồng đi thăm vua Satzaman, phụ vương của chàng.

— Con gái của cha, - vua đáp - mặc dù cha rất buồn vì phải xa con, cha không thể không tán thành việc ấy. Nó xứng đáng với con, cho dù một chuyến đi xa như vậy vất vả nhiều. Con đi đi, cha bằng lòng, song với điều kiện là không được ở lại triều đình vua Satzaman lâu quá một năm. Cha hy vọng quốc vương Satzaman sẽ đồng tình cùng chúng ta làm theo cách ấy, nghĩa là lần lượt con trai và con dâu đều thăm bố mẹ chồng, rồi sau đó con gái và con rể về thăm bố mẹ vợ.

Công chúa báo cho hoàng tử Camaranzaman biết vua Trung Quốc bằng lòng, chàng rất đỗi vui mừng, nhiệt liệt cảm ơn nàng về biểu hiện mới này của tình yêu.

Vua Trung Quốc ra lệnh chuẩn bị cho chuyến đi và khi mọi việc sửa soạn xong xuôi đâu vào đấy, vua tiễn hai con mấy ngày đường. Cuộc biệt ly làm rơi khá nhiều nước mắt. Vua ôm hôn âu yếm công chúa và hoàng tử: xin hoàng tử hãy yêu thương công chúa đời đời như chính vua thương yêu con vậy, rồi vua để cho hai người tiếp tục cuộc hành trình, còn mình quay trở lại kinh thành, vừa đi vừa săn bắn làm vui.

Hoàng tử Camarazanman và công chúa lau khô nước mắt, chỉ còn nghĩ tới niềm vui của vua Satzaman khi gặp lại và ôm hôn con, và đó cũng chính là niềm vui mà hai vợ chồng chờ đợi.

Họ đi chừng một tháng, thì một hôm dừng lại nghỉ chân ở một bãi cỏ rộng, có trồng nhiều cây cổ thụ tỏa bóng mát dễ chịu. Hôm ấy trời rất nóng, hoàng tử Camarazanman cho rằng nên hạ trại ở đây, liền hỏi ý kiến công chúa; nàng đồng ý ngay bởi vì chính nàng cũng muốn nói với chàng về việc đó. Mọi người xuống ngựa ở một nơi đẹp. Khi lều vải đã dựng lên, công chúa đang ngồi nghỉ ở bóng râm, vào trong lều, trong khi hoàng tử Camarazanman tiếp tục trông coi làm nốt việc cắm trại. Để được thoải mái, công chúa cởi thắt lưng ra, những cô hầu đỡ lấy và đặt xuống cạnh nàng. Sau đó, vì mỏi mệt nàng ngủ thiếp, những người hầu để nàng nằm một mình và đi ra ngoài.

Khi việc hạ trại đã sắp xếp đâu vào đấy, hoàng tử trở về lều; trông thấy công chúa đang ngủ, chàng lặng lẽ bước vào và ngồi xuống, không gây tiếng động. Trong khi chờ may ra mình cũng ngủ được chăng, chàng cầm chiếc thắt lưng của công chúa, lần lượt xem những hạt kim cương và hồng ngọc dát ở đó. Chàng chợt nhìn thấy một chiếc túi nhỏ may bằng vải tốt và có sợi dây rút. Sờ vào túi, chàng thấy bên trong có một vật răn rắn. Tò mò muốn biết đấy là vật gì, chàng mở túi lấy ra một tấm mã não có khắc những hình tượng và chữ viết mà chàng không đọc được. Chàng nghĩ thầm: “Tấm mã não này hẳn là một vật gì quý giá lắm đây; nếu không công chúa đã không mang theo bên mình cẩn thận như vậy để khỏi mất!”

Quả vậy, đó và một tấm bùa mà hoàng hậu Trung Quốc tặng con gái để cho nàng được hạnh phúc. Theo như lời bà, chừng nào nàng mang nó trong người.

Để nhìn tấm bùa cho rõ hơn, vì đang ở trong lều tối, hoàng tử bước ra ngoài. Chàng đang cầm trong tay thì một con chim từ trên không đột ngột bổ nhào xuống cắp tấm mã não bay đi.

Bệ hạ có thể hiểu rõ sự kinh ngạc và nỗi đau khổ của hoàng tử Camarazanman hơn là tôi diễn tả - lời nàng Sêhêrazát nói với vua Saria - khi chàng bị con chim cướp mất tấm bùa trong tay. Trước sự biến đáng buồn gây nên do sự tò mò không phải chỗ, làm công chúa mất đi một vật cực kỳ quý báu hoàng tử đứng ngây ra một lúc.

Con chim cướp được cái mồi, liền đậu xuống đất cách chỗ chàng không xa, mỏ vẫn ngậm chiếc bùa. Hoàng tử Camarazanman chạy tới hy vọng nó sẽ nhả tấm bùa: nhưng chàng vừa tới gần, con chim đã bay lên một quãng rồi lại đỗ xuống. Chàng tiếp tục đuổi: con chim sau khi nuốt chửng tấm bùa lại bay một quãng xa hơn. Hoàng tử, vốn rất khéo tay, hy vọng lấy đá ném chết nó nên bèn tiếp tục đuổi. con chim càng bay xa, chàng càng quyết tâm đuổi cho bằng được: không chịu để mất hút.

Từ thung lũng leo lên đồi rồi từ đồi xuống thung lũng, con chim kéo hoàng tử đi theo suốt ngày, càng lâu càng xa hơn bãi cỏ và công chúa Bađua. Đến chiều không rúc vào một bụi rậm, để cho hoàng tử có thể bắt chộp được nhờ đêm tối, con chim lại bay lên ngọn một cây cổ thụ, và đỗ bình yên ở đó.

Thất vọng vì tốn bao nhiêu công lao vô ích, hoàng tử quyết định trở về nơi hạ trại. “Nhưng, - chàng tự hỏi - về theo lối nào? Theo những quả đồi và thung lũng mà ta đã qua ư? Ta có bị lạc trong đêm tối hay không? Sức ta có chịu nổi chăng? Và cho dù chịu được, ta có dám vác mặt về trước công chúa mà không mang theo tấm bùa của nàng được chăng?” Âu sầu vì những ý nghĩ đáng buồn ấy, và kiệt sức vì mệt, vì đói, vì khát, vì buồn ngủ, chàng nằm xuống và ngủ thiếp dưới gốc cây.

Ngày hôm sau, hoàng tử Camarazanman thức dậy trước khi con chim bay khỏi ngọn cây. Vừa trông thấy nó cất cánh chàng quan sát và rượt theo suốt cả ngày cũng chẳng có kết quả gì hơn ngày hôm trước, và chỉ sống nhờ lá cây và cỏ dại hái được bên đường. Chàng làm như vậy cho tới ngày thứ mười, cứ dõi theo con chim từ sáng sớm tới chiều tối, rồi bao giờ cũng qua đêm dưới gốc cây mà con chim đỗ và ngủ ở trên ngọn.

Ngày thứ mười một, con chim vẫn tiếp tục bay, hoàng tử Camarazanman vẫn tiếp tục đuổi, đến một thành phố lớn. Khi tới gần tường thành, con chim vút lên, rồi bay sang bên kia tường và hoàn toàn mất hút, làm cho Camarazanman hết hy vọng bắt được để lấy lại tấm bùa cho công chúa Bađua.

Buồn bực vì bấy nhiêu chuyện không thể nào diễn tả nổi. Camarazanman đi vào thành. Thành phố này xây dựng trên bờ biển, có một cái cảng rất đẹp. Không biết nên làm gì bây giờ, chàng đi lang thang dọc bờ biển rồi đến cổng một khu vườn; thấy cổng mở chàng bước vào. Người làm vườn, một cụ già đang làm việc, vừa lúc ấy ngẩng đầu lên. Vừa trông thấy chàng, và nhận ra chàng là một người nước ngoài theo đạo Hồi, cụ mời chàng hãy vào nhanh lên và đóng cổng lại.

Camarazanman vào, đóng cổng, rồi tới gần người làm vườn, hỏi vì sao phải có sự cẩn thận như vậy. Người làm vườn đáp:

— Ấy là vì tôi thấy ngài từ nơi khác vừa mới đến và là một người theo đạo Hồi. Phần đông dân thành phố này thờ các tà thần, họ căm thù đến chết những người Hồi giáo, và đối xử tàn tệ với một số ít người theo đạo của Đấng tiên tri là như chúng tôi đây. Hẳn ngài chưa biết rõ điều đó; và quả là nhờ có sự thần kỳ cho nên ngài mới đến được tận đây mà không gặp điều gì bất trắc. Quả vậy, điều những kẻ theo tà thần ấy chú ý hơn tất cả mọi sự là theo dõi những người Hồi giáo nơi khác vừa mới đến; nếu họ chưa biết rõ lòng độc ác của chúng, thì chúng tìm cách cho rơi vào cạm bẫy. Xin tạ ơn Thượng đế đã đưa ngài tới một nơi an toàn!

Với lòng biết hơn sâu sắc, Camarazanman cảm tạ cụ già đã hào hiệp cho mình chỗ nương náu có thể tránh khỏi mọi sự nhục mạ. Chàng muốn nói tiếp, nhưng người làm vườn đã ngắt lời. Cụ nói:

— Thôi ta gãy gác lại những lời khách khí. Ngài đang mệt và ngài hẳn cần ăn, hãy vào đây mà nghỉ.

Cụ dẫn chàng vào ngôi nhà nhỏ của mình. Sau khi hoàng tử đã dùng đủ những thức cụ mang ra mời một cách chân tình, làm chàng cảm kích, cụ mới yêu cầu chàng nói cho biết có việc gì đưa chàng tới chốn này.

Camarazanman thỏa mãn yêu cầu của người làm vườn: chàng thuật lại câu chuyện của mình không giấu giếm điều gì, rồi hỏi cụ nên theo đường nào để trở về vương quốc của cha chàng. Chàng nói tiếp:

— Bởi vì nếu tính chuyện đến với công chúa, thì tôi còn biết tìm nàng ở đâu, sau mười một ngày xa cách bởi một chuyện khác thường như vậy? Tôi cũng không biết liệu nàng có còn sống trên đời này nữa hay không.

Nghĩ tới những kỷ niệm buồn rầu ấy, chàng không ngăn được nước mắt tuôn rơi.

Trả lời câu Camarazanman vừa hỏi, người làm vườn đáp từ thành phố này, phải đi một năm đường bộ mới tới được những nước gồm toàn những người theo đạo Hồi, do những ông vua cũng theo đạo ấy trị vì; nhưng nếu đi đường biển thì có thể tới đảo Gỗ Mun trong thời gian ngắn hơn nhiều, và từ đó, đường sang đảo Những đứa con của Khalêđan cũng tiện hơn. Mỗi năm, có một chuyến tàu buôn từ đây sang đảo Gỗ Mun, chàng có thể đáp nhờ chuyến ấy, rồi từ đảo Gỗ Mun đi tiếp sang đảo Những đứa con của Khalêđan.

— Nếu ngài đến đây sớm được mấy ngày, - cụ già nói tiếp - thì ngài đã có thể đáp chuyến khởi tàu khởi hành trong năm nay. Trong khi chờ đợi chuyến sang năm sẽ lên đường, nếu ngài bằng lòng ở đây với tôi, tôi hết sức vui mừng giao cho ngài căn nhà nhỏ, có thế nào dùng thế ấy.

Hoàng tử Camarazanman sung sướng tìm được chốn nương thân ở một xứ không có ai quen biết. Chàng nhận lời ở lại đấy cùng người làm vườn. Trong khi chờ đợi có chuyến tàu buôn nhổ neo đi đảo Gỗ Mun, ban ngày chàng làm vườn, còn ban đêm, khi không còn công việc bận bịu ngăn chàng nghĩ tới công chúa Bađua, thì chàng thao thức hết thở vắn lại than dài, hối tiếc khôn nguôi.

Chúng ta hãy bỏ chàng ở lại đấy, để trở về với công chúa Bađua đang ngủ thiếp đi trong ngôi lều vải.

Công chúa Bađua ngủ khá lâu: khi thức dậy, ngạc nhiên không thấy có hoàng tử Camarazanman bên cạnh. Nàng lên tiếng gọi các người hầu, hỏi xem có biết chàng đang ở đâu không. Trong lúc họ quả quyết có trông thấy chàng đi ra, nàng cầm chiếc thắt lưng và nhận ra cái túi đã bị mở và không còn tấm bùa trong ấy nữa. Nàng nghĩ hẳn Camarazanman vừa cầm lấy xem chắc rồi chàng sẽ mang đến trả. Nàng đợi cho tới chiều, sốt ruột không hiểu có việc gì buộc chàng phải xa nàng lâu đến vậy. Thấy trời đã tối mịt mà chồng chưa trở về, nàng buồn rầu không thể nào tả xiết. Nàng nghìn lần nguyền rủa tấm bùa và kẻ đã làm ra nó; và nếu không được lòng kính trọng kiềm chế lại thì nàng đã ca cẩm cả mẫu hậu của mình, trách bà sao lại cho nàng một món quà tai ương đến thế. Buồn bực quá đỗi vì chuyện xảy ra, và nhất là không hiểu do đâu cái bùa lại có thể là nguyên nhân khiến hoàng tử xa cách nàng, tuy nhiên công chúa vẫn không mất trí suy xét; ngược lại nàng đi đến một quyết định dũng cảm hiếm thấy đối với những người thuộc nữ giới như nàng.

Trong trại, chỉ công chúa và những cô hầu gái là biết chuyện hoàng tử Camarazanman biến mất, vì lúc ấy những người đàn ông đã nghỉ ngơi hoặc ngủ say trong các lều của họ. Sợ họ có thể phản bội mình nếu biết được tin chàng đã ra đi, nàng liền cố nén nỗi đau và cấm những người hầu gái không được hé răng hoặc tỏ ra điều gì có thể gây ngờ vực. Tiếp đó nàng cởi áo quần của mình, mặc y phục của Camarazanman. Diện mạo nàng vốn khá giống chồng, cho nên sáng sớm hôm sau, khi nàng xuất hiện và lệnh cho những người tùy tùng hãy thu xếp đồ đạc để tiếp tục lên đường, thì ai nấy đều tưởng đấy chính là hoàng tử. Khi mọi người đã sẵn sàng, nàng sai một cô hầu vào ngồi trong kiệu, còn mình lên ngựa, và cả đoàn lên đường. Sau một cuộc hành trình kéo dài nhiều tháng ròng rã bằng đường bộ và đường thủy, công chúa, vẫn mang tên hoàng tử Camarazanman, đến kinh đô vương quốc đảo Gỗ Mun, định từ đây sẽ đáp tàu sang đảo Những đứa con của Khalêđan. Nhà vua trị vì đảo Gỗ Mun hồi ấy tên là Ácmanốt. Vì những người tùy tùng đầu tiên lên bộ tìm chỗ nghỉ trọ đã nói cho nhiều người biết rằng chiếc tàu vừa cập bến có chở hoàng tử Camarazanman trở về nước sau một chuyến đi xa, mà thời tiết xấu buộc phải lưu lại, tiếng đồn chẳng mấy chốc lan vào tận hoàng cung.

Quốc vương Ácmanốt, có đông đảo triều thần đi theo, thân hành ra đón. Vua gặp công chúa vừa lúc nàng đặt chân lên bờ, đang trên đường tới nơi trọ, mà những người tùy tùng đã thuê sẵn. Vua tiếp nàng như tiếp con trai một nhà vua bạn bè, từ trước tới nay vẫn có quan hệ tốt đẹp. Vua đưa nàng vào hoàng cung, buộc nàng ở trong đó cùng với cả đoàn tùy tùng, nhất định không chịu nghe theo những lời khẩn khoản của nàng xin được nghỉ ở nhà trọ. Vua sai tiếp đón hết sức trọng thể; suốt ba ngày liền, nàng được chiêu đãi rất linh đình.

Ba ngày trôi qua. Thấy công chúa - mà vua vẫn ngỡ là hoàng tử Camarazanman - nói tới chuyện xuống tàu tiếp tục cuộc hành trình, và thú vị được gặp một hoàng tử khôi ngô, tuấn tú và cực kỳ thông minh, vua Ácmanốt liền gọi riêng nàng ra và bảo:

— Hoàng tử à, chàng thấy ta tuổi đã cao, chẳng còn sống được bao lâu nữa; mà ta vẫn buồn là không có con trai để nối ngôi, trị vì vương quốc này. Trời chỉ cho ta mỗi một mụn con gái, cũng có chút nhan sắc, không có ai xứng đôi vừa lứa hơn với một hoàng tử khôi ngô, xuất thân quyền quý và học rộng biết nhiều như chàng. Hoàng tử chớ nghĩ tới chuyện trở về nước nhà nữa, xin hãy nhận lời lấy con gái ta cùng với ngôi báu mà ta sẵn sàng thoái vị ngay tức khắc, để nhường cho chàng. Hãy ở lại đây với chúng ta. Sau bao nhiêu năm lo việc nước, đã đến lúc ta cần được nghỉ ngơi; ta không thể nào yên tâm hơn khi thấy quốc gia ta được trị vì bởi một người kế vị xứng đáng như chàng.

Lòng hào hiệp của quốc vương đảo Gỗ Mun muốn gả cô con gái độc nhất cho công chúa Bađua, - mà nàng không thể nào nhận bởi vì chính mình cũng là đàn bà - cùng việc giao phó cho nàng vận mệnh cả một quốc gia, đã đặt công chúa trong sự bối rối hoàn toàn bất ngờ. Nói trắng ra mình không phải là hoàng tử Camarazanman chỉ là vợ chàng, thì thật không xứng đáng đôi với một công chúa như nàng dám lừa dối vua, sau khi đã quả quyết rằng mình chính là hoàng tử ấy, và đã đóng vai này khá đạt cho tới lúc bấy giờ. Nếu từ chối, thì nàng lại lo sợ rằng, vì quá thiết tha muốn lo liệu sớm việc hôn nhân cho con gái biết đâu vua lại chẳng chuyển từ ý ân cần thành ghét bỏ, thậm chí còn có thể nguy cho tính mạng của mình. Hơn nữa, nàng cũng không biết rồi đây có gặp được hoàng tử Camarazanman ở cạnh vua Satzaman, phụ vương chàng hay không.

Cân nhắc như vậy, thêm vào đó ý muốn tạo lập cho chồng một vương quốc, trong trường hợp có thể gặp lại chàng, khiến công chúa quyết định nhận đề nghị của vua Ácmanốt. Vậy là, sau khi im lặng hồi lâu, mặt đỏ ửng lên làm cho vua tưởng là dấu hiệu của sự khiêm tốn, nàng đáp:

— Tâu bệ hạ, thần vô cùng biết ơn bệ hạ về ý kiến tốt đẹp của bệ hạ đối với thần, về vinh dự Người ban cho cùng với đặc ân hết sức to lớn, mà thần tự thấy không xứng đáng, mà cũng không dám chối từ. Tâu bệ hạ, - nàng nói thêm - thần chỉ nhận lời với điều kiện được Người khuyên bảo thần trong công việc và thần sẽ không làm điều gì chưa được Người chấp thuận trước.

Cuộc hôn nhân được sắp xếp và thỏa thuận như vậy, lễ cưới hoãn đến ngày hôm sau. Công chúa Bađua lợi dụng thời gian này để báo trước cho những người tùy tùng của mình biết những điều sẽ xảy ra để họ khỏi ngạc nhiên - họ vẫn ngỡ nàng là hoàng tử Camarazanman - Nàng quả quyết với họ với họ là việc này đã được công chúa đồng tình. Nàng cũng nói chuyện với những người hầu gái, nhắc nhở họ giữ trọn điều bí mật.

Quốc vương đảo Gỗ Mun, vui mừng vì đã tìm được một chàng rể rất đáng hài lòng, sáng hôm sau hội cả triều đình lại và tuyên bố gả công chúa cho hoàng tử Camarazanman - mà vua dẫn theo và cho ngồi bên cạnh, rồi tuyên bố nhường ngôi cho chàng, khuyên các quan nên thừa nhận chàng là vua và ngỏ lời chúc tụng. Nói xong, vua bước xuống, mời công chúa ngồi vào ngai. Ngự trên ngai vàng, công chúa Bađua nhận lời thề trung thành cùng những lời chúc tụng của các vị đại thần có thế lực nhất trong triều, có mặt lúc ấy.

Sau buổi thiết triều, tin đăng quang vua mới được ban bố trọng thể khắp thành phố. Các cuộc vui chơi mở ra trong nhiều ngày; các sứ giả được phái đi khắp mọi nơi trong vương quốc, để cả nước cùng mở hội hè biểu thị sự mừng vui cùng một lúc với kinh thành. Đến tối, tất cả hoàng cung đều vào hội, và công chúa Haiatannơphu[88] (đó là tên của công chúa đảo Gỗ Mun) được rước tới bên công chúa Bađua, mà mọi người vẫn ngờ là đàn ông, trong một đám rước thực sự vương giả. Nghi lễ kết thúc, họ đề nghị hai người lại với nhau, và hai nàng cùng đi ngủ.

Sáng hôm sau, trong khi tại triều đình, công chúa Bađua đang nhận lời chúc tụng của quần thần nhân dịp nàng kết hôn và lên ngôi báu, thì quốc vương Ácmanốt cùng hoàng hậu tới phòng riêng của hoàng hậu mới, tức là con gái họ, hỏi thăm đêm qua nàng ngủ thế nào. Nàng không trả lời mà cúi nhìn xuống đất, nỗi buồn hiện lên nét mặt, cho thấy rõ nàng không hài lòng.

Để an ủi công chúa Haiatannơphu, quốc vương Ácmanốt nói:

— Con gái cha chớ phiền lòng về chuyện đó. Hoàng tử Camarazanman, khi cập bến ở đây, chỉ nghĩ tới chuyện mau chóng trở về với vua Satzaman. Mặc dù chúng ta giữ chàng lại theo cung cách khiến chàng hài lòng đấy, nhưng cũng phải hiểu chàng rất tiếc bỗng chốc đã mất hết hy vọng gặp lại vua cha và mọi người thân trong gia đình. Bởi vậy con nên chờ đợi, chừng nào tình cảm cha con trong lòng chàng lắng bớt, lúc đó chàng sẽ xử sự với con đúng như một người chồng tốt.

Công chúa Bađua, mang tên của Camarazanman, vua đảo Gỗ Mun, suốt cả ngày hôm ấy, không chỉ tiếp nhận lời chúc tụng của các quan mà còn đi duyệt quân đội và các quan chức khác trong hoàng gia, với vẻ đàng hoàng và có năng lực khiến cho tất cả những ai được chứng kiến đều khâm phục.

Đến tối chàng mới trở về phòng riêng của hoàng hậu Haiatannơphu. Chàng nhớ tới đêm hôm trước đã miễn cưỡng tiếp đón hoàng hậu và hiểu ra ngay. Chàng cố gắng làm tiêu tan nỗi buồn ấy bằng cách chuyện trò rất lâu: trong câu chuyện, chàng đem tất cả trí thông minh có thừa để thuyết phục hoàng hậu rằng mình yêu nàng trọn vẹn. Cuối cùng, chàng mời công chúa đi nghỉ; còn mình bắt đầu cầu kinh, nhưng đọc kinh lâu đến nỗi hoàng hậu Haiatannơphu ngủ mất. Thế là chàng đến nằm bên cạnh mà không đánh thức vợ dậy, vừa buồn phiền vì phải đóng một vai không thích hợp, vừa thương nhớ chàng Camarazanman thân yêu, đến mức không ngăn được thở vắn than dài. Hôm sau, vừa tảng sáng, trong khi Haiatannơphu vẫn còn đang ngủ, chàng đã dậy mặc vương phục tới thiết triều.

Ngày hôm ấy, quốc vương Ácmanốt không quên đến thăm hoàng hậu con gái mình, và lại thấy nàng đầm đìa nước mắt. Vua nhanh chóng hiểu nguyên nhân của nỗi buồn ấy, và cho đây là sự khinh khi đối với con gái mình, ông bất bình nói:

— Con gái của cha, con hãy kiên nhẫn thêm một đêm nay nữa. Ta đã đặt chồng con lên ngai vàng, ta có thể bắt nó xuống và đuổi đi một cách nhục nhã, nếu nó không làm hài lòng con đúng như bổn phận của nó. Trong cơn giận vì thấy nó đối xử với con khinh suất như thế, không hiểu rồi ta có thể bằng lòng với một hình phạt nhẹ nhàng như vừa nói hay không. Sự xúc phạm quá quắt ấy không chỉ đối với con mà còn đối với cả ta nữa.

Hôm ấy, công chúa Bađua về phòng riêng của Haiatannơphu khá muộn. Cũng như đêm hôm trước, nàng nói chuyện lâu với hoàng hậu, và định cầu kinh khi hoàng hậu đi ngủ, song Haiatannơphu ngăn lại và buộc nàng ngồi xuống:

— Thế nào! - nàng nói - theo như em thấy đây, thì đêm nay chàng cũng định xử sự với em giống như hai đêm trước hay sao? Em van chàng, xin hãy nói cho em rõ, em đã làm điều gì khiến chàng không bằng lòng; em không chỉ yêu mà còn sùng ái chàng và vẫn tự cho mình là công chúa hạnh phúc nhất trong hàng các công chúa cùng vai vế, vì lấy được một người chồng đáng yêu dường này! Một người khác bị xúc phạm, hay đúng hơn, bị nhục mạ một cách tế nhị thế này, hẳn đã tìm cơ hội trả thù và để mặc chàng chịu số phận hẩm hiu; nhưng, cho dù em không yêu chàng tới mức như hiện nay em đang yêu, thì bản tính tốt, hay xúc động trước những điều bất hạnh của cả những người chẳng liên quan đến mình, cũng không cho phép em không báo trước cho chàng hay rằng phụ vương em đang rất giận về cách thức xử sự của chàng. Phụ vương em chỉ chờ đến sáng mai là trút lên đầu chàng cơn thịnh nộ chính đáng của Người, nếu chàng cứ tiếp tục như hôm qua. Xin chàng đừng để cho một công chúa như em đây, người đã không thể tự ngăn mình chớ yêu chàng, phải lâm vào cơn tuyệt vọng.

Những lời lẽ trên khiến Bađua bối rối khôn tả. Nàng tin sự chân thành của Haiatannơphu: Vẻ lạnh nhạt mà vua Ácmanốt tỏ rõ với chàng suốt cả ngày hôm ấy đủ cho thấy nhà vua đang bất bình tới cực độ. Cách thức duy nhất để biện minh cho thái độ vừa qua là tâm sự với Haiatannơphu về giới tính của mình. Nhưng mặc dù đã dự kiến là sớm hay muộn cũng bắt buộc phải nói ra điều này, nàng vẫn phân vân chưa rõ Haiatannơphu sẽ cho việc đó là đúng hay sai, và vì vậy vẫn còn run sợ. Cuối cùng, cân nhắc rằng nếu hoàng tử Camarazanman còn sống, thế tất chàng phải đến đảo Gỗ Mun để sang vương quốc của vua Satzaman, nàng phải bảo trọng tấm thân vì chàng, và muốn thế không có cách nào khác hơn là nói thật với công chúa Haiatannơphu; cuối cùng nàng đành phải đánh liều làm theo cách này vậy.

Thấy công chúa Bađua sửng sốt ngồi im, Haiatannơphu sốt ruột định nói tiếp, thì Bađua ngăn lại bằng những lời lẽ sau đây:

— Thưa công chúa xinh đẹp và đáng yêu, tôi xin thú nhận là tôi sai, tôi tự lên án mình; nhưng hy vọng nàng sẽ tha thứ và sẽ giữ hộ cho điều bí mật mà tôi đành thổ lộ để thanh minh cho mình sau đây.

Vừa nói, công chúa Bađua vừa vén áo để lộ ngực của mình.

— Thưa công chúa, nàng thấy, - Bađua nói tiếp - nếu một công chúa, cũng là đàn bà như nàng, không đáng được nàng tha thứ, thì tôi tin chắc rằng sau khi nghe thuật lại đầu đuôi câu chuyện, nhất là chuyện không may khiến tôi phải đóng vai trò nàng đang thấy đấy, nàng sẽ sẵn lòng bỏ quá cho.

Sau khi nói hết cho công chúa đảo Gỗ Mun rõ mình là ai, công chúa Bađua một lần nữa xin nàng giữ bí mật cho, và làm vẻ như Bađua là chồng thật của nàng, cho tới ngày hoàng tử Camarazanman tới đảo này, ngày ấy chắc chắn chẳng còn lâu nữa.

— Thưa công chúa - công chúa đảo Gỗ Mun đáp - số phận thật kỳ lạ, sao một cuộc hôn nhân hạnh phúc sau một mối tình đầy chuyện thần kỳ lại ngắn ngủi đến vậy. Cùng với nàng, tôi mong sao trời đất chóng cho hai người tái ngộ. Tuy nhiên, xin nàng hãy tin rằng tôi sẽ giữ kín điều bí mật nàng vừa thổ lộ. Tôi sẽ có niềm vui thú nhất trần gian vì mình là người duy nhất trong vương quốc đảo Gỗ Mun rộng lớn này, được biết nàng chính thật là ai, trong khi nàng tiếp tục trị vì một cách đàng hoàng như nàng đã khởi đầu. Trước đây, tôi đòi hỏi ở nàng tình yêu, bây giờ xin nói rõ tôi đã là con người hài lòng nhất thế gian nếu được nàng hạ cố ban cho tôi tình bạn. Nói đến đây, hai nàng công chúa ôm hôn nhau thắm thiết; và sau khi tỏ với nhau vô vàn biểu hiện tình cảm quý mến, họ đi ngủ.

Trong khi ở đảo Gỗ Mun, sự tình giữa công chúa Bađua, công chúa Haiatannơphu, quốc vương Ácmanốt cùng hoàng hậu triều đình và tất cả dân chúng trong vương quốc xảy ra như vậy, thì hoàng tử Camarazanman vẫn sống ở thành phố của những người theo tà giáo, tại nhà người làm vườn đã cho chàng nương náu.

Một hôm, vào lúc rất sớm, trong khi hoàng tử sửa soạn đi làm theo thường lệ, thì người làm vườn ngăn lại, và nói:

— Hôm nay là ngày hội lớn của những người theo tà giáo; họ nghỉ hết mọi công ăn việc làm để hội hè và vui chơi với nhau họ cũng không muốn thấy những người Hồi giáo làm việc trong ngày này, còn những người theo đạo Hồi, để giữ tình hòa hiếu, đều đi tham dự các cuộc vui của họ; những cuộc vui này kể ra cũng đáng xem đấy. Vì vậy, hôm nay anh hãy nghỉ việc. Tôi để anh ở nhà, vì sắp đến ngày chiếc tàu sang đảo Gỗ Mun khởi hành, tôi sẽ đến thăm mấy người bạn và hỏi xem bao giờ tàu nhổ neo, cũng là để thu xếp chuyến đi cho anh luôn thể.

Nói xong, người làm vườn mặc bộ áo quần đẹp nhất của mình rồi ra đi.

Còn lại một mình, hoàng tử Camarazanman không tham dự các cuộc hội hè đang vang lừng thành phố. Sự nhàn hạ càng dày vò tâm can khi chàng âu sầu nghĩ tới nàng công chúa thân yêu của mình. Đang dạo bước một mình, đầy tư lự, thở vắn than dài trong khu vườn thì chợt tiếng hai con chim trên một ngọn cây buộc chàng phải ngẩng đầu lên xem và dừng bước lại.

Camarazanman ngạc nhiên thấy hai con chim mổ đánh nhau rất dữ dội; lát sau, một con bị đánh chết rơi xuống gốc cây. Con chim chiến thắng tiếp tục bay đi và biến mất.

Trong giây lát, hai con chim lớn hơn, vốn nhìn thấy cuộc chiến từ xa, từ một hướng khác bay tới; chúng đỗ xuống, một con đằng đầu, một con đằng chân con chim vừa chết, nhìn nó và lúc lắc đầu tỏ vẻ đau đớn sau đấy chúng lấy móng bới một cái lỗ chôn xác con chim vừa bị đánh chết.

Lấp kín đất cái lỗ mới đào, hai con chim lớn lại bay đi. Một lát sau chúng bay trở lại, một con cắp cánh, một con cắp chân con chim vừa giết đồng loại: con này kêu lên những tiếng khủng khiếp và cố gắng vẫy vùng để thoát. Chúng mang nó tới nơi phần mộ của con chim tử nạn, rồi cùng đưa mỏ mổ chết để trả thù. Cuối cùng chúng rạch bụng, moi ruột, để xác chết tại chỗ và bay đi.

Suốt thời gian cảnh tượng kỳ lạ ấy diễn ra, Camarazanman đứng xem, lòng đầy thán phục. Chàng đến gần gốc cây, nhìn xuống mớ ruột chim vung vãi, chợt trông thấy một vật gì màu đỏ lộ ra ngoài cái diều vừa bị các con chim phục thù xé rách. Chàng nhặt cái diều, lôi vật đó ra và nhận thấy đấy chính là cái bùa của nàng công chúa Bađua yêu quý, cái bùa sẽ gây cho chàng biết bao tiếc hận, buồn phiền, kể từ khi bị con chim này cướp đi. Chàng nhìn con vật và thốt lên:

— Ôi! dã man! mi thích làm việc xấu, và cái chết của mi cũng làm cho ta bớt phàn nàn về điều tai họa mi gây nên. Mi gây cho ta càng nhiều họa thì ta càng chúc nhiều điều may cho những kẻ vì trả thù cho đồng loại, đã trả thù cho chính ta.

Không thể nào diễn tả hết niềm vui tới cực độ của hoàng tử Camarazanman.

— Công chúa thân yêu ơi, - chàng lại thốt lên lần nữa - giờ phút may mắn trả lại cho ta vật cực kỳ quý báu đối với nàng hẳn là điềm lành báo cho biết ta sẽ gặp lại nàng, có lẽ còn sớm hơn ta hằng nghĩ! Tạ ơn trời đất đã mang lại cho tôi điều may mắn này, đồng thời cũng cho tôi niềm hy vọng đạt được ước mong lớn nhất trong đời!

Nói đến đây, Camarazanman hôn chiếc bùa, gói nó lại rồi buộc cẩn thận vào quanh cánh tay. Trong nỗi buồn phiền vô hạn, những đêm trước không mấy khi chàng ngủ yên, đêm nào cũng thao thức trằn trọc. Sau khi gặp chuyện may mắn ấy, đêm đó chàng ngủ ngon lành. Sáng hôm sau, trời chưa sáng tỏ, chàng đã mặc bộ quần áo làm việc, tới gặp người làm vườn chờ giao việc. Cụ già nhờ chàng đẵn và đào gốc một cây quá già không ra quả nữa.

Camarazanman lấy một cái rìu, bắt tay vào việc. Trong khi cắt một nhánh rễ, chàng bổ rìu vào một vật cứng, phát ra tiếng lớn. Vạch đất, chàng thấy một tấm đồng to, dưới tấm đồng này là một cầu thang mười bậc. Chàng liền xuống dưới đó, và trông thấy một cái hầm vuông chừng hai, ba thước[89], bên trong xếp năm mươi chiếc vại bằng đồng, cái nào cũng có nắp đậy. Lần lượt mở hết cái này đến cái khác, chàng thấy tất cả đều đựng bột vàng. Chàng ra khỏi hầm, cực kỳ mừng rỡ vì đã phát hiện được một kho tàng lớn. Chàng đặt tấm đồng che cầu thang vào chỗ cũ và cố gắng đào xong gốc cây, trong khi đợi người làm vườn trở về.

Hôm trước, người làm vườn đã được biết chiếc tàu hằng năm vẫn sang đảo Gỗ Mun sẽ khởi hành trong ít ngày, nhưng người ta chưa thể nói rõ ngày giờ chính xác, và hẹn đến hôm sau. Ông vừa đến đấy, trở về với bộ mặt rạng rỡ chứng tỏ sắp có tin mừng báo cho Camarazanman. Ông nói:

— Con ơi, (vì tự cho mình tuổi tác cao, ông vẫn có thói quen gọi chàng như vậy), hãy vui vẻ lên, và hãy chuẩn bị sẵn sàng để lên đường trong vòng ba ngày, đến hôm đó chắc chắn tàu sẽ nhổ neo, già đã thỏa thuận với thuyền trưởng cho con đi chuyến này.

— Trong tình cảnh của con hiện này, cụ không thể báo cho một tin nào khác làm con thú vị hơn. Ngược lại, con cũng có một tin chắc sẽ làm cho cụ vui mừng. Xin mời cụ cùng lại đây, cụ sẽ thấy món của cải lớn mà trời đất mang đến cho cụ.

Camarazanma dẫn người làm vườn đến nơi chàng đào gốc cây, đưa cụ xuống dưới hầm; và sau khi chỉ cho xem tất cả số vò đựng vàng chứa trong hầm, chàng tỏ ra vui mừng và Thượng đế đã thưởng công cho cụ về đạo đức và những nỗi vất vả suốt bao nhiêu năm dòng.

— Con nói cái gì vậy? - cụ già đáp - Con nghĩ rằng ta bằng lòng nhận làm của riêng kho tàng này ư? Nó là của con, ta không đoái hoài chút nào trong đó. Suốt tám mươi năm nay, kể từ ngày cha ta qua đời, ta chỉ làm có mỗi một việc là đào xới đất trong khu vườn này mà không phát hiện ra nó. Như vậy chứng tỏ Thượng đế dành nó cho con, vì Người đã cho phép con tìm thấy; hơn nữa nó thích hợp với một hoàng tử như con hơn là với ta, một người sắp kề miệng lỗ, chẳng còn cần đến thứ gì. Thượng đế gửi quà cho con đúng lúc đấy, vào thời gian con sắp trở về quốc gia sẽ thuộc quyền con; ở đấy, con sẽ sử dụng tốt hơn kho báu này.

Hoàng tử Camarazanma không chịu thua kém cụ già về lòng hào hiệp, hai người tranh cãi mãi về việc kho tàng thuộc về ai. Cuối cùng chàng nói mình sẽ tuyệt đối không nhận một chút gì nếu cụ không bằng lòng lấy một nửa. Người làm vườn đành nhượng bộ, thế là hai người chia nhau, mỗi người hai mươi lăm vò.

Chia xong, cụ già lại bảo Camarazanma:

— Con ơi, như vậy cũng chưa xong đâu. Bây giờ cần tính tới chuyện đưa những của cải này xuống tàu để gửi theo con một cách kín đáo, không để lộ cho ai hay biết: nếu không sẽ có nguy cơ bị mất. Bên đảo Gỗ Mun không có ô-liu, những quả mang từ bên này sang bán chạy lắm. Con đã biết đấy, ta có khá nhiều quả ô-liu hái trong vườn; con hãy kiếm năm mươi cái vò, đựng đầy bột vàng một nửa, còn nửa bên trên xếp quả ô-liu; chúng ta sẽ cho đưa xếp vào tàu lúc nào con xuống.

Camarazanma làm theo lời khuyên ấy. Chàng để cả ngày hôm đó thu xếp năm mươi cái vò. Vì sợ chiếc bùa đeo ở tay có thể rơi mất, chàng cẩn thận cho nó vào một cái vò và đánh dấu cho dễ nhận. Đóng gói xong năm mươi cái vò để có thể mang đi lúc thuận tiện, thì trời vừa tối. Chàng cùng người làm vườn lui về, và trong khi chuyện trò, chàng kể cho ông nghe cuộc chiến đấu giữa hai con chim và trường hợp chàng tìm lại được cái bùa của công chúa Bađua; vì mến chàng, người làm vườn lộ vẻ mừng vui không kém ngạc nhiên.

Chẳng hiểu vì tuổi tác quá cao hoặc vì hôm ấy hoạt động quá nhiều, đêm hôm đó người làm vườn ngủ không ngon. Ngày hôm sau bệnh nặng lên và sang thứ ba thì càng trầm trọng hơn nữa. Vừa tảng sáng, người thuyền trưởng thân hành cùng nhiều thủy thủ đến đập cổng khu vườn. Họ hỏi Camarazanma - chàng là người ra mở cổng - người hành khách sẽ đáp chuyến tàu này đâu rồi.

— Chính tôi đây, - chàng đáp - cụ già làm vườn đặt chỗ cho tôi hôm nay ốm không thể tiếp các ngài, tuy vậy, xin các ngài cứ vào nhà; nhờ các ngài mang hộ xuống tàu cho những vò đựng ô-liu cùng với áo quần của tôi kia, tôi sẽ theo chân các vị ngay sau khi cáo biệt cụ già.

Các thủy thủ vác các vò và mang quần áo đi. Chia tay Camarazanma, viên thuyền trưởng dặn:

— Xin ông đến ngay cho, gió đang thuận, tôi chỉ chờ có ông nữa là kéo buồm mà thôi.

Viên thuyền trưởng cùng các thủy thủ vừa đi khỏi, Camarazanma trở vào nhà người làm vườn để từ biệt và cảm ơn cụ về bao nhiêu việc tốt lành cụ đã giúp; nhưng chàng thấy cụ đang hấp hối, chàng chỉ còn kịp làm chứng cho cụ xưng tội, theo đúng phong tục của mọi người Hồi giáo ngoan đạo trước lúc lâm chung, và nhìn cụ trút hơi thở cuối cùng.

Trong hoàn cảnh cần phải xuống tàu gấp hoàng tử Camarazanma lật đật làm những việc cần thiết đối với người quá cố. Chàng lau thi thể cho cụ, khâm liệm, đào một cái hố trong vườn (vì thành phố này số đông là người tà giáo, những người theo đạo Hồi không được phép chôn ở nghĩa địa công), rồi một mình chôn cất cụ; những công việc này mãi tới chiều mới làm xong. Không để mất thì giờ, chàng vội ra đi để kịp xuống tàu. Trong lúc vội vã chàng mang theo chìa khóa khu vườn, với ý định sẽ giao tận tay người chủ nếu có dịp, bằng không thì gửi cho một người tin cẩn nào đó trước mặt các nhân chứng, để người này giao lại cho chủ nhân sau. Nhưng, đến cảng, chàng được biết chiếc tàu buôn nhổ neo đã lâu, bấy giờ đã đi xa mất hút. Người ta cho biết thêm, tàu chỉ giương buồm sau khi đợi chàng suốt ba giờ ròng rã. Hoàng tử Camarazanma, như ta cũng dễ hiểu thôi, cực kỳ buồn bã khi thấy mình buộc phải nán lại nữa ở một xứ không có người quen mà cũng chẳng muốn làm quen với ai, và phải chờ cả một năm nữa mới bù đắp được việc để lỡ cơ hội vừa rồi. Điều làm cho chàng lo âu hơn nữa là không mang theo trong mình cái bùa của công chúa Bađua, và coi như thế là mất. Chàng cũng chẳng có con đường nào khác là trở lại khu vườn cũ, chịu nhận làm thuê cho người chủ, tiếp tục chăm sóc khu vườn, và than khóc cho điều bất hạnh cùng số phận hẩm hiu của mình. Vì trồng trọt một mình vất vả không thể nào chịu nổi, chàng mướn một cậu làm công; và để khỏi bỏ mất phân nửa kho báu đã lại thuộc về chàng vì cụ già làm vườn không có người thừa kế, chàng cho bột vàng vào năm mươi cái vò khác, rồi xếp ô-liu lên trên, để gửi xuống tàu đi theo mình - lúc nào có dịp.

Trong khi hoàng tử Camarazanma bắt đầu lại một năm mới đầy vất vả, đau đớn và sốt ruột, thì chiếc tàu tiếp tục cuộc hành trình với cơn gió rất thuận lợi và cập bến bình yên ở kinh thành vương quốc đảo Gỗ Mun.

Vì hoàng cung xây trên bờ biển, nhà vua mới hay đúng hơn là công chúa Bađua, trông thấy chiếc tàu đang giương tất cả cờ xí chuẩn bị cập bến, liền hỏi tàu nào. Người ta đáp chiếc tàu này hằng năm vào mùa này, từ thành phố của những người tà giáo tới, và thông thường chở theo nhiều hàng hóa quý.

Mặc dù sống giữa cảnh huy hoàng, công chúa vẫn không lúc nào không nghĩ tới Camarazanma; nàng cho rằng chàng có thể đi chuyến tàu này, và nảy ra ý nghĩ nên ra đón, không phải để bộc lộ mình là ai (bởi nàng tin là chàng không thể nào nhận ra mình), mà để gặp chàng và những biện pháp cần thiết cho hai người nhận nhau. Lấy cớ là đi nắm tin tức về hàng hóa, để được là người đầu tiên trông thấy và chọn những thứ quý giá nhất mà mình thích, nàng truyền mang tới một con ngựa. Được nhiều triều thần có mặt lúc ấy đi theo, nàng ra tới cảng vừa lúc viên thuyền trưởng bước lên bộ. Nàng sai gọi đến, hỏi truyền trưởng tàu từ đâu tới, đi mất bao nhiêu thời gian, cuộc hành trình có gặp trở ngại gì không, tàu có chở vị khách quý nào, và nhất là tàu chở những hàng gì.

Viên thuyền trưởng trả lời tất cả các câu hỏi ấy; về hành khách, y quả quyết chỉ có các nhà buôn vẫn quen tới đây, mang theo nhiều vải lụa đắt tiền của nhiều nước khác nhau, những tấm vải đẹp nhất, nhuộm màu hoặc không nhuộm, ngọc ngà, xạ hương, long diên hương, long não, xạ của cầy hương, hàng tạp hóa, thuốc chữa bệnh, quả ô-liu và nhiều thứ khác.

Công chúa Ba đua vốn rất thích quả ô-liu. Nghe nói có ô-liu, nàng bảo thuyền trưởng:

— Ta giữ lại tất cả ô-liu ông có. Ông hãy cho dỡ lên ngay, để ta mua. Còn những hàng hóa khác, ông báo cho các nhà buôn hãy mang tới cho ta xem những gì đẹp nhất mà họ có, trước khi chào hàng với bất kỳ ai.

— Tâu bệ hạ, - thuyền trưởng đáp: ông vẫn cho nàng là quốc vương đảo Gỗ Mun, mà quả nàng đang vận hoàng bào thật. - có năm mươi vò ô-liu khá lớn, nhưng thuộc một nhà buôn đã ở lại đất liền. Tự tôi đã đến báo cho ông ta, rồi tôi đã phải chờ rất lâu. Thấy ông ta không đến, và sợ sự chậm trễ ấy sẽ làm cho tàu không lợi dụng được cơn gió thuận, không kiên nhẫn được nữa tôi đành cho nhổ neo.

— Mặc dù vậy, ông vẫn cứ cho bốc lên, - công chúa nói - việc đó không ngăn cản chúng ta mua bán.

Viên thuyền trường sai đưa xuồng ra tàu, và lát sau xuồng trở lại mang theo các vò ô-liu. Công chúa hỏi, năm mươi vò này bán ở đảo Gỗ Mun được giá bao nhiêu. Thuyền trưởng đáp.

— Tâu bệ hạ, nhà buôn ấy khá nghèo. Bệ hạ sẽ ban ơn to cho ông ta nếu Ngài trả cho ông một nghìn đồng bạc.

— Để cho ông ta được hài lòng. - công chúa nói - và chiếu cố lời ông nói với ra rằng nhà buôn ấy nghèo, ta sẽ trả cho ông một nghìn đồng vàng; ông chịu trách nhiệm giao cho nhà buôn ấy.

Nàng ra lệnh trả tiền, sau đó sai mang các vò đi ngay trước mắt mình, rồi trở về cung.

Vì lúc ấy trời đã tối, công chúa Bađua về luôn hậu cung, đến thẳng phòng công chúa Haiatannơphu, và sai đưa năm mươi vò ô-liu tới. Nàng mở một vò, đổ một ít ra đĩa để tự mình nếm thử. Hết sức ngạc nhiên thấy các quả ô-liu có lẫn bột vàng, nàng kêu lên:

— Chuyện hay làm sao! Kỳ diệu xiết bao!

Nàng sai những người hầu gái của Haiatannơphu mở và trút tất cả các vò ra. Sự thán phục của nàng càng tăng thêm khi thấy quả ô-liu nào cũng có trộn lẫn bột vàng. Nhưng khi người hầu trút cái vỏ trong đó Camarazanma có giấu cái bùa; vừa trông thấy, nàng xúc động quá đến nỗi ngất đi.

Công chúa Haiatannơphu cùng những người hầu vội vàng cấp cứu, đắp nước lã lên mặt, làm nàng tỉnh lại. Khi đã trấn tĩnh lại, nàng cầm cái bùa và hôn lấy hôn để. Nhưng vì không muốn lộ mặt trước những người hầu của công chúa họ vẫn chưa biết nàng là nữ cải trang nam giới và lúc ấy cũng đã tới hồi đi ngủ, nàng liền truyền cho - tất cả lui ra. Còn lại một mình với Haiatannơphu, nàng nói:

— Thưa công chúa, sau khi đã nghe thuật lại câu chuyện của tôi, hẳn nàng đã nhận ra, vì trông thấy tấm bùa cho nên tôi mới ngất đi. Cái bùa ấy chính là vật đã chia lìa hai chúng tôi, hoàng tử Camarazanma người chồng thân yêu và tôi đây. Bởi nó là căn nguyên gây nên sự biệt ly đau đớn xiết bao, tôi tin chắc nó cũng là căn nguyên đưa đến sự tái ngộ, cũng gần tới rồi của chúng tôi.

Ngày hôm sau, trời vừa sáng công chúa Bađua sai mời thuyền trưởng chiếc tàu buôn. Khi ông ta đến, nàng hỏi:

— Ông hãy nói cho ra rõ hơn nữa về người buôn có những vò ô-liu mà ta mua hôm qua. Hình như ông có nói với ta rằng ông để nhà buôn ấy lại một thành phố của những người theo tà giáo. Ông có thể cho ta rõ ông ấy làm gì ở đấy?

— Tâu bệ hạ, - thuyền trưởng đáp - tôi có thể trả lời bệ hạ rất rõ ràng chắc chắn. Tôi cho ông ta đi tàu qua sự thỏa thuận với một người làm vườn cao tuổi, cụ bảo tôi sẽ đến tìm ông ấy trong vườn của cụ, mà cụ chỉ chỗ cho, ở đó ông ấy làm việc dưới quyền của cụ: chính điều này đã khiến tôi tâu bệ hạ là ông ta khá nghèo. Tôi đã đích thân tới khu vườn tìm ông ta và báo cho ông ta giờ xuống tàu: tôi có gặp và nói chuyện với ông ta.

— Nếu cơ sự là như vậy, - công chúa Ba đua nói - thì ngay ngày hôm nay ông phải nhổ neo quay trở lại thành phố của những người tà giáo, đưa kẻ làm vườn thuê ấy đến đây cho ta; y là người mắc nợ ta. Nếu không, ta tuyên bố với ông rằng không những ta sẽ tịch thu tất cả hàng hóa của ông và của những nhà buôn đi trên chuyến tàu này, mà đến tính mạng của ông và của các nhà buôn cũng sẽ do ta định đoạt. Ngay từ bây giờ, theo lệnh của ta, sẽ niêm phong tất cả các kho chứa hàng, dấu niêm phong này chỉ được dỡ đi sau khi ông giao cho ta con người mà ta đòi hỏi. Đó là tất cả những gì ta nói với ông; ông hãy đi đi, và thi hành mệnh lệnh.

Viên thuyền trưởng chẳng còn biết nói ra sao, và nếu không thực hiện thì sẽ tai hại rất lớn cho công việc làm ăn của mình và của các nhà buôn. Ông nói điều đó cho họ biết; họ cũng nhanh nhảu không kém ông, lo đưa vội xuống tàu thức ăn, nước uống cần thiết cho chuyến đi. Những công việc ấy được làm nhanh chóng đến nỗi tàu có thể giương buồm ra đi ngay trong ngày hôm đó.

Con tàu đi rất thuận buồm xuôi gió, và nhờ viên thuyền trưởng biết cách điều hành khéo léo tàu đến được thành phố của những người tà giáo ngay trong đêm ấy. Khi tàu chỉ còn cách bờ một quãng, ông không hạ lệnh thả neo mà chỉ dừng lại, rồi cho xuồng cập đất liền, ở một nơi không xa bến cảng; từ đây ông cùng sáu thủy thủ kiên quyết nhất lên bộ đến thẳng khu vườn của Camarazanma.

Lúc ấy, Camarazanma chưa ngủ. Sự xa cách nàng công chúa Trung Quốc xinh đẹp vẫn làm chàng buồn rầu như thường lệ. Chàng căm ghét cái lúc mình đã để cho tính tò mò thúc đẩy và dễ sợ, chứ chưa nói tới việc mở chiếc thắt lưng của nàng. Giờ nghỉ, chàng đang thao thức tư lự như vậy, chợt nghe tiếng đập cổng vườn. Chàng vội vàng ra mở, người vẫn mặc áo lót; vừa mở cửa ra thì viên thuyền trưởng cùng các thủy thủ tóm lấy dùng vũ lực bắt chàng xuống xuồng rồi lên tàu; và chiếc tàu giương buồm ngay khi chàng vừa đặt chân lên.

Camarazanma, cho tới lúc bấy giờ, vẫn lặng im, cũng như viên thuyền trưởng và các thủy thủ, lúc này mới cất lời hỏi thuyền trưởng, mà chàng đã nhận được mặt duyên cớ gì phải dùng đến bạo lực bắt cóc chàng như vậy. Thuyền trưởng hỏi lại:

— Ông có phải là con nợ của quốc vương đảo Gỗ Mun hay không?

— Tôi mà là con nợ của quốc vương đảo Gỗ Mun ư? - Camarazanma ngạc nhiên nói, - Tôi không quen biết nhà vua ấy, tôi cũng không hề giao thiệp và cũng chưa bao giờ đặt chân lên vương quốc ấy.

— Việc đó thì ông biết rõ hơn tôi, - thuyền trưởng nói - Ông sẽ nói chuyện trực tiếp với nhà vua: trong khi chờ đợi, ông hãy ở đây, và hãy kiên nhẫn.

Con tàu mang hoàng tử Camarazanma tới đảo Gỗ Mun cũng thuận buồm xuôi gió như chuyến đi đón chàng ở thành phố của những người theo tà giáo. Mặc dù cập bến vào đêm, viên thuyền trưởng vẫn lên bộ ngay, dẫn theo Camarazanma tới hoàng cung, xin được trình diện nhà vua.

Công chúa Bađua lúc ấy lui về hậu cung, vừa hay tin thuyền trưởng đưa Camarazanma tới, liền ra gặp ngay để hỏi chuyện. Đầu tiên, nàng đưa mắt nhìn hoàng tử Camarazanma, người đã làm cho nàng tuôn không biết bao nhiêu nước mắt từ ngày ly biệt, và ngay trong bộ quần áo xấu xí chàng đang mặc. Còn hoàng tử, đang run sợ trước một nhà vua, như chàng tưởng, thì chẳng còn bụng dạ nào để thoáng có ý nghĩ đây chính là con người mình đang thiết tha mong ước được gặp lại. Nếu buông mình theo linh cảm, hẳn công chúa đã chạy tới ôm hôn chàng, để cho chàng nhận diện; nhưng nàng tự kiềm chế và cho rằng vì lợi ích của cả hai người, nên đóng thêm một thời gian nữa vai nhà vua, trước khi tự mình lộ diện. Nàng đành giao phó chàng cho một viên quan lúc ấy có mặt, bảo phải chăm sóc và đối xử tử tế cho tới ngày hôm sau.

Khi công chúa Bađua đã hài lòng về việc hoàng tử Camarazanma, nàng liền quay về phía thuyền trưởng. Để thừa nhận công lao ông đã làm giúp một việc quan trọng, nàng sai một viên quan chức khác ngay lập tức đến gỡ dấu niêm phong các kho hàng hóa của ông cũng như của các nhà buôn; rồi tặng ông một viên kim cương đẹp và cho ông lui ra; món quà này vượt quá xa mức chi phí mà thuyền trưởng tốn kém vì chuyến đi vừa rồi. Nàng còn bảo thuyền trưởng rằng ông có thể giữ số tiền một nghìn đồng vàng trả mua các vò ô-liu, mình sẽ có cách thỏa thuận với nhà buôn mà ông vừa đưa tới.

Cuối cùng, Bađua trở về phòng riêng của công chúa đảo Gỗ Mun, chia sẻ với công chúa niềm vui của mình; yêu cầu nàng tiếp tục giữ bí mật, rồi thổ lộ với nàng những biện pháp cần phải thực hiện trước khi tự mình để lộ cho hoàng tử biết là ai cũng như để hoàng tử tự tỏ rõ tư cách của chàng ngày trước. Nàng nói thêm:

— Có một sự cách biệt quá lớn giữa một người làm vườn và một hoàng tử vĩ đại như chàng, cho nên có thể xảy ra nguy hiểm nếu bỗng chốc chuyển chàng từ một kẻ hèn kém nhất trong dân chúng lên một địa vị quá cao sang, cho dù việc đó công bằng đến bao nhiêu nữa.

Không những không tỏ rõ chút nào thiếu chung thủy, công chúa đảo Gỗ Mun còn thông cảm ý đồ của Bađua. Công chúa quả quyết tự mình sẽ tham gia một cách thú vị vào công việc sắp tiến hành; chỉ cần báo cho biết trước nên làm những gì.

Ngày hôm sau, công chúa Trung Quốc dưới bộ triều phục và uy quyền của quốc vương đảo Gỗ Mun, sau khi chú ý cho đưa hoàng tử Camarazanma đến phòng tắm từ rất sớm, sai mặc cho chàng một chiếc phẩm phục vào hàng thượng thư hoặc tổng đốc các tỉnh, rồi mời chàng vào triều. Vẻ mặt tuấn tú cũng như dáng điệu đường bệ của chàng khiến cho tất cả triều thần có mặt lúc ấy đều phải quay lại nhìn.

Chính công chúa Bađua cũng rất hoan hỷ thấy chàng vẫn đáng yêu như bao nhiêu lần nào từng thấy, và điều đó càng khích lệ nàng công khai ca ngợi chàng trước triều đình. Sau khi, theo lệnh của nàng, chàng đã đứng vào hàng ngũ các thượng thư, nàng liền ngỏ lời với các vị thượng thư khác như sau:

— Thưa các ngài, Camarazanma, mà hôm nay tôi giới thiệu như là đồng liêu với các ngài, không phải không xứng đáng với địa vị ấy. Trong các chuyến chu du của mình, tôi đã hiểu biết ông ta khá đầy đủ để trả lời các ngài về chuyện đó. Tôi có thể quả quyết rằng ông ta sẽ tự chứng minh để các ngài thấy rõ bằng khả năng đức hạnh cũng như thiên tài cao cả của ông.

Camarazanma cực kỳ ngạc nhiên nghe quốc vương đảo Gỗ Mun, mà chàng không mảy may ngỡ là một người đàn bà, càng không ngỡ là nàng công chúa thân yêu, gọi tên mình ra và quả quyết là có quen biết. Vì chắc mẩm chưa bao giờ gặp nhà vua bất kỳ ở một nơi nào, chàng càng thêm ngạc nhiên khi nghe những lời khen quá đáng.

Tuy nhiên, những lời ca ngợi thốt ra từ miệng một con người oai vệ không làm cho chàng sửng sốt; chàng đón nhận với vẻ khiêm tốn chứng tỏ mình xứng đáng với lời khen nhưng không vì thế mà kiêu ngạo. Chàng phủ phục trước ngai vua, rồi đứng lên nói:

— Tâu bệ hạ, tôi không tìm đủ lời lẽ để cảm tạ vinh dự lớn Ngài ban cho, càng không thể cảm tạ hết từ tâm của Ngài. Tôi xin cố gắng làm hết sức mình để xứng đáng với vinh dự và ân huệ đó.

Ra khỏi triều đình, hoàng tử được một quan hầu dẫn tới một dinh thự lớn mà công chúa Bađua đã cho sắm sửa đủ thứ dàng riêng cho chàng. Chàng thấy ở đấy nhiều quan hầu và đầy tớ sẵn sàng tuân lệnh, một chuồng ngựa với nhiều con tuấn mã, tất cả những thứ đó là để xứng đáng với tước vị thượng thư mà chàng vừa được phong. Khi chàng bước vào nơi làm việc, viên quản lý mang tới một hòm đựng đầy vàng, để cho chàng chi tiêu. Càng không biết do đâu mình được hưởng hạnh phúc lớn lao này, càng thán phục; nhưng không một lúc nào thoáng có ý nghĩ chính công chúa Trung Quốc là cội nguồn dẫn tới những việc này.

Hai ba ngày sau để cho hoàng tử Camarazanma tiện gần gũi mình, và cũng để cho chàng được danh giá hơn, công chúa Bađua cử chàng giữ chức tổng quản ngân khố vừa mới khuyết. Chàng đảm đương nhiệm vụ này một cách liêm chính mà vẫn làm ơn được cho mọi người, khiến cho không những chàng giành được tình thân hữu của tất cả các đại thần trong triều mà cả lòng tin yêu của dân chúng, bởi đức công minh và sự hào phóng.

Camarazanma có lẽ đã là người hạnh phúc nhất khi thấy mình được ân sủng như vậy bên cạnh một quốc vương nước khác, và được mọi người ngày càng trọng vọng, nếu chàng có nàng công chúa của mình bên cạnh. Giữa hạnh phúc ấy, chàng vẫn không bớt buồn phiền vì không hề được tin về nàng, ở một nước mà đáng lẽ nàng đã phải ghé qua, sau một cuộc phân ly đáng buồn cho cả hai người. Có lẽ chàng đã hoài nghi về một điều gì đó, nếu công chúa Bađua vẫn giữ tên Camarazanma mà nàng đã dùng với bộ áo quần của chàng; nhưng khi lên ngôi, Bađua đã lấy danh hiệu Ácmanốt để nhớ ơn nhà vua nhạc phụ của mình đã trị vì trước đó. Vì vậy, người ta chỉ còn biết nàng dưới danh hiệu vua Ácmanốt trẻ; chỉ có vài triều thần là còn nhớ tới cái tên Camarazanma mà nàng đã từng dùng khi mới đặt chân tới triều đình vương quốc đảo Gỗ Mun. Camarazanma chưa kịp kết thân với những vị này để biết sự việc ấy; nhưng rốt cuộc, rồi chàng cũng có thể rõ thôi.

Công chúa Ba đua sợ điều này xảy ra, và nàng nghĩ mình sẽ vui hơn nếu chỉ nhờ có mình mà Camarazanma nhận diện được vợ, cho nên nàng quyết định chấm dứt những nỗi day dứt của chính mình và cả của chàng, nàng biết chắc như thế. Quả vậy, nàng đã để ý, mỗi lần đàm đạo với chàng về những câu chuyện có liên quan đến việc công thỉnh thoảng lại thấy chàng thở dài; những biểu hiện buồn bã này chỉ có thể vì nhớ nàng mà nảy sinh. Nàng cũng đang sống trong cảnh tự kiềm chế quá nhiều, do đó, quyết định phải tự giải thoát cho mình, không thể chần chừ lâu hơn được nữa. Vả chăng, tình thân hữu của các đại thần, nhiệt tình và lòng mến yêu của dân chúng, tất cả đều góp phần tạo điều kiện cho việc đặt vương miện của đảo Gỗ Mun lên đầu chàng mà không sợ gặp trở ngại.

Công chúa Bađua vừa quyết định như vậy, có sự đồng tình của công chúa Haiatannơphu; thế là ngay ngày hôm đó, nàng gọi riêng hoàng tử Camarazanma ra bảo:

— Camarazanma, ta cần nói chuyện với ông về một công việc phải bàn bạc lâu, và ta muốn được nghe ý kiến của ông. Vì chỉ có thể làm thuận tiện công việc ấy vào ban đêm, tối nay ông hãy đến gặp ta; nhớ báo trước cho người nhà đừng có đợi ông về; ta sẽ sai xếp cho ông một nơi nghỉ lại trong hoàng cung.

Camarazanma không quên có mặt ở hoàng cung đúng giờ công chúa Bađua định. Nàng sai đưa chàng vào hậu cung. Sau khi bảo cho viên trưởng hoạn nô đang theo hầu biết, mình không cần y đứng hầu mà chỉ cần y đóng chặt cửa lại, nàng đưa chàng sang một căn phòng khác, chứ không vào buồng công chúa Haiatannơphu, nơi nàng vẫn thường ngủ.

Khi hai người đã vào buồng và đóng cửa lại rồi, công chúa mở một cái hộp lấy tấm bùa ra đưa cho Camarazanma xem và nói:

— Cách đây không lâu, một nhà chiêm tinh học tặng ta cái bùa này; là người hiểu rộng biết nhiều, ông có thể nói cho ta biết nó là cái gì hay không.

Camarazanma cầm cái bùa đưa tới gần một ngọn nến để nhìn cho rõ. Vừa nhận ra, chàng đã thốt lên với vẻ ngạc nhiên làm công chúa vui thích:

— Tâu bệ hạ, Ngài hỏi tôi tấm bùa này là cái gì ư? Than ôi, nó là cái làm cho tôi chắc sẽ chết vì đau khổ và phiền muộn, nếu không tìm được ngay nàng công chúa xinh đẹp và đáng yêu nhất thế gian, chủ nhân của vật này, người mà tôi phải xa cách cũng chính do vật này gây nên! Nó đưa đến sự phân ly trong một trường hợp lạ lùng, mà nếu Ngài vui lòng cho phép thuật lại, thì chắc Ngài sẽ đem lòng thương hại một người chồng và một người yêu bất hạnh là tôi.

— Ta sẽ nghe câu chuyện của ông vào một dịp khác, - công chúa đáp - nhưng ta rất thú vị mà nói với ông rằng ta cũng đã biết được ít nhiều. Xin ông chờ cho một lát, ta trở lại ngay.

Nói đến đây, công chúa đi sang một căn buồng nhỏ cởi chiếc áo hoàng bào ra rồi sau khi nhanh chóng đội khăn và mặc một tấm áo đàn bà, cùng thắt chiếc thắt lưng mình từng mang trong ngày ly biệt, nàng trở lại phòng.

Hoàng tử Camaranzaman nhận ra ngay nàng công chúa thân yêu của mình. Chàng chạy vội đến, ôm hôn âu yếm, và kêu lên:

— Chao ôi! Đội ơn xiết bao nhà vua đã gây cho tôi một sự bất ngờ thú vị thế này!

— Xin đừng chờ đợi gặp lại nhà vua ấy, - công chúa đáp, và ôm hôn chàng trở lại, nước mắt đầm đìa - chính thiếp là nhà vua ấy. Xin mời chàng ngồi xuống, để thiếp giải bày cho chàng nghe điều bí ẩn.

Họ cùng ngồi xuống: công chúa kể cho hoàng tử rõ quyết định của mình ở bãi cỏ, nơi họ cùng hạ trại với nhau lần cuối cùng, khi nàng thấy có chờ chàng nữa thì cũng vô ích; cách thức mình thực hiện một quyết định đó cho tới khi đến đảo Gỗ Mun, nơi nàng buộc phải kết hôn cùng công chúa Haiatanơphu và nhận ngôi báu vua Ácmanốt nhường cho do sự hôn phối này; rồi khen ngợi quá lời thái độ của công chúa khi được biết chính nàng cũng là gái; cuối cùng kể tới câu chuyện có liên quan đến tấm bùa, bắt được trong các vò ô-liu trộn lẫn bột vàng mà nàng đã mua; chính vì vậy mà nàng đã bắt tàu trở lại thành phố của những người theo tà giáo đón chàng.

Kể xong, công chúa Bađua muốn hoàng tử cho biết tấm bùa bị mất trong trường hợp nào. Thể theo yêu cầu của vợ, chàng thuật lại tỉ mỉ những nỗi gian truân của mình, rồi chàng nhã nhặn phàn nàn sao vợ chồng đã gặp lại nhau, mà nàng còn đang tâm bắt chàng phải chịu nhớ nhung gầy mòn lâu đến vậy. Nàng giãi bày lý do, sau đó vì đã muộn, hai người cùng đi ngủ.

Sáng hôm sau, trời vừa rạng, công chúa Bađua và hoàng tử Camaranzaman đã tỉnh dậy. Nhưng công chúa không mặc hoàng bào mà vận một chiếc áo đàn bà, rồi sai viên trưởng hoạn nô đi mời vua Ácmanốt, nhạc phụ của mình, xin hãy hạ cố tới phòng riêng của nàng.

Vua Acmanốt tới, cực kỳ ngạc nhiên thấy có một người phụ nữ lạ mặt cùng quan tổng quản ngân khố trong phòng ngủ ở hậu cung là nơi mà không riêng ông ta, bất kể vị đại thần nào trong triều cũng không được đặt chân tới. Vừa ngồi xuống, vua đã hỏi quốc vương đâu rồi.

— Tâu bệ hạ, - công chúa đáp - hôm qua tôi là quốc vương, hôm nay tôi chỉ là công chúa nước Trung Hoa, vợ của hoàng tử Camaranzaman thật, con của vua Satzaman. Nếu bệ hạ cho tôi được phép trình bày đầu đuôi câu chuyện, thì hy vọng Ngài sẽ không kết tội tôi đã dám lừa dối Ngài một cách vô tư.

Vua Ácmanốt cho phép, và ngạc nhiên lắng nghe từ đầu tới cuối.

Kể xong; công chúa nói thêm:

— Tâu bệ hạ; mặc dù trong tôn giáo chúng ta, phụ nữ ít khi đồng tình cho chồng mình lấy nhiều vợ; tuy nhiên, nếu bệ hạ đồng ý cho phép công chúa Haiatannơphu kết hôn cùng hoàng tử Camaranzaman thì tôi rất vui lòng nhường ngôi chính cung hoàng hậu cho nàng, đó là quyền chính đáng của công chúa, còn tôi xin nhận làm thứ phi. Dù công chúa không nhận thì tôi cũng vẫn xin nhường, để cảm tạ nàng đã giữ kín cho điều bí mật với tấm lòng hào hiệp xiết bao. Nếu được bệ hạ chấp nhận, tôi xin đảm bảo công chúa sẽ rất hài lòng về chuyện đó, bởi vì tôi đã có bàn trước với nàng.

Nghe những lời lẽ trên của công chúa Bađua, vua Ácmanốt lòng đầy thán phục. Khi nàng dứt lời, vua quay sang nói với hoàng tử Camaranzaman:

— Con ạ, vì công chúa Bađua, vợ của con, mà lâu nay ta vẫn coi như con rể bởi một sự lừa dối mà ta không chút phàn nàn, quả quyết rằng nàng vui lòng cùng con gái ta chia sẻ chăn gối của con, giờ chỉ còn có việc con nói cho ra rõ có bằng lòng lấy nó và thuận lên ngôi báu hay không; ngôi báu này công chúa Bađua xứng đáng ngự suốt đời nếu nàng không vì yêu con mà nhường lại.

— Tâu bệ hạ, - hoàng tử Camaranzaman đáp - cho dù có nôn nóng muốn được gặp lại phụ vương tôi đến đâu, ơn đức của bệ hạ và công chúa Haiatannơphu sâu sắc quá, khiến cho tôi không nể nào dám khước từ.

Camaranzaman làm lễ đăng quang và kết hôn ngay ngày hôm đó một cách hết sức huy hoàng. Chàng rất hài lòng về nhan sắc, trí thông minh và tình cảm của công chúa Haiatannơphu.

Từ đó, hai bà Hoàng hậu tiếp tục sống trong cảnh thuận hòa và thương mến nhau như trước. Họ rất bằng lòng là quốc vương Camaranzaman đối xử bình đẳng; vua lần lượt ở với bà này khi thì ở với bà kia.

Mỗi bà sinh hạ một cậu con trai, trong cùng một năm và hầu như cùng một thời gian. Việc hai hoàng tử ra đời được đón mừng bằng những hội hè lớn. Camaranzaman đặt tên cho hoàng tử đầu, do công chúa Bađua sinh hạ là Amjiat[90], còn con đẻ của Hoàng Hậu Haiatannơphu được gọi là Atxat[91].

Hai hoàng tử được nuôi nấng cực kỳ chu đáo; đến tuổi học, hai chàng được chung một vị sư phó, chung các thầy dạy khoa học và mỹ thuật, mà vua Camaranzaman muốn cho họ học tới nơi tới chốn, cũng như cùng có chung một thầy dạy võ. Vì hai hoàng tử đã rất thân với nhau từ bé, cho nên mới được học chung thầy, và việc cùng học này lại thắt chặt thêm tình thân thiết giữa hai anh em hơn nữa.

Quả vậy, khi đến tuổi mỗi người được phép có một ngôi nhà riêng họ vẫn thương nhau đến nỗi cùng van xin quốc vương Camaranzaman cho được cùng sống chung trong một ngôi nhà. Được vua đồng ý, thế là họ cùng có chung những quan hầu, đầy tớ, ngựa xe, họ ăn cùng bàn, ngủ cùng buồng. Dần dà, tuy không để ý, Camaranzaman tin yêu ở năng lực và sự công minh của các con tới mức, khi hai chàng vừa đến tuổi mười tám đôi mươi, vua chẳng thấy khó khăn gì mà không giao cho các hoàng tử thay phiên nhau lần lượt chủ tọa hội đồng triều chính, những dịp vua đi săn bắn xa nhiều ngày.

Vì cả hai hoàng tử cùng xinh đẹp, khôi ngô, ngay từ khi họ còn thơ ấu, hai bà hoàng hậu đã vô cùng thương yêu họ; tuy nhiên Hoàng hậu Bađua có phần yêu Atxat, con đẻ của Haiatannơphu, hơn là Amjat, con đẻ của chính mình; còn Hoàng hậu Haiatannơphu thì lại yêu Amjiat hơn cả Atxat con đẻ của nàng.

Lúc đầu hai hoàng hậu chỉ tưởng sở dĩ như vậy là do hai chị em thân nhau quá mà sinh ra; nhưng, hai hoàng tử càng lớn lên thì tình thương của hai bà dần dần đổi khác, rồi đến khi trông thấy hai chàng trai duyên dáng quá, thế là không làm sao nén được tình yêu cuồng nhiệt, khiến cho cả hai đều trở nên mù quáng. Họ biết tình yêu của họ là vô sỉ; và cùng cố hết sức cưỡng lại; nhưng vốn đã quen ngắm nghía vuốt ve hai hoàng tử từ khi còn nhỏ, và ngày nào cũng gặp gỡ, quyến luyến nhau, khiến cả hai bà không thể nào dứt ra được. Hai hoàng hậu si mê đến mất ngủ, biếng uống, lười ăn. Bất hạnh thay cho họ và cho cả hai chàng, các hoàng tử quen với nếp sống từ ngày còn bé, không hề nghi ngờ về ngọn lửa tình đáng ghét ấy của hai bà.

Vì hai hoàng hậu không hề giấu nhau tình cảm của mình, và cũng không ai có gan tỏ tình với hoàng tử mà mình yêu, họ thỏa thuận với nhau là nên viết thư. Nhân dịp vua Camaranzaman đi săn vắng bốn, năm ngày, họ lợi dụng cơ hội đó để thực hiện ý đồ xấu xa.

Ngày nhà vua bắt đầu đi săn, hoàng tử Amjiat chủ trì hội đồng triều chính, phân xử các đơn kêu của dân chúng cho tới hai ba giờ chiều. Tan buổi triều, trong khi chàng trở về cung riêng, thì một viên hoạn nô mời chàng riêng ra một nơi và trao cho chàng bức thư của hoàng hậu Haiatannơphu gửi. Amjiat cầm lấy và đọc với tất cả sự kinh tởm. Đọc xong, chàng rút gươm quát bảo viên hoạn nô:

— Tên đểu cáng này! Mày tỏ lòng trung thành với chủ nhân và đức vua của mày như vậy ư?

Nói đến đây, chàng chém đầu nó luôn.

Sau hành động ấy, Amjiat vẫn còn giận dữ, chàng hầm hầm chạy đến tìm hoàng hậu Bađua, mẹ đẻ của mình, đưa bức thư ra, nói rõ nội dung, và tên người gửi. Đã không chịu nghe, chính hoàng hậu Bađua lại cũng nổi giận. Bà nói:

— Con ơi, điều con vừa nói với mẹ đó là một sự vu khống, một chuyện điêu ngoa; hoàng hậu Haiatannơphu là người đức hạnh, mẹ thấy con nói xấu bà ấy một cách hỗn xược thế này là quá quắt đấy.

Nghe đến đấy, hoàng tử nổi nóng với cả mẹ mình:

— Các bà toàn là một duộc xấu xa như nhau cả! - Chàng thốt lên. - Nếu không vì lòng kính trọng đối với phụ vương tôi, thì hôm nay đã hẳn là ngày cuối cùng của Haiatannơphu.

Qua gương của hoàng tử Amjiat con trai đẻ của mình, hoàng hậu Bađua có thể thấy hoàng tử Atxat, cũng đức hạnh không kém anh, chắc cũng sẽ không chịu chấp nhận lời tỏ tình tương tự, mà bà định ngỏ với chàng. Ấy thế mà bà vẫn cứ mê muội với ý đồ đáng chê trách; ngày hôm sau, bà vẫn viết một bức thư, giao cho một bà già vẫn được phép ra vào cung cấm mang đi.

Bà già chờ dịp hoàng tử Atxat ra khỏi hội đồng - hôm ấy đến lượt chàng chủ tọa - để đưa bức thư. Hoàng tử cầm lấy đọc, và nổi giận tới mức chưa kịp đọc xong, chàng đã rút gươm trừng trị bà già. Tay cầm bức thư, chàng chạy vội tới phòng hoàng hậu Haiatannơphu, mẹ đẻ của mình. Chàng định đưa cho bà xem, nhưng bà đã không để cho chàng đủ thì giờ đưa thư cũng như mở miệng nói. Bà kêu lên:

— Ta đã biết mày muốn gì ở ta rồi. Mày cũng hỗn láo như thằng anh Amjiat của mày. Thôi hãy đi đi, và từ nay đừng có bao giờ đến trước mặt ta nữa.

Nghe những lời bất ngờ đó, Atxat sửng sốt, chàng xúc động tới mức gần như có thể tự sát, nhưng kìm tay lại được và lặng lẽ rút lui, sợ nhỡ thốt ra một lời nào không xứng đáng với tâm hồn cao quý của mình chăng. Vì hoàng tử Amjiat tự kiềm chế được và không hé răng với em về bức thư nhận được ngày hôm trước, nhưng những lời mẹ đẻ chàng vừa nói ra đủ cho chàng hiểu bà cũng phạm tội ác không kém hoàng hậu Bađua, Atxat liền đi tìm Amjiat nhã nhặn trách anh đã không cho mình biết chuyện, rồi hai anh em cùng đau khổ với nhau.

Hai bà hoàng hậu, trong cơn tuyệt vọng thấy hai con trai của mình thật đức hạnh và việc này đáng nhẽ làm cho hai bà tỉnh người ra mới phải, lại bỏ mất cảm tính tự nhiên và tình mẫu tử, mà đồng lõa để tìm cách hãm hại hai chàng. Họ làm cho những người hầu gái tưởng rằng hai hoàng tử định cưỡng hiếp họ; bằng những lời khóc lóc, kêu la và mắng nhiếc các con, họ cũng khiến cho những người hầu ấy cũng tin là thật; rồi họ lên nằm chung một giường, làm như thể vì đã từng chống cự nên phải phòng xa thế này.

Ngày hôm sau, vua Camaranzaman đi săn về, rất ngạc nhiên thấy hai bà vợ cùng nằm chung một giường; vẻ thểu não mà họ đã khéo giả vờ khiến cho vua đem lòng thương hại. Vua vội vàng hỏi có chuyện gì xảy ra.

Nghe hỏi, hai bà hoàng giả dối càng thở than nức mở to hơn; đợi cho vua giục giã nhiều lần, cuối cùng hoàng hậu Bađua mới cất lời đáp:

— Tâu bệ hạ, tiện thiếp đau đớn buồn phiền quá đỗi, đến mức không thiết sống trên đời này nữa, sau khi chịu điều nhục mạ mà các hoàng tử con trai của Ngài gây ra cho tiện thiếp một cách thô bạo chưa từng thấy. Nhân ngài đi vắng, các cậu ấy dám cả gan và láo xược xúc phạm tới danh dự của các tiện thiếp, qua một sự thông đồng thật không xứng đáng với dòng dõi lá ngọc cành vàng. Xin bệ hạ miễn cho các tiện thiếp phải nói nhiều hơn nữa, sự phiền não của các tiện thiếp đủ làm cho Ngài hiểu hết mọi sự phải đúng là hai hoàng tử đã phạm tội như người ta đã tố cáo hay không.

Camaranzaman dằn lại được, không tự tay chặt đầu hai con trai của mình nhưng sai bắt giữ hai chàng; rồi tối hôm ấy, cho vời một viên thượng thư tên là Gionđa đến, giao cho nhiệm vụ mang hai chàng ra ngoài thành phố chém đầu; ông đi hướng nào tùy ý, song chỉ được trở về mang theo áo của hai chàng, chứng tỏ đã thi hành mệnh lệnh.

Gionđa dẫn hai chàng đi suốt đêm. Sáng sớm hôm sau, ông xuống ngựa, rưng rưng nước mắt, nói cho hai hoàng tử rõ mệnh lệnh mình phải thi hành.

— Thưa các hoàng tử, - ông nói - mệnh lệnh ấy thật tàn bạo, và tôi rất lấy làm buồn phiền sao mình lại là người được chọn để thi hành. Ước gì Thượng Đế cho tôi khỏi phải làm việc đó!

— Ông hãy làm bổn phận, - các hoàng tử đáp - chúng tôi biết rõ ông không phải là người gây nên cái chết của chúng tôi, cho nên vui lòng tha thứ cho ông.

Nói xong, hai chàng ôm hôn nhau và nói với nhau lời vĩnh biệt, thắm thiết đến nỗi hồi lâu không rời được nhau ra. Hoàng tử Atxat xin được chết trước. Chàng nói:

— Gionđa, ông hãy chém đầu tôi trước: tôi không thể nào chịu được sự đau đớn nhìn thấy anh Amjiat thân yêu của tôi qua đời.

Amjiat phản đối; và Gionđa không thể không tuôn thêm nước mắt khi thấy hai anh em tranh nhau chết trước, chứng tỏ tình thân của họ chân thành và cao quí biết chừng nào.

Cuối cùng họ cũng kết thúc được sự bất đồng đáng xúc động ấy. Hai chàng yêu cầu Gionđa hãy trói chung họ lại trong tư thế thuận tiện nhất, sao cho chỉ chém một nhát đã giết được cả hai. Họ nói thêm:

— Xin đừng từ chối niềm an ủi ấy cho hai anh em trai bất hạnh, từ trước đến nay bất cứ việc gì cũng chung hưởng, đến cả sự vô tội cũng vẫn cùng nhau chịu đựng.

Gionđa chấp nhận điều hai hoàng tử mong ước. Ông trói họ lại làm một. rồi sau khi thấy tư thế thuận tiện nhất có thể đưa một nhát chém đứt luôn hai cái đầu, ông hỏi hai chàng trước khi chết có muốn trối trăng điều gì lại không. Hai hoàng tử đáp:

— Chúng tôi chỉ yêu cầu ông mỗi một một việc; ấy là khi trở về, khẳng định với phụ vương chúng tôi rằng chúng tôi chết vô tội nhưng không hề trách Người đã làm đổ máu. Quả vậy, chúng tôi biết Người chưa nghe trình bày đầy đủ về cái tội mà chúng tôi bị vu khống.

Gionđa hứa mình sẽ không quên, đồng thời rút gươm ra khỏi vỏ. Con ngựa của ông đang buộc ở một gốc cây gần đấy, kinh hoàng trước cử chỉ đó và ánh gươm sáng loáng liền bứt đứt dây cương và chạy trốn như bay qua cánh đồng.

Con tuấn mã ấy rất quý, yên cương lại đắt tiền, Gionđa rất sợ để mất. Bối rối trước việc xảy ra, ông ném thanh gươm xuống đất và đuổi theo bắt lại ngựa.

Con ngựa rất khỏe mạnh, nó lượn mấy vòng trước mặt Gionđa rồi dẫn ông ta vào một khu rừng. Tiếng hí của nó đánh thức một con sư tử đang ngủ; con vật này chạy đến, nhưng không rượt theo ngựa mà trông thấy Gionđa, liền xông thẳng về phía ông.

Gionđa không còn bụng dạ nào nghĩ tới con ngựa của mình nữa, ông hết sức lo sợ cố làm sao bảo toàn tính mệnh không để bị sư tử vồ. Con dã thú không chịu để ông chạy thoát, băng qua các lùm cây, nó vẫn đuổi sát. Ông nghĩ thầm:

— Hẳn Thượng Đế đã không trừng phạt ta thế này nếu hai hoàng tử mà ta được lệnh chém đầu là có tội; mà khốn nạn thân ta, lại không có cả thanh gươm để tự bảo vệ nữa chứ.

Trong khi Gionđa rượt theo con ngựa, hai hoàng tử thấy khát nước cháy cổ; ấy là do sự kinh hoàng trước cái chết gây nên, mặc dù hai chàng đều thản nhiên chịu đựng hình phạt độc ác của vua cha. Hoàng tử Amjiat chỉ cho Atxat thấy một con suối không xa, và gợi ý nên cởi trói cho nhau và cùng đến đấy uống nước. Hoàng tử Atxat đáp:

— Anh ơi, chúng ta chẳng còn sống bao lâu nữa, giải khát mà làm gì; hãy cố chịu đựng thêm chốc lát nữa thôi.

Không nghe lời khuyên, Amjiat tự cởi trói và cởi trói luôn cho em, mặc cho Atxat không bằng lòng; họ cùng đến suối uống nước xong thì chợt nghe trong khu rừng, nơi con ngựa và Gionđa vừa vào, có tiếng sư tử gầm và tiếng người kêu thét. Amjiat nhặt thanh gươm Gionđa vừa ném xuống đất, và bảo Atxat:

— Em ơi, chúng ta hãy mau mau đến cứu ông Gionđa đáng thương; may ra đến được kịp thời giúp ông ta thoát nạn.

Hai hoàng tử không để mất thời giờ, họ chạy tới nơi vừa đúng lúc con sư tử quật ngã Gionđa. Thấy hoàng tử Amjiat giơ cao thanh gươm xông thẳng đến phía nó, sư tử liền buông con mồi của mình và điên cuồng lao tới chàng; hoàng tử đã dùng cảm chờ nó và chém một nhát gươm thật mạnh mẽ, thật tài tình, khiến cho nó lăn ra chết tươi.

Vừa nhận ra hoàng tử là người cứu sống mình, Gionđa liền quỳ xuống chân hai chàng, hết lời cảm tạ. Đứng dậy, ông hôn tay hai chàng và nói, nước mắt lưng tròng:

— Thưa hai hoàng tử, Thượng Đế không cho phép tôi được làm hại cuộc đời hai ngài, sau khi hai ngài đã cứu sống tôi một cách quý hóa và bằng hành động tài ba như vừa rồi. Không bao giờ thượng thư Gionđa chịu để cho người đời chê trách vì tội vong ân bội nghĩa:

— Việc chúng tôi vừa giúp ông không ngăn cản ông làm bổn phận. - Amjiat nói - Trước hết, chúng ta hãy bắt con ngựa, rồi cùng trở về nơi lúc nãy ông trói chúng tôi.

Con ngựa đã qua cơn thất thần và đứng lại; họ chẳng khó khăn gì mà không bắt lại được. Nhưng, sau khi trở về bên con suối, dù có van nài khẩn khoản tới đâu, hai chàng cũng không sao thuyết phục được Gionđa xử tử họ. Ông nói:

— Điều duy nhất là tôi dám yêu cầu ở hai hoàng tử, là xin hai ngài mặc tạm những thứ lấy bớt trong bộ áo quần tôi đang mặc đây, và cho tôi áo ngoài của hai ngài; rồi xin hãy trốn đi cho thật xa, đừng để cho phụ vương hai ngài có bao giờ nghe ai nói đến tên nữa.

Hai hoàng tử buộc phải làm theo lời ông. Họ cởi áo ngoài đưa cho Gionđa và mặc tạm hai chiếc áo ông cho. Thượng thư Gionđa còn đưa hết cho họ tất cả số vàng bạc có trong người, rồi cáo từ.

Từ biệt hai hoàng tử, Gionđa tạt vào rừng, lấy hai chiếc áo thấm máu sư tử, rồi trở về kinh đô đảo Gỗ Mun. Thấy ông vua Camaranzaman hỏi đã thi thành đầy đủ mệnh lệnh được giao chưa. Gionđa liền đưa hai chiếc áo ra và nói:

— Tâu bệ ha, đây là những bằng chứng.

— Ông hãy cho ta biết, - vua lại hỏi - chúng đã nhận sự trừng phạt của ta như thế nào?

— Tâu bệ hạ, - thượng thư đáp - hai hoàng tử rất thanh thản và cam chịu tuân phục ý Thượng đế một cách thành khẩn và đặc biệt tỏ lòng kính trọng sâu sắc và hoàn toàn thuần phục quyết định của Ngài gia hình. Hai chàng nói: chúng tôi chết vô tội, nhưng chúng tôi không phàn nàn. Chúng tôi chết là do ý Thượng đế muốn vậy, chết mà chẳng trách móc phụ vương. Chúng tôi biết rất rõ ấy là tại Người chưa hiểu được đầy đủ sự thật đó thôi.

Camaranzaman thật sự xúc động khi nghe thượng thư Gionđa kể lại; vua liền có ý lục túi áo của hai hoàng tử, bắt đầu bằng áo của Amjiat. Tìm được bức thư, vua mở ra đọc. Vua không những nhận ra nét chữ của Haiatannơphu mà còn thấy trong đó có cả một dúm tóc của nàng, liền nổi giận đùng đùng. Vua run rẩy lục nốt túi áo của Atxat, và tìm được bức thư của hoàng hậu Bađua. Xúc động đột ngột và mãnh liệt quá, vua ngã xuống ngất đi.

Không bao giờ có nỗi đau nào có thể so sánh với nỗi đau của Camaranzman khi tỉnh dậy. Vua than:

— Mi đã làm gì vậy, hỡi người cha dã man? Mi đã giết chết chính những con đẻ của mi! Ôi những đứa con vô tội! Nết ngoan ngoãn, tính khiêm nhường, sự vâng lời, lòng tuân phục trước mọi ý muốn của mi, đức hạnh của chúng chưa nói đủ với mi lời biện hộ hay sao? Hỡi người cha mù quáng, sau một tội ác ghê gớm như vậy, mi còn đáng sống trên trái đất này nữa chăng? Chính ta đã tự gieo mình vào hành động xấu xa ấy, đó là Thượng đế trừng phạt ta về tội đã không kiên định được lòng căm ghét đàn bà, mà bẩm sinh ta đã có. Hỡi những con mụ đáng ghét, ta sẽ không rửa sạch tội của ta trong máu của chúng mày, mà đáng ra chúng mày phải chịu; không, chúng mày không xứng đáng với nỗi giận của ta. Xin trời hại ta, nếu ta còn nhìn mặt chúng mày.

Vốn là người ngoan đạo, vua Camaranzaman không bao giờ làm sai lời thề của mình. Ngay ngày hôm đó, vua sai giam hai hoàng hậu vào hai căn phòng riêng biệt, có lính canh gác chặt chẽ và suốt đời không bao giờ tới gần họ nữa.

Trong khi vua Camaranzaman buồn phiền như vậy về sự mất mát hai hoàng tử con mình sinh ra, do một lúc quá giận mất khôn gây nên, thì hai chàng lang thang trong sa mạc, cố hết sức tránh xa những nơi có người ở và tránh gặp bất cứ một loại người nào. Họ sống chỉ nhờ rau và quả dại, và uống toàn nước mưa nhạt thếch tìm thấy trong các hốc đá. Ban đêm, đề phòng thú dữ, họ thay phiên nhau, một người ngủ, một người thức canh.

Sau một tháng, họ tới chân một quả núi khủng khiếp, toàn bằng đá đen ngòm, và trông như không thể nào leo qua được. Tuy có nhìn thấy một con đường mòn, nhưng trông chật hẹp khúc khuỷu quá, họ không dám đặt chân lên. Với hy vọng tìm được một con đường đỡ vất vả hơn, họ tiếp tục đi vòng quanh chân núi suốt mấy ngày liền, nhưng công lao khó nhọc ấy vô ích, họ buộc phải trở lại con đường mòn mà họ đã định bỏ không đi. Thấy con đường trắc trở quá, họ phải bàn bạc hồi lâu trước khi quyết định dấn bước vào. Cuối cùng, hai anh em khích lệ lẫn nhau và leo lên.

Càng leo, hai hoàng tử thấy hình như quả núi càng cao và càng hiểm trở, nhiều lần họ đã định bỏ cuộc.

Khi một chàng thấy người kia mệt thì vội dừng lại ngay; hai người cùng nghỉ lấy hơi. Một đôi khi hai người cùng mệt quá, đến nỗi tưởng sắp đuối sức; lúc này họ không còn nghĩ tới chuyện leo thêm nữa, mà tưởng chết vì mệt nhọc ở chỗ này. Lát sau, thấy sức lực hồi phục được chừng nào, họ lại khích lệ nhau tiếp tục trèo.

Mặc dù dũng cảm và cố gắng hết sức, họ đi suốt cả ngày vẫn chưa lên tới đỉnh. Đêm tới, hoàng tử Atxat mệt và đuối sức quá liền dừng lại, nói với hoàng tử Amjiat:

— Anh ơi, em không thể nào đi được nữa, em chết đây.

Hoàng tử Amjiat cũng dừng lại với em và nói:

— Chúng ta hãy cùng nghỉ, em muốn nghỉ lâu đến đâu cũng được. Hãy dũng cảm lên! Em thấy đấy, chẳng còn phải trèo bao nhiêu nữa, và trời sáng trăng, thuận lợi cho chúng ta.

Sau khi nghỉ ngơi cả tiếng đồng hồ, Atxat lại cố gắng; lên tới đỉnh núi, hai chàng ngồi nghỉ một lúc. Amjiat là người đứng dậy trước; tiến lên mấy bước. Chàng thấy cách không xa có một cây. Tới gần, chàng nhận ra đấy là một cây lựu, quả sai và lớn; cạnh gốc cây là một cái giếng. Chàng chạy trở lại báo tin mừng cho Atxat hay, và dẫn em đến bên gốc cây, cạnh cái giếng. Hai người uống nước, mỗi người ăn một quả lựu, rồi ngủ thiếp đi.

Sáng hôm sau, thức dậy, Amjiat bảo Atxat:

— Nào, em ơi, anh em ta hãy tiếp tục đi đường. Anh thấy sườn núi phía này dễ đi hơn phía bên kia, chúng ta chỉ có việc xuống thôi.

Nhưng Atxat quá mệt vì cuộc đi ngày hôm trước, đến nỗi phải nghỉ mất ba ngày mới lấy sức lại hoàn toàn. Trong ba ngày ấy, họ chuyện trò với nhau, cũng như nhiều lần trước, về mối tình bất chính của các bà mẹ, buộc họ lâm vào tình trạng thảm thương thế này. Nhưng, - họ nói - nếu Thượng đế trừng phạt chúng ta một cách minh bạch thế này, thì chúng ta phải kiên nhẫn chịu đựng sự đau khổ, và tự an ủi bằng niềm hy vọng một ngày kia Người sẽ chấm dứt khổ ải cho ta.

Ba ngày trôi qua, hai hoàng tử lại tiếp tục lên đường. Sườn núi phía này có nhiều ruộng bậc thang, họ phải đi mất năm ngày mới xuống tới được đồng bằng. Cuối cùng họ rất mừng rỡ trông thấy hiện ra một thành phố lớn. Amjiat liền bảo Atxat:

— Em ơi, em có đồng ý với anh thế này không, là em hãy ở lại một nơi nào đó ngoài thành phố, anh sẽ quay lại đón; để cho anh vào hỏi thăm xem thành phố này tên gọi là chi và chúng ta đang ở nước nào. Lúc quay lại, anh sẽ mang thức ăn cho em. Như vậy tốt hơn là cả hai anh em cùng vào một lúc, sợ có xảy ra điều gì nguy hiểm chăng.

— Anh ạ, - hoàng tử Atxat đáp - em rất tán thành ý kiến của anh, anh thật khôn ngoan, thận trọng; nhưng nếu cần có một trong hai ta ra đi để làm việc đó, thì em không bao giờ chịu để anh làm, xin anh vui lòng cho em được đi thay. Em sẽ đau khổ biết bao nếu chẳng may có việc gì xảy ra cho anh.

— Nhưng em ơi, - Hoàng tử Amjiat đáp - điều em lo cho anh cũng chính là điều anh lo cho em đó. Xin em hãy để anh đi, và chịu khó chờ anh ở đây.

— Em không thể nào đồng ý, - Hoàng tử Atxat nói - nếu có điều gì xảy ra cho em, thì em cũng sẽ được niềm an ủi biết rằng anh an toàn vô sự.

Amjiat buộc phải nhường, chàng dừng chân lại ở rặng cây dưới chân núi.

Hoàng tử Atxat lấy tiền trong cái túi Amjiat mang theo và tiếp tục đi vào thành. Chàng vừa đi được một quãng trong đường phố thì đuổi kịp một cụ già dáng điệu đáng kính, ăn mặc tử tế, tay cầm một cái gậy. Cho rằng đây hẳn là một con người có vai vế, chắc chẳng lừa dối mình đâu, chàng ngỏ lời với cụ:

— Thưa ngài, xin ngài vui lòng chỉ cho con đường tới chợ.

Cụ già mỉm cười nhìn hoàng tử và nói:

— Có phải cậu là một người nước ngoài? Nếu không, cậu hẳn đã không hỏi già câu đó.

— Vâng, thưa cụ, tôi là người nước ngoài - Atxat đáp.

— Xin hoan nghênh. - cụ già nói - Đất nước chúng tôi rất lấy làm vinh dự được một chàng trai trẻ, khôi ngô như cậu chịu khó viếng thăm. Xin cho biết, cậu có việc gì cần ra chợ?

— Thưa ngài, - Atxat đáp - đã hai tháng nay, anh trai tôi và tôi ra đi từ một nước rất xa tới đây. Chúng tôi đi bộ suốt từ hôm ấy, và cũng vừa mới tới hôm nay. Anh tôi, mệt vì đi xa quá, đang nghỉ ở chân núi. Tôi vào tìm mua cho hai anh em chúng tôi một ít thức ăn.

— Cậu ạ, - cụ già lại nói - cậu đến đây thật đúng lúc. Hôm nay, tôi vừa thết đãi các bạn tôi một bữa tiệc lớn, còn rất nhiều thức ăn chưa ai động tới. Cậu hãy về đây với tôi, tôi mời dùng bữa; xong tôi sẽ cho cậu thêm để mang về cho ông anh, có thể dùng trong nhiều ngày. Vậy cậu không phải tốn công ra chợ và tiêu pha làm gì: những người đi xa không bao giờ sợ mình thừa tiền. Hơn nữa, trong khi cậu dùng bữa, tôi sẽ nói cho cậu nghe các đặc điểm của thành phố này thạo hơn bất kỳ ai. Một người như tôi, đã từng giữ mọi chức vụ trọng yếu, không thể nào không biết những điều đó. Cậu hãy mừng là đã hỏi chuyện tôi chứ không phải một người khác, bởi vì, nhân đây tôi cũng nói qua để cậu rõ, dân trong thành phố này không phải ai cũng giống như tôi; cũng có những người rất độc ác, tôi đinh ninh với cậu như vậy. Thế thì cậu hãy đến đây, tôi muốn cho cậu nhìn thấy sự khác biệt giữa một con người trung hậu như tôi đây, với bao nhiêu người vẫn khoe khoang là tốt nhưng thực tình không phải.

— Xin hết lòng cảm tạ ngài đã tỏ thiện ý đối với tôi, - hoàng tử Atxat đáp - xin hoàn toàn tin tưởng ở ngày, tôi sẵn sàng theo ngài đến nơi nào ngài muốn.

Cụ già, tiếp tục đi sóng đôi bên cạnh Atxat, cười nụ dưới bộ râu của lão. Sợ chàng để ý, lão nói huyên thuyên nhiều chuyện, để cho chàng vẫn tiếp tục nghĩ tốt về mình.

— Phải thú thật rằng, - lão nói - cậu thật may mắn mới bắt chuyện với tôi chứ không phải một ai khác. Cảm tạ Thượng đế đã cho cậu gặp tôi: bao giờ về tới nhà, cậu khắc hiểu vì sao tôi nói vậy.

Cuối cùng lão già về được tới nhà. Lão đưa Atxat vào một gian phòng lớn, ở đó đã có bốn mươi người già ngồi vây quanh một ngọn lửa đang cháy: họ thờ thần lửa.

Nhìn thấy cảnh tượng ấy, hoàng tử Atxat vừa ghê tởm sao lại có những người ngốc nghếch đi tôn thờ vật ấy chứ không phụng thờ Thượng đế là Đấng tạo hóa, vừa hoảng sợ thấy mình bị lừa đến chốn xấu xa.

Trong khi Atxat đang đứng sững vì kinh ngạc, lão già đã cất tiếng chào bốn mươi lão kia:

— Thưa các vị tôn thờ thần lửa, hôm nay là một ngày may mắn của chúng ta. Gazơban đâu rồi? - Lão nói thêm - Hãy gọi nó vào đây.

Nghe những lời nói đó, nói với giọng khá to, một tên da đen đứng ở phòng dưới liền xuất hiện. Tên da đen ấy chính là Gazơban. Vừa trông thấy Atxat rầu rĩ, nó hiểu ra ngay vì sao người ta gọi nó. Nó chạy tới, tát một cái thật mạnh, quật chàng ngã lăn ra đất, rồi trói gô hai cánh tay chàng lại một cách nhanh chóng diệu kỳ. Nó làm xong, lão già ra lệnh:

— Hãy mang nó xuống dưới kia, đừng quên bảo các con gái Bôxtan và Cavam của ta hằng ngày đánh đòn nó thật đau, còn thức ăn thì chỉ cho mỗi cái bánh buổi sáng và một cái buổi chiều. Như vậy cũng đủ cho nó sống tới ngày có chuyến tàu khởi hành đi biển Xanh và núi Lửa; chúng ta sẽ dùng nó làm vật tế thần của chúng ta.

Lão già vừa ra xong mệnh lệnh độc ác ấy, Gazơban đã túm lấy Atxat một cách hung bạo, cho sang phòng dưới; sau khi đưa qua nhiều cửa, dẫn xuống một cái hầm tối, sâu tới hai mươi bậc, rồi xích chân chàng vào một sợi xích rõ to, rõ nặng. Làm xong, nó đi báo cho các cô gái của lão già hay, nhưng chính lão đã thân hành cho các thị biết trước rồi:

— Các con gái của ta ơi, - lão nói - các con hãy xuống dưới hầm và đánh đòn, theo như cách các con đã biết đấy, tên Hồi giáo mà ta vừa bắt được. Chớ có nương tay, chỉ bằng cách ấy các con mới có dịp chứng tỏ là những người thờ thần lửa ngoan đạo.

Bôxtan và Cavam, vốn được nuôi dưỡng trong lòng căm thù những người theo đạo Hồi, vui mừng đón nhận lệnh đó. Hai ả xuống hầm tối ngay tức khắc, lột áo Atxat, cầm gậy đánh không thương xót, đánh cho chàng đến vãi máu và bất tỉnh nhân sự. Sau hình phạt dã man ấy, hai ả ném một chiếc bánh và để vò nước bên cạnh chàng, rồi trở lên.

Mãi lâu sau, Atxat mới tỉnh lại; nước mắt tuôn như suối, chàng than khổ cho số mệnh khốn khổ của mình, tuy nhiên cũng được an ủi là điều bất hạnh này không xảy đến cho anh trai.

Hoàng tử Amjiat nôn nóng chờ đợi Atxat ở chân núi suốt cả ngày, cho đến tối. Thấy đêm đã qua hai, ba, bốn giờ rồi mà không thấy Atxat trở về, chàng nghĩ thôi thế là không còn hy vọng nữa. Chàng sống qua đêm trong nỗi lo âu buồn bã ấy; trời vừa sáng, chàng đã tìm đường về thành phố. Thoạt tiên, chàng rất ngạc nhiên khi có rất ít người theo đạo Hồi. Chàng chặn người Hồi giáo đầu tiên gặp trên đường, xin người đó cho biết thành phố này tên là gì. Chàng được trả lời đây là thành phố Những đạo sĩ, sở dĩ gọi như vậy vì ở đây dân chúng số đông là những đạo sĩ tôn thờ thần lửa, và có rất ít người Hồi giáo. Chàng lại hỏi từ đây đi đến đảo Gỗ Mun đi mất bao lâu. Người kia cho biết nếu đi đường biển thì mất ba bốn tháng, đi đường bộ thì hết cả một năm ròng. Người chàng ngỏ lời, sau khi đáp hai câu hỏi trên, vội vã bỏ đi ngay vì đang có việc gấp.

Amjiat vừa cùng với em trai đi chỉ mất có sáu tuần từ đảo Gỗ Mun tới đây, không hiểu sao trong một thời gian ngắn mình lại qua được nhiều đường đất như vậy, trừ khi là có phép thần, hoặc tại con đường núi chàng vừa đi gần thật, nhưng vì trắc trở quá, chẳng mấy ai đi. Chàng dừng bước trước một nhà thợ may, mà qua áo quần người ấy mặc, chàng nhận ra đó là người theo đạo Hồi; cũng như nhờ nhìn cách ăn mặc mà chàng nhận ra người vừa hỏi chuyện. Chàng chào người thợ may rồi ngồi xuống bên cạnh, và kể lại điều đang làm cho mình lo nghĩ.

Hoàng tử Amjiat nói xong, người thợ may đáp:

— Nếu em trai của ông sa vào tay một đạo sĩ nào đó thì ông phải tính tới chuyện chẳng bao giờ còn gặp lại được nữa. Cậu ta đã biệt tích, tôi khuyên ông nên cố gắng khuây khỏa và nghĩ tới chuyện bảo toàn tính mạng của chính ông, để khỏi rơi vào một cảnh không may tương tự. Muốn vậy, nếu ông nghe lời tôi và chịu ở lại đây, tôi sẽ bảo cho ông biết mọi mánh khóe của những tên đạo sĩ ấy, để ông phòng thân lúc ra đường.

Suốt một tháng liền, hoàng tử Amjiat chỉ ra phố khi có người thợ may cùng đi; cuối cùng, chàng đánh liều đi đến nhà tắm một mình. Tắm xong trở về; đi qua một phố vắng vẻ, chợt một thiếu phụ tới gần.

Thấy một chàng trai trẻ rất khôi ngô vừa ra khỏi nhà tắm, tươi roi rói, thiếu phụ liền cất tấm mạng che mặt và hỏi chàng đi đâu, với vẻ cười cợt, liếc mắt đưa tình. Amjiat không tự kiềm chế nổi trước vẻ yêu kiều của thiếu phụ.

— Thưa bà, - chàng đáp - tôi về nhà tôi hay về nhà bà, điều đó tùy bà chọn.

— Thưa ngài, - thiếu phụ đáp với một nụ cười dễ thương - những người phụ nữ như hạng tôi không bao giờ đưa đàn ông về nhà mình, chúng tôi chỉ đến nhà các ngài thôi.

Câu trả lời ấy làm cho Amjiat rất bối rối, vì bất ngờ. Chàng không có gan đưa người thiếu phụ về nơi mình đang ở nhờ, điều đó hẳn sẽ làm cho người thợ may thấy chàng thật không đứng đắn, và có nguy cơ mất sự che chở cần thiết ở một thành phố có biết bao nhiêu điều phải phòng bị. Chàng cũng chưa quen biết ai mấy để có thể dẫn thiếu phụ tới, thế mà lại không muốn lỡ một dịp may. Trong sự phân vân ấy, đành phó mặc cho sự tình cờ; không trả lời, chàng cứ bước đi, thiếu phụ liền theo sát.

Hoàng tử Amjiat đưa người đàn bà đi hồi lâu, hết phố này sang phố khác, từ ngã tư này đến ngã tư nọ, từ chợ nọ tới chợ kia; hai người đều rất mệt, chợt tới một ngõ cụt, cuối ngõ là một cổng lớn, đóng chặt, của một ngôi nhà khá đẹp, hai bên cổng có kê hai chiếc ghế dài. Amjiat ngồi xuống một chiếc ghế như để lấy hơi; thiếu phụ, còn mệt hơn chàng, ngồi xuống chiếc ghế kia.

Ngồi xuống ghế, thiếu phụ hỏi:

— Có phải nhà ngài đây chăng?

— Đúng như bà thấy, thưa bà. - hoàng tử đáp.

— Sao ngài chưa mở cổng? Ngài chờ đợi gì? - nàng lại hỏi.

— Người đẹp của tôi ơi, - chàng đáp - ấy là vì tôi không có chìa khóa. Tôi giao chìa khóa cho tên nô lệ, tôi vừa sai nó đi mua mấy thứ, chưa kịp về. Và vì tôi có dặn, sau khi mua mấy thứ ấy rồi, nên kiếm thêm thức ăn đủ làm một bữa cơm chiều thật ngon, tôi e chúng ta còn phải đợi lâu.

Thấy khó khăn quá, không sao thỏa mãn được sự đam mê vô lối, mà chàng cũng đã bắt đầu hối hận, hoàng tử nghĩ cách đánh bài lùi, hy vọng thiếu phụ mắc bẫy, sẽ chán nản bỏ chàng mà đi tìm đám khác. Nhưng chàng đã nhầm.

— Thật là một tên nô lệ hỗn láo, dám bắt người ta chờ; - thiếu phụ nói - chừng nào nó trở về, nếu ngài không phạt thì tôi sẽ trừng trị nó cho thật đáng tội. Tuy nhiên, để tôi ngồi một mình ở cổng với một người đàn ông thế này thì thật chẳng tiện chút nào.

Nói đến đây, nàng nhặt một cục đá chực đập vỡ ổ khóa; theo phong tục xứ này, ổ khóa chỉ làm bằng gỗ và rất mỏng manh.

Sửng sốt trước ý đồ đó, Amjiat ngăn lại:

— Bà định làm gì vậy, thưa bà. Tôi xin bà, hãy kiên nhẫn chờ cho ít lâu nữa. - chàng nói.

— Ngài sợ gì nào? - nàng đáp. - Ngôi nhà này chẳng phải là nhà ngài sao? Đập vỡ một cái khóa bằng gỗ thì có chi ghê gớm; cho thay cái khác là việc dễ như trở bàn tay.

Nàng đập vỡ ổ khóa; vừa mở được cổng, đã bước vào và đi lên trước.

Thấy cổng ngôi nhà bị bật khóa, Amjiat cho là mình chết tới nơi rồi. Chàng do dự không biết nên vào hay nên chạy trốn, để tránh điều nguy hiểm không thể nào không xảy đến. Chàng định theo cách sau, thì thiếu phụ chợt quay lại, thấy chàng không vào liền hỏi:

— Ngài làm sao thế? Sao lại không vào nhà của ngài?

— Thưa bà, - chàng đáp - ấy là tôi nhìn xem tên nô lệ của tôi sắp về tới nơi chưa, tôi e chưa có chi sẵn sàng.

— Cứ vào đây, cứ vào đây. - nàng nói - trong này sẽ dễ chịu hơn ở ngoài ấy, trong khi chờ nó trở về.

Hoàng tử Amjiat bắt buộc phải vào một cái sân rộng, lát đá sạch sẽ. Từ sân, chàng leo mấy bậc cấp lên một tiền sảnh lớn; đứng ở đây, cả chàng và thiếu phụ cùng nom thấy một gian phòng rộng, cửa mở toang, bàn ghế rất đẹp; ở giữa phòng kê một cái bàn dọn đầy những món ăn ngon, cùng một cái bàn khác xếp đầy quả tốt, và một tủ rượu có nhiều chai.

Thấy cách bày biện sẵn như vậy, Amjiat tin chắc là mình chết tới nơi.

— Thôi thế là xong đời mi, Amjiat khốn khổ ơi. - chàng tự nhủ - mi sẽ chẳng sống lâu hơn em Atxat của mi.

Thiếu phụ, ngược lại, tỏ vẻ hân hoan trước cảnh tượng ấy. Nàng thốt lên:

— Ấy thế mà ngài cứ lo là chưa có gì sẵn sàng! Rõ ràng là tên nô lệ của ngài làm được nhiều việc hơn ngài tưởng. Nhưng, nếu tôi không nhầm, thì mọi sự chuẩn bị này dành cho một người đàn bà khác chứ không phải cho tôi? Điều đó không quan trọng, bà ấy cứ việc đến, tôi xin hứa là không ghen đâu. Tôi chỉ xin ngài ban ơn cho một điều, là để cho tôi được hầu hạ cả bà ấy cùng với ngài nữa.

Mặc dù đang rầu rĩ, Amjiat vẫn không nén được cười trước câu nói đùa của người đàn bà.

— Thưa bà, - chàng nói, và cố nghĩ tới chuyện khác chứ không phải mối lo đang canh cánh trong lòng - tôi xin quả quyết là hoàn toàn không phải như bà nghĩ; đây chỉ là sinh hoạt thường ngày của tôi thôi.

Vì không thể ngồi vào một bàn ăn không phải dọn ra cho mình, chàng định ngồi xuống chiếc sập; nhưng thiếu phụ ngăn lại.

— Ngài làm gì vậy? - Nàng hỏi - Sau khi tắm, ngài hẳn phải đói chứ. Chúng ta hãy ngồi vào bàn, hãy ăn và vui thú với nhau.

Amjiat buộc phải làm theo lời người đàn bà. Họ ngồi vào bàn cùng ăn. Ăn được mấy miếng, thiếu phụ lấy một chai rượu và một cái ly, tự rót cho mình và uống mừng sức khỏe của Amjiat. Cạn chén xong, nàng lại rót đầy đúng ly ấy trao cho chàng. Amjiat đành phải chịu uống.

Càng suy nghĩ tới chuyện tình cờ này, chàng càng ngạc nhiên sao không thấy chủ nhà xuất hiện, và sao một ngôi nhà mọi đồ vật đều sạch sẽ và sang trọng thế này lại không thấy có người đầy tớ nào.

— Nếu chủ nhà đến đây sau khi ta thoát được sự cố này, thì thật là điều may mắn phi thường cho ta!

Trong khi chàng mải với những suy nghĩ ấy, cùng với nhiều điều khác đáng lo âu hơn nữa, thì thiếu phụ vẫn tiếp tục ăn, thỉnh thoảng lại uống rượu và ép chàng cũng phải uống. Chẳng bao lâu đến lúc họ ăn tráng miệng, thì chủ nhân của ngôi nhà về.

Đấy là viên cận vệ trưởng của vua nước các đạo sĩ, tên ông ta là Bahađê. Ngôi nhà này là của ông ta, nhưng ông còn có một ngôi khác nữa, nơi vẫn sống hằng ngày. Ngôi nhà này chỉ để dành làm nơi chơi bời cùng với ba bốn người bạn tâm giao; mọi thứ đều mang từ nhà kia đến, hôm ấy mấy người nhà của ông ta mang các thứ đến bày biện xong vừa đi ra thì đúng lúc đó, Amjiat cùng thiếu phụ tới.

Bahađê đi một mình, không có người theo hầu, và cải trang như ông vẫn thường làm; hôm đó đến hơi sớm một chút so với giờ hẹn bạn bè. Ông không khỏi ngạc nhiên khi có người xô cổng mà vào. Ông lặng lẽ tiến vào nhà, nghe có tiếng người nói và vui đùa trong phòng lớn, ông đi men theo tường và thò nửa đầu vào cửa để nhìn xem ai. Thấy một chàng trai trẻ và một thiếu phụ ngồi ở bàn tiệc chuẩn bị cho ông và bạn bè và thấy rằng tai họa cũng chẳng có gì lớn lắm so với điều ông nghĩ lúc đầu, ông quyết định lấy việc này làm chuyện đùa chơi.

Thiếu phụ ngồi quay lưng lại, cho nên không trông thấy được viên cận vệ trưởng; nhưng Amjiat nhìn thấy ngay, lúc ấy chàng đang cầm chén rượu ở tay. Mặt chàng biến sắc, mắt chăm chăm nhìn Bahađê; ông này ra hiệu cho chàng im lặng và đi ra ngoài nói chuyện với ông.

Amjiat cạn chén rồi đứng dậy. Thiếu phụ hỏi:

— Ngài đi đâu?

— Thưa bà, xin bà hãy ngồi lại, tôi ra ngoài có chút việc cần, xin trở lại ngay, - chàng đáp.

Chàng ra gặp Bahađê; ông này chờ ở tiền sảnh rồi đưa chàng xuống sân, để cho thiếu phụ khỏi nghe được lời hai người nói với nhau.

Hai người xuống sân, Bahađê hỏi Amjiat ai xui chàng đến nhà ông cùng với thiếu phụ, và vì sao lại phá cổng mà vào. Amjiat đáp:

— Thưa ngài, hẳn ngài cho tôi có tội to lắm; nhưng nếu ngài chịu khó nghe tôi giãi bày, ngày sẽ thấy tôi rất vô tội.

Không ngừng lời, chàng kể vắn tắt cho ông nghe câu chuyện xảy ra như thế nào, không giấu giếm chút gì! Và cuối cùng để thuyết phục ông ta rằng chàng không có khả năng làm một việc sai trái là phá cổng nhà người ta mà vào, chàng không giấu mình là hoàng tử, và kể luôn nguyên nhân vì sao mình có mặt ở thành phố các đạo sĩ này.

Bahađê, bản tính vốn rất thích những người ngoại quốc, lấy làm hân hạnh có cơ hội làm ơn cho một người có tư cách và địa vị như Amjiat. Quả vậy, qua vẻ mặt chàng, cũng như dáng điệu trung hậu, lời lẽ chọn lọc và cân nhắc, ông không chút hoài nghi lòng chân thực của chàng. Ông nói:

— Thưa hoàng tử, tôi rất đỗi vui mừng có dịp làm ơn cho ngài trong một cuộc gặp gỡ thật ngộ nghĩnh, như ngài vừa kể cho nghe. Không những không làm rối loạn ngày vui, mà tôi còn thấy thích thú được góp phần làm cho ngài hài lòng. Trước khi nói ngài rõ tôi nghĩ gì về việc này, xin báo để ngài hay tôi trông coi đội cận vệ của đức vua, tên tôi là Bahađê. Tôi có một biệt thự, nơi vẫn ở thường xuyên, ngôi nhà này là nơi thỉnh thoảng tôi tới chơi bời với bạn bè cho được tự do hơn. Ngài vừa làm cho người đẹp của ngài tin là ngài có một tên nô lệ, mà kỳ thực không có. Tôi muốn làm tên nô lệ đó; để ngài khỏi phiền lòng và chớ có từ chối, tôi lặp lại là tôi tuyệt đối muốn làm như vậy; rồi ngài sẽ rõ ngay vì sao. Vậy xin mời ngài hãy trở về chỗ và tiếp tục vui đùa; ít nữa, lúc nào tôi trở lại và trình diện với ngài trong chiếc áo nô lệ. Ngài hãy mắng tôi thật dữ vào, và đừng có ngại đánh tôi nữa. Tôi sẽ đứng hầu ngài suốt bữa ăn cho tới tối. Đêm nay ngài sẽ ngủ ở đây cùng với bà kia, rồi sáng mai ngài cho bà ta về một cách đàng hoàng. Sau đó, tôi sẽ cố gắng giúp đỡ ngài trong nhiều công việc hệ trọng hơn. Vậy xin ngài vào đi, chớ để mất thời giờ.

Amjiat muốn cưỡng lại, nhưng Bahađê ngăn cản và buộc chàng phải trở vào cùng người thiếu phụ.

Amjiat vừa vào tới trong phòng, thì những bạn bè được Bahađê mời cũng tới nơi. Ông nhã nhặn xin họ vui lòng thứ lỗi cho, hôm nay không tiếp họ được, và chắc chắn họ sẽ chấp thuận nguyên nhân vì sao như vậy, một ngày tới, khi ông trình bày đầy đủ để họ rõ. Họ vừa ra về, ông đã đi tìm một chiếc áo nô lệ mặc vào người.

Hoàng tử Amjiat trở lại với người đàn bà, lòng rất hoan hỉ vì sự tình cờ đã đưa mình tới một ngôi nhà thuộc quyền sở hữu của một chủ nhân có địa vị cao sang và đối xử với mình quá ư lịch sự. Ngồi vào bàn, chàng nói:

— Thưa bà, tôi tha thiết mong bà bỏ qua cho thái độ bất lịch sự cũng như vẻ không được vui lắm của tôi do việc tên nô lệ đi lâu quá; thằng xỏ lá ấy rồi sẽ biết tay tôi, thử xem từ nay nó có dám vắng nhà lâu như vậy nữa hay không.

— Xin ngài chớ lo âu gì cả, - thiếu phụ đáp - Nó phạm tội thì nó sẽ phải chịu tội. Chớ có nghĩ đến nó nữa, chúng ta hãy nghĩ đến chuyện chơi bời vui thú với nhau.

Họ tiếp tục dùng bữa, chàng càng thoải mái hơn trước, vì Amjiat không còn lo lắng chưa biết việc gì sẽ xảy ra, với người đàn bà phóng đãng này, đáng ra thị không nên phá cổng mà vào, cho dù ngôi nhà là của Amjiat đi nữa. Chàng trở nên vui vẻ không kém gì thiếu phụ, hai người cười cợt, uống rượu nhiều hơn cho đến khi Bahađê, cải trang thành nô lệ, trở về.

Bahađê đóng vai nô lệ bước vào, vẻ mặt rầu rĩ vì thấy chủ nhân đã tiếp khách mà mình lại về muộn. Ông quỳ xuống chân chàng, hôn mặt đất, kêu xin tha tội. Sau đó, ông đứng lên, hai tay chắp trước ngực, mặt cúi xuống, chờ xem chủ có sai bảo gì chăng. Amjiat quắc mắt, giận dữ mắng:

— Tên xấu xa kia, hãy nói ta nghe trên đời này có một đứa nô lệ nào lại hư như mày không? Mày đi đâu vậy? Mày làm gì mà đến bây giờ mới về tới nhà?

— Thưa ngài, - Bahađê đáp, - xin ngài tha tội cho, tôi đi mua sắm những thứ ngài truyền; không ngờ ngài về nhà sớm vậy.

— Mày là một thằng xỏ lá, - Amjiat nói - tao sẽ cho mày ăn đòn, để dạy cho mày chớ có nói dối và quên bổn phận.

Chàng với chiếc gậy, đánh hai ba cái cũng khá nhẹ nhàng, rồi trở lại ngồi vào bàn.

Thiếu phụ không hài lòng với cách xử phạt ấy. Đến lượt ả đứng lên, cầm cái gậy nhằm Bahađê mà phang lấy phang để, đến nỗi ông này chảy cả nước mắt. Amjiat cực kỳ bực bội sao ả lại tự do quá thế, dám hành hạ một võ quan trọng yếu của nhà vua, chàng hét lên bảo như thế đủ rồi, nhưng ả vẫn cứ giã hoài.

— Xin ngài cứ để mặc tôi, - ả nói - tôi thích đánh và dạy nó để dạy cho nó lần sau chớ có đi vắng nhà lâu.

Ả tiếp tục đánh như điên như dại, khiến chàng buộc phải đứng dậy giật cây gậy, ả còn giằng co mãi mới chịu buông. Thấy không còn có thể đánh Bahađê nữa, ả trở lại chỗ ngồi, và tiếp tục chửi mắng ông không tiếc lời.

Bahađê lau nước mắt và vẫn đứng hầu rượu. Khi trông thấy hai người thôi không ăn uống nữa, ông dọn bàn, lau phòng, xếp đặt các thứ đâu vào đấy, và khi trời tối, châm các ngọn nến. Mỗi lần ông bước vào hoặc đi, thiếu phụ đều không quên la mắng, dọa nạt và chửi rủa, khiến cho Amjiat rất bất bình, chàng muốn nương tay đối với ông, nhưng lại không dám nói gì. Đến giờ đi ngủ, Bahađê sửa soạn chỗ nằm cho hai người trên sập, rồi lui về một căn buồng, ở đây chẳng mấy chốc ông ngủ say, mệt mỏi vì làm lụng quá lâu.

Amjiat và thiếu phụ chuyện trò đến nửa tiếng đồng hồ nữa; trước khi đi nằm, ả còn ra ngoài. Đi qua tiền sảnh, ả nghe Bahađê đã ngáy, và thấy trong phòng có một thanh gươm, liền nói với Amjiat khi trở vào:

— Thưa ngài, xin ngài hãy vì tôi mà làm cho một việc.

— Việc gì vậy, thưa bà? - Amjiat hỏi.

— Xin ngài hãy giúp tôi cầm thanh gươm này, sang chém đầu tên nô lệ của ngài, - ả đáp.

Amjiat cực kỳ ngạc nhiên về yêu cầu đó, chàng cho là hơi men đã làm cho thiếu phụ say rồi. Chàng nói:

— Thưa bà, hãy để yên tên nô lệ của tôi, chẳng cần bà nghĩ tới nó làm gì. Tôi đã trừng phạt nó rồi, chính bà cũng đã tự tay trừng phạt nói nữa, thế là đủ. Vả chăng, tôi rất hài lòng về nó, chẳng mấy khi nó phạm lỗi như vừa rồi đâu.

— Tôi chẳng chịu vậy đâu, - ả đàn bà hóa dại đáp - tôi muốn thằng vô lại ấy chết, nếu nó không chết bởi tay ngài, thì nó sẽ chết bởi tay tôi.

Nói đến đấy, ả chộp thanh gươm, rút khỏi vỏ rồi chạy đi thực hiện ý đồ độc địa của ả.

Amjiat đuổi theo ra đến tiền sảnh; gặp ả, chàng nói:

— Thưa bà, bà đã muốn vậy thì phải làm cho bà hài lòng. Tôi rất không vừa ý nếu một người khác chứ không phải tự tay tôi chém đầu tên nô lệ của tôi.

Ả giao thanh gươm. Chàng nói thêm:

— Mời bà vào đây, hãy đi theo tôi, xin chớ gây nên tiếng động làm cho nó tỉnh giấc.

Hai người cùng vào căn buồng Bahađê đang ngủ; nhưng Amjiat không chém ông mà quay gươm lại phang đứt đầu ả đàn bà, đầu ả rơi xuống người Bahađê, làm ông tỉnh ngủ. Ngạc nhiên thấy Amjiat cầm thanh gươm vấy máu và thi thể người đàn bà cụt đầu nằm dưới đất, ông hỏi chàng như thế nghĩa là gì. Amjiat thuật lại tất cả những việc đã xảy ra, và nói tiếp:

— Để ngăn cản con điên ấy khỏi giết hại ngài, tôi không tìm được cách nào khác hơn là giết chết nó.

— Thưa ngài, - Bahađê cảm kích đáp - những người dòng dõi cành vàng lá ngọc và hào hiệp như ngài không thể nào dung thứ những hành động độc ác đến vậy. Ngài là người giải thoát cho tôi, tôi không làm sao cảm tạ ngài được hết.

Để tỏ lòng biết ơn của mình, ông ôm hôn chàng và nói:

— Trước khi trời sáng, ta phải mang cái xác này ra khỏi đây, việc ấy tôi làm.

Amjiat không chịu, nói để mình làm, bởi vì chính chàng là người gây nên chuyện. Bahađê nói:

— Một người là mới tới thành phố này như ngài, không làm được việc đó đâu. Ngày hãy để tôi, xin cứ nghỉ ngơi ở đây. Nếu trước khi trời sáng mà tôi không trở về, ấy là tôi đã bị lính tuần bắt được. Đề phòng trường hợp ấy, tôi xin viết sẵn một mảnh giấy hiến ngài ngôi nhà và tất cả đồ đạc; ngài cứ việc ở đây.

Sau khi viết xong và đưa giấy hiến nhà cho hoàng tử Amjiat, Bahađê bỏ thi thể người đàn bà cùng cái đầu của ả vào một chiếc bao, vác lên vai rồi lần theo các phố ra phía bờ biển. Ông đi chưa xa thì chợt gặp quan tuần tra đang thân hành đi tuần. Lính tuần giữ ông lại, mở cái bao và trông thấy thi thể người đàn bà bị giết cùng thủ cấp của ả. Quan tuần tra nhận ra viên quan trông coi đội cận vệ mặc dù đã cải trang, liền đưa ông về nhà. Vì không dám tự tiện xử tử một võ quan cao cấp mà không tâu với vua, sáng hôm sau, quan tuần tra dẫn Bahađê vào cung. Nghe quan tuần tra tâu, vừa được biết Bahađê phạm một hành động đen tối như vậy, vua liền xỉ vả không tiếc lời:

— À ra mày dám giết hại con dân của ta như vậy để cướp của, rồi ném xác họ xuống biển cho phi tang! Hãy treo cổ nó lên, để đỡ hại cho dân.

Cho dù rất vô tội, Bahađê vẫn nhận bản án tử hình ấy với tất cả sự cam chịu, không hé răng nói một mời. Quan tuần tra dẫn ông đi ra; trong khi quân lính chuẩn bị giá treo cổ, quan sai người đi ra khắp thành phố, rằng đúng trưa nay sẽ hành quyết viên quan trông coi đội vì can tội giết người.

Hoàng tử Amjiat chờ mãi không thấy Bahađê trở về, đang hết sức kinh hãi, thì chợt từ trong nhà, nghe thấy lời rao ấy. Chàng tự nhủ: “Nếu có một người nào phải chết vì đã giết một mụ đàn bà độc ác như vậy, thì người ấy không phải là Bahađê, mà là ta. Ta không thể để cho người vô tội phải chết thay cho ta.”

Không lưỡng lự, chàng ra khỏi nhà cùng với dân chúng từ các nơi đổ về quảng trường, nơi hành quyết phạm nhân.

Vừa trông thấy quan tuần tra dẫn Bahađê đi tới giá treo cổ, Amjiat vội chạy đến thưa với quan:

— Tôi đến đây để nói thật với ngài rằng quan cận vệ mà ngài đang dẫn tới chỗ xử giảo, hoàn toàn vô tội ấy. Chính tôi là kẻ phạm tội, nếu gọi việc chém đầu một mụ đàn bà đáng ghét, kẻ muốn giết hại quan cận vệ, là phạm tội. Đầu đuôi câu chuyện như sau.

Rồi hoàng tử Amjiat kể cho quan tuần tra nghe người đàn bà đã lân la làm quen với chàng như thế nào khi chàng vừa ra khỏi nhà tắm, chính ả đã đưa chàng vào trong nhà nghỉ của quan cận vệ, và tất cả những gì xảy ra trong ngôi nhà ấy cho tới khi chàng buộc phải chém đầu ả để cứu mạng quan cận vệ. Nghe xong, quan tuần tra ra lệnh hoãn việc hành hình, rồi đưa chàng về trình diện vua, cùng với Bahađê.

Nhà vua muốn tự mình nghe Amjiat tâu bày. Để cho vua rõ mình cũng như quan cận vệ thật vô tội, Amjiat nhân cơ hội này thuật lại đầu đuôi của mình và của hoàng tử Atxat, từ khi bắt đầu cho tới lúc gặp vua ở đây.

Nghe xong, vua nói:

— Ta vui lòng nhân dịp này quen biết chàng. Không những ta tha, không xử tội chàng cũng như quan cận vệ của ta, mà còn khen ngợi ý định tốt của y đối với chàng; ta khôi phục chức vụ cũ cho y và với chàng, ta sẽ cử chàng làm đại tể tướng để an ủi chàng về sự đối xử bất công của phụ vương chàng; và ta cho phép chàng sử dụng tất cả quyền hành để tìm bằng được hoàng tử Atxat.

Sau khi Amjiat cảm tạ nhà vua và nắm quyền hành trong tay, chàng dùng đủ mọi cách để tìm cho được em trai mình. Chàng cho nhiều người đi rao khắp các khu phố trong kinh thành, sẽ hậu thưởng cho những ai đưa hoàng tử Atxat đến, hoặc báo cho biết được ít nhiều tin tức về chàng. Chàng huy động nhiều quân gia vào việc đó, nhưng vô ích.

Atxat vẫn bị xiềng xích trong hầm tối, nơi lão già tinh ranh đã nhốt chàng và hai cô con gái của lão, Bôxtam và Cavam, ngày nào cũng hành hạ chàng quá ư độc ác. Ngày lễ trọng thể của những người thờ thần lửa tới gần. Theo tục lệ người ta trang bị một chiếc tàu cho cuộc hành trình sang núi Lửa; hàng hóa được chất lên tàu dưới sự trông nom của một thuyền trưởng tên là Betram, một tín đồ cực kỳ nhiệt thành của đạo thờ thần lửa. Mọi việc xong xuôi, Betram cho đưa Atxat xuống tàu giấu trong một cái hòm chứa hàng đầy một nửa, chỉ chừa khe hở đủ cho chàng thở, rồi cho xếp chiếc hòm ấy vào tận đáy hầm tàu.

Trước khi chiếc tàu giương buồm khởi hành, đại tể tướng Amjiat, anh trai của Atxat, được báo tin là những kẻ tôn thờ thần lửa hàng năm vẫn có tục lệ tế sống một người Hồi giáo trên núi Lửa, và Atxat có thể đã sa vào tay họ, có nguy cơ bị dùng vào nghi lễ thảm thương đó, liền ngỏ ý muốn khám tàu. Chàng thân hành đến tận nơi, dồn tất cả thủy thủ và hành khách lên sân tàu, để cho quân lính lục lọi khắp mọi nơi, nhưng vẫn không tìm thấy Atxat, bởi vì chàng bị dấu rất kín.

Khám xét xong, tàu rời khỏi cảng, và khi ra đến ngoài khơi, Betram ra lệnh đưa Atxat ra khỏi chiếc hòm rồi xích lại cho chắc chắn, vì sợ chàng biết người ta đưa mình làm vật hi sinh, trong cơn tuyệt vọng có thể nhảy xuống biển liều mình chăng.

Sau mấy ngày thuận buồm xuôi gió, bỗng nhiên một cơn bão rất dữ dội ập tới. Con tàu mất phương hướng, mà Betram và viên hoa tiêu cũng không biết tàu hiện đang ở đâu, họ sợ bất thần tàu có thể xô vào một tảng đá và vỡ tan. Giữa lúc gió bão nổi lên ầm ầm thì Betram trông thấy đất liền, y hết sức lo phiền khi nhận ra đấy là hải cảng và là kinh thành của nữ hoàng Macgian.

Quả vậy, nữ hoàng Macgian là một người Hồi giáo, bà ghét cay ghét đắng những kẻ thờ thần lửa. Không những bà không cho một người thờ thần lửa nào được ở trong đất nước mà bà cũng không cho phép một chiếc tàu nào của những kẻ ấy được cập bến.

Thế nhưng Betram lại không thể tránh không cập bến cảng của kinh đô nữ hoàng này, trừ phi là để con tàu va vào đá và chìm ở ven bờ, quãng này vẫn có nhiều đá ngầm khủng khiếp. Trong cơn khốn cùng ấy, y hỏi ý kiến của hoa tiêu và các thủy thủ, y nói:

— Các bạn ạ, các bạn đã thấy chúng ta đang lâm vào tình cảnh như thế nào. Chúng ta trong hai điều sau đây phải chọn một, hoặc là chúng ta để bị chôn vùi dưới sóng, hoặc là chúng ta thoát thân bằng cách nương nhờ nữ hoàng Macgian. Nhưng chúng ta đều biết bà ghét cay ghét đắng những người theo đạo thờ thần lửa của ta. Chắc chắn bà sẽ bắt giữ con tàu và giết hết chúng ta không thương xót. Tôi thấy chỉ còn mỗi một phương sách khả dĩ giúp ta thoát nạn. Đó là, chúng ta hãy tháo xích cho anh chàng theo Hồi giáo đang bị ta giữ trên tàu, cho nó ăn mặc theo lối nô lệ. Chừng nào nữ hoàng Macgian sai mời tôi đến và hỏi tôi buôn thứ gì, tôi sẽ đáp là tôi buôn nô lệ, rằng tôi đã bán hết tất cả, chỉ giữ lại có một tên làm thư ký, bởi vì nó biết đọc, biết viết. Bà ta sẽ đòi xem, và trong mặt mũi nó cũng khôi ngô, lại cùng một tôn giáo với bà thế nào bà cũng đem lòng thương hại và đề nghị tôi bán lại cho bà; nhờ đó chúng ta có thể tạm nương náu cho tới khi thời tiết tốt. Nếu các bạn có kế gì hay hơn, xin cứ nói, tôi sẵn sàng nghe.

Hoa tiêu cùng các thủy thủ tỏ ý tán thành mưu kế của thuyền trưởng. Betram liền sai tháo xích cho Atxat và cho chàng ăn mặc khá tươm tất, đúng như vai thư ký nô lệ trên tàu, như vậy mới có thể mang ra mắt nữ hoàng Macgian được. Sắp đặt vừa xong thì tàu cũng vừa vào tới cảng, và thả neo ở đấy.

Cung của nữ hoàng Macgian vốn xây gần bờ biển, vườn của nữ hoàng sát bờ; bà vừa trông thấy chiếc tàu cập bến, đã cho người đi mời thuyền trưởng. Để được nhanh chóng thỏa chí tò mò của mình, bà ra vườn đón khách.

Betram biết trước thế nào nữ hoàng cũng cho đòi, liền lên bộ cùng với hoàng tử Atxat, sau khi buộc chàng phải nhận mình là nô lệ và thư ký của y. Y dẫn chàng theo mình cùng đến ra mắt nữ hoàng. Phủ phục dưới chân bà, y trình bày vì tình thế bắt buộc phải vào ẩn náu trong cảng của bà, và nói mình là người buôn nô lệ; Atxat mà y mang theo đây là tên duy nhất còn lại được y dùng làm thư ký.

Atxat được cảm tình của nữ hoàng ngay khi bà thoạt gặp; bà rất bằng lòng biết chàng là nô lệ. Bà quyết mua chàng, dù cho có đắt tới bao nhiêu cũng được, bà liền hỏi Atxat tên là gì.

— Tâu nữ hoàng, - hoàng tử đáp nước mắt rưng rưng - bà hỏi tên tôi ngày trước, hay là tên được gọi ngày nay?

— Sao? Cậu có những hai tên ư? - nữ hoàng hỏi.

— Than ôi! Quả đúng như vậy, tâu nữ hoàng. - Atxat nói. - Xưa kia tên tôi là Atxat (rất hạnh phúc), còn bây giờ tôi gọi là Môta (Đáng làm vật hi sinh).

Macgian không hiểu được ý nghĩa của lời đáp ấy, bà cho có sự đổi tên chắc là do chàng buộc phải bán làm nô lệ, nhưng bà cũng nhận thấy chàng rất thông minh.

— Vì cậu là người thư ký, - bà nói tiếp - ta chắc rằng cậu viết chữ đẹp, hãy cho ta xem chữ nào.

Atxat mang sẵn ở thắt lưng giấy bút - chả là Betram đã không quên sắp đặt đâu vào đấy, để cho nữ hoàng tin lời y nói; - chàng lùi về phía sau một ít và viết những vần thơ sau đây, có liên quan đến cơn hoạn nạn của mình:

Người mù tránh được cái hố mà kẻ sáng mắt rơi vào.

Khi kẻ dốt nát ngoi lên địa vị cao sang bởi những lời vô nghĩa.

Thì nhà thông thái rơi vào cái bụi lầm than cùng tài hùng biện của mình.

Tuy rất giàu, người Hồi giáo sống trong cùng cực.

Kẻ vô đạo lại chễm trệ trên những của cải của người.

Chẳng thể nào hy vọng thời thế đổi thay

Bởi đấng Thượng đế tối cao đã an bài như vậy.

Atxat dâng bản viết lên nữ hoàng Macgian. Bà vừa khen nét chữ đẹp vừa thán phục đạo lý các vần thơ. Chỉ cần có thế thôi là bà đã xúc động thật sự và đem lòng thương hại. Vừa đọc xong, bà hỏi Betram:

— Hãy chọn đi, ông muốn bán hay là muốn biếu ta tên nô lệ này; có lẽ ông nên tính toán, biếu thì sẽ có lợi hơn đấy.

Betram trả lời khá hỗn xược là y chẳng phải lựa chọn gì cả, y cần tên nô lệ và muốn giữ nó lại giúp việc.

Nổi giận vì thái độ xấc láo ấy, nữ hoàng Macgian không muốn nói chuyện thêm với Betram nữa; bà nắm cánh tay Atxat, cho chàng đi trước, dẫn về cung, rồi sai người báo cho Betram biết bà sẽ tịch thu tất cả hàng hóa và cho phóng lửa đốt tàu ngay giữa cảng, nếu y ở lại đây ban đêm. Rất buồn rầu, Betram buộc phải trở lại tàu của mình, cho sửa soạn để kéo buồm, mặc dù cơn bão chưa tan hẳn.

Trở về cung, nữ hoàng Macgian truyền lệnh mau chóng dọn bữa cơm chiều, rồi đưa Atxat về phòng của mình, cho ngồi bên cạnh, Atxat muốn thoái thác, nói rằng kẻ nô lệ không được phép hưởng vinh dự đó.

— Một kẻ nô lệ ư? - nữ hoàng đáp - Trước đây một lát cậu là nô lệ, bây giờ không phải nữa. Ta bảo cậu hãy ngồi xuống cạnh ta, và hãy kể ta nghe câu chuyện của cậu, bởi vì những vần thơ cậu viết để cho ta xem nét chữ cũng như thái độ hỗn xược của lão buôn nô lệ kia đủ để ta hiểu rằng chuyện của cậu kỳ lạ lắm.

Hoàng tử Atxat tuân lệnh. Ngồi xuống, chàng nói:

— Tâu nữ hoàng quyền uy, bà không nhầm. Câu chuyện của tôi thật lạ kỳ, không sao tưởng tượng nổi. Những gian truân, khổ ải khôn lường mà tôi đã chịu đựng, cũng như cái chết mà tôi buộc phải chấp nhận để làm vật hy sinh cho tà đạo, nay nhờ được bà giải thoát cho với lòng hào hiệp cao cả, tôi không bao giờ dám quên ơn. Nhưng trước khi đi vào những chi tiết làm kinh ngạc người nghe, xin Bà cho tôi được ngược lên cội nguồn đã gây nên những bất hạnh của mình.

Lời giáo đầu ấy càng gợi thêm sự hiếu kỳ của Macgian, tiếp theo Atxat bắt đầu kể về nguồn gốc vương giả của mình và Amjiat, tình thân ái giữa họ với nhau, về tính đam mê đáng chê trách của các bà mẹ, sau này đổi thành hận thù bỉ ổi nhất, nguồn gốc đưa đến số phận lạ lùng của họ. Tiếp đó, chàng kể đến cơn thịnh nộ của vua cha, sự may mắn kỳ diệu khiến hai chàng khỏi chết, và cuối cùng chàng lạc mất anh trai, chàng bị người ta lừa bắt, hành hạ, rồi mang đi làm vật tế thần trên núi Lửa.

Atxat nói xong, nữ hoàng Macgian càng căm ghét những kẻ thờ thần lửa. Bà nói:

— Hoàng tử ạ, xưa nay ta tuy ghét họ nhưng vẫn nhân đạo với họ, tuy nhiên, sau việc họ đối xử dã man như vậy đối với chàng, định đưa chàng đi thiêu sống, thì ta tuyên bố từ nay sẽ thẳng tay bài trừ họ.

Bà còn muốn nói thêm nhiều về chuyện đó, nhưng bữa tối đã dọn, bà liền cùng hoàng tử ngồi vào bàn rất vui thích được nhìn mặt và đàm đạo với chàng, trong lòng đã chớm nảy tình cảm mà bà tự hứa lúc nào có dịp sẽ biểu lộ cho chàng thấy. Bà nói:

— Hoàng tử ạ, chàng phải ăn bù vào những bữa nhịn đói cũng như những bữa kham khổ mà những tên thờ thần lửa không biết thương xót đã bắt chàng phải nhịn. Sau bấy nhiêu khổ ải, chàng cần ăn cho nhiều vào.

Rồi bà ép chàng ăn uống liên hồi. Bữa ăn kéo dài khá lâu, và hoàng tử Atxat uống cũng có hơi quá chén.

Ăn xong, hoàng tử Atxat có việc muốn ra ngoài, chàng tìm cách lẩn trốn không để cho nữ hoàng biết. Chàng xuống sân, và trong thấy cổng ra vườn để ngỏ, chàng vào luôn đấy. Bị hấp dẫn bởi cảnh đẹp muôn màu nghìn vẻ, chàng dạo chơi trong vườn một lúc. Cuối cùng, chàng đến tận vòi phun nước đẹp nhất, rửa mặt mũi chân tay cho mát; trông thấy bãi cỏ mượt quá, chàng nằm xuống nghỉ, thế là ngủ thiếp luôn.

Lúc ấy trời vừa tối, Betram không muốn để cho nữ hoàng Macgian có cớ thực hiện lời đe dọa, đã nhổ neo, trong lòng rất buồn bực vì đã để mất Atxat và tiêu tan luôn niềm hy vọng dùng chàng làm vật tế thần. Tuy nhiên, y cũng tự an ủi là bão đã tan, một cơn gió thổi từ đất liền khá thuận lợi cho tàu đi xa bờ. Khi chiếc tàu đã được kéo ra khỏi cảng, trước khi cho kéo chiếc xuồng lên tàu, y nói với những thủy thủ đang ở trong xuồng:

— Các bạn ơi, chớ lên tàu vội, hãy đợi đấy, ta cho đưa các thùng xuống cho các bạn đi lấy nước ngọt, ta sẽ chờ các bạn ven bờ.

Các thủy thủ không biết tìm nước ngọt ở đâu, muốn từ chối, nhưng Betram, hồi nãy nói chuyện với nữ hoàng trong vườn, đã trông thấy vòi nước phun, liền nói tiếp:

— Các bạn hãy cập bến trước vườn hoàng cung, rồi trèo qua tường mà vào, tường cũng thấp, vừa ngang tầm người tựa thôi; các bạn sẽ thấy khối nước ở cái bể chính giữa vườn.

Chiếc xuồng cập bờ nơi Betram chỉ, sau khi vác mỗi người một cái thùng lên vai, bọn thủy thủ dễ dàng vượt qua tường vào vườn. Đến cạnh cái bể, thấy một người nằm ngủ trên cỏ, chúng tới gần và nhận ra đấy là Atxat. Chúng phân công nhau, trong khi một tốp lo nhanh chóng lấy đầy nước cho tất cả các thùng, một cách thật nhẹ nhàng, còn tốp kia bao vây Atxat và quan sát, nhỡ chàng tỉnh giấc thì kịp thời bắt lấy. Chàng vẫn ngủ say, khi tốp thủy thủ lấy nước đã vục đầy các thùng, vác lên vai rồi, tốp kia túm lấy chàng mang đi mà chàng vẫn chưa kịp tỉnh. Chúng vượt tường trở ra, xuống xuồng cùng với các thùng nước, và ra sức chèo đưa chàng trở lại con tàu. Đến gần tàu, chúng vui mừng hét lên:

— Thưa thuyền trưởng! Hãy nổi kèn trống lên, chúng tôi mang về cho người tên nô lệ của ngài đây.

Betram không thể nào hiểu nổi làm sao các thủy thủ lại có thể tìm thấy và bắt được Atxat, và cũng không thể nhận ra chàng trong chiếc xuồng bởi trời tối, sốt ruột chờ các thủy thủ lên hết trên tàu để hỏi chúng muốn nói gì; nhưng khi trông thấy Atxat đứng trước mặt, y không nén được vui mừng. Chẳng buồn hỏi chúng làm thế nào tóm được một con mồi ngon đến thế, y sai xích chàng lại như cũ, và sau khi cho vội vã kéo chiếc xuồng lên tàu, y cho giương hết các buồm, lên đường sang núi Lửa.

Trong thời gian ấy nữ hoàng Macgian rất thảng thốt; lúc đầu bà chẳng lo lắng gì khi nhận thấy hoàng tử Atxat đã đi ra ngoài. Vì tin rằng chàng sẽ trở lại ngay, bà sốt ruột chờ. Được một lúc, không thấy chàng vào, bà bắt đầu lo lắng, liền sai những người hầu gái xem chàng ở đâu, họ đi tìm không thấy. Trời tối, bà sai đốt đuốc tìm, song cũng vô ích.

Thế là sốt ruột và hoảng hốt nữ hoàng Macgian thân hành tìm kiếm dưới ánh đuốc. Trông thấy cổng vào vườn để ngỏ, bà đi vào và cùng những người hầu gái sục sạo trong đó. Đi qua cái bể có vòi phun nước, bà trông một chiếc dép rơi trên bờ cỏ, liền sai nhặt lên; bà cũng như các người hầu gái đều nhận ra đấy đúng là chiếc dép của hoàng tử. Thêm vào đó, trông thấy nước vung vãi trên thành bể, bà biết ngay chính Betram đã sai người đến bắt cóc. Lập tức, bà cho người ra cảng xem tàu còn ở đấy nữa hay không. Được biết tàu đã giương buồm ít lâu trước khi trời tối, đã dừng lại một lúc ven bờ và cho xuồng đi lấy nước ngọt trong vườn, bà liền sai người đi báo cho viên chỉ huy đội tàu gồm mười chiến hạm luôn luôn võ trang và sẵn sàng khởi hành bất kỳ lúc nào có lệnh, rằng bà muốn thân hành xuống tàu vào một giờ nào đó sáng mai.

Viên chỉ huy khẩn trương tập hợp các thuyền trưởng sĩ quan, thủy thủ, quân lính; tất cả đều có mặt đông đủ vào giờ qui định. Bà xuống tàu. Khi hạm đội đã ra khỏi cảng và kéo buồm, bà nói rõ ý định của mình với viên chỉ huy:

— Ta muốn ông cho giương tất cả buồm đuổi bắt chiếc tàu buôn vừa rời cảng tối hôm qua. Nếu ông bắt được, ta cho ông chiếc tàu đó, nhưng nếu không bắt được thì ông sẽ mất đầu.

Mười chiếc tàu chiến săn đuổi chiếc tàu buôn của Betram hai ngày ròng rã nhưng chẳng trông thấy gì. Tảng sáng ngày thứ ba, họ nhìn thấy nó, và đến trưa mười chiếc chiến hạm vây quanh, không để cho nó có cách nào thoát được.

Vừa trông thấy mười chiếc tàu chiến, Betram biết ngay đấy là hạm đội của nữ hoàng Macgian đang săn bắt mình, lúc ấy y đang đánh đòn Atxat; bởi vì từ khi xuống thuyền rời hải cảng của thành phố các đạo sĩ, không hôm nào y không đánh chàng một trận; lần này y càng đánh đau hơn. Thấy mình bị vây, y rất bối rối. Giữ Atxat lại là tự tố cáo chính mình là thủ phạm; giết chết chàng, e để lộ ra dấu vết nào chăng. Y sai cởi xiềng cho chàng, đưa từ dưới hầm tàu lên; khi chàng đã được dẫn tới trước mặt, y nói: “Chính vì anh mà chúng ta bị săn đuổi”. Nói xong, y ném chàng xuống biển.

Hoàng tử Atxat vốn bơi giỏi, chàng cố gắng rất dũng cảm, lựa theo chiều sóng, cho nên không đến nỗi chết chìm mà vào được đất liền. Khi lên tới trên bờ, việc đầu tiên của chàng là tạ ơn Thượng đế đã cho mình thoát nạn, và một lần nữa giải thoát khỏi bàn tay của những kẻ thờ thần lửa. Tiếp đó chàng cởi áo quần, vắt kiệt nước, trải lên một tảng đá phơi; nhờ có nắng to và tảng đá bị hun nóng, chẳng mấy chốc khô ngay.

Chàng vừa nằm nghỉ vừa than thân trách phận, chẳng biết rõ đang ở nơi đâu và nên đi về hướng nào. Cuối cùng, chàng mặc lại áo quần và đi men theo bờ biển cho tới khi gặp một con đường. Theo con đường đó, chàng đi bộ suốt mười ngày liền, qua một xứ hoàn toàn không có người ở, chỉ sống nhờ quả dại và một vài loại cây mọc ven bờ các con suối. Cuối cùng, chàng tới gần một thành phố và nhận ra đấy là thành phố các Đạo sĩ, nơi chàng bị hành hạ tàn tệ, còn ông anh thì làm đại thượng thư. Chàng rất mừng, nhưng quyết không giáp mặt một người thờ thần lửa nào mà chỉ bắt chuyện với những người theo đạo Hồi, vì chàng nhớ có trông thấy một vài người theo đạo này, lần đầu tới đây. Lúc ấy đã muộn, các cửa hiệu đã đóng cửa, chỉ còn có ít người đi lại trong các phố, chàng quyết định dừng chân ở nghĩa địa, ở đây có nhiều ngôi mộ xây cao như lăng. Lần mò, chàng tìm được một cái mộ mà cổng bỏ ngỏ, liền bước vào định ngủ qua đêm ở đó…

Còn Betram, sau khi ném hoàng tử Atxat xuống biển chưa được bao lâu, y bị vây chặt bởi các tàu chiến của nữ hoàng Macgian. Y thấy không có cách nào kháng cự, liền cho hạ tất cả buồm để chứng tỏ mình chịu đầu hàng.

Nữ hoàng Macgian thân hành sang tàu và hỏi Betram viên thư ký mà y dám cả gan bắt cóc, hoặc cho người đến bắt cóc trong hoàng cung của bà đâu rồi. Betram đáp:

— Tâu nữ hoàng, tôi xin thề là cậu ta không có trên tàu tôi; xin Bà cứ cho lục soát, Bà sẽ thấy là tôi vô tội.

Macgian cho khám xét chiếc tàu rất kỹ lưỡng, nhưng không sao tìm thấy được con người mà bà thiết tha mong muốn được gặp, phần vì yêu thương, phần vì bản tính bà vốn hào hiệp. Bà những muốn tự tay lấy đầu Betram; nhưng kìm lại được, chỉ bằng lòng tịch thu tàu cùng tất cả hàng hóa trên đó, và cho y và toàn bộ thủy thủ được vào đất liền trên chiếc xuồng mà bà cho sử dụng.

Betram, có các thủy thủ cùng đi, đến thành phố các Đạo sĩ đúng vào đêm Atxat dừng chân ở nghĩa địa và vào trú trong ngôi mộ. Vì cổng thành đã đóng, y cũng buộc phải vào nghĩa địa tìm một ngôi mộ nào đó nghỉ chờ trời sáng, để người ta mở cổng thành.

Bất hạnh thay cho Atxat, Betram đi ngang qua ngôi mộ chàng đang trú. Bước vào, y trông thấy một người đàn ông đang ngủ, đầu trùm dưới áo. Nghe tiếng động, Atxat thức giấc, ngẩng đầu lên hỏi ai đấy.

Betram nhận ra chàng ngay:

— À, à! Vậy ra mày chính là kẻ đã làm cho ta khánh kiệt từ nay đến hết đời. Mày không bị mang dâng tế thần năm nay, thì sang năm, mày không thể nào thoát.

Vừa nói, y vừa bổ nhào đến, đút khăn tay vào miệng chàng, không cho kêu, rồi sai bọn thủy thủ trói gô lại.

Sáng hôm sau, cổng thành vừa mở, dân ở hai bên đường chưa nhà nào dậy, Betram dễ dàng đưa Atxat theo những con đường tắt, đến ngôi nhà của lão già đã đối xử vô cùng độc ác với chàng. Vừa đến nơi, y đã lại cho giam chàng xuống vẫn căn hầm tối ấy, rồi nói cho lão biết do đâu phải trở về và chuyến đi thất bại ra sao. Lão già độc ác lại không quên dặn dò hai cô con gái phải hành hạ chàng hoàng tử bất hạnh một cách tàn nhẫn hơn nữa.

Atxat cực kỳ ngạc nhiên thấy mình lại trở về đúng vào nơi đã chịu đựng không biết bao nhiêu khổ ải. Trong khi chờ sự đọa đầy, chàng khóc than cho số phận khắt khe. Rồi chàng trông thấy Bôxtan cầm cái gậy, miếng bánh và xách vò nước vào. Chàng run bắn lên và nghĩ tới những cực hình rồi phải chịu đựng suốt một năm nữa, để sau đó bị giết hại một cách kinh tởm.

Bôxtan hành hạ chàng hoàng tử Atxat bất hạnh cũng độc ác như ả đã từng làm, khi chàng bị giam lần trước. Những tiếng than vãn, rên la cùng lời nguyện cầu khẩn khoản xin ả nới tay cho, cộng với nước mắt đầm đìa của chàng, khiến cho Bôxtan cuối cùng cũng không ngăn được xúc động và cũng sa nước mắt.

— Thưa ngài, - ả kéo áo che vai chàng và nói - tôi nghìn lần xin lỗi về cách đối xử độc ác đối với ngài trước đây cũng như lần này. Cho đến bây giờ, tôi không thể trái lời một người cha đã căm giận ngài một cách bất công và hăm hở muốn giết hại ngài; nhưng rốt cuộc tôi căm ghét sự dã man ấy. Xin ngài hãy khuây nguôi, hết đau khổ rồi đấy; tôi sẽ cố gắng bù đắp những tội ác mà tôi đã thấy là rất to lớn của mình, bằng sự đối xử khá hơn với ngài. Từ trước tới nay, ngài cho tôi là một con vô đạo, bây giờ xin hãy coi tôi là một người theo đạo Hồi. Tôi đã được một nô tì theo đạo Hồi vẫn hầu hạ tôi bày vẽ cho ít nhiều, xin ngài hãy tiếp tục dạy bảo tôi thêm cho đầy đủ. Để tỏ thiện ý, xin đấng Thượng đế chân chính tha thứ cho tôi tội xúc phạm đến Người qua cách tôi đối xử tàn tệ với ngài. Tôi tin tưởng Thượng đế sẽ giúp tôi tìm ra phương sách để cho ngài được hoàn toàn trở lại tự do.

Những lời lẽ đó an ủi hoàng tử Atxat rất nhiều. Chàng tạ ơn Thượng đế đã làm động lòng Bôxtan; sau khi cảm ơn tình cảm tốt đẹp của cô ta đối với mình, chàng ra sức làm cho cô vững tin vào đạo Hồi không những bằng cách giảng giải đạo lý, mà còn thuật lại cho cô nghe đầu đuôi câu chuyện, và những nỗi gian truân của mình, mặc dù thuộc dòng dõi con vua cháu chúa. Khi đã hoàn toàn tin chắc ở quyết tâm của Bôxtan, chàng hỏi cô làm thế nào để Cavam không biết, và thôi không đến hành hạ chàng. Bôxtan đáp:

— Ngài chớ có lo buồn về việc đó, tôi sẽ có cách làm cho chị ấy không dính dáng tới chuyện gặp ngài.

Quả vậy, bao giờ Bôxtan cũng tìm được cách ngăn cản mỗi lần Cavam có ý định muốn xuống hầm tối. Trong thời gian ấy, cô gặp hoàng tử Atxat luôn; và đáng lẽ chỉ mang xuống bánh mỳ và nước lã, cô lại đưa đến cho chàng rượu nho và các thức ăn ngon, mà cô nhờ mười hai người nô lệ Hồi giáo vẫn giúp việc nàng làm hộ. Thỉnh thoảng, cô còn ăn chung với chàng, và làm đủ mọi việc để an ủi chàng.

Mấy hôm sau, Bôxtan đang đứng trước cửa nhà, thì chợt nghe một người mõ đang rao một điều gì. Chưa nghe rõ nội dung vì người mõ ấy còn ở quá xa, và anh ta đang tiến gần về phía nhà mình, Bôxtan lùi vào trong nhà và để hé cửa. Cô trông thấy người mõ đang đi trước đại tể tướng Amjiat, anh trai của hoàng tử Atxat, ông có nhiều võ quan và quân lính đi theo hầu.

Người mõ đến cách nhà chừng vài bước, thì lại cao giọng lặp lại lời rao:

— Ngài đại tể tướng công minh và danh tiếng, hôm nay thân hành tìm kiếm người em trai thân yêu, xa ngài đã hơn một năm nay. Nhân dạng chàng như vậy, như vậy… Quan lớn truyền: nếu có ai giữ chàng ở nhà hoặc biết chàng ở đâu, thì hãy đưa chàng đến hoặc báo cho biết tin, sẽ được hậu tạ. Nếu ai che giấu chàng, mà sau này phát giác ra, thì sẽ bị tội chết cùng với vợ con và tất cả gia đình, và nhà cửa sẽ bị sang bằng.

Bôxtan vừa nghe chưa hết lời rao, đã vội vã đóng cửa lại, chạy xuống hầm tối tìm Atxat, mừng rỡ bảo chàng:

— Hoàng tử ơi, đã đến lúc ngài hết gian truân rồi, xin hãy theo tôi lên đây nhanh.

Atxat vốn đã được cô tháo xiềng cho ngay từ ngày đầu, theo cô chạy ra ngoài đường phố. Ra đến ngoài đường, cô kêu to: “Chàng ấy đây, chàng ấy đây!”

Đại tể tướng đi qua chưa xa, liền quay lại. Atxat trông thấy anh trai, vội chạy đến ôm hôn. Amjiat cũng nhận ra em ngay, ôm chầm lấy em, rồi cho chàng lên ngồi trên lưng con ngựa mà một võ quan nhường cho, rồi trống rong cờ mở dẫn chàng về hoàng cung, trình diện nhà vua. Vua phong chàng làm thượng thư.

Bôxtan không muốn trở về nhà cha mình nữa - ngôi nhà này bị cào bằng ngay trong ngày hôm đó - và vẫn theo hút hoàng tử Atxat cho tới hoàng cung, liền được đưa vào trong cung của hoàng hậu. Lão già đẻ ra cô và Betram, được giải cùng với gia đình tới trước mặt vua, bị xử trảm. Tất cả quỳ mọp dưới ngai vàng kêu van, xin được tha tội. Vua đáp:

— Sẽ không có chuyện ân xá cho các người, nếu các người không chịu từ bỏ việc thờ thần lửa, và không quy theo đạo Hồi.

Hai lão làm theo lời vua phán và được tha tội chết. Cavam, chị gái của Bôxtan, cùng cả gia đình của hai người đều làm theo như vậy.

Xét tới, việc Betram đã quy theo đạo Hồi, Amjiat muốn bù đắp cho y sự thiệt thòi ngày trước, liền cử y làm một trong quan hầu chính của mình và cho ở cùng nhà. Ít ngày sau, biết được câu chuyện của ân nhân cũng như của Atxat, Betram đề nghị nên trang bị một con tàu đưa cả hai anh em hoàng tử về với vua Camaranzaman. Y nói:

— Có lẽ đức vua đã biết các ngài vô tội và đang nóng lòng muốn được gặp các ngài. Nếu không phải như vậy, thì chẳng khó khăn gì mà không làm cho Người thấy rõ điều đó trước khi chúng ta lên bờ; trong trường hợp Người cứ khăng khăng giữ mãi định kiến bất công, thì hai ngài chỉ có mất công trở về đây mà thôi.

Hai anh em đồng ý với đề nghị của Betram, liền tâu với vua và được vua chấp thuận. Vua ra lệnh chuẩn bị một con tàu, Betram khẩn trương bắt tay vào việc. Một buổi sáng, lúc tàu đã sẵn sàng nhổ neo, hai chàng cáo biệt vua trước khi xuống tàu. Trong khi hai chàng đang chúc tụng và tạ ơn vua, chợt nghe thấy có sự náo động trong khắp thành phố; vừa lúc ấy một võ quan đến cấp báo có một đạo quân lớn đang tiến về kinh đô, không ai biết đó là đạo quân nào.

Tin không hay ấy làm kinh động nhà vua. Amjiat liền cất lời:

— Tâu bệ hạ, mặc dù hôm nay thần tới xin bệ hạ cho giao lại quyền tể tướng mà thần được bệ hạ ban cho ngày trước, thần vẫn sẵn sàng phụng sự bệ hạ. Xin bệ hạ cho phép thần được đi xem kẻ thù ấy là ai mà dám kéo quân tới kinh đô của ta không hề tuyên chiến trước.

Nhà vua yêu cầu chàng đi làm việc đó, thế là chàng lập tức đi ngay, với rất ít tùy tùng.

Chẳng bao lâu hoàng tử Amjiat đã trông thấy đạo quân, có vẻ hùng mạnh và vẫn cứ tiến tới. Đội tiên phong, đã nhận được lệnh từ trước, đón chàng lịch sự và đưa chàng tới gặp nữ hoàng, bà cho đạo quân dừng lại để nói chuyện với chàng. Hoàng tử Amjiat chắp tay xá rồi hỏi bà đến đây nhân danh là bạn hay là thù; nếu là thù thì xin cho biết quốc vương của chàng đã làm việc gì khiến bà phải động binh.

Nữ hoàng đáp:

— Ta đến đây với tư cách bạn bè; ta chẳng có gì không hài lòng về vương quốc nước các Đạo sĩ. Hai nước ở xa nhau, chẳng có chuyện gì khiến phải gây hấn. Ta đến để chỉ đòi lại một tên nô lệ tên là Atxat, bị bắt cóc bởi một thuyền trưởng ở thành phố này, tên là Betram, một tên cực kỳ hỗn láo; và ta hy vọng quốc vương của ngài sẽ giải quyết công minh cho ta, khi biết ta là Macgian.

— Tâu nữ hoàng quyền uy - hoàng tử Amjiat đáp - tôi là anh trai của tên nô lệ mà bệ hạ đang vất vả tìm kiếm đó. Tôi đã để lạc mất chú ấy, rồi đã lại tìm thấy được. Xin mời Bà hãy vào, tôi xin tự tay giao chú cho Bà, và mong được vinh dự thuật lại hầu Bà tất cả câu chuyện quốc vương của tôi sẽ rất hân hoan được tiếp kiến Bà.

Theo lệnh của nữ hoàng, đạo quân hạ trại ngay tại chỗ, hoàng tử Amjiat đi theo bà vào kinh thành, tới tận hoàng cung, giới thiệu bà với nhà vua. Trong khi vua đón tiếp nữ hoàng theo đúng nghi tiết xứng đáng với Bà, hoàng tử Atxat lúc ấy có mặt, nhận ra bà ngay từ đầu; vội chạy tới chúc mừng. Bà đang tỏ ý hân hoan được gặp lại chàng, thì nhà vua được cấp báo có một đạo quân ghê gớm hơn đạo quân trước vừa xuất hiện ở hướng bên kia của kinh thành.

Nhà vua nước các Đạo sĩ, còn hoảng hốt hơn lần trước, khi được tin có một đạo quân đông hơn đạo quân trước đang kéo tới, mà cứ nhìn vào bụi cát tung lên mù mịt che kín cả bầu trời nơi đạo quân lính trẩy qua cũng đủ rõ, vua thốt lên:

— Amjiat? Biết làm sao đây? Có một đạo quân nữa đang tới sách nhiễu chúng ta.

Hiểu ý vua, Amjiat lên ngựa phóng như bay đi đón đường đạo quân mới. Gặp đội lính đi tiên phong, chàng yêu cầu cho được gặp người chỉ huy, người ta liền dẫn chàng tới ra mắt một nhà vua, chàng nhận ra nhờ có vương miện đội trên đầu. Từ xa vừa trông thấy vua, chàng vội vàng xuống ngựa; khi tới gần, chàng dập đầu xuống đất, hỏi vua có gì đòi hỏi ở quốc vương của mình. Nhà vua đáp:

— Ta danh hiệu Gaiua, ta là vua nước Trung Hoa. Vì muốn biết rõ tin tức về một người con gái tên là Bađua, mà ta đã gả từ nhiều năm nay cho hoàng tử Camaranzaman, con trai vua Satzaman, quốc vương đảo Những đứa con của Khalêđan, cho nên ta phải cất quân ra khỏi biên thùy. Trước đây, ta cho phép hoàng tử ấy về thăm phụ vương của chàng, với điều kiện là cứ cách năm một thì đưa con gái ta trở lại thăm ta. Thế mà đằng đẵng bao nhiêu năm trời, ta không nghe nói tới chàng nữa. Nếu vương quốc của ngài cho ta biết được ít nhiều tin tức, thì đó là một ân huệ to lớn cho một người cha đang phiền muộn.

Nghe nói, hoàng tử Amjiat biết đây là ông ngoại của mình, liền âu yếm hôn tay vua và đáp:

— Tâu bệ hạ, xin tha tội cho thần đã dám mạo muội như vậy để tỏ lòng tôn kính ông ngoại của thần. Thần chính là con trai của Camaranzaman, nay là quốc vương đảo Gỗ Mun, và của hoàng hậu Bađua, mà Ngài đang mong nhớ. Thần chắc phụ vương và mẫu hậu của thần hiện đều an khang trong vương quốc của mình.

Hoan hỉ được gặp cháu ngoại, vua Trung quốc ngay lập tức ôm hôn chàng rất âu yếm, cuộc trùng phùng may mắn và không phút chờ đợi này làm tuôn khá nhiều nước mắt. Được hỏi vì sao lưu lạc tận nước xa lạ này, hoàng tử thuật lại đầu đuôi câu chuyện của mình và của hoàng tử Atxat. Hoàng tử kể xong vua Trung quốc nói:

— Con ạ, thật là không công bằng, các hoàng tử vô tội như các con lại bị bạc đãi lâu thế này. Hãy khuây khỏa đi, các con ạ, ta sẽ mang các con theo, và sẽ giải hòa với cha con. Con hãy quay lại, và báo cho em trai con hay rằng ta sẽ tới.

Trong khi vua Trung quốc cho hạ trại đóng quân tại chỗ, hoàng tử Amjiat về trình vua nước các Đạo sĩ đang nóng lòng chờ đợi. Nhà vua cực kỳ kinh ngạc được tin một ông vua thật hùng cường như thế lại cất công làm một chuyến đi xa xôi vất vả như vậy, chỉ vì muốn thăm con gái; và hiện đang ở sát ngay kinh thành của mình. Vua liền truyền lệnh chuẩn bị thết đãi, còn tự mình sửa soạn đi nghênh tiếp.

Trong khoảng thời gian ấy, lại trông thấy một đám bụi mù ở về một hướng khác của thành phố, và chẳng bao lâu được cấp báo đó là một đạo quân thứ ba đang tiến tới. Việc này buộc vua phải nán lại, và yêu cầu hoàng tử lại đi hỏi xem đạo quân mới tới này muốn gì.

Amjiat ra đi, lần này có hoàng tử Atxat đi theo. Họ được biết đấy chính là đạo quân của Camaranzaman, phụ vương họ, đang đi tìm các con trai. Nhà vua đã tỏ ra quá đau đớn vì mất hai đứa con, đến nỗi thượng thư Gionđa rốt cuộc phải thú thật mình đã cho hai chàng thoát chết như thế nào. Điều đó khiến nhà vua quyết đi tìm cho bằng được, dù phải đến tận nước nào.

Người cha phiền muộn ấy ôm chặt hai con trai, nước mắt tuôn trào như suối, những giọt nước mắt mừng vui thay cho đau buồn từ lâu. Được hai hoàng tử báo cho biết, vua nước Trung hoa nhạc phụ của mình cũng vừa mới tới trong ngày hôm nay, Camaranzaman liền cho đóng quân lại, tự mình mang theo một ít tùy tùng, cùng hai con sang ngay trại của vua Trung quốc lạy chào. Họ đi chưa được bao nhiêu đường đất thì chợt lại trông thấy một đạo quân thứ tư đang tiến tới rất có trật tự và có vẻ như từ hướng Ba-tư tới.

Camaranzaman bảo hai hoàng tử đi xem đó là quân của ai, mình ở lại chờ. Hai chàng đi ngay; tới nơi, họ được đưa đến trước mặt nhà vua cầm đạo quân ấy. Sau khi thi lễ, hai chàng hỏi nhà vua tiến quân tới kinh thành của vua nước các Đạo sĩ như vậy là có ý đồ gì.

Tể tướng, lúc ấy có mặt, thay lời vua đáp:

— Đức vua các ngài vừa tâu ấy, chính là Satzaman, quốc vương đảo Những đứa con của Khalêđan. Từ lâu, vua du hành với đạo quân các ngài đang thấy đấy để tìm kiếm con trai, hoàng tử Camaranzaman; chính vì việc đó mà vua đã cất binh ra ngoài biên thùy nhiều năm nay. Nếu các ngài có được ít nhiều tin tức và báo cho rõ, thì Người sẽ lấy làm sung sướng vô cùng.

Hai hoàng tử không đáp mà chỉ nói rằng lát nữa sẽ mang lại câu trả lời, rồi phóng ngựa như bay quay trở về báo cho Camaranzaman biết đạo quân vừa mới kéo tới là quân của Satzaman, và nhà vua hiện đang thân chinh cầm quân ở đấy.

Ngạc nhiên, bất ngờ, vui mừng, đau đớn lẫn lộn, vì đã bỏ vua cha ra đi không cáo biệt, làm cho Camaranzaman xúc động mãnh liệt đến nỗi ngã xuống ngất đi khi vừa hay tin vua cha hiện đang ở rất gần mình. Được hai hoàng tử chăm lo săn sóc, cuối cùng vua tỉnh lại; khi đã thấy mình hồi sức. Camaranzaman vội chạy đến quỳ mọp dưới chân vua Satzaman.

Đã từ lâu lắm chưa bao giờ thấy có một cuộc gặp gỡ đầy thương mến như vậy giữa một người cha và một đứa con. Satzaman dịu dàng phàn nàn sao Camaranzaman nỡ vô tình bỏ cha ra đi một cách tệ bạc. Còn Camaranzaman thật thà hối hận đã phạm tội, do tình yêu thôi thúc gây nên.

Ba nhà vua và nữ hoàng Macgian lưu lại ba ngày tại triều đình nhà vua các nước Đạo sĩ, ông này đãi đằng họ rất trọng thể. Ba ngày ấy cũng được đánh dấu bởi đám cưới hoàng tử Atxat lấy nữ hoàng Macgian, và hoàng tử Amjiat lấy Bôxtan, để tạ ơn nàng đã giúp đỡ hoàng tử Atxat. Cuối cùng ba nhà vua và nữ hoàng Macgian cùng với chồng, mỗi người trở về quốc vương của mình. Còn về phần Amjiat, chàng được vua các nước Đạo sĩ vốn đã cao tuổi và rất thương yêu chàng truyền ngôi cho. Từ đó cho đến khi qua đời, chàng hết sức chăm lo bài trừ việc thờ thần lửa và thiết lập đạo Hồi trong cả nước.

NUARẾTĐIN VÀ NGƯỜI ĐẸP BA-TƯ

Thành phố Banxôra từ lâu vốn là kinh đô một nước chư hầu của các hoàng đế. Nhà vua nước đó cai trị thời hoàng đế Harun An-Rasít tên là Zinôbi trị vì. Hoàng đế và nhà vua này vốn là hai anh em, con chú con bác ruột. Vua Zinôbi cho rằng không nên giao phó việc cai trị nước nhà chỉ cho một tể tướng, bởi vậy vua chọn một lúc hai người: Khacan và Xaoui.

Khacan là một con người hiền lành, cởi mở, phóng túng, thích làm ơn cho những người có việc nhờ vả tùy theo phạm vi quyền lực của mình miễn là không gây hại tới công lý mà ông có bổn phận thực hành. Ở triều đình Banxôra, trong khắp thành phố cũng như toàn vương quốc không có ai là không kính trọng ông, không ai không công khai ca ngợi những đức tính, rất xứng đáng của ông.

Xaoui thì tính tình khác hẳn. Lão ta luôn luôn nhăn như bị và làm bực bội mọi người, bất kể sang hay hèn. Thêm vào đó, đã không biết dùng của cải giàu có của mình để làm nên danh giá, lão ta lại hà tiện rán sành ra mỡ, đến nỗi nhịn tiêu dùng cả những thứ cần thiết nhất. Không một ai chịu đựng được lão, và bất cứ lúc nào cũng nghe người ta chỉ độc nói những điều không tốt về lão mà thôi. Điều làm cho lão càng đáng ghét hơn nữa, là lão thù hằn Khacan một cách rất sâu sắc; bất cứ vị tể tướng kia làm việc tốt gì thì cũng bị lão ta rêu rao thành xấu, và tìm đủ mọi cách dèm pha.

Một hôm, sau buổi thiết triều, để bớt căng thẳng đầu óc, vua chuyện trò thoải mái cùng hai vị tể tướng và nhiều vị đại thần khác. Dần dần nói đến chuyện những người đàn bà nô lệ mà người ta mua về trong nhà và đối xử gần như ngang hàng với những người vợ chính thức. Một vài người cho rằng chỉ cần mua được một nữ nô lệ xinh đẹp, duyên dáng là đủ an ủi mình về việc bắt buộc phải lấy những người vợ môn đăng hộ đối hoặc vì lợi ích của gia đình, những người vợ này không phải bao giờ cũng có nhan sắc và thân hình cân đối nở nang.

Những người khác trong đó có Khacan cho rằng nhan sắc và những vẻ đẹp của thân hình chưa phải là những thứ duy nhất người ta cần tìm kiếm ở một nữ nô lệ; ngoài những thứ đó ra, còn cần phải thông minh, khôn ngoan, khiêm nhường, dễ chịu, và nếu có thể, thì có kiến thức rộng về nhiều mặt nữa. Bởi vì là, theo những người này, không có gì thích hợp hơn cho những người gánh vác quốc gia đại sự, sau một ngày bề bộn công việc, trở về nhà riêng, có một người bạn gái để chuyện trò thì vừa bổ ích, dễ chịu vừa được giải trí. Xét đến cùng - vẫn theo ý những người này - nếu chỉ cần có một nữ nô lệ để mà nhìn ngắm và thỏa mãn nhu cầu xác thịt thì như vậy có khác chi súc vật.

Nhà vua đồng tình với phe này, tỏ rõ ý kiến của mình bằng cách ra lệnh cho Khacan tìm mua cho được một nữ nô lệ vừa hoàn hảo về nhan sắc, lại vừa có tất cả những đức tính tốt đẹp nói trên và trước hết là phải rất thông thái.

Xaoui, ganh tị với vinh dự mà nhà vua ban cho Khacan, hơn nữa lão vốn thuộc vào phe có ý kiến ngược lại, liền nói:

— Tâu bệ hạ, thật khó mà tìm cho được một người nữ nô lệ hoàn chỉnh mọi mặt như Ngài vừa đòi hỏi. Giả dụ có tìm được, và tôi cho là khó mà có được một người như vậy, thì giá một vạn đồng tiền vàng cũng còn là rẻ.

— Xaoui à, - nhà vua đáp - hẳn ông cho số tiền ấy to quá đối với ông, nhưng đối với ta thì không.

Nói xong, vua truyền cho viên tổng quản ngân khố, mang một vạn đồng tiền vàng tới nhà Khacan.

Khacan cho triệu ngay tất cả những người lái chuyên việc mua bán đàn bà, con gái nô lệ đến, và nhờ họ bao giờ tìm được một nữ nô lệ như ông mô tả, thì đến báo ngay cho ông biết. Các lái buôn, vừa để lấy lòng Khacan vừa vì lợi ích của chính họ, bèn hứa là sẽ cố hết sức tìm cho được một người vừa ý ông. Từ đó ngày nào cũng có một nữ nô lệ được dẫn tới ông, nhưng không có ai trọn vẹn, chẳng mắc chứng này thì cũng bị tật khác.

Một hôm, rất sớm, Khacan định vào chầu vua ở hoàng cung thì một người lái đến, vẻ rất vội vã, níu ngựa ông lại mà báo tin rằng tối hôm qua, vào lúc rất khuya có một nhà buôn Ba-tư mới tơi, mang theo một nữ nô lệ cực kỳ xinh đẹp, ăn đứt tất cả những người mà y được thấy mặt từ trước tới nay. Rồi y dạm bán người nữ nô lệ này. Ngoài trí thông minh và kiến thức của cô ta, nhà buôn còn bảo đảm rằng người nữ nô lệ này có thể đấu trí với bất kỳ ai thông thái, tinh anh nhất trên đời.

Rất vui mừng được biết tin ấy, và hy vọng có thể làm vua vui lòng, Khacan liền bảo y dẫn người nô lệ đến, sau khi ông tan chầu về.

Người lái có mặt vào đúng giờ hẹn, Khacan thấy người nữ nô lệ này quả là rất đẹp, liền đặt tên là Người đẹp Ba-tư. Vốn cực kỳ thông minh và hiểu biết rộng, sau khi nói chuyện với nàng, ông nhận ra ngay có tìm kiếm nữa cũng vô ích, không bao giờ có thể mua được một người nữ nô lệ nào khác vượt được người này về những đức tính mà nhà vua đòi hỏi. Ông hỏi người lái, nhà buôn Ba-tư đặt giá bao nhiêu.

— Thưa ngài, - người lái đáp - ông ta là một con người chỉ nói một lời. Ông ta quả quyết rằng mình chỉ có thể bán đúng giá, một vạn đồng tiền vàng. Ông ta còn thề thốt với tôi rằng, không tính tới sự chăm sóc vất vả và thời gian nuôi dạy, riêng chi phí về nuôi thầy dạy học để bồi dưỡng trí thông minh cũng như trau dồi nhan sắc, về may mặc và thức ăn, cũng đã tốn hết ngần ấy rồi. Ngay từ khi mua được người này, thuở còn rất ấu thơ, vì xét ra cô ta rồi sẽ chỉ xứng đáng với các bậc đế vương thôi, cho nên ông ta đã không hề tiếc một thứ gì để góp phần làm cho cô đạt tới địa vị cao sang ấy. Cô ta biết chơi đủ các thứ nhạc cụ, biết hát, biết múa; cô viết văn giỏi hơn những nhà văn thành thạo nhất; cô còn làm cả thơ, nói tóm lại không có cuốn sách nào cô không đọc qua. Chưa bao giờ nghe ai nói có một nữ nô lệ nào hiểu biết nhiều thứ trên đời bằng cô ta.

Tể tướng Khacan còn biết rõ giá trị của người nữ nô lệ này hơn người lái, người này chỉ được nghe nhà buôn kia nói lại mà thôi, ông không muốn để chuyện mua bán kéo dài thêm nữa. Ông bảo người lái chỉ chỗ, rồi sai một người nhà của mình đi mời nhà buôn Ba-tư.

Khi người này tới, tể tướng Khacan nói:

— Không phải ta muốn mua người nữ nô lệ này cho ta, mà là cho vua; ông phải để lại cho nhà vua với giá rẻ, rẻ hơn giá ông đặt.

Nhà buôn đáp:

— Thưa ngài, tôi rất lấy làm vinh dự được tặng không cho hoàng thượng, nếu những nhà buôn như loại tôi được phép làm như vậy. Tôi chỉ xin Người độc có số tiền mà tôi đã chi phí để đào tạo cô ta được thành người như hiện nay. Điều tôi có thể nói là hoàng thượng sẽ rất lấy làm hài lòng mua được nữ nô lệ này.

Tể tướng không muốn mặc cả, ông sai đếm đủ tiền trả cho nhà buôn. Ông này, trước khi ra về, thưa với tể tướng:

— Thưa ngài, vì cô nô lệ này dành cho nhà vua, xin ngài cho phép tôi được thưa rằng cô ta đang hết sức mệt mỏi vì đã phải theo tôi làm một chuyến đi rất xa để tới đây. Mặc dù cô ta là một người nhan sắc có một không hai, cô trông sẽ còn khác nữa nếu ngài cho giữ lại ở nhà ngài chừng nửa tháng, và chịu khó săn sóc cô ta chút ít. Sau thời gian ấy, ngài mang vào trình diện với vua, tôi chắc cô ta sẽ làm cho ngài được vinh dự và danh giá, mà rồi ngài sẽ biết ơn tôi. Ngài thấy đấy, nắng đã làm cho da cô ta kém tươi đi một chút; nhưng, sau khi cho cô ta đi tắm vài ba bận và ăn mặc theo cách thích hợp, cô sẽ đổi khác và ngài sẽ thấy cô còn muôn phần xinh đẹp hơn nữa.

Khacan cho lời khuyên của nhà buôn là phải và quyết làm theo. Ông cho Người đẹp Ba-tư ở một căn buồng riêng, sát ngay bên cạnh buồng của vợ ông. Ông yêu cầu bà hãy cho cô ta ăn cùng mâm, và đối xử như một phu nhân trong cung đình. Trước khi từ giã Người đẹp Ba-tư, ông bảo nàng:

— Cô không thể có hạnh phúc nào lớn hơn hạnh phúc tôi đang tạo cho cô đây. Cô thử nghĩ xem: tôi mua cô là để dâng hoàng thượng, tôi hy vọng rằng nhà vua được cô sẽ hài lòng hơn là tôi vì đã làm tròn nhiệm vụ được Người giao phó. Bởi vậy, tôi xin báo trước để cô rõ rằng tôi có một cậu con trai lớn không phải là không thông minh, nhưng trẻ tuổi, ngang tàng và tháo vát, cô hãy chú ý giữ mình khi nó tới gần.

Người đẹp Ba-tư cám ơn lời khuyên bảo của ông, hứa sẽ làm theo, tể tướng liền lui về phòng riêng.

Nuarếtđin, đó là tên cậu con trai của tể tướng, vẫn thường ra vào tự do buồng riêng của mẹ; và vẫn có thói quen ăn cơm cùng với bà. Chàng trông rất khôi ngô, trẻ tuổi, dễ chịu và mạnh bạo. Vốn cực kỳ thông minh và ăn nói lưu loát, chàng có biệt tài là muốn điều gì thì thuyết phục được người khác nghe theo mình ngày. Vừa trông thấy Người đẹp Ba-tư, mặc dù biết phụ thân mua nàng cho nhà vua, và chính tể tướng cũng đã bảo thẳng với chàng như vậy, ngay từ buổi gặp gỡ đầu tiên, chàng không hề có chút tự kiềm chế mình đừng yêu nàng. Ngay từ giây phút đầu, chàng đã bị vẻ kiều diễm của nàng lôi cuốn, và sau khi nói chuyện với nàng, chàng dứt khoát sẽ tìm đủ mọi cách để phỗng tay trên nhà vua cho bằng được.

Về phía mình, Người đẹp Ba-tư thấy Nuarếtđin rất dễ thương: “Tể tướng đã cho ta một vinh dự lớn, khi ông mua ta để dâng quốc vương Banxôra, - nàng tự bảo, - Nhưng có lẽ ta sẽ cho mình hạnh phúc hơn, nếu ông bằng lòng gả ta cho con trai ông.”

Lợi dụng thuận lợi của mình, Nuarếtđin rất năng tới thăm Người đẹp mà cậu đã say mê, để chuyện trò, cười vui và đùa cợt với nàng. Nếu bà mẹ không ép buộc, thì không bao giờ chàng chịu rời nàng.

— Con ạ, - bà bảo chàng - một chàng trai trẻ như con mà cứ lẩn quẩn trong buồng đàn bà thì chẳng ra làm sao cả. Thôi con hãy đi đi, hãy về buồng con và lo học tập để một ngày kia được xứng đáng nối nghiệp cha con.

Vì đã lâu Người đẹp Ba-tư chưa được tắm, do phải đi đường sá xa xôi, nên tể tướng phu nhân sai đun nước nóng ngay trong buồng tắm ở dinh mình, rồi cho nhiều cô hầu đưa nàng đến tắm, và dặn hãy chăm sóc nàng như chăm sóc chính bà vậy, và sau khi nàng tắm xong, mặc cho nàng một bộ quần áo thật đẹp, mà bà đã cho may sẵn. Bà rất quan tâm về việc ấy để được lòng tể tướng, và tỏ cho chồng biết rằng mình rất chú ý tới bất cứ việc gì có thể làm cho ông vui lòng.

Ra khỏi phòng tắm, Người đẹp Ba-tư trông xinh tươi gấp nghìn lần so với khi Khacan mới mua về; trông thấy nàng đến chào, vợ tể tướng khó khăn lắm mới nhận ra.

Người đẹp Ba-tư duyên dáng hôn tay bà và nói:

— Thưa bà, con không rõ con mặc bộ áo quần mới mà bà chịu khó sai may cho con đây, bà nhìn thấy thế nào. Các cô hầu của bà quả quyết với con rằng, nó hợp với người con quá đến nỗi họ không còn nhận ra con nữa, chắc họ toàn là những người nói nịnh, con chỉ tin có lời bà mà thôi. Nếu lời họ nói là đúng sự thật, thì thưa bà, con được như vậy chính là nhờ ơn bà.

— Con gái của ta ạ, - bà vợ tể tướng vui mừng đáp - con chớ nên cho rằng những cô hầu của ta nói nịnh con; ta còn sành sỏi hơn chúng nó. Đừng nói tới bộ áo quần con mặc rất vừa vặn, mà từ buồng tắm ra người con đẹp hơn hẳn trước đây nhiều, đến nỗi ta cũng không nhận ra con nữa. Nếu ta biết tắm mang lại lợi ích lớn như vậy thì ta đã cùng đi với con, ta đã đến tuổi từ nay phải lo chăm sóc nhiều đến con người hơn nữa.

— Thưa bà, con thật không xứng đáng với lời khen của bà, - cô gái đáp - con chẳng biết nói thế nào. Còn về việc tắm hơi, thật là tuyệt diệu; nếu bà có ý định đi tắm, xin mời đi ngay. Những người hầu của bà hẳn cũng sẽ thưa với bà giống như con.

Sực nhớ ra đã lâu mình chưa tắm, tể tướng phu nhân cũng muốn nhân dịp này, ngỏ ý với các cô hầu, họ vội vàng sửa soạn mọi thứ cần thiết. Người đẹp Ba-tư lui về phòng riêng của mình. Bà vợ tể tướng, trước khi đi, cẩn thận sai hai con nô tì nhỏ tuổi đến với nàng, với mệnh lệnh không để cho Nuarếtđin vào buồng nàng, nếu chàng ta lần đến.

Trong khi tể tướng phu nhân mải ở nhà tắm và Người đẹp Ba-tư chỉ có một mình, Nuarếtđin đến. Thấy không có mẹ trong buồng riêng của bà, chàng sang buồng Người đẹp, thấy hai con nô tì ngồi canh ngoài phòng đợi. Chàng hỏi phu nhân đâu, chúng trả lời bà đi tắm.

— Thế Người đẹp Ba-tư, cô áy cũng đi tắm chứ? - chàng hỏi tiếp.

— Cô tắm xong đã trở về, hiện đang ở trong buồng, - hai nô tì đáp - nhưng chúng con được lệnh của phu nhân không để cho cậu vào buồng.

Buồng Người đẹp Ba-tư chỉ có một bức mành che, Nuarếtđin bước tới định vào, hai nô tì đứng ra cản. Chàng túm mỗi đứa một tay, tống ra ngoài phòng đợi, rồi khóa trái cửa buồng lại. Chúng chạy vội tới nhà tắm, vừa khóc vừa la, báo cho tể tướng phu nhân biết Nuarếtđin đã vào buồng Người đẹp Ba-tư, mặc cho chúng ngăn cản, và chàng đã đuổi chúng ra ngoài.

Nghe chuyện tày đình ấy, tể tướng phu nhân buồn lo vô hạn. Bà bỏ tắm, mặc vội áo quần. Nhưng khi bà ăn mặc xong và trở về chưa tới buồng Người đẹp Ba-tư thì Nuarếtđin đã từ trong ấy ra và bỏ trốn.

Người đẹp Ba-tư rất ngạc nhiên thấy tể tướng phu nhân chạy xộc vào, nước mắt đầm đìa và trông thất thần như một người mất trí, liền hỏi:

— Thưa bà, con có được phép hỏi bà có việc gì buồn phiền vậy? Có việc gì không may xảy ra ở buồng tắm chăng, mà bà vội bỏ về?

— Ô hay! - tể tướng phu nhân kêu lên - cô còn hỏi tôi với thái độ bình thản như vậy, sau khi thằng Nuarếtđin nhà tôi đã vào buồng và ở lại một mình với cô ư? Có thể nào xảy ra một điều bất hạnh lớn hơn thế cho nó và cho tôi!

— Thưa bà, xin bà làm ơn cho con biết, - Người đẹp Ba-tư đáp - có gì bất hạnh cho bà và cho cậu Nuarếtđin trong việc cậu vừa làm?

— Có gì bất hạnh ư? Chồng tôi chẳng đã nói với cô là mua cô về để dâng vua? Và chẳng đã dặn trước cô phải chú ý chớ để nó đến gần người?

— Con đâu có quên, thưa bà, - Người đẹp Ba-tư lại nói - nhưng cậu Nuarếtđin đến bảo con rằng tể tướng đã thay đổi ý kiến, ngài không mang con dâng vua nữa, như đã có ý định, mà ban cho cậu ấy. Thưa bà, con đã tin; và thân phận nô tì như con, từ thuở ấu thơ đã quen với lệ luật của kẻ làm nô lệ, con làm sao có thể, và con cũng không được phép, cưỡng lại ý muốn của cậu. Con xin nói thêm rằng, con vâng lời mà không lấy gì làm khó chịu, vì được gặp nhau luôn cho nên cũng đem lòng mến cậu. Con chẳng tiếc mình không còn hy vọng được hầu vua nữa, và cảm thấy rất sung sướng nếu được suốt đời sống với Nuarếtđin.

Nghe Người đẹp Ba-tư nói vậy, tể tướng phu nhân thốt lên:

— Ước gì Thượng đế cho điều con nói trở thành sự thật, ta cũng sẽ rất vui mừng, nhưng, hãy tin lời ta, Nuarêtđin là một thằng dối trá, nó đánh lừa con đấy; không thể có chuyện cha nó cho, như lời nó nói đâu. Chao! Khốn nạn thân nó, khốn nạn thân ta! Và cha nó còn khốn nạn hơn nữa bởi những hậu quả mà cả nhà ta đều lo sợ rồi sẽ xảy đến. Cho dù ta có khóc lóc kêu van đến đâu thì cũng chẳng xin được cha nó tha thứ cho nó đâu. Cha nó mà biết chuyện nó cưỡng bức con như vậy, thì sẽ giết chết nó cho mà xem.

Nói xong, bà càng khóc lóc sầu thảm hơn nữa, và những người hầu thảy đều lo cho tính mạng của Nuarêtđin cũng khóc theo.

Ít lâu sau, tể tướng Khacan đến, ông cực kỳ kinh ngạc thấy vợ và những người hầu đầm đìa nước mắt, còn Người Đẹp Ba-tư thì hết sức âu sầu. Ông hỏi căn nguyên, mọi người không đáp mà chỉ càng khóc già. Sự im lặng ấy làm cho ông càng ngạc nhiên, ông nói với bà:

— Bà phải làm cho tôi biết rõ ngay tại sao bà khóc, và phải nói đúng sự thật.

Không thể không vâng lời, tể tướng phu nhân buồn rầu đáp:

— Vậy thì xin quan lớn hãy hứa là không giận dữ khi nghe hết câu chuyện sau đây. Thiếp xin quả quyết trước, đây không phải lỗi ở thiếp.

Không đợi chồng bà đáp, bà nói tiếp:

— Trong khi thiếp cùng bọn con hầu đi tắm, thì cậu con trai của quan lớn đến, và lợi dụng cái lúc khốn khổ ấy để đánh lừa Người Đẹp Ba-tư - là ngài không đưa cô ấy dâng vua nữa, mà ban cho cậu ấy. Thiếp xin miễn nói, sau sự dối trá xấu xa ấy, nó đã làm những gì, ngài hẳn đã biết. Đó chính là căn nguyên làm cho thiếp vì thương ngài, vì thương nó mà buồn khổ, lo không xin được ngài tha tội cho nó.

Không thể nào diễn tả nổi sự lo âu của tể tướng sau khi tể tướng phu nhân thuật lại hành động láo xược của Nuarêtđin.

— Hỡi ôi! - ông vừa đấm ngực, cắn tay vừa bứt râu mà thốt lên - thằng khốn nạn, thằng con trai không đáng sống, mà đã đẩy cha mày từ đỉnh cao danh vọng xuống vực sâu như vậy đấy. Mày giết cha mày, và mày cũng giết luôn chính mày. Để trả thù cho sự xúc phạm tới bản thân Ngài như thế này, vua không chỉ bằng lòng chém đầu hai cha con mày thôi đâu.

Bà vợ cố an ủi chồng:

— Xin ngài chớ buồn phiền; tôi sẽ bán bớt một ít ngọc ngà, cũng để có đủ một vạn đồng vàng, rồi ngài sẽ mua một con nô lệ khác đẹp hơn, xứng đáng hơn để dâng vua.

— Chao ôi! - tể tướng đáp - bà tưởng tôi lo buồn như vậy chỉ vì mất một vạn đồng tiền vàng ư? Không phải chuyện mất số tiền đó, cho dù mất cả gia sản của ta, thì tôi cũng chẳng phải lo như vậy. Đây là chuyện danh dự của tôi, đối với tôi danh dự quý báu hơn tất cả của cải trên đời.

— Tuy nhiên, tôi cũng thấy là việc gì có thể chuộc lại bằng tiền, thì cũng chẳng quan trọng lắm.

— Thế bà không biết Xaoui là kẻ không đội trời chung của tôi ư? Thế bà cho rằng, sau khi vỡ lở vụ này, lão ấy chẳng xúc xiểm với vua về tôi ư? Rồi lão sẽ nói: “Muôn tâu bệ hạ, Ngài lúc nào cũng nói tới lòng quý yêu và nhiệt thành của Khacan đối với Ngài; ông ta vừa cho thấy rõ ràng ông không đáng để bệ hạ tin cậy như vậy. Bệ hạ giao cho ông ta một vạn đồng vàng để mua một nữ nô lệ. Thật ra ông ta đã làm xong công việc đầy vinh dự ấy; chưa bao giờ có ai trông thấy một người nô lệ đẹp đến thế, nhưng đáng lẽ mang vào dâng hoàng thượng, ông ta lại mang cho con trai. Ông nói “Con ơi, mày hãy nhận lấy con nô lệ này, ta cho con đấy, con xứng đáng được hưởng nó hơn nhà vua”. Rồi, với tính gian hùng vốn có của lão, lão ta sẽ nói tiếp: “Cậu con trai ông đã nhận con nữ nô lệ ấy, và ngày nào cũng bù khú với nó. Sự tình đúng như lời tôi tâu bệ hạ, nếu Ngài không tin, có thể tự mình làm sáng tỏ”. Bà có thấy không, - tể tướng nói tiếp - sau những lời lẽ ấy, chẳng phải quân lính của vua có thể ập đến nhà ta bất cứ lúc nào và bắt con nô lệ đi sao? Sau chuyện đó, sẽ còn tiếp thêm bao nhiêu tai họa khác nữa chứ.

— Thưa đại nhân, - nghe chồng nói vậy, tể tướng phu nhân đáp - Xaoui đúng là một đứa vô cùng hiểm độc, nó có thể bóp méo vụ này như ngài nói, nếu lão ta đánh hơi được. Nhưng, cũng như bất cứ người nào khác, làm sao lão ta biết được chuyện gì xảy ra trong nhà ta? Giả dụ có ai nghi ngờ và nhà vua có hỏi, thì sao ngài chẳng có thể tâu là, sau khi xem xét kỹ con nô lệ ngài thấy nó chẳng đáng được dâng lên hoàng thượng, rằng tên lái buôn đã lừa dối ngài, con nô lệ ấy có một vẻ đẹp vô song thật đấy, nhưng còn xa mới được thông minh sắc sảo. Nhà vua sẽ tin lời ngài, và lão Xaoui kia sẽ bối rối vì đã không thành công trong âm mưu hiểm độc của lão, như bao nhiêu lần trước lão đã cố tình dèm pha để hãm hại ngài. Vậy xin đại nhân hãy yên tâm, và nếu ngài tin lời tôi thì xin hãy cho tìm ngay bọn lái, báo cho họ biết rằng ngài không hài lòng về Người Đẹp Ba-tư, rồi giao cho họ tìm hộ ngài một con khác.

Lời khuyên ấy nghe cũng có lý, tể tướng Khacan bình tâm lại đôi chút và quyết làm theo, nhưng ông vẫn không bớt giận cậu con trai của mình.

Suốt ngày hôm ấy, Nuarêtđin không dám về nhà, chàng cũng chẳng dám ẩn náu ở nhà một người bạn cùng lứa tuổi vẫn hay lui tới nhà cậu, sợ tể tướng sai người đến tìm. Chàng ra ngoài phố, ẩn trong một khu vườn chưa bao giờ đặt chân tới và không ai biết mặt chàng. Ngày nào, chàng cũng về nhà thật muộn, lúc biết chắc là tể tướng đã đi nghỉ, rồi gọi bọn hầu gái của bà mẹ, mở cửa và âm thầm vào nhà. Sáng hôm sau, chàng ra đi trước khi cha dậy; và suốt một tháng ròng buộc phải trốn tránh như thế, lòng buồn sâu sắc. Quả vậy, những cô hầu không nịnh nọt chàng, họ nói thẳng rằng quan tể tướng vẫn không hề nguôi giận, và ngài vẫn khăng khăng nói là hễ trông thấy mặt chàng đâu thì sẽ giết chàng.

Gia nhân bàn tán xì xào, nên tể tướng phu nhân biết Nuarêtđin hôm nào cũng về nhà; nhưng bà chưa dám xin chồng tha tội cho con trai. Cuối cùng, một hôm bà đánh bạo nói với tể tướng như sau:

— Thưa đại nhân, cho đến ngày hôm nay thiếp chẳng dám tùy tiện thưa chuyện với ngài chuyện về thằng Nuarếtđin. Xin ngài vui lòng cho thiếp được biết ngài định làm gì nó. Chưa một đứa con trai nào phạm tội đối với cha nó như thằng Nuarêtđin. Nó đã làm cho ngài mất vinh dự và niềm vui được dâng lên nhà vua một nữ nô lệ hoàn hảo như Người Đẹp Ba tư, thiếp nhận quả như vậy nhưng rốt cuộc, ý định của ngài là gì? Ngài nhất quyết muốn giết nó ư? Đáng lẽ ngài không nên có ý nghĩ tệ hại ấy. Vì ngài làm như vậy ngài sẽ còn mắc phải cái tệ hại khác còn trầm trọng hơn, mà có lẽ ngài chưa nghĩ tới. Ngài không sợ thiên hạ, vốn quỷ quái ranh mà, trong khi tìm hiểu xem tại sao con trai ngài lánh mặt ngài, sẽ rõ điều ngài muốn giấu hay sao? Nếu xảy ra cơ sự ấy thì ngài sẽ rơi vào điều bất hạnh còn lớn hơn nhiều.

— Bà nói nghe cũng khôn ngoan đấy, nhưng tôi không thể nào chịu tha thứ cho nó được, tôi phải cho nó một trận nhục nhã, thật đáng tội với nó mới xong.

— Nó sẽ nhục nhã lắm rồi, - bà vợ đáp - nếu ngài chấp nhận làm như thiếp vừa chợt nghĩ ra đây. Đêm nào, con trai ngài cũng về nhà sau khi ngài đã đi nghỉ, nó ngủ đêm ở đây, rồi ra đi trước khi ngài dậy. Tối hôm nay, xin ngài hãy chờ cho tới khi nó về, ngài sẽ làm như muốn giết nó, lúc ấy tôi sẽ chạy đến cứu; rồi làm như thể vì nể lời tôi mà tha cho nó, ngài buộc nó phải lấy Người Đẹp Ba-tư, với điều kiện gì, tùy ngài định. Nó yêu con bé ấy, và thiếp biết là Người Đẹp Ba-tư cũng không phải là không có cảm tình với nó.

Khacan đồng ý làm theo lời khuyên của vợ. Vì vậy, tối hôm đó, chờ gần đến giờ Nuarêtđin trở về, ông nấp sau cánh cửa; khi bọn người hầu mở cửa cho chàng vào, ông xông ra quật ngã, và giẫm chân lên ngực con. Nuarêtđin quay đầu nhìn thấy cha cầm lăm lăm một con dao ở tay, sắp giết chết mình.

Vừa lúc ấy bà vợ tể tướng chạy đến, níu tay ông lại.

— Ngài định làm gì vậy, thưa ngài? - bà kêu to.

— Bà buông tôi ra, tôi phải giết chết thằng con vô phúc này.

— Chao ôi, xin ngài hãy giết thiếp đây thì hơn, thiếp không thể nào để bàn tay của ngài lại vấy dòng máu của chính ngài.

Thừa dịp đó, Nuarêtđin ứa nước mắt thưa:

— Thưa cha, con van cha hãy thương con và tha tội cho con; nhân danh Thượng đế, đấng đang chờ chúng ta trong ngày phán xét, xin cha hãy tha thứ cho con.

Khacan để cho bà vợ giật con dao găm khỏi tay. Khi thấy ông đã buông dao, Nuarêtđin vội quỳ mọp hôn chân cha để tỏ rõ mình hối hận đã xúc phạm đến người.

— Nuarêtđin, - ông nói - anh hãy cảm tạ mẹ anh, vì nể mẹ anh cho nên ta mới tha cho anh. Ta còn muốn cho anh luôn Người Đẹp Ba-tư, với điều kiện là anh phải thề sẽ không coi nó như nô lệ mà coi như vợ của anh, có nghĩa là không bao giờ được bán, không bao giờ được đuổi nó đi. Nó thông minh, ngoan ngoãn và đức hạnh hơn anh gấp bội, ta tin rằng nó sẽ kìm bớt những cơn xốc nổi của tuổi trẻ có thể đưa anh tới chỗ chết.

Nuarêtđin không thể ngờ được cha đối xử rộng lượng như vậy. Chàng hết lời cảm tạ, và sẵn sàng thề như ông mong muốn. Cả hai người, chàng cũng như Người Đẹp Ba-tư đều rất sung sướng; và tể tướng cũng hài lòng vì hai người vừa lứa xứng đôi.

Tể tướng Khacan không đợi vua nhắc nhở công việc đã giao, ông chú ý tấu trình luôn, và nói ra những khó khăn to lớn trong việc thỏa mãn đòi hỏi của Người: tóm lại, ông biết cách xử lý khéo léo đến nỗi rồi vua không nghĩ tới chuyện đó nữa. Tuy Xaoui cũng có nghe phong thanh về câu chuyện xảy ra, nhưng Khacan đang được lòng vua hơn lão nhiều, thành ra lão cũng chẳng dám đả động tới chuyện ấy.

Câu chuyện tế nhị ấy trôi qua được hơn một năm hết sức may mắn. Một hôm, đang ở nhà tắm, có một công việc khẩn cấp, buộc ông phải đi ra trong khi người còn nóng. Ngoài trời hôm đó rét hơn ngày thường, ông cảm lạnh, sưng phổi, lên con sốt nằm liệt giường. Bệnh tình ngày càng trầm trọng, thấy mình gần đất xa trời, ông nói với Nuarêtđin vẫn luôn luôn chầu chực bên giường bệnh:

— Con ạ, cha không biết cha có sử dụng được tốt những của cải to lớn mà thượng đế ban cho cha hay không: con thấy đấy, tiền của nhiều bao nhiêu cũng chẳng làm cho con người sống mãi được. Có một điều con phải thi hành lúc cha lâm chung, là hãy nhớ mãi lời con hứa với cha về Người Đẹp Ba-tư. Cha sẽ yên tâm nhắm mắt, vì tin tưởng con sẽ không quên lời hứa đó.

Đấy là những lời trối trăng của Khacan. Lát sau ông trút hơi thở cuối cùng trong sự thương tiếc vô hạn của gia đình, tất cả triều đình cũng như toàn thành phố. Nhà vua mất đi một vị đại thần công minh, nhiệt thành và chung thủy; cả thành phố khóc than một vị ân nhân hằng che chở trăm dân. Ở Banxôra từ trước tới nay chưa bao giờ có một tang lễ nào trọng thể như vậy. Các quan tể tướng, thượng thư cũng như hầu hết các vị đại thần trong triều đều nhiệt tình thay nhau lần lượt khiêng quan tài của ông tới tận huyệt; tất cả mọi kẻ sang hèn trong thành phố đều nước mắt ròng ròng tiễn đưa ông tới nơi an nghỉ cuối cùng.

Nuarêtđin buồn rầu, thương tiếc cha vô hạn, rất lâu chàng không gặp bất kỳ ai. Cuối cùng, một hôm chàng đồng ý để cho một trong những người bạn thân nhất vào thăm. Người bạn ấy tìm cách cố khuyên giải chàng. Thấy chàng để ý nghe, người bạn ấy nói, sau khi đã báo hiếu cha một cách trọn vẹn, hoàn toàn đáp ứng tất cả những gì đạo lý đòi hỏi, nay đến lúc chàng cần xuất hiện với đời, đi lại với bạn bè cho xứng đáng với gia phong và danh giá của chính mình. Người bạn ấy nói:

— Ta sẽ phạm tội, làm ngược lại đạo lý của trời đất và luật pháp quốc gia nếu chúng ta không thể trả nghĩa cha mẹ cho xứng đáng với công ơn dưỡng dục, như vậy là bất hiếu; nhưng, khi đã trả nghĩa và không có ai chê trách gì, thì chúng ta bắt buộc phải trở lại cuộc sống bình thường như trước, trong xã hội ta hằng sống. Vậy xin bạn hãy lau nước mắt, hãy lấy lại niềm tươi trẻ từng mang lại niềm vui ở những nơi nào bạn có mặt.

Lời khuyên của người bạn nghe rất đúng mức; và có lẽ Nuarêtđin đã tránh được những điều bất hạnh sẽ xảy ra đến cho mình, nếu chàng bình thường làm theo. Chàng dễ tin lời bạn, rồi khi người đó muốn cáo từ, chàng mời ngày mai lại đến, rủ thêm ba bốn người bạn cùng đến. Vô tình, chàng lập thành một nhóm sáu người cùng lứa tuổi, và để tất cả thời giờ vào tiệc tùng ăn chơi liên miên với họ. Hầu như không có ngày nào chàng không biếu mỗi người một món quà trước khi tiễn họ ra về.

Đôi khi, để làm vừa lòng bạn bè, Nuarêtđin cho gọi Người Đẹp Ba-tư đến. Nàng vâng lời để làm vừa lòng chàng, nhưng không đồng ý cách tiêu xài quá đáng như thế. Nàng nói thật suy nghĩ của mình:

— Thiếp chẳng nghi ngờ gì là cụ lớn nhà ta khi qua đời có để lại cho chàng rất nhiều của cải, nhưng xin chàng chớ giận nếu một con nô lệ như thiếp dám nhắc nhở chàng rằng cho dù của cải đó có lớn đến bao nhiêu, mà chàng cứ tiếp tục sống theo cách này thì chẳng mấy lâu mà hết. Người ta thỉnh thoảng có thể tiếp đãi bạn bè, chơi bời với họ; nhưng không thể làm thành lệ ngày nào cũng giống ngày nào, làm như vậy sẽ sa chân vào con đường bần cùng. Vì danh giá và tiếng tăm của mình, chàng nên noi gương cụ nhà đã quá cố, và cố gắng để đạt được chức vị từng mang lại cho cụ nhà biết bao danh giá.

Nghe Người Đẹp Ba-tư nói, Nuarêtđin cười. Nàng dứt lời, chàng vẫn cười và đáp:

— Người đẹp của ta ơi, thôi đừng nói chuyện ấy nữa, hãy nói chuyện vui chơi. Phụ thân ta xưa lúc nào cũng ép buộc ta sống trong nền nếp; bây giờ ta sung sướng đã có được sự tự do ta từng xiết bao ao ước trước khi người qua đời. Ta còn chán thời giờ để sống cuộc đời mẫu mực mà cô nàng nói đó; một chàng trai vào tuổi ta cần biết tận hưởng những lạc thú của tuổi hoa niên.

Một việc nữa làm cho công việc nhà của Nuarêtđin càng lộn xộn là chàng không bao giờ chịu để cho người quản gia tính toán với mình. Mỗi lần thấy người ấy vác cuốn sổ chi thu đến là chàng đuổi quầy quậy:

— Thôi hãy lui ra, ta tin cậy ở anh; chỉ cần chú ý sao cho ta có thức chén ngon là được.

— Thưa ngài, ngài là ông chủ. - người quản gia đáp - Tuy nhiên, xin ngài cho tôi được phép nhắc ngài nhớ câu tục ngữ: “ai tiêu xài lớn mà không tính sổ thì sẽ đi ăn mày lúc nào không biết”. Ngài không những tiêu xài vô độ trong các bữa tiệc tùng, ngài lại còn phung phí quà cáp quá đáng. Dù kho tàng của ngài có lớn như núi, thì cũng không đủ cung phụng như vậy.

— Thôi, anh đi đi, - Nuarêtđin nhắc lại - ta chẳng cần những bài học của anh. Hãy tiếp tục cho ta chén ngon vào, còn ngoài ra đừng lo gì sất.

Trong khi đó bạn bè của Nuarêtđin bao giờ cũng đến dự tiệc rất đều đặn, và chẳng bỏ lỡ dịp lợi dụng sự dễ tính của chàng. Họ nịnh hót tán tỉnh, họ tâng bốc lên tận mây xanh mọi cử chỉ vô nghĩa nhất của chàng, nhất là họ không quên thổi phồng tài sản của chàng, và tin rằng khen như vậy thế nào cũng có lợi cho họ. Một anh nói:

— Thưa ngài, hôm nọ tôi đi ngang qua thái ấp của ngài ở mạn kia; chao ôi, ngôi nhà mới tráng lệ, đồ đạc bên trong mới sang trọng làm sao, còn khu vườn của nó thì thật là một chốn thiên đường đầy lạc thú.

— Ta rất vui vẻ thấy nó vừa ý bạn, - Nuarêtđin đáp - nào đưa giấy bút lại đây, ta muốn từ nay không nghe tới cái đó nữa; nó là của bạn, ta biếu bạn đấy.

Những người bạn khác vừa ngỏ lời ca tụng một ngôi nhà nào đó, một phòng tắm hoặc một trú quán dành cho những người nước ngoài thuê, thuộc tài sản của chàng, vẫn mang lại cho chàng một nguồn lợi tức đáng kể, thế là chàng biếu họ luôn, Người Đẹp Ba-tư nhắc chàng như vậy là sai. Đã không nghe nàng, chàng còn tiếp tục phung phí tất cả những gì còn có trong tay làm tiêu tan tất cả tài sản mà tổ tiên và vị tể tướng phụ thân chàng đã dành dụm, giữ gìn gian khổ.

Vừa được đúng một năm, một hôm, chàng đang ngồi trong phòng ăn thì có người đến gõ cửa. Hôm ấy, chàng cho bọn nô lệ lui hết ra ngoài, để đóng của lại vui chơi cùng với bạn bè cho thoải mái hơn.

Một người bạn muốn đứng lên, nhưng Nuarêtđin. Nhanh chân, đã tự mình ra mở cửa. Đấy là người quản gia, Nuarêtđin không muốn để bạn bè nghe; chàng ra ngoài và khép hờ cửa lại.

Người bạn vừa định đứng lên, trông thấy người quản gia, tò mò muốn biết anh ta nói gì với Nuarêtđin, liền đến bên bức mành, nghe thấy anh ta bảo Nuarêtđin:

— Thưa ngài, xin ngài muôn vạn lần tha thứ cho tôi vì đã dám đến đây quấy rầy giữa lúc ngài đang giải trí. Vì câu chuyện tôi muốn thưa với ngài hệ trọng quá, cho nên tôi đành phải mạo muội. Tôi vừa tính toán những món chi tiêu mới nhất, và nhận ra điều tôi đã thưa trước với ngài và sau đó đã nhiều lần nhắc lại, nay đã đến; có nghĩa là, thưa ngài, tôi không còn một đồng trinh nào nữa trong số tiền ngài cho để chi tiêu hầu ngài. Tất cả các vốn liếng khác của ngài đều cạn hết; những người tá điền cũng như những ai trả lợi tức cho ngài đều cho tôi biết rành rành, ngài đã chuyển vốn gốc sang tay những người khác; do đó tôi không có quyền nhân danh ngài mà đòi hỏi họ nộp gì nữa. Sổ sách đây, xin ngài xem xét kỹ lưỡng; nếu ngài còn muốn dùng tôi tiếp tục hầu hạ ngài, xin hãy ủy thác cho tôi những khoản tiền khác, nếu không, xin ngài cho phép tôi được thôi việc.

Nuarêtđin nghe nói, sửng sốt đến nỗi không thốt lên được một lời nào.

Người bạn vừa nghe trộm được vội vàng trở vào nói lại cho bạn bè rõ. Y kết luận:

— Các bạn có nghe theo ý kiến này hay không thì xin tùy: về phần mình, tôi xin tuyên bố hôm nay là ngày cuối cùng các bạn thấy tôi có mặt ở nhà Nuarêtđin.

— Nếu quả như vậy thì, - những người khác đáp - cũng giống như các bạn, chúng tôi chẳng còn có việc gì ở nhà anh ta nữa; từ nay, anh ta chẳng còn thấy mặt chúng tôi.

Vừa lúc ấy, Nuarêtđin trở vào, dù có làm ra bộ vui vẻ để mời các bạn đừng bỏ dở cuộc vui, chàng cũng không thể nào che giấu, thành ra mọi người đều nhận ra điều họ vừa nghe nói là đúng sự thật. Chàng vừa ngồi xuống chỗ thì một người bạn đã đứng lên:

— Thưa ngài, - anh ta nói - tôi rất phiền lòng là không thể ở chơi với ngài lâu hơn nữa, xin ngài cho phép tôi được ra về.

— Có việc gì buộc bạn phải chia tay chúng tôi sớm vậy? - Nuarêtđin hỏi.

— Thưa ngài, hôm nay vợ tôi ở cữ, hẳn ngài cũng biết là trong những dịp như thế, sự có mặt của người chồng bao giờ cũng cần thiết.

Anh ta cúi chào rất thấp rồi đi ra. Lát sau, một thực khách khác viện một lý do khác và ra đi. Lần lượt hết người này đến người khác như vậy, cho đến khi không còn lại một ai trong số mười người bạn vừa vui vẻ chén chú chén anh với Nuarêtđin.

Nuarêtđin không chút nghi ngờ các bạn mình đã nhất quyết không gặp chàng nữa. Chàng đến buồng riêng của Người Đẹp Ba-tư, nói với nàng điều viên quản lý vừa cho biết, và tỏ ra thực sự hối hận mình đã để công việc nhà đến nỗi quá lộn xộn thế này.

— Thưa ngài, - Người Đẹp Ba-tư nói - xin ngài cho phép thiếp được nói, tại vì từ trước đến nay ngài cứ khăng khăng làm theo ý riêng của mình. Cho nên bây giờ cơ sự mới ra nông nỗi. Trước đây thiếp đã không nhầm khi nói trước, rồi ngài sẽ đi tới cảnh ngộ đáng buồn như hôm nay. Điều làm cho thiếp phiền lòng hơn cả, là ngài không thấy hết tất cả những phiền hà nó mang lại. Mỗi lần thiếp muốn nói ra ý nghĩ của mình thì ngài lại bảo: hãy vui chơi với nhau, hãy lợi dụng thời gian tốt đẹp mà số phận đã dành cho ta khi vận ta còn đỏ, có lẽ rồi đây chẳng được may mắn mãi thế này đâu. Thiếp đã không nhầm khi thưa với ngài rằng chính chúng ta là những tay thợ làm nên cuộc sống giàu sang của chính mình, qua cách xử thế khôn ngoan. Vì ngài đã không muốn nghe, bất đắc dĩ thiếp phải để chàng làm theo ý thích.

— Xin thú thật là tôi đã sai không chịu nghe những lời khuyên như vô cùng khôn ngoan của nàng. Nhưng, nếu tôi đã chén hết tất cả của cải của mình, thì nàng vẫn chưa thấy một điều là tôi làm việc đó cùng một nhóm bạn bè cao quý mà tôi biết rõ từ lâu. Họ đều trung hậu, đầy lòng biết ơn, tôi tin rằng họ sẽ không bỏ rơi tôi.

— Thưa ngài, - Người Đẹp Ba-tư lại nói - nếu ngài không có nguồn lợi nào khác ngoài sự biết ơn của bạn bè, thì xin hãy tin lời thiếp, hy vọng của ngài không có gì vu vơ hơn, rồi thời gian sẽ cho ngài thấy.

— Cô gái Ba-tư đáng yêu ơi, Nuarêtđin đáp - tôi nghĩ tốt hơn về sự trợ giúp của bạn bè đối với tôi. Ngày mai, tôi sẽ đi thăm tất cả, trước khi để họ quá bộ lại đến đây như một thường lệ, rồi nàng thấy tôi trở về với một món tiền kha khá, do họ góp nhau giúp đỡ tôi. Tôi sẽ thay đổi lối sống; tôi nhất quyết vậy, và sẽ tìm cách buôn bán để làm cho món tiền ấy sinh lợi.

Ngày hôm sau, Nuarêtđin không quên tới nhà đủ cả mười người bạn, họ cùng ở một đường phố. Chàng đập cửa một ngôi nhà đầu tiên, nơi ở của một trong những người bạn giàu nhất của chàng. Một nô tì ra, trước khi mở cửa, hỏi quý khách là ai.

— Hãy nói với chủ cô rằng, ta là Nuarêtđin, con trai tể tướng đã quá cố Khacan.

Ả nô tì mở cửa, mời chàng vào một gian phòng, rồi sang phòng bên báo cho chủ rõ.

— Nuarêtđin ư? - người chủ nhà nói với giọng khinh khi khá to, đủ cho Nuarêtđin nghe được và làm chàng rất kinh ngạc - Mày hãy ra bảo ta không có nhà, và từ nay cứ mỗi lần ông ấy đến, mày đều trả lời như vậy.

Ả nô tì trở lại thưa với Nuarêtđin lúc nãy nó tưởng ông chủ có nhà, nhưng thật ra nó đã nhầm.

Nuarêtđin hoang mang đi ra:

— A, thằng đểu, thằng độc ác. Vừa hôm qua nó thề thốt rằng trong đám bạn bè của ta, nó là người tốt hơn cả, thế mà hôm nay nó đối xử với ta tàn tệ như vậy!

Chàng đến gõ cửa một người bạn thứ hai, người bạn này cũng sai người nhà trả lời giống như người bạn thứ nhất. Người bạn thứ ba cũng vậy, cho đến người thứ mười, tất cả đều đi vắng, mặc dù tất cả đều có nhà.

Lúc này Nuarêtđin mới tỉnh người. Chàng nhận ra lỗi lầm không thể nào sửa chữa được của mình là đã quá dễ dàng tin bạn, qua những lời thề thốt về tình nghĩa giả dối của họ khi chàng còn đãi đằng họ thật sang, ban ơn cho họ thật rộng rãi. Nước mắt rưng rưng, chàng tự bảo: “Một người hạnh phúc như ta trước đây thật chẳng khác nào một cây trĩu quả. Chừng nào trên cây còn quả thì chung quanh còn có người đến hái; khi đã hết quả thì mọi người đều bỏ đi, để cây trơ lại một mình”.

Chàng cố gắng gượng khi còn ở ngoài đường; nhưng vừa về tới nhà, vẻ âu sầu hiện ra mặt, chàng đến tâm sự cùng Người Đẹp Ba-tư.

Vừa trông thấy thế nàng biết ngay chàng không tìm được ở bạn bè sự giúp đỡ hằng chờ đợi. Nàng nói:

— Thế nào, thưa ngài? Bây giờ ngài tin chắc vào sự thật thiếp đã thưa trước đây với ngài rồi chứ.

— Ôi, cô nàng thân yêu! những điều nàng nói thật quá đúng. Không một đứa nào muốn nhận ra tôi, muốn gặp hoặc muốn nói chuyện với tôi. Không bao giờ tôi có thể tin là những kẻ chịu ơn tôi to lớn, làm cho tôi đến khuynh gia bại sản vì giúp đỡ họ, lại đối xử với tôi tàn tệ như vậy. Tôi không còn tự chủ được nữa, trong tình trạng thảm thương và tuyệt vọng hiện nay, tôi e có thể làm một điều gì không xứng đáng với nàng, nếu nàng không khuyên bảo cho tôi nên làm gì bây giờ.

— Thưa ngài, - Người Đẹp Ba-tư nói - thiếp không thấy có phương sách nào hơn trước nỗi bất hạnh của ngài, là mang bán bớt nô lệ và đồ đạc của ngài, để mà sống, chờ cho đến khi Thượng đế đoái thương hé cho ngài thấy một con đường khác để ra khỏi cảnh bần cùng này.

Phương thuốc thật cay đắng cho Nuarêtđin, nhưng trong cảnh ngộ này chàng còn biết làm gì hơn? Trước hết chàng bán nô lệ, từ nay trở thành những miệng ăn vô ích, hơn nữa cũng quá tốn kém, chàng không kham nổi. Nhờ số tiền ấy cũng sống tạm được một thời gian; ăn hết rồi, chàng cho mang bàn ghế và đồ đạc trong nhà ra chợ, những thứ này mặc dù rất quý và trước đây mua rất đắt tiền, nay chỉ bán được thấp hơn nhiều so với giá trị của nó. Nhờ vậy cũng sống thêm được một thời gian nữa, song cuối cùng món tiền này rồi cũng hết, chẳng biết đào đâu ra nữa. Chàng nói cho Người Đẹp Ba-tư biết nỗi niềm đau đớn sâu sa của mình.

Nuarêtđin không chờ đợi câu trả lời của cô gái khôn ngoan:

— Thưa ngài, - nàng nói - thiếp là nô lệ của ngài, và ngài biết rằng quan lớn nhà ta xưa đã mua thiếp với giá mười vạn đồng tiền vàng. Thiếp biết rằng từ dạo ấy tới nay giá trị của thiếp đã giảm, nhưng thiếp cũng biết rằng mang thiếp bán đi vẫn được một khoản tiền không kém số tiền ấy nhiều lắm. Xin ngài hãy nghe thiếp xin đừng chần chừ nữa, hãy mang thiếp ra chợ bán: số tiền ngài thu được sẽ khá lớn đấy, ngài sẽ đi lập nghiệp buôn bán ở một thành phố không ai quen biết; bằng cách ấy ngài cũng có thể kiếm sống, nếu không giàu có lắm ít ra cũng đủ làm cho ngài sung sướng và hài lòng.

— Ôi Người Đẹp Ba-tư đáng yêu ơi! - Nuarêtđin thốt lên - Sao nàng lại có thể nảy ra ý kiến ấy nhỉ? Ta chưa tỏ rõ hết với nàng tình yêu của ta sao, mà nàng cho rằng ta có thể làm một việc hèn hạ đến thế? Làm sao ta có thể làm như nàng nói mà không trái với lời thề với phụ thân ta, là không bao giờ mang bán nàng đi? Ta thà chết còn hơn là phụ lời thề ấy, còn hơn là xa cách nàng, người mà ta yêu hơn chính bản thân ta. Nàng khuyên ta một điều phi lý như vậy, chứng tỏ nàng chưa thật yêu ta.

— Thưa ngài, - Người Đẹp Ba-tư đáp - thiếp hoàn toàn tin chắc chàng yêu thiếp thiết tha, và chỉ có Thượng đế mới biết thiếp có yêu chàng nhiều chăng. Thiếp quả hết sức phiền lòng phải thưa với chàng cái điều làm chàng bực bội như vừa rồi. Thiếp chẳng dám cãi lại mà chỉ xin chàng hãy nhớ cho, khi tình thế đã bức bách thì chẳng còn có luật lệ nào ràng buộc được ta nữa. Tình yêu của thiếp đối với chàng thật không có gì sánh nổi, và cho dù sau này thân thiếp có thuộc về ai chăng nữa, thiếp vẫn không ngớt yêu chàng. Thiếp sẽ sung sướng vô cùng nếu một mai, công việc làm ăn của chàng khấm khá hơn, như thiếp hằng hy vọng, để cho phép chàng mua thiếp về trở lại với chàng. Tình thế này thật đau xót đối với chàng cũng như đối với thiếp, nhưng xét tới cùng, thiếp chẳng thấy có cách nào khác giúp hai ta thoát khỏi cơn quẫn bách này.

Nuarêtđin biết sự thật đúng như lời Người Đẹp Ba-tư vừa giải bày, và cũng chẳng còn nguồn lợi nào khác để tránh sa vào cảnh nghèo đói đáng buồn, đành phải tính tới chuyện làm theo điều nàng vừa khuyên nhủ. Thế là chàng buộc phải dẫn nàng ra chợ chuyên mua bán nô lệ, với lòng tiếc thương không thể nào tả xiết. Chàng tìm một người lái tên là Haji Hatxan, và bảo:

— Haji Hatxan à, đây là một nữ nô lệ ta muốn bán, nhờ anh khảo giá xem bán được bao nhiêu.

Haji Hatxan đưa Nuarêtđin cùng Người Đẹp Ba-tư vào trong một căn buồng, nàng vừa cất tấm mạng che mặt, anh ta đã nói với Nuarêtđin, giọng đầy thán phục:

— Thưa ngài, không biết có phải tôi nhầm chăng? Có phải đây là người nữ nô lệ mà cụ lớn nhà ta đã quá cố, từng mua với giá một vạn đồng tiền vàng?

Nuarêtđin đáp đích thị là nàng, thế là Haji Hatxan hứa sẽ mang hết tài nghệ của mình ra để cho khách mua với giá cao nhất, nhờ vậy Nuarêtđin hy vọng mình sẽ kiếm được một món tiền khá lớn.

Hai người ra khỏi, Haji Hatxan nhốt Người Đẹp Ba-tư lại trong buồng. Tiếp đó, anh đi tìm những người buôn, nhưng họ đang bận mua những nữ nô lệ người Hy-lạp, người Châu Phi, người Tacta cùng nhiều xứ khác, buộc anh phải chờ cho tới khi họ mua bán xong. Sau khi họ đã rảnh rang và tập trung lại hầu như đông đủ, anh cất lời nói với họ, vẻ mặt và điệu bộ tươi tỉnh:

— Thưa các ngài quý mến, không phải hễ vật gì tròn đều là trái phỉ, hễ vật gì dài là trái vả, không phải thịt nào cũng màu đỏ và trứng lúc nào cũng tươi. Tôi muốn nói rằng, trong đời các ngài, các ngài từng mua bán không biết bao nhiêu là nữ nô lệ, nhưng chưa bao giờ các ngày thấy bất kỳ một cô nào có thể mang ra so sánh với người tôi sắp giới thiệu với các ngài hôm nay. Con người tôi giới thiệu là hạt ngọc của các nữ nô lệ, xin mời đi theo tôi, tôi sẽ trình các ngày xem. Tôi muốn các ngài cho tôi biết cái giá gốc để tôi sẽ đi rao cho người ta đấu.

Những người buôn đi theo Haji Hatxan, anh mở cửa căn buồng nhốt Người Đẹp Ba-tư. Trông thấy nàng, tất cả ngạc nhiên, và cùng một tiếng thỏa thuận ngay với nhau rằng không thể nào đặt giá dưới bốn nghìn đồng vàng. Họ ra khỏi, Haji Hatxan khóa trái buồng lại rồi ra theo, và lớn tiếng rao ngay tại chỗ:

— Bán một người nữ nô lệ Ba-tư bốn nghìn đồng vàng trở lên đây!

Các con buôn còn bàn bạc với nhau nên đấu với giá nào, chợt tể tướng Xaoui xuất hiện. Nhìn thấy Nuarêtđin, lão tự nhủ:

— Gã này hẳn mới bán được ít đồ đạc (vì lão cũng có nghe nói chuyện này), cho nên tới đây tìm mua một con nữ nô lệ chăng.

Lão bước tới, trong khi Haji Hatxan tiếp tục rao:

— Bốn nghìn đồng vàng trở lên một nữ nô lệ Ba-tư đây!

Giá đặt thật cao ấy khiến cho Xaoui nghĩ hẳn người nữ nô lệ này xinh đẹp vô cùng, và bỗng nảy ra ý muốn nhìn xem cho bằng được. Lão thúc ngựa thẳng tới gần Haji Hatxan, đang đứng quây quần giữa các nhà buôn và bảo anh:

— Hãy mở cửa ra, cho ta xem con nô lệ.

Theo tục lệ buôn bán người ở đây, không một ai được xem riêng, sau khi các nhà buôn đã cùng xem và cùng nhau ước định giá. Nhưng các nhà buôn không ai có gan nêu luật lệ của họ ra với tể tướng đầy quyền uy, thế là Haji Hatxan buộc phải mở cửa buồng và ra hiệu bảo Người Đẹp Ba-tư đến gần, để cho Xaoui có thể nhìn mà không phải xuống ngựa.

Xaoui vô cùng thán phục khi nhìn thấy một nữ nô lệ xinh đẹp tuyệt thế vô song. Lão đã từng có việc mua bán với người mối lái, cho nên chẳng lạ gì tên anh ta. Lão hỏi:

— Haji Hatxan à, phải chăng anh vừa rao đặt giá bốn nghìn đồng vàng con này đây?

— Thưa ngài vâng, - Haji Hatxan đáp - các nhà buôn đây vừa thỏa thuận, cách đây một lát, cho tôi rao đặt giá ấy. Tôi đang chờ các vị đây trả, ai trả tiếng cuối cùng giá cao nhất thì con nô lệ kia sẽ thuộc về người đó.

— Ta đồng ý trả bốn nghìn, nếu không có ai trả cao hơn.

Vừa nói, lão vừa đưa mắt nhìn các nhà buôn, tỏ ý dọa không cho ai được đặt giá hơn thế. Mọi người ai cũng sợ lão, cho nên chẳng ai dám hé miệng, ngay cả chuyện phàn nàn lão vi phạm tục lệ buôn bán.

Chờ một lúc, thấy không có nhà buôn nào trả giá cao hơn, lão bảo Haji Hatxan:

— Này, anh còn chờ đợi gì? Hãy đi tìm người bán, và thỏa thuận với giá bốn nghìn đồng, hoặc hỏi anh ta có muốn gì khác.

Lão vẫn chưa biết người nữ nô lệ này là của Nuarêtđin.

Haji Hatxan đóng cửa buồng lại rồi thầm thì nói với chàng:

— Thưa ngài, tôi rất phiền lòng báo với ngài một cái tin không hay: con nữ nô lệ của ngài thế là phải bán với giá chẳng ra làm sao cả.

— Tại sao? - Nuarêtđin hỏi.

— Thưa ngài, câu chuyện lúc đầu có vẻ thuận chiều. - Haji Hatxan nói tiếp. - Các nhà buôn vừa nhìn thấy người nữ nô lệ, tất cả đều không do dự bảo tôi đi rao đặt giá bốn nghìn đồng trở lên. Tôi vừa rao giá ấy, thế là bỗng thấy tể tướng Xaoui xuất hiện; trông thấy ông ta, các nhà buôn ai cũng câm như thóc, ấy thế mà tôi đã tưởng có thể nâng lên ngang giá cụ lớn nhà đã mua trước đây. Xaoui chỉ muốn trả với giá bốn nghìn đồng tiền vàng, và thật bất đắc dĩ tôi mới phải trở lại nói với ông một điều phi lý như vậy. Người nữ nô lệ là của ngài, nhưng tôi chẳng bao giờ khuyên ngài nên bán với giá ấy. Ngài đã rõ, thưa ngài, và tất cả mọi người cũng đều biết như vậy. Ngoài việc con nô lệ này đáng giá hơn rất nhiều. Xaoui lại là con người xấu, ông ta có thể nghĩ ra một cách gì đấy để quỵt số tiền của ngài.

— Haji Hatxan à. - Nuarêtđin đáp - xin cảm ơn lời khuyên của anh, và cũng xin chớ lo là ta sẽ đồng ý bán cho kẻ thù của nhà ta. Ta đang rất cần tiền, nhưng thà chịu chết đói còn hơn là bán nàng cho lão ấy. Ta chỉ nhờ anh mỗi một việc: anh thông thạo tục lệ và mánh khóe, hãy bảo giúp ta nên làm thế nào để ngăn không cho lão mua.

— Thưa ngài, - Haji Hatxan đáp - không có gì dễ hơn. Ngài cứ làm bộ như giận cô nô lệ của ngài, và trót thề là sẽ mang nó ra chợ bán, nhưng thực tâm ngài không muốn vậy, sở dĩ mang ra chợ là để giữ vẹn lời thề mà thôi. Như vậy là làm hài lòng mọi người, và Xaoui cũng chẳng bắt bẻ vào đâu được. Mời ngài hãy đến đây, trong khi tôi giao nó cho Xaoui, bởi vì phải được ngài đồng ý thì việc mua bán mới thành, ngài hãy bắt nó lại, đánh cho mấy cái tát rồi dẫn nó về nhà.

— Cảm ơn anh, - Nuarêtđin đáp, - rồi anh xem, ta sẽ làm đúng như lời khuyên của anh.

Haji Hatxan trở lại căn buồng, mở cửa đi vào, sau khi nói vắn tắt cho Người Đẹp Ba-tư biết, bảo chớ hoảng hốt về chuyện sẽ xảy ra, anh nắm tay nàng và dẫn ra cho tể tướng Xaoui vẫn đứng ngoài cửa:

— Thưa ngài, đây là con nữ nô lệ, nó là của ngài, xin ngài nhận lấy.

Haji Hatxan chưa dứt lời, Nuarêtđin đã túm lấy Người Đẹp Ba-tư, kéo lại, đánh một cái tát; và nói khá to để mọi người cùng nghe rõ:

— Con xấc láo kia, mày hãy nhớ đòn, rồi trở về nhà ta. Tính dở hơi của mày buộc ta phải thề mang mày ra chợ, nhưng chẳng phải để bán mày. Ta còn cần đến mày. Còn lâu ta mới phải đi đến chỗ cùng cực này, chỉ khi nào trong nhà không còn một chút gì nữa ta mới chịu bán mày.

Hành động ấy của Nuarêtđin làm cho tể tướng Xaoui điên tiết. Lão thét lớn:

— Thằng phóng đãng khốn nạn kia! Mày muốn làm cho người ta tưởng rằng trong nhà mày còn có gì khác nữa để bán chứ chưa phải bán đến con nô lệ này ư?

Vừa nói lão vừa thúc ngựa tới, định bắt Người Đẹp Ba-tư mang đi. Chạm tự ái, Nuarêtđin buông nàng ra, bảo đợi rồi xông tới túm dây cương, đẩy con ngựa giật lùi hai ba bước và mắng:

— Lão già độc ác này, nếu không nể mặt tất cả các ngài hiện diện ở đây, tao đã cho mày về chầu ông bà ông vải rồi.

Vì không được một ai thương, trái lại ai cũng ghét lão, cho nên trong số tất cả những người có mặt lúc này, ai cũng hân hoan thấy Nuarêtđin làm nhục lão. Mọi người đều ra hiệu bảo chàng cứ việc, muốn trả thù thế nào cứ trả, chẳng ai dại gì dính vào việc tranh chấp giữa hai người.

Xaoui cố gắng để Nuarêtđin buông dây cương, nhưng vốn là chàng trai trẻ khỏe mạnh, lại có được vẻ mặt của những người đứng chung quanh khích lệ, Nuarêtđin lôi lão xuống ngựa đánh cho một trận thật lực, khiến cho lão nằm thượt ra đất, đầu đổ máu me đầm đìa. Mười tên nô lệ theo hầu Xaoui định rút gươm ra xông vào đánh Nuarêtđin, nhưng các nhà buôn đứng ra cản, và bảo chúng:

— Các anh định làm gì vậy? Các anh không thấy, nếu một bên là tể tướng thì bên kia là con trai tể tướng. Hãy để cho họ thanh toán mối thù riêng giữa họ với nhau. Có thể rồi mai đây họ sẽ dàn hòa; nếu các anh giết chết Nuarêtđin, các anh tưởng chủ các anh tuy có oai quyền thật đấy, lại có thể che chở cho các anh chẳng phải tội hay sao?

Nuarêtđin đánh tể tướng Xaoui đến mệt thì thôi; để lão nằm giữa đường, chàng dắt Người Đẹp Ba-tư trở về nhà, giữa tiếng hoan hô của dân chúng ca ngợi chàng có gan làm việc tày đình.

Bị trận đòn nhừ tử, Xaoui nhờ bọn người nhà nâng dậy, vất vả lắm mới đứng lên được, lão rất nhục nhã thấy người lấm láp những bùn và máu. Được hai tên nô lệ xốc nách, lão ta cứ đi như vậy thẳng tới hoàng cung, trước con mắt của mọi người, trong lòng hết sức hoang mang vì không có một ai tỏ lòng thương hại. Đến gần phòng riêng của nhà vua, lão bắt đầu kêu khóc, than van một cách thảm thương, xin vua hãy minh xét và trả thù cho lão. Vua sai triệu lão vào, hỏi kẻ nào dám hành hạ lão ra nông nỗi này. Xaoui kêu:

— Tâu bệ hạ, chính vì tôi được bệ hạ đoái thương, và thỉnh thoảng được phép góp ý cùng Ngài cho nên mới bị người ta đối xử thế này đây.

— Thôi ông đừng nói dông dài, - vua ngắt lời - hãy cho ta biết sự việc diễn ra thế nào, và ai là kẻ dám xúc phạm ông. Nếu người ấy sai, ta sẽ bắt tội đích đáng.

Xaoui cố tình thuật lại sao cho lẽ phải thuộc về mình:

— Tâu bệ hạ, tôi vừa đi tới chợ bán các nữ nô lệ để tìm mua một con nấu bếp mà tôi đang cần; vừa tới nơi, tôi nghe có người ra bán một nữ nô lệ với giá bốn nghìn đồng vàng. Tôi bảo con nô lệ ấy đến, đấy là con người xinh đẹp nhất chưa ai từng thấy bao giờ. Tôi ngắm nghía, hết sức hài lòng, và hỏi nó là của ai, thì người ta cho biết ấy là người của Nuarêtđin, con của tể tướng quá cố Khacan. Tâu bệ hạ, hẳn ngài còn nhớ, cách đây chừng hai ba năm, bệ hạ có giao cho ông ấy một vạn đồng vàng, bảo tìm mua một người nữ nô lệ. Ông ta đã dùng số tiền ấy để mua con này đây; nhưng đã không mang vào dâng Ngài, mà vì cho Ngài không xứng đáng, ông ấy đem cho con trai. Từ khi ông qua đời, cậu con trai ăn chơi phá tán hết tài sản, chỉ còn lại một nữ nô lệ ấy, cuối cùng cũng phải mang đi bán nốt và quả là người ta nhân danh nó mà rao bán thật. Tôi gọi nó đến, không nói chuyện con nô lệ đã giảm giá, và cũng chẳng nhắc tới hành động gian trá của thân sinh nó xưa đối với hoàng thượng, tôi bảo nó một cách thật hiền hậu: “Nuarêtđin à, ta nghe các nhà buôn đặt giá con nô lệ của anh bốn nghìn đồng vàng. Ta biết rằng, rồi ganh nhau, họ sẽ có thể trả giá cao hơn, nhưng anh nên nghe lời ta, hãy bán cho ta với giá bốn nghìn đồng, ta mua dâng hoàng thượng, đấng chúa tể và là chủ nhân của tất cả chúng ta, rồi ta sẽ tâu với hoàng thượng cho anh được sự tốt lành. Như thế còn có lợi gấp muôn vạn lần những gì các nhà buôn có thể trả cho anh”. Đáng lẽ trả lời tôi một cách hiền hậu như tôi đối xử với nó, tên láo xược ấy dám nhìn tôi một cách hợm hĩnh và nói: “Lão già xấu xa kia, ta thà cho không con nô lệ này cho một người Do thái hơn là bán cho mày”. Tôi không chút nóng giận, bảo: “Nhưng Nuarêtđin à, mặc dù thân tôi chẳng có gì đáng kể, anh nói như vậy, không thấy là xúc phạm tới nhà vua hay sao, Người đã là cho cha anh được như ngày xưa khi ngài còn sống, và làm cho tất cả chúng ta được như thế này”. Lời trách đó đáng lẽ làm cho nó tỉnh ra, thì ngược lại, càng làm cho nó thêm hùng hổ. Nó bổ nhào vào tôi như một tên điên, chẳng kể gì tuổi tác cũng như địa vị của tôi, nó kéo tôi xuống ngựa, đánh đập chán thì thôi, làm cho tôi ra nông nỗi như bệ hạ thấy đây. Cúi xin Ngài minh xét chính vì lợi ích của Ngài mà tôi phải chịu một sự lăng nhục ghê gớm dường này.

Nói đến đây, lão cúi đầu, và quay mặt đi để cho nước mắt tuôn như mưa.

Bị những lời lẽ đầy dối trá ấy kích động, nhà vua rất bất bình với Nuarêtđin; mặt đỏ bừng bừng, vua quay sang viên chỉ hủy đội quân cấm vệ đang đứng hầu bên canh, phán:

— Hãy cho bốn mươi tên lính đến cướp phá và cào nhà Nuarêtđin, rồi dẫn nó về đây cho ta cùng với con nô lệ ấy.

Viên chỉ huy đội cấm vệ chưa ra khỏi phòng của nhà vua, thì một viên quan hầu, nghe vua ra lệnh đó, liền vội vàng chạy trước. Tên anh ta là Xanjia, xưa vốn là một nô lệ của Khacan, được ông tiến cử anh vào hoàng cung và nhờ cậy leo dần lên chức vị như hiện nay.

Chịu ơn chủ cũ và nhiệt tình với Nuarêtđin, mà anh ta biết từ khi chàng mới ra đời, và vốn cũng rõ mối thù hận của Xaoui chống lại gia đình Khacan, ông không thể nghe mệnh lệnh của nhà vua mà không run rợ. Xanjia nghĩ thầm: “Hành động của Nuarêtđin chắc chẳng đến nỗi hung bạo như lời Xaoui kể lại, lão ta đã ton hót với vua, nhất định vua sẽ sai xử tử Nuarêtđin mà không để cho chàng kịp thanh minh”.

Ông ta cố chạy thật nhanh, kịp đến nhà Nuarêtđin, để báo cho biết những gì xảy ra trong hoàng cung, và bảo chàng hãy kịp thời cùng Người Đẹp Ba-tư tẩu thoát. Xanjia đấm cửa thình thịch, đến nỗi Nuarêtđin, đã lâu rồi không có đầy tớ, không một phút chần chừ, phải tự mình chạy ra mở.

— Thưa ngài thân mến, - Xanjia nói - ngài ở Baxôra không còn yên ổn nữa đâu; hãy tẩu thoát ngay không được chậm trễ một phút nào.

— Vì sao như vậy? - Nuarêtđin hỏi - Có việc khẩn cấp buộc ta phải ra đi?

— Ngài phải đi ngay, và mang theo cả cô nô lệ của ngài, tôi xin nói với ngài như vậy. - Xanjia thúc giục, và kể lại vắn tắt việc vừa xảy ra - Xaoui đã tâu với vua theo cách của lão, việc vừa xảy ra giữa ngài với lão ấy. Viên chỉ huy quân cấm vệ đang theo gót tôi để tới đây bắt ngài cùng người nô lệ. Ngài hãy cầm tạm bốn mươi đồng vàng này để tìm một nơi ẩn náu; nếu trong người có sẵn thì tôi còn đưa biếu ngài nhiều hơn. Xin ngài thứ lỗi cho tôi không thể nói nhiều hơn nữa, tôi phải đi ngay, vì lợi ích của ngài và cũng của tôi nữa, để cho viên chỉ huy quân cấm vệ không nhìn thấy tôi đang ở nhà ngài.

Xanjia chỉ kịp để cho Nuarêtđin nói hai tiếng cảm ơn, và vội đi ngay.

Nuarêtđin báo cho Người Đẹp Ba-tư biết phải khẩn cấp chạy trốn ngay tức khắc, nàng chỉ kịp đeo tấm mạng vào mặt và hai người cùng thoát ra khỏi nhà. Họ may mắn chạy được ra ngoài thành phố, không ai trông thấy, lại còn đến được cửa sông Ơphơrát, cách cũng khá xa, để kịp xuống một chiếc tàu sắp sửa nhổ neo.

Quả vậy, họ vừa mới tới, viên thuyền trưởng đã bước lên sân tàu, giữa các hành khách. Ông hỏi: “Tất cả hành khách đều có mặt ở đây cả rồi chứ? Có ai còn công việc gì, hoặc có quên lại gì ở thành phố hay không”. Mọi người trả lời đã có mặt đông đủ, thuyền trưởng muốn giương buồm lúc nào xin cứ việc. Nuarêtđin vừa xuống tàu, vội hỏi tàu đi đâu, và rất hoan hỉ biết tàu đi Batđa. Thuyền trưởng hạ lệnh nhổ neo kéo buồm, thế là con thuyền rời Banxôra, rất thuận gió thuận nước.

Trong khi Nuarêtđin cùng Người Đẹp Ba-tư tẩu thoát để tránh cơn thịnh nộ của nhà vua. Viên chỉ hủy quân cấm vệ đến nhà Nuarêtđin đập cửa. Không thấy ai ra mở, ông cho phá cửa, thế là bọn lính ùa vào. Chúng sục sạo khắp nơi khắp chốn, không chừa một góc nào, nhưng không tìm thấy Nuarêtđin cũng như người nô lệ gái. Viên chỉ huy quân cấm vệ sai lính hỏi, và tự mình cũng hỏi các người hàng xóm, xem có trông thấy chàng ở đâu không. Vì ai cũng thương yêu Nuarêtđin, cho dù họ có thấy, thì cũng chẳng ai nói điều gì có hại cho chàng. Trong khi quân lính cướp bóc và cào bằng ngôi nhà, viên chỉ huy trở lại tâu vua.

— Phải tìm cho bằng được hai tên ấy dù chúng trốn ở đâu. Ta muốn bắt chúng. - vua phán.

Viên chỉ huy quân cấm vệ lại tiếp tục sai lính đi lục soát, trong khi Xaoui được nhà vua cho về một cách vẻ vang:

— Ông hãy về nghỉ, chớ có băn khoăn gì về việc trừng phạt Nuarêtđin. Tự ta sẽ trả thù hộ ông tội láo xược của nó.

Không từ một phương sách nào, vua còn cho người đi rao khắp thành phố, rằng sẽ thưởng một nghìn đồng vàng cho ai bắt được Nuarêtđin cùng người nô lệ gái của chàng và mang đến nộp, và sẽ trừng trị nghiêm khắc những ai cho phép chàng ẩn náu. Nhưng cho dù việc đó có làm nhanh chóng, chu tất tới đâu, cũng chẳng có thể nào biết được tăm hơi của Nuarêtđin: lão tể tướng Xaoui chỉ có được mỗi một điều an ủi là nhà vua bênh mình.

Trong thời gian đó, Nuarêtđin cùng Người Đẹp Ba-tư vẫn thuận buồm xuôi gió. Cuối cùng họ đến được Batđa. Người thuyền trưởng vui vẻ nói với hành khách:

— Các vị thân mến, xin hãy vui mừng, kia là thành phố vĩ đại và diệu kỳ, nơi mà khắp mọi chốn trên thế gian người ta luôn luôn và không ngớt đổ về. Các vị sẽ tìm thấy ở đây dân cư hết sức đông đúc, các vị sẽ không phải chịu đựng những trận rét kinh hồn vào mùa đông cũng như chẳng phải trải qua những cơn oi nồng ngạt thở của mùa hạ; ở đây quanh năm bạn sẽ thấy toàn thời tiết mùa xuân, với hoa thơm và trái ngọt của mùa thu.

Khi tàu đã cập bến hơi cách xa thành phố một ít, hành khách đều lên bộ, mỗi người tìm về nơi mình nghỉ trọ. Nuarêtđin trả mất năm đồng vàng tiền đi tàu, và lên bờ cùng người đẹp của mình. Nhưng, chưa bao giờ đặt chân tới Batđa, chàng không biết trọ ở đâu. Hai người cứ đi bộ rất lâu, men theo các khu vườn hai bên bờ sông Tigơrơ, rồi lần theo một bức tường thành dài và đẹp. Đi hết tường, họ trông thấy một đường phố lát đá cắt ngang, ở đây nhìn thấy cổng của khu vườn, cạnh đấy có một giếng nước đẹp.

Cái cổng rất nguy nga, cánh cổng đóng kín, nhưng dưới mái có kê hai bên hai chiếc ghế dài. Nuarêtđin bảo Người Đẹp Ba-tư:

— Kia là một nơi khá thuận tiện. Chúng ta đã ăn trước khi lên bờ, tôi nghĩ rằng chúng ta có thể nghỉ đêm ở đây, rồi sáng mai sẽ đi kiếm nơi trọ. Nàng nghĩ sao?

— Thưa ngài, ngài đã biết rằng thiếp muốn tất cả những điều gì ngài muốn, - Người Đẹp Ba-tư đáp - chúng ta chẳng cần đi xa hơn nữa, nếu ngài thích như vậy.

Hai người đến giếng uống nước, rồi cùng ngồi lên một chiếc ghế dài, chuyện trò với nhau một hồi. Cuối cùng, buồn ngủ, họ ngủ luôn trong tiếng nước chảy rì rào.

Khu vườn này vốn là của hoàng đế, chính giữa vườn có một cung lớn gọi là Cung hội họa, được gọi như vậy bởi vật trang trí chính ở đây là những bức tranh vẽ theo phong cách Ba-tư, do nhiều họa sĩ người Ba-tư, được hoàng đế vời đến họa. Phòng khách lớn và tráng lệ của cung này có tám mươi cửa sổ, mỗi cửa có một bộ đèn treo; tám mươi bộ đèn treo ấy chỉ được thắp sáng hôm nào hoàng đế muốn đến nghỉ ngơi qua tối ở đây, vào lúc bầu trời tịnh không có một hơi gió thoảng. Lúc đó, cảnh đèn thắp sáng thật huy hoàng, ngồi ở phòng khách này có thể nhìn thấy nông thôn ở xa và một phần thành phố.

Khu vườn này chỉ có mỗi một người gác cổng. Đó là một viên võ quan về già, rất cao tuổi tên là Sếch Ibơrahim. Hoàng đế cho lão chân canh cổng này để thưởng công lao. Vua từng nhiều lần dặn dò lão chớ có bạ ai cũng cho vào trong vườn, và nhất là không cho ai được dừng lại và ngồi lên hai chiếc trường kỷ đặt ở ngoài cổng, để cho lúc nào cũng được sạch sẽ, và phải phạt vạ những ai ngồi ở đây.

Hôm ấy, người canh cổng có chút việc phải đi ra, chưa kịp về. Cuối cùng lão về, lúc đó trời cũng còn sáng để có thể trông thấy hai người nằm ngủ trên một chiếc trường kỷ, mỗi người đầu chùm tấm vải để tránh muỗi độc đốt. Sếch Ibơrahim nghĩ thầm: “Kia là những người làm trái nghiêm lệnh của hoàng đế; ta phải cho chúng nó một bài học, để chúng biết tôn kính Người”. Lão nhẹ nhàng mở cửa, không gây tiếng động, và lát sau trở lại, tay áo xắn cao, cầm một chiếc gậy lớn. Lão định phang thật mạnh vào hai người, nhưng dừng lại được. “Sếch Ibơrahim ơi, - lão tự nhủ - mi định đánh họ, mà mi không cân nhắc biết đâu đây chẳng phải là những người nước ngoài, họ chưa biết trọ ở đâu và cũng chưa rõ mệnh lệnh của hoàng đế; tốt hơn là trước hết mi hãy hỏi bọn họ là ai”. Lão cẩn thận dở tấm vải phủ đầu hai người, và cực kỳ thán phục nhìn thấy một chàng trai khôi ngô cùng một cô gái cực kỳ xinh đẹp. Lão liền kéo nhẹ chân, đánh thức Nuarêtđin dậy.

Nuarêtđin ngẩng đầu, vừa trông thấy một cụ già có bộ râu bạc dài đứng dưới chân mình, liền nhỏm dậy, quỳ lên đôi chân gấp lại, cầm tay lão hôn và hỏi:

— Chào cụ, cầu xin Thượng đế phù hộ cụ. Cụ muốn gì chăng.

— Chào cậu, - Sếch Ibơrahim đáp - cậu là ai? cậu từ đâu đến?

— Chúng tôi là những người nơi khác vừa mới đặt chân tới đây, - Nuarêtđin đáp - chúng tôi muốn nghỉ đêm tại chỗ này cho tới sáng mai.

— Nằm ở đây không thoải mái đâu, - Sếch Ibơrahim nói - hãy đến đây, hãy vào trong này, lão sẽ cho các người một nơi ngủ thuận tiện hơn; với lại trời bây giờ cũng hãy còn sáng, các người sẽ được ngắm khu vườn rất đẹp.

— Khu vườn này là của cụ ư? - Nuarêtđin hỏi.

— Đúng như vậy, nó là của lão, - Sếch Ibơrahim mỉm cười đáp - nó là gia tài ông cụ thân sinh ra lão để lại cho. Nào, mời các bạn vào, các bạn sẽ thấy thích cho mà xem.

Nuarêtđin đứng lên, cảm ơn sự nhã nhặn của Sếch Ibơrahim và cùng Người Đẹp Ba-tư bước vào vườn. Sếch Ibơrahim đóng cổng lại, rồi đi trước dẫn hai người tới một nơi nhìn thoáng qua đã có thể thấy gần như bao quát cách xếp đặt, tầm cỡ và vẻ đẹp của khu vườn.

Nuarêtđin từng xem nhiều vườn đẹp ở Banxôra, nhưng chưa bao giờ thấy một cái nào đẹp như thế này. Sau khi ngắm nghía hồi lâu và tản bộ một vài đoạn trong vườn, chàng quay lại người gác cổng vẫn đi theo và hỏi lão tên gì.

— Sếch Ibơrahim, - lão đáp.

— Thưa cụ Sếch Ibơrahim, - chàng nói - phải thú thật đây là một khu vườn kỳ diệu; cầu Thượng đế phù hộ cho cụ được sống lâu ở đây. Chúng tôi không có cách nào cảm tạ được hết nhã ý của cụ đã cho chúng tôi xem một nơi đáng để xem thế này; vì vậy, phải có cách nào đền ơn cụ chứ. Đây là hai đồng vàng, xin cụ cầm lấy, nhờ cụ kiếm xem có thức gì ăn, để chúng ta cùng vui chung với nhau.

Nhìn thấy hai đồng tiền vàng, Sếch Ibơrahim vốn rất thích kim loại này, cười nụ dưới chòm râu. Lão cầm lấy, để Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-tư lại đấy, còn mình đi mua sắm, bởi vì lão chỉ sống độc thân. Lão vui mừng tự nhủ: “Đây thật là những con người tốt bụng, hồi nãy nếu ta ngược đãi họ và đánh đuổi họ đi thì có phải sai lầm biết mấy không!”.

Trong khi Sếch Ibơrahim đi kiếm thức gì ăn tối cho lão cũng như cho cả hai người, Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-Tư tản bộ trong vườn, và tới Cung hội họa xây chính giữa vườn. Thoạt tiên họ dừng lại để ngắm cách kiến trúc tuyệt tác, bề rộng và chiều cao của nó; rồi sau khi vòng quanh xem tất cả các mặt, họ leo một cầu thang lớn bằng cẩm thạch dẫn lên phòng khách chính, nhưng thấy cửa phòng đóng chặt.

Hai người vừa xuống hết cầu thang thì vừa lúc ấy Sếch Ibơrahim trở về mang theo thức ăn. Nuarếtđin ngạc nhiên hỏi:

— Cụ Sếch Ibơrahim, cụ bảo khu vườn này là của cụ ư?

— Tôi đã bảo, và bây giờ tôi vẫn bảo như vậy. - lão già đáp. - Tại sao cậu lại đi hỏi tôi như vậy?

— Cả cái cung tuyệt đẹp này, - Sếch Ibơrahim có vẻ hơi thảng thốt. Lão nghĩ thầm: “Nếu ta bảo không phải, thì họ sẽ hỏi ngay làm sao ta là chủ khu vườn mà lại không là chủ của ngôi nhà”. Đã lỡ nhận quàng khu vườn của mình, lão đành nhận quàng luôn cả cái cung vậy.

— Cậu ạ. - lão đáp - khu vườn này mà không có cái cung kia thì trông làm sao được, tất cả hai cái đều là của lão cả đấy.

Nuarêtđin liền hỏi:

— Nếu quả như vậy thì, cũ đã vui lòng coi chúng tôi là khách của cụ đêm nay, xin cụ làm ơn cho chúng tôi được xem bên trong; nhìn từ ngoài, đã biết chắc bên trong lộng lẫy cực kỳ.

Sau khi đã nhận quàng nhận xiên như vừa rồi, mà từ chối không cho khách xem bên trong thì thật chẳng lịch sự chút nào.

Lão suy nghĩ, hôm nay hoàng đế không sai người đến báo trước như thường lệ, có nghĩa là tối nay Người không tới đây, thế là lão có thể mời khách vào trong cung ăn tối, có lão cùng dự. Lão đặt những thức ăn vừa mang về ở bậc cấp cuối cùng của cầu thang, rồi trở về nơi ở, tìm chìa khóa. Lát sau lão mang đèn trở lại, mở cửa.

Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-Tư vào trong phòng khách; hai người thấy nó kỳ lạ nên ngắm nghía mãi không chán vẻ đẹp và sự sang trọng của đồ đạc bên trong. Quả vậy, không nói tới các bức tranh, các ghế ngồi đều lộng lẫy; cùng với các bộ đèn treo, ở mỗi cửa sổ lại có một cái giá đỡ nến. Nuarêtđin không thể nhìn các vật này mà không nhớ lại và tiếc cảnh huy hoàng mình đã từng sống.

Trong lúc ấy, Sếch Ibơrahim mang thức ăn lên bày ra một chiếc sập, và khi dọn xong, Nuarêtđin, Người Đẹp Ba-Tư và lão cùng ngồi xuống dùng bữa. Sau khi ăn và rửa tay, Nuarêtđin mở một cửa sổ và gọi Người Đẹp Ba-Tư: “Hãy đến đây cùng với anh xem cảnh đẹp và khu vườn dưới ánh trăng, thật không có gì đáng yêu hơn”. Nàng tới gần, hai người thưởng thức cảnh đẹp, trong khi ông lão lo dọn dẹp thức ăn còn lại.

Lão làm xong, tới gần Nuarêtđin, chàng hỏi lão có thứ gì uống để chàng được đãi lão hay không. Sếch Ibơrahim hỏi lại:

— Cậu muốn dùng thứ gì? Nước trái cây nhé? Lão có thứ ngon tuyệt, nhưng cậu biết đấy, người ta không dùng nước trái cây sau bữa ăn tối.

— Tôi biết lắm chứ, - Nuarêtđin đáp - tôi có hỏi cụ nước trái cây đâu, mà là chất khác cơ, tôi lấy làm lạ sao cụ lại không hiểu ra.

— Vậy là cậu muốn nói đến rượu nho chứ gì? - Sếch Ibơrahim đáp.

— Cụ đoán ra rồi đấy, - Nuarêtđin nói - nếu cụ có sẵn xin cụ vui lòng mang cho một chai. Cụ đã biết là sau khi dùng bữa tối, người ta uống thứ đó nhẩn nha cho tới lúc đi ngủ.

— Cầu thượng đế giữ gìn cho lão. Đừng bao giờ để rượu trong nhà! Và lão cũng chẳng bao giờ đặt chân tới gần một chốn nào có mùi rượu! Một con người như lão, từng đi hành hương về La Mếchcơ những bốn lần, lão đã từ rượu suốt đời.

— Ấy thế nhưng cụ sẽ làm cho chúng tôi rất vui lòng nếu cụ kiếm được thứ ấy cho, - Nuarêtđin nói. Nếu cụ không từ nan, thì tôi xin bày cho cụ một cách, không cần bước chân vào trong quán, cũng chẳng phải mó tay vào vật dụng đựng thứ nước đó, mà vẫn mua được rượu.

— Với điều kiện ấy thì lão vui lòng giúp, - Sếch Ibơrahim nói - cậu hãy cho lão biết nên làm như thế nào.

Nuarêtđin liền nói:

— Chúng tôi nhìn thấy trong vườn của cụ có buộc một con lừa; chắc đó là con lừa của cụ, lúc nào cụ cần thì dùng tới nó chứ gì. Đây, xin vụ cầm lấy hai đồng vàng này nữa, cụ hãy dắt con lừa mang theo sọt, rồi hãy đến cái quán rượu gần nhất, mà cũng chẳng phải vào tận nơi làm gì. Gặp bất kỳ một người qua đường nào đó, cụ cho họ một ít tiền, nhờ họ dắt con lừa tới quán, mua hộ cho hai vò rượu, bỏ vào mỗi sọt một vò, trả tiền hộ rồi đánh con lừa trả lại cho cụ. Cụ chỉ cần đánh con lừa về đến đây, chúng tôi sẽ tự tay lấy hai vò từ trong sọt ra. Như vậy, cụ chẳng phải động chân mó tay vào thứ nước làm cho cụ ghê tởm.

Hai đồng tiền vàng vừa trông thấy có công hiệu rõ rệt tới đầu óc của Sếch Ibơrahim. Nuarêtđin dứt lời, lão thốt lên:

— Ồ cậu thông minh thật. Không có cậu, chẳng bao giờ tôi nghĩ ra cách kiếm được rượu cho cậu mà mình không phải cảm thấy ngại ngùng.

Lão để hai người lại trong phòng khách và đi làm phần việc được giao, nhoáng một cái là xong. Lão vừa trở về, Nuarêtđin bước xuống, nhấc hai vò rượu ra khỏi các sọt, mang lên phòng.

Sếch Ibơrahim đem lừa trở về chỗ cũ. Khi lão quay lại, Nuarêtđin nói:

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, chúng tôi chẳng biết làm sao cảm tạ được hết sự vất vả cụ vì chúng tôi, nhưng vẫn còn thiếu một thứ.

— Thứ gì vậy? Già này có thể giúp các bạn được chăng? - lão hỏi lại.

— Không có ly, và nếu cụ có mà cho thêm ít trái cây nữa thì tuyệt quá. - Nuarêtđin đáp.

— Cần gì các bạn cứ nói, chẳng thiếu thứ gì các bạn cần đâu. - Sếch Ibơrahim nói.

Lão xuống cầu thang, và một lát sau bưng lên một cái bàn bày nhiều đĩa sứ đẹp đựng đủ loại quả, cùng các ly vàng ly bạc tha hồ mà chọn. Sau khi hỏi có cần gì khác nữa hay không, lão lui ra, mặc dù hai người mời rất khẩn khoản, lão vẫn không chịu ở lại.

Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-Tư ngồi vào bàn, bắt đầu uống mỗi người một ly; họ thấy rượu rất ngon. Nuarêtđin bảo nàng:

— Thế nào, người đẹp của ta ơi, có phải là nhờ có sự tình cờ đưa đến một nơi thoải mái và xinh xắn thế này, khiến chúng ta trở thành những người hạnh phúc nhất trần gian không? Chúng ta hãy vui lên, hãy ăn cho bõ những bữa cực khổ lúc đi đường. Đối với ta, có hạnh phúc nào còn có thể lớn hơn thế này, khi có nàng một bên và bên kia là chén rượu?

Họ uống thỏa thuê, chuyện trò vui vẻ, thỉnh thoảng mỗi người lại hát một bài.

Giọng hát hai người đều hay, đặc biệt là giọng hát của Người Đẹp Ba-Tư, làm cho Sếch Ibơrahim chú ý. Lão đứng dưới bậc thềm, nghe một cách thú vị nhưng không để cho hai người thấy. Cuối cùng, lão thò đầu qua cửa, nói với Nuarêtđin mà lão tưởng đã say:

— Nào, hãy mạnh bạo lên nữa, thưa ngài. Lão rất hân hoan thấy các bạn vui vẻ như vậy.

Nuarêtđin quay lại kêu lên:

— Chào, cụ Sếch Ibơrahim, cụ thật là một người tốt bụng, chúng tôi hàm ơn cụ xiết bao. Chúng tôi chẳng dám mời cụ uống một chén, song mời cụ hãy cứ vào. Nào, mời cụ đến gần đây, ít nhất cũng cho chúng tôi được vinh dự hầu chuyện cụ.

— Cứ hát đi, hát nữa đi, - Sếch Ibơrahim đáp - tôi nghe các bạn hát hay, thế là đủ thích rồi.

Nói xong, lão biến mất.

Người Đẹp Ba-Tư để ý thấy Sếch Ibơrahim dừng lại ở bậc thềm, liền cho Nuarêtđin biết và nói thêm:

— Chàng thấy ông cụ rất ghét rượu, nhưng nếu chàng làm theo lời thiếp thì thiếp sẽ ép cụ uống bằng được cho mà xem.

— Thế ư? Cần làm những gì, nàng cứ bảo, ta sẽ làm theo. - Nuarêtđin đáp.

— Chàng chỉ cần mời cho được cụ vào đây ngồi với chúng ta; một lát sau, chàng sẽ rót rượu ra ly và đưa mời ông cụ uống, nếu cụ từ chối, chàng cứ việc uống đi rồi giả vờ ngủ, còn mọi việc khác để thiếp lo.

Hiểu ý của Người Đẹp, Nuarêtđin gọi Sếch Ibơrahim, lão lại hiện ra cửa. Chàng nói:

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, chúng tôi là khách của cụ, cụ đã đón tiếp chúng tôi cực kỳ lịch sự, lẽ nào cụ nỡ từ chối lời chúng tôi mời ngồi chơi cho có bạn? Chúng tôi đâu dám ép cụ uống rượu, chỉ mời bước vào đây chơi thôi.

Sếch Ibơrahim nghe bùi tai, lão bước vào, ngồi xuống mé sập gần cửa ra vào nhất. Nuarêtđin nói:

— Cụ ngồi ở đấy chẳng thoải mái đâu, và chúng tôi lại không được vinh dự nhìn rõ cụ: xin hãy xích gần lại, hãy ngồi cạnh phu nhân đây, nàng rất muốn như vậy.

— Ngài đã bảo vậy thì lão xin vâng. - Sếch Ibơrahim đáp.

Lão tiến tới, và mỉm cười thích thú vì sắp được gần kề một tuyệt thế giai nhân, lão ngồi xuống hơi cách xa Người Đẹp Ba-Tư một ít. Nuarêtđin mời nàng hãy hát một bài để cám ơn vinh dự Sếch Ibơrahim chịu ngồi chơi với hai người, và lão nghe đến say sưa mê mẩn.

Người Đẹp hát xong, Nuarêtđin rót một ly rượu đầy nâng mời lão:

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, mời cụ hãy cạn chén này chúc sức khỏe chúng tôi.

Sếch Ibơrahim vội vàng thụt lùi, làm như thể chỉ nhìn thấy rượu thôi đã đủ khiến cho lão kinh tởm:

— Ồ, thưa ngài, miễn thứ cho, tôi đã thưa với ngài tôi từ rượu đã lâu.

Nuarêtđin liền nói:

— Cụ đã nhất quyết không muốn uống mừng sức khỏe chúng tôi, vậy tôi xin cụ vui lòng cho tôi uống mừng sức khỏe cụ vậy.

Trong khi Nuarêtđin cạn chén, Người Đẹp Ba-Tư bổ đôi một quả táo, đưa cho lão một nửa:

— Cụ không muốn uống rượu, nhưng tôi tin cụ chẳng nỡ khước từ không nếm quả táo này, nó ngon tuyệt.

Sếch Ibơrahim không thể từ chối một bàn tay đẹp đến vậy đưa mời, lão nghiêng đầu đón lấy và đưa lên miệng ăn. Nàng lại nói với lão đôi câu tình tứ nữa, trong khi Nuarêtđin ngả người trên sập, vờ ngủ. Ngay lập tức, Người Đẹp Ba-Tư xích sát người lão và nói thì thầm: “Cụ có thấy không, lần nào chúng tôi uống rượu với nhau cũng đều như vậy cả, anh ta chưa uống được hai chén đã lăn ra ngủ để mặc tôi một mình; nhưng tôi hy vọng lần này cụ ngồi chơi với tôi cho có bạn trong khi anh ấy ngủ.”

Nàng lấy một cái ly, rót đầy rượu, nâng mời Sếch Ibơrahim:

— Xin cụ hãy cầm lấy, hãy uống mừng sức khỏe tôi, rồi tôi sẽ uống mừng lại sức khỏe cụ.

Sếch Ibơrahim làm ra vẻ khó khăn, nhiều lần xin nàng hãy miễn cho, nhưng nàng nài ép quá, cuối cùng nể lời khẩn khoản và say mê vẻ kiều diễm của nàng, lão uống một hơi cạn.

Lão già vốn thích rượu, song lão xấu hổ không dám uống trước những người không quen. Lão vẫn lén lút đến quán rượu như nhiều người khác, và lúc nãy thật ra lão chẳng cẩn thận làm theo những điều Nuarêtđin bày cho khi nhờ đi mua rượu đâu. Lão đến thẳng nhà một người bán rượu rất quen, chẳng chút khách khí; chả là đêm tối, chẳng lo ai nhìn thấy, và như vậy thì đỡ phải trả món tiền công nhờ người mua hộ, nếu làm theo cách Nuarêtđin bày.

Trong khi Sếch Ibơrahim cạn chén xong, đang ăn nốt nửa quả táo, thì Người Đẹp Ba-Tư đã rót một chén nữa, lần này thì lão uống ít từ tốn hơn chén đầu. Đến chén thứ ba nàng vừa đưa mời, lão đã cạn luôn, chẳng chút khách khí. Lão định uống chén thứ tư, thì Nuarêtđin thôi giả vờ ngủ, chàng ngỏm dậy nhìn lão cười ha hả:

— Này, cụ Sếch Ibơrahim ơi, tôi bắt gặp cụ rồi đấy nhé, cụ nói với tôi cụ từ rượu, thế mà cụ vẫn uống.

Sếch Ibơrahim không chờ đợi cơ sự này, lão hơi đỏ mặt. Tuy nhiên không vì vậy mà lão không cạn chén. Uống xong, lão nói:

— Thưa ngài, nếu việc tôi làm là có tội thì tội ấy không phải tại tôi mà tại phu nhân đây: trước một con người xiết bao kiều diễm thế này, làm sao không chịu thua được cơ chứ!

Người Đẹp Ba-Tư ra vẻ bênh lão:

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, cứ để mặc anh ta nói, chớ có ngại, mời cụ cứ tiếp tục uống và vui chơi.

Lát sau, Nuarêtđin rót rượu cho chàng và cho Người Đẹp. Thấy chàng không rót cho mình, Sếch Ibơrahim cầm cái chén đưa ra và nói:

— Còn tôi? Ngài tưởng tửu lượng tôi không bằng ngài sao?

Nghe câu đó, Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-Tư cùng phá ra cười; Nuarêtđin rót rượu cho lão, rồi ba người tiếp tục vui đùa, cười cợt và uống cho tới gần nửa đêm. Lúc này, Người Đẹp Ba-Tư chợt nhận ra bàn rượu chỉ được thắp sáng bằng một cây nến thôi. Nàng liền nói với lão gác cổng:

— Cụ Sếch Ibơrahim này cụ mang lại đây cho chúng tôi chỉ có mỗi cây đèn, mà kia có bao nhiêu là nến tốt! Xin cụ hãy vui lòng đốt tất cả lên, cho nó sáng sủa.

Rượu đã ngà ngà, đang nói chuyện dở với Nuarêtđin, không còn giữ lễ nữa, lão đáp:

— Muốn sáng thì cô hãy tự đi thắp lấy, việc đó hợp với một người trẻ trung như cô; nhưng chú ý chỉ thắp năm, sáu cây thôi nhé, như vậy là đủ.

Người Đẹp Ba-Tư đứng lên, lấy một cây nến châm vào đèn trên bàn, rồi thắp tất cả tám mươi cây nến, chứ không chỉ năm, sáu cây như lời Sếch Ibơrahim dặn.

Lát sau, trong khi lão đang nói chuyện với Người Đẹp về một chuyện gì đó, Nuarêtđin xin lão hãy thắp sáng vài ba bộ đèn treo. Sếch Ibơrahim đáp:

— Cậu hẳn lười biếng lắm, hoặc là không mạnh khỏe bằng lão, thì mới không tự mình đi thắp lấy được. Nào, hãy đi mà thắp lấy, nhưng chỉ thắp ba chùm thôi nhé.

Nuarêtđin thắp không chỉ ba, mà tất cả tám mươi bộ đèn treo, và mở hết cửa sổ ra; Sếch Ibơrahim mải nói chuyện với Người Đẹp Ba-Tư cũng chẳng có ý kiến gì.

Lúc ấy hoàng đế Harun An-Rasít chưa đi nghỉ; vua đang ngồi trong một phòng khách ở hoàng cung xây sát bờ sông Tigơrơ, mặt quay về hướng khu vườn có Cung hội họa. Tình cờ vua mở cửa sổ, vua cực kỳ ngạc nhiên thấy Cung hội họa sáng choang; hơn nữa vừng sáng ấy lúc đầu còn làm vua ngỡ có đám cháy nào trong thành phố. Lúc ấy tể tướng Giafa đang ở cạnh vua, ông đang chờ vua đi nghỉ để trở về nhà. Hoàng đế giận dữ gọi:

— Này, ông tể tướng chểnh mảnh kia, hãy đến đây, hãy xích lại gần đây mà xem cái Cung hội họa, và hãy nói cho ta biết tại sao giờ này đèn thắp sáng thế, khi không có ta ở đó.

Nghe nói, tể tướng đã bắt đầu run, sợ điều vua phán là đúng sự thật. Ông tới gần, và càng run mạnh hơn khi thấy quả đúng như vậy. Tuy nhiên, phải tìm cho được một cái cớ để cho vua bớt cơn thịnh nộ. Ông nói dối:

— Tâu đấng thống lĩnh các tín đồ, thần không thể tâu bệ hạ một điều gì khác, ngoài chuyện cách đây bốn hoặc năm ngày. Sếch Ibơrahim có đến gặp thần, cho biết lão có ý định họp các chức việc trong giáo đường của lão, để làm một cái lễ vẫn được Ngài cho phép cử hành trong thời buổi thịnh trị này. Thần hỏi lão có muốn tôi giúp đỡ gì về buổi lễ này không, lão nhờ thần xin Ngài cho phép được hội họp và làm lễ trong Cung. Thần cho lão về bảo lão có thể làm, thần sẽ tâu bệ hạ cho phép lão ta nhưng thần đã quên mất, xin bệ hạ tha thứ cho. Có lẽ Sếch Ibơrahim chọn hôm nay để làm lễ, và chắc là trong khi đãi các chức việc trong giáo đường, lão muốn cho họ được thưởng thức cảnh đẹp cho nên đã cho đốt nến lên chăng.

— Giafa à, - hoàng đế nói, giọng đã có vẻ nguôi nguôi - theo như ông nói, ông đã phạm một lúc ba tội không thể tha thứ: một là, đã cho phép Sếch Ibơrahim cử hành buổi lễ ấy trong cung của ta, một anh canh cổng bình thường đâu phải là một vị đại thần để được hưởng vinh dự lớn như vậy; hai là, đã không tâu cho ta rõ; ba là, đã không hiểu rõ ý định thực của lão ấy. Quả vậy, ta tin lão gặp ông là có ý đồ xem có xin được món bổng lộc đỡ cho việc chi phí không. Ông đã không nghĩ tới điều đó, cho nên lão trả thù bằng cách chi tiêu một món còn lớn hơn, bằng cách đốt sáng tất cả đèn nến thế này; và ta cho lão làm như thế cũng chẳng phải sai.

Đại tể tướng Giafa, nhẹ hẳn người khi thấy hoàng đế xoay câu chuyện này sang giọng ấy, vui mừng nhận tất cả tội lỗi, và thẳng thắn thú nhận là mình đã sai khi không ban cho Sếch Ibơrahim vài đồng vàng. Hoàng đế mỉm cười nói tiếp:

— Cơ sự đã như vậy rồi, thì phạt ông về những lỗi lầm ông mắc là điều công bằng; nhưng hình phạt này cũng sẽ nhẹ nhàng thôi: ấy là đêm hôm nay ông phải thức cùng với ta, và đến chơi với những người ấy, ta muốn gặp họ. Trong khi ta đi mặc bộ áo quần của một bậc trưởng giả, ông cũng cùng với Mêrua cải trang: xong, hai người trở lại đây cùng với ta.

Tể tướng Giafa định nói là đêm đã khuya, có lẽ những người hội họp đã ra về trước khi vua tới, song hoàng đế trả lời là mình nhất quyết muốn xem. Bởi vì việc hội họp chẳng qua là do tể tướng vừa bịa ra, ông cực kỳ tuyệt vọng khi nghe vua nhất quyết đòi đi bằng được; nhưng đành phải vâng lệnh, không được phép cãi lại.

Vậy là hoàng đế ra khỏi hoàng cung, ăn vận như trưởng giả, có tể tướng Giafa và trưởng hoạn nô Mêrua đi cùng; ba người đi bộ qua các đường phố của Batđa tới khu vườn. Cổng vườn mở toang, bởi Sếch Ibơrahim đã sơ ý không đóng cổng khi mua rượu về. Hoàng đế hết sức bất bình về chuyện đó.

— Giafa à, - vua nói - mở cổng toang hoang vào giờ này nghĩa là thế nào? Có phải là Sếch Ibơrahim vẫn có thói quen để ngỏ cổng ban đêm thế này sao? Ta mong là chỉ vì bối rối với buổi lễ cho nên lần này lão mới sơ ý là một.

Hoàng đế bước vào vườn; đến gần cung; không muốn vào phòng khách trước khi biết có chuyện gì trong ấy, vua hỏi ý kiến tể tướng xem có nên leo lên các cây cao ở gần đó để nhìn vào hay không. Nhưng, nhìn vào cửa phòng khách, tể tướng thấy nó hé mở, liền báo cho vua biết Sếch Ibơrahim đã để hé như vậy, khi lão bị Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-Tư khẩn khoản mời vào cho bằng được để cùng có bạn.

Hoàng đế bỏ ý định trước; vua nhẹ nhàng bước lên phòng khách, vì cửa phòng hé mở, có thể đứng ngoài nhìn vào mà không bị những người bên trong nom thấy. Vua cực kỳ kinh ngạc khi thấy một phu nhân xinh đẹp có một không hai cùng một chàng trai vào loại tuấn tú nhất, còn lão Sếch Ibơrahim thì chễm chệ ngồi uống rượu với họ. Lúc ấy Sếch Ibơrahim đang nâng ly, nói với Người Đẹp Ba-Tư:

— Thưa cô nương xinh đẹp, một người sành rượu không bao giờ cạn chén mà trước đó không hát đôi ba câu. Xin cô nương vui lòng lắng nghe cho đây là một trong những bài ca đẹp nhất.

Lão hát: và hoàng đế càng hết sức ngạc nhiên, vì cho đến lúc bấy giờ vua không biết lão già thích rượu mà vẫn cho đấy là một con người khôn ngoan, trịnh trọng, như bộ dạng hằng ngày của lão. Vua cẩn thận đi xa cửa, bước xuống mấy bậc thềm nói với tể tướng Giafa đang đứng ở đấy:

— Hãy lên đây, và xem thử bên trong có phải là các chức sắc giáo đường hay không, như lời ông nói với ta.

Nghe giọng vua, tể tướng biết là cơ sự rõ ràng không hay cho mình rồi. Ông bước lên, nhìn qua khe cửa, và run lên lo cho tính mạng của chính mình khi nhìn thấy cảnh tượng ba người nghênh ngang trong phòng khách lúc đó. Trở lại, hết sức hoang mang, tể tướng không biết tâu với vua thế nào. Hoàng đế nói:

— Thật lộn xộn quá, người ta dám cả gan đến vui chơi trong vườn và trong cung của ta: lão Sếch Ibơrahim đã cho phép họ vào lại cùng vui đùa với họ nữa chứ! Tuy nhiên ta nghĩ rằng thật khó có một chàng trai và một cô gái nào khôi ngô, xinh đẹp và xứng đôi vừa lứa hơn. Trước khi nổi cơn thịnh nộ, ta muốn biết rõ hơn họ là ai và họ đến đây nhân dịp gì.

Vua lại bước lên gần cửa để quan sát: tể tướng đi theo, đứng đằng sau trong khi vua chăm chú nhìn. Cả vua và tể tướng cùng nghe Sếch Ibơrahim nói với Người Đẹp Ba-tư:

— Cô nương đáng yêu ơi, để cho niềm vui của chúng ta tối hôm nay được trọn vẹn, cô có ước mong một điều gì chăng?

Người Đẹp Ba-tư đáp:

— Tôi nghĩ rằng mọi việc sẽ càng tốt đẹp hơn nếu cụ có một nhạc cụ nào đó mà tôi biết chơi, thì xin cụ vui lòng mang giúp lại đây cho tôi mượn.

— Cô có biết chơi đàn tì bà không, thưa cô nương? - Sếch Ibơrahim hỏi.

— Cụ hãy mang lại đây, rồi cụ sẽ thấy. - Người Đẹp Ba-tư đáp.

Chẳng cần phải đi đâu xa, Sếch Ibơrahim lôi trong một cái tủ ra một cây đàn tì bà đưa cho Người Đẹp Ba-tư. Nàng bắt đầu so dây. Hoàng đế liền quay lại nói với đại tể tướng Giafa:

— Giafa à, cô gái trẻ này sắp chơi đàn tì bà, nếu nó chơi hay, ta sẽ tha tội cho nó, cũng như vì nó mà tha tội cả cho chàng trai; còn ông, ta sẽ không tha, mà cho treo cổ.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - tể tướng Giafa đáp - nếu quả như vậy thì tôi cầu Thượng đế cho cô ấy chơi tồi.

— Tại sao vậy? - hoàng đế hỏi.

— Vì được chết cùng một lúc với những người đẹp và tươi vui thế kia thì cũng được an ủi phần nào. - tể tướng đáp.

Vốn thích những câu bông đùa, vua bắt đầu cười: rồi quay về phía cánh cửa mở hé, vua lắng tai nghe Người Đẹp Ba-tư chơi đàn.

Nàng bắt đầu dạo nhạc. Chỉ nghe qua mấy cung, hoàng đế đã biết ngay cô này là một tay chơi đàn vào bậc thầy. Tiếp đó nàng vừa đàn vừa hát, giọng hay tuyệt vời; nàng trình bày đầy nghệ thuật và điêu luyện đến nỗi làm cho hoàng đế phải say mê.

Người Đẹp vừa hát xong, hoàng đế xuống cầu thang, tể tướng đi theo. Vua bảo ông:

— Đời ta chưa từng được nghe một người nào hát giọng hay và chơi đàn giỏi như vậy. Ixăc[92], mà ta vẫn cho là người đánh đàn giỏi nhất thế gian, cũng còn kém xa. Ta hài lòng đến nỗi muốn vào để nghe cô ấy đánh đàn trước mặt ta; cái chính là nên vào bằng cách nào đây.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - tể tướng Giafa nói - nếu Ngài bước vào lúc này và Sếch Ibơrahim nhận ra Ngài, thì lão sẽ chết vì khiếp đảm.

— Đó cũng chính là điều làm cho ta băn khoăn, - vua nói - ta không muốn mình gây nên cái chết của lão, sau khi lão hầu hạ ta một thời gian lâu như vậy. Ta vừa nảy ra một ý, có thể được việc. Ông hãy ở lại đây cùng Mêrua, và chờ ta ở lối đi thứ nhất trong vườn.

Vì khu vườn ở sát bờ sông Tigơrơ, hoàng đế đã cho xây một hồ đẹp, thông với sông, cá sông Tigơrơ thường vào trú trong hồ. Những người đánh cá đều biết vậy và rất muốn vào đánh cá ở đây, nhưng hoàng đế đã ra lệnh cho Sếch Ibơrahim dứt khoát cấm không cho một ngư phủ nào bén mảng tới. Tuy nhiên, đêm hôm đó, sau khi hoàng đế vào và vẫn để ngỏ cổng như cũ, một người đánh cá đã nhân cơ hội lẻn vào trong vườn tới tận hồ nước.

Anh ta đã buông lưới, sắp sửa kéo lên, thì hoàng đế đến. Thấy Sếch Ibơrahim chểnh mảng không đóng cổng, vua biết ngay thế nào cũng có người vào đánh trộm cá, cho nên muốn nhân đó thực hiện ý định của mình. Mặc dù vua đã cải trang, người đánh cá vẫn nhận ra được, anh ta vội vàng quỳ mọp dưới đất van xin tha tội, nói rằng vì quá nghèo đói cho nên trót làm càn. Vua đáp:

— Hãy đứng lên, chớ sợ gì cả; và cứ kéo lưới đi, để ta xem có cá hay không.

Yên tâm, người đánh cá vội vàng làm theo lời vua phán, và kéo lên được năm, sáu con cá thật đẹp; vua chọn hai con to nhất, sai lấy một cành cây xâu đầu chúng lại với nhau. Tiếp đó vua bảo người đánh cá.

— Hãy đưa chiếc áo của anh cho ta mượn và hãy mặc áo của ta vào.

Việc đổi áo làm xong trong nháy mắt; hoàng đế đã cải trang thành ngư phủ, từ đôi dép dưới chân cho tới chiếc khăn đội đầu. Vua bảo người đánh cá:

— Hãy cầm lưới và đi nơi khác làm tiếp công việc của mày.

Người đánh cá hớn hở vì vận may vừa đi khỏi, hoàng đế xách hai con cá trở lại tìm tể tướng Giafa và Mêrua. Vua đến trước mặt, Giafa vẫn chưa nhận ra:

— Mày xin xỏ gì? Hãy đi đi. - ông bảo.

Hoàng đế phá ra cười, tể tướng lúc này mới nhận ra:

— Có thể nào chính bệ hạ đấy ư, tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ? Tôi thật không nhận ra Ngài, xin miễn thứ cho tội bất kính. Bây giờ Ngài đã có thể vào trong phòng khách, mà không sợ Sếch Ibơrahim nhận ra nữa.

— Hai ông cứ đứng ở đây, - vua bảo tể tướng Giafa và Mêrua - trong khi ta đi đóng vai người đánh cá.

Hoàng đế bước lên, đập cửa phòng khách. Nuarêtđin nghe, bảo cho Sếch Ibơrahim biết: lão hỏi ai đấy.

Hoàng đế mở cửa, và chỉ bước một chân vào phòng khách cho mọi người thấy.

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, vua nói - tôi là Kêrim dân chài đây mà, tôi vừa đánh được hai con cá rất ngon, thấy cụ tiếp đãi bạn bè, tôi vào hỏi cụ có cần cá hay không.

Cả Nuarêtđin lẫn Người Đẹp Ba-tư đều mừng rơn khi nghe nói có cá. Nàng liền nói:

— Cụ Sếch Ibơrahim ạ, xin cụ vui lòng cho anh ta vào, để chúng tôi được xem cá của anh ta.

Sếch Ibơrahim không còn đủ minh mẫn để hỏi người đánh cá làm sao và từ đâu vào được tận đây, lão chỉ còn nghĩ tới chuyện làm vui lòng Người Đẹp. Vất vả lắm, lão mới xoay mình được về phía cửa, vì đã quá chén, và lắp ba lắp bắp hỏi nhà vua, mà lão vẫn ngỡ là người chài:

— Hãy vào đây, thằng trộm đêm kia, hãy vào đây cho chúng tao xem cá của mày.

Hoàng đế tiến lên, bắt chước rất khéo dáng điệu của người dân chài, đưa trình hai con cá.

— Mấy con cá ngon quá, - Người Đẹp Ba-tư nói - tôi sẵn lòng ăn nếu nấu nướng cho tươm tất vào.

— Cô nương nói có lý, - Sếch Ibơrahim nói - cá còn sống thì mày bảo chúng tao dùng làm gì? Mày hãy đi nấu, rồi mang lại đây cho chúng tao, trong nhà bếp có đủ mọi thứ cần thiết.

Hoàng đế trở lại nói với tể tướng Giafa:

— Giafa à, họ đón tiếp ta tử tế lắm, nhưng đòi ta phải nấu cá cơ.

— Xin ngài để tôi đi làm, chỉ một lát xong ngay thôi mà. - tể tướng nói.

— Ta rất muốn sắm vai của mình cho đến cùng, cho nên tự ta sẽ nấu lấy. Ta đã sắm thật đạt vai ngư phủ, thì ta cũng phải sắm được vai đầu bếp chứ. Thời còn trẻ, ta vẫn làm bếp mãi, ta nấu nướng không xoàng đâu.

Nói đến đấy, vua đi xuống căn nhà nhỏ của Sếch Ibơrahim; tể tướng và Mêrua cùng đi theo.

Cả ba người cùng bắt tay vào việc. Tuy căn bếp của Sếch Ibơrahim không rộng, nhưng có sẵn đủ thứ họ cần, chẳng bao lâu họ nấu xong món cá. Hoàng đế mang đĩa cá lên, lúc khi bày ra bàn, vua còn để trước mặt mỗi người một quả chanh, ai cần thì dùng. Ba người ăn ngon lành, đặc biệt là Nuarêtđin và Người Đẹp Ba-tư; trong khi đó hoàng đế vẫn đứng hầu.

Ăn xong, Nuarêtđin nhìn hoàng đế nói:

— Bác đánh cá ạ, không thể có món cá nào ngon hơn thế này, bác làm cho chúng tôi hết sức hài lòng.

Vừa nói, chàng vừa cho tay vào người lôi ra túi tiền đựng ba mươi đồng tiền vàng, phần còn lại trong số bốn mươi đồng mà Xanjia, quan hầu Banxôra, đã cho trước khi chàng lên đường.

— Hãy cầm lấy, - chàng nói - giá mà có thì tôi còn trả bác nhiều tiền hơn nữa; nếu bác gặp tôi trước khi tôi phá tán hết gia tài điền sản, thì tôi giúp bác thoát khỏi cảnh nghèo; tuy nhiên bác hãy vui lòng nhận lấy món tiền nhỏ, coi như thể nó to lớn hơn thế này nhiều.

Hoàng đế đón túi tiền, cảm ơn, và cảm thấy trong túi có vàng, vua nói với Nuarêtđin:

— Thưa ngài, tôi không sao cảm tạ được hết tấm lòng hào hiệp của ngài. Gặp được những con người lịch sự như các vị thật là một niềm hạnh phúc; tuy vậy trước khi ra về, tôi có một lời cầu xin, mong ngài chớ khước từ. Trông thấy cây đàn tì bà kia, tôi nghĩ thế nào cô nương đây cũng biết đàn. Nếu ngài nói giúp được, xin cô nương cho nghe một khúc, thì tôi thật hả hê mà ra về, xưa nay tôi vốn mê nghe đàn tì bà.

— Người Đẹp Ba-tư à, - Nuarêtđin liền nói ngay với nàng - xin nàng hãy vui lòng ban cho tôi ân huệ đó, mong nàng không từ chối.

Nàng cầm cây đàn, sau khi so dây, vừa hát vừa đệm đàn. Hát xong, nàng vẫn tiếp tục đánh đàn, nàng tỏ ra rất tài hoa đến nỗi hoàng đế như mê mẩn.

Người Đẹp Ba-tư đàn dứt, hoàng đế kêu lên:

— Chao! Giọng hát, tay đàn và nghệ thuật mới tuyệt diệu làm sao! Chưa bao giờ có ai hát và chơi đàn tì bà hay hơn thế. Chưa bao giờ có ai được nghe và xem cảnh tượng như thế này.

Vốn quen biếu không vật mình có cho những ai ngỏ lời ngợi khen, - Nuarêtđin liền nói:

— Bác chài ạ, tôi xem ra bác cũng là người sành sỏi đấy: vì bác đã tỏ ý thích cô nương đấy đến như vậy, thì tôi biếu bác, cô ta thuộc về bác rồi đấy.

Vừa nói, chàng vừa đứng lên cầm chiếc áo ngoài lúc nãy vừa cởi ra, định bỏ đi để cho hoàng đế, mà chàng vẫn cho là một ngư phủ, được làm chủ Người Đẹp Ba-tư.

Cực kỳ ngạc nhiên trước sự hào phóng của Nuarêtđin, nàng ngăn chàng lại, âu yếm nhìn và nói:

— Ngài định đi đâu, thưa ngài? Hãy gượm, thiếp van ngài, xin mời ngài hãy yên vị, và nghe thiếp đàn và hát khúc này.

Chàng làm theo lời nàng, thế là tay nàng đàn, nước mắt rưng rưng, nàng ứng khẩu hát một bài lời ngụ ý trách chàng không yêu mình cho nên mới dễ dàng biếu không một cách tàn nhẫn như vậy cho Kêrim, một người dân chài - bởi vì cũng như chàng, nàng không biết đấy chính là hoàng đế. Hát xong, nàng đẩy cây đàn sang bên rồi cầm chiếc khăn che mặt, khóc nức nở.

Trước những lời trách móc ấy, Nuarêtđin vẫn không nói năng, thái độ lặng im của chàng chứng tỏ chàng không hối hận đã biếu nàng cho người đánh cá. Nhưng hoàng đế ngạc nhiên vì những điều vừa nghe, liền hỏi lại:

— Thưa ngài, theo như tôi thấy đây, cô nương cực đẹp, rất hiếm có, rất đáng thán phục này, mà ngài vừa hào hiệp biếu tôi, lại là nô lệ của ngài, ra ngài là chủ nhân?

— Đúng như vậy đó, Kêrim ạ, - Nuarêtđin đáp - và rồi bác sẽ còn ngạc nhiên nhiều hơn nữa nếu biết rõ tất cả những điều không may xảy đến cho ta từ ngày có cô nương đây.

— Ồ, thế thì xin ngài hãy làm ơn kể đi, - hoàng đế vẫn đóng rất khéo vai ngư phủ - xin ngài hãy vui lòng cho được nghe chuyện của ngài.

Nuarêtđin vừa biếu vua một thứ của quý hơn nhiều, còn tiếc gì mà không vui lòng thỏa mãn lời cầu xin này. Chàng thuật lại, bắt đầu từ việc tể tướng phụ thân chàng mua Người Đẹp Ba-tư để dâng vua Banxôra, và không bỏ qua một chi tiết nào về những cái đã xảy ra sau đó, cho đến khi chàng cùng nàng tới Batđa, và giờ đây đang kể lại chuyện mình.

Chàng thuật xong, nhà vua hỏi:

— Vậy bây giờ ngài định đi đâu?

— Tôi đi đâu ư? - Nuarêtđin đáp. - Tôi chỉ biết nhắm mắt đưa chân, tùy trời đất dun dủi.

— Nếu ngài tin lời tôi, - hoàng đế nói - thì xin ngài chớ đi đâu nữa; ngược lại, ngài hãy trở về Banxôra. Tôi sẽ viết cho ngài một bức thư, ngài sẽ đưa cho nhà vua, bảo là thư của tôi; ngài sẽ thấy là sau khi đọc thư, vua sẽ tiếp đón ngài tử tế, và chẳng ai dám nói gì ngài đâu.

— Bác Kêrim à, - Nuarêtđin đáp - điều bác vừa nói với tôi thật quá đỗi lạ lùng. Có bao giờ một người đánh cá như bác lại thư từ đi lại với một nhà vua!

— Xin ngài chớ ngạc nhiên, - hoàng đế đáp - thuở nhỏ nhà vua ấy với tôi cùng học chung một thầy, chúng tôi xưa nay vẫn là những người bạn chí cốt. Đúng là số phận chúng tôi không giống nhau: trời cho ông ấy làm vua, còn tôi là người đánh cá: mặc dù kẻ sang người hèn, tình bạn giữa chúng tôi vẫn không giảm sút. Ông ta đã nhiều lần hết sức nồng nhiệt muốn giúp tôi thoát cảnh nghèo hèn. Đáp lại sự ân cần ấy, tôi chỉ xin ông ta đừng từ chối bất cứ điều gì khi tôi có việc cần nhờ ông giúp đỡ bạn bè. Xin ngài cứ để mặc tôi làm, rồi ngài sẽ thấy kết quả cho mà xem.

Nuarêtđin chấp nhận điều hoàng đế muốn. Vì trong phòng khách đã có sẵn những thứ cần thiết, vua biên ngay thư cho quốc vương Banxôra, phía trên góc thư, gần sát góc của trang giấy, vua viết thêm dòng sau đâu, chữ thật bé: “Nhân danh Thượng đế bác ái vô cùng”: đó là câu ước lệ để nói rõ hoàng đế muốn tuyệt đối được tuân lệnh.

THƯ CỦA HOÀNG ĐẾ HARUN AN-RASIT GỬI QUỐC VƯƠNG BANXÔRA

“Harun An-Rasít, con trai của Matđi, gửi thư này tới Môhamet Zinơbi, em họ của tôi. Chừng nào Nuarêtđin, con trai của tể tướng Khacan, người mang bức thư này tới, đưa thư cho chú và chú đã đọc xong, ngay lập tức chú hãy cởi hoàng bào ra, mặc cho người đó và mời người đó ngồi lên ngai vàng thay chú. Phải chấp hành ngay. Chào vĩnh biệt.”

Hoàng đế viết xong, gấp lại và niêm phong bức thư, đưa cho Nuarêtđin. Vua không cho chàng biết nội dung thư mà chỉ dặn:

— Hãy cầm lấy, và xuống tàu ngay, đi chuyến sắp khởi hành, hôm nào cũng có một chuyến nhổ neo vào cùng giờ. Ngài sẽ ngủ trên tàu.

Nuarêtđin cầm bức thư rồi lên đường với ít tiền còn lại trong số tiền Xanjia cho hôm trước, trong khi Người Đẹp Ba-tư hết sức buồn bã về việc chàng ra đi, ngồi lui vào một góc sập và khóc như mưa.

Nuarêtđin vừa ra khỏi phòng khách, thì Sếch Ibơrahim nãy giờ vẫn im lặng, đưa mắt nhìn hoàng đế, mà lão vẫn ngỡ là anh chài Kêrim, và bảo:

— Hãy nghe đây, Kêrim, anh mang đến hai con cá chỉ đáng giá nhiều lắm là hai mươi lăm đồng tiền kẽm, ấy thế mà người ta lại trả cho anh cả một túi tiền và một nữ nô lệ: anh nghĩ rằng tất cả cái đó là phần anh hết hay sao? Ta nói cho anh biết, ta đòi chia một nửa con nô lệ. Còn về túi tiền, hãy đưa cho ta xem bên trong đựng gì, nếu là bạc, thì cho anh cầm lấy một đồng, nếu là vàng thì ta lấy hết và cho anh vài đồng kẽm, hiện còn trong túi ta kia.

Muốn hiểu rõ sự tình sắp xảy ra, ta cần nhớ là trước khi bưng món cá vào phòng khách, hoàng đế đã sai đại tể tướng Giafa mau trở lại hoàng cung, gọi bốn tên hầu mang một bộ trang phục của vua đến chờ ở phòng bên, đợi lúc nào vua vỗ tay ra hiệu thì vào. Tể tướng đã thi hành mệnh lệnh đó, lúc này đang cùng Mêrua và bốn tên hầu đứng chờ ở nơi quy định.

Vẫn đóng vai người đánh cá, hoàng đế mạnh dạn đáp lời Sếch Ibơrahim:

— Này cụ Sếch Ibơrahim, tôi không biết có gì trong túi tiền, bất kỳ là bạc hay là vàng, tôi đều vui lòng chia cho cụ một nửa, còn về con nô lệ, tôi muốn dành nó tiêng cho mình thôi. Nếu cụ không bằng lòng điều kiện ấy, thì cụ chẳng được gì sất.

Nổi giận về sự láo xược của một tên chài đối với mình, Sếch Ibơrahim vớ ngay một chiếc đĩa sứ trên bàn, ném vào đầu hoàng đế. Nhà vua chẳng khó khăn gì mà không tránh được vật do một người say rượu ném, cái đĩa va vào tường, vỡ tan. Ném hụt, Sếch Ibơrahim còn nổi nóng hơn, lão cầm một cây đèn sẵn trên bàn, đứng lên chân nam đá chân chiêu loạng choạng theo một cầu thang ngách, đi tìm gậy.

Thừa cơ, hoàng đế vỗ tay. Đại tể tướng, Mêrua cùng bốn tên hầu đồng loạt bước vào; trong nháy mắt những người hầu giúp vua cởi bộ quần áo dân chài và mặc hoàng bào. Họ chưa làm xong việc, đang còn xúm xít chung quanh nhà vua, lúc đó đã ngự trên chiếc ngai có sẵn trong phòng khách, thì Sếch Ibơrahim bị món lợi tức thôi thúc bước vào, tay cầm một cái gậy tướng: lão định cho tên chài một chầu ra trò. Không thấy người chài đâu, chỉ thấy bộ quần áo của anh ta vứt trên đất, trong khi hoàng đế ngự trên ngai, hai bên có tể tướng và Mêrua đứng chầu. Trước cảnh tượng đó, lão đứng khựng lại không biết mình đang thức hay đang ngủ. Thấy vẻ kinh ngạc của lão, hoàng đế phá ra cười:

— Này Sếch Ibơrahim, lão cần gì? lão định tìm ai?

Lão già không nghi ngờ gì nữa, trước mắt mình chính là hoàng đế, vội vàng quỳ mọp, dập mặt cùng bộ râu dài xuống đất.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - lão thốt lên - kẻ nô lệ hèn hạ này đã xúc phạm Ngài; cúi xin Ngài đại xá cho.

Lúc ấy bọn người hầu đã giúp mặc xong áo, vua bước xuống ngai và nói:

— Hãy đứng lên, ta tha tội cho lão.

Hoàng đế quay lại nói với Người Đẹp Ba-tư lúc này nàng đã tạm nén nỗi đau khi nhận ra khu vườn và cung điện này thuộc về nhà vua, chứ không phải của Sếch Ibơrahim như lão nói dối, và chính nhà vua vừa cải trang thành người dân chài. Hoàng đế bảo nàng:

— Hỡi Người Đẹp Ba-tư, hãy đứng lên và đi theo ta. Sau những điều vừa thấy, hẳn nàng đã rõ ta là ai, hẳn địa vị ta không phải là không xứng đáng để được Nuarêtđin biếu không nàng, với lòng hào phóng chưa từng thấy. Ta đã đưa chàng sang Banxôra để làm vua bên ấy, rồi ta sẽ cho nàng sang làm hoàng hậu chừng nào xong những nghi thức cần thiết để làm lễ đăng quang cho chàng. Trong khi chờ đợi, ta cấp cho nàng một căn nhà trong hoàng cung, ở đó nàng sẽ được đối xử xứng đáng với danh vị.

Những lời lẽ đó làm Người Đẹp Ba-tư yên lòng và vui mừng rõ rệt. Nàng đổi buồn làm vui khi được biết Nuarêtđin mà nàng yêu tha thiết, vừa được cất nhắc lên một địa vị cao sang. Hoàng đế thực hiện lời hứa với nàng. Vua còn gửi gắm nàng với hoàng hậu Zôbêit, sau khi nói cho hậu biết vua trọng dụng Nuarêtđin như thế nào.

Chuyến trở về của Nuarêtđin thuận lợi và nhanh chóng hơn mong ước của chàng. Đến Banxôra, chàng không hề gặp người quen hoặc bạn bè. Chàng vào thẳng hoàng cung, vừa lúc nhà vua đang cho triều yết. Chàng nâng cao bức thư, rẽ đám đông mà vào; mọi người dạt ra nhường chỗ cho, chàng dâng thư lên vua. Nhà vua đón nhận, mở ra đọc xong thì biến sắc. vua hôn thư ba lần, và sắp thực hành mệnh lệnh của hoàng đế, thì chợt nảy ra ý trao cho Xaoui, kẻ thù không đội trời chung của Nuarêtđin xem.

Xaoui đã nhận ra Nuarêtđin và đang lo lắng tự hỏi không biết chàng trở về đây nhằm mục đích gì, lão cũng hết sức kinh ngạc không kém nhà vua, khi biết rõ mệnh lệnh viết trong thư. Vì việc này ít nhiều cũng có liên quan đến lão, ngay tức khắc lão tìm cách để khỏi phải thi hành. Giả vờ như chưa xem được kỹ, lão đọc lại một lần nữa, và quay người sang một bên, như để có ánh sáng hơn. Thế là, trong lúc mọi người chẳng ai để ý, lão khéo léo bứt câu ghi chú ở góc trên của bức thư, nói rõ mệnh lệnh này của hoàng đế phải được tuyệt đối tuân phục, cho mẩu giấy vào mồm nhai và nuốt luôn.

Sau khi làm xong công việc xấu xa ấy, Xaoui quay lại trả bức thư cho nhà vua, và hỏi thầm:

— Tâu bệ hạ, vậy ý đồ của Ngài là thế nào?

— Thi hành mệnh lệnh của hoàng đế. - vua đáp.

— Xin ngài chớ làm như vậy, - viên tể tướng gian thần lại nói - đúng là nét chữ hoàng đế, nhưng thiếu câu ước lệ.

Lúc nãy nhà vua có đọc dòng ghi chú, nhưng trong cơn thảng thốt, không thấy có nó nữa, vua ngỡ lúc nãy mình nhìn nhầm, Xaoui nói tiếp:

— Tâu bệ hạ, chắc hoàng đế cho Nuarêtđin bức thư này để tống khứ nó đi cho khuất mắt, sau khi nghe nó khiếu nại về Ngài và tôi, nhưng Người không muốn Ngài thực hiện những điều viết trong thư. Hơn nữa, không thể nghĩ rằng hoàng đế viết bức thư này mà không có chiếu chỉ kèm theo, không có chiếu thì bức thư trở thành vô ích. Người ta không thể phế truất một đấng quân vương như Ngài chỉ bằng một bức thư tay: đừng nói Nuarêtđin, một kẻ khác cũng có thể làm như vậy với một bức thư giả mạo. Xưa nay chưa có ai làm như vậy bao giờ. Tâu bệ hạ, xin Ngài cứ yên chí theo lời tôi, tôi xin nhận mọi điều không hay có thể xảy đến.

Quốc vương Zinơbi nghe lời và giao Nuarêtđin cho Xaoui xử lý, lão sai bắt giải chàng về nhà. Vừa tới nơi, lão sai đánh đòn cho tới khi chàng gần chết; rồi ném vào ngục trong tình trạng ấy. Chàng bị nhốt vào hầm sâu nhất, tối tăm nhất, người canh tù được lệnh chỉ cho chàng ăn bánh nhạt cùng nước lã.

Khi Nuarêtđin, mình mẩy ê ẩm, tỉnh lại trong hầm tối, chàng kêu to, khóc than cho số phận khốn khổ của mình.

— Hỡi lão chài, mi đã đánh lừa ta, sao mà ta dễ tin lời mi đến thế? Có thể nào ta phải chịu số phận độc ác thế này, sau khi đã làm cho mi bao việc tốt lành? Tuy nhiên, ta vẫn cầu Thượng đế phù hộ mi, ta không thể tin mi có ý đồ độc địa, và ta kiên nhẫn chờ đợi tai qua nạn khỏi.

Chàng Nuarêtđin khổ não sống mười ngày liền trong tình cảnh đó, và lão tể tướng Xaoui lại không quên chính lão đã cho tống giam chàng vào đấy. Lão rất muốn làm chàng chết một cách nhục nhã, nhưng lại không dám tự ý làm việc đó. Để thực hiện ý đồ xấu xa của mình, lão sai nhiều nô lệ mang theo tặng phẩm đắt tiền, rồi dẫn tới ra mắt vua:

— Tâu bệ hạ, - lão hiểm độc nói - đây là những thứ vị tân vương muốn Ngài vui lòng nhận cho, khi chàng ta đăng quang.

Nhà vua hiểu ý Xaoui định nói gì.

— Thế nào? - vua hỏi lại - tên khốn nạn ấy còn sống ư?

— Tâu bệ hạ, tôi đâu có quyền ra lệnh giết một ai, đó là quyền của Ngài.

— Ông hãy sai chặt đầu nó, - vua đáp - ta cho phép đó.

Thừa dịp, Xaoui nói thêm:

— Tâu bệ hạ, tôi vô cùng đội ơn Ngài đã xử công minh. Nhưng, như Ngài đã biết, Nuarêtđin đã làm nhục mạ tôi trước công chúng, cúi xin Ngài cho phép tôi được ra lệnh hành quyết nó tại trước hoàng cung, và xin cho được rao báo khắp thành phố, để cho trăm dân biết tội nó xúc phạm tôi, nay đã bị trừng trị.

Nhà vua chấp thuận, thế là nhiều sứ giả được phái đi làm bổn phận; họ gieo rắc tin buồn khắp phố. Mọi người còn nhớ như in đạo đức cao dày của người cha, vì vậy ai cũng căm phẫn khi thấy người con sắp bị giết hại một cách sỉ nhục do lòng độc ác và sự dèm pha của tể tướng Xaoui.

Lão này thân hành đến nhà giam, có hai mươi tên thủ túc đi theo. Nuarêtđin bị giải đến, lão sai đặt chàng lên một con ngựa dữ không yên cương. Vừa thấy mình bị giao phó vào tay kẻ thù, Nuarêtđin nói:

— Lúc này mày thắng, mày lạm dụng chức quyền, nhưng ta tin tưởng điều này ghi trong kinh thánh đạo ta: “Nếu ngươi xét xử bất công thì chẳng bao lâu chính người sẽ bị xét xử.”

Tể tướng Xaoui trong lòng cực kỳ hân hoan đáp:

— Sao? Lúc này mà mày còn dám phỉ báng ta ư? hãy đi đi, ta tha tội cho mày đó, rồi có ra sao cũng được, miễn là ta trông thấy mày bị chém đầu trước mắt toàn thành phố Banxôra. Mày hẳn cũng đã biết một câu khác trong Kinh thánh chứ: “Có sá gì nếu ngày mai ta cũng sẽ chết như cái chết của kẻ thù ta hôm nay?”

Lão gian thần mặt sắt đen sì độc ác và thù hận, chung quanh có một đám đông nô lệ tay thước tay đao, sai dong Nuarêtđin đi trước, theo hướng về hoàng cung. Dân chúng căm phẫn, gần như sắp bổ nhào vào đánh lão, lúc này giá có một người nào đó khởi xướng có lẽ mọi đã xé xác lão. Đến hoàng cung. Xaoui giao cho đao phủ giữ, lão vào nơi làm việc của vua, cùng nhà vua sẵn sàng ngắm cảnh đầu rơi chảy máu sắp diễn ra.

Quân cấm vệ của nhà vua và bọn nô lệ của tể tướng Xaoui vây quanh Nuarêtđin, vất vả lắm mới kìm được dân chúng đang hết sức cố gắng, tuy không có kết quả, phá vòng vây để cứu chàng. Viên đao phủ tiến tới gần chàng và nói:

— Thưa ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi tội giết ngài, tôi chỉ là một tên nô lệ không thể không làm bổn phận của mình. Nếu ngài không còn cần gì nữa thì xin ngài hãy sẵn sàng, nhà vua chắc sắp truyền cho tôi lệnh khai đao.

Chàng Nuarêtđin buồn bã quay sang hai bên và hỏi:

— Trong giờ phút đau đớn này, có ai đủ từ tâm và vui lòng cho tôi một ngụm nước uống cho đỡ khát?

Lập tức người ta mang đến cả một vò nước, chuyền tay nhau đưa đến cho chàng. Trông thấy sự lần chần, tể tướng Xaoui lúc ấy đứng ở cửa sổ phòng làm việc của nhà vua, thét bảo đao phủ: “Mày còn chờ đợi gì? Hãy chém mau!”

Nghe câu nói dã man, vô nhân đạo ấy, cả quảng trường ồ lên những tiếng la ó. Nhà vua cũng bất bình về việc lão dám qua mặt, trong khi đang có vua ở đây, liền cất tiếng bảo hãy chờ. Còn có một lý do khác nữa, ấy là khi ngẩng đầu nhìn con đường lớn trước quảng trường, chạy thẳng về hoàng cung, vua thấy một đội kỵ sĩ đang phi nước đại tới. Vua liền bảo Xaoui:

— Tể tướng, cái gì kia? Hãy nhìn xem.

Xaoui đã nghi ngờ điều gì có thể xảy ra, càng thúc giục vua hãy ra ngay lệnh cho đao phủ ra đao.

— Không, - nhà vua đáp - ta muốn biết những kỵ sĩ kia là ai hẵng.

Đấy chính là đại tể tướng Giafa thân hành từ Batđa đến cùng đoàn tùy tùng, theo lệnh hoàng đế.

Muốn rõ vì sao vị đại thần này tới Banxôra, ta cần biết rằng sau khi Nuarêtđin cầm bức thư ra đi, hôm sau và cả ngày tiếp đó nữa, hoàng đế đều không nhớ tới chuyện gửi theo chiếu chỉ mà vua từng nói với Người Đẹp Ba-tư. Hôm ấy vua đang ở trong cung riêng, gần cung dành cho các cung phi, chợt nghe một giọng hát rất hay. Vua dừng lại, thoảng nghe lời ca than vãn về sự biệt ly, liền quay lại hỏi viên quan hoạn đang theo hầu, ai là người đàn bà trong cung này. Viên quan hoạn đáp ấy chính là vợ chàng trai trẻ mà Ngài vừa phái đi Banxôra, để làm vua thay Môhamêt Zinơbi.

— Ôi tội nghiệp Nuarêtđin, con trai của Khacan, - vua thốt lên - ta quên khuấy đi mất. Quan hầu đâu, hãy mời Giafa đến đây ngay lập tức.

Tể tướng đến hoàng đế phán:

— Giafa à, ta đã quên không ban chiếu chỉ công nhận Nuarêtđin làm vua xứ Banxôra. Không còn đủ thì giờ để xuống chiếu nữa, ông hãy lấy người, ngựa khẩn trương đến ngay Banxôra. Nếu Nuarêtđin không còn ở đấy nữa, người ta đã giết chàng rồi, thì hãy treo cổ ngay Xaoui: nếu chàng ta chưa chết thì hãy đưa về đây cùng với nhà vua và tể tướng xứ ấy.

Tể tướng Giafa chỉ còn kịp thời gian lên ngựa ra đi cùng với một số đông quan quân lấy trong dinh của ông. Ông đến Banxôra đúng vào lúc như ta vừa thấy. Ông vừa tới quảng trường, mọi người dãn ra lấy lối cho ông đi và kêu van xin ông khoan hồng cho Nuarêtđin. Ông vẫn để ngựa phi nước đại phóng vào hoàng cung, tận chân tam cấp, mới xuống ngựa.

Quốc vương Banxôra, nhận ra tể tướng của hoàng đế, liền thân ra đón, mời vào cung. Tể tướng hỏi ngay, Nuarêtđin còn sống hay không, nếu chàng còn sống, xin mời lại đây. Nhà vua đáp chàng còn sống và truyền đưa chàng tới. Chàng được dẫn tới ngay, nhưng bị trói và cùm. Giafa sai mở trói, cho chàng được tự do, và sai bắt giữ tể tướng Xaoui và trói lại bằng chính những sợi dây ấy.

Đại tể tướng Giafa chỉ ngủ lại một đêm ở Banxôra. Sáng hôm sau, ông lên đường, và thừa lệnh hoàng đế, dẫn theo Xaoui, quốc vương Banxôra và Nuarêtđin, đến Bátđa, ông đưa họ ra mắt hoàng đế. Sau khi nghe tể tướng tâu trình về chuyến đi, đặc biệt về tình cảnh của Nuarêtđin, cách thức chàng bị hành hạ do sự dèm pha và lòng thù hận của Xaoui, hoàng đế cho phép Nuarêtđin được tự tay chặt đầu tể tướng Xaoui. Nhưng chàng đáp:

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cho dù con người độc ác kia đã gây cho tôi biết bao đau khổ, cũng như y từng cố gây nên cho phụ thân đã quá cố của tôi, tôi sẽ tự cho mình là một con người đáng chê trách nhất trên đời nếu để tay mình nhuốm máu lão.

Hoàng đế hiểu được tấm lòng hào hiệp của Nuarêtđin, liền sai đao phủ hành quyết.

Hoàng đế muốn đưa Nuarêtđin sang trị vì xứ Banxôra, nhưng chàng kêu, xin vua miễn cho.

— Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, - chàng nói - sau những việc đã xảy ra, thành phố Banxôra đối với tôi có mối hận thù quá lớn, cúi xin hoàng thượng vui lòng cho phép tôi được giữ vẹn lời thề là suốt đời không bao giờ đặt chân trở lại đấy nữa. Nếu được Ngài hạ cố, thì suốt đời tôi nguyện lấy làm cực kỳ vinh hạnh được hầu hạ cạnh Ngài.

Hoàng đế nhận chàng vào hàng ngũ những cận thần tin cẩn nhất, sai trả Người Đẹp Ba-tư cho chàng và ân thưởng cho nhiều của cải để họ cùng sống với nhau cho tới lúc đầu bạc, trong niềm hạnh phúc vô biên.

Còn về phần quốc vương Banxôra, hoàng đế chỉ nhận xét vua đã quá chểnh mảng trong việc lựa chọn các đại thần, rồi cho trở về tiếp tục trị vì vương quốc của ông ta.

BÊ ĐE, HOÀNG TỬ NƯỚC BA-TƯ VÀ GIAUHA, CÔNG CHÚA CON VUA THỦY TỀ

Nước Ba-tư chiếm một diện tích rộng mênh mông trên trái đất, rộng đến nỗi các vương quốc thời xưa của nước ấy ngạo nghễ tự phong cho mình danh hiệu là vua của các nhà vua, điều đó cũng là có lý. Không kể những nước chư hầu bị chinh phục, nước Ba-tư có bao nhiêu tỉnh thì có bấy nhiêu phó vương. Những ông này không chỉ nộp cống vật cho vị đại đế, mà họ còn chịu thần phục một bề y như các quan thống đốc tỉnh phục tùng quốc vương các nước khác vậy.

Có một nhà vua thời xa xưa ấy mở đầu triều đại của mình bằng nhiều cuộc chinh phục lớn thắng lợi, rồi tiếp tục trị vì nhiều năm trong hạnh phúc và thanh bình, khiến cho ông tự lấy làm hài lòng hơn tất cả mọi quân vương khác. Duy có mỗi một điều vua cho rằng mình còn bất hạnh: ấy là ông đã khá cao tuổi, thế mà trong bao nhiêu hoàng hậu và cung phi, không có một người nào sinh hạ được một hoàng tử để nối ngôi khi ông ta qua đời. Ấy thế mà ông có những hơn một trăm bà, bà nào cũng được ở nhà riêng, lộng lẫy, có nhiều nô tỳ hầu hạ, nhiều hoạn nô canh phòng cẩn mật, nhưng không một ai đáp ứng được lòng mong mỏi của nhà vua. Các quan còn cung tiến cho vua nhiều mỹ nữ từ những xứ xa xôi nhất gửi về, hễ trông vừa mắt thì đắt bao nhiêu vua cũng trả tiền không mặc cả, lại còn ban thưởng cho những nhà buôn nô lệ không biết bao vinh dự, ân huệ và lời ngợi khen, để thu hút các nhà buôn khác cũng làm như vậy, với niềm hy vọng là cuối cùng rồi một bà nào đó sẽ sinh được quý tử. Không có việc thiện nào mà vua không làm để động tới lòng trời. Vua bố thí những khoản tiền khổng lồ cho những người nghèo đói, cúng tiến thật rộng rãi cho những người tu hành và lập nhiều giáo đường mới thật sang trọng trong khắp vương quốc, những mong các nhà tu hành sẽ cầu nguyện cho mình đạt được điều ước vọng.

Một hôm, vua họp cả triều đình, có tất cả các sứ thần và những người nước ngoài có vai vế trong kinh thành tham dự. Theo lệ cũ các tiên vương để lại, các cuộc hội họp này không chỉ bàn về những việc quốc gia đại sự mà còn đàm đạo về khoa học, lịch sử, văn học, thi ca và tất cả những gì có thể làm cho tinh thần sảng khoái. Hôm đó, một viên hoạn nô vào báo cáo có một nhà buôn từ một nước rất xa xôi đến có mang theo một nữ nô lệ, muốn xin phép được dâng người con gái ấy lên cho vua.

— Hãy cho người đó vào và chỉ chỗ cho anh ta đợi, - vua truyền - ta sẽ hỏi chuyện sau khi bãi triều.

Người ta cho nhà buôn vào hoàng cung và cho ngồi ở một nơi y có thể thoải mái nhìn và nghe vua nói chuyện thân mật với những người thân cận.

Vua Ba-tư vốn có thói quen xử sự theo cách đó với tất cả những người ngoại quốc xin triều yết; vua cố ý cho xếp đặt như vậy để họ quen nhìn mặt vua, nghe vua nói chuyện hiền từ với người này, người khác, từ đó mà thêm lòng tự tin khi được tiếp xúc với vua, chứ không vì ngỡ ngàng trước cảnh tráng lệ, uy nghiêm của chốn cung đình mà sợ hãi quá đến nỗi không thốt nên lời. Với các sứ thần, vua cũng đối xử như thế; trước hết vua mời họ dùng yến, rồi trong bữa ăn, thăm sức khỏe, hỏi han về chuyến đi và những nét đặc sắc của đất nước họ. Thái độ đó làm cho họ tin cậy, rồi sau đấy vua mới cho vào bái yết.

Sau cuộc bãi triều, mọi người đã ra về, chỉ còn lại một mình nhà buôn. Ông này phủ phục trước ngai vàng úp mặt xuống đất và chúc tụng vua vạn sự như ý. Chờ cho ông ta đứng lên, vua hỏi có đúng là ông ta đem theo một nữ nô lệ như vua vừa được tâu, và người nô lệ ấy có xinh đẹp hay không.

— Tâu bệ hạ, - nhà buôn đáp - kể từ ngày người ta tìm kiếm khắp nơi để mang về đây cung tiến, tôi tin chắc Ngài hẳn đã có nhiều cung phi xinh đẹp tuyệt trần, nhưng tôi có thể quả quyết nói rằng ngài nhìn thấy nét mặt, thân hình cân đối cùng tất cả vẻ đẹp hoàn hảo và toàn bích của người nữ nô lệ này, thì Ngài sẽ thấy không một ai có thể sánh bằng.

— Vậy người đó đâu rồi? - vua hỏi. - Hãy đưa vào đây cho ta.

— Tâu bệ hạ, - nhà buôn đáp - hồi nãy tôi giao cho một viên quan hoạn của Ngài. Ngài có thể truyền cho mang vào.

Người nô lệ được dẫn tới. Vừa trông thấy thân hình đẹp đẽ, nở nang của cô gái, nhà vua thích quá liền sang ngay một buồng riêng ở bên cạnh, chỉ có nhà vua buôn cùng mấy viên hoạn nô theo vào. Người nữ nô lệ mang một tấm mạng che mặt bằng xa-tanh đỏ có kẻ sọc. Nhà buôn kéo tấm mạng, vua trông thấy một mỹ nhân đẹp hơn tất cả những cung phi mà mình có từ xưa tới nay. Ngay lập tức, vua đâm ra tinh thần mê mẩn, liền hỏi nhà buôn muốn bán lấy bao nhiêu tiền.

— Tâu bệ hạ, - nhà buôn đáp - tôi mua nó với giá một nghìn đồng vàng, và đã ba năm nay, kể từ khi lên đường để tới triều đình của quý quốc, tôi đã phải tiêu pha ngần ấy nữa. Không dám nói chuyện mua bán với một đấng quân vương vĩ đại như Ngài, tôi chỉ cúi xin Ngài nhận cho như món quà biếu, nếu nó vừa lòng Ngài.

— Ta cảm ơn ông lắm, - vua Ba-tư đáp - nhưng ta không quen xử sự như vậy với các nhà buôn đã cất công từ một chốn xa xôi đến với mục đích làm cho ta vui lòng; bởi vậy, ta sẽ trả cho ông mười nghìn đồng vàng. Ông bằng lòng chứ?

— Tâu bệ hạ, - nhà buôn đáp - nếu được Ngài nhận biếu không; tôi đã tự cho mình vô cùng hạnh phúc; tuy nhiên, tôi đâu dám khước từ lòng hào hiệp rộng như trời bể của Ngài. Tôi xin loan truyền rộng rãi chuyện này ở nước tôi cũng như ở khắp mọi nơi tôi sẽ đi qua.

Số tiền trên được giao cho nhà buôn; trước khi người ấy lui về, vua còn ban cho một chiếc áo gấm vàng.

Vua cho người người nữ nô lệ xinh đẹp ở một căn nhà sang trọng nhất sau căn nhà vua ở, lại phái đến nhiều bà già cùng vũ nữ để hầu hạ. Vua truyền đưa nàng mang đến những chuỗi ngọc ngà, kim cương, châu báu tuyệt đẹp, đắt tiền nhất, để cho nàng lựa chọn, thứ gì vừa ý nhất thì lấy mà trang điểm.

Các cung tần đã luống tuổi không có sự quan tâm nào khác là làm đẹp lòng vua; hơn nữa tự các bà cũng hân hoan thán phục sắc đẹp của người nữ nô lệ. Vốn đã thông thạo công việc hầu hạ như thế, họ tâu với vua:

— Tâu bệ hạ, nếu Ngài kiên nhẫn chờ thì chỉ ba ngày thôi, chúng tôi nguyện sẽ mang tới dâng Ngài một con người còn đẹp hơn gấp bội, đến nỗi Ngài sẽ không nhận ra được cho mà xem.

Khó khăn lắm nhà vua mới chịu đựng được sự chờ đợi lâu đến vậy. Vua nói:

— Ta đồng ý, miễn là các bà phải giữ đúng lời.

Kinh đô của vua nước Ba-tư lập trên một hòn đảo, và hoàng cung rất tráng lệ được xây dựng ngay sát bờ biển. Cung của vua trông ra biển; chỗ người nữ nô lệ xinh đẹp ở cũng vậy cách vua không xa; và còn thích thú hơn nữa là, sóng biển gần như vỗ ngay vào chân tường.

Ba ngày sau, người nữ nô lệ xinh đẹp, được trang sức cực kỳ lộng lẫy, ngồi một mình trong phòng riêng, trên một chiếc sập kê dựa vào cửa sổ trông ra biển. Nhà vua được báo là đã có thể gặp nàng, liền bước vào. Nghe có tiếng chân người đi vào phòng khác với tiếng chân quen thuộc của bọn đàn bà vẫn hầu hạ hằng ngày, người nữ nô lệ quay đầu lại xem ai. Nàng nhận ra ngay nhà vua. Nhưng, hoàn toàn không lộ vẻ ngạc nhiên, thậm chí cũng chẳng buồn đứng lên chào hỏi và tiếp đón, và làm như thể đấy là một con người tuyệt nhiên chẳng dính dáng gì tới mình, nàng vẫn bình thản nhìn ra cửa sổ như trước.

Vua Ba-tư cực kỳ kinh ngạc, sao một người nữ nô lệ xinh đẹp và trông có vẻ con nhà thế gia lại không hiểu biết chút gì về cách xử thế. Vua cho sở dĩ nàng có khiếm khuyết thế này là do ít được dạy dỗ, nhất là vì người ta đã không chú ý bày cho nàng biết thế nào là phong nhã hào hoa. Vua tiếp tục bước tới gần cửa sổ; và mặc dù có sự lạnh nhạt trong thái độ tiếp đón vừa rồi, người nô lệ vẫn để cho vua tha hồ ngắm nghía thậm chí vuốt ve hôn hít.

Đang âu yếm, vua chợt dừng tay, ngắm nàng một cách say đắm và thốt lên:

— Hỡi nàng tiên xinh đẹp tuyệt trần của ta, hãy nói cho ta biết, ta van nàng, nàng từ đâu đến, ai là cha mẹ nàng, những người đã cho ra đời một tuyệt tác thiên nhiên kỳ lạ dường này? Ta yêu nàng và sẽ yêu nàng mãi mãi. Tình cảm của ta đối với nàng hiện nay, chưa bao giờ ta thấy có đối với bất kỳ một người đàn bà nào khác; ấy thế mà trong đời ta đã từng gặp, đang gặp không biết bao nhiêu là đàn bà; chưa bao giờ ta thấy bấy nhiêu vẻ kiều diễm cùng một lúc hội tụ ở một con người như nàng khiến cho ta đắm say, mê mẩn. Hỡi cô nàng yêu dấu, sao chẳng trả lời ta, sao chẳng biểu lộ cho ta thấy một dấu hiệu cỏn con chứng tỏ nàng xúc động trước mối tình đắm say tột đỉnh của ta, sao nàng chẳng buồn quay mặt lại để cho ta có thể nhìn đôi mắt, và để qua cái nhìn của ta, biểu lộ cho nàng rõ ta yêu nàng đến mức nào. Do đâu mà nàng có vẻ trang nghiêm, đúng hơn là sự phiền muộn đang làm ta băn khoăn? Nàng nhớ quê hương, cha mẹ, bạn bè ư? Lạ chưa! Một nhà vua của nước Ba-tư đang quý yêu, đang say đắm nàng, nhà vua ấy không thể an ủi nàng, không thể thay thế cho mọi thứ khác trên đời chăng?

Mặc cho vua Ba-tư bằng mọi cách thổ lộ tâm tình, mặc cho vua nói gì đi nữa để moi cho được một câu từ miệng nàng, người nữ nô lệ vẫn giữ thái độ lạnh lùng kỳ lạ, đôi mắt vẫn cúi xuống, chứ không ngước lên nhìn lại vua, và tuyệt nhiên chẳng hé một lời.

Hài lòng vì đã tậu được một con người xinh đẹp, vua Ba-tư không nài ép nữa, hy vọng sự đối xử hậu hĩ của mình rồi sẽ làm cho nàng thay đổi thái độ. Vua vỗ tay, lập tức các người hầu vào, vua truyền dọn bữa ăn chiều. Khi thức ăn đã bày ra bàn, vua bảo người nữ nô lệ:

— Hỡi cô nàng thân yêu, hãy xích lại gần đây, hãy cùng ăn tối với ta.

Nàng rời khỏi chỗ đang ngồi, đến ngồi đối diện với vua. Vua lấy thức ăn mời nàng, và trước khi dùng món nào, vua cũng lại tự tay gắp mời nàng như vậy. Người nô lệ cũng ăn như vua, nhưng đôi mắt vẫn nhìn xuống, và không buồn đáp một lời khi vua hỏi các món ăn có hợp với khẩu vị của nàng hay không.

Để thay đổi câu chuyện, vua hỏi nàng tên gì, nàng có hài lòng về áo quần đẹp đẽ và trang điểm ngọc ngà chăng; nhưng hỏi gì thì hỏi, nàng vẫn một mực lặng thinh, làm cho vua không biết nên nghĩ thế nào. Vua tự hỏi hay là nàng câm, nhưng rồi tự nhủ: “Lẽ nào Thượng đế đã tạo nên một con người xinh đẹp, hoàn chỉnh tuyệt diệu thế này, lại bắt chịu một tật nguyền nặng nề như vậy? Nếu thế thì đáng tiếc biết bao nhưng cho dù như vậy, ta cũng không thể không yêu nàng như hiện nay.”

Sau bữa ăn, nhà vua rửa tay ở một bên, trong khi người nữ nô lệ rửa tay ở phía bên kia. Nhà vua nhân dịp này hỏi những người hầu đang bưng chậu nước và dâng khăn mặt, có bao giờ nàng nói chuyện với họ hay không. Một người hầu cất lời, đáp:

— Tâu bệ hạ, chúng tôi chưa bao giờ trông thấy hoặc nghe nàng nói năng, bao giờ nàng cũng hoàn toàn lặng thinh như bây giờ. Chúng tôi đã hầu hạ lúc nàng vào nhà tắm; chúng tôi đã chải tóc, vấn khăn, mặc áo cho nàng trong phòng riêng, nhưng chưa lần nào nàng mở miệng nói với chúng tôi một tiếng. “Được đấy, ta hài lòng.” Chúng tôi hỏi: “Thưa cô nương, cô có cần gì nữa không ạ? Xin cô nương cứ sai bảo, cứ ra lệnh cho chúng tôi.” Nàng vẫn lặng thinh. Chúng tôi không rõ ấy là do khinh khi, phiền muộn, ngớ ngẩn, hay là tại nàng câm; chúng tôi không hề moi được một lời nào; đó là tất cả những gì chúng tôi có thể tâu trình bệ hạ.

Nghe vậy, vua Ba-tư lại càng ngạc nhiên hơn trước. Vì cho là người nữ nô lệ đang có điều gì phiền muộn, vua có làm cho nàng vui lên, liền cho tụ tập tất cả cung nữ lại. Họ đến; những ai biết đàn sáo thì đánh đàn thổi sáo, những người khác thì múa hoặc hát hoặc vừa hát vừa múa; tóm lại họ bày ra nhiều trò vui để nhà vua giải trí. Chỉ có người nữ nô lệ là không tham dự các cuộc vui chơi ấy. Nàng vẫn ngồi yên ở chỗ cũ, mắt vẫn lạnh lùng nhìn xuống, khiến tất cả cung nữ cũng như nhà vua đều lấy làm kinh ngạc. Cuối cùng mọi người lui về phòng riêng; còn lại nhà vua một mình với người nữ nô lệ.

Sáng hôm sau, vua Ba-tư thức dậy, lấy làm hài lòng hơn tất cả mọi lần khác và vì vậy càng say đắm cô nữ nô lệ xinh tươi hơn cả hôm trước. Vua quyết từ nay chỉ quyến luyến có một mình nàng thôi và thực hiện ngay ý định đó. Ngay ngày hôm ấy, vua cho phép tất cả các cung phi khác ra về, mang theo áo quần sang trọng, ngọc ngà châu báu và đồ trang sức khác mà họ vẫn dùng, mỗi người lại được ban thêm một món tiền lớn, và cho họ được tự do, ai muốn lấy chồng thì lấy. Vua chỉ giữ lại những người cung tần và người hầu đứng tuổi, giúp việc săn sóc người nữ nô lệ xinh tươi. Suốt một năm ròng, nàng không hề cho vua được chút an ủi là được nghe nàng ngỏ một lời. Mặc dù vậy, vua vẫn không xa nàng một bước, vẫn hết sức chiều chuộng, vẫn luôn luôn bày tỏ với nàng tình yêu cực kỳ mãnh liệt.

Một năm trôi qua. Một hôm, ngồi bên cạnh người đẹp, nhà vua tâm sự với nàng, rằng tình yêu của mình, cùng với thời gian đã không giảm mà ngày càng nồng nhiệt hơn. Vua nói:

— Hoàng hậu của ta ơi, ta không thể đoán nàng nghĩ gì về việc ấy, tuy nhiên không có gì thật hơn khi ta thề rằng ta không ao ước gì khác kể từ ngày ta có được niềm hạnh phúc kết bạn cùng nàng. Tất cả vương quốc của ta rộng lớn như vậy, nhưng ta coi chỉ bằng hạt bụi, kể từ khi ta gặp nàng và có thể nói với nàng rất nhiều lần rằng ta yêu nàng. Ta không muốn ép nàng phải tin những lời ta nói, sau khi, vì sắc đẹp của nàng, ta đã hy sinh phần lớn cung tần trong hoàng cung. Nàng có thể nhớ lại chứ: đã một năm qua kể từ khi ta cho phép họ trở về nhà, ta không hề hối tiếc lúc đang nói với nàng đây cũng như lúc ta cho họ ra về, và ta sẽ không bao giờ hối tiếc. Ta sẽ lấy làm thỏa mãn, và hoàn toàn vui mừng, nếu nàng nói một tiếng, để tỏ rằng nàng cũng có hiểu cho lòng ta được chừng nào. Nhưng làm sao nàng làm được như vậy, vì nàng bị câm? Thương ôi! Ta chỉ lo điều ta vừa nghĩ đó là sự thật. Mà sao không lo sợ được, sau một năm ròng ngày nào ta cũng xin nàng hãy nói với ta một lời và bao giờ nàng cũng vẫn lặng thinh, làm phiền lòng ta biết đến chừng nào! Nếu nàng không thể mang lại cho ta niềm an ủi đó, thì cầu trời ít ra nàng cũng cho ta một đứa con trai để nối ngôi sau khi ta qua đời! Càng ngày ta càng cảm thấy mình tới gần cõi thọ, và ngay từ giờ ta đã trông thấy cần có một hoàng tử để giúp ta trông nom công việc trị nước. Trở lại điều mong muốn của ta được nghe nàng nói, có một cái gì đó khiến ta linh cảm rằng nàng không câm. Nàng hỡi, ta van nàng, hãy làm ơn đừng khăng khăng nữa, hãy nói với ta chỉ một lời thôi, sau đó thì dù có chết ta cũng cam lòng.

Người nữ nô lệ xinh đẹp xưa nay vẫn có thói quen im lặng, bỗng mỉm cười, và nhẹ nhàng cất tiếng nói:

— Tâu bệ hạ, thiếp quả có lỗi rất nhiều. Không riêng gì bệ hạ, thiếp đây cũng buồn tủi, và lo lắng để chờ đợi cái giây phút ngày hôm nay. Xin tạ tội với bệ hạ vì đã để bệ hạ quá lo nghĩ về thiếp. Thiếp biết rõ tình cảm của bệ hạ đối với thiếp; khiến muôn đời thiếp cũng không sao đền đáp được.

Nhà vua, sung sướng, liền quỳ xuống nâng tay người nữ nô lệ xinh đẹp lên, rồi ôm chầm lấy nàng và ngắt lời nàng:

— Thôi, nàng đừng nói nữa! Ta chỉ biết yêu nàng mà không đòi nàng phải đền đáp.

Nhưng người nữ nô lệ xinh đẹp vẫn tiếp tục:

— Thiếp phải chờ đợi giây phút này mới dám báo tin mừng cho bệ hạ: Nhờ hồng phúc của Người, thượng đế sẽ ban cho Người thời gian tới đây một Hoàng tử để nối nghiệp. Nếu không có tin mừng này thiếp sẽ yên lặng suốt đời sống cạnh Người như một chiếc bóng để rồi thiếp sẽ cam chịu bị thải như bao người khác. Hôm nay, thiếp có đủ quyền lực để cất tiếng nói vì thật ra thiếp cũng rất yêu bệ hạ.

— Trời ơi! Sao mãi đến bây giờ nàng mới cho ta được hưởng niềm hạnh phúc mê ly mà ta tưởng không bao giờ có được. Nàng! Nàng cho ta một đứa con ư? - Nhà vua không còn làm chủ được mình nữa.

Trong niềm vui bồng bột, vua Ba-tư không nói gì thêm với người nữ nô lệ xinh đẹp; vua đi ra, nhưng tỏ ý sẽ trở lại ngay tức khắc. Vì muốn trăm dân cùng chia sẻ niềm vui, vua nói cho các quan hầu biết và sai đi tìm tể tướng. Tể tướng đến, vua sai phân phát một vạn đồng vàng cho các giáo chức đạo Hồi, các nhà thương và những người nghèo khó, để tạ ơn Thượng đế. Ý muốn của vua được thi hành ngay tức khắc.

Truyền xong lệnh, vua Ba-tư trở lại bên cạnh người nữ nô lệ xinh đẹp, và nói:

— Xin thứ lỗi cho ta vừa bỏ đi đột ngột; như vậy cũng là vì nàng, nhưng ta sẽ nói rõ việc này vào một dịp khác; giờ ta muốn nghe nàng nói những chuyện quan trọng hơn nhiều. Hỡi cô nàng thân yêu, ta van nàng, hãy nói cho ta rõ, do đâu suốt một năm ròng, ngày nào nàng cũng trông thấy ta, cũng nghe ta nói, cũng cùng ăn, cùng ngủ với ta, mà nàng vẫn khăng khăng không gì lay chuyển nổi, chẳng hề mở miệng với với ta một lời, thậm chí không buồn tỏ cho thấy nàng hiểu những lời ta nói với nàng? Ta không hiểu nổi tại sao nàng có thể tự bắt mình phải làm như vậy, chắc hẳn là do nguyên nhân gì kỳ lạ lắm đây.

Để thỏa mãn sự hiếu kỳ của nhà vua, người nữ nô lệ xinh đẹp đáp:

— Tâu bệ hạ, phải đem thân làm nô lệ, xa quê hương xứ sở và không chút hy vọng một mai có thể trở lại nơi đó, trái tim tan nát vì mãi mãi xa lìa mẹ đẻ, anh trai, bà con, bạn bè, đó chẳng phải là những nguyên do chính khiến cho thiếp giữ vẻ lặng thinh mà Ngài từng lấy làm lạ hay sao? Tình yêu xứ sở cũng tự nhiên không kém tình phụ tử, và bất cứ ai đủ trí khôn để hiểu giá trị của tự do thì làm sao chịu đựng nổi khi thấy mình mất tự do. Thể xác có thể bị lệ thuộc quyền hành của một người chủ nắm trong tay sức mạnh và quyền uy, nhưng nghị lực không để mình bị người khác làm chủ, thì bao giờ cũng vẫn y nguyên không suy suyển. Ngài có thể thấy qua con người thiếp một tấm gương về việc đó. Thiếp đã không bắt chước vô vàn người đàn ông và đàn bà khốn khổ mà lòng yêu tự do đã khiến họ tìm tới cái chết bằng nghìn cách khác nhau, chết đúng là một quyền tự do mà chẳng ai có thể cấm đoán họ: giữ được không tự sát đối với thiếp đã là quá nhiều.

Vua Ba-tư đáp:

— Ta hoàn toàn tin những điều nàng vừa nói. Nhưng cho đến bây giờ ta vẫn cho rằng một con người kiều diễm, mạnh khỏe, khôn ngoan và thông minh như nàng, do số phận không may buộc làm nô lệ, hẳn phải tự cho mình hạnh phúc khi gặp được người chủ là một nhà vua như ta chứ.

— Tâu bệ hạ, - người nữ nô lệ xinh đẹp lại nói - như thiếp vừa giãi bày, cho dù người nô lệ ấy là ai, thì một ông vua cũng không làm chủ được tinh thần của họ. Ngài vừa nói một kẻ nô lệ ở vào địa vị thấp hèn may mắn được một đấng quân vương để mắt tới và đem lòng yêu, như vậy là đã có thể tìm thấy hạnh phúc trong niềm bất hạnh của mình. Nhưng hạnh phúc nào cơ chứ? Người nô lệ ấy vẫn không thể quên là mình bị tước đoạt khỏi vòng tay của cha mẹ đẻ và có thể của một tình nhân mà mình nguyện sẽ yêu thương trọn đời. Hơn nữa, nếu người nữ nô lệ đó không thua kém gì về địa vị nhà vua vừa bỏ tiền ra mua được mình, thì xin Ngài hãy tự suy xét lấy số phận, lòng phiền muộn và nỗi đau đớn của người ấy, cũng như những việc mà nàng có gan liều lĩnh.

Ngạc nhiên về những lời vừa nghe, vua Ba-tư hỏi lại.

— Nàng bảo sao, hỡi nàng? Qua những điều ta vừa nghe, phải chăng nàng cũng thuộc dòng dõi đế vương? Xin hãy vui lòng cho ta sáng tỏ về điểm ấy, xin chớ làm cho ta thêm sốt ruột. Xin hãy nói cho biết ai là thân phụ và thân mẫu đã có phúc sinh ra một con người kiều diễm dường này, ai là các anh, các chị, là bà con của nàng, và trước hết nàng tên họ là chi?

Lúc này người nữ nô lệ xinh đẹp mới nói:

— Tâu bệ hạ, tên thiếp là Gunna của biển[93]; phụ thân thiếp nay đã quá cố là một trong những vua thủy tề hùng cường nhất. Cha thiếp qua đời, vương quốc của Người truyền lại cho anh trai thiếp tên là Xalếch[94] và cho mẹ thiếp cùng trị vì. Bà vốn cũng là công chúa, con gái một vua thủy tề khác cũng rất hùng cường. Cả gia đình đang sống yên ổn trong vương quốc thanh bình của mình, thì chợt một kẻ thù ghen ghét hạnh phúc của chúng tôi, cử một đạo binh rất mạnh tiến vào xâm chiếm kinh đô. Chúng tôi chỉ còn đủ thì giờ kịp thoát thân cùng một số võ quan trung thành đến ẩn nấp ở một nơi kín đáo không có ai vào ra được.

Ở nơi ẩn náu này, anh trai thiếp vẫn không quên nghĩ tới đánh đuổi kẻ thù đang xâm chiếm nước nhà. Một hôm anh thiếp gọi riêng thiếp ra bảo: “Em ơi, vận nước xảy ra chưa biết lành dữ thế nào. Anh có thể ngã xuống trong công cuộc mà anh đang theo đuổi để trở lại nước nhà, nhưng anh sẽ không buồn nếu điều không may ấy chỉ xảy ra cho anh chứ không cho em. Để phòng ngừa bất trắc và giữ cho em được bình yên vô sự, anh muốn gả chồng cho em trước khi khởi sự, nhưng trong cảnh ngộ gia đình ta hiện nay, anh không thấy có cách nào xe duyên em với hoàng tử một nước thủy tề. Anh mong em vui lòng hiểu thấu lòng anh: anh muốn em kết hôn cùng một hoàng tử trên mặt đất. Anh sẽ hết lòng chăm lo việc đó. Với nhan sắc của em, chắc chắn không có một nhà vua nào dù hùng mạnh tới đâu, mà không lấy làm hân hoan được cùng em chia sẻ ngai vàng.

Những lời nói của anh trai thiếp làm cho thiếp nổi giận ghê gớm. Thiếp nói: “Anh ơi, về bên nội cũng như bên ngoại, anh em ta đều sinh ra từ dòng dõi các quốc vương và hoàng hậu thủy tề; xưa nay em chẳng có liên hệ gì với các nhà vua trên mặt đất. Từ ngày lớn lên, có đôi chút hiểu biết về nguồn gốc lâu đời cao sang của dòng họ ta, em đã nguyện không bao giờ kết hôn với ai khác ngoài các hoàng tử thủy tề. Cảnh ngộ không may của chúng ta hôm nay làm cho em thay đổi ý định, và nếu anh có bỏ mình trong khi thực hiện sứ mạng thiêng liêng thì em sẵn lòng được chết với anh, còn hơn là làm theo một lời khuyên mà em không hề chờ đợi ở anh chút nào.

Vẫn giữ ý định của mình, anh thiếp muốn giảng giải cho thiếp rõ trên mặt đất cũng có những nhà vua không kém gì các vua thủy tề. Điều đó càng làm cho thiếp giận hơn, và thiếp càng giận anh thiếp càng nghiêm khắc, và cuối cùng thiếp cho là mình bị lăng nhục. Hai anh em chia tay nhau, đều không hài lòng. Trong cơn buồn bực. Thiếp lao xuống đáy biển và tìm tới một hòn đảo gọi là đảo Mặt trăng.

Mặc dù do bực mình mà phải lánh đến hòn đảo vắng, thiếp vẫn hài lòng sống ở đấy. Thiếp tìm đến những nơi vắng vẻ nhất. Tuy nhiên cẩn thận là thế mà vẫn không ngăn được một người có ít nhiều địa vị, có đông đầy tớ đi theo, một hôm vào lúc thiếp đang ngủ ông ta đã bắt gặp thiếp và đưa thiếp về nhà ông ta. Người đàn ông ấy tỏ ra yêu thiếp tha thiết, và không từ nan bất cứ việc gì để thuyết phục thiếp đáp lại mối tình đó. Thấy dùng cách mềm mỏng không xong, ông ta cho là lấy sức mạnh cưỡng ép thì được việc hơn, nhưng thiếp đã làm cho ông ta hối hận về việc làm láo xược ấy, khiến ông ta quyết đưa thiếp ra chợ bán cho người lái buôn và người này đã mang thiếp tới dâng hoàng thượng. Nhà buôn này là một con người khôn ngoan, hiền lành và nhân đạo; suốt dọc đường, thiếp không ngớt ca ngợi cách cư xử của ông đối với thiếp.

— Còn về phần Ngài, tâu bệ hạ, - công chúa Gunna nói tiếp - nếu Ngài đã không có sự trọng thị, mà thiếp rất hàm ơn, nếu Ngài không biết bao lần tỏ rõ tình yêu và sự chân thành mà thiếp không chút hoài nghi, nếu Ngài không vì thiếp cho đuổi hết bọn cung tần mỹ nữ về nhà, thì - không dám giả dối đâu - thiếp đã không cùng sống với Ngài. Có thể ngay ngày đầu tiên, khi Ngài đến với thiếp trong căn buồng này, thiếp đã lao xuống biển qua khung cửa sổ kia, và có thể đã tìm lại ông anh trai, mẹ thiếp và họ hàng của thiếp. Có thể thiếp vẫn đã giữ ý đó và thực hiện nó, nếu sau một thời gian thiếp không hy vọng mình thụ thai. Nhưng trong tình cảnh hiện nay, thiếp sẽ không làm thế nữa. Quả vậy, cho dù thiếp có giãi bày thế nào với anh trai và mẹ thiếp, thì anh và mẹ thiếp cũng sẽ không tin là thiếp đã làm nô lệ một nhà vua như Ngài, và không bao giờ anh và mẹ thiếp tha thứ cho thiếp tội đã bằng lòng cam chịu để mất danh dự. Như vậy là, tâu bệ hạ, dù cho một hoàng tử hay một công chúa sẽ ra đời thì đó vẫn là tín vật ràng buộc thiếp mãi mãi chẳng bao giờ xa rời Ngài. Hy vọng Ngài sẽ không coi thiếp như một nô lệ, mà là một công chúa không đến nỗi không xứng đáng làm bạn với Ngài.

Công chúa Gunna kết thúc câu chuyện của mình bằng những lời lẽ như vậy. Nghe xong, vua thốt lên:

— Hỡi công chúa xinh đẹp, hỡi công chúa yêu kiều của ta, nhờ có lòng hiếu kỳ muốn hỏi nàng mà ta vừa nghe được những điều kỳ diệu khôn xiết kể, những chuyện kỳ thú biết dường nào! Nhưng trước thế, xin cảm ơn nàng đã có lòng tốt và sự kiên nhẫn thử thách tình yêu chân thành chung thủy của ta. Trước đây, ta vẫn nghĩ không thể nào còn yêu tha thiết hơn ta đã yêu nàng. Tuy nhiên, sau khi được biết nàng là một công chúa vĩ đại ta càng yêu nàng nồng nhiệt hơn trước gấp nghìn lần. Công chúa ư? Sao lại nói vậy, thưa bà? Bà không còn là công chúa nữa, bà đã là hoàng hậu của ta, hoàng hậu nước Ba-tư, như ta là quốc vương nước ấy, và tước vị ấy của bà chẳng lâu nữa vang lừng khắp nước. Thưa bà, ngay từ ngày mai cả kinh thành sẽ rõ tin đó, sẽ có những hội hè chưa từng thấy bao giờ, để công bố nàng là chính cung hoàng hậu của ta. Điều này chắc xong đã từ lâu, nếu nàng cho ta biết sớm hơn, bởi vì ngay từ phút đầu tiên gặp gỡ, ta đã cảm thấy cũng như lúc này đây, là yêu nàng mãi mãi và mãi mãi chỉ yêu có mình nàng. Trong khi chờ đợi trả lại cho nàng những gì nàng xứng đáng được hưởng, và qua đó mà thỏa mãn đầy đủ mong muốn của chính ta, xin hãy đặc biệt nói cho ra rõ thêm về những quốc gia và dân chúng các nước thủy tề, mà ta chưa từng được biết. Đúng là ta cũng có nghe nói tới những người sống dưới nước, nhưng vẫn nghĩ rằng đấy chẳng qua là chuyện cổ tích hay ngụ ngôn. Ấy thế mà hóa ra không có gì đúng sự thật hơn, sau những điều nàng vừa kể; và chứng cớ chắc chắn là con người nàng, một công chúa nước thủy tề đã vui lòng làm vợ của ta; về mặt ấy trên trái đất quả không một ai có thể khoe khoang là hơn ta. Duy một nỗi làm ta băn khoăn, xin nàng hãy vui lòng giúp làm sáng tỏ, ấy là không thể hiểu được sao các người có thể sống, làm việc và cử động ở dưới nước mà không bị chết đuối. Trần thế chúng ta cũng có nhiều người có tài ở lâu dưới nước, nhưng tùy theo sức lực và tài nghệ từng người, sau một thời gian cũng phải lên bờ nếu không sẽ chết đuối.

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu Gunna đáp - thiếp vui lòng thỏa mãn điều Ngài muốn biết. Chúng tôi đi lại dưới đáy biển như người trần đi lại trên mặt đất; chúng tôi thở dưới nước như người ta thở trên không, nước không làm chúng tôi ngạt như đối với người trần, mà nước lại góp phần vào sự sống của chúng tôi. Có một điều đáng chú ý nữa, là nước không làm ướt, khi cần lên trên mặt đất chúng tôi cũng chẳng phải hong khô áo quần. Ngôn ngữ chúng tôi cũng vẫn là ngôn ngữ đã được dùng để viết thành Kinh thánh và khắc lên dấu ấn của đấng đại tiên tri Xalômông, con trai vua Đavít. Không thể bỏ qua không nói rằng nước dưới đáy biển không ngăn chúng tôi nhìn thấy rõ. Chúng tôi vẫn mở mắt như bình thường mà chẳng thấy khó chịu chút nào. Mắt chúng tôi tốt, cho nên mặc dù biển rất sâu, dưới nước chúng tôi vẫn nhìn tỏ tường như trên mặt đất. Ban đêm cũng vậy. Đáy biển vẫn có mặt trăng soi sáng, các tinh tú đều không bị che lấp. Về các vương quốc thủy tề, vì biển rộng hơn nhiều so với mặt đất, ở dưới biển có nhiều nước hơn, và các nước thủy tề đều rộng hơn các quốc gia trên mặt đất. Nước được chia thành nhiều tỉnh, mỗi tỉnh đều có nhiều thành phố rất đông dân. Cuối cùng cũng có không biết cơ man là dân tộc, phong tục và tập quán khác nhau, giống hệt như mặt đất vậy.

Cung điện của các quốc vương và hoàng tử đều nguy nga lộng lẫy, được xây dựng bằng cẩm thạch đủ màu sắc và bằng thủy tinh vốn rất sẵn dưới biển cũng như bằng xà cừ, san hô và những vật liệu quý giá nhất Vàng, bạc và các thứ châu báu dưới ấy dồi dào hơn trên mặt đất nhiều. Không nói tới ngọc trai, những viên ngọc trai to nhất trên mặt đất, dưới các nước thủy tề người ta cũng chẳng buồn ngó ngàng tới, chỉ các nhà trưởng giả mới trang sức bằng các thứ ấy mà thôi.

Bởi vì người người dưới thủy tề nhanh nhẹn đến là diệu kỳ, muốn tới đâu là đến nơi ngay trong nháy mắt, cho nên chẳng cần có ngựa xe. Tuy nhiên, không nhà vua nào là không có những chuồng nuôi ngựa biển, nhưng thường chỉ dùng trong các buổi hội hè, lễ chạp hoặc vui chơi của dân chúng. Người ta luyện ngựa để cưỡi chơi và phô bày tài nghệ trong các cuộc đua. Những người khác thì thắng ngựa vào các cỗ xe làm bằng xà cừ, được trang trí nhiều vỏ sò vỏ ốc màu sắc rực rỡ. Các cỗ xe ấy không có mái, để các nhà vua ngồi mỗi lần muốn ra mắt trăm dân.

Các nhà vua tự điều khiển lấy cỗ xe của mình, không cần có người hầu. Xin khỏi nói tới ngàn vạn đặc điểm rất lạ lùng khác ở các vương quốc thủy tề, - hoàng hậu Gunna nói tiếp, - chắc cũng có thể làm êm tai bệ hạ; song xin phép Ngài cho lui việc đó lại vào một dịp rỗi rãi, để lúc này cho thiếp được trình bày một việc trọng yếu hơn nhiều. Ấy là, tâu bệ hạ, người thủy tề ở cữ khác hẳn người trên mặt đất, thiếp lo những bà đỡ của nước ta sẽ không giúp cho thiếp được mẹ tròn con vuông. Hẳn bệ hạ cũng quan tâm đến việc ấy không kém gì thiếp. Nếu được Ngài cho phép, thiếp nghĩ rằng vì sự bằng yên của thiếp lúc lâm bồn, xin cho được mời mẹ thiếp cùng các chị em họ của thiếp tới đây, đồng thời với ông anh trai thiếp mà thiếp muốn làm lành. Những người ấy sẽ hân hoan gặp lại thiếp nhất là khi được biết thiếp hiện nay là hoàng hậu của nước Ba-tư hùng cường. Cúi xin bệ hạ cho phép thiếp được làm việc đó; gia đình thiếp cũng rất vui lòng được đến chào Ngài, và thiếp có thể hứa trước Ngài sẽ hài lòng khi đón tiếp họ.

— Thưa bà, - vua nước Ba-tư đáp - bà là người chủ, bà muốn làm gì xin tùy ý. Ta sẽ cố gắng đón tiếp gia đình với tất cả nghi thức xứng đáng. Nhưng ta muốn biết, bằng cách nào nàng báo tin cho họ biết rằng nàng cần gì, và bao giờ họ có thể tới, để ta ra lệnh chuẩn bị đón tiếp cho trọng thể, và tự ta cũng sẽ thân hành đi đón nữa.

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu Gunna nói - chẳng cần những nghi thức ấy, vì họ sẽ có mặt ở đây trong chốc lát, và rồi tự Ngài sẽ thấy họ đến bằng cách nào. Xin mời Ngài hãy quá bộ sang bên buồng con, và nhìn sang đây qua bức mành.

Vua nước Ba-tư bước sang căn buồng nhỏ. Hoàng hậu Gunna sai mang đến một cái hỏa lò có đốt lửa, cho người hầu lui ra ngoài rồi đóng cửa lại. Còn lại một mình, nàng lấy một miếng trầm hương đựng trong chiếc hộp, bỏ vào hỏa lò. Khói bốc lên, nàng đọc những câu chú xa lạ với vua nước Ba-tư đang chăm chú quan sát từ buồng bên. Nàng đọc chú chưa dứt lời thì mặt biển chợt cuộn sóng. Ngồi trong buồng, vua có thể qua bức mành nhìn rõ những việc diễn ra trên biển.

Cuối cùng mặt biển mở ra, và ngay sau đó xuất hiện một chàng trai trẻ cao lớn, khôi ngô, có bộ ria màu xanh nước biển. Một phu nhân đã đứng tuổi nhưng dáng dấp đường bệ cũng trồi lên sau chàng, cùng với năm thiếu phụ nhan sắc không hề thua kém hoàng hậu Gunna.

Ngay lập tức hoàng hậu Gunna bước tới gần cửa sổ. Nàng nhận ra nhà vua anh trai của mình, mẫu hậu cũng như những người chị em họ; những người mới xuất hiện cũng đã nhận ra nàng. Toán người này tiến tới như lướt trên mặt nước chứ không cần phải bước; khi lên tới bờ, họ lần lượt nhảy một cách nhẹ nhàng qua cửa sổ nơi hoàng hậu Gunna đang đứng; hơi lùi về sau nhường chỗ cho họ lần lượt bước vào. Quốc vương Xalêch, thái hậu và những người chị em họ ôm hôn nàng, nước mắt rưng rưng.

Sau khi được hoàng hậu tiếp đón hết sức trọng vọng và đã ngồi yên trên sập, thái hậu cất lời:

— Con gái của ta ơi, - bà nói - mẹ rất vui mừng được gặp lại con sau một thời gian xa cách dài, mẹ tin chắc anh con và các chị của con đây cũng nghĩ như mẹ. Con bỏ ra đi mà chẳng hề nói với ai một lời, khiến cho mẹ, anh và các chị con buồn phiền không thể nào tả xiết; thật mẹ không thể nói với con là đã tuôn rơi bao nước mắt. Mẹ và các anh, các chị con không hiểu có việc gì khác nữa đã khiến con bỏ ra đi một cách kỳ lạ, ngoài câu chuyện va chạm giữa hai anh em như lời anh con cho mẹ biết. Lời anh con khuyên con hồi đó quả là có lợi cho việc con lập gia thất, trong cảnh ngộ gia đình ta lúc bấy giờ. Đáng lẽ ra con không nên quá hoảng hốt trước một lời không vừa ý, và mẹ phải nói thật với con rằng, đáng ra con không nên xử sự theo cách đó. Nhưng thôi, ta hãy gác chuyện ấy lại, gợi lại làm chi một câu chuyện khiến chúng ta đau đớn và phàn nàn; tất cả chúng ta cần quên đi. Con hãy kể cho chúng ta nghe những gì đã xảy ra với con, kể từ ngày xa cách, hiện nay con ra sao; và trước tất cả mọi sự, hãy cho mẹ, anh và các chị con đây biết con có được hài lòng hay không.

Hoàng hậu Guna chạy đến quỳ dưới chân mẹ, rồi đứng lên hôn bàn tay bà và thưa:

— Thưa mẫu hậu, con đã phạm lỗi lớn, xin thú thật như vậy, và con cảm ơn mẹ đã có từ tâm tha thứ cho con. Để vâng lời mẹ, điều con có thể thưa với mẹ là thông thường ghét của nào trời trao của ấy. Bản thân con đã thử nghiệm rằng, điều mà con trước đây chống lại gay gắt, thì chính số phận đã đưa đẩy con và mặc dù con không muốn.

Thế là nàng kể lại mọi việc, bắt đầu từ chuyện bực bội, nàng trồi lên khỏi mặt biển để lên sống trên mặt đất, cho tới việc nàng bị bán cho quốc vương Ba-tư và hiện đang ở trong cung của nhà vua ấy. Vua Xalếch liền bảo nàng:

— Em ơi, tại em cho nên mới phải chịu đựng bấy nhiêu điều xúc phạm, và em chỉ có thể tự trách mình mà thôi. Em có cách tự giải thoát, và anh lấy làm ngạc nhiên sao em lại kiên nhẫn chịu làm nô lệ lâu đến vậy. Thôi em hãy đứng lên, hãy cùng mẹ và anh trở về nhà, mà anh đã chiếm lại được từ tay kẻ thù hung bạo đã xâm lược trước đây.

Từ buồng bên, nghe những lời đó, vua nước Ba-tư vô cùng hoảng hốt. Vua tự nhủ:

— Chết rồi, và chắc chắn là ta chết thôi, nếu hoàng hậu của ta, nàng Gunna của ta nghe theo lời khuyên độc địa như vậy. Nếu nàng bị bắt đi, thì ta không thể nào sống được vì thiếu nàng.

Nhưng hoàng hậu Gunna không để cho vua phải lo sợ lâu. Nàng mỉm cười nói:

— Thưa anh, lời anh vừa nói càng làm cho em hiểu thêm lòng anh thương em chân thành xiết bao. Trước đây em không chịu được lời anh khuyên kết hôn với một hoàng tử trên trái đất. Bây giờ, thiếu chút nữa thì em đâm giận anh vì anh khuyên em hãy từ bỏ lời giao ước với đấng hùng cường và nổi tiếng nhất trong các hoàng tử ở thế gian. Em không nói là lời giao ước của một nữ nô lệ với chủ của mình; chúng ta dễ dàng hoàn lại số tiền một vạn đồng vàng mà người chủ đó đã phải bỏ ra để mua em, em nói tới lời giao ước giữa vợ với chồng, của một người vợ không có mảy may nguyên cớ để giận giỗi với chồng, một đấng quân vương ngoan đạo, khôn ngoan, từ tốn, đã biểu lộ lòng yêu em đằm thắm nhất. Người đã có những biểu hiện sâu sắc của một mối tình duy nhất đối với riêng em, ngay từ hôm đầu tiên hạnh ngộ Người đã cho các cung tần mỹ nữ ra về mà chỉ giữ lại có mỗi mình em. Em là vợ của Người, và Người vừa tuyên bố em là hoàng hậu nước Ba-tư, đủ tư cách tham dự công việc trên triều chính. Hơn nữa em xin nói là em đã thụ thai, nhờ trời, em sinh hạ được một đứa con trai thì đấy lại thêm một sợi dây nữa ràng buộc em với Người, không có gì chia rẽ được. Như vậy là, thưa anh, - hoàng hậu Gunna nói tiếp - em không thể làm theo lời anh khuyên, mà xét những điều em vừa giãi bày, chắc anh cũng thấy là không những em phải yêu vua nước Ba-tư như Người đang yêu em, mà em còn phải ở lại đây sống suốt đời với Người, vì lòng biết ơn hơn là vì bổn phận. Em hy vọng rằng mẹ, anh và các chị sẽ chấp thuận ý định của em, không chê trách việc hôn nhân em đã lựa chọn, nó đã đem lại danh giá cả cho đấng quân vương dưới thủy tề cũng như trên mặt đất. Xin mẹ, anh và các chị tha thứ cho em đã dám làm phiền mời các vị từ đáy biển sâu tới đây để cho em được vui sướng nhìn thấy mặt, sau một thời gian xa cách lâu ngày.

— Em ơi, - vua Xalêch đáp - sở dĩ anh khuyên em nên trở về nước, sau khi nghe thuật lại bao nhiêu khổ ải em đã phải chịu đựng, và anh cũng lấy làm đau lòng, ấy là để chứng tỏ với em rằng mẹ, anh và các chị đây đều yêu thương em vô hạn, và riêng anh hết sức quý trọng em. Không có gì quan trọng đối với mẹ, các chị và anh hơn là góp phần làm cho em được hạnh phúc. Cũng bởi những lẽ đó, mà về phần anh sau khi nghe em giãi bày về quốc vương Ba-tư, chồng của em, mà em hàm ơn rất nhiều, anh chỉ có thể đồng tình với ý định hợp lý và cao cả của em. Anh chắc thái hậu, mẹ của chúng ta, cùng chung ý nghĩ với anh.

Thái hậu xác nhận những điều vua Xalêch vừa nói.

— Con gái của mẹ ơi, - bà nói với hoàng hậu Gunna - mẹ rất hân hoan thấy con sung sướng, và chẳng có gì nói thêm ngoài những điều anh trai con vừa bày tỏ. Nếu con không thật sự tỏ rõ lòng biết ơn đối với một đấng quân vương yêu con tha thiết như vậy, người đã ban cho con biết bao ân huệ lớn lao, thì chính mẹ đây sẽ là người đầu tiên chê trách con đấy.

Ngồi ở phòng bên, vua nước Ba-tư hồi nãy càng âu sầu bao nhiêu vì sợ mất hoàng hậu Gunna, thì bây giờ nghe nàng ngỏ ý dứt khoát không xa mình, vua càng mừng rỡ bấy nhiêu. Sau khi nghe những lời giãi bày rành mạch như vậy, làm sao còn có thể nghi ngờ hoàng hậu không yêu mình; bởi vậy vua càng thấy quý nàng gấp bội, và tự hứa sẽ tìm mọi cách, với quyền lực của mình, để chứng tỏ lòng biết ơn đối với nàng.

Trong khi vua Ba-tư đang tự mình suy tính với mình như vậy, thì hoàng hậu Gunna vỗ tay, ra lệnh cho bọn người hầu sửa soạn tiệc rượu. Tiệc bày ra, nàng mời thái hậu, quốc vương và các chị em họ tới dùng. Nhưng tất cả mọi người đều có chung ý nghĩ là mình đang có mặt mà không xin phép trước, trong cung điện của một nhà vua hùng cường chưa bao giờ gặp cũng như không quen biết ấy thế mà cùng nhau ngồi vào bàn ăn vắng mặt chủ nhà thì thật là khiếm nhã quá. Họ cùng đỏ mắt; và sự xúc động ấy làm cho lửa lòe ra khỏi miệng và mũi, mắt họ cũng rực sáng.

Trông thấy cảnh tượng ấy, vua Ba-tư hết hồn, vì không chút chờ đợi và cũng chẳng rõ nguyên do. Hoàng hậu Gunna thấu hiểu ý nghĩ của các người thân trong gia đình, liền đứng lên, nói sẽ trở lại ngay. Nàng sang phòng bên; sự có mặt của nàng làm yên lòng vua Ba-tư.

— Tâu bệ hạ, - nàng nói - chắc bệ hạ hài lòng về điều em vừa quyết định để đền đáp thịnh tình của Ngài. Em hoàn toàn có quyền nghe theo lời khuyên của anh trai em, và cùng với anh và mẹ em trở về nước nhà, nhưng em không thể nào ăn ở bội bạc, nếu như vậy thì tự em cũng chê trách mình.

— Ôi! hoàng hậu của ta ơi! - vua Ba-tư thốt lên - xin đừng nói tới ơn nghĩa và thịnh tình. Nàng chẳng có gì phải hàm ơn ta, ngược lại chính ta đây mới đội ơn nàng nhiều, và chẳng bao giờ ta có thể tỏ rõ đầy đủ lòng biết ơn đối với nàng. Trước đây, ta không tin nàng yêu ta tới mức như nàng vừa giãi bày, bởi vậy ta càng thêm xúc động.

— Ồ, làm sao thiếp có thể không yêu Ngài tới mức ấy, tâu bệ hạ? - Hoàng hậu Gunna đáp. - Sau bao nhiêu vinh dự được Ngài ban cho, sau biết bao việc tốt lành Ngài vì em đã làm, sau vô vàn biểu hiện yêu đương mà thiếp không thể không xúc động, làm sao thiếp có thể không hết lòng yêu Ngài? Nhưng, tâu bệ hạ, - nàng nói tiếp - chúng ta hãy tạm gác câu chuyện ấy lại để cho em được phơi bày tình thân hữu chân thành của thái hậu mẹ em và quốc vương anh trai em đối với Ngài. Mẹ và anh em đang nôn nóng muốn được gặp Ngài để bày tỏ tình thân hữu ấy. Thậm chí em nghĩ là đã sơ xuất làm cho anh trai và mẹ em bất bình, vì muốn mời các vị một tiệc rượu nhẹ trước khi để cho các vị được yết kiến Ngài. Vậy, cúi xin bệ hạ hãy vui lòng bước sang phòng bên cho mẹ và anh em được gặp mặt.

— Thưa bà, - vua nước Ba-tư đáp - ta rất thích thú được vào chào những vị thân nhân của nàng, nhưng ánh lửa lóe ra khỏi mũi và miệng họ làm cho ta sợ.

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu cười đáp - xin bệ hạ chớ bận tâm, những ánh lửa lóe lên ấy không chứng tỏ gì khác ngoài niềm băn khoăn của họ tùy tiện dự tiệc trong cung điện của Ngài, xin bệ hạ hãy ban cho họ vinh dự được gặp mặt và cùng dự tiệc với Ngài.

Yên tâm vì lời nói đó, vua nước Ba-tư đứng lên theo chân hoàng hậu bước vào phòng. Hoàng hậu giới thiệu vua với mẹ, anh trai và các chị họ, những người này nhanh chóng phủ phục, trước mặt vua. Vua nước Ba-tư vội vàng chạy lại, mọi người đứng lên và lần lượt ôm hôn từng người một. Sau khi mọi người an tọa, vua Xalêch cất lời:

— Tâu bệ hạ, - vua nói với vua Ba-tư - chúng tôi không biết cách nào tỏ rõ được hết với bệ hạ nỗi mừng vui thấy hoàng hậu Gunna, em gái tôi, trong bước không may lại được cái may chịu ơn che chở của một đấng quân vương hùng cường như Ngài. Chúng tôi có thể thưa với Ngài rằng em gái tôi xứng đáng được Ngài nâng lên địa vị cao sang như hiện nay. Chúng tôi đã quá thương yêu, quý mến em, đến nỗi đã không chịu nhận lời gả em cho bất kỳ một vị hoàng tử dũng mãnh nào dưới thủy tề, các vị ấy đến cầu hôn ngay khi em tôi chưa tới tuổi thành niên. Trời đã dành em tôi cho Ngài tâu bệ hạ, và chúng tôi không có cách nào cảm tạ đặc ân của Ngài đối với em tôi hơn là chúc Ngài sống lâu trăm tuổi với em tôi trong phồn vinh và hạnh phúc.

Vua nước Ba-tư đáp:

— Đúng là trời đã dành riêng nàng cho tôi, như lời Ngài vừa dạy. Quả vậy, tình yêu nồng nhiệt của tôi đối với nàng cho tôi thấy rõ là tôi chưa hề thật sự yêu ai trước khi gặp nàng. Tôi cũng không biết cách nào biểu lộ lòng biết ơn đối với thái hậu, với Ngài, tâu bệ hạ, cũng như đối với tất cả bà con thân thuộc, đã hào hiệp cho tôi được kết thân; tôi rất lấy làm vinh dự về cuộc hôn nhân này.

Nói xong, vua mời mọi người ngồi vào bàn; vua cùng hoàng hậu Gunna cũng ngồi vào dự. Tiệc rượu tàn, vua Ba-tư còn đàm luận với họ cho tới khuya; đến giờ nghỉ vua thân hành dẫn từng người về các buồng riêng mà vua đã truyền cho quan hầu sửa soạn.

Vua nước Ba-tư đãi đằng các vị khách quý bằng những hội hè triền miên; trong dịp này, chẳng thiếu một thứ gì để chứng tỏ tầm cỡ lớn lao và quyền uy rực rỡ của mình; và vô tình, vua giữ họ lại cho đến ngày hoàng hậu ở cữ. Thấy sắp đến ngày bà mãn nguyệt khai hoa, vua ra lệnh sắm sanh mọi thứ không được để thiếu sót bất cứ một tí ti gì trong dịp trọng đại này. Cuối cùng, hoàng hậu sinh một con trai, trước nỗi mừng vui của thái hậu là người thân hành đỡ đẻ. Thái hậu sai cuộn cậu vào những tã lót sang trọng và mang đến trình với vua nước Ba-tư.

Vua Ba-tư đón nhận món quà này với niềm vui khôn tả. Nhìn khuôn mặt đầy đặn, xinh xắn của cậu con trai, vua thấy không có tên nào hợp với hoàng tử hơn là Bêđe[95]. Để tạ ơn trời đất, vua lại sai bố thí nhiều của cải cho những người nghèo, đại xá tù phạm, trả lại tự do cho tất cả nô lệ của mình, nam cũng như nữ. Vua sai cúng nhiều món tiền lớn đến các chức sắc của đạo và nhà tu hành, lại còn ân thưởng rộng rãi cho các quan văn võ trong triều và cả dân chúng nữa. Nhiều cuộc vui chơi, theo lệnh triều đình, được mở ra và kéo dài nhiều ngày khắp kinh thành.

Sau khi hoàng hậu Gunna hết tuần ở cữ, vua Ba-tư cùng hoàng hậu và vua Xalêch, thái hậu và các công chúa chị em họ của nàng đang ngồi nói chuyện trong phòng riêng của hoàng hậu, thì người vú nuôi bế hoàng tử Bêđe vào. Vua Xalêch liền đứng dậy, bước tới đón hoàng tử ôm vào lòng, rồi hôn hít vuốt ve rất âu yếm. Vua nâng hoàng tử lên cao, đùa chơi mấy vòng quanh phòng; đột nhiên, trong cơn vui, vua lao ra một cửa sổ vẫn để ngỏ và ôm hoàng tử nhào luôn xuống biển.

Không chờ đợi sự tình ấy, vua Ba-tư thét lên một tiếng khủng khiếp; vua nghĩ là sẽ không bao giờ còn nhìn thấy hoàng tử con trai thân yêu của mình nữa, hoặc có được nhìn thấy lại, thì cậu cũng đã chết đuối mất rồi. Buồn phiền và đau đớn vô cùng suýt nữa thì vua qua đời.

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu Gunna vội nói, nét mặt và giọng nói của nàng đủ để làm yên lòng vua - xin bệ hạ chớ lo. Hoàng tử là con trai ngài nhưng nó cũng là con của em; em cũng thương yêu nó không kém Ngài, mà Ngài thấy đấy, em có hoảng hốt đâu, vì em nghĩ chẳng cần phải thế. Con trai chúng ta chẳng trải qua chút hiểm nguy nào, lát nữa rồi Ngài sẽ thấy con xuất hiện trở lại với bác cháu, hoàn toàn bình yên vô sự. Con sinh ra bởi dòng máu của Ngài, song cũng là giọt máu của em, cho nên nó thừa hưởng được lợi thế của chúng em, những người có thể vừa sống dưới thủy tề vừa sống trên mặt đất.

Thái hậu cùng các công chúa đều quả quyết với vua điều đó; tuy vậy vẫn chưa đủ làm cho vua Ba-tư thôi khiếp đảm. Vua không thể nào hoàn toàn yên tâm trong suốt thời gian vắng hoàng tử Bêđe.

Cuối cùng mặt biển cuộn sóng, và mọi người trông thấy vua Xalêch trồi lên khỏi mặt nước, tay ôm hoàng tử, rồi nâng hoàng tử lên cao, bay lướt qua cửa sổ mà trở vào buồng. Nhìn thấy hoàng tử vẫn tươi tỉnh như vừa rồi, trước khi xuống biển. Vua Ba-tư cực kỳ hân hoan và thán phục. Vua Xalêch hỏi:

— Tâu bệ hạ, Ngài có lo sợ lắm không, khi nhìn thấy tôi ôm cháu lao xuống biển?

— Ôi, thưa quân vương! Thật không thể nào diễn tả hết nỗi lo âu của tôi. Tôi đã tưởng mất cháu rồi, Ngài mang cháu trở về là làm cho tôi sống lại.

— Tâu bệ hạ, - vua Xalêch đáp - tôi cũng có nghĩ tới điều đó, nhưng chẳng có gì phải lo âu. Trước khi lặn xuống nước, tôi đã đọc cho cháu nghe những câu thần chú được khắc trên ấn của đại đế Xalômông, con trai Đavit. Đối với tất cả các cháu sinh ra ở nước thủy tề, chúng tôi đều làm như vậy. Nhờ có câu thần chú đó, các cháu cũng như chúng tôi đều có phép đi lại trong nước, hơn hẳn những người sinh ra trên mặt đất. Qua những điều bệ hạ vừa nhìn thấy đó, Ngài có thể biết rằng hoàng tử ngay từ buổi sơ sinh, nhờ có dòng máu mẹ là hoàng hậu Gunna em gái tôi, cho nên cũng có phép đi lại trong nước. Suốt đời cháu sau này, lúc nào muốn, cháu đều có thể lặn xuống biển và đi chu du khắp các nước thủy tề mênh mông dưới đáy biển.

Nói xong, vua Xalêch trao bé lại cho người vú nuôi rồi mở một cái hòm, mà vua vừa lấy ở cung điện của mình trong thời gian ngắn ngủi vừa rồi. Trong hòm có ba trăm viên kim cương to bằng những quả trứng chim bồ câu, chừng ấy viên hồng ngọc cũng to một cách kỳ lạ, ba trăm cây bích ngọc dài chừng nửa bộ, cùng ba mươi chuỗi ngọc trai, mỗi chuỗi đúng mười viên. Nâng cái hòm dâng vua Ba-tư, vua Xalêch nói:

— Tâu bệ hạ, khi chúng tôi được hoàng hậu em gái tôi gọi, chúng tôi chưa rõ em đang ở nơi nào trên trái đất, và chưa biết em đã có vinh dự làm vợ một đấng quân vương hùng cường như Ngài, vì vậy, chúng tôi đã đến tay không. Bởi không có gì biểu lộ lòng cảm kích của chúng tôi đối với bệ hạ, xin Ngài hãy vui lòng nhận món quà mọn này, gọi là để tạ ơn Ngài đã dành cho em gái tôi những ân sủng đặc biệt, mà ngay cả chúng tôi cũng được thơm lây.

Không thể nào diễn tả được nỗi kinh ngạc của vua nước Ba-tư khi nhìn thấy bấy nhiêu châu báu dồn vào một cái hòm nhỏ như vậy. Vua thốt lên:

— Thưa quân vương, Ngài gọi cái tặng phẩm vô giá Ngài định biếu tôi đây là món quà nhỏ mọn ư? Được làm rể của gia đình Ngài, tôi đã tự cho là vinh dự lắm rồi. Thưa bà, - vua quay sang nói tiếp với hoàng hậu Gunna - quân vương đây làm cho tôi bối rối quá chừng; nếu không sợ Ngài phật ý thì tự tôi đã van Ngài cho phép tôi không được nhận món quà này; nhờ bà nói thêm với Ngài, xin miễn cho.

— Tâu bệ hạ, - vua Xalêch nói tiếp - tôi không ngạc nhiên khi thấy Ngài cho món quà mọn này quá khác thường. Tôi biết là trên trái đất, người ta không quen nhìn những châu báu đẹp và một lúc có nhiều như thế này. Nhưng nếu Ngài biết cho là tôi biết rõ nhiều cái mỏ, nơi khai thác những thứ châu báu này, và riêng tôi có thể đến lấy mang về một kho báu lớn hơn tất cả những gì các nhà vua trên mặt đất có thể có gộp lại thì lúc ấy Ngài hẳn lấy làm ngạc nhiên sao tôi lại cả gan dâng một món quà hèn mọn thế này. Bởi vậy, xin Ngài chớ nhìn vào chỗ nhiều hay ít, mà xin nghĩ tới tình thân hữu chân thành đã thúc giục tôi dâng; xin Ngài đừng từ chối làm cho tôi tủi.

Thái độ trang nhã của vua Xalêch buộc vua nước Ba-tư đành phải nhận món quà, và nồng nhiệt cảm ơn nhà vua thủy tề cũng như hoàng hậu.

Mấy ngày sau, vua Xalêch nói với vua Ba-tư rằng, hoàng thái hậu, các công chúa cũng như bản thân vua không có một niềm thích thú nào lớn hơn là được suốt đời sống ở triều đình nước Ba-tư, nhưng vì đi xa đất nước quá lâu mà sự có mặt của họ ở trong nước là cần thiết, vậy xin nhà vua vui lòng cho phép họ được cáo từ. Vua Ba-tư từ tạ rằng mình rất phiền lòng vì không biết phép thần thông để thân hành xuống nước thủy tề đáp lễ, và nói thêm:

— Nhưng, tin rằng Ngài và các vị sẽ không quên hoàng hậu Gunna, và thỉnh thoảng sẽ viếng thăm nàng, tôi hy vọng sẽ còn có nhiều lần được gặp lại quân vương cùng hoàng hậu.

Không ít nước mắt tuôn rơi trong buổi biệt ly. Vua Xalêch ra đi trước, còn hoàng thái hậu và các công chúa thì dùng dằng mãi mới dứt được vòng tay của hoàng hậu Gunna, nàng không chịu để cho mẹ và các chị em họ ra về. Khi khách đã đi khuất vua Ba-tư quay lại với hoàng hậu.

— Thưa bà, trước đây nếu có ai thuật lại cho ta nghe những điều kỳ diệu ta vừa chứng kiến, kể từ hôm những người thân thuộc trong gia đình bà cho ta vinh dự đến thăm nơi này, thì ta hẳn đã cho người đó lợi dụng lòng cả tin của ta để bịa đặt những điều không có thật. Nhưng không thể chối những điều tự mắt ta nhìn thấy, bởi vậy ta không bao giờ thôi tạ ơn trời đất đã chọn ta chứ không phải một nhà vua nào khác để trao gửi nàng.

Cậu bé Bêđe được nuôi dạy trong hoàng cung dưới sự chăm nom của nhà vua và hoàng hậu nước Ba-tư. Hai người hài lòng thấy con trai mình hay ăn chóng lớn và ngày càng xinh trai thêm. Hoàng từ càng lớn lên tính tình càng tươi tỉnh, thái độ càng hòa nhã, đầu óc càng thông minh và trí xét đoán càng đúng đắn. Vua và hoàng hậu càng hài lòng hơn, vì vua Xalêch, hoàng thái hậu và các công chúa chị em họ với hoàng hậu Gunna cũng thường xuyên lui tới góp phần dạy dỗ cháu. Hoàng tử học viết và tập đọc chẳng chút khó khăn, và cũng dễ dàng như vậy khi người ta dạy cho cậu các môn khoa học không thể thiếu đối với một vị hoàng tử dòng dõi cao sang.

Khi hoàng tử Bêđe mười lăm tuổi, chàng biểu diễn các môn võ nghệ điêu luyện và uyển chuyển hơn cả các thầy dạy võ. Chàng lại rất đỗi khôn ngoan và thông minh. Vua nước Ba-tư nhận ra ở con trai từ thuở chàng còn ấu thơ những đức tính cần thiết ấy cho một đấng quân vương; ngài cảm thấy mình ngày càng già nua, không chờ đợi đến khi qua đời mới truyền ngôi báu. Vua đã dễ dàng thuyết phục được triều đình chấp nhận ý định của mình, còn dân chúng thì rất mừng vui khi nghe tin vua thoái vị, truyền ngôi cho con trai, vì hoàng tử Bêđe rất xứng đáng trị vì trăm họ. Quả vậy, từ lâu hoàng tử đã có nhiều dịp ra mắt trước dân chúng, mọi người đều nhận thấy chàng không có thái độ khinh bạc, kiêu kỳ đáng ghét như nhiều các hoàng tử khác, những vị này nhìn ai cũng bằng nửa con mắt, với vẻ ngạo mạn và khinh khi không thể nào chịu nổi. Hoàng tử Bêđe, lúc nào cũng giữ thái độ lịch sự, chàng trả lời mọi người với vẻ ân cần đặc biệt, và chẳng hề từ chối ai điều gì, miễn là lời cầu xin kia đúng đắn.

Ngày làm lễ đăng quang vua mới được quyết định. Hôm đó, giữa các triều thần đông đủ hơn thường lệ, vua Ba-tư đang ngự trên ngai, liền bước xuống, nâng chiếc vương miện đang đội trên đầu mình đặt lên đầu hoàng tử Bêđe; rồi sau khi giúp chàng ngồi lên ngai vua hôn tay chàng để chứng tỏ mình đã giao cho chàng mọi uy phong và quyền lực; tiếp đó vua tự đến đứng xếp vào hàng các tể tướng và thượng thư.

Lập tức, tể tướng, các thượng thư và đại thần chính trong triều, theo phẩm trật của mỗi người, phủ phục dưới chân nhà vua mới tuyên thệ trung thành. Tiếp đó, đại tể tướng trình nhiều công việc quan trọng, tân vương phán xét rất công minh, khiến cho tất cả triều đình đều khâm phục. Về sau nữa, vua bãi chức nhiều quan thống đốc mắc tội tham quan ô lại, và cử nhiều vị khác vào chức vụ đó một cách sáng suốt và công bằng, khiến cho mọi người có mặt đều lớn tiếng hoan hô một cách thật lòng, không hề lẫn một chút xu nịnh. Bãi triều, chàng cùng với vua cha đi thẳng tới cung của hoàng hậu Gunna. Vừa trông thấy chàng đội vương miện trên đầu, hoàng hậu vội chạy đến ôm hôn đằm thắm, và chúc chàng một triều đại thịnh trị dài lâu.

Năm đầu tiên lên ngôi, vua Bêđe chăm lo công việc nước nhà hết sức cần mẫn. Quan trọng hơn hết, là xem công việc cai trị ra sao, và làm mọi việc để cho đời sống dân chúng ngày càng phồn thịnh. Năm nay, giao công việc triều đình cho một hội đồng dưới sự giám sát của vua cha, vua ra khỏi kinh thành, lấy cớ là để săn bắn vui chơi, kỳ thực là đi tuần du tất cả các tỉnh trong nước nhằm xem xét các vụ oan ức, lập lại trật tự và kỷ luật ở khắp nơi. Vua còn thân hành đến tận chốn biên thùy, làm cho các nước láng giềng không nước nào còn dám manh tâm dòm ngó.

Phải mất trọn một năm ròng, nhà vua trẻ mới thực hiện xong ý đồ cao cả ấy. Vua trở về kinh thành chưa được bao lâu thì vua cha lâm bệnh hiểm nghèo ông hiểu ngay là không còn hy vọng bình phục. Phụ vương chờ đợi giờ phút cuối cùng của đời mình một cách thanh thản; mối chăm lo duy nhất của ngài là dặn dò các vị đại thần văn võ trong triều hãy trung thành với nhà vua trẻ như họ đã từng long trọng thề nguyền và không một vị quan văn hoặc tướng võ nào không sẵn lòng lập lại lời thề của mình như lần trước. Cuối cùng, nhà vua băng hà trước sự tiếc thương vô hạn của vua Bêđe và hoàng hậu Gunna. Thi hài của vua được quàn trong một cái lăng tráng lệ, với những lễ nghi xứng đáng với uy danh của người lúc sinh thời.

Lễ tang chấm dứt, vua Bêđe liền thực hiện ngay phong tục của nước Ba-tư thời bấy giờ, là đóng cửa cư tang suốt một tháng ròng không nhìn mặt bất cứ một ai. Giá cứ phó mình theo nỗi phiền muộn và không nghĩ tới trách nhiệm làm vua một nước lớn thì có lẽ vua đã đóng cửa cư tang suốt cả đời. Được tin hoàng thái hậu mẹ của hoàng hậu Gunna, vua Xalêch cùng các công chúa chị em họ của nàng, đều tới chia buồn và ngỏ lời khuyên giải.

Một tháng trôi qua, nhà vua không thể khước từ không tiếp đại tể tướng và các đại thần văn võ trong triều, mọi người đều một lòng xin vua hãy bỏ áo đại tang, ra mắt dân chúng, và trông coi công việc triều chính như ngày trước. Thoạt tiên vua tỏ vẻ bực bội khi nghe lời tâu đó, đại tể tướng buộc phải lên tiếng giãi bày.

— Tâu bệ hạ, không cần phải nói Ngài cũng biết là chỉ có đàn bà mới ôm ấp đau thương và than khóc suốt đời. Dù cho chúng ta có khóc suốt cả đời mình đi nữa cũng không thể làm cho đấng tiên vương sống lại. Cũng như mọi người trên trần thế. Người đã không thể tránh khỏi cái chết. Nhưng chúng tôi không nói Người đã qua đời, bởi vì chúng tôi vẫn trông thấy Người qua hình ảnh bệ hạ. Chính Người, khi lâm chung, cũng nghĩ như thế, vậy xin Ngài hãy xử sự sao cho tiên vương không cho là Người đã nghĩ nhầm.

Vua Bêđe không thể nào bài bác bấy nhiêu lời khẩn khoản thiết tha. Ngay lập tức, vua cởi áo tang, và sau khi đã mặc lại hoàng bào và đội vương miện lên đầu, vua lại chăm lo săn sóc triều chính và công việc của trăm dân với tất cả sự chuyên tâm như ngày phụ vương còn sống. Mọi người ngợi ca nhiệt liệt, và vì vua rất quan tâm thực hiện thật đầy đủ tất cả những chiếu chỉ và luật lệ mà các đấng vua trước từng ban hành, cho nên dân chúng ít người nhận thấy đã có sự đổi ngôi.

Sau khi thấy vua Bêđe đã trở lại công việc triều chính, vua Xalêch liền cùng với thái hậu và các công chúa trở về nước thủy tề. Một năm sau, một mình vua Xalêch quay trở lại, trước sự hân hoan của quốc vương Bêđe và hoàng hậu Gunna. Một hôm, sau bữa ăn, sau khi bàn đã dọn dẹp, quan hầu đã ra ngoài, ba người ngồi nói chuyện thoải mái với nhau.

Vô tình vua Xalêch tỏ lời ngợi khen vua cháu và nói với hoàng hậu Gunna rằng mình hết sức hài lòng thấy vua Bêđe trị vì đất nước một cách tài tình, làm cho uy danh của nhà vua Bêđe không những lan truyền sang các nước lân bang mà còn vang vọng tới những quốc gia xa xôi nhất. Vua Bêđe vốn không bao giờ chịu để người khác ca ngợi mình, nhưng vì lịch sự không thể ngắt lời vua bác, bảo thôi đừng nói nữa, đành phải quay mặt.

Từ chỗ ca ngợi đức hạnh diệu kỳ và trí thông minh xuất chúng của vua Bêđe, vua Xalêch chuyển sang khen ngợi sự hoàn hảo của con người ông. Vua nói, trong tất cả các quốc gia trên mặt đất cũng như dưới thủy tề, chưa từng có một ai có thể sánh với Bêđe. Đột nhiên vua thốt lên:

— Em ạ, cháu khôi ngô tuấn tú như vậy đó, khiến cho anh càng ngạc nhiên sao em chưa nghĩ tới chuyện cưới hoàng hậu cho cháu. Nếu anh không nhầm, thì cháu đã hai mươi tuổi, mà đến tuổi này, ta không được phép để cho một hoàng tử như cháu đây chưa có chính cung. Nếu em chưa nghĩ tới thì hãy để cho anh tính chuyện dạm hỏi cho cháu một nàng công chúa thủy tề thật xứng đáng.

— Thưa anh, - hoàng hậu Gunna đáp - anh làm em sực nhớ tới chuyện mà xin thú thực cho đến nay em không nghĩ ra. Chính vì cháu chưa bao giờ tỏ ý muốn kết hôn, thành ra em cũng không chú ý tới việc đó; em rất hài lòng là anh đã nhắc em. Em rất đồng tình, nên hỏi cho cháu một công chúa con vua thủy tề, xin anh hãy thu xếp cho một đám, thật đẹp xinh, thật hoàn hảo, khiến cho cháu không thể khước từ.

Vua Xalêch liền hạ giọng hỏi thầm:

— Anh biết có một đám này, nhưng trước khi nói rõ công chúa ấy là ai, hãy xem cháu đã ngủ thật chưa; anh sẽ cho em biết vì sao chúng ta phải cẩn thận như vậy.

Hoàng hậu Gunna quay lại, thấy vua Bêđe đang ngả người tựa vào gối, bà tin chắc vua đã ngủ say. Ấy thế nhưng thật ra lúc ấy vua Bêđe không những không ngủ say mà còn lắng tai nghe một cách chăm chú hơn nữa, để không bỏ sót bất cứ một lời nào của vua bác nói. Hoàng hậu bảo anh trai:

— Xin chớ ngại, anh có thể nói thoải mái, không sợ cháu nghe.

— Chưa nên để cho nhà vua rõ ngay câu chuyện anh sắp nói với em đây. - vua Xalêch nói tiếp. - Có nhiều chàng trai mới nghe nói đến tên nàng đã mê say, mà trong trường hợp này ta không nên để như vậy. Thật thế, anh thấy có quá nhiều trở lực phải vượt qua không phải về phần công chúa, như anh hy vọng, mà về phía phụ thân nàng. Anh chỉ cần nói tên công chúa Giauha[96] và vương quốc Xamangđan là em đủ rõ.

— Anh bảo sau, thưa anh? - hoàng hậu Gunna hỏi lại - thế ra công chúa Giauha vẫn chưa thành gia thất ư? Em nhớ, trước khi chia tay anh ít lâu, em còn trông thấy cô ta, hồi ấy cô bé mới có mười tám tháng mà đã xinh đẹp hết sức. Nếu càng lớn càng xinh, thì công chúa ấy hiện nay phải là một tuyệt thế giai nhân. Dù công chúa có lớn tuổi hơn nhà vua ta chút ít, cũng không vì thế mà chúng ta không cố gắng dạm hỏi cho vua một đám tuyệt vời như thế. Chỉ còn có việc biết được cản trở lực mà anh vừa nói tới là gì và cố gắng vượt qua.

— Em ạ, - vua Xalêch đáp - ấy là vua Xamăngđan là con người kiêu ngạo không ai chịu đựng nổi, vua tự cho mình cao quý hơn tất cả mọi quân vương, và vì vậy chẳng có ai xứng đáng để cầu hôn con gái ông ta. Tuy nhiên, anh sẽ thân hành đến xin hỏi công chúa Giauha, nếu ông từ chối, chúng ta sẽ tính hỏi đám khác. Như em thấy đấy, chính vì vậy mà tốt hơn là chưa nên để lộ cho cháu biết ý đồ của chúng mình, hãy chờ cho đến khi được vua Xamăngđan chấp thuận, nhỡ chàng đâm yêu công chúa Giauha mà việc cầu hôn của chàng ta lại không thành đạt chăng.

Hai anh em nói chuyện một lúc nữa. Trước khi chia tay, vua và hoàng hậu thỏa thuận, vua Xalêch sẽ trở về ngay nước mình và đi ngỏ lời xin vua Xamăngđan gả công chúa Giauha cho quốc vương nước Ba-tư.

Tưởng vua Bêđe ngủ thật, trước khi lui về, hoàng hậu Gunna và vua Xalêch đánh thức chàng dậy, và vua Xalêch đánh thức chàng dậy, và vua Bêđe cũng làm ra vẻ như mình vừa thức dậy sau một giấc ngủ say. Thật ra chàng đã không để lọt một lời nào trong câu chuyện giữa mẹ và bác, và hình ảnh công chúa Giauha được họ mô tả bỗng dưng gợi lên trong lòng chàng một tình cảm mới lạ. Chàng hình dung nhan sắc tuyệt vời của công chúa, và lòng ước ao được kết hôn cùng nàng khiến chàng băn khoăn trằn trọc suốt đêm không sao chợp mắt.

Ngày hôm sau, vua Xalêch ngỏ ý từ biệt hoàng hậu Gunna và vua Bêđe. Nhà vua trẻ nước Ba-tư đã biết rõ bác mình vội vàng ra đi như vậy là để có thể mau chóng hỏi vợ cho mình, nhưng vẫn giả làm như không biết. Đã quá say mê công chúa Giauha, vua không thể nào kiên tâm chờ đợi. Vua định xin bác cho mình cùng đi; nhưng vì không muốn để cho mẹ biết, chàng liền mời vua Xalêch nán lại để cùng chàng đi săn; chàng muốn nhân cơ hộ này sẽ nói riêng với vua báo rõ ý đồ của mình.

Ngày hôm sau trong buổi đi săn, vua Bêđe nhiều lần đứng riêng một mình với bác, nhưng không lần nào chàng dám mở miệng nói tới câu chuyện đã định bụng. Giữa lúc cuộc săn đang sôi nổi, nhân khi vua Xalêch đi tách riêng đến một nơi khác và chung quanh không có một võ quan nào theo hầu, vua Bêđe liền xuống ngựa cạnh một con suối. Sau khi buộc ngựa vào một gốc trong hàng cây tỏa bóng mát rượi bên bờ suối, chàng ngả người xuống thảm cỏ, và nước mắt như mưa, chàng hết thở vắn lại thở dài. Rất lâu chàng nằm như vậy, đầu óc tư lự và không nói một lời.

Trong thời gian ấy, vua Xalêch không thấy vua cháu đâu, rất lấy làm lo lắng, và lúc ấy chung quanh cũng chẳng có ai để hỏi tin. Vua liền tách ra khỏi những người đang mải săn, bổ đi tìm, và một lát sau trông thấy chàng đằng xa. Ngay từ hôm trước, và đặc biệt trong ngày hôm nay, vua đã để ý thấy cháu mình có vẻ ưu tư mơ màng, khác hẳn dáng điệu vui tươi thường lệ; chàng không trả lời ngay những câu người khác hỏi, và giá có trả lời thì cũng miễn cưỡng. Nhưng vua Xalêch không mảy may nghĩ tới nguyên do thật gây nên sự đổi thay ấy. Tuy vậy, khi nhìn thấy chàng nằm thẫn thờ bên bờ suối, vua đoán là chàng đã nghe lỏm được câu chuyện mình nói với hoàng hậu Gunna, và đã đâm ra si tình rồi. Vua Xalêch xuống ngựa cách vua Ba-tư một quãng khá xa; sau khi buộc ngựa vào một gốc cây, vua nhẹ nhàng đi vòng, tới gần và nghe vua Bêđe đang thốt những lời sau đây:

— Hỡi nàng công chúa đáng yêu của vương quốc Xamăngđan, ta chỉ mới thoáng nghe tả qua nhan sắc có một không hai của nàng. Ta cho nàng còn đẹp hơn rất nhiều, át cả nhan sắc của mọi nàng công chúa trên đời, như ánh sáng mặt trời lấn át mặt trăng và các vì tinh tú khác. Ngay từ hôm nay, ta sẽ tìm tới hiến dâng nàng trái tim ta, nó đã thuộc về nàng, và từ nay sẽ không bao giờ có một công chúa nào khác chiếm đoạt được nó nữa.

Vua Xalêch nghe đã đủ, bèn tiến tới gần hơn ít nữa, để cho Bêđe thấy và nói với chàng:

— Theo như bác thấy, thì cháu đã nghe được câu chuyện mẹ cháu và bác nói với nhau tối hôm kia. Bác không có ý định để cháu nghe, bác và mẹ cháu tưởng cháu ngủ.

— Thưa bác thân yêu, - vua Bêđe đáp - cháu đã không để lọt một lời, và cháu đã chịu cái cảnh mà bác đã dự đoán và cháu không sao tránh nổi. Cháu đã cố lưu bác lại, định trình bác rõ tình yêu của cháu trước khi bác ra đi, nhưng vì xấu hổ cho tâm hồn yếu đuối của mình - cho nên cháu không dám hé răng. Đã vậy thì cháu xin bác, vì tình thân hữu với một quốc vương đã được vinh dự là một đồng minh thân cận của bác, vì lòng thương hại cháu, mà cho cháu gặp ngay nàng công chúa Giauha chứ đừng chờ được sự chấp thuận của cha nàng, bằng không e cháu không thể sống tới ngày trông thấy mặt người yêu.

Lời vua Ba-tư làm cho vua Xalêch rất đỗi bối rối. Vua cố hết sức giãi bày cho chàng rõ rất khó thỏa mãn điều chàng mong muốn, vì không thể đạt được nếu vua không đưa chàng đi theo, mà sự có mặt của chàng trong vương quốc của mình lại rất cần thiết, đề phòng nhỡ có xảy ra điều gì bất trắc. Vua khuyên giải chàng hãy tạm nén tình cảm nồng cháy của mình cho đến khi có thể thu xếp xong mọi việc. Vua quả quyết là mình sẽ hết sức khẩn trương và chỉ trong năm ba bữa sẽ mau mắn trở lại đây cho chàng rõ tình hình. Vua Ba-tư vẫn không chịu nghe những lý lẽ đó. Vua đáp:

— Bác tàn nhẫn quá, cháu thấy ra bác không thật thương cháu nhiều như cháu hằng nghĩ; đây là lần đầu tiên trong đời cháu van xin bác, mà bác lại muốn để cháu chết chứ không chấp thuận cho!

Vua Xalêch đáp:

— Bác sẵn sàng chứng minh cho cháu thấy là bác không hề ngần ngại chút gì miễn được việc cho cháu nhưng bác không thể đưa cháu đi mà không nói trước cho mẹ cháu hay. Mẹ cháu sẽ nghĩ sao về bác và cả về cháu nữa. Bác muốn được mẹ cháu đồng tình. Bác sẽ cũng góp lời xin phép mẹ cháu:

— Bác đã thấy trước là mẹ cháu chẳng bao giờ chịu cho cháu đi xa, - vua Ba-tư nói - lời bác khuyên cháu như vừa rồi càng chứng tỏ bác không thương cháu. Nếu bác quá quý yêu cháu như cháu hằng nghĩ thì ngay từ bây giờ, bác hãy cho cháu cũng trở về nước bác.

Trước sự nài ép của vua Ba-tư, vua Xalêch tháo một chiếc nhẫn đeo ở ngón tay của mình, trên chiếc nhẫn này có khắc câu chú giống như câu khắc trên dấu ấn của vua Xalômông, nhờ vậy nó có nhiều phép thuật thần kỳ. Vua đưa nhẫn cho chàng và nói:

— Hãy cầm lấy và đeo vào ngón tay, cháu sẽ không sợ rơi xuống dưới đáy các đại dương.

Vua Bêđe cầm chiếc nhẫn, đeo vào ngón tay. Vua Xalêch bảo: “Hãy làm như ta”. Nói xong hai người cùng bốc lên không trung và bay một cách nhẹ nhàng đến bờ biển rồi cùng lặn xuống nước.

Chẳng bao lâu họ về tới cung điện dưới thủy tề. Việc đầu tiên của vua Xalêch là dẫn cháu họ tới cung của thái hậu, giới thiệu với bà. Vua Ba-tư hôn tay bà ngoại, bà cũng hết sức mừng rỡ hôn lại cháu. Bà nói:

— Bà chẳng cần phải hỏi cháu có khỏe hay không trông người cháu bà đủ rõ, và bà rất lấy làm mừng. Nhưng xin cháu cho bà hay mẹ cháu, hoàng hậu Gunna, có được mạnh khỏe hay chăng?

Vua Ba-tư không dám nói thật mình ra đi mà không xin phép mẹ, đành phải nói dối rằng hoàng hậu rất khỏe mạnh, bà có sai chàng chuyển lời chúc sức khỏe thái hậu. Tiếp đó, thái hậu giới thiệu chàng với các công chúa, thái hậu sang phòng riêng cung vua Xalêch. Vua cho bà biết, mới nghe tả qua nhan sắc của công chúa Giauha, vua Ba-tư đã say đắm; vì không có cách nào khác, ông đành phải mang chàng theo, và hiện đang tính cách đi hỏi vợ cho chàng.

Thật thà mà nói, vua Xalêch không có tội tình chi trong việc gây nên mối tình si của vua nước Ba-tư, tuy nhiên thái hậu vẫn rất bất bình. Bà trách vua đã không thận trọng khi nói chuyện về công chúa Giauha trước mặt chàng.

— Sự bất cẩn của con là không thể tha thứ được. Tính tình vua Xamăngđan thì ai cũng biết, con hy vọng rằng vua ấy sẽ có biệt nhãn đối với mình hơn nhiều nhà vua khác từng đến cầu hôn và từng bị ông ta từ khước một cách rất là khinh khi hay sao? Con định để cho ông ta đuổi về cùng một cách ấy hay sao?

— Thưa mẹ, vua Xalêch đáp - con đã tâu với mẹ, con không muốn vua Bêđe nghe được câu chuyện giữa con và em gái con về công chúa Giauha đâu. Nhưng việc đã nhỡ rồi, bây giờ ta cần nghĩ đến mối tình say đắm của cháu, và nếu chúng ta đã dùng hết cách mà vẫn không thể cầu hôn được, thì chắc cháu sẽ chết vì phiền muộn và đau đớn. Con luôn nhớ là, vô tình con đã gây nên chuyện này, vậy con xin cố gắng hết sức mình để chuộc lại lỗi lầm. Thưa mẹ, con hy vọng mẹ chấp thuận cho con được thân hành đi yết kiến vua Xamăngđan, mang theo lễ vật bằng ngọc ngà châu báu thật quý giá, để xin hỏi công chúa Giauha, cho vua nước Ba-tư là cháu ngoại của mẹ. Con hy vọng rằng ông ta sẽ không từ chối, và sẽ đồng ý kết thân với một trong những nhà vua hùng cường nhất thế gian.

— Giá chúng ta không bị bắt buộc phải lép vế đi cầu hôn thì tốt hơn, - thái hậu đáp - vì chắc gì đạt được kết quả mong muốn; nhưng bởi đây là việc có liên quan tới sự thanh thản tâm hồn và hạnh phúc của nhà vua cháu ngoại của ta, cho nên ta đành đồng ý vậy. Bởi con đã rõ tính tình của vua Xamăngđan, mẹ xin con trước hết hãy chú ý cư xử cho khéo léo, hãy thưa chuyện với ông ta một cách thật kính trọng với thái độ khiêm nhường, để ông ta khỏi phật ý.

Hoàng thái hậu tự tay sửa soạn món lễ vật gồm những kim cương, hồng ngọc, bích ngọc cùng nhiều chuỗi ngọc trai, và bỏ tất cả vào một cái hòm thật sang trọng. Ngày hôm sau, vua Xalêch cáo biệt hoàng thái hậu cùng vua nước Ba-tư, rồi đi cùng đoàn tùy tùng lựa chọn trong số các võ quan và quân cận vệ của mình. Chẳng bao lâu đến kinh thành và cung điện của vua Xamăngđan. Nghe tin vua Xalêch tới, vua Xamăngđan mời vào triều yết ngay không chút chậm trễ. Vừa trông thấy vua Xalêch, vua Xamăngđan đã đứng lên, còn vua Xalêch thì cố tình quên địa vị của mình, phủ phục trước ngai vàng, chúc vua Xamăngđan vạn sự như ý. Vua Xamăngđan vội vàng cúi nâng vua Xalêch dậy; sau khi mời ngồi bên cạnh mình, vua ngỏ lời hoan nghênh, và hỏi vua Xalêch có việc gì phải cất công tới đây. Vua Xalêch đáp:

— Tâu bệ hạ, tôi vốn ngưỡng mộ uy danh Ngài từ lâu, cho nên đến đây chỉ có mục đích là kính chào một đấng quân vương anh minh vĩ đại. Nếu Ngài thấu hiểu được lòng tôi thì Ngài sẽ thấy tôi luôn luôn nung nấu nỗi ước ao nồng cháy được chứng tỏ với Ngài sự quyến luyến của mình.

Vừa nói, vua vừa đón hộp lễ vật từ tay một quan hầu đứng đằng sau, mở ra và dâng lên, xin vua Xamăngđan hạ cố nhận cho món quà mọn.

— Thưa quốc vương, - vua Xamăngđan đáp - Ngài cho tôi một tặng phẩm hậu hĩ dường này, chắc Ngài cũng muốn thỉnh cầu một việc có tầm quan trọng tương đương. Nếu có việc gì thuộc quyền lực của mình thì tôi hết sức vui lòng vì Ngài mà thực hiện. Ngài hãy nói lên, xin cứ tự nhiên cho biết có thể giúp Ngài được gì.

— Tâu bệ hạ, - vua Xalêch nói tiếp - đúng là tôi có một việc muốn cầu xin Ngài ban ân cho, và nếu việc đó mà có thể tránh được thì tôi đã không đâm quấy rầy Ngài. Việc này hoàn toàn tùy thuộc ở Ngài, vì chỉ riêng Ngài mới có thể giúp được mà thôi. Vì vậy tôi mới khẩn khoản nài xin Ngài, cúi mong Ngài sẽ không khước từ.

— Nếu quả như vậy thì - vua Xamăngđan đáp - xin Ngài cứ cho biết. Nếu có thể nhận lời thì tôi không bao giờ từ nan.

Lúc này vua Xalêch mới nói:

— Tâu bệ hạ, tin tưởng được Ngài vui lòng chấp nhận, tôi xin nói thật là tôi đến đây để cầu mong Ngài ban cho tôi niềm vinh dự được kết thân với Ngài, qua việc công chúa Giauha, người con gái đáng kính của Ngài, để thắt chặt thêm sự hiểu biết vốn có từ lâu đời giữa hai vương quốc chúng ta.

Nghe đến đây, vua Xamăngđan đã phá lên cười, đến nỗi ngả người hẳn ra chiếc gối đang tựa, đầy vẻ khinh suất đối với vua Xalêch. Rồi vua cất lời, ngạo nghễ nói:

— Vua Xalêch à, ta vẫn nghĩ ông là một nhà vua biết điều, khôn ngoan, sáng suốt; ngược lại, lời lẽ của ông vừa rồi cho thấy là ta đã nhầm. Xin ông hãy vui lòng nói cho ta biết, đầu óc ông có được bình thường hay không mà ông lại đến đây nói với ta một điều huyễn hoặc như vừa rồi? Làm sao ông lại có thể nảy ra ý nghĩ mơ màng là xin một đấng quân vương vĩ đại, hùng cường như ta đây gả con gái cho ông làm vợ? Lẽ ra trước hết ông phải suy xét đến khoảng cách giữa ta và ông, để khỏi tới làm cho ta trong chốc lát mất hết sự trọng thị vẫn có đối với ông từ trước tới nay.

Vua Xalêch hết sức bị xúc phạm vì một câu trả lời lăng nhục như vậy, và phải cố nén giận để nói tiếp với thái độ cực kỳ từ tốn:

— Cầu mong Thượng đế thưởng công cho Ngài thật xứng đáng với uy phong cao cả của Ngài; và xin Ngài cho tôi được phép thưa tiếp để Ngài rõ tôi không đến cầu hôn con gái Ngài cho bản thân tôi. Nếu có việc ấy, thì đáng ra Ngài hoặc công chúa không nên lấy làm phật lòng mới phải, tôi nghĩ nếu tôi cầu hôn cho mình thì đó thật là vinh dự lớn cho cả Ngài lẫn công chúa. Bệ hạ hẳn biết là tôi, cũng như Ngài, là một vua thủy tề, rằng dòng dõi các đấng tiên vương tôi cũng lâu đời không kém bất kỳ một hoàng tộc nào khác, và vương quốc hiện nay tôi đang trị vì cũng không kém thịnh vượng và hùng cường như vào thời các đấng tiên vương tôi ngày trước trị vì. Nếu không bị Ngài ngắt lời, thì hồi nãy tôi đã nói ngay để Ngài rõ, là tôi đến cầu xin Ngài không phải cho tôi mà cho cháu họ tôi, nhà vua trẻ nước Ba-tư, mà hẳn Ngài đã rõ sự hùng cường và tầm cỡ lớn lao, cũng như những đức tính tốt khác. Mọi người đều thừa nhận công chúa Giauha là con người xinh đẹp nhất trần đời; nhưng mọi người cũng đều nhất trí rằng nhà vua trẻ nước Ba-tư là nhà vua tuấn tú khôi ngô nhất trên mặt đất cũng như dưới thủy tề; về điểm này tuyệt nhiên không hề có ý kiến phân tranh. Bởi vậy, ân huệ mà tôi đến cầu xin Ngài hôm nay chỉ càng làm quang vinh thêm cho Ngài và cho công chúa Giauha, và Ngài nên tin rằng nếu Ngài chấp thuận sự hôn phối môn đăng hộ đối này thì Ngài sẽ được bàn dân thiên hạ tán thành nhiệt liệt. Công chúa, và vua nước Ba-tư rất xứng đôi vừa lứa với nhau. Không có một quốc vương hoặc hoàng tử nào trên đời này có thể tranh giành với vua Ba-tư về mặt đó.

Nếu không vì quá tức giận thì vua Xamăngđan hẳn đã ngắt lời, không để cho vua Xalêch nói dài dòng như vậy. Vua Xalêch nói xong, vua Xamăngđan vẫn chưa bình tĩnh lại được, hồi lâu không thốt lên lời. Cuối cùng vua phun ra những lời chửi rủa không xứng đáng tí nào với một đấng quân vương.

— Đồ chó! - vua thốt lên. - Sao mày cả gan nói năng với ta như vậy, và sao mày dám bêu riếu con gái ta ngay trước mặt ta? Mày nghĩ rằng con trai đứa em gái của mày có thể sánh với con gái ta sao? Mày là ai, hả? Cha mày là ai? Em gái mày là ai, và cháu họ mày là ai? Phải chăng cha mày là một con chó, do chó đẻ ra, cũng giống như mày? Quân đâu, hay bắt giam tên láo xược này và chém đầu nó cho ta.

Quân hầu đang đứng chầu quanh vua Xamăngđan lúc ấy vội vã thi hành lệnh vua; nhưng vì đang thời tráng niên, nhanh nhẹn, sung sức, vua Xalêch thoát thân được trước khi họ kịp rút gươm ra khỏi vỏ. Vua chạy ra ngoài cổng hoàng cung, ở đây đã có một nghìn quan quân võ trang đầy đủ, vừa mới kéo tới. Số là hoàng thái hậu sau khi suy nghĩ kỹ, thấy con trai mình đem theo quá ít quân hầu; và linh cảm thấy vua Xamăngđan sẽ đón tiếp chẳng ra gì, bà đã cắt cử một đạo binh và yêu cầu họ hãy kịp lên đường. Những người trong hoàng gia cầm đầu đội quân này hiểu rằng mình đến đúng lúc, khi trông thấy vua Xalêch chạy bổ ra, theo sau là đám quân hầu không trật tự, và sau nữa có nhiều người đang đuổi riết. Khi vua chạy tới được với họ, tất cả cùng kêu lên:

— Tâu bệ hạ, có việc gì xảy ra? Có chúng tôi đây sẵn sàng phục thù, xin Ngài cứ truyền lệnh.

Vua Xalêch kể tóm tắt cho mọi người nghe những việc vừa xảy ra, rồi thân hành dẫn đầu một toán quân lớn quay trở về hoàng cung. Vì số ít võ quan và quân cấm vệ rượt theo đã tản mác, vua xộc thẳng đến cung vua Xamăngđan, bắt giữ luôn ông ta. Sau khi cắt một toán quân vừa đủ để canh giữ vua Xamăngđan, vua Xalêch tự mình đi hết phòng này sang phòng khác, tìm công chúa Giauha. Nhưng nghe động, nàng đã cùng một số người hầu lúc ấy có mặt bên cạnh, vội nhoi lên khỏi mặt biển chạy trốn đến ẩn náu ở một hoang đảo.

Khi sự tình xẩy ra như vậy trong cung vua Xamăngđan, thì những quân hầu của vua Xalêch đã tẩu thoát được lúc vua lâm nguy, về cấp báo với hoàng thái hậu khiến bà hết sức lo lắng. Nhà vua trẻ Bêđe, cũng có mặt lúc ấy, càng cực kỳ lo âu, vì tự cho mình là căn nguyên gây nên mọi tai họa. Vua không dám nhìn mặt bà ngoại, sau sự việc xảy ra cho vua Xalêch do mình gây nên. Trong khi thái hậu đang bận bịu phán truyền các mệnh lệnh cần thiết giữa lúc tình hình khẩn cấp, vua lao lên khỏi đáy biển, và vì không biết nên đi đường nào để trở lại nước Ba-tư, vua lánh mình lên đúng hoang đảo, nơi công chúa Giauha đang ẩn náu.

Đang lúc hốt hoảng, vua đến ngồi nghỉ cạnh một gốc cây to giữa một lùm cây sum suê, để định thần thì chợt nghe có tiếng người, Bêđe lắng tai nhưng vì quá xa nghe không rõ, chàng đứng lên nhẹ nhàng tiến tới gần nơi có người đang nói. Qua cành lá, chàng trông thấy một tuyệt thế giai nhân. Choáng ngợp trước sắc đẹp lộng lẫy, nhà vua trẻ dừng chân ngắm nghía, trong lòng hết sức thán phục, chàng tự nhủ:

— Hẳn đây là công chúa Giauha; vì khiếp đảm nàng đã phải bỏ trốn khỏi hoàng cung của phụ vương; nhược bằng đây không phải là nàng, thì công chúa ấy thật không đáng để ta yêu với tất cả tấm lòng thiết tha như vậy.

Không ngần ngại nữa, chàng bước ra cho mọi người trông thấy, rồi tới gần công chúa và cúi mình thi lễ:

— Thưa cô nương, - chàng nói - tôi không làm sao cảm tạ hết trời đất đã dun dủi cho mình hạnh ngộ một tuyệt thế giai nhân. Đối với tôi chẳng có hạnh phúc nào lớn lao hơn là được có dịp hầu hạ nàng. Thưa cô nương, xin hãy vui lòng nhận sự giúp đỡ của kẻ này, một người như cô nương không thể sống trong cảnh cô đơn.

— Thưa Ngài, - công chúa Giauha buồn rầu đáp - một phu nhân như tôi lại lâm vào cảnh ngộ này, quả là điều quá kỳ lạ. Tôi là công chúa, con gái vua Xamăngđan, tên tôi là Giauha. Tôi đang ở phòng riêng, trong cung điện của Người, chợt nghe có tiếng ồn ào khủng khiếp. Người hầu đến cấp báo, không hiểu vì căn cớ gì, vua Xalêch, đột nhập cung điện, bắt giữ cha tôi, sau khi đánh tan tác đội quân cấm vệ đang định chống cự. Tôi chỉ còn đủ thì giờ kịp chạy đến đây mong tìm một nơi ẩn náu tránh sự bạo tàn.

Nghe công chúa nói, vua Bêđe hối hận vì đã bỏ bà ngoại ra đi đột ngột, không chờ cho các tin tức vừa được cấp báo làm sáng tỏ hơn. Nhưng chàng lại mừng rỡ khi biết vua bác của mình đã bắt được vua Xamăngđan; chắc để đổi lấy tự do ông ta sẽ chẳng còn dám khước từ, không chịu gả công chúa cho mình. Chàng nói:

— Thưa công chúa đáng yêu, nỗi đau đớn của nàng rất chính đáng, nhưng nhờ có sự bắt giữ phụ vương nàng mà nỗi đau ấy sẽ chấm dứt. Nàng sẽ đồng tình với điều tôi vừa nói, nếu nàng biết cho rằng tôi là Bêđe, vua nước Ba-tư, và Xalêch chính là vua bác tôi. Xin quả quyết rằng Bác tôi hoàn toàn không có dụng tâm xâm phạm vương quốc của phụ thân nàng. Người chỉ có mỗi một mục đích là đến xin cho tôi được vinh hạnh làm con rể của cha nàng. Chỉ mới nghe truyền tụng về nhan sắc và duyên dáng của nàng, tôi đã yêu nàng tha thiết. Được gặp nhau ở đây, xin nàng hãy nhận lấy trái tim tôi, và xin hãy tin cho rằng trái tim này mãi mãi chỉ rực cháy vì yêu riêng nàng mà thôi. Hy vọng nàng không khước từ. Xin hãy hiểu cho tấm lòng một nhà vua đã bôn ba khỏi biên thùy của nước mình để hiến dâng trái tim nồng nhiệt, nhà vua ấy đáng được nàng chiếu cố lắm. Vậy xin nàng hãy vui lòng cho phép tôi được đưa nàng tới giới thiệu với bác tôi. Chỉ cần phụ vương nàng chấp thuận cho hai ta được kết hôn, thì vua bác tôi lập tức trả lại vương quốc toàn vẹn cho Người.

Lời tỏ tình của vua Bêđe không mang lại hiệu quả như chàng chờ đợi. Vừa trông thấy chàng, nhìn bộ mặt khôi ngô, dáng người tuấn tú và cách ăn nói có duyên, công chúa đã thấy đây là một con người đáng được mình cảm mến. Nhưng khi vừa được biết, là do chính chàng nói ra, rằng con người này là căn nguyên gây nên chuyện phụ vương nàng bị ngược đãi, nàng phải hãi hùng, đau đớn thì lập tức nàng cho đây là một kẻ thù mình không được phép giao du. Vả chăng, cho dù nàng có sẵn sàng nhận lời kết hôn như chàng mong ước, thì nàng cũng thừa biết, một trong những lý do khiến vua Xamăngđan khước từ lời cầu hôn là Bêđe vốn xuất thân một nhà vua trên dương thế, mà về điểm này trước sau, nàng vẫn tuân phục hoàn toàn ý muốn của cha. Tuy nhiên, nàng cố giấu không để lộ rõ lòng thù hận của mình mà chỉ cố nghĩ ra một cách khéo léo thoát thân. Làm ra vẻ thích thú, công chúa đáp:

— Thưa ngài, ra ngài chính là con trai hoàng hậu Gunna lừng danh vì sắc đẹp tuyệt trần? Tôi rất mừng về chuyện đó, và rất hân hoan thấy chàng quả xứng đáng với bà. Phụ vương tôi thật đã không đúng khi khước từ không cho hai ta được kết thân. Chỉ cần Người trông thấy mặt chàng là Người khắc thôi, không còn do dự nữa, và sẽ cho phép chúng ta được hạnh phúc sánh đôi.

Nói đến đây, nàng chìa tay cho vua, để tỏ tình thân mật.

Vua Bêđe tưởng mình đã đạt tới đỉnh cao hạnh phúc, chàng nắm lấy tay công chúa kính cẩn đưa lên định ghé môi hôn. Nhưng công chúa đã không để cho chàng kịp làm việc đó, nàng đẩy chàng ra, và vì không có sẵn nước lã, nàng nhổ nước bọt vào mặt chàng mà nói:

— Tên bạo gan kia, hãy từ bỏ hình người và mang hình một con chim trắng, chân đỏ mỏ điều.

Nàng vừa dứt lời, vua Bêđe đã thấy mình hiện hình thành một con chim đúng y như vậy. Chàng vô cùng phiền muộn và ngạc nhiên. Công chúa quay lại bảo một người hầu gái:

— Hãy bắt lấy, và mang đày nó đến đảo Khô.

Đảo Khô là một tảng đá lớn khủng khiếp, chẳng bao giờ có lấy một giọt nước.

Người hầu bắt con chim, nhưng khi đi thực hành lệnh của công chúa truyền, lại đâm lòng thương hại số phận hẩm hiu của nhà vua trẻ:

— Đáng tiếc sao, - người ấy tự nhủ - một hoàng tử cao quý thế này lại sẽ phải chết vì đói khát. Công chúa vốn tốt bụng và dịu hiền, sau khi nguôi cơn thịnh nộ hẳn nàng sẽ lấy làm hối hận vì đã truyền một mệnh lệnh quá khắt khe, chi bằng ta mang chàng tới một nơi, ở đó chàng có thể qua đời một cách tốt đẹp hơn.

Nghĩ như vậy, người hầu gái của công chúa liền mang Bêđe đến một hòn đá rất đông dân cư, và để chàng lại ở một vùng nông thôn xinh đẹp, có nhiều loại cây ăn quả sum suê được tưới mát bởi nhiều khe suối nước trong leo lẻo.

Lại nói về chuyện vua Xalêch. Sau khi thân hành tìm kiếm công chúa Giauha và sai người lục lọi khắp nơi không thấy, vua truyền giam giữ Xamăngđan ngay trong cung điện của ông, có người canh gác chặt chẽ; rồi sau khi ra những mệnh lệnh cần thiết cho quần thần tiếp tục cai trị nước này trong thời gian mình vắng mặt, vua quay trở về trình hoàng thái hậu rõ những việc vừa làm. Vừa tới nơi, hỏi thăm cậu cháu trai đâu rồi, vua Xalêch hết sức ngạc nhiên và buồn bã hay tin chàng đã biến mất. Thái hậu nói:

— Vừa nghe cấp báo con lâm nạn trong cung điện của vua Xamăngđan, mẹ mải lo truyền lệnh đưa quân tới tiếp cứu và để trả thù cho con, khi quay lại thì chẳng thấy cháu đâu nữa. Có thể là cháu hoảng hốt nghe tin con lâm nạn, và sợ ở lại đây với chúng ta không được an toàn chăng?

Tin này làm cho vua Xalêch cực kỳ phiền muộn; vua càng hối hận sao mình quá nhẹ dạ chiều theo ý muốn của Bêđe, mà không thưa trước với hoàng hậu Guana. Vua sai người tìm kiếm khắp mọi nơi, nhưng cho dù mọi người có nhanh nhẹn, cần mẫn đến bao nhiêu, cũng không được mảy may tin tức. Thay vì sự mừng vui sắp thành đạt trong việc sắp xếp một vụ hôn nhân mà vua coi như là công là của chính mình, là nỗi buồn rầu cay đắng do sự biến mất bất ngờ này gây nên. Trong khi chờ đợi có thêm tin tức, cho dù là tin vui hay tin buồn, vua giao phó việc nước cho hoàng thái hậu chăm lo, còn tự mình sang cai trị vương quốc của Xamăngđan, ông này vẫn tiếp tục bị canh giữ một cách nghiêm mật, tuy được đối xử tử tế.

Cùng ngày vua Xalêch lên đường sang nước Xamăngđan, thì hoàng hậu Gunna, mẹ vua Bêđe, đến thăm hoàng thái hậu. Thoạt tiên, bà chẳng lấy gì làm ngạc nhiên khi mấy tối rồi mà nhà vua vẫn chưa về. Bà nghĩ, vì mải mê săn bắn, chàng đã đi quá xa; việc ấy cũng đã từng xảy ra một đôi lần. Nhưng hôm sau, rồi nhiều hôm sau nữa, vẫn không thấy vua trở về, bà cực kỳ lo lắng, nỗi lo âu này cũng dễ hiểu vì hoàng hậu xưa nay vốn hết sức thương con. Sự hoảng hốt của bà càng tăng thêm khi các võ quan và lính tráng cùng tham dự cuộc săn tìm kiếm mãi không thấy, đành trở về tâu, không biết có xảy ra việc gì đáng lo cho vua Bêđe và vua Xalêch hay không, hoặc giả hai người đã đến một nơi nào đó mà quan quân không thể đoán biết, vì mặc dù đã cố gắng hết sức, cũng chỉ có thể tìm thấy hai con ngựa, không sao biết được vân mòng về hai nhà vua. Nghe tâu, hoàng hậu cố giấu vẻ lo lắng và phiền muộn, bà sai họ hãy trở lại cố tìm kiếm thêm. Thật ra, trong lòng bà đã có ý định: không nói ra cho ai biết, chỉ bảo bọn người hầu rằng mình muốn được ở riêng một mình, bà lao xuống biển đi tìm hiểu xem vua Xalêch có mang vua Bêđe theo về dưới nước thủy tề hay không.

Hoàng thái hậu hết sức mừng vui gặp con gái, nhưng bà đã rõ nguyên cớ gì đưa hoàng hậu tới đây. Bà nói:

— Con gái của mẹ ạ, mẹ biết con đến đây hôm nay chẳng phải để viếng thăm mẹ. Con đến chỉ để hỏi dò tin tức về con trai của con, và những điều mẹ sẽ cho con hay đây chỉ càng tăng thêm nỗi lo âu của con cũng như của mẹ. Hôm trước, mẹ rất vui mừng thấy cháu đến đây cùng với bác, nhưng khi được biết cháu đã ra đi mà không xin phép con, mẹ hiểu là con phiền lòng về chuyện ấy lắm.

Rồi thái hậu kể tiếp cho con gái nghe, vua Xalêch đã hăng hái thân hành đi cầu hôn công chúa Giauha ra sao, mọi việc đã xảy ra thế nào cho tới đoạn vua Bêđe tự dưng biến mất. Bà nói:

— Mẹ đã cho người tìm kiếm khắp mọi nơi, bác cháu trước khi lên đường sang cai trị nước Xamăngđan, cũng đã làm như mẹ, nhưng cho tới bây giờ vẫn chưa có kết quả. Tuy vậy, vẫn hy vọng là chúng ta sẽ gặp lại cháu giữa lúc không ai chờ đợi chút nào.

Hoàng hậu Gunna đáng thương không chia sẻ ngay niềm hy vọng này của mẹ, bà coi như vậy là đã mất đi đứa con trai thân yêu. Bà khóc lóc thảm thiết, cho rằng mọi tai họa là do ông anh gây nên. Hoàng thái hậu cố sức khuyên giải, bà gắng đừng để tự mình đổ ngã trước nỗi đau thương. Bà nói:

— Đúng là anh con đáng ra không nên nói chuyện cầu hôn một cách bất cẩn như vậy, cũng như không bao giờ nên đưa cháu đi mà không cho mẹ cháu biết trước. Nhưng, vì không có gì chắc chắn là nhà vua đã lâm nạn, con không được sao nhãng phút nào trong việc gìn giữ vẹn toàn vương quốc của con trai con. Vậy con không được để mất thời giờ, hãy trở lại ngay kinh thành nước con, sự có mặt của con ở đấy lúc này là cần thiết. Con sẽ chẳng gặp nhiều khó khăn lắm đâu trong việc giữ gìn cho mọi sự đều được bình yên, nếu đừng để lộ nhà vua mất tích mà chỉ ban bố rằng quốc vương đang viếng thăm bà ngoại và vua bác dưới thủy tề.

Lý lẽ quá xác đáng, hoàng hậu Gunna đành phải vâng lời. Bà cáo biệt thái hậu, trở về ngay cung điện trong kinh thành nước Ba-tư mà không ai hay biết bà đã từng vắng mặt. Bà sai người gọi những võ quan mà bà đã phái đi tìm kiếm vua Bêđe trở về, bảo rằng đã biết rõ hiện nay vua đang ở đâu, và chẳng bao lâu nữa xa giá sẽ trở lại kinh thành. Bà lại cho loan truyền tin đó khắp thành phố, rồi cùng với tể tướng và các đại thần trông nom mọi công việc triều chính, bình thản như hồi vua Bêđe có mặt ở nhà vậy.

Lại nói về vua Bêđe, mà người hầu gái của công chúa Giauha mang đi đày trên hòn đảo, như chúng ta đã biết. Nhà vua cực kỳ ngạc nhiên thấy mình đơn độc một bóng một hình dưới dạng con chim. Chàng cảm thấy khốn khổ hơn nữa vì không biết rõ vương quốc Ba-tư ở về hướng nào. Mà cho dù có biết được hướng, và có đủ sức với đôi cánh yếu ớt này mạo hiểm vượt qua bao nhiêu biển cả để trở về nước, thì ở đó, với hình dạng không phải là quốc vương Ba-tư; thậm chí không phải dưới dạng một con người bình thường, chàng sẽ vẫn gặp những đau khổ và khó khăn y như ở đây thôi. Bởi vậy, đành ở lại trên đảo, sống nhờ một thứ thức ăn như mọi loại chim chóc, và đêm đêm thì đậu trên ngọn cây mà ngủ.

Mấy ngày sau, một nhà nông vốn rất có tài bẫy chim bằng lưới, đến nơi vua đang ở. Anh ta sung sướng thấy một con chim rất đẹp, anh chưa từng thấy, mặc dù làm nghề bẫy chim nay đã lâu. Anh trổ hết tài năng ra giăng bắt, và tóm sống được con chim. Hân hoan vì được món bở, vì nhìn dáng vóc hiếm có của nó, nhà nông ước tính ít ra nó cũng có giá trị hơn tất cả các con chim mà anh bắt được trước đây. Anh bỏ vào một cái lồng mang chim ra tỉnh. Vừa mới tới chợ, một trưởng giả ngăn anh ta lại, hỏi muốn bán con chim lấy bao nhiêu tiền.

Không trả lời thẳng, nhà nông hỏi lại khách, định mua về làm gì.

— Anh bạn ơi, - trưởng giả đáp - anh còn muốn ta dùng nó làm gì nữa, ngoài việc quay cho thật dòn rồi đánh chén?

— Nếu như vậy, hẳn ngài nghĩ chỉ cần thí cho tôi vài đồng kẽm là đã mua được con chim này. Tôi cho nó có giá trị to hơn nhiều, dù ngài có trả tôi đến một đồng vàng, tôi cũng chẳng bán đâu. Tôi đã nhiều tuổi nhưng từ ngày biết suy nghĩ cho tới nay, chưa bao giờ trông thấy một con chim đẹp thế này. Tôi sẽ mang nó dâng vua, hoàng thượng sẽ biết rõ giá trị của nó hơn ngài.

Không dừng lại ở chợ, nhà nông đi thẳng đến hoàng cung. Lúc ấy vua đang ngự ở cửa sổ nhìn xuống quảng trường. Trông thấy con chim đẹp, vua sai một viên quan hoạn xuống mua. Viên quan đến cạnh nhà nông, hỏi muốn bán con chim lấy bao nhiêu tiền. Nhà nông đáp:

— Nếu ngài hỏi mua cho hoàng thượng, thì tôi xin hiến không lấy tiền. Xin ngài vui lòng mang lên giúp.

Viên quan hoạn mang về cung vua, nhà vua thấy con chim kỳ lạ quá, liền sai mang mười đồng tiền vàng xuống ban cho nhà nông, anh ta ra về rất đỗi hài lòng. Sau đó vua sai bỏ con chim vào một cái lồng thật lộng lẫy, thức ăn và nước uống cho chim đều đựng trong những cái lọ quý.

Lúc ấy nhà vua sắp lên ngựa đi săn, chưa có thời gian xem kỹ con chim. Vừa trở về, vua ra lệnh mang lồng chim tới. Quan hầu mang lồng lại, để xem cho kỹ, vua mở lồng ra bắt chim giữ trong tay. Ngắm nghía con chim lòng đầy thán phục, vua hỏi quan hầu có nhìn thấy chim ăn hay không. Quan hầu đáp:

— Tâu bệ hạ, các lọ đựng thức ăn vẫn đầy nguyên, tôi để ý thấy nó không hề động tới một hạt.

Vua truyền bỏ vào lồng nhiều loại thức ăn, để cho chim muốn dùng thức gì thì tha hồ lựa chọn.

Trong lúc vua truyền lệnh đó, thì bàn ăn vừa bày. Các đĩa thức ăn vừa đặt xuống bàn thì con chim đã vỗ cánh, thoát khỏi tay vua, đỗ xuống bàn rồi dùng mỏ ăn bánh mì và thịt, lúc thì lấy món ở đĩa này, lúc thì mổ ở đĩa khác. Vua cho là chuyện kỳ lạ quá liền sai quan hoạn đi mời hoàng hậu tới cùng xem. Viên quan hoạn kể tóm tắt cho hoàng hậu nghe sự việc; bà đến ngay tức khắc. Nhưng vừa trông thấy con chim, bà đã kéo mạng che mặt và muốn lui về phòng riêng. Ngạc nhiên trước cử chỉ ấy, nhất là vì lúc đó trong phòng chỉ có các hoạn nô và những người hầu gái, vua hỏi bà tại sao làm như vậy.

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu đáp - Ngài sẽ hết ngạc nhiên nếu Ngài biết đây không phải một con chim mà là một người đàn ông.

Nhà vua càng kinh ngạc hơn trước:

— Thế nào, bà không định nói dỡn đấy chứ? Sao lại bảo con chim kia là một người?

— Tâu bệ hạ, - hoàng hậu nói - có bao giờ tôi dám nói dỡn với bệ hạ. Không có gì đúng sự thật hơn điều tôi vừa nói. Xin quả quyết rằng đây chính là vua nước Ba-tư, tên là Bêđe, con trai hoàng hậu Gunna nổi tiếng, bà vốn là công chúa con gái của một trong những nhà vua thủy tề lớn nhất. Chàng là cháu họ của Xalêch hiện là vua nối nghiệp nước này, và là cháu ngại của thái hậu Farat, mẹ đẻ ra Gunna và Xalêch. Chính công chúa Giauha, con gái vua Xamăngđan, là người đã dùng yêu thuật bắt chàng biến dạng thành chim.

Để vua hết nghi ngờ, hoàng hậu kể lại đầu đuôi câu chuyện công chúa Giauha trả thù về việc vua Xalêch ngược đãi vua Xamăngđan phụ vương của nàng.

Nhà vua sẵn lòng tin những điều hoàng hậu vừa kể, vì vốn biết bà là một trong những nhà pháp thuật cao cường nhất trên đời từ trước tới nay; không có việc gì xảy ra mà bà không biết, nhờ vậy đã từng báo trước cho vua hay những mưu đồ xấu của nhiều nước lân bang để kịp phòng bị. Thương hại chàng Bêđe, nhà vua xin hoàng hậu hãy giải phép thần đã hóa chàng thành chim.

Hoàng hậu lấy làm vui thích chấp nhận lời yêu cầu. Bà đáp:

— Tâu bệ hạ, xin Ngài quá bộ sang bên phòng làm việc cùng với con chim, thiếp sẽ làm cho Ngài gặp gỡ ngay một đấng quân vương xứng đáng được Ngài ngưỡng mộ.

Con chim đã thôi không ăn để lắng nghe những lời qua lại giữa vua và hoàng hậu. Không đợi vua phải bắt, nó tự sang trước bên phòng làm việc, lát sau hoàng hậu cũng theo vào, tay cầm một cái lọ đựng đầy nước. Bà lâm râm đọc những câu thần chú khiến cho nước trong lọ sôi lên, rốt cuộc vẩy vào chim mà nói.

— Bởi phép thần của những câu thần chú là vừa niệm, nhân danh Đấng sáng tạo ra trời đất. Đấng hồi sinh những người chết và cai quản toàn vũ trụ, hãy bỏ hình chim và lấy lại hình dáng ban đầu mà Đấng tạo hóa đã tạo nên.

Hoàng hậu vừa dứt lời, nhà vua không trông thấy chim đâu nữa, mà hiện lên trước mặt mình là một hoàng tử xinh đẹp, cao lớn và rất khôi ngô. Thoạt tiên, vua Bêđe quỳ xuống tạ ơn sâu Thượng đế đã ban cho khôi phục nguyên hình của mình. Đứng lên, chàng cầm tay nhà vua hôn để biểu lộ lòng hàm ơn sâu sắc, nhưng nhà vua đã mừng rỡ ôm chặt chàng, biểu lộ nỗi hân hoan được tương ngộ. Chàng cũng muốn cảm tạ hoàng hậu, nhưng bà đã lui về phòng riêng. Nhà vua mời chàng ngồi vào bàn dùng bữa với mình. Sau bữa ăn, vua xin chàng hãy kể cho nghe chuyện công chúa Giauha vì sao lại vô nhân đạo tới mức hóa kiếp một hoàng tử đáng yêu dường này, bắt phải mang hình chim. Vua Ba-tư thỏa mãn sự hiếu kỳ của vua. Bất bình trước hành động của công chúa, nhà vua không thể ngỏ lời chê trách:

— Đáng khen công chúa nước Xamăngđan đã không dưng dửng trước việc người ta ngược đãi phụ vương mình, nhưng nàng đã trả thù quá đáng khi bắt một hoàng tử chẳng tội tình gì phải biến thành chim, đó là một việc chẳng bao giờ ai nghe lọt cho dù nàng thanh minh thế nào đi nữa. Nhưng thôi, chúng ta hãy gác chuyện ấy lại, xin cho biết tôi có thể làm gì để giúp Ngài thêm nữa.

— Tâu bệ hạ, - vua Bêđe đáp - tôi đội ơn Ngài quá lớn, lẽ ra từ nay tôi phải luôn luôn ở bên cạnh Ngài để tỏ lòng tri ngộ, nhưng vì một lần nữa Ngài lại tỏ rõ lòng hào hiệp, vậy thì xin bệ hạ cấp cho một con tàu giúp đưa tôi trở lại nước Ba-tư; tôi sợ vì mình vắng mặt quá lâu, e có xảy ra sự lộn xộn. tôi cũng sợ mẫu hậu, mà tôi đã không kịp thưa trước việc mình ra đi, vì quá lo lắng không biết rõ con còn sống hay đã chết, nhỡ xảy ra chuyện gì không may chăng.

Nhà vua chấp nhận điều Bêđe xin với thái độ cực kỳ lịch thiệp. Không chậm trễ, vua truyền trang bị con tàu, và sai chọn chiếc tàu buồm lớn nhất, khỏe nhất trong đội tàu đi biển hùng hậu của mình. Chẳng bao lâu đã chuẩn bị đầy đủ thủy thủ, quân lính cũng như những thức ăn và nước uống cần thiết; chờ cơn gió thuận, vua Bêđe xuống tàu, sau khi từ biệt nhà vua và cảm tạ người đã làm ơn cho mình không biết bao nhiêu việc tốt lành.

Thuận buồm xuôi gió, mười ngày liền, con tàu đi được khá nhiều đường. Sang ngày thứ mười một, gió hơi nghịch, rồi tăng dần lên mãi cuối cùng biến thành một cơn bão táp dữ dội. Không những con tàu bị dạt ra khỏi đường đi của mình mà còn bị lay động mạnh đến nỗi tất cả cột buồm đều gãy; bị gió cuốn đi, tàu đâm vào một bãi cát, vỡ tan.

Phần lớn đội thủy thủ rơi xuống biển, một số ỷ vào sức đôi tay, cố bơi để thoát thân, những người khác bấu víu vào mảnh gỗ hoặc tấm ván. Bêđe làm như những người này. Khi thì bị dòng nước cuốn đi, khi thì bị con sóng đẩy tới, trong khi chưa biết số phận mình sẽ ra sao, thì chàng chợt nhận ra mình đã vào tới gần bờ, sát một thành phố có vẻ lớn. Lấy hết sức tàn bơi vào bờ, cuối cùng chàng vào được tới nơi thì lặng sóng. Chân chạm đất, chàng liền bỏ tấm ván đã giúp mình thoát nạn. Nhưng trong khi đang lội trong nước để cố lên cho được trên bãi, chàng rất kinh ngạc thấy từ nhiều phía chạy lại nhiều súc vật nào ngựa, nào lạc đà, nào la, lừa, nào bò đực, bò cái, chúng đứng chặn không cho chàng đặt chân lên bờ. Vất vả hết sức vua Bêđe mới vượt qua được các con vật cứng đầu cứng cổ. Khi lên tới bờ, chàng nấp vào một tảng đá để lấy lại sức và chờ cho áo quần được nắng hong khô.

Khi nhà vua muốn tiến lên hơn nữa để vào trong thành phố, một lần nữa chàng lại bị những con vật ấy ngăn trở, như thể chúng cố bày tỏ ý định của mình.

Vua Bêđe vào thành, thấy có nhiều phố xá đẹp và quang đãng, nhưng vô cùng ngạc nhiên vì không gặp một ai. Sự vắng lắng như tờ này khiến chàng suy nghĩ, chắc hẳn không phải là vô cớ khi bao nhiêu con vật kia cố sức ngăn cản để cho chàng lánh đi nơi khác, chứ đừng đến chốn này. Tuy nhiên, đi sâu hơn ít nữa, chàng trông thấy có nhiều hiệu vẫn mở cửa; hóa ra không phải thành phố tuyệt nhiên hoang vắng như chàng ngỡ lúc đầu. Thấy một cửa hiệu có một cụ già ngồi bán nhiều loại trái cây bày biện sạch sẽ, ngăn nắp, chàng tới gần cúi chào.

Cụ già đang mải làm việc; ngẩng đầu lên, trông thấy một chàng trai trẻ dáng bộ đường bệ, cụ tỏ vẻ hết sức ngạc nhiên. Cụ cất tiếng hỏi chàng từ nơi nào và có việc gì đến đây. Vua Bêđe trả lời vắn tắt. Cụ già lại hỏi dọc đường có gặp ai hay không. Nhà vua đáp:

— Cụ là người đầu tiên tôi trông thấy, và tôi không sao hiểu nổi do đâu một thành phố đẹp đẽ, đàng hoàng thế này lại vắng teo như vậy.

— Mời anh hãy vào trong nhà, chớ đứng ngoài cửa, - cụ già đáp - e xảy ra điều gì không may cho anh chàng. Có dịp tôi sẽ thỏa mãn sự hiếu kỳ của anh, tôi sẽ cho anh biết vì sao phải cẩn thận đề phòng như tôi vừa nói.

Vua Bêđe không đợi cụ già phải nhắc lần thứ hai, chàng bước vào và ngồi xuống cạnh cụ. Nhưng sau khi nghe chàng kể qua chuyện không may vừa gặp, biết chàng đang đói, cụ đi lấy một ít thức ăn mang lại cho chàng dùng để lấy lại sức. Mặc dù vua Bêđe xin cụ cho biết vì sao cụ cẩn thận bảo anh hãy vào trong nhà, cụ già vẫn không chịu hé răng, mãi cho đến khi vua ăn xong. Ấy chính là vì cụ sợ nói những điều đáng buồn, e làm cho chàng sợ mà không nuốt trôi. Quả vậy, khi thấy chàng thôi không ăn nữa, cụ mới bảo:

— Anh hãy tạ ơn Thượng đế đã cho anh đến được nhà tôi mà không gặp tai nạn.

— Ủa, tai nạn gì vậy? - Vua Bêđe sửng sốt và lo sợ hỏi.

Cụ già đáp:

— Anh cần phải biết rằng thành phố này tên gọi là thành phố Yêu Tinh, nó được cai trị không phải bởi một ông vua mà bởi một nữ hoàng, nữ hoàng ấy là một người đàn bà cực kỳ xinh đẹp ít ai sánh bằng, và cũng là một con mụ phù thủy vô liêm sỉ và độc ác hơn tất cả mọi mụ phù thủy có trên thế gian. Anh sẽ tin chắc như vậy khi được biết rằng bao nhiêu những ngựa lừa và súc vật khác và anh vừa gặp lúc nẫy là bấy nhiêu người đàn ông giống như anh và tôi, chính vì phép yêu của mụ mà bị hóa kiếp thành như thế đó. Biết bao nhiêu chàng trai trẻ như anh vào thành phố này, đều bị mụ cho lính tráng mai phục và giữ lại; nếu người nào không bằng lòng thì dùng vũ lực dẫn tới gặp mụ cho bằng được. Mụ đón tiếp cực kỳ lịch sự, mụ vuốt ve, mụ đãi đằng, mụ cho ở nhà thật sang, ăn món thật ngon, mụ bầy ra đủ thứ để cho chàng trai ấy tin chắc là mụ yêu mình, mà việc đó thì nào có khó khăn gì. Sau chừng bốn mươi ngày, khi mụ đã tạm cho là đủ thì không một chàng trai nào không bị hóa kiếp thành một con thú hoặc một con chim. Anh có nói cho tôi nghe rằng nhiều súc vật đã cố tình ngăn không cho anh đặt chân lên bờ và đi vào trong thành phố; ấy chính là vì không có cách nào khác bày tỏ cho anh hay tai ương đang chờ đợi anh, cho nên chúng làm như vậy, mong anh bỏ đi nơi khác.

Lời cụ già nói làm cho nhà vua trẻ nước Ba-tư buồn phiền khôn xiết. Chàng thốt lên:

— Hỡi ôi! Sao số phận tôi khốn khổ đến cùng cực thế này? Vừa mới được giải thoát khỏi một sự hóa kiếp đang vẫn làm cho tôi kinh tởm, thì lại sắp lâm vào một hoạn nạn khác còn đáng ghê rợn hơn.

Thế là chàng có dịp thuật lại đầy đủ chuyện của mình cho cụ già nghe, từ dòng dõi lá ngọc cành vàng cho tới mối tình say đắm đối với công chúa con vua thủy tề, và sự tàn nhẫn của nàng đang tâm hóa kiếp chàng thành chim, đúng vào lúc chàng vừa mới trông thấy mặt và bắt đầu tỏ tình với người mình vẫn thầm yêu trộm nhớ.

Sau khi nhà vua kết thúc câu chuyện của mình với đoạn may mắn gặp được một bà hoàng hậu giải phép ma cho, chàng bày tỏ nỗi lo sợ lại sa vào một tai họa to lớn hơn. Cụ già muốn cho chàng yên tâm, liền nói:

— Cho dù những điều tôi nói với anh về mụ nữ hoàng phù thủy và sự độc địa của mụ là hoàn toàn có thật, anh cũng đừng vì vậy mà quá lo âu. Cả thành phố này có cảm tình với già này, cả nữ hoàng cũng không phải không quen biết tôi, hơn nữa còn có thể nói rằng bà cũng có vì nể tôi ít nhiều. Bởi vậy, thật là một điều may mắn lớn cho anh, đã ngỏ lời với tôi chứ không phải với một ai khác. Ở trong nhà này, anh sẽ được bằng an; nếu anh vui lòng thì tôi khuyên anh nên nghỉ lại đây. Miễn là anh đừng đi đâu, còn thì tôi bảo đảm sẽ không xảy ra bất cứ một việc gì khiến cho anh có thể phàn nàn rằng lão già này không có đủ thiện chí. Như vậy, anh sẽ chẳng phải lo gì sất.

Vua Bêđe cảm tạ cụ già đã cho mình nương náu, lại nhiệt thành che chở. Chàng ngồi ở cửa hiệu, và chẳng bao lâu dáng điệu trẻ trung và vẻ khôi ngô của chàng khiến nhiều người qua đường lưu ý. Nhiều người còn dừng chân, ghé lại chúc mừng cụ già mua được ở đâu một tên nô lệ bảnh trai như vậy; và ai nấy đều tỏ vẻ ngạc nhiên sao một chàng trai trẻ xinh đẹp dường này lại thoát được sự mai phục cẩn mật của nữ hoàng. Cụ già bảo họ:

— Xin các vị chớ cho đây là một tên nô lệ; các ngài đều biết rằng tôi không giầu sang tới mức có thể mua được một gã xinh trai thế này. Đây là cháu họ tôi, con trai một chú em tôi vừa mới qua đời; và vì không có con, tôi cho gọi cháu tới đây ở cho có bạn.

Mọi người đều mừng cho cụ già có được người cháu họ tới ở cho vui nhà, nhưng đồng thời cũng không thể không tỏ ý lo cho chàng sẽ bị nữ hoàng bắt mất. Họ bảo cụ:

— Cụ đã biết quá rõ bà ấy rồi, sau bấy nhiêu tấm gương tầy liếp, cụ hẳn hiểu là chàng đang trải qua một cơn nguy biến. Nếu nữ hoàng đối xử với cậu đây như từng đối xử với bao nhiêu chàng trai trẻ khác thì rồi cụ sẽ khổ đến chừng nào.

— Xin đội ơn các vị - cụ già đáp - vì tình bằng hữu các vị đã quan tâm tới lợi ích của gia đình tôi. Nhưng tôi tin rằng sau bao nhiêu điều tốt đẹp cho tới nay nữ hoàng vẫn đối xử với tôi, chắc bà không muốn gây cho tôi phiền muộn. Giả sử bà có nghe tin và hỏi chuyện, thì khi nghe tôi trình đây là đứa cháu họ chắc bà cũng sẽ thể tình.

Cụ già rất hân hoan nghe người ta ngợi khen nhà vua trẻ nước Ba-tư, cụ mừng như thể chàng chính là con đẻ của cụ vậy. Chàng càng ở lâu, cụ càng hiểu càng quý mến chàng hơn, một hôm như thường lệ chàng đang ngồi ở lối ra vào cửa hiệu thì nữ hoàng Labơ - đó là tên mụ phù thủy - đi qua trước nhà cụ già với nghi vệ rất sang. Vừa nhác thấy bóng quân cấm vệ đi mở đường, chàng đã vội đứng lên vào trong nhà, hỏi cụ già có việc gì vậy. Cụ đáp:

— Nữ hoàng sắp đi qua, nhưng anh cứ ở lại đây, chớ có sợ hãi.

Quân cấm vệ của nữ hoàng, mặc đồng phục mầu đỏ chóe, cưỡi ngựa xếp thành hàng bốn, gươm tuốt trần dương cao, tất cả đông đến cả nghìn người diễu qua. Không một võ quan nào đi ngang qua trước hiệu mà không chào cụ già. Tiếp đó là một nghìn hoạn nô mặc áo gấm và cưỡi những con ngựa còn đẹp hơn đi qua; các viên chỉ huy cũng đều cúi chào cụ. Sau đó là bấy nhiêu thiếu nữ, cô nào cũng tươi đẹp như hoa, ăn mặc rất sang và đeo nhiều châu báu. Tay cầm giáo ngắn, các cô trịnh trọng bước đều. Hoàng hậu Labơ cưỡi một con ngựa sáng chóe kim cương, thắng một cái yên bằng vàng trên phủ một tấm vóc quý giá không biết bao nhiêu mà tính, đi giữa bọn nữ binh. Các cô gái lần lượt chào cụ già: trong khi nữ hoàng, sửng sốt trước vẻ tuấn tú của vua Bêđe, dừng chân đứng lại trước hiệu. Bà cất tiếng:

— Chào cụ Apđanla, xin cụ cho hay, có phải tên nô lệ tươi tỉnh đáng yêu này là của cụ? Cụ mua nó đã được lâu chưa?

Trước khi đáp lời nữ hoàng, cụ Apđanla quỳ mọp dưới đất rồi mới đứng lên thưa:

— Tâu lệnh bà, đó là cháu họ tôi, con một chú em trai vừa qua đời chưa được bao lâu. Vì không có con, tôi coi cháu như con trai và vừa cho gọi cháu về đây để an ủi tuổi già. Sau này, khi tôi qua đời, cháu sẽ thừa kế chút tài sản nhỏ mọn của tôi.

Nữ hoàng Labơ chưa bao giờ trông thấy một chàng trai khôi ngô nào có thể sánh với vua Bêđe, bà bắt đầu cảm thấy mê say. Nghe lời cụ già đáp như vậy, bà cố nghĩ cách ép cụ nhường lại chàng trai cho mình.

— Thưa cụ, cụ có vui lòng biếu không nó cho tôi được chăng? - nữ hoàng hỏi - Tôi van cụ, xin chớ khước từ. Tôi xin thề, có lửa và ánh sáng chứng giám, rằng tôi sẽ làm cho chàng trai trở nên vĩ đại, hùng cường, không một ai trên đời này có thể giầu có cao sang hơn. Cho dù tôi có ý đồ làm hại tất cả nhân loại thì chàng trai sẽ là người duy nhất mà tôi chừa ra. Tôi tin tưởng cụ sẽ chấp thuận điều tôi cầu xin niềm tin ấy dựa trên tình thân hữu xưa nay cụ vẫn có đối với tôi, và sự trọng thị mà trước đây tôi từng có và bao giờ cũng vẫn có đối với cụ.

— Tâu lệnh bà - cụ Apđanla đáp lại - tôi cực kỳ đội ơn bà về những ân huệ của bà đã ban cho và vinh dự bà muốn tác thành cho cháu. Nó thật không xứng đáng được sống cạnh một nữ hoàng vĩ đại như bà; vậy tôi van bà, xin miễn cho.

— Cụ Apđanla ạ - nữ hoàng nói - xưa nay tôi vẫn tự hào tưởng là mình được cụ thương yêu nhiều hơn, và không bao giờ tôi có thể nghĩ là cụ nỡ dửng dưng trước những lời cầu xin của mình như vậy. Nhưng một lần nữa, tôi xin thề có lửa và ánh sáng chứng giám, cũng như thay mặt tất cả những gì là thiêng liêng nhất trong tôn giáo tôi, rằng tôi sẽ không chịu bỏ qua việc này chừng nào cụ chưa từ bỏ thái độ khăng khăng của cụ. Tôi rất hiểu điều đang làm cho cụ băn khoăn, nhưng xin hứa với cụ là không có chuyện gì khiến cụ phải hối hận là đã làm ơn cho nữ hoàng Labơ.

Vì bản thân và cũng vì thương vua Bêđe cụ Apđanla buồn phiền không thể nào tả xiết khi thấy mình lâm vào thế phải nhượng bộ nữ hoàng. Cụ đáp:

— Tâu lệnh bà, tôi không hề muốn để có điều chi khiến cho bà nghĩ không đúng về lòng kính trọng của già này đối với bà, cũng như về tấm lòng nhiệt thành của già trong mọi việc khả dĩ làm vui lòng lệnh bà. Tôi hoàn toàn tin tưởng vào lời hứa mà tôi chắc bà sẽ giữ trọn. Tôi chỉ xin bà hãy thư cho cháu vài ba bữa, đợi đến dịp sau, lúc nào bà lại đi ngang qua đây.

— Vậy thì dịp đó sẽ là ngày mai - nữ hoàng đáp. Vừa nói bà vừa nghiêng đầu để chứng tỏ mình hàm ơn cụ, rồi tiếp tục đi về phía hoàng cung.

Khi nữ hoàng Labơ với tất cả nghi vệ tiền hô hậu ủng đã đi khuất, cụ già nói với vua Bêđe:

— Con ơi - cụ vẫn có thói quen gọi chàng là con để khỏi lộ khi có người ngoài - như con đã thấy đấy, ta không thể nào từ chối nữ hoàng điều bà ấy đòi hỏi một cách kiên trì đến thế, cưỡng lại nữa thì bà ấy sẽ đem lòng thù ghét và dùng phép ma, hoặc công khai hoặc ngấm ngầm, làm hại con còn nặng nề hơn những chàng trai khác đã trót sa vào tay bà, như có lần ta từng kể cho con nghe. Ta có ít nhiều lý do để tin rằng bà sẽ đối xử tốt với con như bà đã hứa, chẳng là đối với ta, bà vốn có một sự trọng thị đặc biệt. Qua thái độ của tất cả võ quan trong triều đối với ta lúc vừa rồi, hẳn con cũng đã nhận thấy. Bà ấy sẽ bị trời tru đất diệt nếu dám lừa dối ta; nhưng bà cũng không thể lừa dối mà không bị trừng trị đâu, ta sẽ có cách trả thù chuyện ấy.

Những lời trấn an có vẻ khá mơ hồ ấy chẳng có hiệu quả lắm đối với vua Bêđe. Chàng nói:

— Sau khi được cụ kể cho nghe về những hành động tàn ác của nữ hoàng này, tôi không che giấu nỗi lo sợ phải đến gần bà. Có lẽ tôi đã có thể coi thường tất cả những điều cụ nói và để mình bị choáng ngợp trước cảnh huy hoàng mà bà đang sống, nếu chưa tự mình nếm mùi vì trót sa vào tay một mụ phù thủy. Cảnh ngộ của tôi sau khi bị phép yêu của công chúa Giauha, mà dường như tôi chỉ được giải thoát để lại sa vào một tai ương khác, khiến cho tôi càng nghĩ đến càng thêm kinh tởm.

— Con ơi, con chớ quá buồn phiền - cụ già Apđanla lại an ủi - ta nhận là không nên quá tin tưởng vào những lời đường mật và ngay cả những lời thề thốt nữa của một nữ hoàng độc ác như Labơ. Nhưng ta muốn con biết rằng bản lĩnh của bà ấy không thể sánh với ta đâu. Bà ấy biết rõ điều đó lắm và chính vì vậy, chứ không phải vì một lý do nào khác, cho nên bà mới nể vì ta. Cho dù bà có đểu cáng tới mức muốn hãm hại con, thì ta cũng có cách ngăn chặn không cho động đến một sợi lông chân con. Con hãy tin tưởng ở ta. Miễn là con nhất nhất làm đúng theo những lời ta căn dặn trước khi đi với bà ấy, thì ta đảm bảo không ai làm gì được con được.

Nữ hoàng phù thủy không quên, ngay ngày hôm sau trở lại trước cửa hiệu của cụ Apđanla với tất cả nghi vệ như lần trước. Cụ già đứng chờ, vẻ hết sức kính cẩn. Nữ hoàng dừng bước, nói:

— Thưa cụ, qua việc tôi trở lại đây rất đúng giờ hẹn để xin phép cụ nhớ lời đã hứa, cụ thấy tôi nôn nóng như thế nào muốn được có chàng cháu họ của cụ gần gũi cạnh mình. Tôi biết cụ là người trọng chữ tín, cho nên không bao giờ dám tin cụ thay đổi ý kiến.

Cụ Apddanla đã quỳ mọp xuống khi vừa trông thấy nữ hoàng tới. Cụ đứng lên khi bà dứt lời. Vì không muốn để cho ai nghe lọt những điều sẽ nói, cụ kính cẩn tiến tới gần sát đầu con ngựa nữ hoàng đang cưỡi và hạ giọng:

— Thưa nữ hoàng quyền uy, tôi tin chắc lệnh bà không cho là tôi làm khó dễ cho nên hôm qua chưa giao ngay cháu tôi cho bà, bà hẳn đã hiểu lý do vì sao tôi phải làm như vậy. Hôm nay, tôi vui lòng giao cháu cho bà, nhưng cúi xin bà hãy tạm quên đi tất cả mọi bí quyết của pháp thuật cao cường mà bà nắm chắc trong tay. Tôi coi cháu như con đẻ của tôi, và lệnh bà sẽ làm cho tôi tuyệt vọng, nếu bà xử sự với cháu khác điều bà đã hứa.

— Tôi xin hứa với cụ một lần nữa, - nữ hoàng đáp - và tôi nhắc lại lời thề hôm qua, rằng cụ và chàng sẽ hoàn toàn hài lòng. Tôi thấy cụ chưa thật biết rõ tôi lắm, - nữ hoàng nói thêm - vì xưa nay cụ chỉ gặp khi tôi đeo mạng, nhưng bởi vì tôi coi chàng cháu họ của cụ xứng đáng với tình thân của tôi, cho nên tôi muốn cụ cũng thấy cho, không phải tôi không xứng đáng với tình thân của chàng.

Vừa nói bà vừa cất tấm mạng, để cho vua Bêđe lúc ấy vừa tiến tới gần Alđanla nhìn thấy một khuôn mặt đẹp tuyệt vời, song chàng không lấy gì làm xúc động cho lắm. Chàng nghĩ thầm:

— Quả vậy, chỉ có nhan sắc không thôi chưa đủ, đức hạnh phải hài hòa với nhan sắc thì con người mới hoàn hảo.

Trong khi vua Bêđe dán mắt vào nữ hoàng Labơ mà suy nghĩ như vậy, thì cụ già Apđanla quay lại nắm tay chàng giới thiệu:

— Cháu nó đây, tâu lệnh bà, cầu mong lệnh bà nhớ cho đây là cháu họ tôi, và cho phép cháu thỉnh thoảng về thăm bác.

Nữ hoàng lại hứa với cụ điều này nữa, và để tỏ lòng biết ơn, bà gọi mang đến một cái túi đựng một nghìn đồng vàng đưa tặng cụ. Lúc đầu cụ tạ từ, nhưng nữ hoàng khẩn khoản bằng được, cụ đành phải nhận. Nữ hoàng đã sai thắng sẵn một con ngựa cũng sang trọng như con bà đang cưỡi, đưa đến cho vua Ba-tư. Quan hầu giao ngựa; khi chàng đặt chân lên bàn đạp, nữ hoàng hỏi cụ Apđanla:

— Tôi quên chưa hỏi cháu họ cụ tên gì.

Cụ đáp tên chàng là Bêđe. Nữ hoàng nói:

— Người ta đã nhầm đấy, đáng ra phải đặt tên là Sêmxơ[97].

Vua Bêđe lên ngựa, muốn đi sau nữ hoàng, nhưng bà ép chàng thúc ngựa tiến lên đi sóng đôi, ở về phía bên trái mình. Bà nhìn cụ Apđanla, và sau khi nghiêng mình chào, tiếp tục đi.

Đáng lẽ nhận thấy trên nét mặt dân chúng vẻ hài lòng chen lẫn kính trọng như thông thường khi họ gặp mặt nữ hoàng của mình, thì vua Bêđe ngược lại, nhận thấy mọi người nhìn bà đầy khinh bỉ, thậm chí có nhiều người nguyền rủa nữa là khác. Những người này nói: “Con phù thủy đã lại tìm thêm được một người để thi thố sự độc ác của nó đấy. Biết bao giờ trời mới giải thoát cho thế gian khỏi con ác phụ này”. Những người khác lại thốt lên: “Tội nghiệp cho anh chàng người nước ngoài kia; cậu nhầm rồi cậu đừng tưởng hạnh phúc của cậu rồi đây lâu bền lắm chẳng qua nó nâng cậu lên thật cao như vậy để khi cậu ngã xuống càng đau!”. Lời lẽ của dân chúng cho chàng hiểu thêm những điều cụ già Apđanla nói về nữ hoàng là đúng sự thật, nhưng thoát khỏi tai ương đâu phải tùy thuộc ở sức mình, chàng đành nhắm mắt đưa chân, phó mặc cho trời đất định đoạt số phận.

Về đến hoàng cung, nữ phù thủy xuống ngựa, nắm tay vua Bêđe cùng bước vào nhà, theo sau là các người hầu và viên chỉ huy các hoạn nô. Bà thân hành dẫn nhà vua đi xem các cung điện, ở đâu cũng thấy trang trí bằng vàng khối, ngọc ngà cũng những bàn ghế, đồ đạc đặc biệt sang trọng. Vào phòng làm việc, bà dẫn vua tới một bao lơn, từ đây nhìn xuống một khu vườn đẹp như tiên cảnh. Vua Bêđe tỏ lời khen ngợi một cách thông minh, nhưng lại cố làm cho nữ hoàng tin chàng đúng là cháu họ cụ già Apđanla thật. Hai người chuyện trò về những chuyện bâng quơ, cho đến khi quan hầu vào báo tiệc đã bầy.

Nữ hoàng cùng vua Bêđe ngồi vào bàn tiệc. Chiếc bàn ăn đúc bằng vàng khối, các đĩa đựng thức ăn cũng làm bằng cùng một thứ kim loại. Hai người cùng ăn, và hầu như không dùng rượu cho tới lúc tráng miệng. Lúc này nữ hoàng mới cầm một chiếc ly vàng, rót đầy một thứ rượu nho tuyệt diệu, sau khi cạn chén mừng sức khỏe vua Bêđe, bà lại rót đầy ngay ly đó trao cho vua. Vua Bêđe kính cẩn đón lấy, rồi cúi đầu thật thấp, chứng tỏ mình uống đây chính là để đáp lễ và chúc mừng sức khỏe của nữ hoàng.

Vừa lúc ấy, mười người hầu gái của nữ hoàng Labơ cầm nhạc cụ bước vào, cùng nhau vừa đàn hát nghe thật mê ly. Vua Bêđe và nữ hoàng tiếp tục uống rượu trong tiếng nhạc cho tới đêm. Vì uống quá nhiều, hơi men bốc lên, hai bên cũng ngà ngà, lửa tình bốc dậy dần dà vua Bêđe quên khuấy mất nữ hoàng là phù thủy, mà chỉ thấy bên cạnh mình một bà hoàng hậu đẹp nhất thế gian. Đến chừng nữ hoàng thấy chàng đã say tới mức mình mong muốn, bà ra lệnh cho bọn hoạn nô và những người hầu gái lui ra. Họ tuân lệnh, thế là vua Bêđe cùng nữ hoàng đi nghỉ.

Ngày hôm sau, nữ hoàng và vua Bêđe thức dậy và cùng đi nhà tắm; tắm xong, những cung nữ hầu hạ vua trao cho chàng đồ lót trắng nõn cùng một chiếc áo cực sang. Nữ hoàng mặc một chiếc áo còn lộng lẫy hơn chiếc bà mặc ngày hôm trước, đến đón chàng về phòng riêng của mình. Tiệc ngon lại được bày ra, sau đó hai người dạo chơi thoải mái trong vườn cùng dự nhiều trò giải trí khác.

Nữ hoàng Labơ đối xử và đãi đằng vua Bêđe như vậy suốt bốn mươi ngày liền, như bà từng xử sự với tất cả các tình nhân trước đây. Đêm thứ bốn mươi, khi hai người đã đi nằm, tưởng vua Bêđe đã ngủ say, bà nhẹ nhàng trở dậy không gây tiếng động. Nhưng vua Bêđe còn thức, nhận ra bà có ý đồ gì, vua vờ ngủ, chờ bà ra tay. Nữ hoàng đứng lên, mở một cái hòm lấy ra chiếc hộp nhỏ đựng một thứ bột mầu vàng. Bà lấy thứ bột đó rải thành một vệt ngang qua buồng. Lập tức vệt bột ấy hóa thành một con suối nước rất trong, làm cho vua Bêđe cực kỳ ngạc nhiên. Run lên vì khiếp đảm, vua càng cố làm ra vẻ ngủ say, để cho mụ phù thủy khỏi nhận thấy mình đang thức.

Nữ hoàng Labơ lấy một cái vò múc nước trong con suối ấy, đổ vào một cái chậu có sẵn bột; bà nhồi bột thật kỹ, cuối cùng bỏ thêm nhiều thứ thuốc lấy ở những cái hộp khác nhau, làm thành một cái bánh ngọt, bỏ vào một cái liễn mở nắp. Trước đó đã nhóm sẵn một bếp lửa rất to, bà cời than ra, đặt cái liễn lên. Trong khi chờ bánh chín, bà xếp các lọ và hộp vừa lấy ra dùng vào chỗ cũ. bà niệm mấy câu thần chú, con suối đang chảy giữa buồng biến mất. Bánh chín, nữ hoàng lấy mang sang để ở một phòng bên cạnh rồi sau đó trở lại nằm xuống ngủ cùng vua Bêđe. Vua giả vờ rất khéo, khiến cho bà không mảy may nghi ngờ chàng trông thấy hành động của mình.

Bốn mươi ngày đêm lạc thú và hội hè làm cho vua Bêđe quên bẵng mất cụ già Apđanla tốt bụng, người đã cho chàng nương tựa. Sau khi nhìn thấy những hành động của nữ hoàng Labơ trong đêm, chàng chợt nhớ tới cụ và nghĩ cần xin cụ khuyên bảo nên đối phó như thế nào. Vừa tỉnh dậy, chàng đã bầy tỏ với nữ hoàng lòng mong muốn về thăm ông bác, và xin bà cho phép. Nữ hoàng nói:

— Thế nào, chàng Bêđe thân yêu của ta, chàng đã thấy chán rồi ư, chàng không muốn làm bạn với một nữ hoàng yêu mình say đắm, trong một cung điện tráng lệ dường này nữa sao?

— Tâu nữ hoàng cao quý, - vua Bêđe đáp - làm sao tôi có thể chán trước bao nhiêu vẻ yêu kiều và bấy nhiêu ân huệ mà bà đã hạ cố ban cho? Hoàn toàn không phải như vậy, thưa bà, tôi xin phép về thăm không phải chỉ để cho bác tôi thấy tôi không quên cụ. mà còn để thuật lại cho cụ hay, bà đã ban ơn cho tôi đến thế nào. Tuy nhiên, cũng xin thú thật, một phần cũng còn có lý do này: bác tôi vốn yêu thương tôi, đã bốn mươi ngày rồi không được gặp mặt, nếu nấn ná hơn nữa e bác tôi nghĩ rằng tôi không còn yêu quý bác như xưa.

— Vậy thì chàng hãy đi đi, ta bằng lòng: - nữ hoàng đáp - nhưng hãy chóng vánh trở về, nếu chàng nhớ cho rằng Labơ này không thể sống thiếu chàng.

Được nữ hoàng cấp cho một con ngựa yên cương lộng lẫy, vua Bêđe lên đường.

Cụ già Apđanla hân hoan gặp lại Bêđe. Không nghĩ tới tước vị của vua, cụ ôm hôn chàng thắm thiết; vua cũng hôn lại cụ, để cho không ai có thể nghi ngờ đây không phải là hai bác cháu gặp nhau. Khi đã ngồi xuống cạnh nhau, cụ già Apđanla hỏi:

— Thế nào, anh có được khỏe không? Và anh thấy mụ phù thủy, con ngoan đạo ấy thế nào?

Vua Bêđe đáp:

— Cho tới hôm nay, có thể nói rằng mụ đối đãi với tôi một cách trọng thể không thể nào tưởng tượng nổi, mụ hết sức săn đón, trọng thị, để cho tôi tin chắc mụ yêu tôi tột bực. Nhưng đêm hôm qua, tôi nhận ra một việc khiến cho tôi ngờ tất cả mọi điều mụ làm trước đây đều là giả dối. Vào lúc mụ tưởng tôi đã ngủ say, mặc dù tôi vẫn còn thức, tôi thấy mụ thận trọng dịch ra xa tôi; rồi đứng lên. Sự thận trọng đó của mụ làm cho tôi đã không ngủ thiếp đi mà còn cố gắng tỉnh táo quan sát, trong khi vẫn cứ giả vờ là như mình đang ngủ say.

Vua kể lại khá chi tiết đã trông thấy nữ hoàng làm bánh như thế nào, rồi nói:

— Thú thật là cho đến hôm qua, hầu như tôi quên bẵng mọi điều cụ dạy bảo về sự độc địa của mụ ấy. Nhưng hành động của mụ đêm qua khiến cho tôi e mụ không giữ nổi lời hứa cũng như mọi lời thề nguyền long trọng. Thế là tôi nghĩ ngay tới cụ, may sao mụ lại đồng ý cho phép tôi được trở về thăm cụ, dễ dàng hơn là tôi dự liệu.

— Anh đã không nhầm - cụ già đáp với một nụ cười chứng tỏ cụ chưa bao giờ tin mụ có thể hành động khác với cách mụ đã làm - không có gì có thể làm cho con mụ gian ngoan ấy hối cải. Anh đã hoài nghi đúng lúc đấy, và anh nghĩ tới việc nhờ tôi thì thật không có gì tốt bằng. Vì biết rõ mụ phù thủy ấy lưu các tình nhân lại quá bốn mươi ngày, và đáng lẽ để cho người ta ra đi một cách lịch sự, bao giờ mụ cũng hóa kiếp họ thành cầm thú đến nỗi đầy rẫy cả rừng rú, vườn cây và đồng ruộng, cho nên ngay từ hôm qua, ta đã tính cách sao cho anh không bị mụ đối xử ý như mụ đã làm đối với các chàng trai khác. Trái đất cho con quỷ sứ này sống quá lâu rồi, đã đến lúc bắt nó phải chịu tội.

Nói xong, cụ Apddanla đặt vào tay vua Bêđe hai chiếc bánh ngọt, bảo hãy giữ lấy để sử dụng theo cách cụ dặn sau đây: “Anh vừa nói với ta, đêm qua con mụ phù thủy đã làm một chiếc bánh ngọt - cụ nói tiếp - ấy là để mời anh ăn đấy, chắc chắn như vậy, nhưng anh chú ý chớ có động vào. Tuy nhiên, khi mụ đưa cho thì cứ việc nhận; rồi đáng lẽ ăn cái bánh đó, anh hãy cố làm sao ăn một trong hai chiếc bánh ta vừa giao cho anh, đừng để cho mụ trông thấy. Sau khi tưởng rằng anh đã ăn phải bánh của mụ, mụ sẽ bắt đầu phù phép để biến anh thành một con vật nào đó. Mụ sẽ không thành công đâu, cho nên đành phải làm như thể mình đùa để dọa anh sợ hãi tí chút cho vui, kỳ thực trong lòng mụ đang vô cùng cay đắng, ngỡ là mình đã quên một phép nào đó trong khi làm bánh quỷ. Còn lại chiếc bánh kia, anh sẽ đưa tặng mụ và cố ép mụ ăn cho bằng được. Mụ sẽ ăn để chứng tỏ mình chẳng chút nghi ngờ, sau khi vừa xảy ra chuyện khiến cho anh có thể ngờ vực. Chừng nào mụ nuốt xong chiếc bánh, anh hãy vục một ít nước trong lòng bàn tay, vẩy vào mặt mụ và nói: “Hãy từ bỏ hình dạng này, và mang hình của con vật nào đó”. Sau đó, anh hãy dắt con vật ấy về đây, lúc ấy ta sẽ bảo cho biết nên làm gì thêm..”

Vua Bêđe hết lời cảm tạ cụ Apđanla đã quan tâm đầy đủ và tìm mọi cách để ngăn không cho mụ phù thủy bắt chàng phải chịu phép yêu độc địa: sau khi trò chuyện thêm ít lâu, chàng từ giã cụ trở lại hoàng cung. Tới nơi, chàng được biết mụ phù thủy đang hết sức nôn nóng chờ chàng ở ngoài vườn. Chàng ra vườn tìm, vừa trông thấy Bêđe, nữ hoàng vội vàng chạy tới:

— Chàng Bêđe thân yêu, - nói - quả người ta đã nói rất đúng rằng có xa nhau mới biết rõ yêu nhau nồng thắm tới mức nào. Từ lúc vắng bóng chàng, ta cứ đứng ngồi không yên, vừa xa nhau trong chốc lát mà tưởng như ngoài ba thu. Nếu chàng về chậm hơn ít nữa, có lẽ ta phải thân hành đi tìm.

— Tâu lệnh bà, - vua Bêđe đáp - xin quả quyết rằng tôi cũng nôn nao không kém, những muốn trở về ngay với bà; nhưng không thể nào không trò chuyện chốc lát với ông bác vốn rất yêu thương tôi và đã lâu ngày không gặp. Ông cụ còn muốn lưu tôi lại, nhưng tôi cố bứt mà đi theo tiếng gọi của ái tình; bác tôi bầy cả một tiệc rượu, song tôi chỉ cầm có mỗi chiếc bánh mang về tặng bà đây.

Vua Bêđe đã gói chiếc bánh vào một tấm khăn sạch sẽ, mở ra, đưa cho nữ hoàng và nói:

— Cái bánh ấy đây, tâu lệnh bà, cúi mong bà nhận cho.

— Ta vui lòng nhận, - nữ hoàng cầm chiếc bánh và đáp - vì quý chàng và ông bác của chàng, anh bạn thân yêu ơi, ta sẽ ăn một cách thích thú; nhưng trước đó ta muốn, vì quý ta, chàng hãy nếm thử tấm bánh này mà ta đã làm trong lúc chàng đi vắng.

Vua Bêđe kính cẩn đỡ chiếc bánh và đáp:

— Thưa nữ hoàng xinh tươi, bánh do tay bà làm ra thì hẳn là tuyệt vời, quả thật bà vừa ban cho tôi một ân huệ tôi không biết nói sao để tạ ơn.

Vua Bêđe nhanh nhẹn đánh tráo chiếc bánh ngọt của nữ hoàng lấy chiếc bánh do cụ Apđanla cho, rồi bẻ một miếng cho vào miệng.

— Ôi, tâu nữ hoàng, - chàng vừa nhai vừa nói - chưa bao giờ tôi được ăn một chiếc bánh ngọt nào ngon hơn.

Lúc ấy hai người đang đứng cạnh một vòi nước, mụ phù thủy trông thấy vua đã nuốt hết miếng bánh và sắp sửa ăn miếng nữa liền vục nước trong lòng bàn tay, vẩy vào mặt chàng mà nói:

— Đồ khốn nạn, hãy từ bỏ hình người, và mang hình dạng một con ngựa xấu xí vừa chột vừa què.

Câu thần chú không mang lại hiệu quả, mụ phù thủy cực kỳ ngạc nhiên thấy vua Bêđe vẫn giữ nguyên hình, chỉ tỏ ra rất khiếp đảm mà thôi. Thị đỏ mặt, biết đòn hiểm của mình đánh trượt.

— Chàng Bêđe thân yêu - thị vội nói với chàng - chẳng hề chi đâu, xin hãy bình tĩnh. Ta chẳng muốn làm hại chàng đâu, chẳng qua là để thử xem chàng sẽ nghĩ như thế nào về việc ấy. Chàng có thể cho ta là một mụ đàn bà khốn nạn nhất, đáng nguyền rủa nhất trong giới đàn bà, nếu ta dám phạm một tội ác xấu xa như vậy, sau những lời thề thốt, nhất là sau bấy nhiêu biểu hiện yêu đương ta đối với chàng.

— Tâu nữ hoàng quyền uy - vua Bêđe đáp - cho dù vẫn tin chắc bà đùa, tôi vẫn không tránh khỏi bất ngờ. Làm sao có thể không xúc động, trước những lời có thể gây nên một sự biến đổi lạ kỳ như thế. Nhưng xin đừng nói chuyện ấy nữa, thưa bà tôi đã ăn chiếc bánh của bà rồi, giờ xin mời bà vui lòng nếm chiếc bánh của tôi.

Không có cách nào khác để tự thanh minh, nữ hoàng đành phải bẻ một miếng bánh cho vào miệng để tỏ ra mình tin cậy vua Bêđe. Vừa nuốt khỏi cổ thị tỏ vẻ bối rối và đứng yên không nhúc nhích. Không để lỡ mất cơ hội, vua Bêđe vục một ít nước trong bể, vẩy vào mặt mụ và kêu to:

— Mụ phù thủy khốn kiếp kia, hãy bỏ mặt người và biến thành con ngựa cái.

Ngay lập tức, nữ hoàng Labơ biến thành một con ngựa cái rất đẹp. Trong cơn hoang mang thấy mình bị hóa kiếp, thị khóc như mưa. Con ngựa cái chúc đầu xuống tận chân vua Bêđe, như thể cầu xin lòng thương hại. Nhưng cho dù có mủi lòng, giờ chàng cũng không đủ pháp thuật để sửa lại việc vừa làm. Chàng dắt con ngựa cái đến chuồng ngựa trong hoàng cung, giao cho một viên giám mã thắng dây cương vào, nhưng mọi dây cương viên giám mã đưa ra đều không vừa với con ngựa cái. Vua Bêđe liền sai thắng hai con ngựa khác, một con chàng cưỡi, một con cho viên giám mã cưỡi, dắt theo con ngựa cái đến tận nhà cụ Apddanla.

Từ xa trông thấy vua Bêđe cùng con ngựa cái, cụ Apđanla biết chàng đã làm đúng những điều cụ căn dặn. Cụ vui mừng tự nhủ:

— Mụ phù thủy đáng nguyền rủa kia, Thượng đế đã trừng phạt mày đáng tội.

Tới nơi, vua Bêđe xuống ngựa, bước vào nhà ôm hôn cụ Apđanla và cảm tạ cụ đã giúp cho biết bao nhiêu việc tốt lành. Vua thuật lại sự tình đã diễn ra như thế nào, và nói không tìm được dây cương hợp với con ngựa cái. Vốn có một dây cương có thể thắng tất cả các con ngựa, cụ Apđanla tự tay thắng con ngựa cái. Sau khi vua Bêđe cho viên giám mã đưa hai con ngựa kia trở về hoàng cung, cụ bảo chàng:

— Tâu bệ hạ, Ngài không cần nán lại lâu hơn nữa ở thành phố này, hãy cưỡi con ngựa cái và trở về vương quốc của Ngài. Điều duy nhất tôi căn dặn, là có bao giờ Ngài muốn bỏ con ngựa cái này đi, thì nhớ đừng có giao nó cho ai cùng với dây cương.

Vua Bêđe hứa mình sẽ nhớ lời dặn, sau đó từ biệt cụ rồi lên đường.

Ra khỏi thành phố, vua Bêđe cưỡi ngựa đi ba ngày liền thì tới một thành phố lớn. Đang ở ngoại ô, chàng gặp một cụ già trông có vẻ đáng trọng đang đi bộ tới một căn nhà nghỉ mát. Trông thấy chàng, cụ dừng chân lại hỏi:

— Thưa ngài, xin được hỏi ngài từ đâu đến?

Vua dừng lại để đáp lời, và vì cụ già còn hỏi đôi ba câu nữa, chợt một bà cụ xuất hiện và cũng dừng lại y như cụ già, rồi nhìn con ngựa cái mà khóc nức nở vừa thở dài thườn thượt.

Vua Bêđe và cụ già ngừng câu chuyện đang nói để nhìn bà cụ. Chàng hỏi tại sao cụ khóc?

— Thưa ngài - bà cụ đáp - ấy là vì con ngựa cái của ngài giống hệt như con ngựa của cậu con trai tôi, nó đã chết rồi; vì thương cháu cho nên tôi vẫn tiếc con ngựa cái ấy. Tôi van ngài, xin hãy bán con ngựa cái này cho tôi, đáng giá bao nhiêu tôi xin trả bấy nhiêu, đã thế, tôi còn rất đội ơn ngài.

— Bà cụ ạ - vua Bêđe đáp - rất tiếc là không thể làm hài lòng cụ, con ngựa cái của tôi không bán được:

— Ôi, thưa ngài - bà cụ nài nỉ - xin đừng từ chối, nhân danh Thượng đế, tôi van ngài! Con trai tôi và tôi sẽ buồn đến chết mất, nếu ngài không làm ơn cho.

— Tôi sẽ vui lòng nhượng nó lại cho bà, bà cụ ạ - vua Bêđe nói - nếu tôi có ý định bán con ngựa cái rất tốt này. Nhưng giả dụ như vậy đi nữa thì tôi cũng không nghĩ là cụ có thể trả cho tôi một nghìn đồng vàng, bởi vì tôi cho là đáng giá không kém hơn ngần ấy.

— Sao tôi lại không thể đủ một nghìn đồng vàng cơ chứ - bà cụ đáp - Ngài chỉ cần đồng ý bán, tôi sẽ đếm trả đủ tiền ngay cho ngài.

Thấy bà cụ ăn mặc khá tồi tàn, và nghĩ rằng bà không thể nào có được một số tiền to như vậy, vua Bêđe muốn thử xem bà có nhất quyết mua không liền nói:

— Cụ đưa tiền đây, con ngựa là của cụ.

Ngay lập tức bà cụ tháo một cái túi đeo quanh thắt lưng, đưa cho chàng và nói:

— Xin ngài vui lòng xuống ngựa, chúng ta cùng đếm tiền, nếu còn thiếu tôi sẽ đi lấy thêm ngay, nhà tôi cũng không xa.

Trông thấy túi tiền, vua Bêđe cực kỳ ngạc nhiên:

— Cụ ơi, cụ không thấy là tôi nói như vậy để đùa thôi ư? Tôi xin nhắc lại là tôi không bán con ngựa cái này.

Cụ già đứng chứng kiến cuộc trao đổi, liền cất lời:

— Con ạ, con cần biết một điều mà ta thấy là hẳn con chưa được rõ. Ấy là ở thành phố này, cấm không ai được nói dối bất cứ điều gì; ai dối trá là bị xử tử. Như vậy, con không thể từ chối không nhận tiền của bà cụ và giao con ngựa cái của con cho cụ; vì cụ đã trả đúng số tiền con đòi. Thà rằng con lẳng lặng làm việc đó còn hơn chuốc lấy một tai họa có thể xảy đến với con.

Vua Bêđe rất buồn, vì tự dưng mắc vào một vòng rắc rối, đành nuối tiếc xuống ngựa. Bà cụ vội vàng chộp lấy và cởi dây cương cho ngựa, rồi lập tức đưa lòng bàn tay vục một ít nước ở con suối bên đường vẩy vào nó, miệng nói:

_ Con gái của mẹ, hãy bỏ hình thú và lấy lại nguyên hình người của con.

Sự biến đổi diễn ra ngay tức khắc. Trông thấy nữ hoàng hiện ra trước mặt, vua Bêđe ngất đi, và hẳn đã ngã lăn ra đất, nếu không có cụ già kịp đỡ.

Bà cụ, vốn là mẹ của nữ hoàng Labơ, người đã dạy cho thị mọi yêu thuật, mừng rỡ ôn hôn con gái, rồi huýt sáo, trong nháy mắt hiện ra một thần linh xấu xí, mặt to, thân lớn. Hung thần một tay túm vai vua Bêđe tay kia ôm bà cụ và mụ phù thủy bay đi, chẳng bao lâu trở về cung điện nữ hoàng Labơ, trong thành phố Yêu Tinh.

Nữ hoàng tức giận như điên, mụ mắng nhiếc vua Bêđe không tiếc lời.

— Đồ phản trắc, - mụ nói - ra ông bác xấu xa của mày và mày trả ơn ta như vậy, sau bao nhiêu điều tốt đẹp ta làm cho các người. Ta sẽ cho chúng mày biết tay ngay.

Không nói thêm nữa, mụ vốc nước vào lòng bàn tay, vẩy lên mặt chàng mà nói:

— Hãy thoát khỏi hình người, và mang hình một con cú xấu xí.

Câu chú hiệu nghiệm ngay tức khắc. Mụ liền sai một con hầu mang bỏ cú vào trong một cái lồng, không cho ăn uống gì cả.

Người hầu mang cái lồng đến, nhưng không tuân theo lời nữ hoàng, chị vẫn bỏ thức ăn và nước uống cho chim. Vốn là bạn của cụ già Apđanla, chị vội cho người mật báo cụ biết, nữ hoàng vừa đối xử như thế nào với cháu họ cụ, mụ còn đang mưu đồ hãm hại của hai người, để cho cụ kịp có cách ngăn không cho mụ phù thủy giết hại chàng, và cũng để bảo toàn tính mạng của chính cụ nữa.

Cụ Apđanla thấy không còn cách nào nhẹ tay với nữ hoàng Labơ. Cụ huýt sáo, ngay lập tức một thần linh có bốn cánh xuất hiện, hỏi có việc gì cần sai bảo.

— Thần Chớp ạ - cụ nói - (đó là tên của vị thần này) cần phải bảo toàn tính mệnh vua Bêđe, con trai hoàng hậu Gunna. Thần hãy kíp đến cung điện của mụ phù thủy, đưa người đàn bà được mụ giao giữ cái lồng chim đến kinh thành nước Ba-tư, để báo cho hoàng hậu Gunna biết con trai bà đang lâm nạn cần kịp thời ứng cứu. Hãy chú ý khi xuất hiện đừng làm cho chị ấy quá sợ hãi và nói với chị rằng ta khuyên nên làm như vậy.

Thần Chớp biến mất và ngay tức khắc hiện ra trong cung mụ phù thủy. Báo cho người hầu gái biết xong thần nâng chị lên không trung, đưa đến kinh đô nước Ba-tư, đặt chị xuống ngay trên sân thượng của buồng riêng hoàng hậu Gunna. Theo cầu thang xuống buồng, người hầu gái trông thấy hoàng hậu Gunna và thái hậu Farat, mẹ của bà, đang ngồi nói chuyện về nỗi buồn lo chung của cả hai mẹ con. Chị cúi lạy, rồi thuật lại cho hai bà nghe đầu đuôi câu chuyện, và nói rằng vua Bêđe đang cần ứng cứu không chậm trễ.

Được tin, hoàng hậu Gunna vui mừng không tả. Bà đứng lên ôm hôn người hầu gái tốt bụng để tỏ bà hàm ơn chị xiết bao. Ngay lập tức, bà truyền lệnh nổi trống chiêng, đàn sáo để báo tin vua Ba-tư sắp về tới. Trở lại buồng bà nói với vua Xalêch, mà thái hậu Farat vừa dùng phép thần triệu đến:

— Thưa anh, nhà vua cháu họ của anh và cũng là con trai thân yêu của em hiện đang bị giam giữ ở thành phố Yêu Tinh, trong tay nữ hoàng Labơ. Anh và em, chúng ta cần đi giải thoát cháu, không nên để chậm trễ phút nào.

Vua Xalêch truyền triệu quan quân thủy tề. Chẳng mấy chốc một đạo hùng binh trồi lên khỏi mặt biển. Vua còn kêu gọi các thần linh bạn bè tiếp sức, họ kéo thêm đến một đạo quân còn đông hơn đạo quân của chính nhà vua. Khi hai đạo quân đã gặp nhau, vua Xalêch, hoàng hậu Gunna, thái hậu Farat cùng các công chúa đi đầu kéo quân xuất trận - các nàng công chúa cũng muốn được tham gia cuộc tiễu phạt này. Tất cả bay bổng lên không trung, và chẳng mấy chốc cùng hạ xuống hoàng cung trong thành phố Yêu Tinh. Nữ hoàng phù thủy, mẹ của mụ và tất cả những kẻ tôn thờ thần lửa đều bị tiêu diệt trong nháy mắt.

Hoàng hậu Gunna cho người hầu gái của nữ hoàng Labơ, người đã đến báo tin cho bà biết, cùng đi với mình. Bà dặn trong lúc lộn xộn, chị chỉ có mỗi một việc là tìm cái lồng chim mang đến cho bà. Lệnh ấy được nhất nhất tuân hành. bà bắt con cú ra khỏi lồng, sai mang nước lã tới, vẩy vào mình nó và nói:

— Con trai thân yêu của mẹ, hãy bỏ hình hài xa lạ này, và lấy lại hình người của con nguyên như trước.

Ngay lập tức, hoàng hậu Gunna không trông thấy con cú xấu xí nữa; trước mặt bà hiện lên vua Bêđe bà ôm hôn con, mừng vui khôn tả. Trong cơn xúc động, nước mắt bà tuôn như mưa, cổ bà nghẹn, không sao thốt được nên lời. Bà cứ ôm chặt con, đến nỗi thái hậu phải giằng ra để hôn cháu. Rồi đến lượt vua Xalêch và các công chúa cô họ của chàng.

Công việc đầu tiên của hoàng hậu Gunna là sai người mời cụ già Apđanla: chính nhờ có cụ, bà mới gặp lại được vua Ba-tư. Cụ đến, bà nói:

— Tôi đội ơn cụ nhiều quá; xin sẵn sàng làm tất cả mọi việc để tỏ lòng tri ân. Cụ hãy nói cho biết cần gì, tôi xin đáp ứng ngay tức khắc.

— Tâu hoàng hậu quyền uy - cụ đáp - nếu người đàn bà mà tôi nhờ đến đưa tin cho bà thuận tình kết hôn với tôi, và nếu vua Ba-tư cũng chấp thuận cho tôi được hầu hạ thì tôi xin nguyện suốt đời làm kẻ tôi tớ ở cạnh Người.

Hoàng hậu Gunna quay lại hỏi ý kiến người đàn bà ấy cũng đang có mặt. Chị đỏ mặt lên, chứng tỏ mình không khước từ, thế là hoàng hậu nắm tay hai người đặt vào nhau. Vua Ba-tư và hoàng hậu đều đồng ý sẽ chăm lo bước công danh và hạnh phúc của hai vợ chồng.

Cũng nhân đám cưới này, vua Ba-tư ngỏ lời thưa với mẹ:

— Tâu mẫu hậu, - chàng mỉm cười nói - con rất hân hoan dự đám cưới mà mẹ vừa tác thành, nhưng còn một đám nữa chắc mẹ cũng cần nghĩ tới.

Thoạt tiên hoàng hậu Gunna chưa hiểu vua định nói tới đám cưới nào. Suy nghĩ một lúc, bà chợt nghĩ ra:

— Ý hẳn con muốn nói tới đám cưới của con chứ gì? Mẹ sẵn sàng chấp thuận.

Hướng về tất cả quan quân nước thủy tề của vua Xalêch, cũng như quan quân của tất cả các thần linh khác đang có mặt, bà nói:

— Xin các vị hãy dong ruổi khắp bốn biển năm châu, hãy tìm kiếm ở các cung điện dưới thủy tề cũng như trên mặt đất, rồi trở lại cho ta hay ai là nàng công chúa xinh đẹp nhất, xứng đáng nhất với nhà vua trẻ con trai của ta.

— Tâu mẫu hậu - vua Bêđe đáp - chẳng cần phải vất vả như vậy. Hẳn mẹ biết con hiến dâng trái tim mình cho công chúa Xamăngđan, ngay khi mới nghe truyền tụng nhan sắc của nàng. Con đã được gặp công chúa và con tuyệt nhiên không hối tiếc là đã trót dâng trái tim con cho người đẹp ấy. Quả vậy, không thể nào tìm thấy bất cứ ở đâu, trên trái đất hay dưới thủy tề, một công chúa nào có thể sánh với nàng. Đúng là sau khi nghe con tỏ tình, nàng có đối xử với con theo cách khả dĩ làm nguội lạnh tình cảm của mọi người đam mê khác, trừ con. Nhưng nàng đáng tha thứ; sau khi phụ vương bị cầm giữ, nàng không thể đối xử với con nhẹ tay hơn thế, vì chính con là căn nguyên gây nên việc đó, cho dù là vô tình. Biết đâu vua Xamăngđan chẳng đã thay đổi ý kiến, và công chúa bây giờ chắc không ghét bỏ con nữa. Nếu được vua cha chấp thuận, hẳn nàng sẽ vui lòng kết bạn với con.

— Con trai của mẹ ơi - hoàng hậu Gunna nói - nếu quả thật trên đời này chỉ công chúa Giauha là người duy nhất có thể mang lại hạnh phúc cho con, thì mẹ hoàn toàn không chống lại sự hôn phối ấy, nếu nó có thể thành. Bác con hãy cho mời vua Xamăngđan tới đây, chúng ta sẽ được biết, lúc này có thể nói chuyện với ông ấy hơn ngày trước chút nào chăng.

Cho dù vua Xamăngđan trong thời gian bị cầm giữ có bị canh phòng cẩn mật thật, nhưng theo lệnh của vua Xalêch, ông vẫn được đối xử trọng vọng. Các võ quan canh giữ cũng giúp cho ông thuần tính lại dần dần. Vua Xalêch sai mang đến một cái hỏa lò. Vua ném vào lửa một thứ thuốc gì đó và niệm mấy câu thần chú. Khói vừa bốc lên thì cả cung điện rung chuyển, vua Xamăngđan xuất hiện ngay tức khắc cùng với các võ quan canh giữ ông. Trông thấy ông, vua Ba-tư vội vàng đến quỳ dưới chân; đứng lên, chàng vẫn quỳ một chân mà thưa:

— Tâu bệ hạ, bây giờ không phải là vua Xalêch khẩn cầu bệ hạ cho vua Ba-tư được kết thân, mà chính vua Ba-tư tôi cúi xin bệ hạ ban cho ân huệ đó. Xin quả quyết là nếu ngài từ chối, không cho tôi được làm bạn với công chúa Giauha yêu kiều thì tôi không thể nào sống nổi. Chắc Ngài chẳng nỡ lòng nào xử sự như vậy.

Vua Xamăngđan không chịu để vua Ba-tư quỳ lâu dưới chân mình. Vua ôm choàng, ép chàng đứng lên và đáp:

— Tâu bệ hạ, tôi sẽ hết sức phiền lòng nếu mình góp phần gây nên cái chết của một đấng quân vương rất đáng trường thọ như Ngài. Nếu quả thật thiếu con gái tôi, tấm thân ngàn vàng này có thể gặp chuyện không hay, thì tâu bệ hạ, con gái tôi thuộc về ngài rồi đó. Xưa nay nó bao giờ cũng vâng lời cha, tin rằng lần này sẽ không chống lại ý tôi.

Nói xong, vua Xamăngđan nhờ một võ quan vốn được vua Xalêch cử đến hầu hạ ông, đi tìm công chúa Giauha, đưa lại đây ngay tức khắc.

Công chúa Giauha vẫn nương náu ở nơi vua Ba-tư có lần từng gặp. Viên võ quan tìm thấy nàng ở đấy; và chẳng mấy chốc nàng đã xuất hiện cùng tất cả những con hầu. Vua Xamăngđan ôm hôn con và nói:

— Con gái của cha ơi, cha đã kiếm cho con một người chồng, người chồng ấy chính là quốc vương nước Ba-tư đang đứng kia. Người là đấng quân vương hoàn hảo nhất hiện nay trong trời đất. Người đã chọn con chứ không phải bất cứ một nàng công chúa nào khác; vì vậy cha con ta đều phải nhận lời để tỏ lòng biết ơn.

— Tâu bệ hạ - công chúa Giauha đáp - Ngài đã biết là từ trước tới nay con nhất nhất tuân phục mọi ý muốn của Ngài. Bây giờ con cũng sẵn sàng vâng lệnh. Mong vua nước Ba-tư bỏ quá cho con đã đối xử không tốt với Người; con tin rằng, vốn công minh, Người sẽ hiểu cho con không thể nào cư xử khác với bổn phận của mình.

Lễ cưới được tổ chức ngay trong cung điện ở thành phố Yêu Tinh, trọng thể hơn tất cả những hôn lễ mà nữ hoàng phù thủy từng cưới các chồng của mụ. Các vị ấy đã lấy lại được nguyên hình ngay từ hôm mụ bỏ mạng. Họ cùng đến tạ ơn vua Ba-tư, hoàng hậu Gunna và vua Xalêch; và được dịp cùng dự lễ cưới luôn. Tất cả những người đó đều là các hoàng tử con vua, hoặc thuộc dòng dõi danh gia thế phiệt.

Cuối cùng, vua Xalêch đưa vua Xamăngđan trở về vương quốc của ông và trao trả lại mọi quyền hành. Vua Ba-tư đạt ước mong tột đỉnh, cùng với hoàng hậu Gunna, thái hậu Farat và các công chúa lên đường trở về kinh đô. Thái hậu và các công chúa còn lưu lại Ba-tư cho tới ngày vua Xalêch đến rước họ trở lại nước thủy tề, nằm sâu dưới đáy đại dương.

HẾT TẬP IV

Chịu trách nhiệm xuất bản:

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung:

NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày bìa: NGỌC BỘI

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Sửa bản in: MINH TUẤN

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

(Tập IV)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In 20.000 bản, khổ 13 x 19 tại Nhà máy in Diên Hồng 15, Hai Bà Trưng - Hà Nội - Số in: 31/T3. Số xuất bản: 08. In xong và nộp lưu chiểu 6-1983

Giá: 20đ00

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

V

Nhóm dịch:

NGUYỄN TRÁC (chủ biên)
ĐOÀN NỒNG, NGUYỄN ĐĂNG CHÂU, TẤN KHANG

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC
Hà Nội - 1984

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J. G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

TRUYỆN NGƯỜI LÁI BUÔN VỚI HUNG THẦN

Ngày xưa có một nhà buôn giàu lắm, giao dịch, buôn bán khắp nơi. Một hôm có việc đi xa, anh ta phải dùng ngựa. Trời nóng bức quá, anh ngồi nghỉ dưới một gốc cây, lấy trong túi đựng thức ăn một miếng bánh và mấy quả chà là. Ăn chà là xong anh vứt hột ra xa. Bất thình lình, một hung thần cao lớn hiện lên, tay vung kiếm, thét rằng: “Hãy đứng lên để ta giết mi bằng chiếc gươm này cũng như mi đã giết con ta vậy!”

Người lái buôn nói:

— Tôi làm gì mà giết con thần?

Thần nói: “Ăn chà là xong, mi ném hột trúng vào ngực con ta, nên nó chết rồi.”

Nghe vậy người lái buôn nói: “Xin thần hãy nghe tôi, tôi là người có đạo, tôi không nói dối thần đâu. Tôi có nhiều tài sản, tôi cũng có con và có một người vợ ở nhà. Tôi lại phải giữ nhiều kiện hàng của người khác gửi. Thần hãy cho tôi về, giải quyết công việc, của ai giả nấy, xong xuôi tôi lại xin đến. Tôi hứa và thề rằng thế nào tôi cũng trở lại, và thần muốn làm gì tôi tùy ý. Có chúa Ala chứng giám, tôi không dám sai lời.”

Hung thần tin và để anh ta về.

Về nhà, anh ta thanh toán mọi việc, ai gửi gì đem trả người nấy, đoạn nói cho vợ con biết câu chuyện đã xảy ra. Nghe nói, cha mẹ, vợ con cả nhà đều khóc lóc. Rồi người lái buôn lập chúc thư, quấn quít với gia đình cho đến cuối năm. Hết hạn, anh ra đi cắp theo cả một tấm vải liệm. Anh vĩnh biệt bà con, họ hàng, làng xóm láng giềng. Mọi người thấy thế đều khóc thảm thiết như khóc một người chết vậy.

Anh ta đi một mạch thẳng đến nơi hẹn. Hôm ấy là ngày mồng một đầu năm. Trong lúc anh ta ngồi dưới gốc cây than khóc về số phận mình thì có một cụ già đáng kính dắt một con linh dương cái tiến đến. Cụ chào và chúc tết rồi hỏi nguyên cớ tại sao một mình dám đến ngồi đây là chỗ có nhiều yêu quái. Người lái buôn thuật lại tai nạn của mình và nói rõ vì cớ gì mình phải đến đây. Cụ già chủ nhân con linh dương hết sức ngạc nhiên và nói:

“Lạy chúa Ala! Cái đức tin của ông anh thật là lớn. Và câu chuyện của ông anh quả là phi thường. Giá người đời lấy kim ghi lại vào góc trong của khóe mắt thì câu chuyện đó sẽ làm cho những người biết suy nghĩ phải ngẫm nghĩ nhiều lắm đấy.”

Rồi cụ già ngồi xuống cạnh người lái buôn:

“Lạy chúa Ala! Ta sẽ ngồi bên cạnh ông anh cho đến cùng, thử xem hung thần sẽ xử trí với ông anh ra sao.”

Cụ ở lại thật, chuyện trò với người lái. Cụ thấy anh buồn rầu vô hạn, trí óc rối bời, có lúc sợ hãi quá đến ngất đi. Vị chủ nhân của con linh dương cứ ngồi đó mãi. Chợt có một cụ già thứ hai tiến đến, tay dắt hai con chó săn thỏ thuộc loại chó mực. Ông cụ đến chỗ hai người, cũng cất tiếng chào và chúc mừng năm mới, đoạn hỏi hai người làm sao dám ngồi ở nơi có yêu quái này. Hai người kể lại câu chuyện từ đầu đến cuối. Ông cụ thứ hai vừa ngồi xuống, thì lại thêm một cụ thứ ba nữa tay dắt một con la màu đen sáo sậu. Cụ cũng chúc tụng mọi người và hỏi han tại sao lại ngồi đấy. Câu chuyện của người lái buôn lại được kể lại tỉ mỉ lần nữa.

Vừa lúc đó, một cơn bão kéo thốc tới giữa đồng cỏ, gió thổi ào ào, cát bụi bay mù mịt. Tức thì hung thần năm xưa xuất hiện, tay cầm đoản kiếm, mắt nẩy hào quang. Hung thần tiến đến, túm lấy người lái buôn ngồi giữa đám bảo:

“Nào! Mi hãy ra đây cho ta giết như mi đã giết con ta, đứa con mà ta coi như hơi thở của đời ta, như ngọn lửa của tim ta.”

Nghe thấy thế người lái buôn khóc than thảm thiết khiến ba cụ già cũng nức nở theo. Cụ già thứ nhất, người có con linh dương, bạo gan đến nắm tay hung thần năn nỉ: “Lạy ngài, ngài là chúa tể tất cả các vị thần, tôi xin kể hầu ngài câu chuyện của tôi với con linh dương này. Nếu ngài thấy đó là một câu chuyện ly kỳ thì dám xin ngài ban phúc dành lại một phần ba số máu của người lái buôn này.”

Hung thần nói: “Hỡi cụ già đáng kính, ta chấp thuận lời thỉnh cầu của nhà ngươi. Nếu ta thấy câu chuyện của nhà ngươi ly kỳ, ta sẽ ban phúc cho nhà ngươi một phần ba số máu như ngươi xin.”

CÂU CHUYỆN CỦA CỤ GIÀ THỨ NHẤT

Tôi xin trình với ngài là con linh dương tôi dắt theo đây chính là vợ tôi, người vợ mà trước kia tôi yêu, tôi quý như da như máu của tôi, tôi lấy nàng từ hồi nàng còn ít tuổi và cùng chung sống non ba mươi năm. Nhưng chúa Ala không cho nàng sinh với tôi một mụn con nào cả. Thành thử tôi phải lấy một người vợ lẽ và nhờ chúa Ala phù hộ, người đó sinh được một trai, đẹp như trăng mới mọc. Thằng bé có đôi mắt tuyệt mỹ, có đôi lông mày giao nhau, chân tay tròn trĩnh. Nó hay ăn, chóng lớn cho đến năm mười lăm tuổi. Hồi đó vì có một việc kinh doanh, tôi phải đi đến một tỉnh xa.

Người vợ cả tôi, con linh dương này đây, ngay từ tấm bé đã học được nhiều phép lạ. Hắn đã dùng tà thuật ấy phù chú hóa thân con tôi thành một con bê và người vợ lẽ thành bò cái rồi giao cho người chăn bò của tôi canh giữ.

Còn tôi, sau một thời gian dài vắng nhà, trở về, tôi hỏi đứa con tôi và mẹ nó thì vợ cả tôi nói là vợ lẽ tôi ốm chết, còn con giai tôi cũng bỏ nhà trốn đi đâu không rõ. Thế là suốt một năm ròng, tôi đau xót chỉ những khóc cùng than.

Cho đến ngày tế thần hàng năm, tôi bảo người chăn bò chọn cho tôi con bò cái béo tốt để mổ thịt làm lễ cúng, và hắn dẫn đến cho tôi một con bò cái béo tốt nhưng đó là người vợ lẽ bị con linh dương này phù phép hóa thành. Tôi đã xắn tay vén áo, cầm dao toan chọc tiết, bỗng thấy bò kêu rống lên rất thảm thương, nước mắt chan hòa. Tôi phải ngừng tay đành sai người chăn bò hạ thủ. Hắn giết bò, rồi lột da nhưng chỉ thấy bò có xương và da thôi, thịt và mỡ không thấy đâu cả. Tôi lấy làm hối hận đã hy sinh con vật. Nhưng hối hận mà làm gì. Tôi cho người chăn bò con bò cái đã làm thịt đó và bảo hắn dẫn một con bê béo tốt đến. Hắn lại chọn ngay phải đứa con giai tôi bị hóa phép thành bê.

Bê thấy tôi rứt đứt cả thừng chạy đến lăn lộn dưới chân tôi. Chao ơi! Nó rên rỉ kêu khóc thảm thiết biết chừng nào. Tôi thương quá bảo gã chăn bò:

— Thôi để con này lại, dẫn đến cho ta một con bò cái vậy.

Hung thần nghe câu chuyện lạ lùng, xiết bao kinh dị. Cụ già dắt con linh dương kể tiếp:

— Thưa ngài là chúa tể các vị thần, đúng là câu chuyện đã xảy ra như thế đấy. Và mụ vợ tôi tức con linh dương này đây, lúc ấy giương to mắt nhìn và giục tôi phải thịt con bê, nói rằng con bê ấy vừa đủ mập. Nhưng tôi không thể nhẫn tâm thế được. Tôi cho người chăn bò dắt nó về.

Qua ngày hôm sau tôi đang ngồi, thì người chăn bê đến, nói với tôi:

— Thưa ông chủ, tôi có tin mừng này báo với ông chủ, chắc sẽ được ông chủ trọng thưởng.

Tôi hỏi tin gì và hứa sẽ thưởng. Hắn đáp:

— Thưa ông, nguyên con gái tôi ngày trước được một mụ phù thủy ở trọ nhà tôi truyền cho phép lạ. Hôm qua, khi ông cho tôi con bê, tôi dắt nó vào nhà con gái tôi. Vừa trông thấy bê, con gái tôi vội lấy mạng che mặt, khóc rưng rức đoạn lại cả cười. Rồi nó bảo tôi:

— Cha ơi! Thế ra cha đã quá khinh thường phẩm giá của con hay sao mà cha lại mang người lạ đến nhà con thế này!

Tôi ngạc nhiên:

— Đâu? Làm gì có người lạ? mà tại sao con lại khóc, đang khóc lại cười?

Nó nói:

— Con bê của cha dắt theo đây chính là cậu con giai ông chủ thương gia nhà ta đó. Cậu và mẹ cậu đã bị bà cả phù phép biến kiếp người thành kiếp vật. Thấy cậu ta phải mang cái mặt bê, con không sao nhịn cười được. Nhưng nghĩ đến mẹ cậu đã bị chính ông bố giết, con không sao cầm được nước mắt.

Tôi nghe thấy thế rất ngạc nhiên.

Tôi đi ngay với anh ta, niềm vui tràn ngập trong lòng, không rượu mà say vì lẽ được gặp lại con tôi. Tôi đến nơi, người con gái vồn vã đón chào và hôn tay tôi. Con bê cũng nhảy ra quấn lấy chân tôi. Tôi nói với người con gái anh chăn bò:

— Chuyện cô nói về con bê có đúng không?

Cô ta cam đoan rằng đó chính là con giai yêu quí của tôi, ngọn lửa của trái tim tôi. Tôi bảo cô:

— Hỡi cô gái trẻ tuổi xinh đẹp và hay giúp người kia ơi, nếu cô giải được phép tà để cứu con ta thì ta sẽ thưởng cho cô tất cả gia súc và ruộng vườn mà cha cô hiện đang đứng trông nom cho ta.

Nghe tôi nói, cô mỉm cười đáp:

— Thưa ông chủ, tôi chỉ xin nhận với hai điều kiện như sau: Điều thứ nhất là được gá nghĩa vợ chồng cùng cậu cả, điều thứ hai là cho tôi dùng phép màu của tôi đối với bà cả để nó linh ứng.

Hỡi vị thần quyền lực! Nghe người con gái anh chăn bò nói thế, tôi bảo:

— Được, ta ưng cả hai điều kiện. Hơn thế nữa, ta sẽ cho cô tất cả tài sản cha cô đang giữ. Còn đối với mụ vợ cả, ta để cô toàn quyền xử trí.

Cô ta bèn lấy một cái chậu đồng nhỏ múc đầy nước, phù chú vào đó, đoạn vừa té nước vào bê vừa lẩm nhẩm khấn: “Hỡi bê kia, nếu Chúa Ala sinh ngươi là bê thì hãy giữ nguyên hình là bê. Nhược bằng ngươi bị tà thuật mà phải đeo kiếp vật thì xin Chúa Ala tối cao cho người được hiện nguyên hình như lúc bẩm sinh.”

Cô ta cầu khẩn như thế đấy. Con bê rùng mình mấy cái, phút chốc lại thành người. Tôi mừng rỡ quá chừng, ôm choàng lấy con mà vỗ về hôn hít. Rồi tôi bảo con tôi:

— Chúa Ala phù hộ cho con! Con hãy kể cha nghe xem mụ vợ cả của cha đã làm gì hai mẹ con con?

Và con tôi đã thuật lại tất cả cho tôi nghe. Tôi nói:

— Con ơi, thế ra đức Chúa Ala người cầm vận mệnh nhân loại trong tay, đã dành cho con một ân nhân để cứu vớt tính mệnh con và quyền lợi của con.

Sau đó, lạy tạ ngài, tôi đã cưới cô gái người chăn bò cho con tôi. Và nàng đã dùng phép phù thủy biến mụ vợ cả tôi thành con linh dương này đây. Còn tôi đi qua nơi này thấy mấy vị tụ tập tại đây tôi hỏi họ và được biết chuyện về người lái buôn nên tôi nán ngồi lại xem sự thể thế nào. Đấy câu chuyện của tôi là như vậy.

Hung thần nghe xong khen:

— Câu chuyện khá kỳ lạ đấy, ta bằng lòng cho nhà ngươi một phần ba số máu của tên lái buôn.

Lúc đó cụ già thứ hai, chủ nhân của hai con chó săn thỏ tiến lên, và nói:

CÂU CHUYỆN CỦA CỤ GIÀ THỨ HAI

Lạy ngài, chúa tể các vị thần, xin ngài biết cho rằng hai con chó này đây là hai anh ruột của tôi, còn tôi là em thứ ba. Nguyên khi cha chúng tôi mất, có để lại cho chúng tôi ba nghìn đồng đina[98]. Phần của tôi, tôi dùng mở một hiệu buôn ở ngay tỉnh nhà. Anh cả tôi ra đi, ít lâu lại về và cũng mở một hiệu buôn như tôi. Còn anh hai tôi thì theo một thương đoàn buôn bán phương xa biền biệt một năm giời, đến khi trở về, chỉ còn hai bàn tay trắng. Tôi trách:

— Đấy! Tôi đã chẳng khuyên anh không nên đi buôn xa đó sao.

Anh tôi khóc:

— Em ạ, Chúa Ala tối cao tối đại đã muốn như thế. Bây giờ thì anh đã hết sạch, em có trách cũng chả ích gì.

Tôi dẫn anh tôi đến cửa hiệu, đưa anh tôi đi tắm và lấy một bộ quần áo đẹp nhất, tốt nhất biếu anh tôi. Đoạn hai anh em cùng ngồi ăn cơm nói chuyện. Tôi bàn với anh tôi: “Anh ạ! Em muốn tính sổ năm qua xem lờ lãi bao nhiêu, em sẽ chia làm đôi: anh một nửa, em một nửa.”

Tôi tính sổ thấy năm ấy được lãi hơn nghìn đina. Tôi cảm tạ đức Chúa Ala tối cao tối đại và thấy lòng sung sướng vô ngần. Tôi chia đôi số tiền mỗi người một nửa. Ngày tháng trôi qua chúng tôi vẫn sống chung với nhau…

Nhưng các anh tôi lại có ý định ra đi, muốn kéo cả tôi đi nữa. Tôi không chịu: “Các anh đi mãi nào thấy lợi lộc gì đâu mà bảo em muốn theo các anh.”

Cả hai người liền trách móc tôi nhưng vô hiệu. Tôi nhất định không đi. Thế là chúng tôi ở lại, người nào ở cửa hiệu người ấy, cùng buôn bán một năm giời nữa.

Hết năm, hai anh tôi lại rủ rê tôi đi buôn xa mà tôi thì vẫn cứ phản đối. Cứ như thế suốt trong sáu năm. Cuối cùng tôi đã nhận lời ra đi. Tôi nói với hai anh thu thập hết cả vốn liếng lại xem được bao nhiêu. Tính ra chúng tôi có sáu nghìn đina. Tôi bàn nên chôn giấu một nửa để ngộ nhỡ gặp việc chẳng may sẽ có cái mà dùng. Còn ba nghìn thì mỗi người cầm lấy một nghìn buôn bán cò con vậy. Hai anh tôi lấy làm phải. Thế là tôi chia đôi số tiền, chôn đi một nửa còn một nửa chia đều làm ba. Chúng tôi mua hàng họ, thuê một chiếc thuyền lớn, bao nhiêu đồ hàng vật dụng chứa lên đấy hết rồi cho thuyền ra khơi.

Sau một tháng giời lênh đênh mặt nước, chúng tôi đến một hải cảng kia, đem hàng lên bán. Hàng bán được giá rất cao, tính ra một vốn bốn lời.

Lúc trở lại bờ bể để xuống thuyền nhổ neo, chúng tôi thấy một người đàn bà tiều tụy, quần áo tả tơi cũ nát. Người đàn bà lại gần tôi hôn tay tôi và nói:

— Bẩm chủ ông, chủ ông có thể đoái thương mà ra tay cứu vớt được tôi chăng, ơn ấy tôi sẽ tìm cách báo đáp lại.

Tôi đáp:

— Được, tôi biết cứu giúp và làm ơn cho kẻ khác lắm, nhưng nàng không cần phải giả ơn tôi.

Nàng nói:

— Vậy thì thưa chủ ông, xin người cho thiếp được nâng khăn sửa túi và xin đưa thiếp theo về nước, thiếp nguyện dâng cả tâm hồn cho người. Người hãy làm ơn cho thiếp đi, thiếp vốn là một tấm lòng từ thiện. Và xin người đừng hổ thẹn vì nỗi thiếp thân tàn ma dại.

Nghe nàng nói tôi thấy lưu luyến nàng ngay, nghĩ bụng âu cũng là duyên số do đức Chúa Ala tối cao tối đại xếp đặt sẵn rồi. Tôi dẫn nàng về thuyền, lấy quần lành áo tốt cho thay, lấy thảm đẹp giải trong khoang thuyền cho nàng nằm, xử sự với nàng hết sức hào hoa rộng rãi. Đoạn chúng tôi nhổ neo.

Tôi yêu nàng tha thiết và từ đó ngày đêm không hề xa nàng nửa bước. Trong ba anh em chỉ có tôi được cùng nàng chăn gối. Bởi vậy, các anh tôi sinh lòng ghen, và cũng ghét tôi vì số tài sản và hàng hóa quý giá của tôi. Họ nhìn tài sản của tôi bằng con mắt thèm muốn. Họ bàn cách giết tôi để cướp của. Quỷ dữ đã làm họ mờ ám lương tâm nên họ không biết tội ác là gì.

Một đêm tôi đang ngủ bên cạnh vợ thì hai anh tôi ôm chúng tôi quẳng xuống biển. Xuống đến nước vợ tôi tỉnh dậy. Bỗng nhiên nàng thay hình đổi dạng biến thành một nữ thần. Nàng xốc tôi lên vai bay vụt đến một hoang đảo đặt tôi ở đấy rồi biến đi một đêm, đến sáng mới về. Nàng bảo tôi:

— Chàng không nhận ra em sao? Em là vợ chàng đây mà. Nhờ chúa Ala tối cao em đã đưa chàng ra khỏi ơn nguy biến vì em là một thần nữ đấy chàng ạ. Ngay từ lúc thoạt thấy chàng, em đã yêu ngay vì chúa Ala muốn thế. Em vốn là một tín đồ ngoan đạo của Chúa rất tin ở vị Sứ giả của người (cầu Chúa che chở cho Ngài). Em cải trang làm người cùng khổ cơ hàn, chàng đã vui lòng lấy em, nên em đã cứu chàng thoát khỏi chết đuối để giả ơn chàng. Còn như hai gã anh chàng thì em căm giận lắm, thế nào cũng phải giết đi mới được.

Nghe nàng nói tôi xiết nỗi kinh hoàng, vừa cảm tạ nàng, vừa tìm lời xin xá tội cho hai anh. Rồi tôi kể lại nàng nghe từ đầu chí cuối câu chuyện giữa tôi và hai anh. Nghe xong nàng nói:

— Như thế thì đêm nay em sẽ bay đến nơi họ và làm đắm thuyền họ. Họ sẽ chết.

Tôi lại xin nàng:

— Lạy Chúa Ala phù hộ cho nàng. Xin nàng đừng làm thế. Vì ông chúa ngạn ngữ đã nói: “Hỡi người làm ơn cho kẻ không đáng hưởng, hãy tha thứ cho nó, vì tội lỗi của nó đã trừng phạt nó đủ rồi”. Vả chăng dù sao họ cũng là anh của tôi, xin nàng nghĩ lại.

Nàng nói: “Thế nào em cũng phải giết họ.”

Tôi van vỉ thế nào nàng cũng không nghe. Nàng vác tôi lên vai rồi bay về quê tôi đặt tôi xuống sân thượng.

Tôi mở cửa vào nhà lấy món tiền ba nghìn đina đã chôn lên. Sau khi thăm hỏi khách hàng cũ, tôi lại khai trương cửa hiệu và mua sắm các mặt hàng.

Tối đến, lúc đóng cửa hàng quay vào an nghỉ, tôi thấy hai con chó này bị xích ở một xó nhà. Thấy tôi, chúng đứng dậy quấn lấy áo tôi, nước mắt trào ra. Tức thì vợ tôi chạy đến và bảo:

— Đấy là hai anh của chàng đó.

Tôi hỏi nàng ai đã làm cho họ đến nông nỗi ấy. Nàng đáp:

— Chính em đây. Em đã nhờ bà chị của em giỏi phù phép hơn em hóa họ làm kiếp chó và họ chỉ có thể thoát kiếp của họ sau hạn mười năm.

Tấu lạy thần linh, hạn mười năm đã hết; tôi dắt đôi chó tìm đến bà chị vợ để bà ta giải phép cho. Qua đấy tôi gặp anh bạn trẻ này, được biết chuyện anh ta nên dừng lại xem câu chuyện giữa ngài với anh ta sẽ kết thúc ra sao. Đó, câu chuyện của tôi là như thế.

Hung thần nói:

— Quả là một câu chuyện lạ! Ta ban cho nhà ngươi một phần ba số máu của tên lái buôn để chuộc tôi cho hắn.

Liền đó, cụ già thứ ba chủ nhân của con la cái cũng tiến lên:

— Lão xin kể Thần nghe một chuyện hay hơn cả hai chuyện trước và cũng xin Thần ban cho số máu còn lại của thương nhân để chuộc tội cho hắn.

Hung thần cũng nghe theo và cụ già thứ ba bắt đầu kể như sau:

CÂU CHUYỆN CỦA CỤ GIÀ THỨ BA

Lạy ngài, vị chúa tể các thần linh, con la cái này chính là vợ tôi. Một lần bận việc, tôi phải xa nàng một năm tròn. Công việc hoàn thành, tôi về với nàng trong đêm tối, thì thấy con dâm phụ nằm với một tên hắc nô trên tấm thảm của giường tôi. Hai đứa rì rầm nói chuyện, và nũng nịu với nhau, và cười cợt, và hôn hít nhau, và nô rỡn để gợi tình. Vừa thấy tôi bước vào, con vợ tôi vội đứng dậy nhảy xổ đến tôi, tay cầm một bình nước. Hắn niệm thần chú lâm dâm lên cái bình, lấy nước vẩy vào tôi nói: “Hãy đổi dạng đi mà biến thành chó”. Và tức thì tôi biến thành chó. Hắn đuổi tôi ra khỏi nhà. Và từ đó, tôi sống kiếp chó hoang lang thang cho đến một ngày kia tôi đến gần một cửa hiệu thịt bò. Tôi mon men lại gần để gậm những mẩu xương người ta vứt đi. Ông chủ hiệu bắt lấy tôi và dắt về nhà.

Người con gái ông thấy tôi vội lấy mạng che mặt lại và nói với cha:

— Sao lại làm thế nhỉ! Cha dẫn một người đàn ông vào nhà con à?

Người cha ngạc nhiên:

— Đâu, người đàn ông ấy đâu.

Nàng đáp:

— Con chó ấy đích thị là một người đàn ông đấy. Anh ta đã bị một người đàn bà phù phép. Và con có thể giải thoát cho anh ta được.

Nghe con, người cha nói:

— Lạy chúa Ala phù hộ cho con! Con hãy giải thoát cho người ta đi!

Cô con gái lấy một bình nước lâm râm niệm mấy câu thần chú rồi lấy mấy giọt vẩy vào tôi nói:

“Hãy đổi dạng đi và hiện nguyên hình”. Quả nhiên tôi trở thành người ngay. Tôi hôn tay cô gái tỏ ý cảm ơn và nói:

— Mong cô hãy dùng phép hóa kiếm mụ vợ tôi như hắn đã hóa kiếp tôi vậy.

Cô ta bèn lấy cho tôi một ít nước phép, bảo tôi mang về, nhằm lúc vợ tôi ngủ đem mà vẩy vào người mụ thì muốn bắt mụ hóa kiếp gì cũng được. Tôi lấy nước vẩy vào người mụ và nói: “Hãy đổi dạng đi mà biến thành một con la cái”. Tức thì mụ biến thành con la cái.

Và con la này đây mà ngài, vị chúa tể của các đấng thần linh, trông thấy tận mắt, đó chính là mụ vợ tôi đó.

Hung thần quay về phía la hỏi:

— Có đúng thế không?

La gật gật cái đầu ra hiệu như muốn nói: “Vâng, vâng, đúng thế đấy!”

Thần nghe chừng khoái trá lắm, cười ha hả rồi ban cho ông già phần máu cuối cùng của người lái buôn.

Anh lái buôn sung sướng quá chừng đến trước mặt ba cụ già cảm tạ mãi không thôi. Mà ba cụ già cũng lấy làm mừng và chia vui cùng anh. Rồi họ từ biệt nhau, người nào về xứ sở người ấy.

TRUYỆN VIÊN TỂ TƯỚNG CỦA VUA IUNAN VÀ ÔNG THÀY THUỐC RUIAN

Ngày xửa ngày xưa, ở thành Pha, thuộc xứ của những người Ruman[99], có một ông vua tên là Iunan. Ông ta giàu có và hùng cường, có những đội quân vừa đông vừa dũng, có bạn đồng minh trong khắp các giống người. Nhưng thật đáng buồn! Nhà vua lại mắc bệnh phong mà danh y và bác học đều bó tay không chữa nổi. Thuốc uống, thuốc viên, thuốc mỡ, không thuốc nào có kết quả và không một viên thầy thuốc nào tìm được cho nhà vua một thứ thuốc công hiệu. Một hôm có một danh y đã già tên gọi Ruian tình cờ đến kinh đô của vua Iunan. Vị danh y này đã từng dày công nghiên cứu các sách đông tây kim cổ: sách Hy Lạp, Ba-tư, La Mã, Ả-rập, Xy-ri. Ông nghiên cứu y học và thiên văn học. Ông rất thông thạo về nguyên lý và quy tắc cùng những hiệu quả tốt xấu của những khoa học đó. Ông thuộc làu dược tính của các cây cỏ tươi cũng như cỏ khô. Cuối cùng, ông đã nghiên cứu triết học, nghiên cứu tất cả các khoa y học và biết bao nhiêu khoa học khác nữa. Mới đến kinh kỳ vài hôm, ông đã biết chuyện nhà vua bị số mệnh bắt phải đau khổ về bệnh phong mà danh y bác học tuyệt nhiên không cách chữa chạy. Tin ấy làm ông ta suy nghĩ suốt đêm. Và sáng hôm sau, khi ánh bình minh chào đón nhân gian - cảnh trí tuyệt đẹp của đấng Tối thiện - ông mặc bộ áo đẹp nhất rồi vào yết kiến nhà vua. Ông quỳ xuống hôn đất trước mặt vua, chúc tụng vua xong, ông nói:

— Thần được biết thánh thể khiếm an mà phần lớn các danh y chưa ai chữa được. Thần xin chữa bệnh đó mà không cần thánh thượng phải uống hoặc bôi thuốc gì cả.

Nghe vậy, vua ngạc nhiên hết sức:

— Chẳng hay khanh định làm thế nào? Lạy chúa Ala nếu khanh chữa cho trẫm khỏi, trẫm sẽ cho tất cả nội ngoại tử tôn của khanh được hưởng giàu sang. Khanh muốn gì trẫm cũng ban cho và khanh sẽ ở bên mình trẫm như một người bạn của trẫm để cùng hưởng phú quý.

Nói rồi vua cho ông ta một chiếc áo đẹp và những tặng vật khác rồi hỏi:

— Có thật khanh chữa được cho trẫm mà không cần phải thuốc uống, thuốc bôi không?

— Tâu bệ hạ đúng thế đấy. Thần chữa khỏi mà bệ hạ không phải nhọc mệt phiền hà gì.

Nhà vua càng kinh ngạc:

— Hỡi nhà đại danh y! Vậy bao giờ khanh thực hiện được lời đã hứa! Khanh nên làm mau lên.

— Thần đã rõ và xin tuân lệnh.

Ông ra về, thuê một căn nhà để có chỗ xếp sách vở, thuốc men cùng những cỏ cây dùng làm thuốc. Rồi ông ta lấy thuốc luyện thành một thứ vồ ngắn uốn cong, đục một cái lỗ ở đầu để tra cán vào. Ông cũng gắng làm một quả cầu cho thật tròn. Xong xuôi, hôm sau ông đến yến kiến vua, quỳ xuống hôn đất và mời vua cưỡi ngựa ra sân quần chơi cầu. Bá quan văn võ lớn nhỏ trong triều: đô đốc, nội thần, các vị đại thần và các vị thủ lĩnh trong nước đều theo hộ giá. Vua vừa đến nơi, thầy thuốc Ruian trao cái vồ cho nhà vua.

— Xin bệ hạ cầm cái vồ này, cầm thật chắc như thế này này. Xin bệ hạ lấy hết sức đập vồ xuống đất và đập vào quả cầu thật mạnh cho đến khi đổ mồ hôi ở lòng bàn tay và ở khắp cả người. Như vậy thuốc sẽ ngấm qua lòng bàn tay và dẫn đi khắp thánh thể. Khi đã đổ mồ hôi và thuốc bắt đầu ngấm xin bệ hạ trở về cùng rồi đi tắm. Bệ hạ sẽ khỏi bệnh. Xin chúc bệ hạ bình an!

Vua Iunan cầm lấy chiếc vồ, nắm chặt trong tay. Một số kỵ mã được chọn trước cũng đã lên ngựa và ném cầu lại. Nhà vua phi ngựa đuổi theo quả cầu, tay vẫn nắm chặt chiếc vồ, lấy hết sức giáng thật mạnh, cứ thế cho đến lúc mồ hôi ở tay và ở người toát ra như tắm. Thế là thuốc ngấm qua lòng bàn tay và khắp cơ thể. Ông Ruian thấy thuốc đã ngấm, bèn tâu vua trở về cung tắm ngay. Và vua Iunan trở về, truyền lệnh chuẩn bị để tắm. Thế là quân hầu tới tấp, kẻ nô lệ chạy xuống chạy lên sửa soạn áo quần. Vua vào nhà tắm, tắm xong mặc áo quần ngay trong đó rồi lên ngựa về cung để ngủ. Về phần vua Iunan thì như thế, còn về thầy thuốc Ruian thì ông ta về nhà ngủ một giấc, sáng dậy lập tức vào chầu, quỳ xuống hôn đất rồi trịnh trọng bình cho vua nghe mấy đoạn thơ:

“Nếu nàng Hùng biện tôn Người làm cha thì nàng sẽ càng hùng biện. Ngoài Người nàng không chọn ai khác được. Ôi khuôn mặt rạng rỡ mà hào quang sáng hơn cả ánh than hồng.

Ước sao vẻ mặt tươi sáng lâu mãi để có thể thấy những nếp răn rạch phá bộ mặt Thời gian.

Ân huệ của Người đã bao trùm lấy tôi như đám mây tốt lành phủ kín lấy ngọn đồi vậy.

Những chiến công cao cả đã đưa Người tới đỉnh vinh quang. Người được Số mệnh mến yêu và không từ chối Người điều gì cả.”

Lời thơ vừa dứt, nhà vua đứng dậy thân thiết bá cổ ông thầy thuốc cho ngồi xuống cạnh rồi ban cho mấy chiếc áo trào lộng lẫy.

Số là hôm qua khi nhà vua ở buồng tắm ra nhìn đến chân tay mình mẩy thì thấy những nốt hủi đã biến đâu hết. Da thịt mịn màng như bạc nguyên chất vậy. Vua mừng rỡ bội phần, lồng ngực nở rộng hẳn ra. Hôm sau trời vừa sáng, vua ra ngự trào ngồi trên ngai vàng. Các quan nội thần và những thân hào trong nước đã vào chầu, cả thầy thuốc Ruian nữa. Thấy ông ta vua vội vàng đứng dậy và mời ngồi cạnh mình, đoạn truyền thết tiệc yến ẩm suốt cả ngày hôm đó. Tối đến vua cho thầy thuốc hai nghìn đina, không kể áo trào và tặng vật, và cho cả con tuấn mã nhà vua thường cưỡi nữa. Nhà danh y xin bái lĩnh và cáo từ ra về.

Còn nhà vua thì không ngớt lời ca tụng thuật chữa bệnh của thầy thuốc:

— Hắn chỉ chữa bên ngoài không cần bôi thuốc mỡ mà cũng khỏi. Lạy chúa Ala, thật là một khoa học cao cả vô cùng. Người như thế ta phải ban cho thật nhiều ân huệ và phải mãi mãi coi như một người bạn thân âu yếm mới được.

Và tối hôm ấy vua Iunan đi nằm với tất cả niềm vui khi thấy mình đã lành mạnh thoát được một thứ bệnh ghê gớm.

Sáng hôm sau, vua vào triều ngồi trên ngai. Bá quan văn võ, đô đốc, đại thần chia nhau ngồi chầu hai bên tả hữu, các vị thủ lĩnh trong nước đứng nghiêm trang. Vua cho vời Ruian. Ông ta đến quỳ xuống hôn đất. Vua đứng dậy mời ông ngồi cạnh, cùng ông yến tiệc, chúc ông sống lâu và ban cho áo bào và nhiều vật quý khác, cùng ông ta trò chuyện đến tối rồi sai người lấy năm chiếc áo trào và nghìn đina giả công cho ông. Ruian ra về, vừa đi vừa chúc tụng nhà vua.

Sáng hôm sau nữa, nhà vua lại ra triều, giữa đám đô đốc, nội thần và ngoại thần. Trong số đại thần có một viên hình dạng thô bỉ, vẻ mặt thảm thê. Hắn rất dữ tợn, keo kiệt một cách bỉ ổi lại hay đố kỵ. Thấy nhà vua cho Ruian được ngồi cạnh, lại ban cho bao nhiêu ân huệ, hắn đã đem lòng ghen tức và ngấm ngầm tìm cách hại ông, đúng như câu tục ngữ có nói:

“Kẻ đố kỵ gây gổ với tất cả mọi người. Lòng ham muốn áp bức kẻ khác lúc nào cũng phục sẵn trong tim hắn.

Khi hắn dùng được bạo lực thì lòng ham muốn đó lộ ra ngay, khi hắn yếu thế, thì nó vẫn âm ỷ tiềm tàng trong lòng hắn.”

Tên đại thần mon men đến gần vua quỳ mọp xuống nói:

— Tâu đức vua muôn đời! ơn mưa móc của Người thấm nhuần bàn dân thiên hạ, thần có một lời can gián tối quan trọng mà nếu không tâu trình lên thì thấy xấu hổ như một đứa con hoang. Nếu thánh thượng cho phép thần sẽ xin tâu trình.

Nhà vua lo lắng:

— Ngươi muốn khuyên ta điều gì vậy?

— Muôn tâu thánh thượng vinh quang, cổ nhân có nói: “kẻ nào không biết lo xa, không suy xét kỹ ắt là thiệt thân.” Thế mà thánh thượng đã ban ơn cho kẻ thù, cho kẻ muốn ám hại bệ hạ để cướp lấy giang sơn như thế là không suy xét kỹ. Thần vì vậy hết sức lo sợ cho thánh thượng.

Nghe vậy nhà vua biến sắc, lòng rối bời bời:

— Ai là kẻ thấm nhuần ơn mưa móc của ta mà lại là kẻ thù của ta?

— Tâu bệ hạ xin người hãy tỉnh lại, vì thần muốn ám chỉ tên thầy thuốc Ruian đó.

Vua nói:

— Ông ta là người bạn tốt và là người thân thiết nhất của trẫm. Người đó đã chữa cho trẫm bằng một vật trẫm cầm ở tay và đã giải thoát cho trẫm khỏi cái bệnh mà các danh y đã chịu không chữa được. Quả thật tìm đâu được một người tài giỏi như ông ta ở thời đại này, trên toàn thế giới, Tây cũng như Đông! Sao khanh lại dám nói những điều như vậy về ông ta. Ngay từ hôm nay trẫm sẽ cấp cho ông ta mỗi tháng một nghìn đồng đina. Vả lại thiết tưởng có chia đôi giang sơn cho người đó cũng chưa đáng với ơn kia. Những cái khanh nói vừa rồi chẳng qua là do lòng đố kỵ, không khác gì chuyện vua Xindabát mà trẫm được nghe:

TRUYỆN CON CHIM ƯNG CỦA XINĐABAT

Người ta kể ngày xưa ở xứ Pha có một ông vua thích giải trí, thích dạo quanh vườn và ham mê đủ các loại săn bắn. Ngài có một con chim ưng do chính tay mình nuôi dậy. Ngày đêm không lúc nào rời nhà vua. Đêm ngủ ngài cũng để nó đậu trên tay. Lúc đi săn, vua mang nó theo và đeo vào cổ nó một cái cóng nhỏ bằng vàng để nó uống nước. Một hôm vua đang ngồi trong cùng bỗng có viên nội thị chuyên coi sóc loại chim săn bắn vào mời ngài đi săn vì đã bắt đầu mùa săn rồi. Nhà vua truyền sửa soạn lên đường và mang theo chim ưng trên bàn tay. Đến một thung lũng nọ, người ta bắt đầu bổ lưới. Bỗng một con linh dương mắc phải lưới săn. Vua truyền:

— Con linh dương chạy thoát qua cạnh người nào ta sẽ giết kẻ đó.

Người ta thít chặt lưới dần quanh con vật. Linh dương đến gần nhà vua, đứng nhổm trên hai chân sau, co hai chân trước vào ngực như muốn chào. Vua đập hai tay vào nhau để đuổi nó chạy đi. Nó bỗng nhảy qua đầu vua mà chạy biến mất về phía xa. Vua quay nhìn bọn thị vệ thì thấy họ đang nhìn mình mà nháy nháy mắt. Thấy thế vua hỏi viên tể tướng:

— Có gì mà bọn lính làm hiệu cho nhau như thế?

— Họ nói rằng bệ hạ đã thề giết kẻ nào để con linh dương chạy qua cạnh mình.

Vua nói:

— Thế thì phải đuổi theo bắt cho kỳ được con linh dương lại.

Nói rồi vua phi ngựa theo vết chân con thú và đuổi kịp nó. Chim ưng bèn sà xuống mổ mù mắt linh dương. Nhà vua rút chiếc trùy đập con vật ngã lăn ra rồi xuống ngựa chọc tiết, lột lấy da đeo vào yên ngựa. Lúc đó tiết trời nóng nực mà quanh vùng thì hoang vắng, đất đai cằn cỗi không có lấy một dòng suối nhỏ. Vua khát nước, ngựa cũng khát nước, vua quay lại thấy từ một cành cây nọ chảy xuống một dòng nước đặc như sữa. Vì vua đeo găng da không hứng bằng tay được, ông lấy cái cóng ở cổ chim hứng đầy nước để trước mặt chim. Nhưng chim lấy chân đá vào cóng, cóng đổ quay. Vua nhặt lấy cóng hứng đầy nước lần nữa và lại đặt trước mặt chim vì vua vẫn nghĩ là chim khát nước. Lần thứ hai, chim lại lấy chân đá vào cóng, cóng lại đổ lăn ra. Vua giận lắm, lần thứ ba hứng đầy nước vua đưa cho con ngựa uống. Chim ưng sà lại lấy cánh hất đổ cóng nước đi. Vua nổi giận quát:

— Hỡi con ác điểu kia! Chúa Ala chôn vùi mày đi! Đang lúc khát thế này mi ngăn không cho ta uống, tự mi cũng không uống, ngựa uống mi cũng không cho!

Vua tuốt kiếm chém sả hai cánh chim ưng. Ưng cố ngoắt đầu vươn cổ, ra hiệu cho vua như muốn nói:

— Bệ hạ hãy nhìn xem cái gì trên cây kia!

Vua ngước nhìn, thấy một con rắn cuộn khúc trên cành, và dòng nước trắng giỏ xuống chính là nọc của nó đang chảy ra. Nhà vua rất hối vì đã chém oan đôi cánh con chim. Vua lên ngựa mang cả thịt con linh dương về cho nhà bếp nấu nướng. Rồi vua lên ngồi ở ngai vàng vẫn mang chim ưng trên tay, chim nấc lên một tiếng mà chết. Thấy vậy nhà vua kêu lên, đau đớn xót xa, vì đã sát hại một con chim trung thành cứu mình thoát nạn.

Đấy, câu chuyện vua Xiđabát là thế đấy.

Viên đại thần nghe xong câu chuyện lại tâu:

— Muôn tâu thánh thượng chí kính! Thần có làm điều gì không hay đâu! Chỉ vì mến thương bệ hạ mà phải tâu bầy, rồi bệ hạ sẽ thấy là thần nói đúng. Nghe thần, bệ hạ sẽ thoát nạn: không nghe, bệ hạ sẽ bị giết như viên đại thần giảo quyệt nọ vì lừa dối một vị con vua mà uổng mạng.

TRUYỆN HOÀNG TỬ GẶP YÊU TINH

Ông vua đó có một người con rất ham thú săn bắn, nhất là săn đuổi. Nhà vua cũng có một viên đại thần. Ngài ra lệnh cho viên đại thần phải theo sát bên mình thái tử không rời xa nửa bước. Một hôm thái tử cùng viên đại thần đi săn đuổi. Hai người thấy một con quái vật. Viên đại thần nói với hoàng tử:

— Hoàng tử hãy đuổi theo con thú ấy đi.

Và hoàng tử đã đuổi theo cho đến lúc con vật mất hút. Nó đã biến mất vào bãi sa mạc. Hoàng tử đang phân vân không biết nên rẽ đường nào thì thấy ở đầu một con đường dốc một nữ tỳ trẻ tuổi ngồi khóc. Hoàng tử hỏi:

— Nhà ngươi là ai?

Cô ta đáp:

— Là con một vị vua trong các vị vua ở Ấn Độ. Thiếp đi cùng một đoàn lữ hành qua sa mạc buồn ngủ quá rơi xuống đường mà không biết. Thế là thiếp bị bỏ lại sau, lòng bối rối vô cùng.

Nghe nói, hoàng tử động mối từ tâm, đỡ nàng lên ngựa cùng đi. Đến một hoang đảo nhỏ, nữ tỳ nói:

— Thưa chủ nhân, xin dừng lại cho thiếp làm một việc cần.

Hoàng tử để nàng xuống. Nhưng thấy nàng đi lâu quá hoàng tử lần đến chỗ nàng mới biết người con gái nọ là một con yêu tinh. Yêu tinh nói với lũ con:

— Các con ơi, hôm nay ta dẫn về cho các con một chàng trai trẻ béo tốt lắm!

Lũ con nhao lên:

— Mẹ ơi vậy mẹ hãy dẫn đến, cho chúng con nuốt ngay vào bụng.

Nghe thấy vậy, hoàng tử chắc rằng mình sẽ chết, chân tay run lẩy bẩy, rất lo cho tính mệnh của mình. Chàng quay ngựa trở lại. Ra khỏi hang, yêu tinh theo hoàng tử, thấy chàng run sợ như một kẻ nhát gan bèn hỏi:

— Chàng sợ gì vậy?

Hoàng tử đáp:

— Tôi có một người thù mà tôi rất sợ.

— Chàng đã nói với tôi rằng chàng là một hoàng tử kia mà.

— Quả tôi có nói thế.

— Thế sao chàng không cho kẻ thù kia ít tiền cho yên đi.

— Hắn không thích tiền, hắn thích linh hồn kia, thế mới đáng sợ chứ! Quả thật tôi là nạn nhân của một thứ sở thích bất công!

— Nếu chàng tự cho mình bị bức bách một cách oan uổng thì chàng chứ việc cầu xin Chúa Ala giúp chàng chống lại kẻ thù. Chúa Ala sẽ bảo vệ cho chàng tránh được phép bùa ngải của kẻ thù và của bất cứ kẻ nào mà chàng sợ.

Hoàng tử ngước mắt nhìn giời và khấn:

— Lạy chúa! Người vẫn cứu vớt những kẻ bị bức bách mà biết cầu xin Người và chỉ rõ cho họ thấy tai nạn ở đâu. Xin Người hãy giúp tôi thắng kẻ thù địch. Người hãy đuổi hắn đi vì Người vốn có quyền lực muốn gì được nấy.

Yêu tinh nghe hoàng tử khấn như vậy liền biến mất. Và hoàng tử về cung tâu với vua cha lời khuyên dại dột của viên đại thần. Nhà vua ra lệnh chém đầu ông ta.

Rồi viên đại thần của vua Iunan tiếp tục kể:

— Tâu bệ hạ, nếu bệ hạ quá tin vậy tên thầy thuốc này, hắn sẽ làm cho bệ hạ chết một cách thê thảm nhất. Tuy bệ hạ có ban cho hắn rất nhiều ân huệ và coi hắn là một người thân cận, hắn vẫn chuẩn bị hại bệ hạ đó. Bệ hạ không thấy tại sao hắn lại cho nắm một vật trong tay để chữa cho bệ hạ à? Chỉ là để khi hắn đưa bệ hạ nắm một vật khác trong tay là có thể hại được bệ hạ.

— Khanh nói thế mà đúng. Khanh là một vị giám quan chính trực, ta sẽ theo ý của khanh. Vì rất có thể tên thầy thuốc kia là một tên do thám bí mật đến đây hại ta. Quả vậy, nếu hắn đã chữa bệnh cho ta bằng một vật ta cầm ở tay thì hắn có thể hại ta, bằng một vật hắn đưa ta ngửi chẳng hạn.

Rồi lại hỏi tên đại thần:

— Bây giờ nên xử trí với hắn thế nào?

Viên đại thần vội đáp:

— Cho người triệu hắn đến đây. Hắn đến, phải đánh vào gáy hắn. Có thể mới chặn được phép bùa chú của hắn. Trừ được hắn, bệ hạ sẽ được yên thân. Phải phản hắn, trước khi hắn phản bệ hạ.

Vua Iunan khen phải, rồi cho người triệu ông thầy thuốc đến. Ông ta vui vẻ vào chầu, không biết tý gì về số phận mình. Nhà thi sĩ có nói:

“Hỡi kẻ hay ghê sợ những sự rủi ro của số mệnh, xin cứ an lòng. Người không biết rằng mọi việc đã an bài trong tay con tạo hay sao?

Là vì cái gì đã là tiền định thì không đổi thay, còn cái gì chưa định sẵn thì biết đâu mà lo sợ.

Và thượng đế hỡi! Có thể một ngày nào trôi qua mà tôi đã không ca tụng Người không. Tôi muốn dành cho Người cái thiên tư kỳ diệu tạo nên câu thơ nhịp nhàng, và dành cho Người tất cả ngôn ngữ thi vị của tôi.

Tôi chưa kịp ao ước, Người đã ban cho tặng vật mà tặng vật sau bao giờ cũng đẹp hơn tặng vật trước.

Cho nên có thể nào tôi không ca ngợi cái vinh quang tất cả cái vinh quang của Người, ca ngợi trong tâm hồn tôi và ngoài công chúng.

Nhưng cũng phải nói rằng miệng tôi vẫn không đủ châu ngọc để ca tụng Người, lưng tôi không đủ sức để mang nổi hết những ơn huệ Người ban cho.

Còn người, kẻ đang phân vân do dự, hãy phó mặc mọi công việc vào lạy chúa Ala, đấng duy nhất khôn ngoan. Làm thế rồi, lòng người sẽ không còn sợ ai nữa.

Và cũng nên biết rằng người không làm được gì theo ý riêng đâu: tất cả điều do đấng tối cao định đoạt.

Vậy không bao giờ nên tuyệt vọng. Hãy quên đi mọi nỗi buồn phiền. Há ngươi không biết rằng nỗi phiền muộn: làm mòn cả lòng người kiên cường nhất.

Hãy mặc sự đời! Tạo hóa đã an bài tất cả, những sự tính toán của ta chỉ là một bày nô lệ bất lực. Cứ mặc con tạo xoay vần! có thế mới hưởng được phúc lộc dài lâu”

Ruian đến. Vua hỏi:

— Ngươi có biết ta đòi ngươi về việc gì không?

Ông thày thuốc đáp:

— Chỉ trừ đấng Ala tối cao, còn không ai biết được cái điều không biết.

— Ta đòi ngươi đến để bắt ngươi chết đó.

Thầy thuốc Ruian nghe nói xiết bao kinh hoàng:

— Tâu bệ hạ vì đâu bệ hạ muốn giết kẻ hạ thần, và kẻ hạ thần có tội gì?

— Người ta bảo ngươi là một tên do thám, ngươi đến đây để tìm cách giết ta. Cho nên ta phải giết ngươi trước khi ngươi hại ta.

Rồi vua gọi đao phủ ra lệnh.

— Đánh vào cổ tên phản trắc này để phá tan tà thuật của nó.

Ông thầy thuốc kêu van:

— Xin bệ hạ hãy bảo toàn tính mạng cho thần và chúa Ala sẽ bảo toàn tính mạng cho bệ hạ. Xin đừng giết thần, nếu không Chúa Ala sẽ giết bệ hạ.

Ông ta lại kêu xin lần nữa, như ta đã kêu xin nhà ngươi, hỡi hung thần thế mà ngươi vẫn không nghe ta, trái lại cứ khăng khăng muốn giết ta.

Sau đó vua Iunan bảo thầy thuốc:

— Ta không yên tâm được nếu chưa giết nhà ngươi. Vì nếu ngươi chữa được ta khỏi bằng một vật ta cầm ở tay thì ta tin rằng ngươi có thể giết ta bằng một vật đưa ta ngửi hay bằng cách gì khác đó.

Ông thầy thuốc nói:

— Phải chăng đó là cách thưởng công cho thần. Bệ hạ há lại lấy oán giả ân thế sao?

Nhưng nhà vua cứ nhất định bắt ông thày thuốc phải chết ngay. Biết nhà vua nhất định giết mình, không cách gì thoát nổi, ông thày thuốc khóc lóc và lấy làm buồn phiền về nỗi đã làm ơn cho kẻ không đáng hưởng ơn. Về điều đó nhà thơ nói:

“Nàng Maimuna trẻ tuổi và điên rồ thật không có chút tinh thần cao thượng gì. Nhưng trái lại, cha nàng là một người có tâm huyết, lại là người rất sáng suốt.

Vì vậy hãy nhìn ông xem! Đi đâu, tay cũng mang một ngọn đèn vì thế mà tránh được bùn trơn không bị trượt ngã nguy hiểm, tránh được cả bụi trên đường”

Sau đó tên đao phủ tiến lên bịt mắt ông thầy thuốc lại, rút thanh đoản kiếm ra định chém. Ông thầy thuốc vẫn cứ khóc lóc và nói với vua:

— Xin bệ hạ hãy bảo toàn tính mệnh cho thần và Chúa Ala sẽ bảo toàn tính mệnh cho bệ hạ. Xin đừng giết thần, nếu không, chúa Ala sẽ giết bệ hạ.

Rồi ông ngâm mấy câu thơ của nhà thi sĩ:

“Ta khuyên can thì không kết quả mà lời khuyên can của kẻ ngu muội lại có người nghe. Và ta chỉ hái được sự khinh khi của mọi người.

Chỉ nên nếu ta còn được sống nữa ta sẽ không khuyên răn ai điều gì. Mà nếu ta có chết thì kẻ khác lấy đó làm gương, đừng có mở miệng nói câu gì”

Rồi ông nói với vua:

— Bệ hạ nỡ thưởng công cho hạ thần như thế sao? Bệ hạ đối xử với hạ thần chẳng khác gì chuyện con cá sấu nọ.

Nghe thế, nhà vua hỏi:

— Nhưng chuyện con cá sấu ấy thế nào?

— Bị trói tay bịt mắt thế này, làm sao kẻ hạ thần có thể kể chuyện đó cho bệ hạ nghe được. Chúa Ala phù hộ cho bệ hạ. Bệ hạ hãy bảo toàn tính mệnh cho thần và chúa Ala sẽ bảo toàn tính mệnh cho bệ hạ.

Nói rồi nước mắt ông lã chã tuôn rơi. Lúc đó có mấy ông quan vốn được vua yêu bèn đứng dậy xin:

— Tâu bệ hạ, người hãy tha thứ cho ông thầy thuốc vì chúng thần không thấy ông ta phạm tội gì đối với bệ hạ, trái lại chỉ thấy ông ta giải thoát cho bệ hạ cái bệnh mà không một lương y bác học nào chữa nổi.

Vua đáp:

— Chư khanh không rõ cái cớ vì sao tên thầy thuốc này phải chết. Nếu ta giữ hắn thì chắc chắn ta sẽ bị hại. Là vì kẻ có thể chữa cho ta bằng cách cho cầm một vật trong tay cũng rất có thể hại ta bằng cách cho ta ngửi một vật gì. Ta rất sợ hắn giết ta để lĩnh một món tiền thưởng. Có thể hắn là một tên do thám đến đây chỉ để mưu sát ta. Vậy cần phải giết hắn. Hắn chết, ta mới hết lo cho ta.

Ông thầy thuốc lại kêu van lần nữa:

— Xin bệ hạ hãy bảo toàn tính mệnh cho thần thì chúa Ala mới bảo toàn tính mệnh cho bệ hạ. Xin đừng giết thần nếu không chúa Ala sẽ giết bệ hạ.

Kể đến đây, lão chài nói với hung thần:

— Nhưng hung thần hỡi! Khi ông thầy thuốc biết nhà vua đã nhất quyết giết mình không kêu cầu vào đâu được, ông ta nói:

— Tâu bệ hạ nếu quả thật kẻ hạ thần nhất thiết phải chết thì xin bệ hạ thư cho một thời hạn để hạ thần có thể về nhà trang trải mọi việc, dặn dò bà con xóm giếng chôn cất cho thần và nhất là để đem cho mấy pho sách thuốc. Vả lại thần có một quyển sách quý giá vô ngần mà thần muốn dâng lên bệ hạ để cất vào tủ làm quốc bảo.

Vua hỏi sách ấy là sách gì. Ông thầy thuốc đáp:

— Cuốn sách chứa những điều kỳ lạ không thể đánh giá được. Và điều bí ẩn tầm thường nhất mà nó phát giác ra là điều này: khi bệ hạ chặt đầu thần rồi, bệ hạ cứ giở sách đó ba tờ, đọc ba dòng đầu trang bên trái. Lúc đó đầu thần sẽ nói chuyện được với bệ hạ và giả lời được tất cả những câu hỏi của bệ hạ.

Nghe thế, nhà vua kinh ngạc vô cùng, nẩy người lên vì thích thú và cảm động.

— Hỡi viên thầy thuốc kia! ta chặt đầu ngươi mà ngươi vẫn nói được à?

— Tâu bệ hạ đúng đấy ạ. Quả thật là một việc kỳ lạ.

Nhà vua bèn cho phép ông thầy thuốc được về nhà có lính đi kèm hai bên. Về đến nhà ông thu xếp công việc suốt cả ngày, hôm sau cũng thế, rồi lại vào triều. Nghe tin lạ, tất cả các đô đốc, đại thần, nội thần, tỉnh trưởng và thủ lĩnh trong nước đều kéo đến. Triều đình như một khu vườn đầy hoa. Ông thầy thuốc vào triều, đứng trước nhà vua, tay cầm quyển sách cũ nát và một chiếc hộp nhỏ đựng một chất bột. Ông ngồi xuống nói: “Xin đem cho một cái mâm”. Người ta đem mâm đến. Ông đổ bột và rải ra trên khắp mặt mâm. Ông nói với vua:

— Xin bệ hạ đón lấy sách này, nhưng trước khi giở sách hãy chém đầu thần, đặt lên mâm cho người ấn xuống chất bột này để máu không chảy nữa. Lúc đó bệ hạ sẽ giở sách.

Nhưng nhà vua không đợi chặt đầu, vội lấy sách và mở ra ngay. Nhưng thấy những trang sách dính lại với nhau vua nhấp nước bọt vào ngón tay và mở được tờ đầu. Rồi cứ thế khó khăn lắm mới mở được tờ thứ hai, thứ ba. Giở được sáu tờ vua thử đọc nhưng không thấy một chút chữ gì cả.

— Hỡi tên thầy thuốc kia! sách của ngươi có chữ gì đâu!

— Xin bệ hạ cứ theo cách đó giở thêm nữa đi.

Và vua giở thêm mấy tờ nữa, nhưng chỉ một lát thuốc độc ngấm vào cơ thể - vì quyển sách có thuốc độc - nhà vua đau quằn quại thét lên:

— Thuốc độc chạy trong người ta.

Lúc đó ông thầy thuốc Ruian ứng khẩu đọc mấy câu thơ:

“Cái lũ quan tòa ấy! Họ đã xét xử người đời. Nhưng họ đã vượt quá xa quyền hạn của họ và không kể gì tới công lý. Thế nhưng, lạy Thượng đế, Công lý vẫn còn đấy chứ.

Bây giờ đến lượt người khác xét xử họ. Nếu trước đây họ là những người thanh liêm và tốt bụng người ta đã tha cho họ rồi. Nhưng họ ức hiếp kẻ khác, nên số mệnh lại ức hiếp họ khiến họ phải đau đớn ê chề.

Người ta cười họ, khách qua đường thương hại họ. Thế mới là đạo trời. Xử sự như thế kia tất phải chịu như thế ấy. Số phận họ như thế là hợp lý lắm rồi”

Thầy thuốc Ruian ngâm xong mấy câu thơ thì nhà vua cũng vừa tắt thở.

TRUYỆN NGƯỜI ĐÀN BÀ BỊ CHẶT RA TỪNG KHÚC, BA QUẢ TÁO VÀ TÊN HẮC NÔ RIHAN

Một đêm, giáo chủ Harun An-Rasít bảo viên tể tướng Giafa An Bácmaki:

— Đêm nay, ta muốn xuống phố, xem xét tình hình bọn đô trưởng và cảnh sát trưởng. Kẻ nào bị dân chúng kêu ca, ta nhất quyết cất chức ngay.

Giáo chủ cùng tể tướng và cận vệ Matrua cải trang đi khắp phố trong thành Batđa. Qua một ngõ hẻm, Giáo chủ gặp một ông lão, đầu đội một tấm lưới và một cái thúng tay cầm một chiếc gậy. Lão đi chầm chậm và ngâm thơ:

“Họ bảo tôi: Hỡi nhà hiền triết, nhờ có tri thức ông nổi lên giữa loài người, như trăng giữa đêm tối.

Tôi đáp: - Xin đừng nói thế. Không có tri thức nào ngoài tri thức của số mệnh.

Vì tất cả tri thức, tất cả bản thảo, sách vở và bình mực của tôi không đủ để đánh thăng bằng lấy một ngày với sức mạnh của số mệnh.

Những kẻ đánh cuộc về tôi chỉ có thể thua cuộc.

Quả vậy, còn gì đáng buồn hơn người nghèo, tình cảnh người nghèo, miếng cơm người nghèo, cuộc đời người nghèo.

Mặc dù phải vắt sức mà làm, mùa đông chỉ có gio để sưởi. Dừng bước ở đâu là chó xổ ra xua đuổi. Người đời chế diễu, lăng mạ hắn. Ôi! Kiếp sống người nghèo! Thà chết cho xong.”

Giáo chủ bảo Giafa:

— Nghe thơ và trông dáng người, biết lão này khổ lắm.

Ngài đến gần, hỏi:

— Này! lão làm nghề gì?

— Nghề kiếm cá. Lão nghèo lắm. Lão có một gia đình. Từ trưa đến giờ, lão làm suốt mà Chúa vẫn chưa cho đủ bánh nuôi con. Cho nên lão chán, lão chán đời chỉ cầu chết.

Giáo chủ nói:

— Lão hãy quay lại phía sông Hổ với chúng tôi. Lão quăng lưới bói cho tôi một mẻ xem sao. Kéo lưới được bất cứ cái gì tôi cũng mua và trả một trăm đina.

Lão chài mừng quá, cùng ba người đến sông Hổ. Lão quăng lưới và kéo lên được một cái hòm nặng đóng kín. Giáo chủ thử nhấc lên, cũng thấy nặng. Ngài đưa cho lão chài một trăm đina.

Giafa và Matrua khiêng cái hòm về cung. Giáo chủ cho đốt đuốc lên. Giafa và Matrua đập vỡ cái hòm thấy có một cái thúng lớn bằng lá cọ khâu chỉ len đỏ. Họ cắt chỉ, mở thùng thấy một tấm thảm. Nhấc tấm thảm ra thì là một tấm mạng trắng. Nhấc tấm mạng lên, dưới có một người đàn bà trẻ trắng như bạc, bị chặt ra từng khúc.

Giáo chủ, nước mắt chảy trên má, giận quá, mắng Giafa:

— Đồ tể tướng chó má! Dưới triều đại của ta mà có những chuyện giết người và những nạn nhân bị dìm dưới nước thế này sao? Đến ngày phán xử, máu họ sẽ dính chặt vào lương tâm ta. Lạy chúa! ta phải trả thù, phải giết đứa sát nhân. Còn ngươi! Ta lấy dòng họ giáo chủ Bani Apbax của ta mà thề rằng, nếu ngươi không tìm ra kẻ giết người đàn bà này, ta sẽ cho đóng đinh tay chân nhà ngươi vào cánh cửa cung của ta, ngươi và bốn mươi anh em dòng họ Baramka nhà ngươi nữa.

Giafa xin một hạn ba ngày. Ông đi tìm kiếm trong thành, lòng buồn rười rượi, nghĩ bụng “Làm sao biết được ai giết người thiếu phụ ấy để bắt đưa đến Giáo chủ. Mà bắt oan kẻ khác thì sao đành? Thật không biết tính sao!”

Giafa về nhà. Hết ba ngày. Ông tuyệt vọng. Ngày thứ tư. Giáo chủ cho người đến triệu.

— Kẻ giết thiếu phụ đâu? - Giáo chủ hỏi.

— Làm sao thần đoán được cái vô hình, cái bị che giấu để nhận ra tên sát nhân giữa một thành phố.

Giáo chủ giận lắm, truyền lệnh cho đóng đinh Giafa cho giao khắp nội ngoại thành:

“Ai muốn xem cảnh xử Giafa An-Bacmaki, Tể tướng cùng bốn chục người dòng họ Bacmaka thì đến mà xem.”

Nhân dân Batđa đi xem đông lắm, nhưng không một ai đoán được nguyên do. Mọi người đau khổ, khóc lóc và Giafa và dòng họ Baramka được họ yêu quý, ai cũng chịu ơn.

Cây gỗ chữ thập để đóng đinh đã dựng lên. Những người chịu tội ngồi đấy. Người ta chờ Giáo chủ ra lệnh hành hình. Giữa lúc nhân dân đang kêu khóc; thì một chàng trai trẻ, đẹp, ăn mặc sạch sẽ bỗng rẽ đám đông chạy đến, kêu lên:

— Xin tha cho vị Tể tướng, người bao dung bọn đói nghèo vì chính tôi đã giết người đàn bà, cho vào một cái hòm vớt được ở sông Hổ. Xin hãy giết tôi đi.

Tể tướng thấy mừng cho mình, nhưng buồn cho người trẻ tuổi. Ông đang tỉ mỉ hỏi chàng, thì bỗng một ông già cũng rẽ đám đông đến, nói:

— Thưa tể tướng đừng tin lời anh này. Chính lão đã giết thiếu phụ. Chỉ trừng trị lão thôi để trả thù cho nàng.

— Ông già này lẩm cẩm, không biết mình nói gì đâu. - Chàng thanh niên cướp lời. - Tôi xin nhắc lại là chính tôi đã giết nàng. Chỉ có tôi là phải bị trừng trị. Phải chặt tôi ra từng khúc như tôi đã giết nàng.

— Con còn trẻ con phải yêu đời, - ông già nói. - Còn ta, ta già rồi, ta sống đủ rồi. Ta sẽ chuộc tội cho con, cho vị tể tướng cùng những anh em của ngài. Phải giết ta để trả thù.

Giafa bảo viên quan trông coi bọn thị vệ dẫn cả hai người đến trước Giáo chủ.

— Tâu chúa công, đây là người đã giết thiếu phụ.

— Đâu?

— Chàng thanh niên này nhận mình là thủ phạm. Nhưng ông già này bác đi, tự nhận chính ông ta mới là thủ phạm.

Giáo chủ nhìn hai người:

— Trong hai người, ai giết?

— Tôi! - người thanh niên đáp.

— Không phải! chính là tôi, - ông già đáp.

Giáo chủ không hỏi gì thêm, bảo Giafa:

— Đem đóng đinh cả hai.

Nhưng Giafa nói:

— Nếu chỉ có một thủ phạm thì trừng phạt người thứ hai là tội bất công.

Chàng thanh niên kêu lên:

— Tôi xin lấy Đấng đã nâng trời cao lên như bây giờ, đã đào sâu đất như ngày nay, mà thề rằng, chỉ một mình tôi là thủ phạm. Chứng cớ đây.

Và chàng miêu tả cái hòm đựng người đúng như Giáo chủ, Giafa và Matrua đã chứng kiến. Giáo chủ tin lời chàng. Ngài hết sức ngạc nhiên hỏi:

— Vì sao có việc thảm sát này? Vì sao không bị roi vọt tra tấn, ngươi lại nhận tội và xin được trừng trị?

— Tâu Giáo chủ, người đàn bà bị giết nguyên là vợ tôi, con gái ông nhạc tôi đây. Tôi cưới nàng khi nàng còn trẻ và trinh bạch. Chúng tôi sinh được ba con trai. Nàng vẫn yêu tôi, hầu hạ tôi và tôi không thấy nàng có gì đáng trách. Đầu tháng này, nàng bị ốm nặng. Tôi đón những thấy lang hay nhất đến chữa. Nàng khỏi bệnh, ngỏ ý muốn được một quả táo để ngửi và ăn.

Tôi chạy lên tỉnh mua ngay, dù có phải trả giá đến một đina vàng. Tìm khắp các hàng bán hoa quả đều không có. Tôi buồn bã trở về, không dám gặp vợ, suốt đêm nghĩ kế làm sao có được một quả táo. Hôm sau, tinh mơ tôi đến các vườn cây tìm. Không đâu có. Trên đường, gặp một ông già giữ vườn, tôi hỏi chuyện táo.

— Cháu ơi! Khó lắm, vì cái lẽ đơn giản là không đâu có, trừ phi cháu đến tận vườn đức Giáo chủ ở Baxra. Nhưng táo ở đấy người coi vườn giữ gìn rất cẩn mật để đức Giáo chủ ngài dùng.

Tôi về, kể cho vợ hay. Vì yêu, chiều vợ, tôi lại đi ngay, cả đi và về mất mười lăm ngày đêm. May mắn tôi mua được của người giữ vườn ở Baxra ba quả, giá ba đồng.

Tôi vui vẻ trao cho vợ, vợ tôi không tỏ ý gì vui mừng và hờ hững để cạnh nàng. Trong lúc vắng tôi, nàng bị sốt nặng, khi tôi về, còn ốm tiếp mười hôm nữa. Tôi không rời nàng. Sau nhờ Chúa, nàng khỏi. Tôi lại ra cửa hiệu bán hàng.

Một buổi trưa, đang ngồi, tôi thấy một người da đen đi ngang qua, tay cầm một quả táo tung lên chơi!

— Này anh bạn! anh lấy quả táo này ở đâu? Cho tôi biết để tôi đi tìm mua.

Anh da đen cười:

— Tôi lấy ở người tình của tôi. Một thời gian không đến thăm nàng, hôm đến thấy nàng mệt, cạnh có ba quả táo. Tôi hỏi, nàng bảo: “Anh yêu! đây là thằng chồng mọc sừng của em đi Baxra mua cho, ba đina vàng đấy.” Rồi nàng cho tôi quả này đây.

Tâu giáo chủ, nghe nói thế, tôi thấy tối tăm mặt mũi, vội đóng cửa hiệu, giận sôi lên, mất hết khôn. Về nhà vào phòng vợ, không thấy quả táo thứ ba đâu, tôi thét:

— Một quả táo nữa đâu?

— Em không biết, không biết tí gì về quả táo ấy.

Như thế là tên da đen kia nói đúng. Tôi cầm dao nhẩy bổ đến, đâm vợ, rồi tì gối lên bụng cắt nàng ra từng miếng, chặt đầu, chặt tay chân, cho tất cả vào thúng lấy một cái mạng phủ lên, lấy thảm đậy lại, cho vào hòm, đóng đinh. Tôi đặt hòm lên lưng con la chở đến sông Hổ, tự tay xô hòm xuống nước. Vậy thì, tâu Giáo chủ, xin người cho tôi được chết để chuộc tội lỗi mà tôi rất sợ phải nói đến ngày Phục sinh.

Về nhà, thấy thằng con đầu khóc, tôi biết chắc nó chưa hay gì về mẹ nó chết. Tuy vậy tôi cũng hỏi tại sao nó khóc.

— Vì con lấy một quả táo của mẹ. Con ra phố chơi cùng hai em. Một anh da đen cao lớn đi qua giật lấy, hỏi táo mua ở đâu. Con đáp: “Bố em đi Baxra mua được quả này và hai quả nữa giá ba đina đem về cho mẹ em”. Anh da đen đã không trả, còn đánh con, rồi bỏ đi. Con sợ mẹ đánh.

Nghe con nói, tôi hiểu ngay tên da đen đã nói láo về vợ tôi. Và như vậy là tôi đã giết oan nàng.

Tôi khóc hết nước mắt. Ông nhạc tôi đến - ông già đáng kính đang ở đây. Tôi thuật lại chuyện đau đớn. Ông khóc, ngồi xuống cạnh tôi. Hai cha con ngồi mãi cho tới nửa đêm, nước mắt đầm đìa. Chúng tôi tổ chức tang lễ năm ngày liền. Cho đến bây giờ, chúng tôi vẫn khóc lóc thảm thiết về cái chết ấy.

Nghe chuyện, Giáo chủ ngạc nhiên kêu lên:

— Lạy chúa Ala, ta chỉ muốn giết tên mọi xấu xa này. - Ngài bảo tể tướng phải tìm cho kỳ được tên da đen khốn nạn.

— Nếu không tìm được, ngươi sẽ phải chết thay nó.

Giafa khóc, nghĩ: “Tìm đâu? Một cái vò rơi may không vỡ, ta cũng may lần thứ nhất không chết. Còn bây giờ? Nhưng Thượng đế đã cứu ta lần thứ nhất thì sẽ có thể cứu ta lần thứ hai. Còn ta, lạy chúa sẽ nằm im trong ba ngày. Tìm kiếm vô ích là gì? Cứ để mặc cho Đấng công minh Tối cao.”

Giafa nằm im thật trong ba ngày. Ngày thứ tư ông cho gọi pháp quan đến cho làm chúc thư, khóc vĩnh biệt các con. Giáo chủ cho người đến bảo đang chờ giết ông nếu ông không tìm thấy tên da đen. Ông ôm hôn cô gái út ông yêu nhất nhà, ôm chặt vào ngực ông, nước mắt tuôn rơi khi nghĩ rằng phải bỏ lại con thơ. Bỗng ông thấy vật gì tròn tròn trong túi áo cô bé.

— Con có gì trong túi thế? - Ông hỏi.

— Quả táo đấy cha ạ. Hắc nô Rihan[100] cho con, từ bốn hôm trước. Con phải cho hắn hai đina.

Giafa mừng quá:

— Ôi, Đức giải phóng, ông reo lên! - Ông truyền gọi Rihan.

— Quả táo này mi lấy ở đâu?

— Thưa chủ nhân, cách đây năm hôm, đi qua thành phố, đến một ngõ hẻm, tôi thấy trẻ con chơi, một đứa có quả táo này. Tôi đánh nó, cướp lấy. Nó khóc nói:

— Táo của mẹ em. Mẹ em ốm. Mẹ em muốn ăn một quả táo. Bố em đi Baxra mua. Còn hai quả nữa. Giá ba đồng đina vàng. Em lấy một quả chơi.

Tôi để mặc thằng bé khóc đem quả táo về đổi cho cô nhỏ lấy hai đina vàng.

Thấy vì Rihan mà đã xảy ra bao chuyện rắc rồi, lại làm chết một thiếu phụ, tể tướng đem ngay hắn tống ngục và thuật lại đầu đuôi câu chuyện cho giáo chủ.

TRUYÊN VUA ÔMA AN-NÊMÂN VÀ HAI HOÀNG TỬ KỲ LẠ SACKÂN VÀ ĐUN - MAKÂN

Ở thành Bátđa, sau bao đời quốc vương này đến bao đời quốc vương khác, có một ông vua tên là Ôma An-Nêmân. Vua dũng mãnh phi thường, đã hạ được mọi hào kiệt vô địch, đã thắng được mọi danh tiếng kỳ tài. Vua hăng hái đến lửa đốt cũng chẳng sờn. Khi tỷ thí trên đấu trường, không ai địch nổi. Khi nổi giận thì lỗ mũi phun ra những tia sáng lập lòe. Vua đã chinh phục được khắp thiên hạ, ngự trị trên khắp các đô thành. Nhờ chúa Ala phù hộ, vua thu phục được mọi người. đoàn quân chiến thắng đặt chân lên khắp cả gầm trời. Nhà vua là bá chủ cả phương Đông lẫn phương Tây, nào Ấn Độ, Trung Hoa. Yêmen, Hétgiát. Abixini, Xuđăng, Xyri, Hy lạp, nào những tỉnh Điabec, khắp các hải đảo trên mặt biển, khắp dòng sông nổi tiếng trên mặt đất như sông Xâyhun và sông Jơgihan, sông Nin và sông Ơphơrát. Nhà vua đã phái những người truyền tin tới những địa giới xa xôi cùng cực để loan báo tình hình và tin tức hiển hách. Tất cả các phái viên đều trở về tâu rằng khắp nơi, thiên hạ đều hàng phục, tất cả các chúa tể ngoại bang đều kính cẩn thừa nhận quyền tối cao của nhà vua. Còn nhà vua thì ra công làm cho mọi người được hưởng ơn mưa móc, đức độ dồi dào, làm cho họ sống hòa hảo êm ấm, trật tự an ninh. Nhà vua quả là một bậc đại độ, đạo đức cao siêu.

Cũng vì thế từ khắp các nơi dọc ngang trên mặt đất, đủ mọi thứ tặng phẩm cống lễ được gửi về dồn dập. Nhà vua là bậc minh quân rất được kính yêu.

Vua Ôma có một con trai tên là Sackân, mệnh danh là như thế vì chàng thật là một bậc kỳ tài trong những bậc kỳ tài thời ấy. Chàng vượt hẳn những anh hùng quả cảm nhất. Họ đều bị chàng đánh bại trong những cuộc tỷ thí. Chàng sử dụng tài tình giáo mác, dao kiếm, cung tên. Cho nên chàng được vua cha yêu quý vô cùng, và được cha định cho kế ngôi sau này. Có một điều chắc chắn: nhờ ơn chúa Ala, thoạt mới trưởng thành chàng Sackân kỳ lạ, hai mươi tuổi, đã khiến cho mọi người phải khâm phục trước sự nghiệp hiển hách của mình. Danh chàng sáng lên vì những kỳ công rực rỡ. Chàng đã từng xung trận chiếm bao đồn lũy, chinh phục bao đất đai, tiếng tăm lừng lẫy khắp hoàn cầu, mỗi ngày một thêm hiên ngang dũng mãnh.

Ngoài Sackân, vua Ôma không có người con nào khác. Nhà vua có bốn bà chính cung như thánh kinh và giáo lý cho phép, nhưng chỉ có một bà sinh nở, còn ba bà thì vẫn hiếm hoi. Ngoài bốn bà chính thất ở liền trong cung, vua Ôma còn có bà trăm sáu mươi cung phi nữa, vừa đúng số ngày trong năm theo lịch Ai-cập. Mỗi cung phi thuộc một dòng chủng tộc. Nhà vua cho mỗi người ở một căn phòng riêng biệt. Những căn phòng ấy hợp lại thành mười hai tòa nhà, như số tháng trong năm. Cả mười hai tòa đều nằm trong nội vi cung điện. Mỗi tòa chứa ba mươi cung phi, mỗi cung phi ở một phòng riêng. Như thế là có ba trăm sáu mươi phòng riêng. Vua Ôma rất công bằng, lần lượt dành mỗi năm một đêm cho một cung phi. Như thế là suốt năm nhà vua chỉ ăn nằm có một đêm với từng cung phi, rồi đến năm sau mới gặp lại. Nhà vua cứ xử sự như vậy trong cả một thời gian dài, mà thật ra là suốt đời không thay đổi. Cho nên nhà vua được tiếng là khôn ngoan rất mực và khí lực cương cường.

Nhưng một ngày kia, nhờ ơn đấng chí tôn, một nàng cung phi thụ thai. Tin lành chẳng mấy chốc truyền lan khắp cung điện và đến tai vua. Vua vui mừng khôn xiết, thốt lên: “Cầu xin chúa Ala ban cho con cháu dòng giống ta toàn là con trai!”. Rồi vua truyền ghi ngày thụ thai vào sổ và ban cho nàng cung phi ấy đủ mọi ân huệ và tặng phẩm.

Lúc ấy hoàng tử Sackân cũng được tin nàng cung phi có thai. Chàng buồn rầu vô hạn nhất là khi nghĩ rằng đứa trẻ sơ sinh sẽ có thể cùng chàng tranh chấp ngai vàng. Thế là trong thâm tâm, chàng quyết định diệt trừ bằng được đứa bé ấy, nếu nó là con trai. Đó là về phần Sackân. Còn người cung phi là một nữ tỳ trẻ tuổi người Hy lạp, tên là Xaphia[101]. Vua Hy lạp xứ Caitxaria đã cung tiến nàng cho vua Ôma cùng với nhiều lễ vật khác. Trong đám nữ tỳ trẻ ở cung đình, nàng là người nhan sắc hơn hết, nét mặt xinh tươi nhất, vóc người nhỏ nhắn nhất, đùi vai nở nang nhất. Nàng lại thông mình đĩnh ngộ, phẩm chất hơn người. Những đêm vua Ôma lui tới với nàng, nàng biết nói với vua những lời rất mực dịu dàng khiến vua khoái trá hả lòng, những lời say sưa và thấm thía. Và nàng cứ ăn ở như thế cho đến ngày sinh nở. Bấy giờ nàng ngồi trên ghế đẻ, bụng quặn đau. Nàng thành kính cầu khẩn chúa Ala, và lập tức chúa Ala linh ứng ban phúc cho nàng.

Còn vua Ôma thì truyền cho một viên thái giám, kịp thời báo cho vua tin sinh nở, trai hay gái. Về phía Sackân cũng vậy, chàng không quên phái một viên thái giám khác làm việc đó. Xaphia vừa sổ thai thì các bà đỡ liền đón lấy đứa trẻ xem. Khi thấy là con gái, họ vội báo tin cho mọi người xung quanh và cho các viên thái giám: “Con gái, mắt sáng hơn trăng!”. Viên thái giám của Sackân khoan khoái vô cùng.

Nhưng các thái giám vừa đi khỏi thì Xaphia bảo các bà đỡ:

— Ô các mụ hãy chờ đã! ta thấy trong người còn có cái gì khác nữa đấy!

Rồi bụng nàng lại quặn đau; nàng hết kêu “ối” lại kêu “ái”. Cuối cùng, nhờ ơn chúa Ala, nàng lại sinh ra một đứa con. Các bà đỡ vội cúi xuống xem thì là một đứa con trai đẹp như trăng rằm, trán sáng ngời, má thắm như hồng. Mọi người đều hoan hỉ, từ nô lệ, người hầu cho đến khách khứa. Ai nấy đồng thanh reo vui inh ỏi là náo động của cung điện, khiến các cung phi khác nghe thấy đều phát điên lên vì ghen tị và bực tức.

Còn vua Ôma thoạt nghe tin, đã vui mừng cảm ơn chúa Ala, rồi đứng phắt dậy, tất cả tới phòng Xaphia. Vua lại gần nàng lấy tay ôm đầu nàng mà hôn vào trán, rồi cúi xuống hôn đứa con trai. Tức thì các nô lệ gõ trống nhịp nhàng, các nữ nhạc công bấm dây đàn êm ái, các ca nữ cất tiếng hát chào mừng hoàng tử ra đời.

Nhạc vừa dứt, vua ra chiếu chỉ đặt tên con trai là Đun-Makân[102] và con gái là Nôzatu Zaman[103]. Mọi người cúi mình tuân lệnh.

Vua cử nhũ mẫu và thị tỳ cho hai đứa trẻ sơ sinh cũng các nô lệ, các người hầu khác, rồi truyền khao mọi người trong cung nào là rượu nho, rượu ngọt, nước thơm với bao của ngon vật lạ không sao kể hết.

Khi dân thành Batđa biết tin hoàng tử và công chúa sinh đôi, họ treo đèn kết hoa khắp các phố phường, biểu thị lòng hoan hỷ. Rồi các đô đốc đại thần, tất cả các bậc quyền thế trong nước đều đến chúc nhà vua sinh hạ hoàng tử Đun-Makân và công chúa Nôzatu. Vua cám ơn mọi người và ban cho họ nào áo chầu, nào ơn huệ đủ thứ. Mọi người có mặt từ nhân sĩ đến thường dân đều được hưởng ơn mưa móc.

Bốn năm trôi qua.

Suốt thời gian ấy, không ngày nào vua không cho người đến lấy tin Xaphia và các con. Vua lại không quên ban tặng cho Xaphia vô số tư trang, vàng bạc, lụa là, châu báu. Vua giao phó việc trông nom dậy dỗ các con cho những triều thần tận tụy và sáng suốt nhất.

Bấy nhiêu chuyện mà Sackân không biết gì cả! Chàng mải chinh chiến ở xa, chiếm thành, hạ tướng, nổi danh lừng tiếng trong các trận mạc. Chàng chỉ được viên thái giám cho biết tin em gái là Nôzatu ra đời. Còn chuyện đẻ em trai là Đun-Makân ngay sau khi viên thái giám đó đi, thì chẳng ai báo cho chàng hay cả.

Một ngày kia, vua Ôma An-Nêmân đang ngự triều bỗng thị vệ vào, giập đầu xuống tâu:

— Muôn tâu thánh thượng, có sứ giả của vua Aphriđôniốt, xứ Rum và Côngxtăngtinia xin vào bái yết. Nếu thánh thượng cho phép, thần sẽ để họ vào chầu. Nếu không họ sẽ phải một phép rút lui.

Nhà vua ra lệnh cho vào.

Vua vời sứ giả lại gần, tiếp đãi ân cần, thăm hỏi sức khỏe và hỏi họ từ xa đến vì mục đích gì. Họ giập đầu tâu rằng:

— Muôn tâu hoàng đế chí cao, chí tôn, chí nhân, người phái chúng tôi đến đây là vua Aphriđôniốt, chúa tể xứ Hy lạp và xứ Iôni và tất cả các miền Thiên chúa giáo, đóng đô tại thánh Côngxtăngtinia. Ngài sai chúng tôi báo tin để hoàng đế rõ rằng ngài vừa khai chiến quyết liệt với tên bạo chúa hung tàn Hacđôbiốt vua xứ Caitxaria. Nguyên nhân việc chiến tranh ấy như sau: tại một xứ mới chiếm được, một tù trưởng bộ lạc Ả-rập đã tìm thấy một kho tàng thời cổ, từ thời thánh đế En-Itxcăngđa cưỡi tuấn mã hai sừng[104]. Kho tàng ấy chứa những của báu vô ngần, chúng tôi không tài nào trị giá được. Cùng với bao vật kỳ lạ khác, kho tàng còn có ba hòn ngọc to bằng quả trứng mã điểu tròn tròn và trắng tinh, những viên ngọc không chút tì vết, sắc đẹp và giá trị của nó thì chẳng thứ đá quý nào trên đất hay dưới nước có thể sánh tầy. Ba hòn ngọc ấy có lỗ khoan ở giữa để luồn dây vào làm vòng đeo cổ. Chúng có khắc những chữ bí mật, chữ nước Iôni. Người ta biết rằng ngọc quý này có rất nhiều hiệu năng, một trong những hiệu năng giản dị nhất là ai đeo nó vào cổ sẽ tránh được mọi bệnh tật, nhất là bệnh sốt rét, sốt nóng. Trẻ con mới đẻ đeo vào lại càng hiệu nghiệm. Cho nên khi viên tù trưởng Ả-rập nhận thấy những phép mầu nhiệm ấy và ước đoán ngọc đó còn có những hiệu năng huyền bí khác thì hắn nghĩ rằng không còn dịp nào tốt hơn để cầu ơn vua chúng tôi nữa. Tức thời, hắn quyết định đem cống hiến vua chúng tôi ba hòn ngọc quý cùng với kho tàng quý báu kia. Hắn sai chuẩn bị hai tầu thủy, một tầu chở báu vật và ba viên ngọc quý dâng vua Aphiriđôniốt, một tầu chở quân đi bảo vệ. Viên tù trưởng cũng chắc rằng chẳng kẻ nào dám xâm phạm trực tiếp đến hắn hoặc đến những lễ vật mà hắn cho đem đi cống vua Aphriđôniốt oai hùng của chúng tôi, nhất là đường đi là đường biển thẳng đến thành Côngxtăngtinia.

Cho nên hai con tầu vừa chuẩn bị xong là nhổ neo giong buồm chạy về phía trước chúng tôi. Nhưng một hôm, tàu đang đậu ở một bến không xa nước chúng tôi lắm, thì đột nhiên, quân lính Hy Lạp của vua chư hầu nước chúng tôi là Hacđôbiốt xứ Caitxaria, vây hạ con tàu, cướp tất cả báu vật, kể cả ba hòn ngọc quý kia, rồi giết cả bọn thủy thủ mà chiếm lấy tàu.

Việc đó đến tai vua chúng tôi. Ngài cử ngay một đạo binh đi đánh vua Hácđôbiốt. Đạo binh này bị tiêu diệt. Vua lại cử một đạo binh thứ hai đi cũng bị tiêu diệt nốt. Vua Aphriđôniốt nổi giận đùng đùng, quyết đích thân chỉ huy toàn thể quân đội, quyết tiêu diệt thành Caitxaria, phá hủy cả vương quốc Hacđôbiốt, biến mọi thị trấn lớn nhỏ của xứ ấy thành tro bụi thì mới chịu về nước.

Muôn tâu bệ hạ hiển hách, bây giờ chúng tôi tới sân rồng cầu cứu mong được sự liên minh hùng mạnh và có hiệu quả của Người. Đem lực lượng và binh tướng giúp chúng tôi, bệ hạ chỉ càng thêm hiển hách, thêm lừng lẫy về chiến công. Vua chúng tôi sai mang đến dâng lên bệ hạ đủ mọi lễ vật quý giá để tỏ lòng thành kính đối với lượng cao cả của bệ hạ, và khẩn khoản cầu mong bệ hạ vui lòng hạ cố, mở lượng hải hà mà nhận cho!”

Nói đến đây các sứ giả ngừng lời, dập đầu dưới chân vua Ôma An-Nêmân.

Các cống phẩm của vua Aphriđôniốt, chúa thánh Côngxtăngtinia gồm có những thứ sau đây:

Năm mươi cô gái trinh bạch nhan sắc tuyệt trần, kén trong số những cô đẹp nhất ở Hy lạp; năm mươi cậu trai kén trong số những cậu có thân hình cân đối nhất xứ Rum, mỗi cậu mặc một chiếc áo thụng, rộng tay, bằng lụa hoa vàng, có hình thêu nhiều mầu sắc, lại quấn một dải lưng vàng, viền bạc, thắt lấy một đôi xiêm so le bằng gấm và bằng nhung; mỗi cậu đeo một đôi khuyên vàng có giát ngọc trai trắng, lấp lánh, giá đáng nghìn vàng. Các cô cũng vận trên người rất nhiều báu vật.

Đó mới là hai thứ cống phẩm chính. Còn những lễ vật khác nữa sang trọng vô cùng, xứng với những cống phẩm kể trên.

Vua Ôma nhận lễ, lấy làm hài lòng và truyền phải đối xử ân cần với các sứ giả. Rồi vua triệu tập các đại thần lại để hỏi ý kiến về việc vua Aphriđôniốt xứ Côngxtăngtinia đến cầu cứu. Bấy giờ, giữa hàng triều thần có một vị lão thành đã từng được mọi người kính yêu đứng dậy. Đó là quan tể tướng Đanđân. Tể tướng nói:

— Tâu Thánh thượng quang vinh, vua Aphriđôniốt, chúa đại thành Côngxtăngtinia là một người theo đạo Cơ đốc, một kẻ bất tín, một kẻ ngoại đạo đối với kinh thánh của đức Ala và sứ giả của ngài (cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an). Dân xứ ấy là dân tà đạo. Và cái kẻ họ cầu xin ta giúp sức để đánh cũng là một tên bất tín và một tên tà đạo. Cho nên chuyện bất hòa giữa họ chỉ quan hệ đến họ thôi, không dính dáng đến những người ngoan đạo như chúng ta được! Tuy nhiên, thần cũng xin thánh thượng liên minh với vua Aphriđôniốt mà giúp vua ấy một đạo hùng binh giao cho hoàng tử Sackân chỉ huy. Hoàng tử cũng vừa thắng trận vinh quang trở về. Thần tâu bầy ý kiến đó vì hai lẽ: một là vua xứ Rum vừa phái sứ giả sang ta cống hiến để cầu ta giúp sức và che chở mà bệ hạ đã nhận lễ. Hai là vị quốc vương nhỏ bé xứ Caitxaria không có gì đáng sợ. Giúp vua Aphriđôniốt, bệ hạ sẽ thu được nhiều kết quả tốt, và chính bệ hạ sẽ được coi là bực chiến thắng thực sự. Chiến công ấy sẽ vang khắp nơi, đến tận phương tây. Các vương quốc phương tây ắt phải tìm cách cầu thân với ta và sẽ phái sứ thần mang đến dâng bệ hạ đủ mọi lễ vật và tặng phẩm lạ kỳ.

Tể tướng Đanđân dứt lời, vua Ôma tỏ vẻ rất hài lòng. Ông ban cho tể tướng một chiếc áo chầu mà rằng: “Khanh quả đáng mặt quân sư của nhà vua. Khanh cần phải chỉ huy tiền đội, còn Hoàng tử Sackân, con ta sẽ điều khiển hậu đội.”

Tiếp đó, vua Ôma cho vời Sackân đến, cho chàng biết các sứ giả đã nói gì, ý tể tướng Đanđân ra sao, rồi dặn chàng phải chuẩn bị lên đường, phải kén chọn binh lính kỹ càng từng người một, trong số những quân tinh nhuệ nhất và thành lập bằng cách ấy, một đạo quân gồm một vạn kỵ mã, trang bị đầy đủ, một đạo quân sẽ phải dày dạn với mọi gian lao kham khổ của chiến trường. Vua dặn phải đối xử rộng rãi với họ. Sackân kính cẩn tuân lệnh vua cha. Chàng tuyển lựa trong số binh mã của mình một vạn kỵ binh hào hùng, thưởng cho họ vàng bạc châu báu và cho họ được phép nghỉ ngơi tự do trong ba ngày. Thế là vạn kỵ binh ấy cúi rạp xuống đất tỏ lòng tòng phục. Ai nấy được khao thưởng, chạy đi ăn uống và sắm sửa chỉnh tề lên đường.

Bấy giờ Sackân vào kho chứa các hòm vàng bạc, võ khí đạn dược, kén trong số những khí giới đẹp nhất có khảm vàng và có khắc chữ ngà, và mun, cái nào vừa ý thích thú nhất thì lấy dùng. Rồi chàng đến các chuồng ngựa, có đủ các giống ngựa đẹp nhất của xứ Netjet và xứ Ả-rập, con nào thuộc giống nào đều có đeo số ghi vào cổ. Sổ đựng trong một cái túi da nhỏ thêu chỉ lụa, chỉ vàng, điểm những viên ngọc lam. Chàng kén lấy những con ngựa giống tốt nhất. Chàng chọn cho mình một con ngựa sắc hồng, lông mượt, mắt ngang trán, móng to đuôi đẫy đà, hiên ngang tai nhỏ nhắn như tai linh dương. Con ngựa đó thuộc giống bắc và trung Ả-rập nổi tiếng, mà một tù trưởng bộ lạc Ả-rập hùng cường đã tiến cống vua Ôma.

Hết ba ngày nghỉ, binh lính tập hợp thành hàng ngũ ngoài thành. Vua Ôma An-Nêmân cũng thân đó ra từ biệt hoàng tử Sackân và tể tướng Đanđân. Vua tiến lại gần Sackân. Chàng cúi rạp xuống nghinh lễ. Vua ban cho chàng bẩy hòm tiền, căn dặn chàng phải luôn luôn hỏi ý kiến vị tể tướng Đanđân khôn ngoan. Sackân kính cẩn nghe lời. Vua quay về phía Đanđân ân cần giao phó cho tể tướng hoàng tử Sackân và vận mệnh của toàn quân. Tể tướng dập đầu xin phụng mạng. Trước mặt nhà vua và tể tướng, Sackân nhẩy lên con tuấn mã, truyền lệnh cho tướng tá và vạn kỵ binh diễu qua. Rồi chàng đến hôn tay vua cha, đoạn cho ngựa phi nước đại, có tể tướng Đanđân theo cạnh. Đoàn quân tiến bước giữa tiếng trống trận, tiếng địch và tiếng kèn. Trên đầu họ, cờ lệnh, cờ hiệu tung bay, lá phướn và quốc kỳ phấp phới trước gió.

Các sứ giả đi trước dẫn đường. Đoàn quân giong ruổi ngày này qua ngày khác, cứ thế ròng rã hai mươi ngày trời. Chỉ có đêm mới dừng chân nghỉ. Cuối cùng tới một thung lũng rộng, rừng rậm um tùm, nước chảy róc rách. Sackân ra lệnh cắm trại và cho quân nghỉ ba ngày. Đoàn kỵ binh xuống ngựa dựng lều rồi nhởn nhơ đi tứ phía. Tể tướng Đanđân cho dựng lều mình ngay giữa thung lũng, bên cạnh lều các sứ giả của vua Aphriđôniốt.

Còn Sackân, chàng đợi cho binh lính đi khỏi, ra lệnh cho lính vệ để chàng một mình mà đến với tể tướng Đanđân. Chàng thả cương cho ngựa giong ruổi. Chàng muốn tự mình xem xét thung lũng, thực hiện lời cha dậy. Cha đã cặn kẽ dậy rằng phải hết sức đề phòng khi tới gần xứ Rum, dù là xứ địch hay xứ bạn. Chàng cứ cưỡi trên lưng ngựa mà đi vòng quanh thung lũng cho đến khi đêm đã sang canh hai. Bấy giờ chàng thấy buồn ngủ nặng cả mí mắt không thể đi nước phi được nữa. Chàng cho ngựa thủng thẳng đi bước một rồi ngủ luôn trên mình ngựa theo thói quen của chàng.

Ngựa cứ đi như thế đến nửa đêm. Tới giữa một khu rừng vắng vẻ, nó bỗng ngừng bước, móng nện mạnh xuống đất. Sackân bừng tỉnh thấy mình ở giữa đám cây trong rừng, ánh trăng chiếu xuống vằng vặc. Chàng rất đỗi bồi hồi giữa nơi hưu quạnh. Chàng liền cất cao giọng nói: “Chỉ có Chúa Ala tối cao là có sức mạnh và uy quyền”. Tức thì chàng thấy tâm hồn bình tĩnh, không còn sợ những thú dữ trong rừng. Trước mặt, trăng tuyệt đẹp soi ánh bạc xuống khu rừng quang. Khu rừng trở nên đẹp lạ thường, tưởng như một cảnh thiên thai. Rồi Sackân nghe thấy như gần mình những lời nói hết sức êm đềm, giọng tuyệt hay, lại có tiếng cười. Ôi những tiếng cười! Nghe thấy ai mà chẳng ngất ngây khoan khoái, những muốn uống ngay tiếng cười rồi chết cũng cam lòng.

Sackân nhẩy xuống ngựa, len lỏi qua các thân cây, lần bước tìm đến nơi có tiếng nói, mãi cho tới bờ một con sông trắng, nước chảy róc rách, vui tai. Đáp lại tiếng nước chảy, có tiếng chim hót, tiếng những con linh dương rên rỉ say sưa, tiếng đồng thanh hưởng ứng của các thú vật. Bấy nhiêu tiếng hòa hợp tạo nên một bản nhạc êm đềm man mác. Cảnh lại thêu hoa, dệt cỏ như lời nhà thơ miêu tả:

“Hỡi bạn tình say đắm, mặt đất chỉ đẹp khi hoa phô mầu sắc, mặt nước chỉ đẹp khi gần gũi, ăn ý với hoa!

Vinh quang thay đức cao cả sinh ra trái đất, rồi cánh hoa trên trái đất rồi đặt em gần hoa, gần nước, trên mặt đất, hỡi bạn tình say đắm”.

Sackân đưa mắt nhìn thấy bên kia bờ sông, dưới ánh trăng vằng vặc, mặt trước của một tịnh xá mầu trắng, có tòa tháp nguy nga cao vút. Dưới chân tịnh xá nước sông chảy tràn qua cả nền. Phía trước là một thảm cỏ rộng, trên đó có mười thiếu nữ đang ngồi quanh thiếu nữ thứ mười một. Tất cả đều đẹp như trăng, áo quần mỏng, rộng và mượt. Cả mười cô đều trinh bạch và kỳ diệu:

“Trăng sáng! Thảm cỏ cũng sáng lên, sáng lên vì những cô gái trắng thịt da tinh khiết, những cô gái tinh khiết và trắng dưới ánh trăng cao! Thảm cỏ rung động đê mê.

Những cô gái xinh đẹp tuyệt với! Thân hình thon mảnh mềm mại. Dáng dấp uyển chuyển kiều diễm nhịp nhàng. Và thảm cỏ rung động đê mê.

Tóc xõa trên cổ, như chùm nho trên gốc nho. Mầu hung hay mầu nâu, những chùm nho mầu hung, những chùm nho mầu nâu! Ôi những mớ tóc!

Những cô gái quyến rũ mê hồn! Và mắt các cô, mắt đắm say! Ta có thể chết vì những cặp mắt.”

Còn thiếu nữ ngồi giữa thì đẹp chẳng khác trăng rằm. Mày cong bán nguyệt, trán sáng như ánh bình minh, mí mắt viền mi nhung cong, mớ tóc trên thái dương uốn lượn dịu dàng. Nàng thực mười phân vẹn mười như thi sĩ đã miêu tả:

“Kiêu hãnh nàng nhìn ta. Cặp mắt nhìn tuyệt đẹp, người nàng thon thả rắn chắc. Ôi những ngọn mác thẳng và chắc, hãy hạ xuống vì thẹn thùng!

Đây nàng tiến lên! Đôi má như những hoa hồng, êm dịu và tươi mát.

Hãy nhìn cái vòng tóc đen uốn tròn trên vầng trán tinh khiết. Đó là cánh đêm đặt trên cái nền trong sáng của buổi mai.”

Đó là thiếu nữ mà Sackân đã nghe thấy giọng nói. Bây giờ nàng lại lên tiếng, vừa cười vừa nói với bọn thị tỳ quanh nàng, bằng tiếng Ả-rập:

— Lạy chúa cứu thế! các em thực hư hỏng. Việc các em đang làm chẳng đẹp tý nào, lại xấu xa quá nữa. Cô nào không chừa, ta sẽ lấy dải lưng trói lại đánh cho một chập vào mông.

Nàng lại cười bảo:

— Nào các cô bé, cô nào vật nổi được ta? Cô nào muốn, hãy đứng dậy vật nhau với ta, trước lúc trăng lặn, trời sáng.

Một thiếu nữ đứng lên, thử vật với cô chủ, nhưng bị hạ ngay. Rồi đến cô thứ hai, thứ ba, khắp lượt thị tỳ đều thua cả. Thế là cô chủ thắng cuộc được giải. Nàng nô giỡn với các nữ tỳ, thì bỗng một mụ già ở trong rừng tiến ra. Mụ lại gần nói với cô thắng cuộc:

— Này cô nàng đĩ thõa, cô định làm gì với bọn này thế? Cô vật ngã được bọn gái yếu ớt này, đã tưởng là đắc thắng rồi sao? Nếu thực biết vật, thì vật ngay ta đây. Ta già, nhưng còn làm chủ được cô, nghe không! Nào lại đây!

Bấy giờ, cô chiếm giải, tuy giận lắm, cũng nén lòng mỉm cười:

— Này bà quái ác! Lạy chúa, bà muốn vật nhau với tôi thực ư, hay chỉ nói đùa thôi đấy!

Mụ già trả lời:

— Không đùa đâu, ta nói thực đấy!

Cô chiến thắng xinh đẹp liền bảo:

— Này mụ quái ác, nếu mụ đủ sức vật, ta sẽ cho mụ biết tay.

Nói rồi nàng nhẩy tới. Mụ già tức nghẹn đến cổ, lông lá trên người dựng đứng lên như gai dím. Mụ bảo:

— Lạy chúa, chúng ta phải trần truồng mà vật nhau mới được.

Thế là mụ già phóng đãng vội cởi áo, tụt quần rồi ném ra xa, chỉ buộc quanh người một chiếc khăn tay trên rốn, lộ tất cả vẻ xấu xí ghê tởm, thân hình như một con rắn lốm đốm trắng đen. Mụ quay về phía thiếu nữ mà rằng:

— Nào cô còn đợi gì mà chưa làm như ta?

Bấy giờ thiếu nữ chậm rãi vươn mình, nhẹ nhàng cởi từng chiếc áo, tháo từng chiếc quần bằng tơ trắng muốt.

Đột nhiên, hai người ôm choàng lấy nhau khom lưng xuống.

Sackân tha hồ nhìn cảnh ấy: nhìn mụ già xấu xí mà buồn cười, nhìn cái thân thể tuyệt mỹ, cánh tay, cặp giò nhịp nhàng của thiếu nữ mà khoan khoái. Và chàng ngẩn mặt lên trời, thành khẩn cầu xin chúa Ala cho thiếu nữ thắng được mụ già.

Người thiếu nữ vừa bị ôm choàng lấy, đã nhanh nhẹn chuồi ra được, tay trái nắm cổ mụ già, tay phải luồn vào kẽ háng mụ mà nhấc bổng lên, quật mụ xuống chân nàng. Mụ lăn kềnh ra, quằn quại hai chân chổng lên …Trên cao, trăng sáng soi xuống cảnh ngoạn mục ấy.

Sackân cười lăn ra. Chàng nghĩ: “Quả là con mụ thật xứng với biệt hiệu mụ quái ác. Mụ này hẳn cũng theo đạo Gia tô như thiếu nữ thắng cuộc và mười cô gái kia”. Chàng đứng dậy tiến lại gần chút nữa và thấy người thiếu nữ lấy một tấm mạng lớn, bằng lụa mỏng, phủ lên thân hình lõa lồ của mụ già và giúp mụ mặc xống áo vào. Nàng nói với mụ:

— Xin bà thứ lỗi, tôi sở dĩ phải vật nhau với bà vì bà muốn thế, còn cái điều đã xẩy ra thì không phải lỗi tại tôi. Bà ngã vì bị tuột khỏi tay tôi đó thôi. Nhưng nhờ chúa Ala bà không việc gì đâu.

Mụ già không nói năng gì, chỉ xấu hổ quá vội chuồn thẳng vào tịnh xá. Trên bãi cỏ chỉ còn lại bọn mười người thiếu nữ vây quanh cô chủ trẻ tuổi.

Chàng Sackân nghĩ bụng: “Định mệnh dù thế nào cũng vẫn được việc. Định mệnh đã vạch sẵn rằng ta phải ngủ và thức ở ngay trên lưng ngựa. Như thế thật là may cho ta. Vì ta vẫn mong dùng cô đô vật gợi tình kia có những bắp thịt hoàn mỹ và mười người bạn không kém phần quyến rũ của cô để thỏa mãn ngọn lửa dục của ta” Nghĩ vậy chàng lại nhẩy lên ngựa thúc chạy về phía bãi cỏ, tay giơ cao thanh kiếm tuốt trần. Ngựa phóng nhanh như một mũi tên do một tay hùng mạnh giương cũng bắn ra vậy. Và đây, Sackân đã đến bãi cỏ. Chàng kêu lên: “Chỉ có chúa Ala là cao cả.”

Thấy thế người thiếu nữ đứng phắt dậy chạy về phía bờ sông. Sông rộng chừng sáu sải. Nàng nhún mình và chỉ nhẩy nhẹ một cái, đã đứng ở bờ bên kia rồi. Nàng nói to, nhưng giọng vẫn trong:

— Ngươi là ai mà dám đến quấy rồi chỗ vắng vẻ này là nơi chúng ta nô đùa lại dám giơ cao lưỡi kiếm xấn xổ chạy đến như một tên lính vậy? Hãy cho ta biết ngay ngươi ở đâu đến, định đến đâu và phải nói cho thật. Nói dối sẽ có hại và phải biết rằng ngươi đang ở một chỗ không dễ gì thoát khỏi được đâu, vì ta chỉ cần hô lên một tiếng là lập tức có bốn nghìn quân sĩ, người Gia-tô cùng với chủ tướng của họ đến giúp ta ngay. Vậy ngươi hãy cho ta biết ngươi muốn gì. Và nếu như ngươi chỉ vì lạc trong rừng thì chúng ta sẽ chỉ cho đường ra. Nói đi!

Nghe lời nữ đô vật xinh đẹp. Sackân đáp:

— Ta là một khách lạ đến đây, một người Hồi giáo. Ta không lạc đường đâu. Trái lại ta đang đi tìm một vài cái xác thịt trẻ tuổi có thể làm dịu ngọn lửa dục của ta đêm nay dưới ánh trăng. Thì lạy Chúa Ala ta lại gặp đúng mười người nữ tỳ mà ta ưng ý quá và cũng có thể thỏa mãn được họ lắm. Nếu họ ưng ta sẽ dẫn họ đến gần chỗ những người bạn của ta.

Thiếu nữ giận lắm:

— Hỡi tên lính đểu cáng kia! nên biết rằng cái mồi ngọt mà mi nói đến không sẵn sàng rơi vào tay mi được đâu. Vả lại, mục đích của mi không phải như thế, và mặc dầu ta đã báo trước, mi vẫn nói dối như thường.

— Cô ơi! sung sướng thay kẻ nào chỉ có chúa Ala không thôi cũng đủ, và không cần ao ước gì hơn!

— Lạy chúa cứu thế! Đáng ra ta phải gọi quân sĩ đến tóm cổ mi. Nhưng ta hay thương đến số phận những người khách lạ, nhất là khi người khách đó vừa trẻ và có vẻ quyến rũ như nhà ngươi. Ngươi nói đến những con mồi để thỏa lòng dục, ta ưng thuận nhưng ngươi phải xuống ngựa mà đấu với ta và phải thề rằng không được dùng binh khí. Nếu ngươi vật ngã được ta, ta và tất cả những người con gái này sẽ thuộc về ngươi, ngươi còn có thể mang theo cả ta trên lưng ngựa. Nếu thua, thì chính ngươi sẽ mãi là một tên nô lệ dưới quyền của ta. Hãy lấy tôn giáo của ngươi mà thề đi.

Sackân nghĩ: “Cô nàng té ra không biết ta mạnh đến bực nào và đấu với ta là không cân sức hay sao?”. Nghĩ vậy chàng nói:

— Hỡi cô thiếu nữ kia, ta hứa sẽ không dùng đến binh khí và sẽ đấu với cô theo cách cô muốn. Nếu thua ta sẽ có đủ tiền để chuộc, nhưng nếu thắng ta sẽ được cô, một chiến lợi phẩm xứng đáng biết bao với bậc vương giả. Ta lấy đức độ của đức sứ giả mà thề - xin cầu nguyện cho Ngài và chúc Ngài hưởng thái bình.

— Phải lấy cả Đấng đã thổi linh hồn vào thể xác và đã ban phép cho loài người mà thề nữa.

Sackân thề. Người thiếu nữ lại lấy đà nhẹ nhàng nhẩy phắt sang bên này bờ sông gần bãi cỏ xanh. Nàng tươi cười bảo Sackân.

— Thưa ngài. Ngài đi tôi sẽ buồn nhưng ngài nên đi như thế có lợi cho ngài. Sáng đến nơi rồi bọn quân sĩ của tôi sắp đến. Họ sẽ bắt ngài mất. Vì ngài thế kia một nữ tỳ của tôi cũng có thể đánh ngã quay ra đất. làm sao ngài có thể chống nổi quân lính của tôi.

Nói thế rồi, thiếu nữ định tiến về phía tịnh xá, không đấu vật như nàng đã khởi xướng.

Sackân ngạc nhiên quá muốn giữ cô ta lại:

— Cô ơi, cô hãy hạ cố đấu với tôi đi! Xin cô đừng đi, đừng để tôi ở đây một mình, tôi, người khách rất giầu tình cảm.

Nàng mỉm cười:

— Thế thì chàng muốn gì hỡi chàng khách lạ trẻ tuổi, nói đi và điều chàng muốn sẽ được thực hiện.

— Cô ơi, đặt chân lên đất của cô, tôi thấy cô xinh đẹp dịu dàng mà lòng khoan khoái. Tôi chưa được hưởng chút gì ở lòng hiếu khách của cô mà phải cất bước ra đi thì chịu sao nổi. Tôi đã thành nô lệ của cô mất rồi!

Nàng cười:

— Hỡi người khách trẻ tuổi, chàng nói đúng đấy, chỉ có những kẻ có trái tim sắt đá và ít hào hiệp mới không mến khách! Vậy xin chàng hãy nhận sự tiếp đón của thiếp. Thiếp rất kính mến chàng. Mời chàng lên ngựa rồi cùng thiếp men theo bờ con sông này. Ngay từ bây giờ chàng đã là khách của thiếp rồi đấy.

Tức thì Sackân lòng hớn hở nhẩy lên ngựa cùng người thiếu nữ đi sóng hàng theo sau là cả đoàn cô gái kia. Họ đi mãi đến một cái cầu rút bằng gỗ liễu bắc qua sông ngay trước cửa chính tịnh xá. Cầu này có dây chuyền qua những bánh xe xẻ rãnh để kéo lên hạ xuống. Đến đây Sackân xuống ngựa. Thiếu nữ gọi một người thị tỳ đến và nói bằng tiếng Hy lạp.

— Hãy dắt con ngựa này về chuồng và bảo người nhà phải chăm sóc tử tế.

Sackân nói với người thiếu nữ:

— Hỡi người nữ chúa của nhan sắc, bây giờ đối với tôi nàng trở thành thiêng liêng và đáng kính gấp bội về nhan sắc của nàng và vì sự tiếp đón của nàng. Thôi đừng vào đây nữa, hãy quay gót theo tôi về xứ Hồi giáo, về thành Bátđa quê hương. Ở đấy, nàng sẽ thấy biết bao cảnh ngoạn mục và vô số binh sĩ tuyệt vời. Lúc ấy nàng sẽ biết tôi là ai. Hỡi người thiếu nữ tín đồ đạo Cơ đốc, chúng ta hãy đi Bátđa thôi.

Nghe thế, nữ nhân đáp:

— Lạy chúa cứu thế! ta cứ tưởng chàng là người biết điều. Té ra chàng muốn bắt cóc ta định đưa đến Bátđa để rơi vào tay tên vua có trong mười hai tòa lầu, 360 người vợ đúng với số ngày trong năm? Rồi ta cũng phải hiến thân cho hắn một đêm để sau đó hắn ruồng bỏ!

Đó là phong tục của bọn Hồi giáo các ngươi đó! Thôi đừng có giở giọng ấy để lừa ta. Chàng có đích thân là Sackân con vua Ôma An-Nêmân mà ta biết rằng quân đội hiện đang đóng trên đất nước ta chăng nữa ta cũng chẳng nghe nào. Ta biết một vạn kỵ binh của thành Bátđa do Sackân và viên tể tướng Đanđân chỉ huy đang vượt qua biên giới nước ta để hợp quân với vua Aphriđôniốt nước Côngxtăngtinia. Nếu muốn ta sẽ một mình đến giữa doanh trại của chúng và chính tay ta sẽ giết Sackân và tên tể tướng Đanđân. Vì chúng là thù địch của chúng ta. Bây giờ thì hỡi chàng khách lạ, chàng hãy vào đây.

Sackân rất khổ tâm vì lòng thù ghét của người thiếu nữ đối với chàng, với tể tướng Đanđân và với tất cả dòng họ của chàng. Nếu chàng không tự chủ được thì chắc chàng đã nói rõ tông tích và cướp ngay lấy người thiếu nữ. Nhưng sự tiếp đãi niềm nở và nhất là tấm nhan sắc mê hồn của thiếu nữ không cho chàng làm như thế và chàng thầm nói: “Hỡi người thiếu nữ, nàng có thể phạm tất cả các thứ tội lỗi. Sắc đẹp của nàng sẽ xóa hết sạch lại còn làm cho tội lỗi thành thú vị là đường khác.”

Người thiếu nữ thong thả qua cầu đi về phía tịnh xá. Sackân theo sau. Chàng tiếc rằng viên tể tướng không có đây để thưởng thức cảnh ngoạn mục này.

Họ đi đến một cái cổng lớn có những tảng đá hoa hình cung trong suốt. Rồi tới một dẫy hành lang chạy dài dưới mười hình cung, cột toàn bằng ngọc thạch trắng, giữa mỗi hình cung có treo một cái đèn pha lê chói lọi như mặt trời. Một bầy nữ tỳ trẻ tuổi tay cầm những cây đuốc cháy, chạy đến trước mặt cô chủ của họ. Tấm khăn lụa chít ngang trên trán họ có đính kim cương đủ mầu sắc. Họ đi trước dẫn đường cho Sackân và người thiếu nữ đến gian phòng chính của tịnh xá. Sackân thấy có những chiếc gối rất đẹp xếp theo thứ tự sát quanh tường phòng. Các cửa và trên tường có chăng những tấm màn mà tấm nào phía trên cũng có một cái vành đai bằng vàng. Sàn nhà toàn đá quý ngũ sắc, cạnh rất nhẵn. Giữa phòng là một cái bồn có 24 cửa miệng bằng vàng để nước chảy vào, tiếng nước nghe như tiếng kim khí và tiếng bạc rơi xuống rất êm tai. Cuối phòng là một cái giường toàn lụa là mà chỉ trong cung điện các bậc đế vương mới có.

Người thiếu nữ nói với Sackân:

— Mời chàng lên nghỉ trên giường và cứ để cho ai muốn làm gì thì làm.

Sackân theo lời. Thiếu nữ để mình Sackân ở lại với những người hầu gái trán lóng lánh kim cương.

Mãi không thấy nàng trở lại. Sackân hỏi bọn nữ tỳ nàng đi đâu. Họ trả lời là nàng đi ngủ còn bọn họ ở đây hầu hạ chàng. Sackân không biết nghĩ ra sao. Các cô mang đến những cái mâm lớn trạm trổ đựng đủ sơn hào hải vị. Chàng ăn ngon lành và rất no nê.

Xong các cô mang bình nước bằng vàng và cái thau bằng bạc đến. Chàng để mặc cho họ rót vào tay chàng nước thơm hoa hồng và hoa cam. Nhưng chàng cũng bắt đầu lo tới quân sĩ mà chàng bỏ nơi thung lũng trong rừng. Chàng cũng rất trách mình đã quên lời dặn của cha. Mối phiền của chàng càng tăng vì mỗi chàng không biết gì về cô nữ chủ tòa lâu đài cũng như không biết gì về nơi này cả. Chàng ngâm:

“Nếu ta đã mất sự vững tâm và lòng can đảm thì lỗi của ta cũng nhẹ thôi vì biết bao sự việc đã lừa dối và phản bội ta.

Hỡi bạn hữu của ta hãy giải thoát hộ ta nỗi đau khổ. Nỗi đau khổ về tình nó đã làm ta mất hết sức lực và niềm vui.

Lòng ta đã lạc lối trong tình trương, đã lạc lối và chảy tan ra rồi. Chảy tan ra mà ta không biết hướng về ai để kêu lên tiếng tuyệt vọng.”

Ngâm xong, Sackân ngủ cho đến sáng. Thức dậy, chàng thấy một đoàn mỹ nữ gồm hai mươi cô đẹp như Hằng nga vây quanh lấy cô chủ. Cô chủ đứng giữa đám đông, hệt như vừng trăng giữa một trời sao vậy. Nàng lộng lẫy như một bà hoàng, áo toàn bằng tơ lụa vẽ hoa. Vóc nàng trông lại càng mảnh dẻ. Thắt lưng toàn bằng những sợi vàng ghép lại và giắt đầy ngọc kim cương, nàng như một khối pha lê bạch, giữa tỏa lên một cành cây bạc nhỏ nhắn. Bộ ngực lồ lộ đẹp tuyệt trần. Còn mái tóc của nàng thì nằm gọn trong một cái lưới lóng lánh những viên ngọc nhỏ có xen lẫn vào đủ các thứ kim cương. Bên phải bên trái nàng hai mươi cô thiếu nữ nâng vạt áo nàng lên. Nàng tiến bước uyển chuyển, đẹp một cách kỳ lạ.

Thấy thế, Sackân như mất hồn và chàng quên hết, quên quân lính, quên tể tướng, quên lời cha dặn. Chàng như bị cái nhan sắc quyến rũ kia hút lấy.

Thiếu nữ lại sát cạnh chàng và đăm đăm nhìn chàng. Đột nhiên nàng nói:

— Chàng là Sackân! không còn nghi ngờ gì nữa. Hỡi chàng Sackân, con giai đức Ôma An-Nêmân, hỡi chàng anh hùng cao quý tuyệt vời! Chàng đã soi sáng và làm vinh dự cho cái nhà này! Hãy cho thiếp biết đêm qua chàng có được an giấc không? Chàng hãy nói với thiếp đi! Nhất là đừng có giả vờ giả tảng nữa! Hãy để lời nói dối cho các ông thầy nói dối. Các bậc vương tôn không biết giả vờ và nói dối nhất là vị vua lớn nhất trong các vị vua.

Nghe thế, Sackân thấy chối cũng vô ích:

— Hỡi cô thiếu nữ rất dịu dàng, tôi là Sackân il Ôma An-Nêmân đây, nạn nhân của số phận, bị quẳng vào tay cô, lòng bị thương mà chẳng có gì tự vệ. Cô muốn làm gì tôi tùy ý, hỡi người thiếu nữ mắt đen mà tôi chưa rõ tung tích.

Người thiếu nữ cúi nhìn xuống một lát ra vẻ suy nghĩ, rồi ngẩng nhìn Sackân.

— Xin chàng hãy yên lòng và mắt chàng hãy dịu lại. Chàng quên rằng chàng là khách của thiếp. Chúng ta không thù hằn nhau. Chàng há quên rằng giữa chúng ta đã có bao nhiêu câu chuyện thân mật rồi sao. Từ nay thiếp sẽ che chở cho chàng và sẽ trung thành với chàng. Xin chàng đừng sợ! Lạy chúa cứu thế, tất cả thế giới này có xô vào đánh chàng mà hồn thiếp chưa ra khỏi thân, thì thiếp sẽ bảo vệ chàng không để một ai chạm tới người chàng.

Nàng nói thế, rồi duyên dáng ngồi xuống cạnh chàng nói chuyện nụ cười hiền dịu nở trên môi. Đoạn nàng gọi một người nữ tỳ vào nói mấy câu bằng tiếng Hy lạp. Người nữ tỳ ra, một lúc dẫn vào một bọn đầy tớ gái người thì đội những chiếc mâm to đựng đủ các thức ăn, người thì xách đủ các loại bình chứa thức uống. Sackân e ngại không dám đụng đến món ăn. Thiếu nữ thấy thế nói:

— Sackân chàng hỡi! chàng e ngại vì sợ thiếp phản chàng. Nếu định hại chàng thì hôm qua thiếp đã giết chàng rồi.

Nói xong nàng gắp mỗi thứ một miếng ăn trước. Sackân thấy ngượng vì đã ngờ oan rồi cùng ăn.

Hai người ăn uống no say. Ăn xong họ rửa tay rồi gọi mang hoa quả và các thức uống đến. Nước uống đựng trong những chiếc bình quý giá nhất bằng vàng, bằng bạc, bằng pha lê đủ các mầu sắc. Thiếu nữ lấy một cái cốc vàng rót đầy và uống trước, lại rót đầy đưa cho Sackân.

Người thiếu nữ không quen biết nói với Sackân:

— Hỡi chàng Hồi giáo, chàng thấy không, cuộc đời dễ dàng và thú vị biết bao.

Rồi cả hai cứ tiếp tục uống cho tới lúc ngà ngà say, Sackân thấy mình yêu tha thiết. Thiếu nữ bảo con hầu nàng yêu quý, tên là Hạt San Hô đem nhạc cụ đến.

Một lúc, con hầu trở lại cùng mấy nữ tì với cây tì bà Đamát, cây thụ cầm Ba-tư, cây đàn sáu dây Táctani và cây đàn Ai-cập. Cô chủ cầm cây tỳ bà lên dây rồi gẩy và hát. Ba nữ tì ngồi trên thảm hát đệm theo. Giọng cô chủ êm như gió thoảng, trong như nước suối reo:

“Ôi, em yêu! em có biết bao người say đôi mắt em không? Em có biết bao mũi tên dính máu trái tim phát đi từ đôi mắt em không?

Nhưng hạnh phúc biết bao những trai tim đau khổ vì mắt em! Còn người tình nô lệ cho em lại hạnh phúc gấp nghìn lần”.

Hát xong, nàng im. Một nữ tì hát một bài bằng tiếng Hy lạp. Sackân không hiểu gì. Cô chủ đáp lại cùng một giọng như thế. Tiếng hát đắp đổi than vãn như thoát từ những cây đàn, mới êm ái làm sao!

— Chàng có hiểu bài hát của chúng tôi không, hỡi chàng Hồi giáo? - Cô chủ hỏi.

— Quả thật tôi không hiểu gì hết nhưng điệu hát cùng sự hòa âm làm tôi cảm động hết sức. Ôi hàm răng trắng ướt, ngón tay nhẹ lướt phím khiến tôi thích thú vô cùng!

— Nếu bây giờ thiếp hát một bài Ả-rập thì chàng sẽ làm gì? - Nàng cười hỏi.

— Chắc chắn tôi sẽ mất nốt chút trí khôn còn lại.

Nàng đổi giọng, vặn căng thêm cây tì bà, gẩy một khúc, rồi cất tiếng hát:

“Vị biệt ly sao mà đắng vậy? Có cách nào nán lại được không?

Ta chỉ có ba điều để chọn: xa nhau, rời nhau, bỏ nhau. Làm sao chọn được? Một người đẹp đã chinh phục ta, đã đặt ta vào những thử thách gian nan. Và lòng ta đã chan chứa biết bao tình”.

Nghe hát hay, lại uống quá nhiều, Sackân say quá, ngủ thiếp đi. Tỉnh lại, không thấy thiếu nữ, hỏi bọn con hầu, chúng cho biết nàng đã về phòng ngủ, vì tối rồi. Sackân, dù phật ý cũng cầu chúc cho nàng.

Hôm sau, chàng vừa thức dậy, Hạt San Hô đã mời chàng đến phòng cô chủ. Đàn hát vang lên đón chàng khi chàng vừa bước vào. Tấm cửa to, nặng bằng ngà khảm ngọc và đá quý mở ra, chàng thấy một phòng lớn căng lụa và thảm Koratxân. Cửa sổ trên cao trông xuống vườn và suối. Sát tường là một dãy tượng mặc quần áo như người, tay chân cử động được. Bên trong có máy khiến cho tượng nói và hát được. Cô chủ thấy Sackân thì đứng dậy, dắt tay đến ngồi cạnh nàng, ân cần hỏi chuyện.

— Chàng có thuộc nhiều thơ tình không? - nàng hỏi.

— Có thuộc ít nhiều.

— Xin chàng đọc cho nghe.

— Đây là lời của nhà thơ Konxai hùng biện và tao nhã về nàng Izất. người yêu của mình:

“Không! ta sẽ không bao giờ tiết lộ sắc đẹp mê hồn của Izất. Ta sẽ không bao giờ nói về tình ta yêu nàng. Vả chăng, nàng đã buộc ta thề thốt, hứa hẹn bao lần! Ôi! giá người ta biết được hết sức quyến rũ của Izất.

Những kẻ khổ hạnh hết sức tránh xa những phiền lụy vì tình, nếu họ được nghe giọng líu lo như tôi, họ sẽ chạy đến quì trước Izất mà tôn thờ nàng. Ôi nếu người ta biết sức quyến rũ của Izất …

Nếu Izất thi nhan sắc với mặt trời ban mai trước một vị giám khảo xứng với nàng và với sắc đẹp của nàng thì nhất định nàng sẽ thắng.

Thế mà một vài mụ đàn bà tinh quái, trước mặt ta, dám chê bai vụn vặt nhan sắc của Izất. Cầu chúa làm cho họ bẽ mặt, biến má của họ thành tấm thảm để gót giầy Izất bước lên”

Cô chủ nói tiếp:

— Nàng Izất được người ta yêu quá. Còn chàng, hoàng tử Sackân, hoàng tử có nhớ lời chàng Jamin đẹp giai nói về cô Izất này ra sao không?

— Tôi chỉ nhớ một đoạn:

“Hỡi mỹ nhân lừa dối, nàng chỉ cầu mong cho tôi chết. Dù vậy, trong tất cả thiếu nữ của bộ lạc, tôi chỉ thèm muốn có nàng”

— Dù nàng không hiểu tôi, - Sackân thêm, - tôi cũng vẫn như Jamin, còn nàng là Izất chỉ mong tôi chết trước mắt nàng.

Thiếu nữ cười, không nói gì. Và hai người cùng uống cho tới khuya. Đêm ấy, Sackân lại trằn trọc một mình. Sáng dậy, như lần trước, mấy cô hầu lại cử nhạc rồi nhịp nhàng vào chào, dẫn chàng đến một phòng khác còn tráng lệ hơn phòng trước, có tượng, có tranh vẽ muông thú, cùng bao nhiêu thú lạ, đẹp không bút nào tả xiết.

Thiếu nữ bầy bàn cờ mời Sackân chơi! Mỗi lần đi quân, Sackân chỉ nhìn mặt người đẹp, chứ không chú ý tới nước cờ, đang đi con ngựa lại đi con voi. Nàng buồn cười:

— Lạy chúa! nước cờ chàng lạ quá!

— Ôi! mới là ván đầu. Thường thường ván đầu không tính mà!

Lại bầy ván khác. Thiếu nữ lại thắng, ván thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm!

— Chàng thua hoài! - Nàng nói.

— Thua một đối thủ như nàng là phải quá, hỡi nữ chúa của tôi.

Nàng bày tiệc ăn uống. Nàng lại đàn, hát:

“Số phận hiện đến, rõ hay mờ, nét mặt tươi vui hay rầu rĩ, người đời cũng không tránh được. Bạn ơi! hãy quên tất cả. Hãy uống đi, mừng sắc đẹp, mừng cuộc đời. Thiếp là nhan sắc hiện thân mà không một chàng trai nào trên trái đất có thể thờ ơ”

Nàng im bặt. Chỉ còn dây thụ cầm run rẩy dưới những ngón tay pha lê nhỏ nhắn. Sackân khoan khoái, cảm thấy như muốn tan đi trong những thèm muốn vô cùng.

Nàng lại hát:

“Chỉ có một tình bạn giả dối mới chịu được sự chia ly. Mặt trời khi phải xa mặt đất cũng nhợt đi”

Bỗng bên ngoài có tiếng la hét ầm ĩ, một đoàn dũng sĩ Thiên chúa giáo, gươm tuốt trần, thét: “Sackân mi bị chúng ta bắt rồi. Ngày tận số của mi đã đến”. Sackân nghĩ ngay tới một sự phản bội. Chàng định mắng thiếu nữ thì thấy nàng, mặt tái mét, chạy ra. Đến trước bọn dũng sĩ:

— Chúng bay muốn gì? - Nàng hỏi.

Người chỉ huy tiến lên, cúi rạp xuống chào:

— Thưa công chúa vinh quang, cô chủ Abiriza của chúng tôi, viên ngọc cao quý nhất, nàng đã biết kẻ trong tịnh xá này là ai chưa?

— Các người muốn nói ai?

— Nói đến con người được gọi là Đại hảo hán Sackân il Ôma An-Nêmân ghê gớm, kẻ phá hủy thành phố, kẻ không một tháp nào không phá, không một pháo đài nào không hạ. Thưa công chúa, đức vua Hacđôbiốt, thân phụ nàng và là chủ chúng tôi, được mụ Quái Ác cho hay ở Kaitxaria rằng Sackân có mặt nơi đây. Mụ thấy Sackân trong rừng, và đi về phía tịnh xá. Sư tử đã mắc lưới, bắt lấy nó để sau đây chiến thắng đội quân Hồi giáo, công lao của công chúa lớn biết bao!

Abriza trừng mắt nhìn viên chỉ huy:

— Tên ngươi là gì?

— Nô lệ công chúa tên là Matxura ib Môtxôra ib Kasecđa.

— Tên đểu cáng Matxura kia! Chưa báo ta hay, ta chưa cho phép, sao ngươi dám vào tịnh xá này?

— Thưa công chúa, không có người gác cổng nào cản trở, trái lại họ còn dẫn chúng tôi đến tận gần cửa phòng nàng. Bây giờ, theo lệnh đức vua, chúng tôi chờ nàng nộp Sackân, tên dũng sĩ Hồi giáo hung ác nhất.

— Ngươi nói gì thế? Ngươi há không biết mụ Quái Ác là một đứa nói láo xấu xa à? Lạy chúa! Ở đây có một người, nhưng không phải là Sackân. Đây là một người từ xa đến xin trú, và ta đã nhận lời. Và nếu người đó có là Sackân đi nữa thì luật đãi khách không buộc ta phải che chở chống lại tất cả hay sao? Ta và người đó đã có thiện ý với nhau, thì không đời nào lại để thiên hạ trách Abriza là đã phản lại khách. Matxura! ngươi chỉ còn có về tâu với phụ vương ta rằng mụ Quái ác nói láo và đã lừa Người.

— Công chúa Abriza! tôi phải đem theo kẻ mà Đức Vua truyền phải bắt.

Nàng giận quá:

— Tên lính kia! Việc gì đến mi? Người ta giả công cho mi để đánh nhau khi còn sức. Đừng có nhúng vào những việc không liên quan đến mi. Tiến bắt Sackân - cứ cho người lạ này là Sackân - mi sẽ phải trả bằng tính mạng ngươi và cả lũ dũng sĩ đi với mi. Ta sẽ gọi chàng ra với thanh gươm, lá chắn của chàng.

— Khốn khổ! Tránh được sự phẫn nộ của nàng thì chịu sự quở trách của Đức Vua. Sackân ra đây, tôi sẽ tóm ngay dẫn đến, như một tù binh hèn mạt, cho vua Kaitxaria, phụ vương của nàng.

— Mi nói khí nhiều, huênh hoang và ngạo mạn! Một phải chống một trăm đây! Nếu mi chưa nhụt hết chí, cứ việc lấy một chọi một với chàng. Một kẻ thua, kẻ khác kế chân ngay cự địch với chàng cho đến lúc Sackân rơi vào tay các người, và như thế sẽ biết ai là hào kiệt.

Viên trưởng thị vệ Mátxura nói:

— Lạy chúa cứu thế! công nương nói đúng đấy! Vì thế tôi sẽ là người đầu tiên ra bãi vật.

— Hãy đợi ta đến báo với ông ta để xem ông ta trả lời ra sao đã. Nếu ông ta chấp nhận thế là xong. Nếu ông ta từ chối, ông ta vẫn là một vị khách tôn kính và bảo vệ.

Abriza vội tìm Sackân nói cho chàng biết sự tình nhưng vẫn không để lộ nàng là ai: Sackân lúc ấy mới thấy mình đã nghĩ quá sai về lòng quảng đại của người thiếu nữ. Chàng tự trách mình nhiều lắm, trách mình vừa nghĩ sai về người tự nhiên vô cớ đâm đầu vào cái xứ Rum này.

Chàng nói:

— Thưa cô nương tôi không quen đấu với từng người dũng sĩ mà chỉ quen đấu với mười người một. Xin cho đấu theo kiểu ấy.

Nói xong chàng xuống ngựa và chạy đến trước mặt những người dũng sĩ Thiên Chúa giáo, tay cầm thanh đoản kiếm và chiếc khiên.

Mátxura lập tức nhẩy tót đến tuốt kiếm đâm ngay. Sackân gạt mũi kiếm, rồi như một con mãnh sư, chàng chồm tới đâm y một nhát, mũi kiếm sáng loáng xuyên qua bụng ra đường hông.

Người công chúa trẻ tuổi càng cảm phục Sackân. Nàng thầm nghĩ:

— Đó mới thực là bực anh hùng mà đáng lẽ ta nên đọ sức trong cánh rừng hôm nọ.

Rồi nàng quay về phía quân sĩ nói lớn:

— Còn chờ gì nữa mà không tiếp tục đánh đi? Các ngươi không nghĩ đến việc báo thù cho Mátxura à?

Tức thì, một người khổng lồ trông rất đáng sợ, vẻ mặt cương nghị, rộng bước tiến lên. Y chính là anh Mátxura. Sackân, không để cho y kịp vênh vang, liền đâm y một nhát, mũi kiếm sáng loáng lại xuyên qua bụng ra đường hông. Bọn dũng sĩ từng người từng người tiến lên, nhưng Sackân đã dành cho họ chung một số phận. Lưỡi kiếm đến đâu bay đầu đến đấy. Và chàng giết như thế năm chục mạng. Thấy đồng đội bị giết quá nhanh năm chục người còn lại kết thành một khối cùng nhẩy bổ vào Sackân. Nhưng Sackân vẫn hiên ngang tiếp họ. Họ bị đánh tan tác như những hạt lúa bị đập trên một khoảng sân; xác họ bị tung đi tứ phía.

Công chúa Abriza gọi bọn nữ tỳ:

— Trong tịnh xá có còn ai nữa không?

Họ đáp:

— Chỉ còn bọn canh cổng thôi.

Công chúa đến trước mặt Sackân, ôm lấy chàng mà hôn một cách thành kính. Rồi nàng đếm số người chết thì thấy chẵn tám chục. Còn hai chục người kia, tuy bị thương nặng, cũng đã trốn mất. Sackân lúc ấy mới nghĩ đến chuyện lau máu ở thanh đoản kiếm của chàng. Abriza kéo chàng cùng vào tịnh xá. Chàng vừa đi vừa đọc mấy khúc chiến ca:

— Lũ người hung bạo xông đến đánh ta giữa cái ngày ra ra oai. Ta đã quăng xác những con tuấn mã kiêu kỳ mầu nâu hồng của họ làm mồi cho những anh bạn sư tử của ta.

Nào những gã trẻ tuổi hãy cất áo của ta đi cho người ta được thanh thản.

Cái ngày ta ra oai, ta chỉ lướt qua mà bọn dũng sĩ kia đã nằm dài tất cả trên đất nóng bỏng của bãi sa mạc của ta.

Khi họ đến gian chính của tịnh xá, nàng Abaiza trẻ tuổi, nét mặt tươi cười, cầm tay chàng Sackân đưa lên môi hôn. Rồi nàng vén áo dài để lộ ra một áo giáp bằng khâu sắt kết lại, mắt khâu rất nhặt, và một lưỡi gươm bằng thứ thép ròng của Ấn độ.

Sackân ngạc nhiên:

— Nàng mặc áo giáp và đeo lưỡi gươm này làm gì?

— Chàng Sackân hỡi! khi chàng đang hăng chiến đấu thiếp vội mặc vào đến trợ lực cho chàng, nhưng tiếc không giúp chàng được gì.

Rồi nàng gọi những người canh cửa tịnh xá đến:

— Sao không được lệnh của ta các ngươi lại để cho người nhà vua vào đây.

— Vì chưa đặt lệ phải có giấy vào cửa đối với những người của nhà vua, nhất là đối với ông trưởng thị vệ Mátxura.

— Ta rất ngờ các ngươi muốn hại ta và giết vị khách của ta.

Rồi nàng xin Sackân chặt đầu họ. Và Sackân đã chặt đầu họ. Nàng nói với những tên nô lệ khác:

— Bọn ấy còn đáng bị trừng phạt nặng hơn thế kia.

Rồi quay về phía Sackân:

— Sackân chàng hỡi! thiếp sẽ nói với chàng những điều thiếp giữ kín cho đến giờ.

Hỡi chàng Sackân, xin chàng biết cho rằng thiếp là người con gái độc nhất của vua Hy lạp Hácđôbiốt, chúa tể vùng Caítaria. Tên thiếp là Abriza. Thiếp có một kẻ thâm thù là mụ Quái ác. Trước kia mụ là vú nuôi phụ vương của thiếp. Ai cũng sợ mụ. Mụ nói gì người ta cũng nghe. Còn tại sao có xích mích giữa thiếp và mụ thì xin chàng miễn cho không phải kể lại, vì việc này có dính dáng đến một số thiếu nữ mà sau này chàng sẽ biết tường tận. Thiếp chắc rằng mụ Quái ác sẽ dùng mọi cách để hại thiếp nhất là vì thiếp mà Mátxura và những người vũ tướng này đã bị mất mạng. Mụ sẽ nói với cha thiếp là thiếp đã bênh vực người Hồi giáo. Mụ ta còn cố tình thù thiếp thì thiếp chỉ còn cách là bỏ đất nước và cha mẹ mà đi cho xa. Thiếp xin chàng giúp thiếp ra đi và đối xử với thiếp như thiếp đã đối xử với chàng, vì sự việc vừa xảy ra cũng là vì chàng một phần đấy.

Nghe thế Sackân thấy vui như điên như dại, ngực nở rộng và cả tấm thân như tan đi. Chàng nói:

— Lạy chúa Ala! Hồn tôi mà còn trọng thể xác thì kẻ nào dám đến gần nàng! Nhưng xa phụ vương và những người thân yêu của nàng, nàng có thật chịu được chăng?

— Chịu được lắm chứ.

Sackân bắt nàng thề sẽ chịu đựng sự xa cách. Và nàng đã thề. Rồi nói thêm:

— Bây giờ thiếp an tâm. Nhưng còn phải xin chàng một điều.

— Điều gì vậy?

— Là chàng hãy cùng tất cả quân sĩ trở về Bátđa của chàng đi.

— Nàng hỡi! Cha tôi Ôma An-Nêmân sai tôi đến đây chỉ cốt để đánh và thắng cha nàng. Vì ngài đã cho bắt giữ một chiếc thuyền đầy của quý, đầy những nô lệ trẻ, trong thuyền lại có ba hòn ngọc có những hiệu năng kỳ lạ.

— Không phải thế đâu. Thiếp xin nói rõ về chuyện bất hòa với vua Aphơđôniốt:

Nguyên là người Hy lạp nước thiếp hàng năm có mở hội tức là hội tịnh xá này đây. Cứ đến dạo ấy, tất cả các vua Thiên chúa ở khắp miền, các bậc quý tộc, các nhà đại thương đều về tụ tập ở đây. Vợ và con gái của họ và của những người khác cũng theo đến. Hội kéo dài bẩy ngày đêm. Một năm, thiếp đến nơi này cùng với khách thập phương. Lần ấy có cả con gái của vua Aphơriđôniốt xứ Côngxtăngtinia, tên là Xaphia và hiện là người thiếp của Ôma An-Nêmân phụ vương của chàng và đã có con với Ngài. Thuở đó nàng còn là một thiếu nữ.

Hội tan. Ngày thứ bẩy là ngày phải ra đi. Xaphia không muốn trở về Côngxtăngtinia bằng đường bộ mà bằng đường biển.

Người ta chuẩn bị cho nàng một chiếc thuyền. Nàng cùng mấy cô bạn xuống thuyền mang theo tất cả những vật dụng của nàng. Thuyền kéo buồm vượt biển.

Nhưng vừa ra khơi, vì gió ngược, thuyền bị lệch đường, gặp ngay phải một chiếc thuyền lớn có năm trăm võ tướng Thiên chúa giáo người của đảo Caphua, binh khí và áo giáp đều bằng sắt. Từ khi kiếm ăn trên mặt biển, họ chỉ chờ những dịp như dịp này để cướp bóc. Vì thế khi thấy chiếc thuyền trong đó có Xaphia, chúng lập tức lấy móc kéo thuyền kia về, rồi giương buồn ra khơi kéo cả thuyền kia theo sau. Nhưng một trận bão dữ dội đã đánh bạt thuyền họ vào hải phận của đất nước thiếp. Dân ở đấy chạy đến giết hết bọn cướp và bắt lấy sáu chục người thiếu nữ trong số đó có Xaphia mà chiếm hết của cải. Sáu chục cô thiếu nữ thì họ đem tặng cha thiếp là vua xứ Caitxaria. Còn của cải thì họ giữ lấy. Cha thiếp chọn lấy mười người đẹp nhất, còn bao nhiêu chia cho bọn tùy tùng. Năm người trong số đó có cả Xaphia được tuyển lựa để dâng lên vua Ôma An-Nêmân. Chúng tôi không biết cô ta vì không ai cho chúng tôi biết tên tuổi và hoàn cảnh của cô ta. Và như thế là. Sackân chàng hỡi, Xaphia trở thành người thiếp của phụ vương chàng. Nàng được dẫn đến nhà vua cùng với bao nhiêu tặng vật như lụa là, len dạ và những đồ thêu thùa của nước Hy lạp.

Nhưng đến đầu năm nay, cha thiếp nhận được một lá thư của cha nàng. Trong thư có nhiều điều thiếp không thể nhắc lại chàng nghe, nhưng có đoạn này: “Cách đây hai năm ngươi có đoạt được của bọn cướp bể sáu mươi người con gái trong số đó có Xaphia, con gái ta. Mãi đến giờ ta mới hay chuyện vì ngươi không nói gì cho ta biết, hỡi Hácđôbiđốt! Đó là một sự xúc phạm nặng đến ta, một mối nhục lớn nhất đối với ta. Nếu ngươi không muốn là kẻ thù của ta, thì nhận được thư này, lập tức phải trả lại con gái ta nguyên lành và trọn vẹn. Nếu không, và nếu chậm trễ ngươi sẽ bị đối xử một cách đích đáng và sẽ chịu sự trừng phạt khủng khiếp do lòng phẫn nộ và oán hận của ta.”

Đọc xong lá thư, cha thiếp rất băn khoăn và cũng rất lo. Xaphia đã được đưa tới phụ vương chàng rồi. Mong gì nàng được nguyên lành và trọn vẹn; Nhưng vua Ôma An-Nêmân đã làm cho cô ta thành một bà mẹ; việc ấy chỉ trong chốc lát là xong mà đôi bên cũng chẳng khó nhọc gì!

Thật là một tai họa. Cha thiếp không biết làm thế nào đành viết một thư cho vua Aphiriđôniốt trình bầy mọi sự việc đã xảy ra, xin lỗi rất nhiều về sự không biết Xaphia là ai và thề mãi về điều ấy.

Tiếp được thư của cha thiếp, vua Aphiriđôniốt nổi giận. Ông ta đứng lên ngồi xuống, rồi thét:

— Có thể nào con gái ta mà tất cả các vị vua Thiên chúa tranh nhau đến cầu hôn lại phải làm nô tỳ cho một tên Hồi giáo để mua vui cho hắn và lại cam chịu hầu hạ chăn gối hắn! Nhưng lạy chúa cứu thế, ta sẽ báo thù tên Hồi giáo này, cái tên đĩ đực không bao giờ thỏa dục này. Rồi đây cả phương đông, phương tây sẽ phải nói mãi đến sự báo thù ghê gớm của ta. Vì thế, Sackân chàng hỡi! vua Aphiriđôniốt mới nghĩ đến việc phái sứ giả mang bạc vàng châu báu đến phụ vương chàng làm như ông ta đương có chiến tranh với chúng tôi mà xin cha chàng giúp đỡ. Thật ra là chỉ để đưa chàng cùng một vạn kỵ mã của chàng vào bẫy để trả thù đó thôi.

Còn ba viên ngọc quý có phép lạ thì là chuyện có thật đấy. Ngọc ấy vốn của Xaphia thoạt đầu rơi vào tay bọn cướp, rồi sau đó rơi vào tay cha thiếp. Cha thiếp đem làm quà cho thiếp. Hiện giờ thiếp còn giữ và sẽ đưa chàng xem. Nhưng bây giờ thì chàng hãy về chỗ đoàn kỵ mã của chàng rồi cùng họ trở về Bátđa đi thôi, đừng để sa vào lưới của vua Côngxtăngtinia. Chàng phải đi ngay trước khi sự liên lạc của chàng bị cắt đứt.

Nghe mấy lời, Sackân nắm lấy tay công chúa Abriza đưa lên môi hôn và nói:

— Cảm tạ chúa Ala. Chúa đã đặt nàng trên đường của ta để cứu ta và cứu tất cả chiến hữu của ta. Nhưng hỡi nàng công chúa dịu hiền và hay giúp người, bây giờ tôi không thể xa nàng được nữa. Nhất là sau những việc đã xảy ra, tôi không thể để nàng một mình ở đây được, vì không biết nàng sẽ ra sao Abriza nàng hỡi, hãy cùng tôi về Bátđa.

Nhưng Abriza nói:

— Hỡi chàng Sackân, chàng hãy đi trước ngay đi và hãy tóm cổ mấy tên sứ giả của vua Aphiriđôniốt hiện đang ở trong doanh trại của chàng, bắt chúng phải thú thật. Như thế chàng sẽ có dịp xét lại lời thiếp nói. Còn thiếp, trong hạn ba ngày, thiếp sẽ tìm chàng, rồi chúng ta cùng về Bátđa.

Sau đó, nàng đứng dậy tiến đến chỗ Sackân ôm lấy đầu chàng và hôn chàng. Và nàng khóc, những giọt nước mắt đến đá cũng phải tan. Sackân cùng cảm động và đau lòng. Chàng cũng khóc sướt mướt và đọc hai đoạn thơ:

“Tôi vĩnh biệt nàng, tay phải lau nước mắt tôi, tay trái quàng lấy cổ nàng.

Nàng sợ hãi nói: “Chàng không sợ làm em mang tiếng đối với giới phụ nữ của bộ lạc em sao” Tôi đáp “Ồ không! Vì chính cái ngày vĩnh biệt đã tố cáo những kẻ yêu nhau!

Sackân từ biệt Abriza, ra khỏi tịnh xá, nhẩy lên lưng ngựa do hai người thiếu nữ đang giữ dây cương, và ra roi. Chàng qua cầu treo tiến vào rừng cây và cuối cùng đến khoảng trống giữa rừng. Chàng thấy trước mặt ba kỵ sĩ đang phi bỗng dừng phắt lại. Chàng tuốt thanh kiếm sáng loáng đứng thế thủ sẵn sàng đọ gươm. Nhưng bỗng chàng nhận ra ba người và ba người cũng nhận được chàng. Vì ba người cưỡi ngựa là quan tể tướng Đanđân và hai vị đại thần trọng yếu trong số nhưng người tùy tùng. Ba người vội xuống ngựa đến chúc tụng Sackân và nói cho chàng rõ lòng nhớ mong khắc khoải của quân đội khi thấy chàng vắng mặt. Sackân kể cho họ nghe từ đầu đến cuối câu chuyện với tất cả chi tiết rồi cho họ biết công chúa Abriza sắp đến, và người của Aphơriniốt chuẩn bị phản bội như thế nào.

— Có thể trong khi các ông không có đấy, chúng đã tẩu thoát và về báo cho vua chúng rằng chúng ta sắp đến đất của chúng. Và giờ đây biết đâu quân đội chúng đã chẳng đánh tan quân đội ta rồi. Nhanh lên phải chạy ngay về với quân ta.

Và lập tức họ phi ngựa về chỗ dựng trại giữa thung lũng. Vẫn yên tĩnh. Nhưng bọn sứ giả thì đã biến mất rồi. Họ vội vàng nhổ lều và quay về Bátđa. Đi vài ngày thì đến biên giới quen thuộc và như thế là đã an toàn. Nhân dân trong vùng vội mang lương thực đến cho họ, cả thức ăn cho ngựa. Đoàn quân nghỉ chân ít lâu lại lên đường. Sackân giao cả tiền đội cho Đanđân, còn chàng chỉ giữ lại một trăm kỵ mã chọn từng người một trong số kỵ mã ưu tú nhất, làm hậu đội. Chàng để cho đoàn quân đi trước hẳn một ngày, sau đó mới cùng trăm kỵ mã kia lên đường.

Đi được chừng hai dặm, họ đến một con đường nhỏ hẹp giữa hai quả núi rất cao. Vừa đến thì thấy ở đầu kia một đám bụi dầy đặc bốc lên. Đám bụi bay lại gần rất nhanh, lộ rõ một đoàn trăm kỵ mã dũng mãnh như sư tử, áo giáp bằng khâu sắt kết lại và mũ sắt lưỡi trai. Đến tầm nghe được, họ thét lên:

— Hỡi bọn Hồi giáo kia hãy xuống ngựa hàng ngay, nộp vũ khí và ngựa, nếu không chúng ta thề rằng hồn các ngươi sẽ không bao lâu phải lìa khỏi xác.

Nghe nói, Sackân thấy trời đất tối lại, mắt chàng vút ra những tia lửa giận, đôi má nóng bừng, chàng hét:

— Hỡi lũ Thiên chúa giáo chó chết kia! chúng bay dám cả gan vượt biên giới giầy xéo lên đất nước chúng tao, lại dám mở mồm dọa nạt chúng tao à? Không những thế còn dám mở mồm nói những điều trên kia. Bây giờ chúng mày tưởng rằng có thể nguyên vẹn thoát tay chúng tao trở về đất nước được hẳn?

Rồi chàng gọi quân sĩ của chàng:

— Hỡi những kẻ Chính đạo! hãy xông vào lũ chó này.

Sackân xông lên trước. Thế là một trăm kỵ sĩ của Sackân phi ngựa ùa vào bọn một trăm kỵ mã Thiên chúa giáo kia. Hai đoàn người đánh giáp la cà, tim họ rắn hơn đá, thép đấu thép, gươm chọi gươm, xoang xoảng, người quấn lấy ngựa, ngựa chồm lên rồi nặng nề đè lên mình ngựa. Chỉ còn nghe tiếng binh khí chạm nhau, sắt thép đánh vào thép. Và trận đấu kéo dài đến tối rồi đến đêm. Mãi lúc ấy hai bên mới rời nhau và kiểm quân số. Sackân đứng giữa đoàn người thấy quân mình không một ai bị thương nặng:

— Hỡi các bạn chiến đấu, suốt đời, ta đã từng vẫy vùng trên biển trận, mà những đợt sóng kiếm mác va chạm vào nhau ngân vang. Ta đã đấu với bao kẻ anh hùng, nhưng chưa từng gặp những con người gan góc, những võ tướng dũng cảm, những bậc hào kiệt cương cường như bọn này.

Họ đáp:

— Hỡi vị hoàng tử Sackân ngài nói đúng đấy. Nhất là vị thủ lĩnh của họ thì thật kỳ diệu và anh hùng. Và còn điều này nữa là mỗi lần một người nào trong bọn chúng ta rơi vào tay ông ta thì ông ta lại tránh không giết.

Sackân nghe thế rất phân vân. Chàng nói:

— Ngày mai chúng ta sẽ dàn hàng ngang mà đánh. Vì chúng ta có một trăm người đương đầu với một trăm người của họ. Và cầu giời cho ta thắng.

Đêm ấy mọi người đều ngủ an giấc.

Còn bọn Thiên chúa giáo quây quần chung quanh vị thủ lĩnh của họ. Họ nói:

— Hôm nay quả thật chúng ta không thắng được họ.

Thủ lĩnh nói:

— Nhưng ngày mai chúng ta sẽ dàn thành hàng ngang và sẽ lần lượt quật ngã hết tên này đến tên khác.

Quyết định như vậy rồi, họ cùng an giấc cả.

Hôm sau vừng hồng soi sáng nhân gian và ánh mặt trời soi vào mặt những người yêu hòa bình cũng vô tình như soi vào mặt những người hiếu chiến. Vừng dương như kính chào Môhamát, nguồn trang sức của mọi vật xinh đẹp trên đời. Đúng lúc ấy hoàng tử Sackân lên ngựa tiến lên giữa hai hàng kỵ mã. Chàng truyền lệnh:

— Quân thù của chúng ta đã sắp thành hàng ngũ chiến đấu. Chúng ta hãy xông tới, nhưng phải một đánh một, và trước hết một trong số các ngươi hãy ra khỏi hàng, lớn tiếng gọi một chiến sĩ bên bọn Thiên chúa giáo, đề nghị đấu nhau tay đôi. Rồi lần lượt từng người một sẽ cứ theo cách ấy mà chiến đấu.

Tức thì một chàng kỵ sĩ của Sackân ra khỏi hàng ngũ, thúc ngựa tiến về phía quân địch, kêu:

— Hỡi bọn kia! trong số các ngươi có ai dám bạo gan đến đây đọ sức với ta hôm nay không?

Y vừa dứt lời thì một kỵ sĩ Thiên chúa giáo tiến lên. Trên người y, áo giáp và binh khí, lụa và vàng che khắp từ đầu đến chân. Y cưỡi con ngựa xám; mặt y hồng hồng hai bên má nhẵn thín. Y thúc ngựa đến giữa đấu trường, tay giơ cao thanh kiếm. Y xông đến người kỵ mã Hồi giáo nọ, nhanh như cắt đánh hắn ngã xuống ngựa, bắt hắn phải hàng rồi kéo đi như kéo một tên tù nhân nhục nhã, giữa tiếng reo vui thắng trận của các võ tướng Thiên chúa giáo. Rồi lại một kỵ sĩ Thiên chúa giáo khác ra khỏi hàng, tiến đến giữa đấu trường. Ở đấy một người Hồi giáo khác, em của người bị bắt đi lúc nẫy, đã chờ sẵn. Hai người đấu với nhau. Nhằm lúc người Hồi giáo sơ hở, chàng kỵ sĩ Thiên chúa giáo đánh một đốc gươm, làm cho y ngã ngựa và lôi y đi làm tù binh. Và cứ thế, mỗi lần đấu là một người Hồi giáo bị thua và bị bắt. Trận đấu kéo dài đến tối. Hai mươi người Hồi giáo thua cuộc.

Thấy thua, Sackân rất buồn phiền. Chàng tập hợp bọn chiến hữu:

— Những việc xảy đến cho chúng ta chẳng lạ lùng lắm sao. Ngày mai ta phải tiến đến trước kẻ thù và gọi tên chỉ huy ra trận. Ta sẽ rõ tại sao y lại xâm phạm cõi bờ của ta và tấn công ta. Nếu y không chịu nói, ta sẽ giết. Nếu y thuận theo ý chúng ta, chúng ta sẽ làm lành với y.

Quyết định thế rồi họ ngủ cho đến sáng.

Vừa sáng Sackân đã lên ngựa, một mình thẳng tới chỗ quân địch. Chàng thấy một đoàn tới năm chục viên võ tướng tiến về phía chàng. Họ xuống ngựa. Và giữa bọn họ là một chàng kỵ mã, vị thủ lĩnh của họ. Chàng khoác một cái áo choàng quân nhân bằng sa tanh mầu da trời có móc cài ở vai. Dưới lần áo choàng là một cái áo giáp bằng khâu sắt, các mắt khâu rất nhã. Chàng hoa lên một thanh kiếm tuốt trần bằng thép Ấn độ. Chàng cưỡi một con ngựa sắc đen trán có một đốm trắng bằng đồng bạc. Chàng kỵ sĩ ấy, vẻ mặt còn non, tươi tắn như mặt một đứa trẻ, má hồng và nhẵn thín, không có qua một sợi lông. Chàng đẹp như một vầng giăng sáng mọc lên ở chân trời đàng đông.

Đến giữa đấu trường, người kỵ mã trẻ tuổi nói với Sackân bằng tiếng Ả-rập, rất sõi:

— Hỡi Sackân con vua Ôma An-Nêmân, người trị vì trên các thành phố và làng mạc, trên các thành lũy và lầu cao, chàng hãy chuẩn bị chiến đấu vì cuộc đấu sẽ gay go đây. Vì chàng là thủ lĩnh của quân lính chàng cũng như tôi là thủ lĩnh của quân lính tôi, tôi giao hẹn rằng ai thắng cuộc sẽ được chiếm số quân sĩ của người kia và được coi là chủ soái của họ.

Sackân lúc này lòng giận sôi lên phóng ngựa sấn lại người kỵ sĩ Thiên chúa giáo như một con sư tử lồng lên. Hai người giao chiến với nhau rất hùng dũng, lưỡi kiếm chạm nhau giòn giã. Người ta tưởng như hai trái núi húc vào nhau hay như hai biển cả ầm ầm đột ngột trộn sóng cùng nhau. Hai người đấu với nhau từ sáng sớm đến tối mịt mới chịu thôi, người nào về bên người ấy.

Sackân nói với các chiến hữu của chàng:

— Trong đời, ta chưa gặp một người nào chiến đấu giỏi như thế. Nhưng điều lạ lùng nhất ở hắn, là cứ mỗi lần đối thủ sơ hở, hắn thường không làm cho bị thương chỉ lấy cán cây giáo chạm nhẹ vào thôi. Ta không còn hiểu ra làm sao nữa. Thật đáng mong rằng trong số bọn võ tướng của ta có được nhiều người gan dạ như thế.

Hôm sau hai người lại đấu với nhau như hôm trước và cũng không phân thắng bại. Nhưng ngày thứ ba thì chuyện xảy ra như thế này: giữa cuộc đấu, bỗng người kỵ sĩ Thiên chúa giáo trẻ tươi xinh đẹp thúc ngựa phóng lên rồi vụng về kéo cương ghìm lại. Con ngựa chồm lên, người trẻ tuổi ngã khỏi yên và thế tất phải rơi xuống đất. Sackân nhảy xuống giơ cao thanh kiếm định xuyên một nhát. Chàng Thiên chúa giáo kêu lên:

— Người anh hùng lại hành động thế sao? Phép lịch sự lại cho đối xử với phụ nữ như thế à?

Sackân ngạc nhiên nhìn chăm chú vào mặt người trẻ tuổi, ngắm nghía kỹ thì té ra là công chúa Abriza. Vì đúng là công chúa Abriza. Sackân với nàng đã có những chuyện xảy ra trong tịnh xá như ta đã biết.

Sackân quẳng kiếm ra xa, quỳ xuống trước mặt người thiếu nữ, cúi chào và hỏi:

— Hỡi công chúa sao lại có chuyện này?

— Vì thiếp muốn tự mình thử thách chàng ngay trên chiến trường xem chàng bền bỉ và giỏi đến bực nào. Các kỵ sĩ đã đấu với những người của chàng, đều là thiếu nữ hết, đều còn trinh bạch và là người của thiếp. Còn thiếp đây, nếu con ngựa của thiếp không chồm lên thì chàng còn thấy nhiều sự khác nữa, chàng Sackân ạ.

Sackân mỉm cười và đáp:

— Khá khen chúa Ala đã dun dủi cho đôi ta được cùng nhau sum họp, hỡi công chúa Abriza, vị nữ hoàng của thời gian.

Công chúa ra lệnh lên đường và sai lần lượt trao trả cho Sackân hai chục người bị bắt. Họ đến quỳ trước mặt nàng cúi đầu tạ ơn. Sackân quay về phía những cô trẻ tuổi xinh đẹp:

— Thực các bậc đế vương cũng phải lấy làm vinh dự vì có thể tin được vào một đội quân dự bị như các cô.

Rồi người ta nhổ trại. Hai trăm kỵ mã cùng tiến về Bátđa. Đi sáu ngày tròn thì thấy xa xa ánh lên những cái tháp nhà thờ của thành phố Hòa bình. Lúc ấy Sackân xin công chúa và những người theo nàng hãy trút bỏ áo giáp trận, lấy áo đàn bà kiểu Hy lạp mặc vào. Bọn họ đều nghe theo. Rồi chàng cho người về Bátđa trước, báo cho vua Ôma An-Nêmân biết để vua cử một đoàn đến đón tiếp cho long trọng. Tối hôm đó mọi người đều xuống ngựa nghỉ chân căng lều ngủ cho đến sáng.

Hôm sau, vừa tảng sáng, Sackân và bọn kỵ sĩ, công chúa và bọn nữ nhân lại lên ngựa tiến về Bátđa. Và đây, tể tướng Đanđân với một nghìn kỵ mã đã từ trong thành tiến ra đón tiếp mọi người. Ông lại gần Sackân và công chúa, cúi xuống kính cẩn chào. Rồi mọi người cùng vào kinh thành.

Trước hết Sackân vào triều thăm cha, vua Ôma An-Nêmân. Vua đứng dậy chạy đến ôm con hôn và hỏi thăm tin tức. Sackân thuật lại tất cả câu chuyện giữa chàng và công chúa Abriza, con gái vua Hácđôbiốt xứ Caitxaria và cả câu chuyện xấu xa của vua Côngxtăngtinia, lòng thù oán của hắn vì câu chuyện Xaphia, người thiếp của vua và chính là con gái của Aphiriđôniốt. Chàng thuật lại nào là sự tiếp đãi ân cần và những lời khuyên bổ ích của Abriza, nào là cuộc chiến đấu vô cùng anh dũng của nàng, rồi bao nhiêu cái hay cái tốt về phẩm giá và nhan sắc của nàng.

Nghe mấy lời sau, vua Ôma An-Nêmân cảm thấy lửa dục bốc lên trong người, vua muốn gặp ngay người thiếu nữ kỳ diệu đó.

Sackân tuyệt nhiên không ngờ rằng cha mình lại có dã tâm định chiếm đoạt người công chúa trẻ tuổi của mình, vội đi tìm nàng để trình diện với cha. Nhà vua lúc ấy ngồi trên ngai. Ông đã đuổi hết thị vệ, nô lệ. chỉ còn giữ lại có bọn hoạn quan. Abriza đến chỗ ông, kính cẩn cúi chào và nói với vua, giọng trong trẻo, thanh nhã dịu dàng. Vua Ôma An-Nêmân thấy thú vị vô cùng. Ông cám ơn nàng, khen nàng về tất cả những việc nàng đã làm cùng con ông, tức hoàng tử Sackân và mời nàng ngồi. Abriza ngồi xuống, nhấc cái mạng nhỏ che mặt đi: thật là rực rỡ lạ lùng! Vua Ôma An-Nêmân như ngây như dại, vua dành cho nàng và các bạn nàng ở tòa lâu đài sang trọng nhất, dành cho nàng những thức dùng xứng đáng với địa vị của nàng. Xong ông mới hỏi chuyện về ba viên ngọc quý có những hiệu năng kỳ lạ. Abriza kể:

— Tâu đức vua muôn đời, ba viên ngọc ấy chính là của thiếp, và không bao giờ thiếp rời ra cả. Thiếp xin đệ trình đức vua xem.

Nàng cho đem một cái hòm đến, lấy ra một chiếc hộp, mở nắp lại lấy ra một cái hộp nhỏ đựng nữ trang bằng vàng chạm trổ. Mở ra thấy ba viên ngọc bạch quang, sáng chói và tròn trặn. Abriza lấy từng viên một nâng lên môi rồi đưa tặng vua Ôma An-Nêmân để đáp lại cái ơn đã đón tiếp nàng. Rồi nàng đi ra.

Vua Ôma thấy như lòng mình cũng ra đi theo nàng. Ba hòn ngọc nằm đó lấp lánh. Vua gọi Sackân cho chàng một viên. Sackân hỏi vua sẽ dùng hai viên kia làm gì.

— Ta sẽ cho em Nôzatu bé nhỏ của con một viên, còn một viên cho em Đun-Makân.

Nghe nói đến Đun-Makân mà chàng không mảy may biết là có, chàng buồn lắm vì từ trước chàng chỉ biết có Nôzatu thôi. Vì thế chàng quay về phía vua Ôma An-Nêmân hỏi:

— Thưa cha, ngoài con ra cha còn một người con giai khác nữa sao?

— Đúng thế đấy, đứa con sáu tuổi, sinh đôi với Nôzatu, và cả hai đều là con của Xaphia, người nữ nô lệ của ta, người con gái vua Côngxtăngtinia ấy mà.

Nghe thấy thế Sackân choáng váng cả người, bứt áo một cách giận dữ, nhưng rồi cũng tự chủ được.

— Con chúc cho cả hai đứa được chúa Ala tối cao phù hộ.

Nhưng vua cha đã để ý thấy sự bối rối và sự bực tức của chàng.

— Này con hỡi! sao con lại bực dọc như thế? Con há không biết rằng mai sau cha chết đi chỉ mình con được quyền nối ngôi hay sao? Và cha đã chẳng cho con trước viên ngọc đẹp nhất trong số ba viên ngọc kỳ lạ đó sao?

Sackân thấy không thể trả lời. Không muốn trái ý hoặc làm phiền lòng cha, chàng cúi đầu đi ra khỏi điện cần chính. Chàng đi về phía tòa lầu dành riêng cho Abriza. Abriza thấy chàng, lập tức đứng dậy tiếp đón niềm nở, duyên dáng cám ơn chàng về những việc chàng đã làm cho nàng và mời ngồi cạnh nàng. Thấy chàng mặt mày ủ dột nàng âu yếm hỏi tại sao. Sackân kể lại nguyên do:

— Nhưng điều làm cho tôi bận tâm nhất, Abriza nàng hỡi là tôi nhận thấy cha tôi có ý muốn chiếm đoạt nàng. Tôi thấy mắt cha tôi sáng lên những thèm muốn về nàng. Vậy nàng nghĩ sao?

— Xin chàng cứ yên tâm Sackân chàng hỡi. Cha chàng muốn được thiếp thì sẽ chỉ được cái xác chết của thiếp mà thôi. Ba trăm sáu mươi bà và bao nhiêu gái khác chưa đủ cho ông ta sao mà còn thèm muốn lòng trinh bạch của thiếp. Lòng trinh bạch ấy không phải để dành cho cái ông già còn đòi trống bỏi ấy đâu! Hãy an tâm Sackân chàng hỡi, hãy xua tan những nỗi buồn phiền đi.

Nàng gọi mang thức ăn đồ uống ra. Sackân ăn uống xong về ngủ, lòng nặng trĩu u sầu.

Về phần vua Ôma An-Nêmân, khi Sackân đi rồi, ông ta đến cung người thiếp Xaphia. Ông cầm trong tay hai viên ngọc quý, mỗi viên treo ở đầu một sợi dây bằng vàng. Thấy vua vào, Xaphia đứng dậy, chờ cho vua ngồi rồi mới dám ngồi. Hai đứa con nàng chạy đến, cô bé Nôzatu và cậu nhỏ Đun-Makân. Vua hôn hai đứa con đeo vào cổ mỗi đứa một viên ngọc. Chúng thích lắm và mẹ chúng chúc tụng vua thịnh vượng và hạnh phúc. Vua nói:

— Xaphia nàng hỡi, nàng là con gái vua Aphiriđôniốt của xứ Côngxtăngtinia thế mà nàng không hề cho ta biết. Sao nàng lại giấu ta để ta không đối xử cho xứng với nàng, nâng cao hơn mức lòng mến yêu đối với nàng và danh dự của nàng.

Xaphia đáp:

— Tâu bệ hạ đại lượng! thực ra thiếp còn muốn ao ước gì hơn. Bệ hạ đã ban cho thiếp bao nhiêu ân huệ lại cho thiếp hai đứa bé này, đẹp như hai vừng trăng.

Vua Ôma rất đẹp lòng về câu trả lời mà ông thấy là ngọt ngào, lịch sự, tế nhị. Ông cho Xaphia một tòa lâu đài đẹp hơn tòa trước, cho thêm rất nhiều kẻ hầu người hạ và cho tăng món tiền chi phí hàng ngày. Rồi vua về cung để nghị triều: xét xử án từ, bổ nhiệm người này, cách chức kẻ kia như thường lệ.

Nhưng không lúc nào trí ông và lòng ông không bị hình ảnh của công chúa Abriza trẻ tuổi giầy vò. Đêm nào ông ta cũng đến chỗ Abriza để nói chuyện, thỉnh thoảng lại xen vào một lời bóng gió. Nhưng Abriza cũng chỉ trả lời có một câu:

— Tâu đức vua muôn đời, thực quả thiếp không thèm muốn đàn ông chút nào.

Nhưng như thế chỉ như khêu gợi thêm và làm cho ông ta bị giầy vò hơn đến nỗi cuối cũng ông đâm ra ốm. Vua cho gọi viên tể tướng Đanđân nói rõ mối tình đối với nàng Abriza kỳ diệu, mối tình ít kết quả và ông không hy vọng được nàng trong tay.

Tể tướng nghe mấy lời bèn bầy kế:

— Xin làm thế này: tối đến, nhà vua mang theo miếng thuốc ngủ ngày rất hiệu nghiệm. Bệ hạ tìm đến Abriza cùng nàng uống rượu đến cốc cuối cùng thì cho thuốc mê vào. Chắc chắn nàng chưa kịp đến giường thì bệ hạ đã có thể làm chủ được thân nàng để thỏa nguyện lòng mình. Ý kiến của thần là thế đấy.

Vua mừng rỡ:

— Hay lắm! và cũng chỉ có kế ấy thôi.

Ông ta đến mở tủ lấy một miếng thuốc ngủ nguyên chất, rất mạnh, chỉ một chút hơi của nó bay ra cũng đủ làm cho một con voi phải ngủ từ năm này qua năm sau mới tỉnh dậy được. Ông bỏ miếng thuốc vào túi. Trời vừa sẩm tối, ông đến nhà Abriza. Nàng đứng dậy tiếp đón. Nhà vua ngồi và cho phép nàng ngồi.

Vua nói chuyện với nàng và ngỏ ý muốn uống một thứ gì đó. Lập tức nàng cho mang các thứ giải khát cùng những thức uống phụ như hoa quả hạnh nhân, trai cây phi tử, hồ trân tử, tất cả đựng trong những chiếc cốc bằng vàng và bằng pha lê. Hai người bắt đầu uống cho đến lúc Abriza thấy say, đầu choáng váng. Vua bèn lấy miếng thuốc ngủ trong túi ra, kẹp vào giữa hai ngón. Ông rót một cốc uống một nửa rồi kín đáo bỏ miếng thuốc ngủ vào, đoạn đưa cốc cho người thiếu nữ:

— Hỡi nàng trẻ tuổi dòng dõi vua chúa! Hãy nâng cốc này và uống cho đẹp lòng ta!

Công chúa Abriza vô tình, đỡ lấy cốc và tươi cười uống cạn. Lập tức nàng thấy trời đất quay tít trước mắt. Nàng chỉ còn kịp lê đến giường thì nặng nề ngã xuống. Vua Ôma An-Nêmân lợi dụng lúc đó phá trinh nàng. Xong việc, ông ta đứng dậy sang phòng bên tìm nữ tỳ yêu của Abriza, cô Hạt San Hô trung thành, bảo cô ta:

— Đến nhanh với chủ mày đi! Chủ mày đang cần mày đấy.

Hạt San Hô vội vào phòng cô chủ, thấy công chúa nằm ngửa, tả tơi tan tác, áo lót tốc lên, đùi máu mê, mặt xanh nhợt.

Lập tức, cô ta lấy mảnh khăn vuông, se sẽ thấm vào cái chỗ rất đáng tôn kính của cô chủ, rồi lấy mảnh khăn vuông thứ hai lau kỹ chỗ bụng và chỗ đùi đoạn rửa mặt, rửa tay chân cho chủ, và vẩy nước hoa hồng lên người, và rửa môi, rửa miệng chủ bằng nước hoa cam.

Công chúa Abriza hắt hơi, mở mắt ra và ngồi phắt dậy. Thấy người hầu thân yêu Hạt San Hô, nàng nói:

— Hỡi Hạt San Hô. Ta làm sao thế này? Em nói đi. Ta thấy choáng váng cả người.

Hạt San Hô chỉ có thể thuật lại tình trạng cô ta vừa chứng kiến. Abriza lúc ấy mới hiểu rằng vua Ôma An-Nêmân đã thỏa lòng dục trên người nàng! Nàng buồn phiền đau đớn và ra lệnh cho Hạt San Hô không được để cho ai vào phòng nàng và dặn hễ vua Ôma An-Nêmân có hỏi về nàng thì giả lời:

— Chủ tôi ốm và không thể tiếp ai hết.

Được tin, vua Ôma An-Nêmân ngày nào cũng sai bọn nô lệ mang đến cho nàng những mâm to đầy ắp đủ mọi thức uống, những đĩa hoa quả, bánh mứt và những bát sứ đầy kem và kẹo. Nhưng nàng vẫn đóng cửa phòng cho đến một ngày kia nàng thấy bụng to ra, người đẫy lên và tin chắc là mình có mang. Mối sầu lại càng tăng lên nhiều lắm, đời như thu hẹp lại trước mắt nàng, nàng không muốn nghe những lời an ủi của Hạt San Hô nữa.

— Hạt San Hô em hỡi. Chính tự ta đã làm nên nông nỗi này. Ta có lỗi với ta, vì đã bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ nước nhà mà đi. Giờ đây, ta chán cả ta, chán cả cuộc đời. Ta thấy mất hết can đảm và sức chịu đựng. Mất trinh ta mất hết lòng cương nghị. Bụng mang dạ chửa thế này thì một đứa bé chạm đến ta, ta cũng không chống nổi. Ta sẽ không cầm nổi dây cương ngựa nữa, ta, Abriza, nàng Abriza trẻ tuổi trước kia hăng hái và khỏe mạnh biết bao! Từ nay biết làm thế nào! Nếu ta đẻ trong cung này ta sẽ làm trò cười cho tất cả bọn phụ nữ Hồi giáo ở đây khi họ biết ta đã mất trinh như thế nào. Nếu ta quay về với cha ta, ta còn mặt mũi nào dám nhìn Người! Ôi! Thật đúng quá cho những lời thơ:

— Bạn hỡi! Bạn nên biết rằng trong cơn hoạn nạn bạn sẽ không còn cha mẹ, không còn tổ quốc, không còn nhà nào chứa bạn nữa đâu.

Hạt San Hô nói:

— Hỡi cô chủ của em, em là nữ tỳ của cô, em hoàn toàn theo lệnh của cô và nghe lời cô bảo. Cô cứ truyền đi.

— Vậy thì Hạt San Hô em hỡi em hãy nghe đây! ta phải ra khỏi nơi này mà không để ai biết, và dù sao, cũng phải về nhà cha mẹ ta. Em xem ta chỉ còn là một cái xác không hồn. Nhưng nếu xác ấy còn biết cảm xúc thì em còn phải biết chăm lo đến nó. Thôi chúa Ala định đoạt số phận ta thế nào tùy ý.

Hạt San Hô đáp:

— Hỡi công chúa em thấy làm như cô nói là tốt nhất.

Rồi cô nữ tỳ lập tức ngấm ngầm chuẩn bị hành trang. Nhưng cả hai đều phải chờ dịp. Dịp ấy chẳng mấy chốc đến ngay. Đó là dịp nhà vua đi săn và Sackân ra nơi biên thùy thanh tra đồn lũy. Abriza liền bảo Hạt San Hô:

— Đêm nay ta phải đi ngay thôi. Nhưng chống sao được số phận. Nó đã ghi lên trán ta rằng trong ba bốn ngày nữa là ta sinh nở. Dù sao cũng phải đi. Có thế nào cũng còn hơn đẻ trong cung này. Em phải tìm một người đàn ông sẵn sàng cùng đi với chúng ta, vì cả đến thứ vũ khí nhẹ nhất ta cũng không còn đủ sức cầm nữa.

Hạt San Hô nói:

— Lạy chúa Ala! Em chỉ biết có một người có thể đi với chúng ta và bảo vệ chúng ta. Đó là tên da đen to lớn Môrô của vua Ôma An-Nêmân. Em đã làm ơn cho hắn và thưởng tiền cho hắn nhiều lần. Hắn nói xưa kia hắn là một tên cướp đường. Hắn phải canh cửa tòa lầu chúng ta. Em sẽ tìm hắn và lấy vàng cho hắn. Em lại sẽ nói với hắn rằng về đến nước chúng ta, ta sẽ cho hắn được lấy một cô gái Hy lạp đẹp nhất miền Caitxaria.

— Em Hạt San Hô! đừng nói gì với hắn cả. Cứ dẫn hắn đến đây, để ta nói cho.

Hạt San Hô đi tìm anh da đen:

— Này anh Môrô, cái ngày may mắn của anh đến rồi đấy! Muốn phát tài thì cô chủ ta bảo gì anh cứ việc làm là được. Đi nào!

Cô nắm tay hắn dẫn đến chỗ công chúa Abriza.

Khi tên da đen Môrô thấy công chúa, hắn tiến lên và hôn tay nàng. Lòng nàng muốn đẩy hắn đi. Vẻ người hắn làm nàng ghê tởm. Nhưng nàng nghĩ: “Cần thì phải tỉnh”. Và mặc dù ghê sợ hắn, nàng cũng nói:

— Môrô này, anh thấy có thể giúp chúng ta qua cơn hoạn nạn được không? Và nếu ta cho anh biết điều bí mật của ta liệu anh có thể giữ không để lộ được chăng?

Tên da đen vừa mới nhác thấy công chúa Abriza, lửa tình đã bốc cháy cõi lòng. Hắn nói:

— Thưa cô chủ! Cô truyền điều gì tôi cũng xin làm.

— Nếu thế ta nhờ anh tìm ngay cho hai con la để mang hành lý, hai con ngựa để cưỡi rồi giúp ta và người nữ tỳ Hạt San Hô này ra khỏi nơi đây. Ta hứa khi ba chúng ta về đến đất nước của ta, ta sẽ cho anh chọn cô gái Hy lạp đẹp nhất mà cưới cho anh. Ta sẽ cho rất nhiều vàng bạc của cải. Sau đấy, nếu anh muốn về đây, ta cũng ban cho anh nhiều tặng vật và cho về.

Nghe thấy thế, tên da đen Môrô thấy nở nang khúc ruột:

— Hỡi cô chủ của tôi! Tôi sẽ xin đem hết sức phục dịch hai cô. Nhất định tôi sẽ đi cùng các cô. Tôi sẽ sửa soạn ngay ngựa cưỡi và các thứ cần dùng.

Hắn đi ra, nghĩ bụng:

— Miếng mồi ngon quá, và may mắn chừng nào? Ta sẽ được hưởng cái nhục khoái với hai con người đẹp như mặt trăng này. Đứa nào không ưng ta giết ngay. Và ta sẽ lấy hết của cải của chúng.

Quyết định thế rồi, hắn sửa soạn đủ các thứ cần dùng. Rồi mặc dù Abriza đang trong tình trạng như thế, cả ba người đã ra khỏi tòa lâu đài mà không ai biết.

Nhưng đi được đến ngày thứ tư vì công chúa đau bụng trở dạ nên phải dừng lại. Và không chịu được nữa, nàng nói với tên da đen:

— Môrô hỡi, hãy đỡ ta xuống ngựa. Ta đau quá. Thế là hết!

Nàng lại nói với Hạt San Hô:

— Em nữa, em cũng xuống ngựa đi, cúi xuống cho ta tựa để ta đẻ.

Nhưng một khi cả ba người đã xuống ngựa rồi thì tên da đen Môrô trước nhan sắc mê hồn của công chúa thấy bị kích thích dữ dội. Hắn không giữ được nữa tiến lại gần công chúa.

Tên da đen nói:

— Hỡi cô chủ của tôi, xin cô để tôi được làm chủ người cô.

Công chúa giận lắm:

— Hỡi tên mọi kia, con của một tên mọi! Hỡi đứa con của những tên nô lệ, mi dám nghênh ngang trước mặt ta thế à? Ta không có gì tự vệ, bị rơi vào tay tên mọi nô lệ da đen mạt hạng này. Nhục nhã cho ta biết chừng nào. Đồ khốn nạn! Cầu chúa Ala! Vì chỉ có chúa là có thể giúp ta khỏi tình trạng này và chữa khỏi cho ta những vết thương đã khiến ta bất lực. Khi đó ta sẽ tự tay trừng phạt sự hỗn xược của mi. Ta không để mi đụng đến ta đâu, ta thà tự sát để kết liễu những nỗi đau đớn khổ sở của đời ta! Mi cũng đừng hy vọng chạm đến người ta, trừ phi lấy kiếm sắc mà lưỡi đã nhúng vào nước Iaman chặt ta ra thành từng mảnh. Và đừng quên rằng ta là một người có dòng máu trong sạch, cao quý tuyệt vời. Hỡi tên nô lệ kia. Mi dám ngước mắt nhìn ta ư?

Tên mọi Môrô trước những lời sỉ vả ấy, nổi điên lên. Mặt hắn đọng máu lại vì căm tức, gân mặt co lại vì bất bình, hai lỗ mũi hắn phình lên, đôi môi dày rúm lại. Cả người hắn rung lên. Hắn thét:

— Hỡi người đàn bà kia đừng xua đuổi ta như thế. Ta là một nạn nhân của nàng. Những tia mắt chiến thắng của nàng đã tàn sát ta, ta đã kiệt sức rồi, một chút kiên nhẫn trong lòng cũng không còn nữa. Giọng của nàng, chỉ cần nghe một chút, cũng như thu lấy hồn ta và làm cho ta mê mẩn. Và trong khi ham muốn đến có thể chết đi được, ta cảm thấy trí khôn của ta bay đâu mất. Ta bảo cho nàng biết rằng dù nàng có rải ra trên khắp mặt đất này những kẻ canh giữ và bảo vệ nàng, ta cũng có thể đạt được sở nguyện của ta và uống được thứ nước ta thiếu, thứ nước thiên nhiên giải khát cho ta.

Nghe những câu ấy, Abriza căm giận đến khóc lên. Nàng cũng thét lên:

— Hỡi tên nô lệ vô liêm sỉ kia, tên mọi dâm dục kia, mi tưởng rằng tất cả phụ nữ đều giống nhau sao và mi lại dám tiếp tục nói với ta như thế?

Tên mọi Môrô thấy Abriza nhất định xua đuổi hắn, hắn điên lên, cầm kiếm trong tay, nhẩy xổ đến túm tóc công chúa và đâm một nhát xuyên suốt người nàng, rồi vội vàng cướp lấy những con la chở nặng của cải tiền bạc, ba chân bốn cẳng trốn vào rừng.

Công chúa Abriza, lúc hấp hối, đã sinh ra một đứa con giai trong tay người nữ tỳ trung thành Hạt San Hô. Hạt San Hô trong cơn đau khổ vò bụi đầy đầu, xé quần xé áo tự tát vào má đến bật máu ra. Nàng kêu:

— Hỡi cô chủ bất hạnh! cô một nữ dũng tướng, một con người quả cảm mà đến nỗi phải chết thế này vì một tên mọi nô lệ khốn kiếp!

Vừa than khóc xong, nàng thấy một đám bụi bốc lên mù trời và tiến đến gần rất nhanh: một đoàn bộ binh và kỵ binh, quân phục giống như ở Caitxaria hiện ra. Đúng là đội quân của vua Hácđôbiốt xứ Caitxaria, cha nàng Abriza. Nghe tin Abriza đã chạy trốn khỏi tịnh xá, vua đã tập hợp quân lính, đích thân chỉ huy tiến về Bátđa. Thế là ông đến đây, chỗ con gái ông Abriza vừa bị nạn. Thấy thây con gái máu me đầm đìa vua nhẩy xuống ngựa ôm lấy con, ngất đi. Hạt San Hô lại than khóc thảm thiết hơn. Khi vua tỉnh lại, nàng kể lại sự tình và nói:

— Đứa đã giết con gái bệ hạ là một tên mọi trong số những tên mọi của vua Ôma An-Nêmân, một tên vua dâm bạo đã làm cho công nương đến nông nỗi này.

Nghe nói, vua Hácđôbiốt thấy giời đất tối đen lại, và quyết trả thù một cách thật gớm ghê. Ông gọi mang một cái cáng đến, đặt xác con vào và trước hết hãy trở về Caitxaria để làm lễ an táng cho con đã.

Về đến Caitxaria, ông vào cung gọi bà nhũ mẫu, mụ Quái ác đến:

— Hỡi nhũ mẫu hãy nhìn xem bọn Hồi giáo đã làm cho con gái ta nên thế này đây! Tên vua thì cướp trinh con gái ta, tên nô lệ, định hãm hiếp không được, đã giết chết con gái ta. Con gái ta đã sinh đứa bé này mà Hạt San Hô đang săn sóc, ta lấy chúa cứu thế thề rằng ta sẽ báo thù cho con gái ta và rửa cái vết nhơ bôi trát vào người ta. Nếu không ta thà tự sát mà chết quách.

Rồi ông khóc nức nở. Mụ Quái ác nói:

— Về việc báo thù xin nhà vua đừng bận tâm đến. Để mặc mình tôi bắt tên Hồi giáo đó đền tội của hắn. Tôi sẽ giết hắn, hắn và con cái của hắn, và giết thế nào để sau này khắp nơi trên trái đất sử sách sẽ ghi câu chuyện mà người đời kể lại cho nhau nghe mãi mãi. Nhưng vua phải làm theo điều tôi sắp nói và làm cho thật đúng. Phải cho gọi đến cung nhà vua năm cô gái đẹp nhất thành Caitxaria, những cô có bộ ngực đẹp nhất và hãy còn nguyên vẹn chữ trinh. Đồng thời phải mời những nhà thông thái nổi tiếng nhất, những nhà khoa bảng giỏi nhất trong các vùng Hồi giáo lân cận. Rồi vua ra lệnh cho những nhà thông thái ấy phải nuôi dậy những cô gái trẻ tuổi theo phương pháp của họ. Như thế họ sẽ dậy luật pháp Hồi giáo, lịch sử những người Ả-rập, sử biên niên của các vị giáo chủ cùng tất cả những hành động của các bậc Hồi vương. Họ lại dậy cho cách cư xử, khoa lễ phép, cách ăn nói đối đáp với các bậc vua chúa, và khi vua yến ẩm họ biết đọc cho nghe một cách duyên dáng nhất những câu thơ hay nhất; dậy cho cách làm thơ và thảo biểu chiếu, dậy cho nghệ thuật hát xướng. Sự rèn luyện ấy phải hoàn bị dù có phải kéo dài mười năm. Chúng ta phải kiên nhẫn và nhớ rằng người Ả-rập ở Sa mạc có câu: “Sự phục thù vẫn còn thực hiện được dù bốn mươi năm đã qua”. Vì sự phục thù mà tôi nghiền ngẫm, chỉ có thể thực hiện được sau khi những người con gái kia được dậy bảo đầy đủ như trên. Cũng phải nói để nhà vua hiểu rằng. Hắn đã có ba trăm sáu mươi cô rồi không kể cái số một trăm cô gái mà công chúa vừa chết đi để lại, và cái số phụ nữ mà khắp nơi đem đến tiến cống cho hắn. Tôi sẽ lợi dụng cái sở thích của hắn để làm cho hắn phải chết.

Nghe nói thế vua Hacđôbiốt mừng lắm. Ông ta ôm đầu mụ Quái ác mà hôn và lập tức cho người đi tìm những nhà thông thái Hồi giáo và những người con gái trẻ, vú tròn và còn nguyên vẹn trinh tiết.

Ông tiếp đãi những nhà thông thái rất trọng hậu, tặng nhiều quà cáp, rồi chọn từng cô để họ giáo dục theo cách Hồi giáo. Họ xin thực hiện chu đáo lời vua truyền.

Còn về phần vua Ôma An-Nêmân, khi đi săn về nghe tin Abriza bỏ trốn ông buồn bực lắm. “Sao một người đàn bà ra khỏi cung điện của ta mà không một ai biết? ông nghĩ. Vương quốc của ta sẽ nguy mất. Lần sau đi đâu ta phải cho canh gác cẩn thận mới được.”

Vừa lúc ấy, Sackân trở về và được cha cho biết về Abriza. Từ hôm ấy, chàng không thể nào nhìn cung điện vua cha được nữa, nhất là Nôzatu và Đun-Makân lại được vua cha chăm sóc tỉ mỉ. Càng ngày chàng càng thấy buồn khổ hơn. Thấy chàng da mặt võ vàng, thân hình gầy ốm, vua cha hỏi duyên do.

— Thưa cha, con không thể ở đây được nữa, chàng đáp. Cha cho con làm tổng đốc một thành phố trọng yếu nào đó, để con đến sống cho trọn đời.

Rồi chàng đọc câu thơ này của bậc thầy ngạn ngữ:

“Với tôi, ra đi êm ái hơn ở lại, vì mãi sẽ không phải thấy, tai sẽ không phải nghe những điều gợi nhớ người bạn gái dịu dàng đã bỏ đi.”

Vua Ôma hiểu nỗi buồn của con. Ông nói:

— Nguyện vọng của con sẽ được thực hiện. Điểm trọng yếu của toàn đế quốc ta là thành Đamát. Ta phong ngay cho con làm Tổng đốc thành ấy.

Ông triệu các viên lục sự của triều đình và các vị đại thần đến, tuyên bố phong chức cho Sackân. Lệnh được chép vào quốc sử và ban bố ngay. Từ biệt cha, mẹ, từ biệt tể tướng Đanđân và triều đình. Sackân dẫn đoàn thị vệ đến Đamát. Đamát trang hoàng, đèn đuốc sáng trưng. Tiếng địch thôi, tiếng não bạt vang lừng. Nhân dân đi đón từng đoàn, hàng ngũ chỉnh tề, hai bên đường.

Sackân đi rồi, vua Ôma cho mời mấy nhà bác học đến hỏi han tình hình dậy dỗ, săn sóc hai con nhỏ của mình.

— Tâu đức vua, - họ nói, - công chúa và hoàng tử đã học tốt những châm ngôn đạo đức, học lễ độ, học văn chương, học đường cư xử.

Vua hài lòng lắm, bèn tặng các thầy bao nhiêu thứ đẹp.

Đun-Makân mười bốn tuổi, ngày một duyên dáng đẹp trai và trở thành một kỵ mã tài hoa. Chàng thích những lễ nghi tôn giáo, mộ đạo, thương người nghèo, ưa nhất là được giao du với các nhà thông thái, với thi nhân, cùng những ai thạo pháp luật, thuộc kinh thánh. Nhân dân Bátđa đều yêu chàng, cầu chúa phù hộ cho chàng.

Một hôm, có đoàn hành hương viếng thánh địa hàng năm, từ Irắc đi La Mếch qua Batđa đến Mêđin, có một Sứ giả (cầu chúa cho Ngài bình an).

Đoàn người đi qua kích động lòng mộ đạo của Đun-Makân. Chàng chạy đi tìm cha xin cho đi đất Thánh. Vua Ôma khuyên can, không cho đi:

— Con hãy còn nhỏ. Năm tới cha đi, sẽ cho con đi theo.

Đun-Makân thấy năm tới còn xa, liền chạy tới người chị sinh đôi với mình là Nôzatu giữa lúc cô đang cầu kinh. Chờ chị làm lễ xong, chàng bàn:

— Em muốn đi hành hương chết đi được, muốn viếng mộ đức sứ giả (cầu cho Ngài bình an). Em xin phép cha không được. Em định lấy ít tiền trốn đi.

Nôzatu thích thú nói: “Cầu chúa! em cho chị đi theo với, đừng bắt chị ở nhà.”

— Được, đêm, chị đến tìm em. Không được nói với ai nhé.

Nửa đêm, Nôzatu thức dậy, lấy quần áo của em mặc để cải trang, giắt ít tiền rồi đi ra cổng. Đun-Makân đã chờ sẵn, với hai con lạc đà. Đun-Makân nhấc chị lên lưng một con đang quỳ, còn mình cưỡi con kia. Đoàn ra khỏi Bátđa. Nhờ chúa che chở, họ đến La Mếch bình an vô sự.

Hai chị em Đun-Makân được trèo lên núi Arafat, được hành lễ, lại được đi vòng quanh Kaiba. Họ thích lắm, lại đi đến tận Mêđin để được thành kính viếng mộ đức Sứ giả cho thỏa lòng mộ đạo.

Đoàn hành hương chuẩn bị về nước. Đun-Makân chưa muốn về, bảo chị:

— Em thèm đến đất thánh của Abraham, bạn chúa Ala, nơi mà người Do thái và người Thiên chúa giáo gọi là Jêruyzalem.

— Chị cũng vậy.

Hai chị em theo một đám người cùng đi. Giữa đường, vì gian lao quá, hai người lên cơn sốt vài ngày: Nôzatu khỏi, nhưng Đun-Makân thì sốt nặng mãi lên. Đến Jêruyzalem, họ thuê một căn buồng nhỏ ở chợ. Đun-Makân nằm vật một xó bất tỉnh, bệnh nặng thành mê sảng, Nôzatu không rời em, lo lắng, buồn bã ở nơi đất khách quê người, không ai an ủi, đỡ đần.

Dần dần tiền hết nhẵn, Nôzatu phải nhờ một chú bé bán hộ một chiếc áo. Hành lý mang theo cứ bán dần, lấy tiền thuốc thang cho em. Cuối cùng chỉ còn mấy cái áo cũ mặc trên người và một chiếc chiếu rách tả tơi để nằm. Ngẫm nghĩ đến tình cảnh, Nôzatu khóc thầm.

Tối hôm ấy, Đun-Makân tỉnh lại, bệnh đã đỡ. Thấy đói, chàng bảo chị:

— Em thấy lại sức, thèm ăn một xâu thịt cừu nướng.

— Em ơi, làm gì còn tiền mà mua. Chị không thể ngửa tay ăn mày khách qua đường. Nhưng em cứ yên tâm. Ngay ngày mai, chị sẽ tìm một nhà giầu xin vào làm con ở, có thể có tiền. Có điều, ban ngày phải để em ở lại một mình, chị không đành. Nhưng biết làm sao? Chỉ có chúa Ala tối cao mới có sức mạnh và quyền lực. Chỉ có chúa mới giúp ta về tới nhà.

Nói xong, cô khóc nức nở.

Sáng hôm sau, Nôzatu dậy sớm. Cô lấy miếng vải áo khoác cũ bằng lông lạc đà mà người chăn lạc đà láng giềng tốt bụng đã cho. Cô đến hôn lên đầu em, ôm choàng lấy cổ em khóc, rồi ra khỏi chợ, không biết đi đâu.

Suốt ngày hôm ấy, Đun-Makân chờ chị về. Tối đến, rồi suốt đêm, chàng chờ, không chợp mắt. Suốt ngày hôm sau và đêm sau cũng thế. Đun-Makân sợ cho chị, tim đập mạnh. Vả lại hai ngày chàng chưa có một tí gì vào bụng. Chàng lê đến cửa nhờ một chú bé dìu ra chợ. Chú bé cõng đến một cửa hiệu đã đổ nát, đặt chàng ngồi dựa vào cửa.

Người đi qua, và những nhà buôn ở chợ xúm quanh chàng, thấy chàng yếu và gầy quá, đem lòng thương hại. Đun-Makân không còn sức nói ra hơi, làm hiệu cho biết là mình đói. Người ta cầm một chiếc đĩa nhỏ bằng đồng đi quyên lấy tiền mua cho chàng ăn. Quyên được ba mươi đồng. Họ bàn nên dùng món tiền ra sao có lợi nhất cho người ốm. Một ông già nói:

— Tốt nhất là thuê một con lạc đà chở cậu ta đến Đamát vào cái nhà thương mà Giáo chủ từ thiện xây cho người ốm. Để ở đây, không ai chăm sóc đến chết mất.

Mọi người tán thành. Nhưng vì đêm khuya, phải chờ sáng vậy. Người ta đặt cạnh Đun-Makân một bình nước và ít thức ăn. Chợ sắp đóng cửa. Mọi người ra về, ai cũng ái ngại cho chàng. Đun-Makân nghĩ đến chị, không ngủ được. Ốm, mệt quá, chàng chỉ ăn uống tí chút.

Hôm sau, người ta thuê một con lạc đà để chở Đun-Makân đến Đamát. Tên dắt lạc đà nghĩ “Chở một kẻ sắp chết từ Jêruyzalem đến Đamát thì chở làm sao”. Y đặt Đun-Makân lên lưng lạc đà, nói vài câu với con vật, và giật giật chiếc dây quàng ở cổ nó. Con lạc đà đứng dậy bước đi. Qua vài phố, y dừng lại trước một nhà tắm công cộng. Y bế Đun-Makân đã bất tỉnh đặt trên một đống củi, rồi vội vàng chuồn mất.

Người đốt lò đến thấy một thân hình nằm ngửa, bất động. “Ai lại vứt một cái xác ở đây thế này? Sao không chôn đi?” anh nghĩ. Anh định đẩy cái xác ra xa thì Đun-Makân cựa mình.

— Ôi, không phải xác chết. Anh kêu lên. Chắc là một kẻ nhai hatsít[105], đêm tạt qua đây mà ngủ trên đống củi này của ta. Này! đồ say rượu, đồ nhai hatsít!..

Anh ta cúi sát mặt để thét câu ấy thì thấy đấy là một chàng trai trẻ, má chưa có lông tơ, vẻ mặt quý phái và tuyệt đẹp dù gầy và bị bệnh tàn phá. Anh ta thấy thương hại. “Chỉ có chúa Ala là có sức mạnh và quyền lực”. anh nghĩ “Ta vừa phán đoán sai về một chàng trai nghèo, người phương xa lại đau ốm. Đức sứ giả (cầu chúa ban phúc cho Ngài) đã bao lần dặn chúng ta đừng xét đoán vội vàng, phải nhân từ, hiếu khách đối với người phương xa tới, nhất là khi họ ốm đau.”

Anh vội cõng chàng về, bảo vợ săn sóc, chị vợ trải một tấm thảm, để một chiếc gối mới, sạch, nhẹ nhàng đặt người ốm nằm xuống. Chị đun nước rửa tay chân mặt mũi cho chàng. Anh chồng thì ra chợ mua nước hoa hồng và đường đem về làm kem cho chàng ăn, rẩy chút nước hoa hồng lên mặt người ốm. Rồi anh lấy trong hòm một chiếc áo sơ mi sạch ướp hoa nhài mặc cho chàng.

Hơi mát thấm vào. Đun-Makân thấy lòng hây hây như có một hơi gió nhẹ khoan khoái thoảng qua. Chàng tì tay vào gối, ngẩng lên. Anh đốt lò mừng lắm “Cảm tạ Chúa Ala đã cho chàng đỡ bệnh. Lạy chúa! Xin lượng hải hà vô biên của chúa cho con săn sóc chàng thanh niên này khỏi bệnh.”

Ba ngày liền, anh cầu nguyện cho sức khỏe của Đun-Makân, sắc thuốc mát cho uống với nước hoa hồng, chăm sóc từng li từng tí. Chàng khỏe dần, có thể mở mắt nhìn ánh sáng, và thở hít không khí bình thường.

Anh thợ đốt lò ra chợ mua mười con gà giò, về bảo vợ làm thịt mỗi ngày hai con cho chàng ăn: một con buổi sáng, một con buổi chiều. Chị vợ y lời chồng mỗi ngày cắt tiết luộc hai con, hai bữa. Anh còn mua nước đường hoa hồng thảo và nước hoa hồng cho chàng uống.

Lương công nhật của anh đốt lò ở nhà tắm công cộng là năm đồng thì tiêu hai đồng cho Đun-Makân về ăn uống. Như thế trong một tháng nữa cho đến khi Đun-Makân bình phục hẳn không còn chút dấu hiệu bệnh tật. Hai vợ chồng mừng quá:

— Bây giờ khỏi rồi, cậu đi tắm cho mát mẻ.

Đun-Makân bằng lòng. Anh đốt lò ra chợ thuê một người dắt lừa đưa chàng đến nhà tắm công cộng. Anh đốt lò cũng đi kèm để chăm sóc. Đến nhà tắm trong khi Đun-Makân cởi quần áo thì anh chạy đi mua mấy thứ cần dùng cho buổi tắm. Về đến nơi, anh kỳ cọ cho chàng, bắt đầu từ chân. Người xoa bóp của nhà tắm đến muộn xin lỗi anh.

— Ôi anh bạn! - người đốt lò nói, - tôi vui được giúp anh, lại giúp được luôn chàng thanh niên này là khách của gia đình tôi.

Người xoa bóp chạy đi gọi người thợ cạo và người nhổ lông, nhổ tóc đến. Họ cạo mặt, nhổ lông cho Đun-Makân, xong dội nước. Người đốt lò bảo chàng đứng trên một cái bục, mặc cho chàng một áo lót mỏng, cái áo dài, chít vào đầu một cái khăn xinh xắn, quấn quanh người một thắt lưng bằng len ngũ sắc. Xong xuôi đưa chàng ra đỡ lên lưng lừa về.

Chị vợ anh đốt lò ở nhà đã chuẩn bị đón chàng. Nhà cửa, chăn gối đều sạch sẽ. Anh đốt lò lấy kem nước đường rưới nước hoa cho chàng uống, đem gà và nước dùng lên cho ăn uống no nê. Đun-Makân hết lời cảm ơn.

— Không cần! Tôi có điều này muốn hỏi. Cậu từ đâu đến, tên là gì? Nhìn vẻ mặt và phong tư, tôi chắc cậu phải là con nhà danh gia thế tộc.

— Trước khi tôi kể chuyện tôi, tôi muốn bác cho tôi biết bác cứu tôi như thế nào và ở đâu.

— Một buổi sáng, tôi đến làm việc ở nhà tắm công cộng thì nhặt được cậu ở trước cửa, trên một đống củi. Tôi không hiểu ai đã vứt cậu ở đấy. Và tôi đưa cậu về. Thế thôi.

— Cảm tạ Đức đã hồi sinh cho nắm xương tàn này. Bác ơi, tôi không phải là đứa vô ơn. Mong cho bác chóng được nghiệm thấy điều này. Xứ này là ở đâu vậy?

— Cậu đang ở trên đất thánh Jêruyzalem. - Đun-Makân cay đắng nhận thấy mình xa xứ sở quá, và xa người chị Nôzatu. Chàng không cầm được nước mắt, thuật lại chuyện mình nhưng giấu không cho biết mình là con vua.

— Cậu đừng khóc, - người đốt lò nói, - trái lại nên cảm tạ chúa Ala đã cứu cậu, cho cậu khỏi bệnh.

— Từ đây đến Đamát có xa không?

— Sáu ngày đường.

— Tôi muốn đến đấy quá.

— Ôi, cậu chủ trẻ của tôi! Làm sao tôi có thể để cậu đi Đamát một mình. Cậu còn ít tuổi, tôi sợ cho cậu lắm. Nếu cậu nhất định muốn đi, tôi sẽ đi cùng và sẽ bảo mụ nhà tôi cùng đi. Như thế, tất cả chúng ta sẽ đến Đamát mà lữ khách hết lời ca ngợi nước trong quả ngọt.

Anh đốt lò hỏi vợ:

— Mụ có muốn theo chúng tôi đến thành Đamát thần tiên không, hay cứ ở nhà đợi tôi về? Thế nào tôi cũng phải đưa khách của chúng ta đến đấy. Phải xa cậu, lại để cậu đi một mình, tôi không nỡ. Cậu thì còn trẻ, đường đi chưa biết. Người ta còn bảo ở Đamát nhiều người hư hỏng ăn chơi.

— Tôi xin theo với, - chị vợ nói.

— Cảm ta chúa! thuận vợ thuận chồng, thế là tốt. - Người đốt lò thu nhặt của cải trong nhà: chiếu, gối, xoong, chảo, cối, mâm, đệm… đem ra chợ bán đấu giá, được tất cả năm mươi đồng. Anh ta mua một con lừa, để Đun-Makân cưỡi, còn hai vợ chồng đi bộ theo sau. Họ đến Đamát vào một buổi tối. Và trọ ở chỗ nghỉ của các thương đội. Anh đốt lò vào chợ mua thức ăn, thức uống. Họ ở chỗ trọ năm ngày. Vợ anh, đi đường mệt nhọc quá, lên cơn sốt và vài ngày sau từ trần, được chúa Ala xót thương và ân xá.

Đun-Makân buồn lắm, vì người đàn bà ấy đã chăm sóc chàng tận tình. Lòng chàng để tang người xấu số. Chàng an ủi người đốt lò đang đau khổ:

— Bác đừng buồn! tất cả chúng ta ai cũng phải đi con đường ấy và qua cửa ấy mà thôi!

— Cám ơn tấm lòng của cậu! Cầu chúa, một ngày nào đó, cho chúng ta đổi sầu làm vui. Mọi việc đều đã định sẵn. Buồn mãi làm gì. Thôi chúng ta hãy đi xem thành phố Đamát này. Tôi không muốn cậu phải buồn lâu.

— Tôi xin theo ý bác.

Hai người dắt tay nhau đi các phố, các chợ. Họ đến trước một tòa nhà lớn, có những chuồng ngựa của vị đô trưởng thành Đamát. Trong sân có vô số ngựa và la. Nhiều con lạc đà trên lưng chất đầy đệm, gối, ba lô, hòm, đủ các loại đồ nặng. Hàng lũ nô lệ, đầy tớ trẻ, già kẻ nói, người hô ầm ĩ. Đunmankan nghĩ bụng: “Nô lệ, lạc đà, những chiếc hòm ai biết là của ai” chàng hỏi một người đầy tớ thì được biết một phần là tặng phẩm của đô trưởng thành Đamát đem tiến vua Ôma An-Nêmân, phần còn lại là cống phẩm hàng năm mà thành Đamát phải nộp cho vua Ôma.

Nghe đến tên vua Ôma, Đun-Makân lại ứa nước mắt.

— Cậu ơi! vừa qua, phải mất nhiều công của lắm cậu mới hồi phục được sức khỏe. Xin cậu bình tĩnh lại. Khóc nhiều quá, nhỡ ốm lại thì sao. Tôi buồn và sợ cho cậu lắm.

Đun-Makân vẫn chưa tự chủ được mỗi khi nhớ chị, chàng lại khóc.

Người đốt lò, ngẩn người ra, không muốn quấy chàng:

— Cậu chủ trẻ của tôi! Cậu hiện nghĩ tới xứ sở và cha mẹ phải không?

— Đúng thế! Tôi không thể ở đây lâu hơn nữa. Thôi xin chào vĩnh biệt. Tôi sẽ đi cùng đoàn này, từng chặng một, không mệt lắm đâu, và như thế sẽ cùng họ đến Bátđa, thành phố của tôi.

— Được, để tôi đi với cậu. Tôi không thể để cậu đi một mình cũng không thể xa cậu. Tôi đã bắt đầu thành người bảo vệ của cậu rồi, thì giờ đây không thể dừng lại giữa đường.

— Vì sự tận tình của bác, cầu chúa Ala ban phúc lành và của cải cho bác.

Đun-Makân rất mừng được người đốt lò đi cùng nữa. Anh này nói với Đun-Makân cứ việc cưỡi lừa mà đi, khi nào thấy chán muốn xuống đi bộ một chút tùy ý.

Đun-Makân cảm ơn:

— Quả thật bác đối xử với tôi còn hơn cả anh đối với em.

Hai người chờ mặt trời lặn, đêm mát mẻ là lên đường cùng cả đoàn kia…

Còn Nôzatu? Nàng từ khu chợ ở Jêruyzalem đi tìm một chỗ làm nô lệ kiếm ít tiền thuốc thang cho em và mua cho em một xâu thịt cừu nướng. Nàng lấy miếng áo khoác cũ trùm lên đầu rồi đi lang thang khắp các thành phố chẳng biết nên đi đâu. Em ốm, lại bơ vơ nơi quê người, lòng nàng ngổn ngang trăm mối. Nàng cầu chúa Ala từ bi.

Bỗng ở đâu có một đầu mục Bêđoanh[106] theo sau là năm người Bêđoanh khác. Hắn chăm chú nhìn nàng. Hắn thấy lòng nổi sóng dục. Hắn theo đến một ngõ hẹp, vắng, thì dừng lại trước mặt nàng hỏi:

— Cô là dân tự do hay nô lệ?

Nôzatu đứng im một lát rồi nói:

— Ôi vị khách qua đường, xin đừng hỏi những câu làm tăng thêm nỗi buồn nỗi khổ của tôi.

— Ta hỏi vì ta có sáu đứa con gái, chết mất năm, chỉ còn đứa thứ sáu sống một mình trong nhà nên buồn. Ta muốn kiếm cho nó một cô bạn. Ta ước ao cô là dân tự do để mời cô làm khách gia đình làm con nuôi, bạn với con gái ta cho nó khuây khỏa nỗi tang tóc từ khi các chị nó mất.

Nôzatu thấy bối rối:

— Thưa ông, tôi từ xa đến. Tôi còn một người em đang ốm. Tôi có thể đến nhà ông làm bạn với cô gái út, nhưng tối đến, tôi xin được trở về săn sóc em tôi.

— Ồ được quá! Cô chỉ làm bạn với con tôi ban ngày thôi. Và nếu cô muốn, ta có thể đưa em cô về nhà ta để khỏi bị lẻ loi.

Tên khốn kiếp ngọt ngào là để quyến rũ cô, chứ nào hắn có con có cái, có nhà có cửa gì đâu. Hắn cùng năm tên kia và Nôzatu ra ngoài thành phố đến một nơi đã chuẩn bị sẵn sàng lên đường: những con lạc đà đã sẵn đồ đạc trên lưng, những bao bằng da dê đầy nước. Tên đầu mục lên lạc đà, đặt Nôzatu ngồi sau và ra lệnh xuất phát. Đoàn người và lạc đà đi xa mãi. Nôzatu chợt hiểu là tên Bêđoanh đã lừa, bắt cóc nàng. Nàng than vãn khóc lóc về số phận mình, về người em bị bỏ lại không ai cứu chữa. Tên Bêđoanh không tỏ ra mảy may cảm động. Đoàn người đi suốt đêm không nghỉ. Sáng đến một nơi an toàn trong sa mạc. Nôzatu vẫn khóc. Tên Bêđoanh cho đoàn dừng lại. Hắn nổi giận mắng nàng:

— Con bé thị thành xấu xa, chỉ thích ở lỳ một chỗ, nhát như thỏ kia, mi có nín đi không, hay muốn ăn roi?

Nghe những lời tàn nhẫn của tên Bêđoanh, Nôzatu thấy không chịu được, muốn chết cho rồi. Nàng thét lên:

— Tên tướng cướp sa mạc kia, tên gieo họa đáng chịu hỏa hình ở địa ngục kia, mi lừa ta, mi phản bội đức tin, mi nuốt lời hứa. Đồ phản trắc khốn nạn, mi định làm gì ta?

Tên Bêđoanh điên cuồng, giơ roi, hét:

— Con bé thị thành xấu xa kia! Ta thấy rõ là mi thích cho đôi mông ăn đòn. Không câm ngay tiếng khóc, cứ quấy rầy ta vì những lời ngạo mạn dám thốt ra trước mặt ta, thì ta sẽ rứt lưỡi mi ra mà cắn ngay vài giữa đồ của mi. Ta lấy mũi ta ra mà thề như thế.

Nôzatu vốn không quen thứ ngôn ngữ thô lỗ ấy. Nghe những lời đe dọa khủng khiếp của tên Bêđoanh, nàng sợ run lên, cố nín. Nàng trùm kín đầu, thì thầm:

“Ôi! ai có thể đem những giọt nước mắt của ta đến xứ sở mến yêu, nơi ta ở?

Than ôi! cuộc đời toàn đắng cay đau khổ, ta có thể nào chịu đựng lâu hơn?

Hỡi ôi! được nuông chiều trong hạnh phúc để giờ đây rơi vào tình trạng khốn khổ đáng thương thế này ư?

Ôi! ai có thể đem những giọt nước mắt của ta đến xứ sở mến yêu, nơi ta ở”

Tên Bêđoanh vốn thích thơ, nghe mấy câu vần điệu tuyệt vời này, đem lòng thương hại cô bé. Hắn lại gần lau nước mắt cho cô rồi đưa cho cô một chiếc bánh khô đại mạch.

— Lần sau, khi ta nổi nóng thì không được nói lại, - hắn dặn. - Ta không thể chịu được, tính ta thế. Mi hỏi ta định làm gì mi. Thế này nhé. Ta vốn không có ý định lấy mi là vợ bé hoặc làm con hầu mà muốn bán mi cho một phú thương. Người ta sẽ đối xử dịu dàng và làm cho mi sung sướng cũng như ta vậy thôi. Ta sẽ đưa mi đến Đamát để bán.

— Cái đó tùy ông. - Nôzatu nói.

Đoàn người và lạc đà lại lên đường về phía Đamát, Nôzatu vẫn ngồi sau tên Bêđoanh. Cô đói lắm giở chiếc bánh khô đại mạch ra ăn.

Đến Đamát họ nghỉ lại ở trạm Xuyntani gần Bapen Malếch. Nôzatu buồn quá, mặt xanh xao và vẫn khóc hoài. Tên Bêđoanh cáu tiết:

— Mi không thôi khóc, nhan sắc giảm sút, mất giá đi thì ta chỉ có thể bán mi cho một tên Do thái keo kiệt. Nên nghĩ đến điều ấy, con bé thị thành xấu xa kia!

Tên Bêđoanh cẩn thận nhốt cô trong một gian buồng, vội đến chợ nô lệ tìm mấy thương gia gạ bán một nữ nô lệ đem từ Jêruyzalem đến.

— Hắn có một người em ốm, tôi phải để lại ở một nhà bà con của tôi để chạy chữa. Vậy ai muốn mua thì bảo là em hắn ở Jêruyzalem được chữa chạy trong nhà mình. Nói thế tôi sẽ bán rẻ cho.

Một người lái hỏi:

— Hắn bao nhiêu tuổi?

— Đó là một cô gái còn trinh, đã đến tuổi cập kê, thông minh, lễ độ, tế nhị, đẹp đẽ, hoàn toàn. Phải cái từ khi em hắn đau, hắn buồn lo, nên gầy yếu đi, đẫy đà có phần kém trước. Tuy vậy khi quên được nỗi buồn, và nếu được tẩm bổ thì cũng chóng lại người.

Người lái buôn nói:

— Bác đã ca ngợi thế thì ta cũng đi xem sao. Nhưng xin nói trước, nếu tôi không vừa ý, thì không cam kết gì đấy nhé. Còn nếu quả như lời bác, tôi sẽ mua với giá thỏa thuận, và khi tôi đã bán được hắn rồi, tôi sẽ giả tiền. Tôi định mua để tiến vua Ôma An-Nêmân, chủ nhân của Bátđa và Khôratxân. Hoàng tử Sackân con Ngài là Tổng đốc thành Đamát của chúng tôi. Hoàng tử có biết tôi. Tôi sẽ đến trình bầy, xin một lá thư bệ kiến vua Ôma. Nhà vua vốn ưa những nữ nô còn trinh sẽ mua với một giá hời. Tôi sẽ có tiền giả bác.

— Tôi nhận những điều kiện ấy của ông, - tên Bêđoanh nói.

Hai người đến trạm Xuyntani. Nôzatu bị nhốt ở đấy. Nàng nấp sau một bức vách. Tên Bêđoanh gọi to: “Ôi, Nahia, Nahia hỡi!” Nahia là tên Bêđoanh đặt cho nàng. Nghe cái tên mới ấy, nàng khóc, không thưa. Tên Bêđoanh chỉ nàng, nói với người lái:

— Này! nó kia kìa. Tôi cho ông lại gần xem xét cho kỹ. Nhưng chớ làm nó sợ. Nói năng phải nhẹ nhàng tế nhị như tôi thường nói ấy.

Người lái qua phía sau tấm vách chào Nôzatu. Nàng chào lại bằng tiếng Ả-rập, giọng nàng êm dịu, ngọt ngào. Ông ta thích thú, liền chăm chú nhìn cái khăn thô che mặt nàng, tấm tắc: “Duyên dáng biết bao! tiếng nói trong trẻo quá!”. Nàng cũng nhìn lại người lái “Ông già này, nét mặt hiền từ, vẻ người đáng kính, dễ gần, - nàng nghĩ. Mong chúa cho ta làm nô lệ ông để thoát khỏi tên Bêđoanh lỗ mãng, hung tợn, đáng tởm kia. Ta phải đối đáp cho thông mình, làm cho ông thấy cử chỉ ta đẹp, lời nói ta hay.”

Người lái hỏi:

— Sức khỏe cô thế nào?

Nàng nhìn xuống đất, và dịu dàng thỏ thẻ:

— Thưa cụ, cụ hỏi về cháu à, tình trạng cháu khổ lắm cụ ạ. Nhưng mà ai cũng đeo số mệnh mình vào cổ như đức Sứ giả thường nói (cầu chúa ban phúc cho Ngài).

Mới nghe mấy lời, ông già đã thấy cực kỳ khoái trá, nghĩ: “Chưa thấy mặt nàng mà ta đoán hẳn là rất đẹp, ta cũng tin sẽ làm cho vua Ôma ưng thuận bất cứ điều gì ta muốn” Ông nói với tên Bêđoanh: “Con nô tỳ này tuyệt quá. Bác đòi bao nhiêu nào?” Tên Bêđoanh nổi nóng:

— Hắn là một đứa xấu xa nhất, sao ông dám bảo là tuyệt diệu? Ông nói thế, hắn tưởng thật, lên mặt thì tôi còn uy quyền gì với hắn nữa! Ông cút đi cho rảnh, tôi không bán nữa.

Ông già hiểu ngay tên Bêđoanh là một kẻ khốn nạn không thể nói phải trái với hắn được. Ông xoay xở cách khác; ông nài:

— Hỡi vị đầu mục của những người Bêđoanh dù con bé là một đứa xấu xa nhất, tôi cũng cứ mua.

Tên Bêđoanh dịu đi chút ít:

— Thôi được! nhưng ông giả tôi bao nhiêu nào?

— Tục ngữ có câu: “Bố đẻ con thì phải đặt tên cho con”. Bác xem đáng giá bao nhiêu thì cứ cho biết.

— Ông định mua thì ông định giá lấy chứ!

Ông già nghĩ bụng: “Tên Bêđoanh này là một tên thập phần bướng bỉnh. Cô gái dịu dàng này đã chiếm lòng ta. Cô ta chắc biết đọc, biết viết. Chúa Ala phải thương cô ta lắm mới cho được như thế. Tên Bêđoanh thật không biết người biết của.”

Ông đặt giá cô bé là hai trăm đina vàng. Tiền phí tổn giấy tờ, tiền phải nộp cho Ngân khố, ông chịu về phần ông. Tên Bêđoanh cáu kỉnh:

— Thôi, chúng ta đi thôi! Tôi không bán chỉ riêng miếng vải cũ trùm đầu con bé, hai trăm đina tôi cũng không thèm bán nữa là! Hết! Tôi không bán, tôi giữ lại, đưa nó trở lại sa mạc chăm sóc lạc đà và xay bột cho tôi.

Nói đoạn, hắn thét cô gái:

— Đồ thối tha! Lại đây! Đi thôi!

Ông già im lặng không nói gì. Hắn nói thêm:

— Ta lấy cái mũ ta mà thề, ta không bán gì hết. Ông xéo đi! Nếu không sẽ được nghe những điều không vui tai tí nào.

Ông già nghĩ: “Lấy cái mũ ra mà thề! Tên này cực kỳ điên rồ! Được, ta có cách! Cô gái này là một kho vàng ngọc đây” Ông nắm áo tên Bêđoanh, bình tĩnh nói:

— Hỡi vị đầu mục những người Bêđoanh! xin đừng nóng vội. Tôi thấy rõ ràng là bác chưa quen mua bán. Trong chuyện này, thường phải kiên nhẫn, khôn khéo mới được. Thôi, bác cứ yên tâm. Bác đòi thế nào tôi cũng xin vâng. Nhưng trước hết, cho tôi xem mặt mũi, điệu bộ của nữ nô đã. Sự việc nó phải đi như thế.

— Được! cứ việc mà nhìn cho chán. Lột truồng hắn ra mà sờ, mà nắn cũng chả sao.

Ông già giơ hai tay lên:

— Lạy chúa! Tôi chỉ muốn xem mặt mũi cô ta thôi. Cô ta là dân tự do, có phải nô lệ đâu mà lột trần truồng!

Ông già đến gần Nôzatu, xin lỗi nàng rồi ngồi xuống bên cạnh:

— Tên cô là gì? - Ông hỏi dịu dàng.

Nàng thở dài:

— Cụ hỏi tên cháu bây giờ, hay tên trước kia?

— Cô lại có một tên cũ, một tên mới sao?

— Thưa cụ, vâng! Tên cũ của cháu là Khoái-Lạc-Của-Thời-Gian, tên mới là Áp-Bức-Của-Thời-Gian.

Giọng nàng buồn bã khiến ông già rơi nước mắt. Nàng cũng khóc.

Tên Bêđoanh thấy chuyện kéo dài, đến vung roi lên gắt:

— Ba hoa gì nhiều thế. Nâng mạng che mặt lên và thôi đi!

Nôzatu nhìn ông già ai oán nói:

— Cụ thương cháu! Cụ giải thoát cho cháu khỏi tên cướp vô đạo không biết đến chúa Ala này, nếu không đêm nay, cháu sẽ tự vẫn.

Ông già lại đến với tên Bêđoanh:

— Ôi, vị đầu mục của những người Bêđoanh! Cô bé này quả thật chỉ gây phiền phức cho bác. Bác định giá rồi bán quách cho tôi đi.

— Tôi đã nói là ông mua thì ông phải đặt giá. Nếu không, tôi đưa nó về sa mạc chăn lạc đà và nhặt phân.

— Thế thì bác nghe cho rõ đây, tôi giả năm vạn đina vàng, cho nó xong chuyện.

Tên Bêđoanh khốn nạn vẫn nguây nguẩy:

— Không! Không được!

— Thế thì bẩy vạn vậy.

— Lạy chúa! vẫn chưa đủ vốn tôi bỏ ra mua đại mạch nuôi hắn. Ông phải biết chỉ riêng tiền bánh khô, tôi đã phải chi tiêu cho hắn chín vạn đina vàng!

Kinh ngạc về sự điên rồ của tên Bêđoanh, ông già nói:

— Bác Bêđoanh ơi, bác và toàn gia và toàn bộ tộc của bác, suốt đời chưa chắc đã ăn hết hai trăm đina đại mạch. Nhưng thôi! tôi xin nói lời cuối cùng. Nếu còn từ chối, ta sẽ đến hoàng tử Sackân, tổng đốc Đamát tố cáo các ngươi, tên cướp đã đánh cắp nữ nô này lại hành hạ cô ta!

— Được giả nữa đi!

— Mười vạn đina.

— Hay! bán được! Tôi cần ra chợ mua ít muối.

Ông già cười, dẫn tên Bêđoanh và Nôzatu về nhà, đếm đủ số tiền, nhờ người cân đo, cẩn thận từng đồng đina.

Nhận đủ tiền, tên Bêđoanh lên lạc đà về Jêruyzalem. Hắn lẩm bẩm: “Con em còn được mười vạn đina thì thằng anh ít ra cũng đáng bấy nhiêu. Phải tìm cho ra mới được”. Và vừa đến Jêruyzalem hắn sục khắp các trạm tìm Đun-Makân. Tên tham lam tìm không thấy vì cái lẽ Đun-Makân đã ra đi với người đốt lò.

Còn ông già tốt bụng dẫn Nôzatu về nhà, lấy quần áo mềm mỏng cho mặc. Ông lại dẫn nàng ra chợ vàng bạc cho nàng chọn các thứ nữ trang và ngọc quý bỏ vào một túi xa-tanh đem về.

— Tôi chỉ xin nàng một điều, - ông già nói, - là khi tôi dẫn nàng đến trước hoàng tử Sackân, nàng đừng quên nói với Ngài cái giá tôi bỏ ra mua nàng để ngài ghi vào lá thư tiến dẫn tôi lên vua Ôma An-Nêmân ở Bátđa. Tôi cũng muốn xin hoàng tử một giấy miễn thuế để đem ít hàng đến bán ở Bátđa.

Nôzatu thở dài, mắt rớm lệ. Ông già thấy thế, hỏi:

— Tại sao cứ mỗi lần ta nói đến Bátđa là thấy nàng thở dài và khóc. Ở đấy, nàng có ai là người yêu, là họ hàng, hay thương nhân. Cứ nói, đừng sợ vì ta biết tất cả các thương gia ở Bátđa và ở nơi khác.

— Lạy chúa, ở đấy tôi chỉ biết có chính vua Ôma An-Nêmân, chủ nhân ông của Bátđa.

Nghe nói vậy, ông già thương nhân Đamát thở ra khoan khoái, hân hoan vô hạn. “Thế là ta đạt được mục đích” ông nghĩ.

— Trước đây, ý hẳn đã có một người buôn nô lệ định bán nàng cho nhà vua? - Ông hỏi.

— Không phải thế. Chỉ đơn giản vì tôi đã được nuôi nấng trong cung với cô con gái của vua. Vua yêu tôi lắm. Tất cả những điều tôi thỉnh cầu đều là thiêng liêng đối với nhà vua. Nếu cụ muốn xin một ân huệ gì, cụ cứ cho biết, cho tôi một cái quản bút một lọ mực, một tờ giấy, tôi sẽ viết một lá thư. Cụ đưa đến tận tay vua nói: “Tâu đức vua, cô nữ nô hèn mạt Nôzatu của vua chịu bao nhiêu rủi ro của số phận, đã đau khổ ngày đêm, bị mua đi bán lại, thay chủ đổi nhà. Hiện nay cô ta đang ở trong nhà vị đại diện nhà vua ở Đamát. Cô ấy gửi đến nhà vua lời chào và lời kính chúc vạn an”.

Nghe những lời kỳ lạ và hùng hồn ấy, ông già vui sướng và ngạc nhiên đến cực độ. Ông thấy mến yêu Nôzatu hơn nhiều. Ông hỏi:

— Hỡi cô thiếu nữ kỳ lạ, chắc cô đang ở trong cung điện thì bị người ta lừa bắt đi đem bán. Và hẳn cô phải giỏi văn chương, thông thạo kinh Koran?

— Có thể thưa cụ. Tôi thuộc kinh Koran cùng những quy tắc về sự khôn ngoan, biết y học, biết sách nhập môn về bí thuật luyện kim, hiểu những lời bình luận về công trình của Ippôkrát và của Galiêng người Hiền mà tôi đã đọc và ghi chú. Tôi đã đọc sách triết học luân lý học, hiểu tinh dược của những cây cỏ thuốc những lời giải thích của Ip Bita, đã từng tranh luận với nhiều nhà bác học, đã gỡ mối để giải thích những bí mật của ngụ ngôn, đã vẽ tất cả hình trong hình học; tôi hiểu về kiến trúc, tôi đã nghiên cứu nhiều về phép vệ sinh, về văn phạm, ngữ pháp, ngôn ngữ, tôi đã giao thiệp với thế giới những nhà bác học và những nhà thông thái trong mọi nghề; chính tôi là tác giả nhiều cuốn sách về hùng biện, về tu từ học, về số học về phép tam đoạn luận thuần túy; tôi biết những khoa học về tâm linh và những khoa học về thần thánh. Và tất cả những điều tôi đã học, tôi đều nhớ. Bây giờ cụ đem giấy bút tôi viết thư. Tôi sẽ viết bằng thơ để khi đi từ Đamát đến Bátđa cụ đọc đi đọc lại cho thú vị, không cần phải đem theo sách du lịch. Thơ này những lúc một mình một bóng, đọc sẽ thấy dịu dàng lúc thư nhàn sẽ thấy như một người bạn tâm tình kín đáo.

Ông già sửng sốt reo lên:

— Ya Ala, ya Ala! Nhà nào được cô ở thật là hạnh phúc, và hạnh phúc biết bao kẻ nào được ở cùng cô.

Ông kính cẩn đem bút mực đến. Nôzatu cầm bút nhúng vào hộp mực, rồi viết những câu thơ này:

“Thư này là do tay cô gái đầu óc xôn xao như con sóng than van.

Cô gái mất ngủ nhiều, mắt cay, nhan sắc héo.

Cô gái khổ đau, không phân biệt đêm ngày, quằn quại trên giường lẻ chiếc.

Cô gái, trong đêm tối cô đơn, lấy tinh tú làm tri âm.

Lời than vãn, ta viết thành thơ, có vần đều đặn. Ta dệt thơ, tự nhiên, để tưởng nhớ đến đôi mắt của người.

Tâm hồn ta không rung lên được một dây tơ nào về những khoái lạc của cuộc đời.

Không được lấy một ngày hạnh phúc mà tuổi thanh xuân của ta được tràn ngập niềm vui, hoặc được nở một nụ cười sung sướng.

Xa người, thao thức bao đêm!

Lời thở vắn than dài ta gửi theo gió heo may, mà gió không thôi đến người.

Thất vọng, ta chẳng muốn nhiều lời

Muốn ký tên ta và ký sự than vãn

Ta, người đau buồn, người xa xứ sở, mẹ cha, kẻ bị hành hình về con tim, khối óc

NÔZATU ZAMAM

Nàng thấm lá thư gấp lại cẩn thận và trao cho ông già. Ông cầm lấy, kính cẩn đưa lên môi, lên trán, đoạn bỏ vào một cái túi xa-tanh nói:

— Vinh quang thay Đấng đã nặn nên nàng, hỡi cô gái kỳ diệu.

Và ông không biết làm thế nào để tỏ lòng ngưỡng mộ và tôn kính. Ông nghĩ có lẽ trước hết nên mời nàng đi tắm, vì hẳn nàng cần tắm lắm. Quả vậy, nàng bằng lòng ngay. Ông đi trước dẫn nàng đến nhà tắm công cộng, đem theo một cái túi đựng các thức cần dùng sau khi tắm. Ông gọi mụ xoa bóp thạo nhất nhà tắm đến chăm sóc.

— Xong việc, mụ đến báo ta ngay nhé! - Ông dặn. - Trong lúc Nôzatu được mụ xoa bóp tắp kỳ cọ thì ông chạy ra chợ mua đủ các thứ hoa quả và kem về để trên cái bục mà Nôzatu sẽ đứng mặc quần áo. Nàng tắm xong, mụ xoa bóp lấy khăn to choàng vào người, dẫn đến chỗ bục. Hai người ăn quả, ăn kem chán chê, còn dư bao nhiêu đem cả cho người canh giữ nhà tắm.

Ông già thương gia tốt bụng đem đến một cái hòm bằng gỗ bạch đàn đặt lên bục, khấn khứa chúa Ala và mở ra lấy quần áo mặc cho nàng, chuẩn bị đưa nàng đến hoàng tử Sackân.

Ông đưa cho nàng một áo lót mỏng bằng lụa trắng có dải thêu chỉ vàng giá một nghìn đina, một chiếc áo dài kiểu Thổ Nhĩ Kỳ thêu chỉ vàng, đôi giầy da đỏ xông mùi xạ hương, đôi giầy nạm vàng, thêu hoa đính ngọc và đá quí đôi hoa tai kết bằng ngọc nhỏ, một chiếc kiềng vàng đậu chỉ bạc, một dải vòng ngực bằng toàn đá quí, một dải thắt lưng đính bằng mười hàng hổ phách và hai lưỡi liềm vàng. Trong mỗi viên hổ phách có một viên hồng ngọc, trong mỗi lưỡi liềm có chín viên ngọc và mười viên kim cương. Tính toàn bộ đồ trang sức là mười vạn đina vàng.

Ra khỏi nhà tắm ông già đi trước, trịnh trọng, kính cẩn, vừa đi vừa dẹp người qua đường. Mọi người đều ngỡ ngàng về nhan sắc của nàng. Họ reo lên. “Ya Al! Matxala! Vinh quang đấng tạo hóa! Hạnh phúc thay người được làm chủ nàng!”

Đến trước Sackân ông già cúi rạp xuống chào:

— Bẩm thượng quan, già đem tiến một tặng vật không gì sánh nổi, một bảo vật mỹ lệ, kỳ diệu nhất tới nay, tập trung được mọi sức quyến rũ, mọi đức hạnh và niềm vui.

Sackân giục cho xem.

Ông già ra, dẫn Nôzatu vào. Sackân không biết là em gái mình. Khi chàng rời Batđa thì Nôzatu còn bé. Vả lại vốn ghen ghét hai em, chàng có nhìn mặt Nôzatu bao giờ đâu. Vẻ người và đường nét Nôzatu làm chàng thích thú quá chừng, nhất là ông già lại nói thêm.

— Cô ta đấy! thật không gì sánh kịp, độc nhất của thế kỷ này. Ngoài sắc đẹp tự nhiên, nàng còn có đủ mọi đức hạnh, thông thạo mọi khoa học về tôn giáo, về dân quyền, về chính trị, về toán học. Nàng sẵn sàng giải đáp tất cả những câu đố của những nhà bác học lớn nhất của Đamát và của đế quốc ta.

Sackân bảo ngay ông già:

— Lão nói với người thủ quỹ giả cho lão tiền mua cô gái này. Lão để nàng ở đây. Chúc lão đi bình yên.

Ông già thưa:

— Hỡi vị hoàng tử dũng tráng! Cô gái này nguyên là để tiến vua Ôma An-Nêmân phụ vương của ngài. Lão đến đây là để xin ngài một thư giới thiệu lên nhà vua. Nhưng ngài đã ưng ý thì để nàng ở đây thôi. Chỉ xin Ngài cho lão được miễn tất cả các thứ thuế về hàng họ của lão.

— Ta y cho! Nhưng hãy cho ta biết lão tốn kém về cô gái này bao nhiêu để ta trả chứ.

— Lão mua mười vạn đina và mang trên người mười vạn nữa.

Sackân cho gọi viên thủ quỹ đến:

— Đếm ngay cho ông già đáng kính này hai mươi vạn đina vàng cộng thêm mười hai vạn nữa, tặng lão cái áo cẩm bào đẹp nhất trong các tủ áo của ta. Và tuyên cáo cho mọi người biết lão được ta che chở và không một ai được đòi lão nộp bất cứ thứ thuế nào.

Hoàng tử Sackân cho gọi bốn vị pháp quan của Đamát đến bảo:

— Tôi vừa mua nữ nô lệ trẻ này làm vợ. Ngay bây giờ tôi phóng thích và trả tự do cho nàng. Các ông chứng cho.

Bốn vị pháp quan viết ngay giấy chứng nhận phóng thích rồi viết giao ước hôn nhân và đóng dấu. Để mừng ngày vui. Sackân vốn hào hiệp ban phát vàng bạc cho những người đến dự và tung hàng nắm tiền cho bọn đầy tớ và nô lệ.

Chàng cho mọi người về chỉ giữ lại có bốn vị pháp quan và ông già thương nhân. Chàng tỏ ý định của mình:

— Giờ cô gái này sẽ nói cho chúng ta nghe. Chúng ta sẽ rõ sự hùng biện và sự hiểu biết của nàng. Các vị pháp quan lắng nghe xem sao và cũng để kiểm tra những lời khẳng định của lão thương gia đây.

Hoàng tử cho buông một bức màn lớn giữa gian phòng cho cô gái ngồi phía sau để nàng nói cho thoải mái không bị người lạ trông thấy mặt.

Màn vừa bỏ xuống mấy nàng hầu vây quanh cô chủ mới cởi bớt quần áo cho nàng thanh thản hơn. Họ càng cảm phục sự hoàn hảo của nàng, hân hoan ôm hôn chân hôn tay nàng. Các bậc phu nhân đô đốc đại thần nghe tin xin phép chồng đến chào mừng Nôzatu và để nghe nàng nói trước hoàng tử Sackân và các vị pháp quan. Nôzatu đứng lên tiếp các bà ôm hôn rồi mời ngồi cạnh nàng sau tấm màn. Nàng cười tươi tắn cám ơn những lời chúc tụng. Các bà rất đẹp lòng về sự lễ độ, về nhan sắc, dáng điệu và trí thông minh của nàng. Họ xì xào với nhau: “Người ta bảo nàng là một nữ nô được giải phóng nhưng xem ra nàng hẳn bẩm sinh là một công chúa, một nữ hoàng.”

— Ôi nữ chủ của chúng tôi, - họ nói, - sự hiện diện của nàng làm bừng lên cả thành phố, làm vinh dự cho các vương quốc chúng tôi. Vương quốc này là của nàng và cung điện này là của nàng và tất cả chúng tôi là nô lệ của nàng.

Nôzatu cảm ơn những lời tốt đẹp ấy một cách hết sức dịu dàng tao nhã. Từ phía bên kia, Sackân gọi: “Hỡi cô thiếu nữ rất mến yêu, viên ngọc của thời nay, tất cả chúng tôi ở đây đang chờ nghe nàng nói. Người ta đồn nàng giỏi về tất cả các khoa học, cả về những quy tắc rất khó của ngữ pháp chúng ta.

Từ phía sau tấm màn, Nôzatu lên tiếng, giọng ngọt ngào: “Ý muốn của ngài là mệnh lệnh. Ngài đã muốn, thiếp xin nói về ba cái cửa vào cuộc đời.”

Lời nói về ba cái cửa

“Hỡi vị hoàng tử đáng quý, trước hết thiếp xin nói về cái cửa thứ nhất: đó là nghệ thuật cư xử ở đời.

Nên biết rằng đời người có một mục đích và mục đích của đời người là phát triển lòng ngoan đạo.

Mà lòng ngoan đạo chính là lòng tin say đắm.

Nhưng người ta chỉ có thể có lòng tin ấy bằng một cuộc sống nồng nhiệt và say mê; và cuộc sống say mê, người ta có thể có và thực hiện được bất cứ ở con đường nào trong bốn con đường lớn của nhân loại; nghề cai trị, nghề buôn bán, nghề làm ruộng và nghề thủ công.

Về nghề cai trị, đối với một số ít người có đặc tài cai trị thế giới, họ phải hiểu biết về cái khoa chính trị lớn lao, phải thật tinh tế và hết sức khôn khéo. Không bao giờ được hành động theo hứng thú riêng, mà phải theo một mục đích cao cả là tới được chúa Ala tối cao. Nếu họ làm được như thế thì nhân loại sẽ được hưởng công lý và trên mặt đất này sẽ không còn sự bất hòa nữa. Nhưng thường họ chỉ hành động theo ý riêng, nên bị rơi vào sự sai lầm không thể sửa chữa được. Vì rằng người thủ lĩnh chỉ có ích khi ông ta có thể là người công minh và vô tư và có thể ngăn kẻ mạnh ức hiếp kẻ yếu hèn. Không thế thì không cần đến ông ta.

Vả lại đức Acđêsia vĩ đại, vua thứ ba của người Ba-tư, một người trong số con cháu của Xátxân đã nói lời này: “Quyền uy và lòng tín ngưỡng là hai chị em sinh đôi; tín ngưỡng là một kho tàng và quyền uy là người canh giữ.”

Và đức sứ giả Môhômát của ta (hãy cầu nguyện cho Ngài và chúc Ngài bình an vô sự) cũng có nói: “Có hai cái chi phối cả thế giới này. Hai cái đó mà thẳng thắn và trong sạch thì thế giới sẽ tiến trên con đường thẳng; hai cái đó mà hư hỏng và xấu xa thì thế giới sẽ rơi vào sự đồi bại. Hai cái đó là Quyền uy và Khoa học.”

Và đức Hiền nhân đã nói: “Nhà vua phải là người bảo vệ tín ngưỡng, bảo vệ tất cả những cái thiêng liêng, và bảo vệ quyền lợi của thần dân ông ta. Nhưng trước hết ông ta phải tỉnh táo và giữ gìn sự đoàn kết giữa những người cầm bút và những người cầm kiếm; bởi vì kẻ nào thiếu bổn phận với người cầm bút thì sẽ trượt ngã và lúc đứng dậy sẽ mang bướu trên lưng.”

Và vua Acđêsia trước kia là một nhà viễn chinh lớn đã chia đế quốc của ngài làm bốn quận. Ngài cho khắc bốn cái ấn nhỏ vào bốn cái nhẫn mà ngài đeo ở ngón tay, mỗi cái ấn dùng riêng cho một quận. Cái ấn thứ nhất là ấn của hải quận. Và cứ như thế về ba cái ấn kia. Làm như vậy để giữ gìn trị an trong toàn quốc. Phương pháp của ngài người ta theo mãi cho đến thời đại Hồi giáo của chúng ta.

Và đức Kétxara vĩ đại vua nước Ba-tư một hôm đã viết cho con ngài, người con mà ngài đã giao cho một đội quân, như sau: “Con ta hỡi hãy coi chừng lòng trắc ẩn; nó có thể làm cho uy quyền của con thành vô dụng; nhưng cũng đừng nghiệt ngã quá vì sự nghiệt ngã sẽ rắc men nổi loại trong quân lính của con”. Lại câu chuyện này nữa. Một người Arập đến tìm đức giáo chủ Abu-Giapha Apđanlát An-Măngxua, nói với ngài: “Nếu ngài muốn cho con chó của ngài theo ngài, ngài hãy làm cho nó đói khát”. Nghe thế ngài nổi giận. Nhưng người Arập nói tiếp: “nhưng ngài cũng phải giữ đừng cho một kẻ qua đường giơ bánh nhử chó, vì chó sẽ bỏ ngài mà theo kẻ kia”. Giáo chủ hiểu và biết lợi dụng lời khuyên đó. Ngài thưởng cho người Arập và cho hắn về.

Người ta cũng kể rằng giáo chủ Apđen Malếch ben Mêruân đã viết như thế này cho em ngài là Apđen Adít ben Mêruân mà ngài đã sai cầm quân sang Aicập: “Em có thể không cần đến bọn cố vấn và bọn thư ký vì họ chỉ cho em biết những điều em đã biết rồi. Nhưng em không được coi thường kẻ địch. Đó là kẻ duy nhất làm cho em biết được sức mạnh của quân lính của em.”

Người ta nói rằng đức giáo chủ đáng kính Omatip An-Katáp không bao giờ dùng người mà không đặt bốn điều kiện sau đây: không được cưỡi lên lưng những súc vật chở nặng; không được chiếm đoạt chiến lợi phẩm làm của riêng; không được ăn mặc sang trọng; và không đến chậm những giờ cầu kinh.

Và ngài thường thích nhắc lại những lời sau đây: “Không có tài sản nào quý bằng trí thông minh, không có thứ đá thử vàng nào hơn được sự trau dồi trí tuệ, không có sự vinh quang nào lớn hơn sự học vấn và sự hiểu biết.”

Cũng chính đức Ôma - lạy chúa Ala phù hộ cho ngài - đã nói: “Phụ nữ có ba loại: loại phụ nữ Hồi giáo rất tốt chỉ biết đến người chồng, và chỉ chăm sóc có người chồng; loại chỉ biết lấy chồng để có con; và loại dâm ô vòng tay vào cổ tất cả bàn dân thiên hạ, và bọn nam giới cũng có đến ba loại: kẻ hiền nhân biết suy nghĩ và suy nghĩ rồi thì hành động; người hiền hơn biết suy nghĩ, lại biết hỏi ý kiến những người sáng suốt và như thế là biết hành động một cách cẩn trọng; loại mất trí không biết suy xét và không bao giờ chịu hỏi ý kiến người hiền.”

Và đấng Aliben Abu Talép cao cả - lạy chúa Ala phù hộ cho ngài - đã nói: “Phải giữ đừng để mắc những sự lừa lọc của phụ nữ; đừng bao giờ hỏi ý kiến họ; nếu không muốn họ trở thành giảo quyệt và phản bội hơn thì cũng đừng ức hiếp họ. Kẻ nào không biết cư xử cho có chừng mực thì kẻ đó đang đi tới sự điên rồ đấy. Trong mọi việc phải trọng công lý, nhất là đối với nô lệ của mình.”

Nôzatu toan tiếp tục phát triển chương này thì sau tấm màn che nàng nghe các vị pháp quan reo lên: “Mátsalát! Chúng tôi chưa từng bao giờ nghe thấy những lời đẹp đẽ như lời người thiếu nữ có tài hùng biện này. Nhưng bây giờ chúng tôi muốn được nghe nói vài lời đến hai cái cửa kia!”

Nôzatu liền rất khéo léo chuyển sang vấn đề khác. Nàng nói:

— Một ngày khác thiếp sẽ nói đến lòng sùng mộ trên ba con đường khác của nhân loại. Bây giờ đã đến lúc phải nói với các ngài về cái cửa thứ hai.

Cái cửa thứ hai này là cái cửa của những phép lịch sự và sự trau dồi trí tuệ con người.

Hỡi vị hoàng tử muôn đời! Cái cửa này rộng nhất vì nó là cái cửa của những sự hoàn hảo. Chỉ có người nào mới sinh ra đã mang trên đầu ân huệ của chúa mới có thể đi khắp chiều rộng của cái cửa này thôi.

Thiếp chỉ xin kể đôi nét:

Một hôm một viên nội thần của giáo chủ Maoviát đến báo cho ngài biết rằng: người chân giả vui tính là Ababa ben Cait đang đợi ngoài cửa xin vào yết kiến. Giáo chủ cho vào. Và người chân giả vào. Giáo chủ nói:

— Ababa hỡi, lại gần chút nữa để ta được thưởng thức nhiều hơn lời nói của ngươi.

Rồi hỏi:

— Ababa này, ý kiến của anh về ta thế nào?

Anh chân giả đáp:

— Tôi ấy à? Nhưng nghề của tôi, tâu đức giáo chủ, là cạo đầu người ta, cắt râu, cậy ghét và sửa sang móng tay, nhổ lông nách, cạo lông bẹn, đánh răng và nếu cần làm cho lợi chảy máu; nhưng không bao giờ tôi làm những công việc ấy vào ngày thứ sáu vì sợ mắc tội bất kính lớn.

Giáo chủ lại hỏi:

— Thế anh thấy anh là người thế nào?

— Tôi đặt một chân lên trước chân kia rồi vừa để nó tiến lên, vừa chú ý nhìn theo nó.

Giáo chủ lại hỏi nữa:

— Anh thấy các vị thủ lĩnh của anh thế nào?

— Khi vào, tôi chào các vị ấy mà không làm điệu bộ gì cả và đợi họ chào lại tôi.

Giáo chủ hỏi thêm:

— Anh thấy vợ anh thế nào?

Ababa kêu lên:

— Tâu đức giáo chủ điều đó thì xin ngài cho miễn trả lời.

Nhưng giáo chủ cứ bắt hắn phải nói:

— Vợ tôi cũng như tất cả những người đàn bà khác được tạo ra bằng cái xương sườn cụt là một cái xương xấu lại vằn vèo.

Giáo chủ nghe nói, khen:

— Quả thật anh đã trả lời hay quá chừng. Ta muốn anh xin ta một điều gì để ta ban ơn cho.

Ababa, người chân giả, đáp:

— Chỉ xin ngài cho mọi người được hưởng công lý như nhau.

Nói rồi anh ta bỏ đi. Và giáo chủ Maoviát nói:

— Trong khắp xứ Irắc chỉ có người hiền này thôi cũng đủ rồi.

Cũng dưới triều giáo chủ Ôma in An - Katáp, viên thủ kho là ông già Moaicáp:… Một hôm người con út giáo chủ cùng người vú đến thăm Moaicáp. Ông ta cho đứa bé một đồng bạc. Ít lâu sau giáo chủ cho gọi Moaicáp đến trách:

— Hỡi tên phá của kia, ngươi đã làm gì?

Moaicáp vốn là người thanh liêm:

— Tâu đức giáo chủ, nào tôi đã làm gì đâu.

— Moaicáp hỡi, đồng bạc mà ngươi cho con ta là tiền ăn cắp của công của tất cả quốc gia Hồi giáo đấy.

Moaicáp biết mình có lỗi và suốt đời ông không lúc nào quên ca ngợi giáo chủ:

— Trên mặt đất này tìm đâu thấy một người kỳ diệu như Ôma.

Người ta cũng kể chuyện rằng một lần giáo chủ Ôma đi chơi trong đêm tối có ông Atham Abudét đáng kính đi theo. Thấy đằng xa có lửa sáng, ngài tìm lại gần, nghĩ rằng mình ở đấy sẽ giúp ích được cho người khác. Ngài thấy một người đàn bà đáng thương đang đun một cái nồi gì đấy. Cạnh mụ là hai đứa con gầy guộc đang kêu rên thảm thiết. Ôma lên tiếng:

— Chúc mụ bình an. Sao mụ lại có một mình trong đêm tối lạnh, mà mụ đang làm gì đấy?

— Thưa ngài tôi đang đun một ít nước cho các cháu uống. Chúng đói và rét lắm. Nhưng một ngày kia chúa Ala sẽ hỏi tội Giáo chủ Ôma về nỗi cơ hàn của mẹ con tôi.

Giáo chủ (lúc ấy trá hình) rất cảm thương:

— Hỡi bà kia, bà tưởng Ôma biết đến nỗi khổ của bà sao? Nếu biết ông ấy đã giúp đỡ bà rồi.

— Tại sao Ôma là Giáo chủ mà lại không biết đến nỗi khổ của nhân dân và của riêng từng người một?

Giáo chủ không hỏi gì nữa, nói với Atlam Abudét:

— Thôi ta đi, nhanh lên.

Rồi ngài đi rất nhanh cho đến khi về tới buồng kho của ngài, ngài vào kho khuân ra một bao bột mì và lấy một chĩnh đầy mỡ cừu rồi bảo Abudét:

— Ngươi hãy đặt giúp tất cả lên lưng ta Abudét hỡi.

— Tâu đức Giáo chủ, Người để tôi mang lên lưng tôi cho.

Giáo chủ bình tĩnh trả lời:

— Thế đến ngày tái sinh ngươi cũng mang hộ ta cái gánh tội của ta sao, hỡi Abudét.

Và ngài bắt Abudét phải đặt bao bột và chĩnh mỡ cừu lên lưng ngài. Ngài rảo bước đến chỗ người đàn bà kia, lấy bột lấy mỡ cho vào nồi đặt lên bếp, tự tay nấu thức ăn, tự mình cúi xuống thổi lửa. Và vì ngài có bộ râu rất tốt khói cứ theo đường kẽ râu mà luồn thẳng lên. Món ăn đã nấu xong. Ôma múc cho người đàn bà và các cháu bé ăn, múc đến đâu thổi nguội đến đó cho họ ăn kỳ no nê. Rồi Ôma để lại bao bột và chĩnh mỡ mà đi. Ngài bảo Abudét:

— Abudét hỡi ta đã thấy ngọn lửa này, ánh lửa của nó đã rọi sáng cho ta.

Và cũng chính giáo chủ Ôma ấy một hôm gặp một tên nô lệ mang chăn đàn súc vật của chủ. Ngài chặn nó lại hỏi mua một con dê cái. Người chăn nói: con dê ấy không phải của tôi.

Giáo chủ bảo hắn:

— Hỡi tên nô lệ kỳ diệu kia! Thế ta mua chính mày vậy và giải phóng cho mày.

Thế là ngài hỏi chủ hắn, mua hắn mà giải phóng cho. Vì giáo chủ Ôma nghĩ rằng: “Không phải ngày nào người ta cũng gặp được một người thanh liêm đâu.”

Một hôm khác Hắpxa, người bà con của Ôma đến tìm giáo chủ:

— Hỡi đức Giáo chủ, tôi được biết rằng cuộc viễn chinh vừa rồi đã mang lại cho ngài nhiều tiền lắm. Tôi lấy tư cách là bà con của ngài đến xin ngài một ít.

— Hắpxa hỡi! Chúa Ala đã giao cho ta giữ gìn tài sản của người Hồi giáo. Tất cả tiền đó là của họ đấy. Tôi không thể vì muốn cho bà vui lòng và vì tình bà con đối với người cha của bà, đụng đến món tiền này được. Tôi không phạm đến quyền lợi của toàn thể thần dân!

Đến đây, Nôzatu ở sau tấm màn nghe thấy phía bên kia mọi người reo lên vì quá thích. Nàng ngừng lại một lát. Rồi lại tiếp:

— Bây giờ tôi nói đến cái cửa thứ ba, cái cửa của đức hạnh.

Và tôi sẽ lấy những dẫn chứng ở cuộc đời những bằng hữu của đức Sứ giả của chúa - Xin cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an - và ở những người Hồi giáo chính trực.

Người ta kể với chúng tôi rằng Hátxan An Báxri đã nói:

— Không một ai sắp chết mà không tiếc ba điều trên đời là: Không được tận hưởng tất cả của cải cóp nhặt được; không đạt được ước nguyện đã bền tâm mong muốn; không thực hiện được ý định đã nghiền ngẫm lâu ngày.

Một hôm có người hỏi Xaphia: “Một người giàu có có thể có đức độ được không?” Xaphia trả lời:

— Có thể lắm chứ. Đó là khi hắn biết lấy sự kiên nhẫn đối phó lại những sự không may của số mệnh và khi hắn biết cảm ơn cái người đã chịu ơn hắn mà rằng: “Hỡi người anh em của tôi, nhờ người mà tôi đã có được một hành động thơm tho trước chúa Ala.”

Khi Apđala ben Sétđát thấy cái chết gần, ông cho gọi con là Môhamát đến cạnh và bảo:

— Môhamát hỡi! đây là những lời trối trăng của cha, hãy kính chúa Ala dù một mình hay trước công chúng cũng thế. Bao giờ cũng phải nói thật. Hãy ca ngợi chúa về những cái chúa đã ban cho và cảm ơn Người, vì sự cảm ơn ấy sẽ đem đến nhiều điều tốt lành khác. Và cơn hỡi! nên biết rằng hạnh phúc không phải ở việc chất của làm giàu, mà là ở lòng kính mộ chúa vì chúa Ala sẽ miễn cho con tất cả mọi điều không hay.

Người ta cũng kể rằng khi Ôma ben Apđen Adit, mộ đạo, thành giáo chủ thứ tám của giòng họ Ôma, thì ngài cho họp tất cả những người trong họ Ôma lại, những người này rất giàu. Giáo chủ bắt họ phải giao tất cả gia sản, rồi ngài cho mang nộp ngay vào công quỹ. Họ bèn đi tìm Phatima, con gái Mêruân và là cô của giáo chủ, người cô mà ngài rất kính trọng. Họ nhờ bà cứu họ. Bà Phatima một đêm đến gặp giáo chủ. Bà ngồi trên tấm thảm không nói gì. Giáo chủ giục bà có điều gì cứ nói:

— Tâu đức giáo chủ, chính ngài là chủ, tôi không thể là người lên tiếng trước được. Vả lại có gì giấu được ngài đâu kể cả cái nguyên do tại sao tôi đến đây.

— Chúa Ala tối cao đã đưa Môhammát đến - xin cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an - để vị sứ giả ấy trở thành một thứ hương thơm cho chúng sinh và nguồn an ủi cho tất cả các thế hệ mai sau. Lúc bấy giờ Môhammát - (xin cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an) - tập hợp và lấy tất cả những cái cần lấy. Nhưng ngài để lại cho loài người một con sông để có nước giải khát cho đến muôn đời. Còn tôi, giáo chủ, ngài để lại cho nhiệm vụ giữ cho con sông đừng chảy lệch dòng và mất hút vào sa mạc.

Bà cô Phatima nói:

— Hỡi đức giáo chủ, tôi đã hiểu, tôi có nói cũng vô ích.

Rồi bà đi tìm những người trong dòng họ Ôma. Họ đang chờ bà. Bà nói với họ:

— Hỡi những kẻ dòng giõi Omniát, các người không biết rằng được Ôma làm giáo chủ thật là một điều đại hạnh.

Cũng chính vì giáo chủ rất thanh liêm Ôna íp Apđen Adit, khi thấy mình sắp chết cho gọi tất cả con cái đến quanh mình và bảo họ: “Hương thơm của sự nghèo khổ làm vui lòng chúa”. Một người con có mặt tại đây, Mốtxlim íp Apđen Malếch bèn nói:

— Thưa đức giáo chủ, sao ngài lại để các con ngài phải bần cùng khi ngài là cha của họ, và là người chăn dắt nhân dân, khi ngài chỉ việc cho tay vào ngân khố là có thể làm cho họ giàu có được. Như thế chẳng hơn là để lại tất cả của đó cho kẻ kế thừa ngài hay sao.

Đức giáo chủ sắp chết nằm dài trên giường nghe thế rất bất bình và rất ngạc nhiên:

— Này Mốtxlim! Làm sao trong những phút cuối cùng của ta, ta lại có thể cho các con ta cái gương đồi bại ấy được khi mà suốt đời ta ta đã hướng chúng đi vào con đường chính trực. Mốtxlim hỡi, trong đời ta, ta đã dự tang lễ của một vị tiền bối, một trong những người con của Mêruân. Mắt ta đã thấy nhiều việc và ta đã hiểu. Ta đã thề không hành động như ông ta lúc sống, nếu sau này ta phải làm giáo chủ.

Và cũng chính Mốtxlim íp Apđen Malếch đã kể cho chúng tôi nghe chuyện này: “Một hôm đưa đám một cụ già đáng kính, một nhà khổ hạnh về, tôi nằm ngủ mơ thấy cụ y phục trắng toát, trắng hơn cả sắc hoa nhài. Cụ dạo chơi ở nơi cực lạc có nước suối chảy, có ngọn gió hây hẩy thổi qua và say sưa dừng lại trên những cây chanh hoa nở. Cụ bảo tôi: Hỡi Mốtxlim, ai không muốn cố gắng ở đời để có thể được chết như thế này.”

Tôi được nghe chuyện: dưới triều vua Ôma ip Apđen Adit có một người làm nghề vắt sữa cừu. Một hôm đến thăm một người chăn cừu của bạn anh ta, anh ta thấy giữa đàn cừu có hai con chó sói mà anh tưởng là chó thường. Thấy đôi chó có vẻ dữ tợn, anh sợ quá hỏi người chăn cừu:

— Thứ chó dữ này anh dùng làm gì.

— Hỡi anh bán sữa! Không phải chó đâu, đây là những con sói nuôi, chúng không làm hại đàn cừu đâu. Vì tôi là cái đầu chỉ huy. Đầu lành mạnh thì cái thân cũng lành mạnh.

Một hôm Giáo chủ Ôma ip Apđen Adit đứng trên một cái bục bằng bùn khô, giảng đạo với nhân dân. Bài giảng chỉ tóm lại trong ba tiếng. Và ngài kết luận:

— Apđen Malếch đã chết rồi. Thế là những bậc tiền bối cùng những người kế vị ông cũng đều coi như chết cả, và tôi Ôma, tôi cũng sẽ chết như họ.

Mốtxlim nói với ngài:

— Thưa giáo chủ! Cái bục này không xứng với một vị giáo chủ. Đến một cái chỗ vịn cũng không có. Ít nhất cũng để cho chúng tôi giăng ở đây một cái dây gì làm cái vịn chứ!

Nhưng giáo chủ giọng bình tĩnh nói:

— Mốtxlim hỡi, thế ra người muốn rằng Ôma đến ngày xét xử lại phải đeo một khúc của cái dây vịn ấy vào cổ sao?

Nàng Nôzatu trẻ tuổi nói tiếp:

Chính giáo chủ ấy một hôm bảo:

— Tôi không muốn chúa Ala tránh cho tôi cái chết vì đấy là cái ân huệ cuối cùng ban cho người thành tâm mộ đạo.

Calét ben Xaphun một hôm đến nhà giáo chủ Hétsam. Giáo chủ đang ngồi trong lều giữa bọn văn sĩ và bọn đầy tớ của ngài. Đến trước mặt ngài, ông ta nói:

— Cầu chúa Ala ban nhiều phúc cho ngài, hỡi đức giáo chủ. Và mong không có một giọt cay đắng nào bị trộn vào hạnh phúc đó. Bây giờ tôi xin nói với ngài không phải những lời mới mẻ gì mà là những lời có cái giá trị của những điều đã cũ.

Giáo chủ Hétsam nói với ông:

— Ipxaphun hỡi, người muốn nói gì cứ việc nói đi.

— Tâu đức giáo chủ, ngày xưa có một vị vua ngự trị trước ngài, một hôm đã nói với những kẻ ngồi quanh ngài:

— Trong số các ngươi có ai được biết một vị vua nào hưng thịnh hoặc khoan đại như ta không?

Trong số đó có một người vì đã đi hành hương nhiều nên rất mực khôn ngoan. Ông nói:

— Tâu đức vua, Người đã hỏi chúng tôi một câu rất quan trọng. Tôi mạn phép được trả lời:

— Được ngươi cứ nói.

— Cái danh vọng và sự hưng thịnh của nhà vua liệu có vững bền không hay cũng sẽ trôi qua như mọi vật?

— Cũng trôi qua thôi.

— Nếu vậy thì tại sao đức vua lại có thể đặt một câu hỏi quan trọng thế này đối với một việc thoảng qua thế kia, cái việc mà sau này đức vua sẽ phải chịu trách nhiệm.

— Ngươi nói đúng đấy, hỡi con người rất đáng kính kia. Thế nhà ngươi bảo ta phải làm gì bây giờ?

— Nhà vua nên đi vào con đường thánh đạo.

Thế là vua hạ chiếc mũ miện xuống mặc áo của người hành hương và đi đến đất thánh.

Ipxaphun nói tiếp:

— Và còn Người, hỡi giáo chủ của chúa Ala, Người định làm gì?

Giáo chủ Hétsam cảm động lắm, và khóc rất nhiều, rất lâu đến ướt hết cả bộ râu của ngài. Ngài trở về cung, đóng cửa lại để suy nghĩ.

Lúc ấy bên kia tấm màn những vị pháp quan và lão thương gia reo lên:

— Lạy chúa! Hay quá!

Nôzatu ngừng lại không kể nữa. Nàng nói:

— Thưa các vị! Cái cửa luân lý này còn nhiều chuyện cao nhã lắm không sao kể hết trong một buổi được.

Nhưng chúa Ala còn cho chúng ta sống lâu và tôi sẽ có thể kể hết các vị nghe.

Bốn vị pháp quan reo lên:

— Thưa hoàng tử, quả thiếu nữ này là một bậc kỳ tài của tất cả các thế kỷ. Chúng tôi chưa thấy một ai có thể sánh kịp bây giờ cũng như trước kia.

Nói rồi họ chào Sackân ra về.

Sackân cho gọi bọn nô bộc chuẩn bị đám cưới và các thức ăn uống cho bữa tiệc. Các bà đô đốc đại thần được hàng tử giữ lại để theo đoàn phù dâu.

Bữa tiệc bắt đầu. Trên những khăn giải bàn la liệt các món ăn vừa ngon vừa đẹp. Khách ăn uống thỏa thuê. Sackân cho gọi những ca nữ nổi tiếng nhất thành Đamat và tất cả vũ nữ trong cung. Trong phòng yến tiệc cũng như trong các lồng ngực đâu đâu cũng nhộn nhịp tưng bừng. Đêm đến, cung điện đèn nến sáng trưng, từ trên mặt thành đến các cửa bên ngoài, trên tất cả những con đường và tất cả khu vườn. Sackân ở nhà tắm ra, đại thần đô đốc lũ lượt đến chúc mừng.

Hoàng tử ngồi trên bục riêng dành cho những người mới cưới. Các bà xếp hàng hai dẫn tân nhân ra; hai bên có các bà mẹ đỡ đầu đi theo. Sau buổi lễ mặc quần áo, họ dẫn Nôzatu vào phòng hoa chúc, cởi áo nàng ra để lau người nhưng họ thấy da dẻ nàng thoang thoảng hương thơm sạch đẹp như một tấm gương không chút bụi mờ. Mấy bà mẹ đỡ đầu dặn Nôzatu như người ta thường căn dặn cô dâu tối tân hôn. Họ để nàng mặc một chiếc áo lót mỏng ngồi lại một mình trên giường rồi họ đi ra.

Sackân bước vào, chàng không biết thiếu nữ kỳ diệu này lại là em chàng. Nàng cũng không biết vị hoàng tử Đamát lại chính là anh nàng.

Đêm ấy Sackân làm chủ tấm thân Nôzatu và nàng có chửa ngay, nàng cho Sackân biết tin ấy. Sackân mừng quá sáng dậy chàng cho gọi thầy thuốc đến ghi nhận ngày hạnh phúc vợ có chửa. Chàng lên ngồi trên ngai để đô đốc đại thần cùng quan khách trong nước đến chúc mừng.

Xong chàng cho gọi người thư ký riêng đọc cho viết một lá thư gửi đến vua Ôma An-Nêmân. Chàng muốn báo cho cha biết chàng đã cưới một thiếu nữ mua của một thương gia. Một thiếu nữ đẹp, ngoan, hoàn hảo về khoa học và về văn hóa. Chàng đã giải phóng để cưới làm vợ chính thức và ngay đêm đầu đã có chửa với chàng, chàng có ý định đưa vợ đến Bátđa thăm vua cha, thăm em gái Nôzatu và em giai Đun-Makân. Thư xong, chàng đóng dấu trao cho người chạy thư hỏa tốc. Anh này đi ngay và sau hai mươi ngày trở về với lá thư của vua Ôma An-Nêmân, như sau:

“Thư này do một kẻ âm thầm, ủ dột ê chề vì đau đớn và buồn thương, một kẻ đã mất đi cả tấm linh hồn cao giá, mất con cái viết thư của vua Ôma An-Nêmân khốn khổ gửi con yêu là Sakân.

Con hỡi, cha khổ lắm. Sau khi con đi Đamát, cha thấy cung điện như thắt chặt tâm hồn lại, không chịu được nữa cha đi săn cho dễ thở và cho tiêu sầu.

Săn trong một tháng, về được biết hai em con đi hành hương đến đất thánh La Mếch. Chúng bỏ đi nhân lúc cha vắng mặt. Đun-Makân còn nhỏ cha chưa muốn cho đi và đã hứa năm sau hai cha con sẽ cùng đi. Nó không chờ, lấy ít tiền ăn đường rồi trốn đi luôn với con em. Đoàn hành hương đã về rồi mà các em con không thấy về. Cha không có tin tức gì về chúng. Giờ đây mất chúng, cha như chìm trong nước mắt và trong nỗi đớn đau.

Cho cha biết tin con. Chúc con và mọi người trong nhà bình an.”

Nôzatu đang có chửa, Sackân giấu không cho biết nỗi bất hạnh của cha. Mấy tháng sau Nôzatu sinh con gái, Sackân mới định nói. Chàng vào phòng Nôzatu hôn đứa bé. Vợ bảo: “Con đã được bảy ngày theo tục lệ, hôm nay phải đặt tên cho nó”. Sackân bế con lên thấy có đeo ở cổ một trong ba viên ngọc thạch kỳ lạ của Abriza, nàng công chúa bất hạnh của Kaixaria.

Sackân xúc động quá.

— Viên ngọc này, ngươi lấy ở đâu hỡi nữ nô.

Nghe hai tiếng nữ nô, Nôzatu bất bình đến nghẹt thở.

— Thiếp là chủ nhân của chàng, chủ nhân của tất cả những ai ở trong cung điện này. Thiếp là hoàng hậu của chàng, thế mà chàng lại dám gọi thiếp là nữ nô! Ôi, ta không thể giấu lâu hơn nữa sự bí mật của ta. Phải! thiếp là hoàng hậu của chàng, thiếp là con gái vua. Thiếp là Nôzatu Zaman, con đức vua Ôma An-Nêmân.

Nghe thế Sackân toàn thân run lẩy bẩy, chàng bối rối, lặng người, cúi đầu, mặt xám dần rồi ngã lăn ra bất tỉnh. Một lúc hồi lại, chàng không tin tai mình.

— Nàng là con gái vua Ôma An-Nêmân? - Chàng hỏi.

— Thiếp là con gái vua?

— Viên ngọc thạch này là một chứng cớ. Xin cho những chứng cớ khác.

Nàng kể lại hết chuyện mình.

Thế là quá rõ. Chàng nghĩ: “Ta đã làm gì nhỉ, sao lại có thể lấy chính em gái mình? Chỉ còn có cách gả em cho một người khác. Ta sẽ gả cho một vị đại thần của ta. Nếu chuyện bị tiết lộ ta sẽ phao tin là đã ly hôn trước khi ngủ với nàng”. Sackân quay về phía em nói:

— Nôzatu hỡi, giờ đến lượt em phải biết rằng em là em gái anh vì anh là Sackân con giai vua Ôma An-Nêmân. Khi còn ở trong cung, em không bao giờ nghe nói đến anh. Cầu chúa Ala tha thứ cho chúng ta.

Nôzatu nghe mấy lời, nàng thét lên một tiếng ngã lăn ra, bất tỉnh. Một lúc hồi phục, nàng tự tát vào má vừa than vừa khóc.

— Chúng ta mắc một tội khủng khiếp, - nàng nói. - Làm sao bây giờ? Khi cha mẹ hỏi: Con bé này ở đâu ra thì ăn nói làm sao?

— Anh cho rằng cách thu xếp tốt nhất là gả em cho viên nội thần của anh. Như thế, em dễ dàng nuôi con bé này trong nhà ông ta coi như con của ông ta vậy. Không ai có thể ngờ vực điều gì. Chỉ có cách ấy để cứu vãn tình thế. Trước khi điều bí mật này bị tiết lộ, anh cho gọi viên nội thần.

Sackân an ủi em, hôn lên đầu nàng.

— Hôm nay dù sao cũng phải đặt tên cho con đã. - Nàng nói. - Chọn tên gì được?

— Anh đặt tên cho nó là “Thiên mệnh.”

Sackân cho gọi viên thị vệ nội thần, lập tức cho cưới Nôzatu, cho hai mẹ con về nhà ông ta, tặng ông nhiều của cải. Viên thị vệ nội thần cũng tỏ ra kính trọng và rộng rãi đối với Nôzatu, để con bé cho vú em và nô tì chăm nom nuôi nấng.

Tất cả những chuyện đó xảy ra giữa lúc Đun-Makân, em của Nôzatu và người đốt lò tốt bụng chuẩn bị đi Bátđa với đoàn người đi từ Đamát.

Bỗng Sackân lại nhận được lá thư thứ hai của vua Ôma. Thư rằng:

“Cha cầu chúa để con yêu quí của ta biết rằng cha vẫn đau khổ, đắng cay vì vắng các con.

Nhận được thư này, con phải gửi cho cha cống phẩm hàng năm của tỉnh Sam. Nhân có đoàn người đi tiến cống, con cho vợ con đi theo luôn. Cha muốn biết mặt cô ta lắm, và cũng rất muốn thử thách trình độ khoa học và văn hóa của cô ta nữa. Vừa đây có một bà già đáng kính từ xứ Rum đến với năm cô thanh nữ vú tròn, và nguyên vẹn tiết trinh. Năm cô biết tất cả những gì mà một con người có thể biết được về khoa học và mọi kiến thức của loài người. Họ phẩm hạnh tuyệt vời mà bà già thì khôn ngoan rất mực, không lời nào tả xiết. Cha thực sự mến họ, muốn giữ họ trong cung, vì không một vị vua nào trên trái đất có thể có những người con như thế để trang sức cho cung điện của mình. Cha hỏi mua thì bà già đòi giá bằng cống phẩm hàng năm của hai tỉnh Sam và Đamát. Cha thấy không đắt, không xứng đáng là đằng khác, vì riêng từng cô cũng đáng giá hơn thế nhiều. Vậy là cha nhận mua. Cha mời họ ở cả trong cung chờ cống phẩm đến. Cha mong con chóng gửi cho cha, vì bà già sốt ruột vội về.

Con chớ quên gửi luôn cả vợ con đến. Những hiểu biết của nàng sẽ giúp xét đoán hiểu biết của nam thanh nữ. Nếu con vợ trẻ của con mà thắng được họ về khoa học và về trí tuệ thì cha hứa sẽ gửi tặng con năm cô thanh nữ và cống phẩm hàng năm của thành Bátđa.

Chúc con và tất cả những người trong nhà bình an.”

Đọc xong, Sackân cho vời vị nội thần, em rể cùng Nôzatu đến. Sackân đưa thư của cha cho em gái.

— Đọc đi và cho anh hay em nghĩ gì.

— Điều anh nghĩ hay và ý định của anh là tốt nhất. Nhưng anh đã hỏi, em xin nói nguyện vọng tha thiết nhất của em là được về xứ sở, được gặp lại mẹ cha. Xin anh cho em về với vị thị vệ nội thần, chồng em, để em có thể kể với cha chuyện tên Bêđoanh bán em cho một lão thương gia, rồi lão thương gia bán em cho anh, chuyện anh ly hôn, chưa ngủ với em, gả em cho viên thị vệ nội thần.

Sackân nói với viên nội thần - vẫn chưa biết mình là em rể của hoàng tử:

— Ông dẫn đoàn tiến cống phẩm của Đamát đến Bátđa, đem luôn cả vợ đi, nữ nô ta gả cho ông ấy.

Viên nội thần lĩnh mệnh. Sackân cho chuẩn bị một cái kiệu lớn đặt trên lưng một con lạc đà đẹp dành cho viên nội thần, một cái kiệu thứ hai cho Nôzatu. Chàng trao một lá thư cho viên nội thần và từ biệt hai người. Con bé “Thiên mệnh”, chàng giao cho vú nuôi và nữ tì trông nom. Con bé vẫn đeo dây chuyền vàng có viên ngọc quí của nàng Abriza khốn khổ.

Nôzattu yên tâm vì con nhỏ được chăm nom chu đáo, cùng chồng lên đường, mỗi người cưỡi một con lạc đà loại chạy đua. Hai vợ chồng dẫn đầu đoàn người.

Đúng cái đêm hôm ấy, người đốt lò và Đun-Makân cũng đến đấy và chứng kiến cảnh tấp nập. Đun-Makân hỏi một người đầy tớ thì được biết đó là đoàn đưa cống phẩm của thành Đamát lên vua Ôma An-Nêmân.

— Ai dẫn đầu đoàn này? - Chàng hỏi.

— Viên thị vệ nội thần, chồng một cô nữ nô rất giỏi về khoa học và rất khôn ngoan.

Đun-Makân nhớ tới chị, nhớ nhà, nhớ nước chàng khóc, muốn cùng đi với cả đoàn.

— Tôi sẽ đi cùng cậu, - người đốt lò nói. - Tôi đã đưa cậu từ Jêruyzalem đến đây, không thể để cậu một mình đi Bátđa được.

— Ôi, bác thật đáng yêu, đáng kính biết bao!

Người đốt lò chuẩn bị tất cả, đặt lên lưng lừa một cái yên, một cái túi hai ngăn đầy thức ăn. Bác thắt chặt dây lưng, vén áo dài dắt vào rồi đặt Đun-Makân lên lưng lừa, Đun-Makân nài bác lên ngồi phía sau:

— Tôi không ngồi đâu, cậu chủ của tôi ạ, tôi muốn hoàn toàn hầu cậu.

— Ít ra bác cũng lên ngồi lấy một tiếng đồng hồ chứ.

— Được, khi nào mệt quá muốn nghỉ, tôi sẽ lên.

— Giờ đây, tôi không biết nói gì. Nhưng về đến nhà với cha mẹ, bác sẽ thấy tôi giả ơn sự giúp đỡ và sự tận tình của bác ra sao.

Đêm mát mẻ. Đoàn người lên đường. Viên nội thần và vợ đi đầu, mỗi người cưỡi một con lạc đà nòi, quanh là đám tùy tùng đông đảo. Đun-Makân và người đốt lò theo sau. Đun-Makân trên lưng lừa, người đốt lò đi bộ dưới đất.

Đoàn đi suốt đêm. Sáng, trời nóng dần, đến lúc oi ả quá, vị nội thần cho đoàn dừng lại, nghỉ dưới bóng dừa. Lạc đà và súc vật kéo được uống nước. Rồi lại lên đường đi suốt năm đêm. Đến một thị trấn, nghỉ lại ba ngày rồi lại tiếp tục, cho đến khi một làn gió mát nhẹ thổi, thứ gió chỉ có thể thổi từ Bátđa. Sắp đến nơi rồi.

Đun-Makân hít thở gió lành, nhớ chị, nhớ cha mẹ. Về mà thiếu mất chị, cha mẹ sẽ đau khổ biết chừng nào! Chàng lại khóc than:

“Cái vật ta yêu, ta không bao giờ gần được sao?

Cái vật ta yêu! Sự im lặng bao giờ cũng chiến thắng?

Những giờ sum họp, sao mà ngắn ngủi. Dài lê thê là những ngày xa cách nhau.

Lại đây! Lại đây! Nắm lấy tay ta! Ta quá nóng lòng, thân ta đã cháy tan thành nước.

Lại đây! Đừng bảo ta phải quên. Lạy chúa Ala, đừng bảo ta phải tự an ủi lấy ta.

Niềm an ủi duy nhất của ta là có người thân bên ta.”

Người đốt lò nói:

— Đừng khóc thế nữa cậu ơi! Nên nhớ rằng chỗ chúng ta ngồi rất gần lều căng của vị nội thần và phu nhân.

— Cứ để tôi khóc và ngâm thơ. Thơ ru tôi, và có thể tắt đi chút lửa trong trái tim này.

Chàng không nghe lời khuyên của người đốt lò, buồn bã quay nhìn về phía Bátđa đang nằm dưới ánh trăng. Cùng lúc ấy, Nôzatu trong lều không ngủ được, nghĩ đến người thân xa vắng mà buồn, mắt ướt lệ. Nàng nghe gần đâu đấy có giọng ngâm thơ say đắm:

“Ánh hạnh phúc lóe lên một phút, lại tắt ngay, đêm tối lại tối hơn.

Ly khoái lạc ngọt ngào bạn đưa ta uống đã thay đổi rồi.

Ta đã được hẹn sum vầy với người ta yêu dấu. Số mệnh bí hiểm hiện đến, lòng ta mất yên ổn, tâm hồn như chết đi.”

Ngâm xong, Đun-Makân ngã xuống, không biết gì nữa.

Nôzatu nghe tiếng ngâm trong đêm khuya nhỏm dậy, lo lắng. Nàng gọi tên hoạn nô ngủ ở cửa lều:

— Người chạy tìm người vừa ngâm thơ dẫn đến cho ta.

— Tôi ngủ có nghe thấy gì đâu. Và đêm tối thế này, tìm sao cho ra, trừ phi đánh thức tất cả mọi người dậy.

— Phải tìm cho được. Cứ thấy ai thức thì chắc người đó là người ta vừa nghe giọng ngâm.

Tên hoạn nô không dám phân trần gì nữa, vội chạy đi. Nhưng nhìn quanh nhìn quẩn và tìm đâu cũng chẳng thấy. Đun-Makân đang nằm thiếp đi. Thức, chỉ có người đốt lò già. Ông trông thấy tên hoạn nô, ánh trăng chiếu vào, có vẻ dữ tợn. Ông sợ vừa rồi Đun-Makân làm ồn khiến bà vợ vị nội thần mất ngủ. Ông ngồi im. Tên hoạn nô trông thấy ông:

— Có phải ông đã ngâm thơ mà bà chủ tôi nghe không?

“Thôi! Đúng là bà ta bị quấy rầy rồi”, - người đốt lò vội vàng chối:

— Ồ, không! Không phải tôi!

— Thì là ai vậy? Ông chỉ cho tôi với. Chắc chắn ông đã trông thấy và đã nghe, vì ông không ngủ mà.

Người đốt lò càng sợ cho Đun-Makân:

— Không! Tôi không biết anh ta! Tôi cũng chẳng nghe thấy gì hết.

— Lạy chúa! Ngươi nói dối một cách trắng trợn. Ngươi thức ngồi đây mà bảo không nghe à?

— Tôi xin nói thật kẻ vừa ngâm thơ là một kẻ du mục vừa cưỡi lạc đà qua đây. Cái giọng đáng nguyền rủa của hắn đã làm tôi thức giấc. Cầu chúa hãy phạt hắn.

Tên hoạn nô lúc lắc cái đầu, lẩm bẩm có vẻ không tin. Hắn báo cho chủ đó là một kẻ du mục cưỡi lạc đà đã đi xa. Nôzatu bực mình nhìn hắn không nói gì.

Vừa lúc ấy Đun-Makân hồi tỉnh nhìn trời thấy mặt trăng đã lên cao. Hình như có một cơn gió nhẹ gợi nhớ thổi trong tâm hồn chàng. Lòng chàng như có vô vàn chim hót, có tiếng sáo vô hình véo von. Chàng không thể cưỡng lại ý muốn hát lên những ước nguyền thầm kín nó khiến lòng chàng như bay bổng lâng lâng. Chàng gọi người đốt lò:

— Bác nghe đây.

— Cậu lại định làm gì thế?

— Ngâm đôi vần thơ tuyệt diệu cho nhẹ nỗi lòng.

— Cậu không biết chứ vừa rồi tôi phải khôn khéo lắm mới đối phó được với tên hoạn nô. Suýt nữa nguy to.

— Bác nói gì thế? Hoạn nô nào?

— Hoạn nô của vị nội thần phu nhân. Lúc cậu thiếp đi, hắn đến đây với vẻ mặt đáng ghét, tay vung một chiếc gậy bằng gỗ hạnh to tướng. Hắn nhìn vào mặt từng người ngủ. Thấy mỗi mình tôi thức hắn giận dữ hỏi có phải tôi đã cất tiếng ngâm nga không. Tôi đáp không phải đó là một tên du mục đi ngang qua. Hắn có vẻ không tin và trước khi đi hắn nói: “Nghe thấy ai ngâm nga phải tóm cổ đem đến đấy ngay để tôi dẫn tới bà chủ tôi nghe chưa. Lão phải chịu trách nhiệm về việc này đó”. Như thế cậu thấy đánh lạc hướng được tên da đen đa nghi này không dễ.

Đun-Makân lấy làm bực mình:

— Kẻ nào dám ngăn không để ta ngâm cho ta nghe những bài thơ ta thích? Ta thích bài thơ nào ta cứ ngâm nga muốn ra sao thì ra. Vả lại gần như xứ sở của ta rồi có gì đáng sợ. Không có gì làm ta phải bận lòng.

— Rõ là cậu muốn tự gây họa cho mình.

— Nhất định tôi phải ngâm nga.

— Cậu đừng bắt tôi phải lìa cậu, vì thà tôi bỏ đi chứ không thể đứng nhìn cậu gặp nạn. Đã từ một năm rưỡi nay, cậu sống với tôi, có thấy tôi làm điều gì không phải đâu. Sao giờ cậu lại buộc tôi phải bỏ đi. Mọi người ở đây mệt quá đang yên giấc. Xin cậu đừng ngâm nga làm rối người ta mặc dù tôi nhận là thơ rất hay.

Chàng Đun-Makân vẫn không tự chủ được, gió heo may trên kia hát trong đám lá dừa rậm rạp. Chàng cất giọng thật cao:

“Thời gian hỡi! Còn đâu những ngày chúng ta được số phận chiều nuông, được sống sum vầy trong nhà thân mến trên tổ quốc đáng yêu.

Thời gian hỡi! Tất cả đã qua rồi! Trước kia ngày thì cười vang, đêm thì cười nụ.

Ôi còn đâu những ngày mà Đun-Makân mở rộng lòng bên cạnh một đóa hoa gọi là Nôzatu Nêmân.”

Ngâm xong chàng thét lên ba tiếng lại thiếp đi. Người đốt lò cởi áo khoác đắp lên mình chàng.

Còn Nôzatu khi nghe những câu thơ nhắc đến tên nàng và tên người em, những thơ về nỗi bất hạnh của nàng, nàng nghẹn ngào nức nở. Nàng gọi tên hoạn nô, gắt:

— Đồ khốn kiếp! Người hát lúc đầu lại hát nữa đấy. Ta vừa nghe, gần đây thôi. Lạy chúa nếu mi không tìm được và dẫn ngay vào đây, ta sẽ nói với quan lớn cho mi một trận rồi tống cổ đi. Cầm lấy một trăm đina này đưa cho người vừa hát. Phải nói cho dịu dàng mà mời đến đây. Nếu anh ta từ chối thì đưa cái túi một nghìn đina này. Nếu anh ta vẫn từ chối thì đừng nhắc lại nữa mà phải tìm anh ta ở đâu, làm gì, người nước nào về báo ta ngay. Đi ngay đi.

Tên hoạn nô vội chạy đi tìm đặt bước vào khoảng giữa hai chân người ngủ, nhìn tận mặt từng người nhưng chẳng thấy ai thức cả. Hắn lại bên người đốt lò đầu trần mình không áo khoác. Hắn túm lấy quả quyết: “Chính ông vừa hát”. Người đốt lò hoảng lên:

— Lạy chúa không phải tôi ngài thái giám ạ.

— Tôi không tha lão nếu lão không chỉ cho tôi kẻ ngâm thơ. Không có hắn tôi không dám về.

Người đốt lò lo sợ cho Đun-Makân quá. Ông than phiền rồi bảo:

— Tôi đã nói người hát là một kẻ qua đường. Đừng làm khổ tôi thêm, ngài sẽ chịu tội trước chúa. Tôi chỉ là một kẻ khốn khổ từ thành phố của Abraham người bạn của chúa Ala, đến.

— Được, nhưng lão phải đi với ta tự miệng nói với bà chủ của ta bây giờ không tin ta nữa.

— Ôi vị nô bộc lớn lao đáng kính, xin cứ bình tĩnh về lều đi. Nếu giọng hát lại cất lên thì lần này tôi chịu hoàn toàn trách nhiệm vì chỉ có tôi là thủ phạm.

Để tên hoạn nô đỡ bực mình mà bỏ đi, ông ngọt ngào nói với hắn, ca tụng hắn và ôm hôn đầu hắn.

Tên hoạn nô bùi tai buông ông ra, nhưng không dám đến chỗ bà chủ. Hắn bỏ đi một lúc rồi vòng trở lại nấp gần sau người đốt lò.

Đun-Makân thiếp đi, đã tỉnh dậy.

— Giờ thì cậu dậy đi, - người đốt lò nói, - tôi kể cho nghe chuyện vừa xảy ra chỉ vì thơ của cậu.

Đun-Makân lơ đãng:

— Tôi không muốn biết gì hết! gần đất nước rồi không lý gì tôi phải dồn nén cảm giác của mình.

Người đốt lò hốt hoảng:

— Cậu ơi, hãy thôi đi những ý nghĩ không tốt ấy, tôi sợ cho cậu và cho tôi lắm. Chưa đặt chân lên xứ sở thì đừng ngâm hát gì hết. Chưa bao giờ tôi thấy cậu bướng bỉnh đến thế. Bà vợ vị nội thần đi đường mệt nhọc lại khó ở bị cậu làm mất ngủ muốn trừng trị cậu đấy. Bà ta đã cho tên hoạn nô tìm cậu hai lần.

Đun-Makân vẫn không để ý đến lời răn lần thứ ba lại cao giọng ngâm:

“Ta không muốn nghe những lời trách móc ấy nó làm cho tâm hồn ta xao xuyến, cho ta mất ngủ hoài.

Họ bảo ta thay đổi nhiều. Ta đáp: các người không biết đó thôi. Họ bảo: Đó là tình yêu, ta nói: tình yêu ai mà lại khiến cho sức khỏe sút kém đến thế.

Họ bảo: đó là tình yêu. Ta nói: Ta không muốn tình yêu, không muốn uống chén rượu tình, không muốn những mối sầu tình.

Ôi ta chỉ muốn những chuyện tao nhã làm dịu lòng ta đang bị nhục hình.”

Đun-Makân vừa ngâm xong, tên hoạn nô đã lù lù trước mặt. Người đốt lò sợ quá, ba chân bốn cẳng chạy mất, vừa chạy vừa ngoái lại xem sao.

Tên hoạn nô rất lễ độ chào Đun-Makân và chúc chàng bình an. Đun-Makân cũng chào và chúc tụng lại.

— Thưa công tử, - tên hoạn nô nói, - lần này là lần thứ ba bà chủ sai tôi tìm công tử mà bà ao ước được gặp.

— Bà chủ người là đồ chó chết nào mà dám sai người triệu ta. Chúa giáng họa cho bà ấy, và cả chồng bà ấy nữa.

Đun-Makân lại nguyền rủa tên hoạn nô một thôi một hồi. Tên này không nói gì, vì chủ nhân hắn dặn phải nhẹ nhàng, và chỉ mời khách đến mà không được ép buộc. Hắn bèn ra sức trau chuốt lời nói sao cho chàng nguôi giận.

— Thưa công tử, tôi nằn nì không phải để trái ý hoặc làm công tử bực bội, chỉ xin công tử quá bộ đến để bà chủ tôi được tiếp chuyện. Bà chủ tôi khao khát được gặp, bà sẽ biết tạ ơn lòng tốt của công tử.

Đun-Makân cảm kích, đứng dậy theo tên hoạn nô đến lều. Người đốt lò đứng nhìn từ xa, mỗi lúc một lo sợ hơn cho Đun-Makân. Ông nghĩ: “Tội nghiệp cho tuổi trẻ của cậu ta. Sáng mai, mặt trời mọc là cậu sẽ bị treo cổ thôi!” ông vụt có ý nghĩ ghê gớm hơn nên lại càng hoảng sợ “Biết đâu Đun-Makân muốn thoát tội lại không đổ tất cả lên đầu ta, bảo là chính ta đã hát. Ôi! Nếu thế thì tồi quá.”

Đun-Makân và tên hoạn nô len lách giữa đám người nằm ngủ và súc vật khó nhọc lắm mới đến được chỗ cắm lều. Tên hoạn nô bảo Đun-Makân đứng ngoài, vào bảo chủ:

— Tôi đã dẫn được người ta đến. Đây là một chàng thanh niên mặt rất đẹp, dáng bộ tỏ ra là con nhà cao quý.

Nôzatu thấy tim mình đập mạnh. Nàng bảo hoạn nô:

— Để chàng ngồi gần lều, xin chàng cứ ngâm thơ để ta thưởng thức. Sau đó ngươi hỏi xem chàng tên là gì, quê quán ở đâu.

— Hát thơ thì ta sẵn lòng, - Đun-Makân nói với tên hoạn nô. - Còn tên ta? Nó đã bị xóa từ lâu cũng như lòng ta đã chết, thân ta đã tàn. Chuyện ly kỳ lắm đáng được lấy kim châm vào phía trong khóe mắt. Giờ ta như kẻ say, rượu uống quá nhiều thành tàn tật. Ta như kẻ ly hồn, chết đuối trong điên loạn.

Nôzatu nghe thế, khóc nức nở. Nàng bảo hoạn nô:

— Ngươi ra hỏi xem chàng có mất người thân nào không, một người mẹ, một người cha, hay một người anh em chẳng hạn.

Hoạn nô ra hỏi chàng câu ấy.

— Than ôi! Đúng như thế, chàng đáp. Ta mất tất cả, hơn nữa, mất một người chị rất yêu ta. Từ lâu ta bặt tin tức. Số phận đã chia cách chúng ta.

Hoạn nô vào lều, nhắc lại câu ấy của Đun-Makân. Nôzatu cầu chúa Ala an ủi chàng trẻ tuổi, cho chàng được sum họp với những người chàng mến yêu. Rồi nàng bảo hoạn nô ra xin chàng cho nghe mấy vần thơ về những nỗi đắng cay và nỗi niềm ly biệt.

Đun-Makân tì má lên bàn tay. Trăng soi xuống người và súc vật. Trong đêm im lặng, giọng chàng vang xa.

Nôzatu không cầm được lòng mình, run rẩy vén màn cửa ló đầu ra nhìn người đang hát dưới ánh trăng. Nhận được em mình, nàng kêu lên một tiếng rồi chạy ra, hai tay vươn về phía trước.

— Ôi! Em tôi! Em Đun-Makân!

Đun-Makân nhìn người thiếu phụ cũng nhận ra là chị mình. Hai người chạy lại ôm lấy nhau, xúc động quá, ngã ra, thiêm thiếp. Tên hoạn nô sững sờ. Rồi hắn chạy vào trong lều lấy ra một cái chăn rộng đắp lên cho hai người, tỏ lòng tôn kính và cũng để khỏi có sự tò mò của kẻ ngẫu nhiên qua đây. Hắn mơ màng, chờ cho hai người tỉnh lại.

Nôzatu tỉnh trước, rồi Đun-Makân. Nôzatu quên hết nỗi buồn phiền đã đọc mấy câu thơ:

“Hỡi số mệnh! Ngươi đã thề là nỗi khổ của ta không qua được. Và thế là ta đã buộc ngươi phải lỗi lời thề!

Vì hạnh phúc của ta thật đầy đủ và người bạn đã ở bên ta. Và chính ngươi, hỡi số mệnh, ngươi sẽ là tên nô lệ vén áo dài lên cho gọn và phụng sự chúng ta.

Đun-Makân ôm chặt chị gái vào lòng, nước mắt vui trào ra. Chàng đọc tiếp:

“Hạnh phúc vào mạnh trong ta, mạnh quá làm bật những dòng nước mắt vui tươi.

Ôi những con mắt của ta, quen khóc, hôm qua còn khóc nỗi buồn, hôm nay được khóc niềm vui”.

Nôzatu nói với em:

— Em hãy kể chị nghe chuyện em, sau đó chị sẽ kể chuyện chị.

— Chị kể trước đi!

Nôzatu bèn thuật lại tất cả, không sót tí gì. Và thêm:

— Vị nội thần, chồng chị, lát nữa chị sẽ đưa ra mắt em. Ông ấy tốt lắm, ông ấy sẽ nhận em Giờ thì em kể chị nghe chuyện từ ngày em ốm, chị để nằm lại trong một cái trạm ở đất Thánh.

Đun-Makân kể hết đầu đuôi cho đến lúc gặp được người đốt lò.

— Em không thể nói hết được lòng tốt của bác ta. Bác có bao nhiêu tiền để dành đều tiêu hết cho em, ngày đêm chăm sóc em. Một người cha, một người anh hay một người bạn tận tụy cũng không cư xử được thế, đến độ nhịn ăn, nhường em, nhường cả lừa cho em cưỡi, còn bác thì đi bộ dắt lừa và nâng đỡ em. Em sống được là nhờ có bác ta.

— Nếu chúa muốn, - Nôzatu nói, - làm được đến đâu chúng ta sẽ làm đến đấy để đền ơn bác.

Nôzatu gọi tên hoạn nô. Y chạy đến hôn tay Đun-Makân. Nôzatu nói:

— Người là một nô bộc tốt có vẻ mặt báo điềm lành. Ngươi là người đầu tiên báo cho ta tin tốt đẹp. Ngươi giữ lấy cái túi có một nghìn đina mà ta đã giao cho ngươi. Giờ thì chạy đi báo chủ ngươi rằng ta muốn gặp.

Tên hoạn nô sướng quá, chạy đi mời vị nội thần. Ông đến thấy một chàng trai trẻ tuổi lạ mặt ở đây giữa ban đêm thì ngạc nhiên hết sức. Nôzatu kể lại hết rồi nói:

— Hỡi vị nội thần đáng kính, như thế thì không phải ông lấy một nữ nô như ông vẫn tưởng, mà lấy chính con gái vua Ôma An-Nêmân là Nôzatu Zaman. Và đây là em thiếp, Đun-Makân.

Nghe câu chuyện kỳ lạ mà ông tin hoàn toàn là thật, ông mê mẩn tâm thần, vì thấy mình là phò mã, con rể vua Ôma An-Nêmân. “Rồi đây ít nhất mình cũng là Tổng đốc một tỉnh nào đó”. - Ông nghĩ. Ông kính cẩn chúc mừng Đun-Makân đã chấm dứt được khổ đau, đã được gặp lại chị gái. Ông ra lệnh cắm thêm một lều nữa cho Đun-Makân nhưng Nôzatu gạt đi:

— Không cần vì sắp đến xứ sở rồi. Vả lại chị em thiếp cách biệt nhau đã lâu, giờ được chung một lều mà ngắm nhìn nhau trước khi đến nhà thì cũng thú vị.

— Thôi được, tùy ý nàng.

Ông đi ra, để hai người tự do tâm sự. Ông cho mang đến đuốc thắp, nước đường, hoa quả, kẹo mút. Những thứ này ông đã dùng hai con la, một con lạc đà chở đi từ Đamat để khi tới Batđa ai đến chào mừng, có quà tặng họ. Ông đưa Đun-Makân ba bộ quần áo sang trọng. Ông cho lấy yên bọc vải có tua bện chỉ ngũ sắc đặt lên lưng một con lạc đà rồi cho chàng dùng. Ông ưỡn ngực, đi đi lại lại trước lều, nghĩ mãi đến vinh dự Chúa ban cho, đến sự quan trọng của ông trong hiện tại, đến uy quyền của ông trong tương lai.

Sáng sớm, ông đến lều vợ chào vợ. Nôzatu dặn ông:

— Không được quên người đốt lò. Dặn tên hoạn nô phải chăm sóc bữa tối bữa sáng của bác cho chu đáo, và đừng để bác đi xa chúng ta quá.

Tên hoạn nô lấy thêm mấy người tùy tùng của vị nội thần đi tìm người đốt lò. Ông ta đứng tít phía cuối đoàn, sợ run lên, và đang đóng yên lừa chuẩn bị chuồn khỏi nơi đây là nơi người ta đã bắt mất người bạn trẻ Đun-Makân.

Cho nên khi ông thấy tên hoạn nô cùng mấy nô lệ bỗng dưng chạy đến vây quanh, thì ông thấy như mình đang chết. Mặt ông vàng ra, đầu gối đập vào nhau, mọi thớ thịt trong người run lên vì sợ. Đun-Makân muốn gỡ tội đã đổ cho ông để bà vợ vị nội thần báo thù.

Tên hoạn nô thét vào tai người đốt lò đang co rúm lại:

— Đồ nói láo! Sao lại bảo với ta rằng ông không hát, mà cũng không biết ai hát. Bây giờ thì ta biết người hát là người bạn đường của ông. Từ đây đến Bátđa ta sẽ không rời ông nửa bước, và đến nơi ông sẽ phải chung số phận với bạn ông.

Người đốt lò than vãn, nghĩ: “Điều ta muốn tránh nhất, giờ đây lại đến với ta”. Tên hoạn nô bảo bọn nô lệ:

— Tóm lấy con lừa này! Cho ông ta con ngựa này.

Mặc cho ông khóc, bọn nô lệ lôi con lừa đi, bắt ông phải cưỡi một con ngựa thật đẹp. Tên hoạn nô lại dặn bọn chúng:

— Suốt dọc đường, chúng bay phải canh giữ người đốt lò này cho cẩn mật. Mất một sợ tóc của ông ta là mất một mạng của chúng bay đó. Phải hết sức tử tế. Phải chú ý đến những điều cần nhỏ nhất của ông ta.

Thấy bị canh giữ như vậy, người đốt lò tin mình sẽ phải chết.

— Thưa vị thủ lĩnh rộng lượng, - ông già kêu van, - tôi thề là chàng thanh niên ấy không phải là bà con anh em gì với tôi cả. Tôi là một kẻ đốt lò khốn khổ của nhà tắm công cộng. Tôi thấy chàng ta nằm hấp hối trên đống củi lẫn rác trước nhà tắm thì nhặt về thôi, chứ có làm gì nên tội!

Rồi ông khóc, nghĩ đến hàng nghìn chuyện rắc rối sẽ đến với mình. Đoàn người cứ đi. Tên hoạn nô bên ông thỉnh thoảng lại trêu chọc một câu:

— Ông và em ông cứ đọc thơ tồi phá giấc ngủ của bà chủ ta. Lúc ấy ông chẳng tỏ vẻ sợ hãi gì cả.

Tuy nhiên, cứ mỗi lần dừng nghỉ, tên hoạn nô lại mời ông cùng ăn, cùng uống, chung cốc, chung bình, hắn uống trước, ông uống sau. Nhưng ông vẫn khóc, lòng dạ rối bời, không hay tin gì về Đun-Makân, vì tên hoạn nô tránh không nói về chàng.

Nôzatu, Đun-Makân vẫn dẫn đầu đi về phía Bátđa. Chỉ còn một ngày nữa là đến cái nơi bao ngày mong đợi. Sau đêm nghỉ cuối cùng, buổi sáng cuối cùng họ chuẩn bị đi thì bỗng thấy trước mặt, bụi bốc mù làm trời tối sầm chung quanh. Viên nội thần trấn an mọi người, bảo họ ở nguyên chỗ rồi ông lấy năm chục kỵ binh đến xem sao.

Một lát bụi tan thì thấy một đạo quân hùng dũng, cờ phướn tung bay, bước đều theo nhịp trống. Một đoàn dũng sĩ cưỡi ngựa tách lên tiến về phía họ. Mỗi kỵ binh của viên nội thần bị năm dũng sĩ vây bọc. Viên nội thần, ngạc nhiên hỏi:

— Các người là ai mà hành động như vậy?

— Nhưng các ông là ai đã? Từ đâu đến và đi đến đâu?

— Tôi là thị vệ nội thần của vị Tổng đốc Đamát, hoàng tử Sackân con vua Ôma An-Nêmân, chủ nhân của Bátđa và của xứ Hômân. Hoàng tử cho chúng tôi đem cống phẩm và tặng vật đến Bátđa tiến lên nhà vua.

Nghe thế, tất cả dũng sĩ đột nhiên rút khăn lau ra bưng lấy mắt mà khóc nức nở. Viên nội thần rất lấy làm lạ.

Viên chỉ huy tiến đến nói:

— Than ôi! Vua Ôma An-Nêmân còn đâu! Vua Ôma An-Nêmân đã chết. Và chết vì bị đầu độc. Thật là tuyệt vọng. Hỡi vị nội thần đáng kính, xin đi với chúng tối đến gặp Tể tướng Đanđân đằng kia, giữa ba quân. Ngài sẽ kể tỉ mỉ về nỗi bất hạnh này.

Viên nội thần cũng khóc:

— Cuộc hành trình của chúng tôi bất hạnh biết chừng nào!

Ông được dẫn đến chỗ Tể tướng và được phép tiếp kiến ngay. Ông vào trong lều. Tể tướng mời ngồi. Ông nói về nhiệm vụ của ông, kể tỉ mỉ những tặng phẩm ông đem đến vua Ôma.

Nghe nhắc đến tên vua, tể tướng khóc.

— Vua Ôma An-Nêmân bị đầu độc, lát nữa tôi sẽ kể. Bây giờ tôi cho ông biết hiện tình trong nước.

— Đức vua chúng tôi băng hà trong tình thương xót và lòng độ lượng vô biên của chúa Ala. Nhân dân náo động cả lên. Họ muốn biết ai sẽ nối ngôi trị vì. Nếu không có các vị đại thần và quyền quí can ngăn thì các đảng phái đã đánh nhau to. Cuối cùng, mọi người thỏa thuận nên hỏi ý kiến bốn vị pháp quan của Batđa và để họ quyết định. Họ định rằng người nối ngôi là Sackân, Tổng đốc Đamát. Vì vậy tôi dẫn quân đến Đamát báo tin về cái chết của vua cho hoàng tử và việc bầu Ngài lên ngôi báu.

Nhưng ở Bátđa, có một phái muốn bầu hoàng đệ Đun-Makân. Hiềm một nỗi từ lâu không ai biết chàng ở đâu, cả công chúa Nôzatu Zaman nữa. Đã năm năm họ đi hành hương ở Hetja, đến giờ vẫn bặt tin tức.

Nghe thế, viên nội thần, chồng Nôzatu, tuy có buồn về cái chết của vua Ôma nhưng lại thấy cực kỳ vui nghĩ rằng Đun-Makân có thể làm vua Bátđa và Koratxân. Ông nói với Tể tướng Đanđân:

— Câu chuyện của Ngài quả thật lạ lùng. Tôi cũng xin báo Ngài một tin mừng. Chúa Ala đã trả cho chúng ta hoàng tử Đun-Makân và công chúa Nôzatu Zaman, giúp chúng ta san bằng mọi khó khăn.

Tể tướng Đanđân cũng vui mừng hết sức, giục ông nói về tin bất ngờ ấy. Viên nội thần kể lại hết không quên cho biết Nôzatu đã là vợ ông. Tể tướng cúi chào, tự nhận là chư hầu trung nghĩa. Đoạn ông cho tập hợp tất cả đô đốc, đại thần, thủ lĩnh quân sự có mặt để loan tin. Mọi người chúc tụng vị nội thần, hân hoan nghĩ đến trật tự mới do Số mệnh an bài.

Viên nội thần và tể tướng Đanđân mỗi người một ghế ngồi trên một cái bục để cùng bá quan văn võ bàn luận về tình hình. Mọi người đồng thanh cử Đun-Makân kế nghiệp ngôi báu, và thấy không cần đi Đamát đón hoàng tử Sackân nữa. Tể tướng đứng dậy tỏ lòng kính mộ vị nội thần từ đây trở thành nhân vật chủ chốt của quốc gia, chúc tụng và biếu ngài những tặng phẩm quí giá. Các quan cũng đều làm như thế. Thay mặt mọi người, Tể tướng Đanđân nói:

— Hỡi vị nội thần đáng kính, chúng tôi mong rằng nhờ đại lượng của Ngài, chúng tôi sẽ được giữ nguyên chức vụ dưới triều vua mới. Xin ngài báo cho tân quân biết về việc bầu này, còn chúng tôi về trước sửa soạn nghênh đón.

Viên nội thần hứa sẽ bao dung mọi người, cho họ giữ nguyên chức vụ. Ông bảo Tể tướng cho thêm người thêm lạc đà, cho những tấm lều sang trọng, cùng ngự y, thảm dệt và đủ mọi thứ trang sức. Ông về lều Đun-Makân còn tể tướng Đanđân và đạo quân trở lại Bátđa.

Vị nội thần thấy kính trọng vợ hơn nhiều. “Một cuộc hành trình may mắn! một triệu chứng tốt lành”, - ông nghĩ. Ông xin phép rồi mới vào lều Nôzatu, ông thuật lại những điều tai nghe mắt that mời rồi, cái chết mà vua Ôma, việc bầu Đun-Makân chứ không phải Sackân. Ông nói với Đun-Makân:

— Và bây giờ, hỡi vị vua rộng lượng. Ngài chỉ còn nhận lấy ngai vàng, vì nếu từ chối, người được bầu thay thế, sẽ bạc ngài.

Đun-Makân buồn về cái chết của cha. Cả chàng và Nôzatu đều khóc. Tuy vậy chàng cũng nói:

— Ta nhận sự quyết định của Số mệnh, vì không tránh được. Lời ông thật hợp lẽ, khôn ngoan. Nhưng, còn đối với anh Sackân, ta nên xử sự thế nào?

— Cách tốt nhất là chia đôi sơn hà. Ngài làm vua Bátđa còn Sackân làm vua Đamat. Cương quyết như thế để có hòa thuận và hòa bình.

Đun-Makân y theo.

Viên nội thần lấy ngự bào mặc cho Đun-Makân lại trao cho một thanh kiếm vàng lớn, tượng trưng cho quyền lực nhà vua. Ông chào và lui ra, chọn một chỗ cắm lều cho vua, một chiếc lều lớn, trên có nóc tròn, chiếc lều mà lần lụa bên trong đủ màu sắc có vẽ cây và hoa. Quanh lều, có trải những tấm thảm lớn trên đất nện kỹ đã tưới nước. Ông mời vua tối hôm ấy nghỉ. Và vua đã ngủ cho tới sáng.

Vừa rạng đông có tiếng trống trận và nhạc vang lên phía xa. Một đám bụi mù. Tể tướng Đanđân dẫn một đoàn quân đến đón vua.

Vua Đun-Makân mặc ngự bào lên ngồi trên ngai đặt giữa lều, thẳng dưới nóc tròn, thanh đại kiếm lệch trên đầu gối, hai tay đặt lên thanh kiếm. Vua ngồi im, chờ đợi.

Kỵ binh của Đamát, lính thị vệ cũ của viên nội thần kiếm tuốt trần, xếp hàng đứng quanh vua. Vị nội thần kính cẩn đứng bên phải. Rồi theo lệnh của ông, cuộc diễu hành khánh chúc bắt đầu.

Theo một hành lang căng lụa dẫn tới lều vua, các vị chỉ huy quân sự, xếp hàng mười, tiến vào, theo thứ bậc quân hàm, từ thấp lên cao. Và cứ từng mười người một, họ thề trung thành với vua Đun-Makân rồi lặng lẽ cúi chào sát đất. Cuối cùng đến lượt bốn vị đại pháp quan và tể tướng Đanđân. Bốn vị tuyên thệ trước rồi cũng cúi chào sát đất. Khi tể tướng vào, vua Đun-Makân đứng dậy, đến trước ông, nói:

— Kính chào vị tể tướng đáng kính, đáng trọng, bậc cha của tất cả chúng ta, người mà các việc làm đều thơm trí tuệ, mà bàn tay khéo léo xếp đặt tài tình.

Tể tướng lấy Kinh thánh và lòng Tin thề trung thành và cúi chào sát đất.

Trong khi viên nội thần ra ngoài xếp đặt cho yến tiệc, giải bàn, nấu cỗ, chuẩn bị người hầu rượu, thì vua nói với Tể tướng:

— Để mừng ta lên ngôi, ta muốn xử thật rộng rãi với binh lính và chỉ huy của họ. Tất cả những cống phẩm của thành Đamát đem theo đây, hãy phân phát hết, không để lại tí gì, cho họ ăn uống no say. Sau đây, xin tể tướng kể lại tỉ mỉ cái chết của phụ vương ta cùng nguyên nhân cái chết đó.

Tể tướng y lệnh cho quân sĩ vui chơi ba ngày, báo cho các chỉ huy hay trong thời gian ấy, vua không tiếp ai. Quân đội chúc tụng vua sống lâu, trị vì thịnh vượng. Vua đi tìm Nôzatu:

— Em biết cha chết, - vua nói, - nhưng không hiểu vì sao. Hãy đến nghe chính tể tướng Đanđân kể lại.

Vua dẫn Nôzatu vào trong lều, cho rủ một bức màn lụa lớn, để Nôzatu ngồi phía sau. Vua lên ngồi trên ngai và nói với Đanđân:

— Bây giờ thì mời vị Tể tướng của cha ta kể tỉ mỉ về cái chết của vị vua cao cả bậc nhất trong các vị vua.

Và tể tướng Đanđân kể như sau:

CÂU CHUYỆN VỀ CÁI CHẾT CỦA VUA ÔMA AN-NÊMÂN VÀ NHỮNG LỜI KỲ DIỆU TRƯỚC KHI VUA CHẾT

Một hôm đức tiên vương thấy khó thở vì nhớ các ngài, cho gọi chúng tôi đến giải phiền thì thấy một bà già vẻ mặt tôn nghiêm đi với năm thiếu nữ còn trinh, vú tròn, mặt đẹp như trăng, đẹp khôn tả. Các cô thuộc lầu kinh Koran, thuộc các sách khoa học và những danh ngôn của các nhà hiền triết Hồi giáo. Bà già kính cẩn chào và nói:

— Tâu đức vua, tôi đem đến cho Ngài năm hòn ngọc mà không một ông vua nào trên trái đất có được. Xin Ngài xét đến dung nhan của họ và cho họ được thử thách tài năng. Vì nhan sắc chỉ lộ ra cho những ai thiết tha tìm kiếm nó.

Tiên quân rất đẹp lòng về năm cô gái và thấy bà già thật đáng kính. Ngài bảo mấy cô:

— Hỡi các cô xinh đẹp! nếu quả thực các cô biết nhiều điều hay của thời quá khứ thì hãy lần lượt từng cô một, kể ta nghe những lời có thể làm dịu lòng ta.

Cô thiếu nữ thứ nhất, có cái nhìn khiêm tốn và rất dịu hiền, tiến lên, cúi chào kính cẩn và nói:

Lời nói của cô thiếu nữ thứ nhất.

Tâu đức vua muôn đời, xin Người biết cho rằng không có cuộc sống, nếu không có bản năng về sự sống. Cái bản năng ấy có là để người ta có thể làm chủ được mình với sự giúp đỡ của chúa Ala và nhờ đó mà tiến gần tới Chúa là đấng tạo nên muôn loài. Và cuộc sống được đem đến cho con người là để con người có thể phát triển về cái đẹp và tự đặt mình lên trên mọi sự lầm lạc. Và những ông vua, đã là người cầm đầu mọi người, cũng phải là người đi đầu trên con đường đạo đức cao quý, trên con đường xả kỷ vô tư. Và người quân tử vốn là người có học, trong mọi trường hợp, nhất là đối với bạn bè, phải biết cư xử cho êm thấm và phán đoán cho ôn tồn. Họ phải đề phòng cẩn thận kẻ thù nghịch, và chọn bằng hữu phải kín đáo khôn ngoan. Khi đã chọn rồi thì trong mọi việc phải lấy lòng tốt xử sự với nhau, chớ để phải nhờ đến người khác can thiệp vì rằng hoặc là họ chọn bạn trong số những người đã thoát được trần duyên có cơ trở nên thần thánh; nếu thế họ phải thành tâm lắng nghe mà tin theo lời của bạn. Hoặc là họ đã chọn bạn trong số những người còn nặng trần duyên; nếu thế họ phải để ý đừng phạm đến quyền lợi của bạn, đừng làm trái thói quen của bạn, đừng nói ngược lại lời bạn nói; vì sự trái ý làm mất đến cả lòng thương yêu của cha và của mẹ! Vì vậy không nên có sự trái ý đó. Một người bạn thân là cái đáng quý biết bao! Người bạn thân không phải như người vợ có thể ly dị lấy một người khác thay thế vào. Một vết thương lòng gây nên cho bạn không bao giờ lành được đúng như nhà thơ đã nói:

“Lòng một người bạn là cái rất mỏng manh, phải trông nom nó như trông nom một vật mỏng manh. Vì lòng bạn khi đã bị thương cũng như thứ thủy tinh mỏng đã vỡ, không thể chắp lại cho lành”.

Bây giờ thiếp xin kể vài lời của những bậc hiền nhân. Xin bệ hạ biết cho rằng một vị chánh án muốn xử kiện cho thật công minh, phải lấy chứng cớ cho xác đáng, phải coi trọng hai bên nguyên bị ngang nhau không được tỏ ý kính trọng người bị cáo quý tộc hơn người bị cáo nghèo hèn. Nhất là phải cố gắng hòa giải đôi bên làm cho tất cả những người Hồi giáo luôn luôn hòa hợp với nhau. Đặc biệt khi còn nghi ngờ thì vị chánh án phải suy nghĩ cho chín, lý luận cho kỹ và nếu vẫn còn nghi ngờ, thì không được tuyên án vội. Vì công lý là nhiệm vụ hàng đầu. Nếu đã bất công mà trở về với công lý thì còn cao quý và đáng khen hơn nhiều trước đấng tối cao. Và không bao giờ nên quên rằng chúa Ala tối cao đã đặt bọn chánh án trên đời là chỉ để xét xử sự việc bên ngoài, còn việc xét xử những điều bí ẩn bên trong thì Chúa dành riêng cho Chúa. Bổn phận một vị chánh án không nên khảo đả hoặc bắt một tội nhân nhịn đói để họ phải cung khai. Như thế không xứng đáng là người Hồi giáo. Vả lại Anzari đã nói:

— Có ba điều làm cho một vị chánh án sa đọa: một là tỏ lòng khoan dung hay có vẻ kính trọng đối với một tội nhân có địa vị cao, hai là thích được tán tụng, ba là sợ mất địa vị.

Giáo chủ Ôma một hôm bãi miễn một vị chánh án. Ông này hỏi ngài:

— Tại sao ngài bãi miễn tôi.

— Vì ngươi nói nhiều, làm ít.

Đức An Ixcăngđa hai sừng vĩ đại một hôm tập hợp vị chánh án, người đầu bếp, và người chánh thư ký lại. Ngài nói với vị chánh án:

— Ta đã giao cho nhà ngươi cái quyền cao quý và nặng nề nhất trong các quyền vua của ta. Ngươi phải có một tâm hồn vua mới được.

Ngài nói với người đầu bếp:

— Ta đã phó thác cho ngươi việc chăm sóc thể xác của ta. Thể xác ta tùy thuộc vào cách nấu nướng của ngươi đó. Hãy dùng hết nghệ thuật nấu nướng cho ta ăn.

Và ngài nói với người chánh thư ký:

— Còn nhà ngươi, người anh em của ngòi bút, ta giao cho ngươi thể hiện trí thông minh của ta. Ngươi hãy dùng chữ của ngươi để truyền nguyên vẹn cho hậu thế cái bản sắc của ta.

Người thiếu nữ nói xong, kéo mạng che mặt lại rồi lui về đứng giữa các bạn.

Lúc ấy người thiếu nữ thứ hai tiến lên: mắt sáng, cằm nhỏ xinh tươi. Nàng giập đầu chào đức tiên quân đức Ôma An-Nêmân, phụ vương của bệ hạ, rồi nói:

Lời nói của cô thiếu nữ thứ hai.

Tâu bệ hạ đầy hồng phúc, xưa người quân tử Lốc-man đã nói với con ông ta:

— Này con! Có ba điều chỉ có thể kiểm tra được trong ba trường hợp: một là một người có thật sự tốt hay không là trong khi hắn nổi giận; hai là một người có thực dũng cảm hay không là khi hắn lâm trận; ba là một người có tình đồng loại hay không là khi hắn đối xử với người khác trong cơn túng đói.

Và một tên hôn quân hay một kẻ áp chế người khác, dù có được bọn triều thần nịnh hót tán tụng cũng phải đền tội và không tránh được nhục hình. Mà kẻ bị áp chế, dù sự bất công vẫn còn, cũng tránh khỏi được mọi cực hình. Đối xử với người khác phải căn cứ vào việc làm, chớ căn cứ vào lời nói của họ. Vả lại chính ý định tốt làm nên giá trị con người. Và mỗi người sẽ được xét xử theo ý định chứ không phải theo hành động. Và tâu bệ hạ, cái điều đáng trọng nhất ở ta là tấm lòng ta đó. Một hôm người ta hỏi một vị hiền nhân:

— Con người xấu nhất là ai?

Ông đáp:

— Đó là kẻ để cho dục vọng xấu xa xâm chiếm cõi lòng. Vì như thế hắn sẽ mất hết tinh hùng dũng. Và nhà thơ đã nói rất đúng:

“Của quý nhất là cái giấu kín trong lồng ngực người ta. Nhưng tìm được con đường dẫn đến đây, khó khăn xiết bao!”

Và đức Sứ giả của Chúa - xin cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an - đã nói:

— Người hiền nhân chân chính là người biết quý cái vĩnh viễn hơn cái chóng tàn.

Người ta kể rằng kẻ khổ hạnh Xabê khóc nhiều đến nỗi mắt sưng lên. Người ta phải gọi thầy thuốc đến chữa. Thầy thuốc nói:

— Tôi chỉ có thể chữa cho ông nếu ông hứa một điều.

— Điều gì vậy?

— Là phải thôi khóc đi.

— Ố! Nếu tôi không khóc nữa thì tôi dùng mắt để làm gì?

Nhưng tâu bệ hạ hành động đẹp nhất là hành động vô tư. Quả vậy, người ta kể rằng trong xứ Ixraen có hai anh em; một hôm anh hỏi em:

— Trong tất cả những việc em đã làm, việc nào em cho là đáng ghê sợ nhất.

Người em giả lời:

— Là việc này: một hôm đi ngang qua một chuồng gà em đã vươn tay tóm một con gà mái bóp chết rồi vứt trong chuồng. Đó là điều đáng ghê sợ nhất trong đời em. Còn anh, anh đã làm điều gì đáng ghê sợ nhất.

— Đó là việc anh đã cầu nguyện Ala để xin một ân huệ. Vì sự cầu nguyện chỉ đẹp khi nó là sự nâng tâm hồn lên cõi cao rộng.

Vả lại nhà thơ đã diễn tả điều ấy rất hay trong câu thơ này:

“Có hai điều không bao giờ mày nên tới gần: đó là sự sùng bái chúa Ala để cầu lợi và tội ác đối với đồng loại của mày”.

Người thiếu nữ thứ hai nói xong lùi về giữa mấy cô bạn. Tức thì cô thứ ba - cô này hòa hợp được những đức tính hoàn hảo của hai cô kia - tiến lên gần đức vua Ôma và nói:

Lời nói của cô thiếu nữ thứ ba.

Tâu đức vua đầy hồng phúc, còn về phần thiếp, ngày hôm nay thiếp chỉ xin nói ít thôi vì thiếp hơi khó chịu trong người. Vả lại, những bậc hiền nhân quân tử dậy chúng ta nên nói ngắn gọn.

Vậy tâu bệ hạ, Xaphian có nói: nếu tâm hồn ở trong trái tim con người, con người sẽ mọc cánh mà nhẹ nhàng bay tới chốn bồng lai.

Cũng ông Xaphian này đã nói:

— Nhìn vào tận mặt một người xấu xí, cái việc giản đơn ấy cũng là một tội nặng đối với trí thông minh.

Sau khi nói hai câu kỳ diệu ấy người thiếu nữ lại lui về đứng giữa mấy cô bạn. Tức thì người thiếu nữ thứ tư, tiến lên và nói:

Lời nói của cô thiếu nữ thứ tư.

Tâu đức vua đầy hồng phúc thiếp xin sẵn sàng nói lại những lời của những bậc công minh chính đại thuở xưa truyền lại. Người ta kể rằng Bátxra không tất[107] đã nói:

— Hãy giữ đừng để mắc cái tội khả ố nhất.

Những người nghe ông nói, hỏi lại:

— Cái tội khả ố nhất là tội gì vậy?

— Đó là cái việc quỳ gối rất lâu để giả vờ là cầu nguyện. Như thế là giả dối trong việc cầu chúa.

Một người hỏi ông:

— Thưa cha có những sự thật bị che giấu, có những điều bí hiểm. Xin cha hãy dậy cho biết.

Vị tu sĩ không tất đáp:

— Con hỡi! Những điều ấy không phải để dậy cho bọn con chiên các con, không thể để các con biết được vì rằng trong số một trăm người công minh chính đại, khó lòng tìm được lấy năm người trong sạch như bạc nguyên chất.

Và ông cụ già Ibrahim đáng kính kể lại:

— Một hôm tôi gặp một người nghèo vừa đánh mất một đồng tiền đồng. Tôi lại gần anh ta và đưa anh ta một đồng bạc. Anh không lấy, nói: “Tôi đang nhằm đạt tới những hạnh phúc bất diệt thì tất cả tiền bạc trên thế gian này tôi dùng làm gì?”

Người ta cũng kể rằng một hôm cô em gái của vị tu sĩ không tất đến tìm vị mục sư Hồi giáo là Atmát ben Hanban:

— Hỡi đức mục sư! Thiếp muốn hỏi vài điều, người hãy soi sáng cho lòng thiếp! Thiếp có thói quen thức đêm trên sân thượng của nhà thiếp và nhờ ánh sáng của những bó đuốc qua đường mà đan len vì nhà thiếp không có đèn đuốc gì cả. Ban ngày, thiếp bận làm việc và bận nấu nướng cho gia đình. Xin cho biết, thiếp có được phép dùng thứ ánh sáng không phải của thiếp không?

Vị mục sư hỏi:

— Hỡi chị kia, chị là ai vậy?

— Thiếp là em Bátxra không tất.

Vị mục sư thánh thần đứng dậy kính cẩn chào người thiếu nữ:

— Hỡi cô em của vị thánh thơm nhất, ước sao suốt đời ta được hít thở cái vị thơm của tâm hồn nàng.

Người ta cũng kể rằng một vị hiền nhân đã nói câu này:

— Khi chúa Ala muốn làm điều tốt cho kẻ phụng sự Người thì Người mở ra cho họ cái cửa của nguồn cảm hứng.

Tôi nghe kể khi Malếch ben Đina đi qua khu chợ mà thích một món hàng nào thì tự mắng mình ngay:

“Lòng ta hỡi! đừng thèm muốn, vô ích! Ta không nghe mày đâu”. Ông ta thường nhắc lại câu này: “Chỉ có một cách để cứu vớt linh hồn là đừng nghe nó xúi giục. Nghe theo lời nó chắc chắn sẽ mất nó.”

Măngxua ben Ôma kể cho chúng tôi việc này: “Một lần chúng tôi hành hương đến La Mếch, đi qua thành Cupha. Đêm ấy tối giời lắm. Tôi nghe gần tôi có tiếng cầu kinh, nghe rất rõ mà không biết từ đâu đến, cầu rằng: “Hỡi đức Thượng đế lớn lao, tôi không phải là kẻ chống lại luật pháp của Người, hay không biết đến công ơn của Người. Trong thời gian qua, có lẽ tôi đã phạm tội nặng, xin Người tha thứ cho những lỗi lầm vì tôi không có ý gì xấu, chẳng qua là hành động đã phản lại ý tôi.”

Tiếng cầu nguyện vừa dứt, tôi nghe như có một thân người nặng nề ngã xuống. Tôi không biết tiếng nói trong đêm tối ấy là tiếng ai, câu cầu nguyện trong sự im lặng có nghĩa gì. Mắt tôi không thấy được miệng người nói. Tôi không đoán được cái thân hình nặng nề ngã xuống là ai. Tôi kêu lên: “Tôi là Măng-xua ben Ôma, một người đi hành hương đến La Mếch đây, có ai cần giúp đỡ không nào?” Không ai giả lời. Tôi đi. Nhưng hôm sau, tôi thấy một đám tang đi qua. Tôi đi lẫn vào những người đưa đám. Trước mặt tôi là một bà già kiệt sức vì buồn phiền. Tôi hỏi bà: “Người chết đó là ai?” Bà đáp: “Hôm qua con lão cầu kinh xong đọc mấy đoạn trong kinh Ala mở đầu thế này “Hỡi những người tin ở lời nói, hãy luyện tâm hồn cho cứng rắn…” Con lão đọc xong thì người này, cái người hiện giờ đang nằm trong quan tài này đây, thấy như gan mình vỡ tung ra mà chết. Lão chỉ có thể nói được chừng ấy.”

Người thiếu nữ thứ tư nói xong lui về đứng giữa mấy cô bạn. Cô thứ năm tiến lên. Nàng như một vòng hoa trên đầu bốn cô kia. Nàng nói:

Lời nói của cô thiếu nữ thứ năm.

Còn thiếp, tâu đức vua đầy hồng phúc, thiếp xin nói những điều lý thú của thời xưa mà thiếp được biết:

Người hiền Mốtlima ben Đina có nói:

— Cái thích thú nào không đẩy hồn anh đến gần chúa Ala hơn, đều là tai họa.

Người ta kể rằng khi Mútxa - cầu chúc chàng bình an - đến giếng Môđen, thì có hai cô gái chăn cừu cũng đến đấy với đàn cừu của người cha các cô tên là Soaíp. Mútxa - cầu chúc cho chàng bình an - cho hai chị em uống nước và cho cả đàn cừu uống trong cái máng bằng thân cây kè. Hai cô về đến nhà kể lại sự việc đã xảy ra với cha. Cha nói với một trong hai cô:

— Con hãy trở lại chỗ chàng trai trẻ và mời chàng đến nhà ta.

Người thiếu nữ trở lại chỗ giếng. Khi nàng đến gần Mútxa, nàng lấy mạng che mặt và nói:

— Cha tôi cho tôi đến mời chàng về nhà dùng cơm với gia đình tôi để đáp lại cái ơn của chàng đối với chúng tôi.

Mútxa rất phiền lòng và lúc đầu không muốn theo cô ta nhưng rồi cuối cùng chàng cũng đi. Chàng theo sau cô gái chăn cừu; cô này có đôi mắt rất to.

Cứ mỗi lần gió thổi dán chặt vạt áo dài mỏng vào hoặc tốc vạt áo lên đôi mông lồ lộ ấy, Mútxa lại nhắm nghiền mắt lại để khỏi trông thấy. Sợ rằng sức quyến rũ có thể rất mạnh, chàng nói với thiếu nữ để chàng đi trước. Cô gái, hơi ngạc nhiên, lùi lại đi sau. Rồi cả hai đều về đến nhà Soaíp. Khi Soaíp thấy Mútxa vào - cầu nguyện cho cả hai người và chúc họ bình anh - ông đứng dậy chào. Lúc ấy cơm nước đã sẵn sàng, ông mời:

— Hỡi chàng Mútxa, ước ao được tiếp chàng thân mật và hào phóng để đáp lại cái ơn của chàng đối với hai con lão.

Nhưng Mútxa đáp:

— Thưa cụ tôi không dám đem bán lấy vàng lấy bạc những hành vi chỉ dành cho sự xét xử tối cao.

Soaíp lại nói:

— Hỡi chàng trẻ tuổi, chàng là khách của lão. Đối với khách, lão có thói quen rất mến họ và rất rộng rãi với họ. Đấy cũng là thói quen từ bao đời ông bà tổ tiên lão! Vậy chàng hãy ở lại và ngồi ăn cùng gia đình lão.

Mútxa đã ngồi lại ăn cơm cùng họ. Ăn xong, Soaíp bảo Mútxa:

— Hỡi chàng trẻ tuổi, chàng ở lại đây, chàng sẽ chăn dắt đàn cừu. Sau tám năm, để đền công cho chàng, lão sẽ gả con gái cho, đứa con đã đến giếng tìm chàng ấy.

Lần này Mútxa bằng lòng và thầm nghĩ: “Bây giờ cái việc giữa ta và cô gái đã hợp pháp rồi, ta có thể đường hoàng dùng đến cái mông của cô ta”.

Người ra lại kể rằng Ipđita gặp một người bạn, bạn hỏi:

— Anh đi đâu suốt mà tôi không gặp?

Ipđita trả lời:

— Tôi cùng bạn tôi là Ipsêáp bận việc. Anh có biết anh đó không?

— Biết anh đó à? Thì anh ta ở cạnh nhà tôi hơn ba mươi năm rồi nhưng tôi không hề nói với hắn một lời.

— Thật đáng thương hại! anh há không biết rằng kẻ nào không yêu người láng giềng của mình thì cũng không được chúa Ala yêu sao? Anh không biết rằng người ta phải kính trọng người láng giềng như kính trọng một người bà con à?

Một hôm Ip Ađam hỏi một người bạn đã cùng anh ta đi hành hương ở đất thánh về:

— Dạo này anh sống thế nào?

— Khi nào có ăn thì tôi ăn, khi đói mà không có gì, thì tôi cố đợi.

— Như thế thì không khác gì những con chó ở xứ Ban. Chúng tôi ấy à, khi chúa Ala cho bánh chúng tôi ăn, chúng tôi ca tụng Người, khi không có gì ăn, chúng tôi vẫn cảm ơn Người.

Người bạn kia chỉ nói mấy tiếng: “Ôi! Người chủ của tôi ơi”. Rồi thôi không thêm gì nữa.

Người ta kể rằng Môhammát ben Ôma một hôm hỏi một người sống khổ hạnh:

— Ông có ý kiến gì về hy vọng của con người phải đặt vào Chúa Ala?

Người đó đáp:

— Tôi đặt lòng tin ở Chúa là do hai điểm này: một là miếng bánh tôi ăn chưa bao giờ bị kẻ khác tranh mất, hai là tôi hiểu rằng chính do ý chúa mà tôi được sinh ra ở đời.

Nói xong người thiếu nữ thứ năm lui về đứng giữa các bạn. Mãi đến lúc ấy, bà già thần thánh mới trịnh trọng tiến lên. Bà ta giập đầu chín lần chào đức tiên vương, đức vua Ôma An-Nêmân và nói:

Lời nói của bà già.

Tâu đức vua, Người vừa nghe những lời khuyến thiện của mấy cô thiếu nữa kia về lòng khinh thị những việc đáng khinh thị ở trần gian. Tôi xin nói những điều tôi biết về cử chỉ hành động của những bậc vĩ nhân nhất thời xưa. Người ta kể rằng mục sư Ansaphi vĩ đại - cầu chúa Ala phù hộ cho ngài - chia đêm làm ba phần: phần đầu để học, phần ba để cầu kinh và về cuối đời thì ngài thức suốt đêm không dành phần nào để ngủ nữa.

Cũng chính mục sư Ansaphi - cầu chúa Ala phù hộ cho ngài - đã nói:

— Trong mười năm đời tôi, tôi đói tôi cũng không muốn ăn bánh đại mạch, vì ăn lắm có hại nhiều bề. Nó làm cho óc đặc lại, tim rắn đi, trí năng bị tê liệt. Nó làm cho con người buồn ngủ, sinh ra lười biếng và mất hết nghị lực.

Chàng Ipphuát trẻ tuổi kể rằng:

— Một hôm, tôi đến Bátđa đúng lúc mục sư Ansaphi ngụ ở đây. Tôi đến bờ sông tắm gội. Trong lúc tôi ngồi xổm để tắm, một người, có một đoàn im lặng đi theo, quành ra phía sau tôi nói:

“Hỡi chàng trẻ tuổi, hãy chăm sóc việc tắm gội của chàng và chúa Ala sẽ chăm sóc cho chàng”. Tôi quay lại thấy người đó có một bộ râu dài, và bộ mặt phúc hậu đáng kính. Tôi vội tắm gội cho xong, rồi đứng dậy theo ông già. Thấy vậy ông quay về phía tôi hỏi: “Chàng có cần hỏi ta điều gì không”. Tôi đáp: “Thưa cụ, tôi muốn được cụ cho biết cái điều cụ nhớ chắc chắn nhất ở lời dậy của chúa Ala tối cao”. Cụ nói: “Hãy cố gắng tự biết lấy mình. Có biết mình thì hãy hành động. Và được thế, thì muốn gì cứ việc làm, nhưng phải giữ đừng làm thiệt đến quyền lợi của người khác”. Nói rồi, ông già cứ tiếp tục đi. Tôi hỏi một người trong số những người đi theo ông: “Ông ấy là ai thế”. - Đó là mục sư Môhamát ben Eđrít Ansaphi.

Bà già thần thánh kể tiếp như sau:

Người ta kể rằng giáo chủ Abugi Apha An-Măngxua muốn bổ Abi Hanipha làm pháp quan và giả lương một vạn đồng một năm. Khi biết giáo chủ có ý định ấy, Abi Hanipha cầu kinh buổi sáng. Rồi lấy áo dài trắng mặc vào và ngồi im không nói một tiếng. Phái viên của giáo chủ vào đưa trước cho ông ta món tiền một vạn và bảo cho biết việc ông được bổ dụng. Abi không giả lời lấy một tiếng. Người phái viên nói:

— Tuy nhiên, xin ông tin chắc rằng tất cả món tiền tôi mang tới đây là hợp pháp và được Kinh thánh cho phép sử dụng.

Abi Hamipha đáp:

— Quả món tiền này là hợp pháp nhưng Abi Hanipha này không bao giờ chịu, làm tôi tớ cho bọn hôn quân.

Nói xong bà già thêm:

— Tâu đức vua, tôi còn muốn kể thêm những chuyện diệu kỳ về đời sống của các bậc hiền nhân của chúng ta thuở xưa. Nhưng sắp tới rồi và ta cũng còn nhiều ngày nữa, xin để hôm sau.

Bà già thần thánh kéo mạng xuống đến vai và lui về đứng với năm cô gái.

Đến đây tể tướng Đanđân tạm ngừng chốc lát khoan kể tiếp cho vua Đun-Makân và chị vua là Nôzatu ngồi sau bức màn nghe. Một lúc sau ông mới tiếp:

Khi tiên vương Ôma An-Nêmân đã nghe xong chuyện họ kể, ngài thấy rằng những người phụ nữ này là những người hoàn toàn nhất, đẹp nhất của thời đại, được trau luyện hoàn hảo nhất về thân hình cũng như về trí tuệ. Vua không biết đối đãi với họ như thế nào cho xứng. Vua như bị ngây ngất vì nhan sắc của họ, ngài rất thèm muốn họ, lại rất cảm phục người dẫn đầu họ là bà già thần thánh. Trong khi chờ đợi, ngài cho họ ở trong tòa lầu trước đây dành cho công chúa Abriza, công chúa xứ Caitxaria. Trong mười ngày liên tiếp ngài thân hành đến thăm họ và xem họ có thiếu thốn gì không. Mỗi lần đến, ngài đều thấy bà già cầu kinh, ngày nhịn ăn, đêm trầm mặc. Ngài tin chắc ở tính chất thần thánh của bà già đến độ một hôm ngài bảo tôi:

— Hỡi tể tướng! trong cung có được một bà già thần thánh kỳ diệu đến thế thật đáng hạnh phúc biết bao! Ta hết sức kính phục bà già và yêu dấu các thiếu nữ kia vô hạn. Bây giờ cái hẹn mười ngày lưu khách đã hết có thể nói chuyện công việc được rồi, nhà ngươi hãy cùng ta đến hỏi xem bà già định bao nhiêu về những cô thiếu nữ ấy, năm cô gái trinh có đôi vú tròn trĩnh.

Thế là chúng tôi đến phòng dành riêng cho họ. Phụ vương của ngài hỏi chuyện bà già. Bà ta đáp:

— Tâu đức vua, không thể định giá những cô gái này theo điều mua bán thông thường được. Không thể dùng vàng bạc, hay ngọc thạch, kim cương mà trả được.

Nghe thế, phụ vương của ngài ngạc nhiên lắm:

— Hỡi bà già đáng kính, vậy bà bán những cô gái kia bằng giá nào?

— Tôi chỉ có thể bán cho bệ hạ với điều kiện là bệ hạ phải nhịn ăn một tháng tròn. Ngày trầm tư mặc tưởng, đêm thức cầu kinh và, sau tháng ấy, thân thể ngài đã được trong sạch rồi, xứng với tấm thân của các cô đó, ngài sẽ hoàn toàn có thể ái ân với họ.

Đức vua thú vị lắm và thấy kính trọng bà già vô cùng. Ngài nhận lời ngay. Bà già tiếp:

— Còn về phần tôi, tôi sẽ cầu nguyện để giúp đức vua nhịn ăn. Bây giờ xin mang đến đây một cái bình đựng nước bằng đồng.

Phụ vương của ngài cho mang đến. Bà ta rót đầy nước trong, cúi nhìn cái bình rồi cầu nguyện bằng thứ ngôn ngữ xa lạ. Bà lầm rầm một tiếng đồng hồ những lời mà không một ai trong chúng tôi hiểu cả. Rồi bà ta lấy một mảnh vải thưa đóng dấu vào, bịt lấy miệng bình, đưa bình cho đức vua, dặn:

— Sau mười ngày đầu nhịn đói, ngài sẽ mở miếng vải mà uống nước trong bình. Nước thánh này sẽ làm cho ngài khỏe lên và rửa hết mọi sự nhơ bẩn đã qua. Còn tôi, bây giờ tôi phải đi tìm mấy người anh em vì lâu lắm chưa gặp họ. Họ là những kẻ sống trong thế giới vô hình. Sớm ngày thứ mười một, tôi sẽ trở lại thăm bệ hạ.

Nói xong, bà già chúc phụ vương của ngài bình an rồi đi.

Đức vua cầm lấy cái bình, đứng dậy, đi chọn một căn buồng nhỏ xa hẳn nơi cung điện. Trong căn buồng này, đức cua chỉ để có cái bình đồng. Ngài ở trong buồng đó để nhịn ăn và trầm tư. Ngài làm vậy để xứng đáng được gần gũi thân hình của mấy cô gái kia.

Và đức vua ở bên trong khóa trái cửa lại, bỏ chìa vào túi và ngài bắt đầu nhịn ăn.

Đến sáng ngày thứ mười một, phụ vương của ngài lấy cái bình mở miếng vải mỏng ra, đưa bình lên môi và uống cạn một hơi. Tức thì ngài thấy toàn thân khoan khoái, dễ chịu và ruột gan êm ái khác thường. Vừa uống xong thì có tiếng gõ cửa. Cửa mở, bà già vào, tay cầm một gói bọc lá chuối tươi.

Đức vua đứng dậy:

— Chào bà mẹ đáng kính của tôi.

Bà ta nói:

— Tâu đức vua, những kẻ của thế giới vô hình gửi tôi mang đến ngài lời chào của họ. Tôi đã nói chuyện với họ về ngài và họ rất vui thích được biết tình bằng hữu giữa chúng ta. Để tỏ hảo tâm của họ, họ gửi biếu ngài cái bọc lá chuối này, trong có mứt kẹo, do bàn tay của những cô gái trinh làm ra, những cô gái có đôi mắt đen lay láy của chốn thiên đường. Đến sáng ngày thứ hai mươi mốt, ngài sẽ bóc vỏ lá đi lấy kẹo mứt ăn để đỡ lòng.

Nghe thế, phụ vương của ngài thích thú quá chừng:

— Cảm tạ chúa Ala đã cho tôi những người anh em trong thế giới vô hình.

Rồi ngài cảm ơn bà già nhiều lắm và hôn tay bà, kính cẩn tiễn bà ra tận cửa buồng.

Đúng như bà ta đã hẹn, sáng ngày thứ hai mươi mốt bà ta lại trở lại và nói với phụ vương của ngài:

— Tâu đức vua, tôi đã báo cho các anh em trong thế giới vô hình của tôi biết rằng tôi có ý định đưa tặng ngài mấy cô thiếu nữ. Họ nghe thế thì rất hân hoan vì họ đã là bạn của ngài. Cho nên trước khi trao các cô ấy vào tay ngài, tôi mang họ đến cho những kẻ của thế giới vô hình để họ truyền cho các cô cái hơi hướng thơm tho nó sẽ làm cho Ngài đẹp lòng. Các cô ấy sẽ về đây với cả kho tàng trong lòng trái đất, kho tàng mà những người anh em của tôi trong thế giới vô hình đã ban cho họ.

Khi đức tiên vương nghe những lời ấy, ngài cảm ơn bà già đã vì ngài mà vất vả, và nói:

— Như thế thật quá nhiều! Còn về kho tàng trong lòng trái đất. Tôi sợ lạm quyền chăng.

Nhưng bà già đã trả lời ổn thỏa. Phụ vương của ngài lại hỏi:

— Thế bao giờ bà dẫn họ về đây cho tôi?

— Sáng ngày thứ ba mươi. Khi ấy ngài đã hết kỳ nhịn đói, thân thể đã trong sạch. Về phần các cô ấy, họ cũng sẽ có cái trong sạch của hoa nhài và sẽ hoàn toàn thuộc về ngài, mỗi cô gái đều đáng giá hơn cả giang sơn, đất nước của ngài.

— Ôi, thật đúng như thế đấy!

— Bây giờ giá ngài giao cho tôi bà nào mà ngài yêu nhất trong số các bà, tôi sẽ mang đến cùng các cô kia để bọn anh em tôi trong thế giới vô hình làm cho thanh khiết.

— Cảm ơn bà lắm! Trong cung, tôi có một người đàn bà Hy lạp tôi yêu tên là Xaphia, bà ta là con vua Aphriđôniốt xứ Côngxtăngtinia. Chúa Ala đã cho tôi có với bà hai đứa con, mà than ôi, tôi đã mất đi từ bao nhiêu năm rồi. Hỡi bà già đáng kính, hãy đem bà ấy đi để được nhận ơn huệ của những kẻ trong thế giới vô hình và nhờ họ mà tìm thấy đứa con tuyệt vô âm tín.

Bà già thần thánh nói:

— Được lắm chứ! Nhà vua hãy mau mau cho đưa hoàng hậu Xaphia đến đây.

Và phụ vương của ngài lập tức cho đưa hoàng hậu Xaphia là mẹ của ngài tới giao cho bà lão. Bà này nhập bọn cùng mấy cô thiếu nữ. Bà ta đi về phòng mình một lát, lúc trở lại mang theo một cái cốc niêm kín. Bà đưa cho vua Ôma An-Nêmân và bảo:

— Sáng ngày thứ ba mươi, thời kỳ nhịn đói đã hết, xin nhà vua đến phòng tắm, tắm rửa sạch sẽ rồi vào buồng nghỉ và uống cốc nước này. Thế là công việc tinh khiết thể xác hoàn thành và đức vua sẽ xứng đáng được ôm ấp trong lòng những cô thiếu nữ đế vương kia. Bây giờ thì cầu chúc đức vua bình an và được chúa Ala thương yêu phù hộ.

Bà lão đem năm cô thiếu nữ cùng bà mẹ của ngài, nữ hoàng Xaphia, đi.

Nhà vua vẫn tiếp tục nhịn ăn cho đến ngày thứ ba mươi. Sáng hôm đó vua thức dậy đến nhà tắm, tắm xong trở về buồng và cấm không cho ai đến quấy nhiễu. Vua vào buồng đóng cửa khóa trái lại lấy cốc, bỏ nắp có dấu đi, đưa lên miệng và uống, rồi nằm nghỉ.

Còn chúng tôi, chúng tôi biết hôm đó là ngày nhịn ăn cuối cùng nên chờ cho đến chiều rồi suốt đêm, rồi sáng hôm sau nữa cho đến tận trưa. Và chúng tôi nghĩ:

— Có lẽ nhà vua nằm nghỉ lâu để bù lại những đêm trước kia phải thức chăng.

Nhưng vì nhà vua mãi vẫn không mở cửa, chúng tôi lại gần cửa buồng lên tiếng gọi. Không có tiếng trả lời. Chúng tôi thấy im, sợ quá, quyết đập vỡ cửa vào. Và chúng tôi vào.

Nhà vua không còn đấy. Chỉ thấy từng mảng thịt của ngài, xương bị vụn ra và sắc đen. Chúng tôi ngã lăn ra ngất đi.

Khi tỉnh lại, chúng tôi lấy cái cốc quan sát. Thấy ở nắp đậy cốc một mảnh giấy viết như sau:

“Không kẻ nào làm hại mà có thể gợi được sự tiếc thương. Ai đọc mảnh giấy này xin biết cho rằng đó là sự trừng phạt kẻ đã quyến rũ những cô gái con vua để làm bậy bạ. Đó là trường hợp kẻ bị giết này. Hắn đã làm cho con hắn là Sackân đến nước chúng ta cướp con gái của vua ta, cô Abriza khốn khổ. Hắn đã chiếm đoạt thân thể cô ta và đã lấy trinh tiết của cô như hắn đã làm. Rồi hắn đem cô ta cho một tên nô lệ da đen. Tên này đã xúc phạm đến cô cực kỳ dã man rồi lại giết đi. Vì hành động không xứng đáng chút nào với một bậc đế vương vua Ôma An-Nêmân không còn sống nữa. Và ta, kẻ giết hắn, ta là “người đàn bà báo thù”, người đàn bà dũng cảm tên là Bà Quái Ác đây. Và không những thế, hỡi tất cả những kẻ dị giáo sẽ đọc mảnh giấy ta viết đây, ta đã giết vua của các ngươi, lại đem được hoàng hậu Xaphia, con gái vua Aphriđôniốt xứ Côngxtăngtinia về trả cho vua cha nàng. Rồi đây, chúng ta sẽ quay lại, dùng khí giới đánh phá nhà cửa chúng bay mà tiêu diệt đến mống cuối cùng. Và rồi trên trái đất này, sẽ chỉ còn có chúng ta những người Thiên chúa giáo thờ Thánh giá.”

Đọc xong mảnh giấy ấy, chúng tôi hiểu rõ tất cả mọi sự rùng rợn của tai họa. Chúng tôi lấy tay đập vào mặt, khóc lóc rất lâu. Nhưng khóc mà làm gì khi cái việc không thể cứu vãn được đã xảy ra rồi.

Tâu đức vua, sau việc này, khi tìm người nối ngôi, thì quân đội và dân chúng lại không cùng ý kiến. Sự bất đồng này kéo dài một tháng. Sau đấy, vì không được tin gì về ngài cả, người ta định bầu hoàng tử Sackân ở Đamát lên làm vua. Nhưng Chúa Ala đã dun dủi cho chúng tôi gặp ngài trên đường. Và việc đã xảy ra như ngài biết.

Tâu đức vua, nguyên nhân về cái chết của phụ vương ngài, tiên quân Ôma An-Nêmân là như thế đấy.

Tể tướng kể xong rút khăn lau che mắt và khóc. Vua Đun-Makân, Nôzatu ngồi sau bức màn cùng viên thị vệ nội thần và mọi người có mặt đều khóc.

Viên nội thần lau nước mắt trước tiên nói với Đun-Makân:

— Tâu đức vua! Khóc lắm cũng chẳng ích gì. Hãy dũng cảm lên mà trông coi việc nước. Vả chăng tiên quân vẫn sống ở ngài. Vì những ông cha vẫn tiếp tục sống ở những người con xứng đáng.

Đun-Makân thôi không khóc nữa, chuẩn bị thiết triều buổi đầu tiên trị nước.

Ngài lên ngồi trên ngai, dưới nóc tròn, vị nội thần đứng lên, tể tướng Đanđân đứng trước, quân sĩ đứng sau, các vị đại thần đô đốc tùy thứ bậc mà đứng.

Vua hỏi tể tướng Đanđân:

— Xin ngài cho biết trong các tủ của cha tôi có những gì?

Đanđân kể ra tiền bạc, châu báu ngọc ngà rồi đưa trình một bản kê chi tiết.

Vua nói:

— Hỡi vị Tể tướng của cha ta, Ngài vẫn sẽ là Tể tướng của triều ta.

Đanđân cúi đầu cảm tạ, và chúc vua vạn thọ. Vua nói tiếp:

— Còn những của cải đem từ Đamát đến, hãy chia cho quân đội.

Vị nội thần tuân lệnh, cho mở những hòm bảo vật phân phát hết cho binh lính, những vật quí nhất cho chỉ huy. Họ hết lời chúc tụng và ca ngợi sự hào hiệp của vua mới.

Vua Đun-Makân cho lệnh nhổ trại và dẫn quân về Bátđa. Thành phố được trang hoàng rực rỡ, nhân dân tụ hội nơi sân trước nhà, phụ nữ trên đường vua qua. Mọi người reo vui nhộn nhịp.

Vua vào cung. Điều đầu tiên là cho gọi viên chánh lục sự, đọc cho chép một lá thư gửi cho Sackân. Thư kể lại những gì vừa diễn ra và kết thúc:

“Nhận được thư này, xin anh cho tập hợp quân sĩ đến hiệp lực cùng em để tiến hành một cuộc chiến tranh thần thánh chống bọn dị giáo đang đe dọa ta và cũng để báo thù cho cha, rửa vết nhơ phải rửa”.

Vua gấp lá thư, tự tay đóng ấn, gọi tể tướng trao cho:

— Chỉ có Ngài mới làm nổi cái việc tế nhị này. Ngài nói cho hay, cho dịu dàng và cuối cùng nói giúp ta câu này: “Em sẵn sàng nhường ngôi Bátđa cho anh để làm Tổng đốc Đamát thay anh.”

Tể tướng Đanđân chuẩn bị gấp, ngay tối hôm ấy đi Đamát. Ông đi rồi thì có hai việc hệ trọng trong cung. Việc thứ nhất là Đun-Makân cho gọi ông bạn già đốt lò, phong tước cấp cho một lâu đài có căng những tấm thảm đẹp nhất của Batư và của Koratxân. Sẽ nói dài về người đốt lò tốt bụng này.

Việc thứ hai là một chư hầu đã gửi tiến Đun-Makân mười nữ nô da trắng. Một cô đẹp khôn tả được vua thích lắm. Vua yêu dấu và nàng có chửa ngay. Cũng sẽ nói tiếp sau về chuyện này.

Giờ nói về Đanđân. Ông từ Đamát về, báo ngay việc Sackân đã đáp lại thời thỉnh cầu của em và đang dẫn quân đến.

— Vì thế nhà vua phải ra ngoài thành nghênh tiếp, - Tể tướng nói.

Đun-Makân ra khỏi Bátđa một ngày đường. Vừa hạ trại thì Sackân có hướng đạo dẫn đường đã đến. Đun-Makân tiến lên trước, định xuống ngựa đón anh. Sackân từ xa, xua tay ngăn, rồi nhảy xuống chạy đến ôm hôn Đun-Makân lúc ấy đã xuống ngựa. Hai người ôm hôn nhau thật lâu, an ủi nhau về cái chết của cha rồi kéo nhau về Bátđa.

Lập tức, tất cả dũng sĩ trong nước được vời đến, hứa sẽ được trọng đãi. Họ lũ lượt kéo đến suốt một tháng ròng. Trong thời gian ấy Sackân kể chuyện mình cho em nghe và Đun-Makân cũng kể cho anh nghe chuyện của mình, nói nhiều đến người đốt lò.

— Chắc em đã thưởng công cho con người đức độ ấy rồi?

— Mới một phần thôi, - Đun-Makân đáp. - Đánh trận về, em sẽ thưởng nốt.

Bấy giờ Sackân mới xác minh được sự thật về Nôzatu mà chàng lấy nhầm và có đứa con “Thiên mệnh”. Chàng nghĩ phải hỏi thăm tin tức nàng. Chàng nhờ vị nội thần chuyển lời hộ. Ông ta giúp ngay và báo lại với Sackân lời chào hỏi của Nôzatu. Nàng băn khoăn về tình hình “Thiên mệnh”. Sackân cho biết con bé vẫn ở Đamát và vẫn khỏe mạnh. Nôzatu được tin cảm tạ chúa.

Tất cả các bộ lạc Arập đều gửi quân đến. Hai anh em Sackân đứng ra chỉ huy lực lượng liên quân. Đun-Makân từ biệt nữ nô đã có chửa với chàng và đã cung cấp cho nàng đủ mọi tiện nghi.

Đội tiên phong gồm những dũng sĩ Thổ Nhĩ Kỳ chỉ huy là Baramân. Hậu đội gồm những dũng sĩ miền Đâylam[108]. Chỉ huy là Ruyxtem. Đun-Makân chỉ huy trung quân. Hữu dực thuộc quyền của hoàng tử Sackân, tả dực thuộc quyền vị nội thần. Tể tướng Đanđân là phó tổng tư lệnh.

Họ cất quân đi suốt một tháng, cứ đi một tuần, lại nghỉ ba ngày cho đến xứ Rum. Nhân dân thấy họ kéo đến sợ quá, chạy đi Côngxtăngtinia báo cho vua Afriđôniốt. Vua cho gọi mụ Quái Ác. Mụ vừa đem Xaphia về. Mụ cũng đã bảo vua Hácđôbiốt xứ Kaitxaria mà mụ nuôi dưỡng thuở xưa, đem quân đến phối hợp. Cái chết của vua Ôma An-Nêmân chưa đủ cho vua Afriđôniốt hả giận. Ông còn phải rửa hận nữa cho Abriza. Cho nên ông vội dẫn quân cùng mụ Quái Ác đến Côngxtăngtinia.

Mục Quái Ác thuật lại cái chết của vua Ôma.

— Giờ quân thù đã tới gần, nên tính sao? - Vua hỏi.

— Tâu đức vua, đại diện chúa Jêxu, tôi đã có cách đến thánh cũng không gỡ nổi những mắt lưới giăng ra để bẫy kẻ thù. Kế hoạch tiêu diệt chúng như sau:

— Ngài cho năm vạn dũng sĩ đi đường thủy đến Núi khói. Quân địch đóng ở chân núi này. Đường bộ thì cho tất cả quân lính đột kích chúng. Bị đánh khắp nơi, chúng tránh sao khỏi bị tiêu diệt.

— Kế hay lắm. Bà quả là khôn khéo nhất đời.

Vua y kế cho thuyền chở dũng sĩ đến Núi khói, đổ bộ, nấp sau những mỏm đá cao. Trên bộ, quân lính không mấy chốc cũng đã kéo đến đây.

Lực lượng hai bên là như thế này:

Bên Hồi giáo có mười hai vạn kỵ binh do Sackân chỉ huy. Bên Thiên chúa giáo có một trăm sáu mươi vạn. Khi màn đêm buông xuống núi non đồng bằng, thì mặt đấy ánh lên những ngọn đuốc sáng như lửa.

Vua Afriđôniốt và vua Hácđôbiốt mở đại hội những đô đốc và chỉ huy. Họ quyết định sáng hôm sau sẽ tấn công từ khắp mặt vào quân Hồi. Mụ Quái Ác, nghe bàn, cau mày và nói với hai vua cùng mọi người:

— Hỡi các dũng sĩ. Thể xác chiến đấu mà linh hồn không được thánh hóa thì kết quả sẽ tai hại. Trước khi ra trận phải đến bên đức Jêxu dùng hương phân giáo trưởng thành mà tinh lọc tâm hồn.

— Hỡi mẹ đáng kính, mẹ dậy thật đúng lúc.

Cái hương phân giáo trưởng nó là thế này:

— Khi vị đại giáo trưởng Thiên chúa giáo ở Côngxtăngtinia đi đại tiện thì bọn mục sư dùng khăn lụa hứng lấy, đem phơi khô rồi nghiền làm cao trộn với xạ hương, long diên hương, cánh kiến. Sau đó, tán nhỏ cho vào những chiếc hộp bằng vàng bé tí gửi cho tất cả vua chúa và nhà thờ Thiên chúa giáo. Chính cái bột phân giáo trưởng ấy dùng làm hương để thánh hóa người Thiên chúa giáo trong mọi trường hợp long trọng, nhất là dùng để chúc phúc những cặp vợ chồng mới cưới, những tân mục sư, cùng là xông khói trẻ sơ sinh. Nhưng dùng cho mười tỉnh, cho bao nhiêu thứ việc trong tất cả các nước Thiên chúa giáo chỉ có phân vị đại giáo trưởng sao cho đủ. Vì vậy bọn mục sư phải làm giả. Họ dùng những thứ phân ít thánh hơn như phân của những giáo trưởng bé hơn hoặc của những phó giám mục mà trộn thêm vào. Vả cũng khó phân biệt. Một bọn thô bỉ Hy Lạp thích bột ấy lắm. Chúng dùng để xông khói trị bệnh, làm nhãn dược khô chữa mắt, hoặc dùng để chữa các bệnh dạ dày và đường ruột. Vì chỉ có vua chúa mới dùng nên thuốc này đắt lắm, một đồng cân giá một nghìn đina vàng.

Đó là chuyện phân giáo trưởng. Còn chuyện vua Afriđôniốt và bọn Thiên chúa giáo thì như thế này:

Sáng sớm, nhà vua theo kế của mụ Quái Ác, tập hợp binh lính và chỉ huy, cho hôn cây thập tự gỗ lớn xông khói cho họ với thứ hương đã tả, hương do thứ phân đại giáo trưởng nguyên chất, không pha tí nào nên mùi nặng đến độ có thể làm chết một con voi của đạo quân Hồi. Nhưng bọn thô bỉ Hy Lạp đã quen.

— Trước khi đánh bọn vô tín ngưỡng ấy, - mụ Quái Ác nói, - phải trừ khử Sackân là tên chủ soái thì mới thắng được. Sackân biết kích động lòng dũng cảm của quân sĩ. Hắn chết rồi thì quân đội của hắn sẽ làm mồi cho chúng ta. Cho một tướng vũ dũng ra khiêu chiến, đấu tay đôi mà giết đi.

Vua Afriđôniốt cho vời dũng sĩ Luca, con Camlutô. Chính vua tự tay xông khói cho y với hương phân. Vua lại lấy một tí phân, thấm nước miếng rồi bôi vào lợi, vào mũi, vào má của Luca, cho hít một hơi, còn đâu bôi vào lông mày và râu mép y.

Tên Luca này là dũng sĩ đáng ghê sợ nhất của các xứ Rum. Các tướng Thiên chúa giáo không một ai phóng lao, đánh kiếm, đâm thương giỏi bằng y. Nhưng hắn tài nghệ bao nhiêu thì mặt mũi lại đáng tởm bấy nhiêu. Mặt trông như mặt lừa loại xấu, nhìn kỹ lại giống mặt khỉ, quan sát cẩn thận hơn thì giống một con cóc gớm guốc hay một con rắn. Lại gần hắn còn khó chịu hơn là xa người bạn thân. Hắn đánh cắp bóng tối của đêm đen, mùi hôi của nhà xí.

Tên Luca đáng nguyền rủa này được nhà vua xông khói và thoa phân xong thì ôm hôn chân vua và đứng chờ lệnh.

Vua bảo:

— Nhà ngươi ra đấu tay đôi với tên Sackân khốn kiếp và giết hắn đi.

Vua cho hắn hôn cây thập tự. Xong hắn nhảy lên một con ngựa hồng tuyệt đẹp phủ lụa điều, yên bọc gấm dát ngọc. Hắn cầm một cây đinh ba, người ta tưởng hắn là chủ soái. Hắn tiến đến trại người Hồi, đi trước là mấy viên truyền lệnh sứ và một tên mõ rao. Tên này đứng trước hắn, gào lên bằng tiếng Arập:

— Hỡi bọn Hồi giáo, đây là vị anh hùng vô địch đã từng đánh tan tành những đạo quân Thổ, Quyếc, Đây-lam. Đây là Luca lừng lẫy con ngài Camlutô. Các người hãy cho vị vô địch của các người là Sackân, chủ của Đamát ở xứ Sâm ra đấu với vị khổng lồ của chúng ta đây!

Hắn vừa dứt, thì không khí rền vang, tiếng vó ngựa chuyển đất khiến hắn sợ xanh mắt. Mọi người nhìn về phía ấy thì thấy Sackân, con vua Ôma An-Nêmân xuất hiện. Chàng giống một con sư tử nổi sung, cưỡi con ngựa phi nhanh như sơn dương, tay cầm thương tiến thẳng đến bọn người vô đạo. Chàng đọc mấy câu thơ:

“Con ngựa hồng nhẹ như mây bay này là của ta.

Lưỡi thương Ấn Độ sắc nhọn này là của ta.

Ta vung lên thì ánh chớp uốn như sóng lượn”

Nhưng tên Luca ngu xuẩn, tên mọi rợ không văn hóa ở xứ tối tăm, không biết một chữ Ả-rập, không thưởng thức nổi câu thơ hay vần điệu nhịp nhàng trên kia. Hắn sờ trán có sơn một chữ thập và đưa tay lên môi tỏ ý kính trọng dấu hiệu lạ ấy.

Bỗng xấu xí hơn con lợn, hắn thúc ngựa chạy đến Sackân, rồi đột nhiên hắn dừng lại tung đinh ba cao tít không trông thấy đâu. Khi chiếc đinh ba rơi xuống, hắn bắt lấy dùng hết lực phóng sang Sackân nhanh như chớp. Và thế là hết đời Sackân.

Nhưng Sackân giơ tay tóm được cây đinh ba đang rú lên vút bay tới. Vinh quang thay Sackân. Chàng tung lên trời cao quá không thấy nữa. Đinh ba rơi xuống chàng giơ tay trái bắt lấy nhanh như chớp. Chàng thét: “Hỡi đức đã tạo nên bảy từng trời, ta cho tên khốn kiếp này một bài học vĩnh cửu”. Và chàng phóng chiếc đinh ba. Tên khổng lồ ngu xuẩn Luca muốn bắt chước Sackân, giơ tay đón. Thừa lúc tên Thiên chúa giáo sơ hở, Sackân phóng mũi lao vào trán hắn đúng chỗ chữ thập. Và linh hồn vô đạo của tên Thiên chúa giáo bay qua lỗ trôn chui xuống hỏa ngục.

Tin dữ lan nhanh, binh lính của đạo quân Thiên chúa giáo cào mặt than khóc rồi vồ lấy vũ khí la giết báo thù. Chúng dàn thế trận và khi được lệnh hai vua ào ào xông vào trại địch. Cuộc hỗn chiến bắt đầu. Binh lính hai bên quấn quýt vào nhau la hét ầm ỹ. Máu chảy ngập đồng. Ngựa xéo lên xác người. Người say máu lảo đảo như say rượu. Thây chất đống. Vết thương chồng chất lên vết thương. Cuộc chém giết kéo dài đến tối. Không trông thấy mặt nhau nữa, họ mới chịu buông nhau.

Đun-Makân ca ngợi chiến tích bất hủ của anh rồi nói với Đanđân và vị nội thần:

— Xin hai ngài dẫn hai vạn quân đến cách biển bảy dặm mai phục trong thung lũng Núi khói chờ khi tôi kéo cờ xanh lên làm hiệu thì ùa cả ra quyết chiến. Chúng tôi ở đây vờ thua trận. Bọn dị giáo sẽ đuổi theo. Lúc đó các ông sẽ đuổi theo chúng còn chúng tôi sẽ quay lại chặn. Thế là chúng bị bao vây, chúng ta sẽ kêu lên Ala rồi Atba mà chém giết không để sót một tên.

Hai người lĩnh mệnh đi suốt đêm đem quân mai phục trong thung lũng Núi khói, ngay tại chỗ phục Thiên chúa giáo đóng trước đấy rồi bỏ đi để phối hợp với bộ binh của chúng. Chính điều này làm chúng bị thua. Chúng không theo kế hoạch ban đầu của mụ Quái Ác, thật ra là một kế hoạch hay. Sáng hôm sau, hai bên lại chỉnh tề đội ngũ. Trên các lều chữ thập tỏa sáng, cờ phấp phới bay. Ở cả hai trại, quân lính đều cầu kinh trước khi ra trận. Bên Hồi giáo đọc chương 1 kinh Koran, chương Con bò cái. Bên kia cầu nguyện chúa cứu thế, con đức Marian, tự thánh hóa bằng phân giáo trưởng, thứ phân đã bị phá, vì số lính được xông khói quá nhiều. Lễ xông cũng không cứu họ thoát khỏi lưỡi gươm.

Được lệnh, hai bên lại chiến đấu dữ dội hơn. Đầu bay như những quả bóng, tay chân ngổn ngang đầy mặt đất, máu chảy thành suối, suối ngập đến ức ngựa. Bỗng nhiên, bọn Hồi giáo hôm qua chiến đấu ngoan cường là thế, quay lưng bỏ chạy hết như khiếp sợ một điều gì.

Vua Afriđôniốt thấy thế cho người chạy đến vua Hácđôbiốt mà quân đội chưa tham chiến để nói với ông:

— Bọn Hồi giáo thua chạy rồi! Nhớ dùng phân giáo trưởng để xông và để bôi vào râu ria chúng ta đã thành vô địch. Bây giờ xin ngài đuổi theo quét sạch bọn Hồi giáo mà hoàn thiện chiến thắng. Và như thế là ta đã báo thù được cho Luca thủ lĩnh của chúng ta.

Vua Hácđôbiốt chỉ chờ có dịp rửa hận cho con gái là nàng Abriza kỳ diệu ra lệnh cho quân đội: “Hãy bổ vào bọn Hồi đang tháo chạy như đàn bà”. Chúng có ngờ đâu tới mưu sâu của chàng Sackân tuyệt dũng và của người em là Đun-Makân.

Bọn Thiên chúa giáo vừa đuổi kịp thì quân Hồi giáo đứng lại kêu Ala Atba và lao vào bọn đuổi họ. Đun-Makân kêu gọi như sau để kích động binh sĩ: “Hỡi các vị Hồi giáo! Đây là ngày đạo, là ngày các vị lên thiên đường”. Thế là binh sĩ ùa tới địch như một lũ mãnh sư. Và ngày hôm ấy không phải là ngày tuổi già của bọn Thiên chúa giáo. Chúng bị chặt đầu không kịp trông thấy đầu chúng bạc thêm.

Chiến công của Sackân trong trận này vượt khỏi mọi ngôn từ. Chàng đập vụn nát tất cả trên đường. Trong khi ấy, Đun-Makân cho kéo lá cờ xanh làm hiệu cho đội quân mai phục. Chàng cũng định xông vào vòng chiến. Sackân nhảy đến:

— Ôi em không được liều như thế, em phải sống để trị vì quốc gia. Từ giờ này anh không rời em, chiến đấu bên em để bảo vệ em không cho ai đụng đến.

Dũng sĩ Hồi giáo dưới sự chỉ huy của tể tướng Đan-đân và của vị nội thần thấy cờ hiệu, dàn thành vòng cung cắt đứt đường rút xuống biển của đội quân Thiên chúa giáo. Kết quả cuộc chiến như thế đã quá rõ ràng. Bọn Thiên chúa giáo bị quân sĩ Hồi giáo Quyếc cũng như Ba-tư, Thổ và Arập tàn sát khủng khiếp. Chỉ một số ít thoát được. Mười hai vạn đồ lợn ấy đã tử vong. Số còn lại chạy về phía Côngxtăngtinia. Đó là về quân Hy Lạp của vua Hácđôbiốt. Còn quân của vua Afriđôniốt thì đã kéo lên núi. Chúng chắc mẩm quân Hồi giáo sẽ đại bại. Giờ đây, thấy đồng minh thế kia chúng đau xót biết chừng nào!

Quân đội Hồi được vô vàn chiến lợi phẩm. Trước hết là toàn bộ chiến thuyền, chỉ trừ hai chục chiếc còn ít người, chạy về Côngxtăngtinia báo tin bại trận. Rồi đến những của quí trong thuyền, năm vạn con ngựa đủ cả yên cương, những chiếc lều với bao nhiêu vũ khí, thức ăn thức uống trong lều, và một số các thứ khác không đếm xuể. Họ vui sướng cảm tạ Ala.

Còn bọn bại trận thì chạy miết về Côngxtăngtinia, linh hồn bị quạ đen tai vạ ám ảnh. Cả kinh thành chìm trong tang tóc. Công thị, nhà thờ treo vải tang. Nhân dân túm năm tụm ba, kêu hò nổi loạn. Thủy quân chỉ còn hai chục chiếc thuyền, bộ binh còn hai vạn mống! Nỗi buồn phiền của dân chúng càng tăng. Họ kết tội vua là phản bội. Vua Afriđôniốt bối rối, sợ quá mũi dài đến tận chân, dạ dày lộn ngược, ruột gan bong ra, trong người chảy nước. Ông cho mời mụ Quái Ác đến hỏi xem phải làm gì.

Mụ này, kẻ đã thật sự gây nên những tai họa kia, là một mụ già kinh tởm, giảo quyệt, âm hiểm, đáng nguyền rủa, mồm thối, mí mắt đỏ không có lông mi, má nhợt sạm, mặt tối như đêm, mắt toét, người ghẻ lở, tóc rối lưng còng, da cóc. Mụ như một vết thương, như một con rắn độc. Con mụ gớm guốc ấy phần lớn thì giờ ở trong cung vua Hacđôbiôt ở Kaitxaria. Mụ thích ở đấy có nhiều nô lệ gái cũng như trai. Mụ bắt nô lệ trai cưỡi mụ, cũng như mụ thích cưỡi bọn nô lệ gái. Mụ có biệt tài khiêu gợi tình dục, truyền nghề cho bọn nữ nô, trước kia là cho nữ của Abriza. Nhưng mụ thất bại không thuyết phục được Hạt San hô mảnh khảnh, cũng thất bại đối với Abriza vì nàng ghê tởm mụ.

Tuy nhiên, phải nói rằng mụ Quái Ác rất hào phóng đối với những nữ ngoan ngoãn với mụ, và rất thù ghét những ai cưỡng lại mụ. Chính vì vậy mà Abriza bị mụ ghét cay ghét đắng.

Thấy mụ đến, vua Afriđôniốt đứng dậy chào, vua Hácđôbiốt cũng thế. Mụ nói:

— Bây giờ phải xếp lại cái thứ hương phân cùng là những lời chúc phúc của giáo trưởng nó chỉ tổ gieo họa lên đầu chúng ta. Phải hành động theo ánh sáng của sự khôn ngoan chân chính. Thế này nhé. Bọn Hồi giáo đang tiến gấp đến vây hãm ta. Phải cho mõ đi rao khắp nước kêu gọi nhân dân đến Côngxtangtinia chống địch. Tất cả binh lính gác đồn lũy phải về đây ngay, vì gấp lắm rồi. Còn tôi, cứ để mặc tôi làm. Chẳng bao lâu nhà vua sẽ được nghe kết quả mưu mô của tôi cũng như những tai họa gây ra cho bọn Hồi giáo. Tôi rời Côngxtăngtinia ngay bây giờ. Cầu chúa Jêxu, con đức Marian phù hộ hai Ngài.

Quỉ kế của mụ là như thế này:

Mụ chọn năm chục dũng sĩ ưu tú giỏi tiếng Ảrập, cho ăn mặc giả làm thương nhân Hồi giáo Đamát. Mụ đem theo một trăm con la chở đủ thứ vải vóc: lụa Antiốt và lụa Đamát, xa-tanh óng ánh, gấm vóc và nhiều thứ hàng vương giả khác. Mụ đã nói với vua Afriđôniốt viết cho một lá thư dùng làm thông hành.

“Thương gia… và … là những thương gia Hồi giáo, tỉnh Đamat, những người vừa là ngoại quốc, vừa là ngoại đạo đối với Thiên chúa giáo chúng ta. Nhưng họ đã buôn bán trong nước, mà buôn bán là nguồn thịnh vượng và nguồn tài sản của một nước, và vì họ không phải là những người hiếu chiến mà là những người yêu hòa bình, chúng tôi cấp cho họ giấy thông hành này. Không ai được phạm đến người họ hoặc quyền lợi của họ. Không ai được đánh thuế hàng hóa hoặc thuế xuất, nhập đối với hàng hóa của họ”.

Mụ mặc một chiếc áo dài len trắng giả làm một nhà khổ hạnh Hồi. Mụ bôi lên trán một thứ thuốc mỡ do mụ chế tạo khiến trán sáng lên một vẻ thánh thần đặc biệt. Mụ cho người trói chân thật chặt để dấu vết trói không lặn đi được.

Rồi mụ bảo hai dũng sĩ bạn đường:

— Giờ phải dùng roi đánh ta tướt máu ra để có những vết sẹo thật rõ. Cứ đánh, đừng ngại. Cần thì phải làm. Rồi bỏ ta vào một cái hòm giống như những hòm hàng hóa, đặt lên lưng một con la. Các chú đi cho đến trại bọn Hồi mà thủ lĩnh là Sackân. Có ai ngăn đường cản lối thì đưa cái giấy của vua Afriđôniốt, chứng nhận các chú là thương gia Đamat. Các chú xin gặp Sackân. Hắn hỏi về các chú, về buôn bán lỗ lãi ở xứ Rum ngoại đạo, thì các chú sẽ đáp như thế này: “Thưa hoàng tử, cuộc hành trình thương mại của chúng tôi ở xứ những người Thiên chúa giáo thì món lãi rõ nhất, đáng giá nhất là đã giải thoát được một vị thánh khổ hạnh khỏi tay bọn đao phủ. Chúng đã hành hạ Ngài suốt mười lăm năm trong một căn hầm bắt Ngài phải từ bỏ đạo thánh thần của đức Sứ giả Môhamát của chúng ta (cầu chúa cho Người bình an). Chuyện xảy ra như thế này: đã ít lâu nay chúng tôi buôn bán ở Côngxtăngtinia. Một đêm đang ngồi tính sổ thì thấy trên tường in bóng một người cao lớn. Người ấy buồn bã, nước mắt tuôn trào, ướt cả chùm râu bạc. Môi ông mấp máy, lên tiếng:

— Hỡi các vị Hồi giáo! Nếu trong số các vị, có ai còn biết sợ chúa Ala và tuân theo đúng những lời dậy của đức Sứ giả (cầu Chúa cho Người bình an) thì hãy đi khỏi cái xứ ngoại đạo này mà đến với quân đội của hoàng tử Sackân. Số phận đã định một ngày kia hoàng tử sẽ chiếm Côngxtăngtinia của xứ Rum. Sau ba ngày đi đường các vị sẽ thấy một cái tịnh xá. Trong tịnh xá đó, có một cái hầm. Hầm ấy, mười lăm năm qua đã nhốt một vị thánh khổ hạnh của La Mếch tên là Apđalát mà đức độ đã làm đẹp lòng đức Ala Tối Cao. Rơi vào tay bọn tu sĩ Thiên chúa giáo vốn căm thù đạo Hồi, Ngài bị nhốt trong hầm và bị chúng hành hạ khủng khiếp. Việc giải thoát được cho Ngài sẽ là hành động tuyệt đẹp đáng khen nhất trước Đấng Tối Cao. Ta không nói thêm gì nữa. Chào các vị bình an”. Nói xong, bóng biến mất.

Lập tức, chúng tôi đóng gói tất cả những hàng hóa còn lại cùng những thứ đã mua ở Rum rồi rời khỏi Côngxtăngtinia. Đi ba ngày quả thấy một tịnh xá nằm giữa một thôn xóm. Để khỏi bị nghi ngờ, chúng tôi rỡ mấy gói, đem bán ở chỗ đông người, như nhà buôn thường làm. Bán cho đến tối, nhân bóng đêm lẻn vào tịnh xá, bịt mồm tên tu sĩ gác cửa, chui vào hầm. Và đúng như lời bóng ma đã báo, chúng tôi thấy vị tu hành. Ngài Apđalát hiện đang nằm trong một cái hòm mà chúng tôi chở đến trước hoàng tử.”

Bày kế cho bọn dũng sĩ xong, mụ Quái Ác - cải trang thành vị tu sĩ khổ hạnh - nói thêm:

— Còn ta, ta nhận trách nhiệm sẽ tiêu diệt hết giống Hồi giáo.

Nghe xong, các dũng sĩ, theo lời mụ, đã quật cho mụ một trận tóe máu, đút mụ vào một cái hòm, đặt lên lưng la, kéo nhau đi thực hiện kế hoạch của mụ.

Lại nói về đạo quân người Hồi chiến thắng. Sau khi bọn Thiên chúa giáo bỏ chạy, họ chia chiến lợi phẩm và cảm tạ chúa Ala. Đun-Makân và Sackân chúc tụng lẫn nhau, ôm hôn nhau.

Sackân nói với em:

— Cầu chúa cho vợ em sinh con giai để ta cho lấy con gái của ta là “Thiên mệnh.”

Tể tướng Đanđân nói với hai người:

— Phải khôn mới được. Bây giờ rõ ràng là phải đuổi theo bọn bại trận, không để chúng kịp nghỉ ngơi, vây chúng trong thành Côngxtăngtinia mà tiêu diệt cho hết, không để sót một tên trên trái đất này. Vì, như nhà thơ đã nói:

“Khoái lạc nhất là được tự tay mình giết địch và được cảm thấy đang phi trên lưng con ngựa hung hăng.

Khoái lạc biết bao khi người yêu cho người đến báo là người yêu sẽ đến.

Nhưng nếu người yêu lại đến trước người đưa tin thì còn khoái lạc hơn.

Ôi! Khoái lạc nhất là được tự tay mình giết địch và được cảm thấy đang phi trên lưng con ngựa hung hăng.”

Tể tướng Đanđân đọc xong mấy câu thơ, hai vua tán thành ý kiến ông, dẫn quân nhằm Côngxtăngtinia thẳng tiến.

Đạo quân đi không nghỉ, qua những cánh đồng cháy bỏng chỉ còn cỏ úa lơ thơ trên miền đất quạnh hiu, chỉ có bóng Chúa. Sau sáu ngày đi mệt nhọc trong sa mạc không nước, họ đến một vùng đất phì nhiêu. Trước mặt chạy dài những cánh đồng tươi mát, nước chảy róc rách, cây sai quả mọc đầy. Linh dương nô rỡn, chim chóc véo von, cây to bóng cả, sương lóng lánh trên cành, hoa cười với gió lang thang. Đúng như nhà thơ đã tả:

“Hãy nhìn. Rêu trong vườn trải rộng, sung sướng được hoa ngủ vuốt ve. Rêu như một tấm thảm lớn màu ngọc bích óng ánh tuyệt vời.

Hãy nhắm mắt lại. Lắng nghe nước hát dưới chân lau. Ôi! Nhắm mắt lại nào!

Vườn cây! Vườn cảnh! Suối nước! Ta yêu quý biết bao!

Ôi, suối chảy dưới mặt trời, suối sáng lên mà bóng liễu rủ như lông tơ trên má.

Những giọt nước suối bám lấy cọng hoa như những chiếc nhạc bằng bạc bám vào những chiếc trục trắng. Và hoa kết vành trên đầu người tôi yêu.”

Để cho các giác quan được hưởng niềm khoái lạc, anh em Sackân định nghỉ lại ít ngày nơi đây. Đun-Makân nói với anh:

— Em không tin ở Đamát anh có được những khu vườn đẹp thế kia. Chúng mình nên nghỉ lại vài ba hôm. Cũng là để cho quân lính có thời giờ thở khí lành, uống nước mát, để có sức đánh bọn vô đạo.

Sackân tán thành ý rất hay này của em. Hai ngày trôi qua. Đúng lúc họ chuẩn bị nhổ trại thì nghe có tiếng ồn. Hỏi ra mới biết có một đoàn thương gia Đamát buôn bán với bọn dị giáo, về nước bị quân lính cản đường để trừng phạt việc làm đó. Bọn thương gia bị lính vây, vùng vằng đi tới. Họ quỳ xuống chân Đun-Makân, kêu:

— Chúng tôi vừa mới ở nước bọn dị giáo về. Họ trọng chúng tôi không xâm phạm đến tài sản, thân thể. Thế mà về xứ sở người Hồi giáo chúng ta, chúng tôi lại bị những người anh em cướp đoạt.

Nói xong họ đưa ra lá thư thông hành của vua Côngxtăngtinia. Đun-Makân và Sackân đọc xong:

— Các ngươi mất thứ gì sẽ được lập tức trả lại ngay. -Sackân nói. - Nhưng sao các ngươi là những người Hồi giáo lại đi buôn bán với họ?

— Thưa ngài, chúa Ala dẫn chúng tôi đến những người Thiên chúa giáo là để có một chiến thắng quan trọng hơn tất cả những chiến thắng của quân đội và của chính bản thân Ngài.

— Chiến thắng gì vậy, các ngươi?

— Chúng tôi chỉ có thể nói tại một nơi vắng vẻ, không có kẻ thóc mách nghe. Lộ ra tí nào, thì dù là thời bình cũng không một người Hồi giáo nào có thể đặt chân lên đất Thiên chúa giáo được.

Đun-Makân và Sackân dẫn bọn thương gia đến một chiếc lều kín đáo, xa mọi kẻ tò mò.

Bọn thương gia kể lại câu chuyện do mụ Quái Ác dựng lên. Hai anh em Sackân hết sức xúc động về việc nhà tu hành bị hành hạ rồi được giải thoát khỏi căn hầm của tịnh xá nọ.

— Thế bây giờ vị tu hành ấy ở đâu? Các ngươi để Ngài lại tịnh xá sao? - Sackân hỏi.

— Chúng tôi giết xong tên tu sĩ gác cửa, vội đưa Ngài ra đặt nằm trong một chiếc hòm lên lưng la mà tẩu thoát thật nhanh. Chúng tôi sẽ mời Ngài ra đây bây giờ. Trước khi chạy khỏi tịnh xá, chúng tôi thấy ở đấy có hàng tạ vàng, bạc, châu báu đủ thứ. Lát nữa vị tu hành sẽ kể với hai Ngài.

Họ chạy đi mở hòm dẫn vị tu hành vào. Ngài đen như quả bò cạp, người khô đét, sẹo dài chằng chịt như dấu vết của xích xiềng bậm vào thịt da. Đó là mụ Quái Ác. Hai anh em tưởng là một vị thánh siêu phàm, nhất là trán mụ vì được bôi thứ thuốc mỡ đặc biệt lại bóng, sáng như ánh mặt trời. Hai anh em hôn tay hôn chân Ngài một cách thành kính, xin Ngài chúc phúc cho. Thấy Ngài phải chịu khổ quá nhiều, hai vua rớm nước mắt rồi khóc òa lên. Mụ ra hiệu cho đứng dậy và nói:

— Thôi đừng khóc nữa, hãy nghe tôi nói. Đối với tôi, tôi sẵn sàng cúi đầu tuân theo ý muốn của Chúa Tối cao. Tôi biết Người giáng họa cho tôi là để thử thách tính kiên nhẫn và lòng khiêm nhường của tôi. Đáng cảm tạ và đáng ca ngợi Người biết bao. Kẻ nào không chịu được những thử thách của đức Đại từ bi sẽ không hưởng được những khoái lạc trên thiên đường! Giờ đây tôi đã được giải thoát, tôi vui, không phải vì hết đau đớn, mà vì được đến giữa những người anh em Hồi giáo và hy vọng được chết dưới vó ngựa của những dũng sĩ chiến đấu cho đạo Hồi. Những tín đồ tử vì đạo trong chiến tranh tôn giáo không chết. Linh hồn họ bất tử.

Hai anh em lại nâng tay mụ hôn nữa và muốn sai người đi lấy thức ăn. Mụ xua tay:

— Ta đã nhịn ăn mười lăm năm. Chúa Ala đã ban cho ta bao nhiêu ân huệ, ta không lẽ lại trái đạo để bỏ dở cuộc nhịn ăn và việc trai giới này. Nhưng khi mặt trời lặn, có thể ta sẽ ăn một chút gì.

Hai anh em không nài thêm. Tối đến, tự tay họ mang thức ăn đến. Nhưng con mụ giảo quyệt lại từ chối nữa.

— Bây giờ chưa phải lúc ăn mà là lúc cầu nguyện đấng Tối Cao.

Thế là mụ quì xuống làm lễ. Mụ cầu kinh suốt đêm không nghỉ và hai đêm tiếp nữa. Hai anh em Sackân kính phục lắm cứ tưởng mụ là đàn ông, là một vị thánh khổ hạnh. Họ cho mụ một tấm lều to, với kẻ hầu người hạ và những đầu bếp riêng. Hết ngày thứ ba mụ vẫn không chịu ăn gì. Hai anh em thân mang đến lều mụ tất cả những thức ăn uống có thể làm khoái con mắt và tâm hồn. Nhưng mụ cũng chẳng đụng đến chỉ dùng một miếng bánh và tí muối. Hai anh em càng kính phục. Sackân bảo em:

— Người này quả đã hoàn toàn từ bỏ mọi sự hưởng thụ ở đời. Nếu không phải tiến hành chiến tranh chống bọn dị giáo thì anh sẽ toàn tâm với ngài theo ngài suốt đời để được chúc phúc. Nhưng chúng ta hãy xin ngài nói chuyện với chúng ta một lúc đã. Mai phải tiến đánh Côngxtăngtinia không có dịp nghe nữa.

Tể tướng Đanđân nói:

— Tôi cũng muốn yết kiến vị thánh khổ hạnh để ngài cầu nguyện cho tôi được chết vì đạo có thể mới dám đứng trước đức Chúa Tối cao. Tôi đã chán cuộc đời này rồi.

Cả ba đến lều mụ thấy mụ đang say sưa cầu kinh. Họ chờ, chờ đến ba tiếng đồng hồ. Họ khóc vì xúc động rồi nức nở lên nhưng mụ vẫn quỳ gối không mảy may để ý tới họ. Họ bèn tiến lên, cúi chào sát đất. Mụ đứng dậy chào lại:

— Giờ này các vị đến có việc gì?

— Hỡi vị thánh khổ hạnh! chúng tôi đã đến từ mấy giờ rồi. Ngài không nghe chúng tôi khóc hay sao?

— Kẻ đứng trước chúa không thể quan tâm đến việc người trần.

— Chúng tôi đến thăm ngài xin cầu phúc và để nghe ngài nói về chuyện bị bọn dị giáo giam giữ. Bọn này ngày mai chúng tôi được sự giúp dỡ của chúa sẽ tiêu diệt hết.

— Lạy chúa nếu các vị không phải là thủ lĩnh của người Hồi ta không bao giờ lại kể những điều sắp kể. Chuyện này có lợi cho các vị lắm.

TRUYỆN CÁI TỊNH XÁ

Tôi đã ở lâu trên Đất Thánh cùng những vị mộ đạo lừng danh. Tôi sống khiêm nhường không bao giờ tự coi mình hơn họ. Đấng Ala tối cao đã ban cho tôi cái đức khiêm nhường và hy sinh. Tôi định sống những ngày còn lại như thế trong sự yên tĩnh để làm việc đạo. Nhưng tính như thế là không kể gì đến số phận.

Một đêm tôi ra biển mà tôi chưa từng được thấy bao giờ. Một sức mạnh không cưỡng được đẩy tôi đi xuống nước. Thế là tôi đi và lạ quá tôi đi trên nước được không bị chìm, chân cũng không ướt. Tôi dạo chơi trên mặt biển một hồi rồi quay vào bờ. Thích thú vì mình có cái tài kỳ lạ mà không biết. Tôi nghĩ mấy ai lại đi lại trên mặt biển được như mình. Vừa nghĩ thế thì bị chúa trừng phạt ngay vì tội kiêu ngạo. Chúa thổi vào lòng ham thích du lịch. Tôi từ giã Đất Thánh, lang thang đây đó khắp nơi trên mặt đất, tuy vẫn thực hiện nghiêm chỉnh phận sự đối với tôn giáo thần thánh của chúng ta.

Một hôm qua xứ Rum, tôi tới một quả núi cao. Mờ mờ trên đỉnh là một tịnh xá Thiên chúa giáo có một tu sĩ canh giữ. Tu sĩ này trước ở Đất Thánh tôi có quen. Tên hắn là Matruna. Thấy tôi hắn chào kính cẩn và mời vào nghỉ trong tịnh xá. Hắn rắp tâm hại tôi. Hắn dẫn tôi qua một hành lang dài cuối có một cửa mở vào bóng tối. Hắn đẩy tôi lên, khóa trái cửa, nhốt tôi lại. Hắn vốn thù ghét tôn giáo của chúng ta nên bốn mươi ngày liền không cho ăn uống gì để cho chết đói.

Giữa lúc ấy, vị tổng chỉ huy tu sĩ đi công vụ đặc biệt đến tịnh xá. Theo đi có mười tu sĩ trẻ đẹp lắm và một thiếu nữ, đẹp không kém. Cô này tên Tamaxin, mặc áo tu sĩ bó lấy người, mông vú trông nở nang.

Chỉ có Chúa Ala mới biết tên chỉ huy bậy bạ thế nào với cô ta và với các tu sĩ trẻ kia.

Thấy chỉ huy đến, tu sĩ Matruna kể chuyện tôi bị giam, bị bỏ đói đã bốn mươi ngày. Tên chỉ huy tên là Đêkianôt ra lệnh mở cửa hầm để vứt xương tôi ra.

— Tên Hồi giáo lúc này chỉ còn là một bộ xương, khô khốc, chim mồi cũng không buồn lại gần. - Tên chỉ huy quả quyết như thế.

Cho nên khi hắn và mấy tu sĩ trẻ mở cửa thấy tôi đang quì tụng kinh thì hắn kinh ngạc, kêu lên:

— Ôi! Tên phù thủy! Đập vỡ xương hắn ra!

Chúng xô đến lấy gậy, lấy roi đánh túi bụi. Tôi tưởng chết. Tôi hiểu ngay là chúa Ala bắt tôi chịu thử thách này để phạt tôi về tội kiêu ngạo trước đây khi tôi tự phụ cho là mình có thể đi trên mặt biển, mà thực ra tôi chỉ là một công cụ trong tay Đấng Tối cao.

Matruna, và bọn chó đẻ xích tôi lại quẳng vào hầm tối. Nếu chúa Ala không làm cho cô Tamaxin xúc động để trong một thời gian viên chỉ huy ở lại tịnh xá, ngày ngày cô vào trộm thăm tôi đem cho một chiếc bánh đại mạch và một hũ nước, thì tôi đã toi mạng rồi.

Viên chỉ huy thích tịnh xá nên ở lâu, cuối cùng hắn chọn làm nơi đi lại thường xuyên. Khi buộc phải ra đi, hắn để lại cô gái Tamaxin có Matruna canh giữ.

Tôi bị nhốt trong năm năm. Cô gái đã nhớn, đẹp nhất đời. Tôi cam đoan trong nước ta cũng như khắp xứ Rum, không thể tìm đâu thấy một người đẹp đến thế. Nhưng cô này không phải là viên ngọc duy nhất của tịnh xá. Ở đấy có hàng đống bạc, vàng, nữ trang, của cải đủ thứ, không tính xuể. Các ngài phải mau tấn công tịnh xá mà chiếm lấy cô gái và các kho tàng. Tôi sẽ dẫn đường, sẽ mở cửa những nơi giấu của, những tủ báu vật và nhất là cái tủ lớn của tên chỉ huy Đêkianôt trong có những bình bằng vàng chạm trổ rất đẹp. Tôi sẽ trao các ngài cô gái Tamaxin kỳ diệu xứng đáng với các vị đế vương. Cô đã đẹp, lại có tài ca hát, biết hát cả những bài hát Ảrập ở thành thị cũng như của người Bêđoanh. Cô ta sẽ giúp các ngài sống những ngày huy hoàng, những đêm ngọt ngào đầy lời chúc phúc.

Còn chuyện tôi được giải thoát như thế nào thì hai ngài đã nghe những vị thương gia tốt bụng kể rồi, những người xả thân cứu tôi khỏi bọn Thiên chúa giáo cầu chúa Ala nguyền rủa chúng và hậu duệ của chúng cho đến ngày phán xử.

Hai anh em Sackân nghe chuyện khoái lắm, nghĩ đến bao nhiêu thứ sẽ thu về và nhất là cô Tamaxin mà mụ già khoe rất thạo nghề chơi, dù còn trẻ. Nhưng tể tướng Đanđân thì rất hoài nghi. Lời mụ già không vào đầu ông, không thuyết phục được ông, không làm ông vừa lòng. Ông phải đứng dậy đi chỉ vì lòng kính trọng hai vua. Tuy nhiên, ông không nói gì, sợ mình nhầm. Đun-Makân muốn đưa cả đại quân của chàng đến tịnh xá. Mụ Quái Ác khuyên không nên.

— Tôi e tên chỉ huy Đêkianôt thấy quân đông, sợ bỏ chạy, dắt theo cả cô gái, - mụ nói.

Đun-Makân cho mời vị nội thần, đô đốc Ruyxtan và đô đốc Baramân đến.

— Mai, tinh mơ, - Đun-Makân nói, - các ông dẫn quân đến Côngxtăngtinia. Chúng tôi sẽ theo ngay. Hỡi vị nội thần, ông làm Tổng tư lệnh thay tôi; ông Ruyxtan ông thay anh tôi Sackân và ông Baramân ông thay tể tướng Đanđân. Giữ kín đừng cho quân đội biết chúng tôi vắng mặt, vả lại chỉ vắng ba ngày thôi.

Đun-Makân và Sackân và tể tướng Đanđân chọn một trăm dũng sĩ giỏi nhất và một trăm con la đeo thùng không để chứa của cải của tịnh xá đem theo cả mụ Quái Ác mà họ vẫn tưởng là vị thánh khổ hạnh được chúa Ala thương yêu. Theo chỉ dẫn của mụ, họ tiến đến tịnh xá. Còn vị nội thần và quân đội Hồi giáo, thì theo lệnh Đun-Makân, rạng sáng hôm sau nhổ trại tiến về Côngxtăngtinia.

Mụ Quái Ác không để phí thì giờ. Mụ lấy trong một cái hòm trên lưng la, hai con bồ câu được mụ huấn luyện, buộc vào cổ mỗi con lá thứ gửi vua Afriđôniốt của Côngxtăngtinia. Thư cho biết mụ đã hành động như thế nào, và kết thúc:

“Nhà vua phải lập tức điều tới tịnh xá một vạn dũng sĩ tinh nhuệ nhất của xứ Rum. Đến chân núi thì đóng quân lại, bất động tĩnh chờ tôi đến. Tôi sẽ nộp cho họ hai vị vua, một tể tướng và một trăm dũng sĩ Hồi. Phải nói thêm là mưu của tôi không thực hiện được nếu không giết tên gác tịnh xá, tu sĩ Matruna. Tôi hy sinh hắn cho quân đội Thiên chúa giáo. Mạng một tu sĩ có nghĩa gì đâu trước sinh mệnh của đạo Thiên chúa.

Đáng ngợi ca thay, đấng Jêxu, chúa tể của chúng ta”

Chim câu mang thư đến đậu trên tháp cao thành Côngxtăngtinia. Người dậy chim lấy thứ đưa ngay lên vua Afriđôniốt. Vừa đọc xong, vua cho kén ngay một vạn dũng sĩ, cấp cho mỗi người một con ngựa thêm một con lạc đà đua, và một con la để chở chiến lợi phẩm. Vua cho lệnh tiến đến tịnh xá.

Đun-Makân và Sackân và tể tướng Đanđân và một trăm dũng sĩ đã đến chân núi. Họ trèo lên tịnh xá. Mụ Quái Ác lấy cớ đi đường mệt, đứng dưới.

— Các vị lên trước, chiếm lấy tịnh xá, - mụ nói. - Tôi lên sau và sẽ chỉ chỗ giấu của.

Họ kín đáo trèo từng người một. Họ leo lên rất nhanh, rồi nhảy ào cả xuống khu vườn. Tu sĩ Matruna gác cổng thấy động chạy đến. Sackân la lên: “Giết tên chó chết này!” Hàng trăm lưỡi kiếm xóc vào y. Linh hồn tên vô đạo chui qua lỗ trôn mà xuống hỏa ngục. Cuộc cướp phá bắt đầu, tuần tự. Trước hết, họ vào nơi đặt lễ thờ cúng. Họ thấy treo trên tường từ cao xuống thấp vô số những viên ngọc và những thứ rất đẹp nhiều hơn mụ già kể. Họ xếp đầy hòm chật túi cho lên lưng la và lạc đà. Nhưng còn cô Tamaxin thì không thấy tăm hơi đâu, cũng như mười thanh niên đẹp như cô cùng tên chỉ huy khốn khổ Đêkianốt. Họ đoán là cô gái đã ra ngoài đi chơi đâu đấy hoặc trốn trong một căn buồng. Họ lục soát khắp nơi.

Họ chờ suốt hai ngày vẫn không thấy. Sackân sốt ruột:

— Em ạ, - chàng nói với Đun-Makân, - anh không lúc nào không nghĩ tới những dũng sĩ Hồi của chúng ta đang tiến vào Côngxtăngtinia mà chưa có tin tức gì.

— Em cũng nghĩ thôi quách việc tìm kiếm Tamaxin và đồng bọn vì có thấy ai đâu. Chờ mãi uổng công. Vả lại, chúng ta đã thu được phần lớn của nả trong tịnh xá. Nên bằng lòng với những gì Chúa đã ban cho. Giờ thì hãy đến với quân ta để nhờ sự giúp đỡ của chúa đánh bại bọn dị giáo mà chiếm lấy kinh đô Côngxtăngtinia của chúng.

Họ xuống núi tìm nhà tu hành cùng đi. Vừa tới thung lũng, họ thấy bên trên, tứ phía xuất hiện những dũng sĩ xứ Rum. Chúng la hét ào ào tràn xuống bao vây họ.

Đun-Makân ngạc nhiên:

— Ai báo cho bọn Thiên chúa giáo biết có chúng ta ở tịnh xá?

— Ôi, làm gì có thì giờ phỏng đoán, tìm hiểu. - Sackân gắt. - Tuốt kiếm ra, bình tĩnh chờ bọn chó ấy đến mà giết, đừng để một tên nào thoát về nhóm bếp thổi cơm.

— Biết cơ sự thế này thì đã đem theo nhiều người hơn để chiến đấu hiệu quả hơn. - Đun-Makân phàn nàn.

Tể tướng Đanđân nói:

— Dù có một vạn người cũng vô ích nơi đèo chật hẹp này. Nhưng chúa Ala sẽ giúp chúng ta khắc phục mọi khó khăn để thoát được bước hiểm nghèo. Ngày trước, đánh trận ở đây với tiên quân Ôma An-Nêmân, tôi biết rõ các ngõ ngách cùng những con suối đóng băng. Xin theo tôi trước khi bọn dị giáo bịt mất các lối.

Họ toan đi thì vị thánh khổ hạnh ở đâu hiện đến bảo:

— Các vị định đi đâu thế, chạy trốn trước kẻ thù sao? Các vị há không biết rằng chỉ có chúa Ala là nắm tính mệnh chúng ta và dù có xảy ra chuyện gì thì Người vẫn đủ quyền lực để bảo toàn hoặc vứt bỏ nó. Chính tôi, do ý chúa, mà bị bỏ đói trong hầm, tôi vẫn sống được. Hãy tiến lên, hỡi các vị Hồi giáo. Nếu ở đây là cái chết thì đã có thiên đường chờ đón các vị.

Nghe thế, họ thấy thêm sức mạnh và bình tĩnh chờ quân thù hung hãn tấn công. Họ có một trăm ba người nhưng một tín đồ Hồi giáo há không bằng một nghìn tên vô đạo đó sao. Quả vậy quân Thiên chúa giáo vừa đúng tầm giáo mác thì họ vung tay chém bay đầu chúng như một trò chơi. Đun-Makân và Sackân mỗi vòng quay tròn lưỡi kiếm là có năm chiếc đầu lìa cổ. Một lát sau là mười đầu. Một trăm dũng sĩ cùng chém giết bọn chó má ấy một trận nhớ đời, mãi đến tối mới thôi. Các chiến sĩ Hồi giáo và ba thủ lĩnh vào trú đêm trong một cái hang đá ở sườn núi. Họ nghĩ tới số phận của vị thánh khổ hạnh. Họ đếm từng người một và thấy chỉ còn bốn mươi lăm người. Vẫn không thấy vị thánh đâu cả. Đun-Makân nghĩ: “Có thể ngài là nạn nhân của lòng tin đạo và đã bị giết trong cuộc hỗn chiến rồi chăng?” Tể tướng Đanđân nói:

— Tôi có trông thấy vị thánh ấy trong lúc đánh nhau. Tôi cảm thấy hình như vị ấy kích động tinh thần quân sĩ dị giáo đánh lại chúng ta. Trông vị ấy như một hung thần đen dữ tợn.

Tể tướng Đanđân vừa dứt lời thì thấy vị thánh hiện đến trước cửa hang tay túm tóc một cái đầu lâu mắt nheo nhúm. Đó là đầu của viên tổng tư lệnh Thiên chúa giáo, một dũng sĩ rất đáng gờm.

Hai anh em Sackân reo lên:

— Khen thay chúa Ala đã cứu được ngài để chúng tôi được tiếp tục tỏ lòng kính trọng ngài.

Con mụ gian giảo đáp:

— Các con yêu quý, ta những muốn chết nơi chiến. Nhiều lần ta lăn xả vào giữa bọn lính nhưng bọn dị giáo kính trọng ta không nỡ thọc gươm vào ngực ra. Ta lợi dụng lòng tin của họ để đến gần tên chỉ huy. Nhờ có chúa Ala, ta chỉ đưa một nhát kiếm là hắn rụng đầu. Cái đầu ấy, ta đem đến đây để khuyến khích các ngài tiếp tục chiến đấu chống một đạo quân không còn người chỉ huy nữa. Còn ta ta sẽ chạy đến đại quân của các ngài đang ở chân thành Côngxtăngtinia gọi đến cứu viện để các ngài khỏi rơi vào tay bọn dị giáo. Trong khi chờ đợi viện binh, các ngài hăng hái lên, hãy hâm nóng kiếm trong máu thù cho đẹp lòng đức chúa tể quân đội.

Hai anh em hôn tay vị thánh cảm ơn lòng tận tụy của ngài và nói:

— Tất cả các lối ra đều bị quân Thiên chúa giáo bịt mất rồi, tất cả các điểm cao đều đầy rẫy quân thù, chúng có thể lăn đá xuống như mưa ngài làm sao ra khỏi đèo này được?

Mụ già quỷ quái đáp:

— Chúa Ala sẽ che dấu cho ta không cho chúng thấy. Mà dù chúng có thấy chúng cũng không làm hại được ta. Ta ở trong tay Chúa. Chúa biết che chở cho những ai thành tâm thờ chúa và tiêu diệt những kẻ vô đạo không biết đến Người.

— Ngài nói đúng quá. Tôi đã thấy ngài dũng cảm đứng giữa trận tiền mà không một đứa nào trong bọn chó ấy dám lại gần hoặc chỉ đưa mắt nhìn Ngài. Giờ xin ngài cứu chúng tôi khỏi tay chúng. Ngài càng đi nhanh càng tốt. Giờ đang đêm, có bóng tối và có sự bảo hộ của đấng Ala tối cao, ngài đi được đấy.

Con mụ đáng nguyền rủa định lôi Đun-Makân đi nhưng tể tướng Đanđân trong thâm tâm vốn nghi ngại thái độ lạnh lùng của mụ ngăn lại. Mụ nguýt tể tướng một cái rồi đi một mình.

Về cái đầu tên chỉ huy, con mụ đã nói dối. Tên này bị một dũng sĩ ưu tú Hồi giáo giết. Mụ chỉ có việc cắt đầu hắn. Dũng sĩ Hồi giáo này đã phải hy sinh vì bọn Thiên chúa giáo thấy chỉ huy ngã xuống lập tức ùa cả vào băm nát người chàng. Hồn chàng đã bay lên thiên đường vào tay đức Âm Thưởng.

Còn hai vua và tể tướng Đanđân và bốn mươi lăm dũng sĩ qua đêm trong hang, sáng dậy cầu kinh xong thấy mình khoan khoái, liền chuẩn bị chiến đấu. Nghe Đun-Makân gọi, họ xông ra như một đoàn mãnh sư xông đến một đàn lợn. Gươm chạm gươm, thương đấu thương, lao đâm vỡ áo giáp, dũng sĩ hăng say như sói khát máu. Sackân và Đun-Makân giết nhiều máu ngập tràn con sông trong thung lũng còn xác chất đầy làm không thấy thung lũng đâu nữa. Đêm đến, chiến sĩ đôi bên buộc phải rời nhau mỗi bên về trại của mình. Trại Hồi vẫn là cái hang trong núi. Vào hang là có thể đếm ngay số người của mình. Họ còn lại ba mươi lăm người. Thế là ngày qua đã mất thêm mười chiến sĩ. Không kể hai vua và tể tướng, số còn lại thấy rõ giờ đây chỉ còn dựa vào đường kiếm tuyệt vời của họ và sự giúp đỡ của đấng Tối cao nữa thôi.

Sackân lòng thắt lại thở dài: “Chúng ta sẽ làm gì bây giờ”. Mọi người đồng thanh: “Không gì ra ngoài ý muốn của chúa.”

Suốt đêm ấy, Sackân không ngủ. Sáng dậy chàng gọi mọi người:

— Các bạn hỡi, chúng ta chỉ còn mười ba người kể cả em tôi vua Đun-Makân và tể tướng Đanđân. Ra chọi với chúng sẽ tai hại, vì dù ta giỏi tuyệt vời cũng không thể cầm cự lâu với bọn địch đông vô kể, không một ai trong chúng ta sẽ sống sót mà về được. Chi bằng ta cứ ở trong hang cầm kiếm đứng ở cửa khiêu khích cho định xông vào. Đứa nào táo gan vào đây sẽ bị băm vằm vì chúng ta ở thế mạnh hơn. Chúng ta vừa tiêu hao địch vừa chờ viện binh theo lời hứa của vị tu hành đáng kính.

Mọi người tán thưởng. Năm dũng sĩ ra ngoài hướng về phía địch la lên khiêu chiến. Thấy một chi đội tiến đến họ rút vào trong hang đứng làm hai hàng chắn lấy cửa.

Sự việc diễn ra đúng như Sackân tiên liệu. Tên Thiên chúa giáo nào vào là bị chặt ngay làm đôi không ra báo lại cho đồng bọn biết được. Hôm đó, chúng bị giết nhiều hơn mọi hôm và cuộc sát phạt kéo dài mãi cho đến đêm tối. Chúa làm cho bọn vô đạo tối tăm đầu óc và thêm lòng dũng cảm cho kẻ tôi tớ của Người.

Hôm sau, bọn Thiên chúa giáo họp bàn:

— Chỉ có tiêu diệt bọn Hồi giáo này thì cuộc chiến đấu mới dứt. Không tiến công vào hang nữa. Cho lính bao vây rồi chất thật nhiều củi khô quanh, đốt cả cánh rừng này mà thiêu sống chúng. Nếu chúng không muốn chết cháy mà ra hàng thì ta bắt làm tù binh dẫn về Côngxtăngtinia nộp cho vua ta là Afriđôniốt. Nếu chúng không hàng, chúng ta cho chúng thành than hồng mà thêm lửa cho địa ngục. Cầu đức Jêxu nguyền rủa chúng và con cháu đời đời dệt chúng thành tấm thảm lót chân cho người Thiên chúa giáo.

Bàn định rồi, chúng tìm củi chất đống quanh hang rồi đốt. Lửa lùa vào như nấu như nung, mỗi lúc một tăng. Các chiến sĩ Hồi không chịu nổi, tụ thành một khối, kéo ra, mở đường qua khói lửa. Hỡi ôi! Số phận nộp sống họ vào tay quân thù. Chúng muốn giết ngay. Tên chỉ huy ngăn lại:

— Dẫn chúng đến trước vua Afriđôniốt ở Côngxtăngtinia để Ngài mừng đã, rồi hãy cho chúng chết. Xiềng cổ chúng lại cho ngựa kéo về Côngxtăngtinia.

Chúng lấy giây trói họ cho vài đứa canh giữ. Xong chúng mở tiệc mừng, ăn uống đến tận nửa đêm. Chúng nốc nhiều rượu quá, nên lăn quay ra như chết.

Sackân nhìn quanh bảo em:

— Có cách gì ra khỏi tình thế hiểm nguy này không?

— Em cũng không biết nữa. Chúng ta như chim trong lồng.

Sackân như điên dại, thở dài một tiếng thật to. Chàng căng sức đến nỗi giây trói kêu răng rắc và đứt tung. Chàng chạy đến Đun-Makân và tể tướng Đanđân cởi trói cho họ. Chàng đến chỗ tên chỉ huy bọn canh gác lấy chùm chìa khóa mở xiềng cho mười dũng sĩ Hồi. Họ tước khí giới và ngựa của quân Thiên chúa giáo rồi lặng lẽ lên yên, vừa đi vừa cảm tạ chúa Ala đã giải thoát cho họ.

Họ phóng thật nhanh, chốc lát lên tới đỉnh núi. Sackân báo mọi người dừng lại bàn:

— Nhờ chúa Ala, giờ thì chắc thoát, tôi có ý này.

— Ý gì? - Mọi người hỏi.

— Chúng ta phân đi tứ phía trên đỉnh núi này rồi la thật lớn Alahu apka! Các ngọn núi, các thung lũng, các mỏm đá sẽ vang vọng lại. Bọn tà đạo chợt tỉnh sẽ tưởng là đại quân Hồi tấn công. Và không kịp xét suy, chúng sẽ chém giết lẫn nhau cho đến sáng.

Mọi người tán thành, thực hiện mưu kế của Sackân. Tiếng hét trên cao dội xuống vang vọng gấp nghìn lần trong bóng đêm. Bọn tà đạo thất kinh vội khoác áo giáp vào mà kêu: “Lạy chúa! Toàn quân đội Hồi đến rồi!” Chúng điên cuồng nhảy bổ vào nhau chém giết cho đến sáng. Trong khi ấy, nhóm nhỏ kỵ sĩ Hồi thúc ngựa về phía Côngxtăngtinia. Sáng đến, họ bỗng thấy trước mặt một đám bụi mù và nghe tiếng kêu: Alahu apka. Rồi một đạo quân Hồi, cờ tung bay, đến nhanh về phía họ. Ở những lá cờ to, có ghi dòng chữ: “Không có chúa nào khác ngoài chúa Ala và Môhamat là sứ giả của Ala”. Dẫn đầu đoàn quân là hai vị đô đốc Ruyxtan và Baramân. Theo sau là cơ man đợt sóng dũng sĩ Hồi. Thấy vua Đun-Makân, hai đô đốc xuống ngựa chào mừng. Đun-Makân hỏi thăm sức khỏe các dũng sĩ Hồi ở Côngxtăngtinia. Hai vị đô đốc cho biết chính vị nội thần đã gửi hai vạn quân đến. Đun-Makân hỏi:

— Sao biết chúng tôi lâm nạn?

— Vị tu hành đáng kính lặn lội ngày đêm đến báo cho chúng tôi hay và giục chúng tôi đến đây. Hiện giờ ông vẫn luôn bên cạnh vị nội thần động viên khích lệ quân lính chống bọn tà giáo đang bị hãm trong thành Côngxtăngtinia.

Hai anh em được tin mừng lắm cảm tạ chúa Ala về chuyến đi an toàn của vị tu hành. Họ cũng thuật lại cho hai vị đô đốc biết những chuyện đã xảy ra từ hồi họ đến tịnh xá, rồi tiếp:

— Bọn Thiên chúa giáo chém giết nhau suốt đêm, giờ hắn đang hoang mang và náo động về sự lầm lẫn của mình. Không để chúng kịp trấn tĩnh, phải quay lại tiêu diệt cho kỳ hết, đoạt lấy chiến lợi phẩm của chúng và những của cải chúng ta lấy được ở tịnh xá.

Thế là đạo quân Hồi, dưới sự chỉ huy của Đun-Makân và Sackân lại đến núi, và từ trên đỉnh cao, như sấm như sét, họ tràn xuống quân tà giáo mà vung kiếm, múa thương. Cuối ngày hôm đó, không còn một tên Thiên chúa giáo nào sống sót để đem tin đến cho bọn đáng nguyền rủa bị nghẽn trong thành Côngxtăngtinia.

Đạo quân Hồi thu nhặt của cải cùng chiến lợi phẩm chúc mừng lẫn nhau về trận thắng, cảm tạ ân huệ của chúa Ala. Đêm ấy, họ ngủ yên giấc.

Sáng dậy, Đun-Makân bàn với các vị chỉ huy:

— Bây giờ phải đi ngay Côngxtăngtinia hợp nhất quân ta với quân của vị nội thần. Hiện giờ quân của vị nội thần còn ít lắm. Nếu địch biết ta đang ở đây thì sẽ hiểu là đạo quân vây thành không còn bao nhiêu. Chúng có thể phá vòng vây, và như vậy sẽ tai hại cho chúng ta.

Các vị chỉ huy lấy làm phải, nhổ trại tiến đến Côngxtăngtinia.

Đun-Makân ứng khẩu ca ngợi Chúa như sau:

“Người cho tôi sự giàu có, một ngai vàng, và biết bao ân huệ khác. Người đã cho cánh tay tôi thanh gươm của lòng dũng cảm và của chiến thắng.

Người đã cho tôi làm chủ một đế quốc bóng trùm rộng lớn. Đối với tôi, Người hào phóng vô ngần.

Người đã nuôi tôi, khi tôi là một kẻ xa lạ ở nơi xa lạ. Và khi tôi sống tối tăm giữa những người tăm tối thì Người đã che chở cho tôi.

Vinh quang thay Người! Người trang điểm cho vừng trán của tôi bằng chiến thắng của Người. Được Người giúp sức, chúng tôi đã đánh bại bọn Rum, những kẻ không biết đến uy quyền của Người. Chúng tôi đã đuổi chúng chạy ra như một đàn súc vật tán loạn.

Vinh quang thay Người! Người đã phẫn nộ quở mắng kẻ vô đạo. Chúng say, không phải say men tốt rượu ngon, mà là say cạn chén tử vong.

Còn tín đồ của Người, nếu có ai nằm lại trên chiến trường thì họ thành bất tử, thảnh thơi dưới lùm cây hạnh phúc, trên bờ lạc hà thơm tho mật ngọt.”

Đun-Makân vừa dứt thì cũng vừa lúc một đám bụi đen bốc lên phía trước. Bụi tan, mụ Quái Ác hiện đến, vẫn dưới lốt vị tu hành khổ hạnh. Mọi người chạy đến hôn tay mụ. Mụ rơm rớm nước mắt, giọng thều thào:

— Hỡi các vị tín đồ! Nguy to rồi! Nhanh lên! Anh em Hồi giáo hạ trại vây Côngxtăngtinia đã bị những lực lượng địch rất lớn đột kích bất ngờ ngay trong lều của họ. Họ bị đánh tán loạn. Phải đến cứu nhanh, nếu không dấu vết của vị nội thần và của các dũng sĩ cũng sẽ chẳng tìm thấy gì đâu!

Đun-Makân và Sackân nghe thấy thế, tim đập mạnh như muốn rớt ra khỏi lồng ngực, bối rối đến cực độ. Họ quì xuống ôm chân vị tu hành. Tất cả các chiến sĩ đều kêu khóc thảm thiết.

Chỉ có Tể tướng Đanđân là bình tĩnh. Ông là người duy nhất không chịu xuống ngựa hôn tay hôn chân tên tu hành xúi quẩy. Ông nói lớn với các vị chỉ huy:

— Lạy chúa Ala, tôi thấy ác cảm lạ kỳ với tên tu hành kỳ quái này. Hắn như một kẻ hư bị trục ra khỏi lòng từ bi của chúa. Hãy đuổi cổ tên phù thủy đáng nguyền rủa này đi. Hãy tin tôi, người bạn già của tiên vương Ôma An-Nêmân. Không thèm nghe hắn nói, hãy mau đến Côngxtăngtinia.

Sackân nói với Đanđân:

— Ngài đừng nghi ngờ bất kính như vậy. Điều này chứng tỏ ngài trông thấy như tôi vì thánh khổ hạnh, trong cuộc hỗn chiến, bất chấp giáo gươm, đã kích động lòng dũng cảm của người Hồi. Xin ngài đừng lăng mạ. Lăng mạ là đáng trách và công kích người tốt là một tội. Nếu chúa Ala không yên vị thánh sao Người lại cho ông cái sức mạnh và lòng kiên trì ấy, lại cứu ông khỏi cực hình trong hầm tối ngày nào?

Nói xong, Sackân sai đưa cho ông ta một con la khỏe, đẹp, yên cương sang trọng:

— Hỡi cha, vị tôi thánh trong những vị khổ hạnh, xin ngài hãy cưỡi con la này, đừng đi bộ nữa.

Con mụ già xấu xa ấy vẫn làm bộ, nói:

— Thấy tín đồ nơi chân thành Côngxtăngtinia không người chôn cất, ta sao nỡ nhàn nhã?

Mụ không chịu cưỡi la, hòa vào đoàn binh sĩ. Mụ lăng xăng trong đám đông, người đi bộ, kẻ trên yên, như một con cáo tìm mồi.

Vừa chạy quanh, mụ vừa đọc to mấy tiết trong kinh Koran, và cầu nguyện đức Từ Bi, cho đến lúc tàn quân của vị nội thần nhốn nháo chạy đến.

Đun-Makân mời vị nội thần kể lại tỉ mỉ về mối tai họa vừa qua. Vị nội thần mặt mày hốc hác, tâm hồn bị vò xé, thuật lại đầu đuôi.

Tất cả là do mụ Quái Ác xếp đặt. Khi các đô đốc Ruyxtan và Baramân chỉ huy người Thổ và người Quyếc đã đi cứu viện Đun-Makân và Sackân thì đội quân hạ trại quanh Côngxtăngtinia bỗng nhiên mỏng đi rất nhiều. Vị nội thần không hở tí gì cho binh lính biết, sợ có kẻ phản bội đi báo quân Thiên chúa giáo.

Mụ già chỉ chờ dịp này, một dịp mụ phải tốn công tốn sức lắm mới có được. Mụ gọi một viên chỉ huy đang đứng trên mặt thành bảo giòng giây xuống. Mụ buộc vào đầu giây lá thư chính tay mụ viết gửi vua Afriđôniốt. Thư như sau:

“Thư này do mụ Quái Ác chu đáo và khôn ngoan và ghê tởm, tai họa rất đáng sợ cho cả phương Đông lẫn phương Tây, viết gửi vua Afriđôniốt được chúa chở che.

Và tiếp:

Tâu đức vua, Ngài sắp được an lòng. Tôi vừa cho thực hiện một mưu mô khiến cho không một mống Hồi giáo nào sống sót. Nhờ mưu đó, Đun-Makân và Sackân và tên tể tướng Đanđân đã bị xích cổ. Đội quân chúng dùng để cướp tịnh xá của tu sĩ Matruna bị đánh tan. Hai phần ba quân vây thành ở đây đã được điều đi ứng cứu và cũng sẽ bị binh lính của đức Jêxu tiêu diệt. Giờ đây, nhà vua chỉ còn việc tập hợp binh sĩ lại mở đường ra, xông thẳng vào trại bọn bao vây mà phanh thây tất cả bọn chúng. Có sự giúp đỡ của Chúa Jêxu và của đức Mẹ Đồng Trinh của người, quân ta sẽ dễ dàng chiến thắng. Một ngày nào đó, cầu chúa sẽ thưởng công cho tất cả những điều tốt lành tôi đã làm cho đạo Thiên chúa”.

Vua Afriđôniốt được thư mừng quá. Ông cho mời ngay vua Hácđôbiốt đang cùng đội quân Kaitxaria ở tại Côngxtăngtinia, để cho nghe bức thư.

Hácđôbiốt cũng vô cùng thích thú, khoe:

— Nhà vua xem! Thật là mưu thần chước quỉ của bà nhũ mẫu Quái Ác của tôi. Bà quả có ích cho chúng ta hơn tất cả các thứ khí giới của quân đội. Mắt bà mà chĩa vào quân địch thì chúng còn sợ hơn cả nhìn thấy quỉ địa ngục ngày Phán xử.

Vua Afriđôniốt nói:

— Cầu chúa Jêxu cho chúng ta luôn luôn được thấy mặt người đàn bà vô giá ấy. Cầu chúa cho bà ngày càng có thêm nhiều mưu hay chước giỏi.

Ông ra lệnh cho các viên chỉ huy báo cho binh lính ngày giờ tiến công. Quân lính kéo đến. Chúng mài gươm, chúng làm dấu, chúng chửi rủa chúng báng bổ, chúng múa men, chúng la hét. Rồi chúng theo cổng lớn thành Côngxtăngtinia kéo ra.

Thấy bọn Thiên chúa giáo có quy củ, kiếm trần cầm tay, vị nội thần biết là nguy hiểm đến nơi. Ông tập hợp quân đội, kêu gọi:

— Hỡi các dũng sĩ Hồi giáo hãy tin ở đạo. Lùi là chết, kiên gan là thắng. Lòng dũng cảm chỉ là sự kiên gan trong chốc lát. Không có gì hẹp mà chúa Ala không khơi rộng được. Ta cầu đức Tối cao nhìn các ngươi bằng con mắt từ bi và ban phúc cho các ngươi.

Quân lính thấy lòng tăng thêm sức mạnh rất nhiều. Họ reo lên “Không có chúa nào khác ngoài chúa Ala.”

Phía bên kia mục sư và tu sĩ cầu nguyện chúa Jêxu và làm dấu thánh. Hai bên đều la hét dữ dội. Hai đạo quân chém giết rợn người máu chảy thành sông, đầu rơi khỏi cổ. Thần tốt phù trợ Tín Đồ. Thần xấu bênh che tà đạo. Người ta thấy rõ ai dũng cảm ai nhát gan Anh hùng nhẩy vào vòng chiến, người vung gươm chém giết, kẻ bị hất khỏi yên ngựa, thây chất cao đến lưng ngựa. Nhưng quân Hồi giáo ít quá địch sao nổi bọn xứ Rum đông vô vàn. Cho nên đến lúc trời tối thì quân Hồi giáo bị đẩy lùi, lều bị triệt hạ, toàn trại thuộc quyền bọn Côngxtăngtinia.

Chính lúc rút lui ấy, quân đội Hồi giáo gặp được đạo quân của vua Đun-Makân chiến thắng ở tịnh xá kéo đến.

Sackân cho vời vị nội thần đến. Trước mặt các vị chỉ huy, chàng lớn tiếng ca tụng ông đã vững vàng trong chiến đấu, khôn ngoan khi rút lui, bền bỉ lúc bại trận. Rồi tất cả hợp nhất thành một đạo quân đông đảo tiến đến Côngxtăngtinia, cờ trận tung bay trước gió. Họ hăm hở đi trả thù.

Bọn Thiên chúa giáo thấy đội quân dữ tợn ấy mang theo những lá cờ hiệu có dòng chữ của lòng tin thì sợ quá mặt vàng như nghệ. Chúng cầu nguyện đức Jêxu và đức Mariam và đức Hana và làm dấu thánh. Chúng xin bọn giáo trưởng, bọn mục sư kêu gọi các thánh che chở cho chúng.

Đội quân Hồi giáo đến dưới thành Côngxtăngtinia dàn thế trận. Sackân bảo Đun-Makân.

— Hỡi vị vua của muôn đời, bọn Thiên chúa giáo sẽ đương đầu với chúng ta và đó là điều tôi mong mỏi. Muốn có trật tự và có sự xắp đặt cần phải có phương pháp.

— Hỡi bậc thầy của những mưu cơ kỳ diệu, - Đun-Makân nói, - anh hẳn có kế gì hay.

— Cách xếp đặt tốt nhất để chiến đấu bây giờ nên như sau:

Tôi chỉ huy ở giữa đúng trước mặt quân thù. Tể tướng Đanđân chỉ huy trung quân. Đô đốc Tóccát chỉ huy cánh trung quân bên trái đô đốc Ruyxtan cánh quân bên phải, đô đốc Baramân cánh quân bên trái. Còn nhà vua thì ngồi dưới lá cờ lớn để nhìn được toàn cuộc động binh, vì sau chúa Ala, ngài là trụ cột là niềm hy vọng duy nhất của chúng tôi. Tất cả chúng tôi làm thành một chiến lũy bảo vệ cho ngài.

Đun-Makân cảm ơn anh về sự bài bố và về lòng tận tụy này rồi ra lệnh cho thực hiện.

Bỗng có một người từ hàng ngũ quân đội xứ Rum tiến đến. Người ấy cưỡi một con la bước đi thật nhặt mà rất nhanh yên bọc lụa trắng có trải miếng thảm Casơmia. Đó là một ông già đẹp lão râu trắng vẻ mặt đáng kính, trên người khoác một áo len trắng. Ông già đến gần chỗ Đun-Makân và nói:

— Tôi được phái đến đây để trao một lời thỉnh cầu. Tôi là người trung gian mà trung gian thì không thiên vị. Cho tôi được phép nói mà không bị bất cứ sự phiền hà nào.

Sackân hứa sẽ bảo đảm an toàn cho ông.

Ông già xuống ngựa tháo chiếc thánh giá đeo ở cổ đưa cho vua mà rằng:

— Tôi được vua Afriđôniôt phái đến đây. Tôi có khuyên nên chấm dứt cuộc chiến tranh tai hại này làm tổn bao nhiêu sinh mạng được tạo nên theo hình ảnh chúa. Nhà vua nghe lời sai tôi đến cầu xin các ngài cho chấm dứt chiến tranh bằng một cuộc chiến đấu tay đôi giữa vua Afriđôniôt và hoàng tử Sackân chỉ huy những dũng sĩ Hồi giáo.

— Xin ông cứ về bên vua xứ Rum và nói với ông ta rằng tôi Sackân thủ lĩnh người Hồi sẵn sàng nhận lời đấu. Sau cuộc đi dài này, được nghỉ một đêm là đủ. Sáng mai hai người sẽ đọ vũ khí. Nếu tôi thua thì binh lính của tôi chỉ còn một cách để tự cứu là chạy cho nhanh.

Ông già đem lời ấy về nói với vua Afriđôniôt. Vua hả hê lắm. Tối hôm ấy, ông ta ăn uống, làm lễ, cầu kinh. Sáng sớm ông đến giữa đấu trường, trên lưng một con ngựa chiều cao lớn, mình mặc áo giáp do những khâu bằng vàng kết lại, giữa là một chiếc gương viền toàn ngọc. Ông sử dụng một thanh gươm quắm, vai đeo một cây cung, kiểu phương Tây phiền phức. Đến gần hàng ngũ Hồi giáo, ông hất vành mũ lên, cất tiếng:

— Ta đây! Kẻ nào biết ta là ai, ắt biết có chuyện gì. Còn kẻ nào không biết ta là ai thì rồi sẽ biết. Hỡi mọi người! Ta là vua Afriđôniôt đầu trùm ân huệ của Chúa.

Ông ta chưa nói hết đã thấy trước mặt hoàng tử Sackân. Chàng cưỡi con ngựa hồng giá hàng nghìn đồng vàng, yên bọc gấm đính ngọc và đá quí. Chàng cầm một thanh đoản kiếm Ấn Độ khảm vàng, lưỡi sắc chém thép như chém bùn và chém bằng mọi chướng ngại. Chàng thúc ngựa sát lại ngựa Afriđôniôt và mắng:

— Tên đáng nguyền rủa kia! Liệu hồn đấy! Ngươi coi ta là một chú thanh niên da dẻ như con gái, chỉ ưa nơi giường chiếu con đĩ, không ưng nơi chiến trường. Hãy trông đây.

Sackân xoáy lưỡi gươm, giáng vào địch thủ. Afriđôniôt lùi ngựa tránh được. Thế là hai người nhảy bổ vào nhau như hai quả núi đụng nhau, như hai biển cả giao nhau. Rồi lùi, rồi tiến, khi xa, khi gần, đánh đỡ liên hồi. Hai đạo quân khi thì reo chiến thắng về Sackân, khi thì về vua xứ Rum. Hai bên đấu nhau cho đến tối, không phân thắng bại.

Lúc mặt trời sắp lặn, Afriđôniôt bỗng kêu lên:

— Lạy chúa tôi! Nhìn lại xem, hỡi kẻ quán quân vì thua trận, anh hùng về bỏ chạy. Người ta đem đến cho ngươi một con ngựa mới để ngươi thắng ta, mà ta chỉ dùng có một ngựa. Đó là mánh khóe của kẻ nô lệ không phải thói quen của những dũng sĩ anh hùng. Sackân, ngươi còn dưới bọn nô lệ nữa!

Sackân điên tiết quay lại xem con ngựa mà tên Thiên chúa giáo nói là con ngựa nào, nhưng có thấy gì đâu. Đó là một mưu mô của cái tên đáng nguyền rủa. Hắn lợi dụng Sackân quay lưng, phóng một mũi lao. Sackân thét lên một tiếng ghê rợn, một tiếng thôi, và gục đầu vào nuốm yên ngựa. Afriđôniôt coi như chàng đã chết, thét lên tiếng kêu thắng trận tiếng kêu phản trắc, rồi phóng ngựa về bên kia.

Đội quân Hồi thấy Sackân sấp mặt xuống yên, ùa đến cứu.

Những người đầu tiên là Tể tướng Đanđân và hai vị đô đốc Ruyxtam và Baramâm. Họ xốc Sackân đưa vào lều vua Đun-Makân. Vua như điên như dại vì đau xót và khát trả thù. Các vị lương y được mời đến. Mọi người có mặt khóc nức nở, thức suốt đêm quanh giường người anh hùng thiêm thiếp.

Sáng hôm sau, vị thánh khổ hạnh đến ngồi ở đầu giường người bị thương, đọc mấy tiết kinh Koran và làm lễ quả phúc. Sackân thở dài mở mắt. Lời nói đầu tiên là lời cảm tạ đức Từ bi đã cho chàng còn sống. Chàng nói với Đun-Makân:

— Tên đáng nguyền rủa ấy đã phản trắc nên anh mới bị thương. May nhờ Chúa, anh không chết. Vị thánh khổ hạnh giờ ở đâu?

— Ngài đang ngồi ở đầu giường anh, - Đun-Makân đáp.

Sackân cầm tay vị tu hành đưa lên môi, còn ngài thì cầu nguyện cho chàng chóng khỏi.

— Con hãy kiên nhẫn chịu đựng nỗi oan, đức Ban ơn sẽ khen thưởng.

Đun-Makân ra ngoài một lát lại vào. Chàng ôm hôn anh, hôn tay vị tu hành, rồi nói:

— Cầu chúa phù hộ cho anh. Bây giờ em phải chạy đi giết tên phản trắc, con của con chó, tên Afriđôniôt vua xứ Rum ấy, để trả thù cho anh.

Sackân ngăn lại không được. Tể tướng Đanđân và hai vị đô đốc và vị nội thần xin đi giết tên khốn kiếp, nhưng Đun-Makân đã lên ngựa mà rằng: “Tôi xin lấy cái giếng của Zamzam mà thề chỉ mình tôi đi trị tội con chó ấy thôi.”

Chàng thúc ngựa ra giữa đấu trường. Người ta tưởng chừng như thấy Anta[109] trên ngựa đen, nhanh hơn gió, hơn chớp, xông pha giữa trận hỗn chiến. Afriđôniôt cũng phóng ngựa vào. Hai nhà vô địch gặp nhau. Cuộc đấu bây giờ chỉ có thể kết thúc bằng cái chết. Hai bên rình đánh đối thủ những đòn chí tử. Và cái chết là về phía tên phản trắc xấu xa. Đun-Makân vì nóng trả thù, sức mạnh tăng bội phần. Sau mấy hiệp, Đun-Makân đã đâm một nhát xuyên qua vành mũ đứt cổ bay đầu đối phương. Quân Hồi tràn sang như sấm sét giết quân Thiên chúa giáo như chém rạ, năm mươi ngàn tên cho đến khi bóng tối vừa buông xuống. Số còn lại trốn vào được trong thành đóng chặt cổng lại. Thế là chúa Ala đã đem chiến thắng đến cho dũng sĩ của lòng tin. Quân Hồi thu nặng chiến lợi phẩm của quân sĩ xứ Rum các vị chỉ huy ca tụng Đun-Makân. Đun-Makân cảm tạ đấng Tối cao, rồi sáng lên anh báo tin tốt đẹp. Sackân thấy nở nang lòng dạ như đang khỏi vết thương chàng nói với Đun-Makân:

— Em nên biết rằng nhờ có vị tu hành đây cầu Giời giáng phúc cho dũng sĩ Tín đồ trong suốt thời gian chiến trận nên mới có được chiến thắng này.

Mụ già nghe tin vua Afriđôniôt bị giết, quân đội bị đánh tan, thì biến sắc mặt, từ vàng thành xanh, nước mắt nghẹn mi. Nhưng rồi mụ cũng trấn tĩnh được, nói thác rằng khóc vì mừng quân Hồi thắng trận. Trong thâm tâm, mụ âm mưu đốt cháy lòng dạ Đun-Makân. Hôm ấy mụ bôi thuốc mỡ, dán thuốc cao vào vết thương của Sackân như thường lệ, băng lại cẩn thận, và bảo mọi người ra ngoài để Sackân ngủ cho yên giấc. Mọi người ra hết. Trong lều chỉ còn Sackân với vị tu hành xúi quẩy.

Con mụ ghê gớm này đã rình Sackân như con sói cái hung dữ hay như con rắn độc. Chàng vừa chìm trong giấc ngủ thì mụ trườn gớm guốc đến gần đầu giường, lấy trong người ra một con dao găm tẩm thuốc độc mạnh đến nỗi giọt lên đá hoa cương có thể chảy tan đá. Mụ cầm con dao trong bàn tay tai họa rồi bỗng phập xuống cổ Sackân, đầu lìa khỏi xác. Và thế là người Hồi giáo vô địch, người anh hùng Sackân không ai sánh kịp, con vua Ôma An-Nêmân đã chết vì Định Mệnh, vì âm mưu quỉ sứ trong óc con mụ già đáng nguyền rủa.

Báo thù rồi, mụ đặt lá thư này do mụ viết, cạnh cái đầu bị chặt.

“Thư này do bà Saohi cao cả, người đàn bà có nhiều chiến công nên được gọi là mụ Quái Ác, viết gửi bọn Hồi giáo, có mặt trên đất nước những người Thiên chúa giáo.

Thư này các ngươi nên biết rằng trước kia chỉ có mình ta hưởng được niềm vui khi ta trừ khử tên vua Ôma An-Nêmân của các ngươi ngay trong cung hắn. Gần đây chính ta làm cho các ngươi đại bại và bị tiêu diệt trong thung lũng tịnh xá. Hôm nay chính ta khéo phối hợp vài mưu nhỏ mà đã chặt rụng đầu Sackân yêu quí của các ngươi. Ta hy vọng với sự giúp đỡ của Giời ta sẽ chặt nốt đầu tên vua Đun-Makân cùng tên tể tướng Đanđân của hắn.

Còn các người khác hãy ngẫm nghĩ xem ở lại nước chúng ta hay về nước các người, đường nào có lợi. Dù sao cũng nên nhớ rằng chẳng bao giờ các người đạt được mục đích đâu. Nhờ đức Jêxu vị chúa của chúng ta, và do chính tay ta, do chính những quỷ kế của ta. Các người sẽ phải chết đến tên cuối cùng dưới chân thành Côngxtăngtinia.”

Đặt lá thư rồi, con mụ lén khỏi lều vào thành Côngxtăngtinia báo tin cho bọn Thiên chúa giáo. Xong mụ đến nhà thờ khóc và cầu nguyện cho vua Afriđôniôt và cảm ơn quỷ về cái chết của hoàng tử Sackân.

Khi việc xảy ra, Tể tướng Danđân thấy bồn chồn lo lắng, khó ngủ, ngực tức như có cả thế giới đè lên. Ông chạy ra khỏi lều hít thở không khí. Đang lững thững thì thấy xa xa vị tu hành khổ hạnh rảo bước ra khỏi trại. Ông nghĩ: “Hoàng tử Sackân bây giờ chắc nằm một mình. Ta phải vào trông nom, và nếu Ngài dậy thì nói chuyện cho khuây”. Ông vào trong lều, thấy ngay một vũng máu dưới đất, trên giường là thân và đầu hoàng tử.

Ông thét lên một tiếng kinh hoàng khiến mọi người đang ngủ chồm dậy và tất cả trại, toàn quân đội nhốn nháo cả lên. Vua Đun-Makân chạy ngay đến thấy tể tướng Đanđân khóc lóc bên xác Sackân. Đun-Makân kêu “Ya Ala, ôi khủng khiếp!” rồi ngã lăn ra, bất tỉnh. Tể tướng và các vị đô đốc tíu tít quanh chàng, lấy vạt áo dài quạt một lúc Đun-Makân mới tỉnh. Chàng rên rỉ:

— Ôi, anh Sackân, người anh hùng vĩ đại nhất! Con quỉ nào đã đưa anh đến tình trạng khôn chữa này?

Chàng òa lên khóc nức nở. Tể tướng Đanđân các vị đô đốc Ruyxtan và Baramân, nhất là vị nội thần đều than khóc.

Bỗng Đanđân thấy lá thư, cầm lên đọc cho vua Đun-Makân nghe trước mọi người. Ông nói:

— Nhà vua bây giờ chắc hiểu tại sao tôi ghê tởm tên tu hành đáng nguyền rủa ấy.

Vua Đun-Makân vừa khóc vừa kêu:

— Lạy chúa! Ta sẽ tóm cổ con mụ già, lấy chì nấu lỏng đổ vào âm hộ, đóng cọc nhọn vào lỗ đít túm tóc lôi đi đóng đinh vào cổng chính thành Côngxtăngtinia.

Vua làm ma Sackân rất trọng thể, theo linh cữu mà khóc hết nước mắt, và an táng anh ở chân một trái đồi vòm nắp mộ xây bằng đá hoa trắng chạm vàng.

Đun-Makân khóc mấy ngày liền, người gầy như cái bóng của chính mình. Tể tướng Đanđân, nén nỗi đau, đến an ủi vua.

— Xin nhà vua cố nén đau thương và hãy lau nước mắt. Anh ngài giờ ở trong tay đức Âm Thưởng công bằng. Mọi việc đều được định sẵn, đến giờ, đến hạn thì phải xảy ra, đau đớn quá nào có ích gì. Xin Ngài hãy đứng lên, cầm lấy vũ khí. Ta nên nghĩ cách bao vây kinh đô bọn tà đạo này cho chặt hơn. Đó là cách trả thù tốt nhất.

Trong khi ấy, có phu trạm từ Bátđa đem một phong thư của Nôzatu gửi Đun-Makân.

“Chị báo em tin này: Vợ em, người nữ nô trẻ có chửa với em ngày nào, mới sinh - và vẫn khỏe - một cháu trai sáng như trăng tháng Ramađân[110]. Chị nghĩ nên đặt tên cháu là Kanmakân[111]. Các nhà bác học và các nhà chiêm tinh đoán là ngày sau cháu sẽ làm nên những chuyện đáng ghi nhớ đời đời, vì lúc sinh cháu có nhiều chuyện kỳ lạ.

Nhân dịp, chị đã cho tất cả các nhà thờ tụng kinh chúc phúc cho em, cho cháu và cầu cho em thắng kẻ thù.

Chị cũng báo cho em hay là ở đây, mọi người đều khỏe mạnh, nhất là ông bạn của em, bác đốt lò ấy mà. Bác ta rất yên bình khoan khoái, và cũng như mọi người thiết tha mong tin em.

Năm nay, mưa nhiều, mùa màng có cơ tốt.

Mong em và những người quanh em được hưởng hòa bình và yên ổn.”

Đọc lá thư, Đun-Makân mừng thầm. Chàng nói với Đanđân:

— Hỡi vị Tể tướng! Bây giờ chúa Ala đã thưởng cho ta đứa con giai Kanmakân, thì nỗi khổ của ta cũng nhẹ đi phần nào và tim ta bắt đầu sống lại. Ta nghĩ, theo tục lệ, nên tổ chức lễ đoạn tang cho anh ta thật trọng thể.

Tể tướng tán thành. Lập tức ông cho dựng những lều lớn quanh mộ Sackân lấy chỗ cho những người đọc kinh Koran và cho các vị giáo sư đạo Hồi. Người ta giết rất nhiều cừu và lạc đà, thịt đem chia cho binh sĩ, suốt đêm cầu nguyện và đọc kinh. Sáng hôm sau, Đun-Makân đến mộ anh. Mộ đã được phủ vải quí của Ba-tư và của Casơmia. Trước toàn quân, chàng khóc và ứng khẩu mấy câu điếu anh:

Ôi Sackân hỡi! Trên má em, nước mắt chảy thành dòng, những dòng lệ có ý nghĩa hơn những dòng thơ nhịp nhàng, những dòng lệ bi ai gợi đọc thấy những điều đau xót của em, anh hỡi!

Sackân anh hỡi! em cùng toàn quân theo linh cữu của anh mà khóc. Họ kêu thương vang động đất trời!

Nơi mộ anh, huyệt đào trong đất chưa sâu bằng huyệt đào trong trái tim binh sĩ của anh, anh hỡi!

Sackân anh hỡi! làm sao tưởng tượng có được hạnh phúc cùng anh trong tấm khăn niệm trên vai những người khiêng linh cữu anh?

Đâu rồi, ngôi sao Sackân, dù trong cát bụi, vẫn mờ đi tất cả ánh sao trên trời!

Vực sâu vô tận dưới nấm mồ, nơi anh an nghỉ, như ngọc sáng lên do ánh sáng của chính anh đem vào lòng đất, bà mẹ cuối cùng của chúng ta, anh hỡi!

Và tấm khăn liệm, nếp khăn tiếp xúc với anh, thấm sức sáng mở ra như đôi cánh mà che lấy anh.”

Đọc xong, Đun-Makân lại nức nở. Cả quân đội đều não nùng. Tể tướng Đanđân lăn lộn trên nấm mồ, nghẹn ngào và cũng cất giọng bi ai:

“Hỡi vị hiền nhân! Ngài vừa đổi những điều mong manh lấy những điều vĩnh viễn. Thế là Ngài đã biết noi gương tiền nhân trong cái chết.

Ngài đã bay lên cao nơi có những đóa bạch hồng dệt nên thảm thơm dưới chân tiên nữ. Cảm giác tân kỳ, mong Ngài hãy hưởng.

Cầu chúa trên ngai sáng, dành chỗ tốt nhất nơi thiên đường và niềm vui cho những ai chính trực trên trái đất.”

Lễ đoạn tang Sackân đã tiến hành xong, nhưng Đun-Makân vẫn buồn vì thiếu anh, nhất là cuộc bao vây Côngxtăngtinia có cơ kéo dài.

Một hôm chàng ngỏ tâm sự với Đanđân:

— Hỡi vị Tể tướng của ta! Làm thế nào cho nỗi buồn phiền đừng quấy rầy ta, và cất cho ta mối sầu đè nặng tâm hồn?

— Tôi có cách là kể chuyện thời xưa, chuyện những vị vua danh tiếng có ghi trong sử sách. Việc này đối với tôi không khó vì dưới triều tiên quân Ôma An-Nêmân, tôi quan tâm nhất đến việc mua vui cho tiên quân bằng cách kể chuyện hay, hoặc đọc thơ của thi nhân Ảrập hoặc thơ tôi làm ra. Vậy thì đêm nay, khi toàn trại đã ngủ, tôi sẽ kể một chuyện mà chắc Ngài sẽ thích và như thế, sẽ thấy thời gian đóng quân sẽ rút ngắn đi nhiều. Tôi có thể nói trước tên truyện: “Truyện đôi tình nhân Azit và Aziza.”

Nghe nói thế, Đun-Makân thấy sốt ruột chỉ mong chóng tối để nghe câu chuyện mà mới nghe tên đã thấy thích thú.

Vừa tối đến, Đun-Makân đã cho thắp tất cả các đèn đuốc trong lều, đèn ở hành lang căng vải cho dọn mấy mâm đầy thức ăn thức uống cho đốt các bình có long diên hương cùng các thứ hương khác. Rồi chàng cho mời các vị đô đốc Baramân, Ruyxtan, Toóckát, viên nội thần chồng Nôzatu. Khi mọi người đã đông đủ, chàng cho mời Đanđân:

— Hỡi vị tể tướng của tôi, - chàng nói, - đêm đã buông trên đầu chúng ta chiếc áo dài rộng thùng thình và mớ tóc đen. Chúng tôi chờ thưởng thức câu chuyện Ngài đã hứa kể.

— Câu chuyện tôi sắp kể, tể tướng nói, Azit và Aziza và tất cả những gì xảy đến cho họ là một chuyện có thể làm tan biến mọi nỗi phiền muộn, an ủi mọi nỗi tang tóc dù lớn đến mấy. Chuyện thế này:

TRUYỆN AZIT VÀ AZIZA VÀ HOÀNG TỬ ĐIAĐEM XINH ĐẸP

Ngày xưa, có một thành phố Ba-tư sau dãy núi Ixpahân gọi là Lục thành; vua là Xôlâymân Sát. Ngài là một vị vua công minh, độ lượng, khôn ngoan, lịch thiệp. Tiếng đồn xa, khách khắp nơi kéo đến, thương nhân tín nhiệm.

Vua đã trị vì lâu năm, triều đại thịnh vượng. Nhân dân yêu quí Ngài. Nhưng sống độc thân, Ngài thiếu hạnh phúc gia đình.

Vua có một vị tể tướng cũng độ lượng và tốt như ngài. Một hôm, cảm thấy trống trải khó chịu hơn ngày thường, vua cho mời Tể tướng đến mà rằng:

— Ta thấy ngực lép lại, lòng kiên nhẫn cạn đi, sức lực quá sút, chẳng bao lâu sẽ chỉ còn da bọc xương. Bây giờ, ta thấy rõ sống độc thân không hợp với tự nhiên, nhất là với những vị vua có một ngai vàng phải truyền cho con cháu. Vả chăng, đức Sứ giả của chúng ta (cầu cho Người bình an) có nói:

“Phải lấy vợ lấy chồng, sinh con đẻ cái, để đến ngày Phục sinh, trước các chủng tộc, ta có thể hãnh diện vì có đông đảo các người”. Vậy Tể tướng nghĩ thế nào, hãy khuyên ta một lời.

— Tâu đức vua, đó là một vấn đề khó nói. Thần sẽ gắng làm cho vua thỏa nguyện mà vẫn giữ được lề thói. Đưa một nữ nô không quen biết lên làm Hoàng hậu là điều thần không ưa. Vì làm sao biết được nguồn gốc, dòng dõi, cái thuần khiết của dòng máu, những điều cần biết về chủng tộc của nữ nô ấy. Và như thế làm sao nhà vua có thể giữ cho trong sạch dòng máu của các đấng tiên vương? Đứa bé sinh ra từ một sự hôn phối như thế sẽ là một đứa suy thoái, nhiều nết hư, dối trá, bạo tàn, bị chúa Ala, người sáng tạo ra nó, nguyền rủa vì những tội lỗi sau này. Một cái gốc như thế giống như một cái cây mọc trong đầm lầy, nước chát mặn, tù hãm, sẽ thối mục không lớn được. Đừng mong vị tể tướng mua cho vua một nữ nô dù là một nữ nô đẹp nhất trần gian. Thần không muốn là nguyên nhân của những tai họa ấy, và chịu những gánh nặng tội lỗi mà thần là kẻ đầu têu. Nhưng nếu nhà vua muốn, thần sẽ chọn làm hoàng hậu một công chúa, gia thế ai cũng biết, mà nhan sắc thì phụ nữ nào cũng phải nhận là tuyệt trần.

— Nếu ngươi tìm được một phụ nữ như thế, thì ta sẵn sàng cưới làm vợ chính thức để được đức Tối cao ban phúc cho dòng họ ta.

— Nếu vậy thì nhờ chúa Ala, việc của nhà vua có thể ổn thỏa được.

— Thế nào?

— Hiền thê của thần kể rằng vua Za Sát ở Bạch Thành có một người con gái đẹp vô song, không lời nào tả xiết. Tả để Bệ hạ có thể hình dung được thì lưỡi phải mọc lông.

Vua reo lên:

— Ya Ala!

Tể tướng tiếp:

— Làm sao có thể nói hết về cặp mắt mi nâu, về làn tóc mây, về vóc người mảnh khảnh như vô hình nhưng đôi mông đồ sộ. Không ai đến gần, mà không dừng chân ngắm nghía. Không ai nhìn mà không chết mệt chết mê. Nhà thơ đã nói về chính nàng:

“Hỡi người trinh nữ bụng thon! Vóc mảnh khảnh, cành mềm của cây liễu non tơ, bạch dương mảnh dẻ trên vườn cực lạc cũng không sánh nổi.

Nước miếng của nàng thơm ngọt hơn mật trên rừng, hỡi nàng tiên nữ!

Nàng hãy nhắp vào cốc cho nước miếng làm rượu bọt nồng rồi trao cốc cho ta! Nhưng trước hết xin hãy hé môi cho ta thỏa thuê ngắm hàng răng ngọc.”

Thần nghĩ nên chọn một người tín cẩn, từng trải, lịch thiệp, tao nhã, ăn nói biết đắn đo cho đến Bạch Thành càng sớm càng hay, thuyết sao cho vua Za Sát thuận gả nàng cho Bệ hạ. Bệ hạ sẽ cưới vợ theo lời khuyên của đức Sứ giả (cầu chúc cho Người bình an): “Đàn ông ai tự cho là trinh bạch thì phải đuổi ra khỏi đạo Hồi! Đó là kẻ làm bại hoại phong tục Mục sư của đạo Hồi không được độc thân!”. Công chúa ấy, viên ngọc đẹp nhất trần gian, là người duy nhất xứng với Bệ hạ.

Nghe thế, vua Xôlâyman Sát thấy nở nang lòng dạ, thở khoan khoái và nói:

— Còn chọn ai hơn Ngài để đảm đương việc khó khăn này? Chỉ có ngài khôn ngoan, tao nhã, lịch thiệp mới đi thu xếp nổi. Ngài hãy hoàn tất mấy việc đang làm, từ biệt gia đình mà đến Bạch Thành giúp ta.

Tể tướng tuân lệnh, vội làm nốt mấy việc phải làm, từ biệt người thân, chuẩn bị lên đường, ông đem đi những tặng phẩm quí khả dĩ làm đẹp lòng những bậc vương giả như: ngọc ngà, đồ vàng bạc, thảm lụa, vải quí, hương liệu, nước hoa hồng tinh khiết, mọi vật nhẹ cân mà đắt giá. Ông chọn mười con ngựa giống tốt thuần Ả-rập. Ông cũng đem đi một số khí giới lưỡi vàng, cán ngọc những bộ áo giáp nhẹ bằng thép, áo giáp bằng những khâu mạ vàng kết lại. Lại còn những hòm đầy vật lạ của ngon nào hoa hồng đóng hộp, mỡ ép thành tờ mứt khô thơm, tương hạnh nhân ướp cánh kiến nhiệt đới và trăm nghìn thứ bánh kẹo rất ngon mà các cô gái rất thích. Ông cho những hòm ấy lên lưng la và lạc đà: đem theo một trăm kỵ binh trẻ một trăm thanh niên da đen, một trăm thiếu nữ để khi công chúa về nhà chồng thì cùng đi theo.

Đoàn người mở cờ chuẩn bị xuất phát. Vua Xôlâymân Sát còn dặn dò tể tướng:

— Thế nào cũng phải đem được công chúa về. Ta bắt đầu thấy yêu nàng sôi nổi. Nàng chưa đến ta khó mà nghỉ ngơi, ăn ngủ. Ngươi khả đi nhanh, ta chờ.

Tể tướng xin tuân lệnh. Đoàn người đi suốt ngày, suốt đêm, qua đèo qua núi, qua sông qua suối, qua những cánh đồng hoang vắng, qua những cánh đồng phì nhiêu cho đến cách Bạch Thành chỉ một ngày đường Tể tướng mới dừng lại, cho đoàn nghỉ trên bờ một con sông và cho người đến báo tin trước cho vua Za Sát.

Khi người liên lạc đến cổng thành sắp vào thì vua Za Sát, đang hóng mát trong một khu vườn gần đấy, trông thấy. Vua đoán là người phương xa, cho gọi lại hỏi. Anh ta đáp:

— Tôi là phái viên của Tể tướng... đóng trên con sông… do vua Xôlâymân Sát, chủ nhân của Lục Thành và của những dãy núi Ixpahân phái đến đây.

Vua Za Sát mừng lắm cho mang các thứ nước giải khát đến mời người liên lạc, và lệnh cho các vị đô đốc đón tiếp vị sứ lớn của nhà vua Xôlâymân mà tận hang cùng ngõ hẻm, cả trên đất của Bạch Thành; đâu đâu người ta cũng công nhận quyền lãnh chúa. Người liên lạc cúi chào kính cẩn:

— Mai, vị Tể tướng của chúng tôi xin phép được tiếp kiến. Bây giờ thì cầu chúa Ala tiếp tục ban cho Ngài những ân huệ tối thượng, và cầu cho các vị tiên vương của Ngài được hưởng sự độ lượng và tình thương của Chúa.

Lại nói về viên tể tướng. Ông nghỉ trên bờ sông cho đến nửa đêm, rồi tiếp tục đi, trời vừa rạng sáng thì đến cổng Bạch Thành.

Tể tướng của vua Za Sát dẫn các vị nội thần, đại thần, đô đốc cùng quan chức cao cấp ra đón. Ông vừa tắm gội xong, trao cho một tên nô lệ cái bình tắm rồi vội lên ngựa. Hai bên chào hỏi nhau xong, đoàn người vào Bạch Thành.

Đến trước cung vua, vị tể tướng của vua Xôlâymân xuống ngựa và được vị Thị vệ nội thần dẫn lên điện cần chính. Ở đây có một cái ngai cao bằng đá hoa trắng đục khảm ngọc và đá quí. Bốn chân ngai, mỗi chân là một chiếc ngà voi để nguyên. Trên ngai có một gối to bọc xa-tanh xanh có vân sóng nước thêu chỉ bằng vàng, nhấp nhánh, dây tua và hạt viền quanh cũng trần vàng. Phía trên ngai là một cái tàn khảm vàng, đá quí, ngà, sáng chói.

Vua Za Sát ngồi trên ngai, chung quanh là những nhân vật trọng yếu của quốc gia, và đội vệ binh đứng nghiêm chờ lệnh.

Trước cảnh ấy, vị Tể tướng của vua Xôlâymân cảm thấy lòng vụt sáng lên; sự hùng biện như giục ông uốn lưỡi nói những lời ngon ngọt. Ông ứng khẩu mấy vần thơ.

“Thấy Ngài, lòng tôi muốn bay đến bên Ngài, tôi bâng khuâng như mất ngủ.

Không gì vui tai bằng giọng của người biết ca ngợi vua Za Sát, vua của những tấm lòng chỉ cần được chiêm ngưỡng long nhan Ngài một lần trong đời cũng đủ giàu vĩnh viễn.

Hỡi tất cả các vị đứng quanh đức vua tuyệt diệu này, ai nói mình biết một vị vua đức hạnh hơn vua Za Sát, thì người đó chỉ là kẻ dối trá, không phải là một tín đồ chân chính của Chúa.”

Đọc xong, Tể tướng đứng im, không nói thêm gì. Vua mời lại ngồi cạnh Ngài. Ngài cười hiền lành, chuyện trò hồi lâu, tỏ tình thân ái và lòng độ lượng của Ngài. Đoạn vua cho mở tiệc chiêu đãi. Sau khi mọi người đã ăn uống no say, vua ngỏ ý được ngồi lại một mình với Tể tướng và vài vị nội thần. Mọi người hiểu ý, đi ra.

Tể tướng của vua Xôlâymân đứng dậy, ca tụng vua một lần nữa, rồi nghiêng mình nói:

— Thưa đức vua vĩ đại, huy hoàng, tôi đến đây vì hạnh phúc và thịnh vượng chung. Mục đích chuyến đi này là để hỏi nàng công chúa yêu kiều và duyên dáng, cao quí và khiêm nhường cho vua chúng tôi là Xôlâymân Sát vinh quang của Lục Thành và Ixpahân. Những tặng phẩm và những thứ quí giá tôi đem đến là để chứng tỏ lòng thiết tha của vua chúng tôi. Không biết tôn ý thế nào?

Vua Za Sát đứng dậy, cúi gập mình xuống. Các vị đại thần, đô đốc ngạc nhiên thấy vua quá kính trọng một vị tể tướng bình thường. Vua vẫn đứng mà nói:

— Hỡi vị Tể tướng tinh tế và khôn ngoan, hùng biện và lớn lao, tôi xin nói. Tôi tự coi mình như một kẻ chư hầu tầm thường của vua Xôlâymân Sát. Được dự vào dòng họ và gia đình của Người, tôi thấy đấy là một vinh dự lớn. Từ nay con gái tôi chỉ là một nữ nô trong số những nữ nô của Người. Ngay bây giờ nó đã là của Người rồi. Tôi giả lời như thế đó với vua Xôlâymân Sát, hoàng đế của tất cả chúng ta, chủ nhân của Lục Thành và Ixpahân.

Ông cho gọi các vị pháp, quan và mấy chứng nhân đến, viết tờ giao ước hôn thú giữa con gái vua Za Sát với vua Xôlâymân Sát. Vua hân hoan đưa tờ giao ước lên môi hôn. Các vị pháp quan và những người làm chứng chúc mừng. Ngài ban cho họ nhiều tặng phẩm, cho mở hội lớn mừng vị tể tướng, cho bầy nhiều trò vui cho dân chúng xem, ban phát đồ ăn thức uống và tặng vật cho các người nghèo lẫn người giàu. Vua chuẩn bị cho con về nhà chồng. Ngài chọn mấy nữ nô Thổ Nhĩ Ky, Hy Lạp, mấy nữ nô da trắng, da đen. Ngài cho làm một cái võng lớn nạm vàng khảm ngọc, đặt trên lưng mười con la xếp thành hàng ngũ. Và cả đoàn lên đường. Cái võng trên lưng mười con vật, trong ánh ban mai, trông như một lâu đài tôn nghiêm và cô gái phủ mạng ngồi trên như một tiên nữ trong số những tiên nữ đẹp nhất thiên đường.

Vua Za Sát đi tiễn ba dặm đường mới từ biệt con gái, từ biệt tể tướng và cả đoàn tùy tùng trở về lòng chan chứa niềm vui và lòng tin vào mai hậu.

Đoàn người đi đường bình an. Còn cách Lục Thành ba ngày đường, vị Tể tướng đã cho người về báo tin. Vua Xôlâymân Sát được biết vợ sắp tới mừng quá thưởng cho người đưa tin một chiếc áo thật đẹp. Ông cho báo quân đội, cho rao mời tất cả kinh thành đi đón, không một ai ở nhà dù là phụ nữ, thiếu nữ hay bà già lưng gập làm đôi vì tuổi tác hay suy nhược. Mọi người tấp nập vây quanh võng công chúa. Cuộc nhập thành được định rất trọng thể vào buổi tối.

Tối đến, nhà chức trách trong thành bỏ tiền ra cho thắp sáng tất cả các phố xá và dọc con đường dẫn tới cung vua. Nhân dân xếp hàng, binh lính làm hàng rào danh dự hai bên đường. Pháo sáng nổ dòn dòn trên bầu trời trong. Trống rung, kèn thổi, cờ bay, hương tỏa trên đường phố cũng như ở các nơi công cộng. Kỵ binh đấu thương, đấu lao. Và giữa đám đông náo nức, cô dâu, trong bộ áo cưới lộng lẫy của vua cha ban cho, tiến về hoàng cung, đi trước là đoàn kỵ mã và nô lệ da đen theo sau là nữ nô và nàng hầu. Đến nơi, mấy nô lệ trẻ đỡ võng trên lưng la xuống. Binh lính cùng nhân dân reo hò vui ầm ĩ. Võng cô dâu được khênh qua nơi cửa cấm. Mấy thiếu nữ và nàng hầu thay bọn nô lệ trẻ đưa cô dâu vào phòng riêng. Gian phòng bỗng sáng lên vì ánh mắt của nàng và nhan sắc nàng làm mờ đi ánh sáng trong phòng.

Giữa đám phụ nữ và cô hầu, nàng như mặt trăng giữa một chòm sao hay như viên ngọc nơi chuỗi hạt. Mấy cô hầu đặt nàng vào một chiếc giường lớn bằng ngà nạm ngọc và đá quí, rồi ra xếp hàng hai từ cửa phòng đến đầu hành lang.

Vua Xôlâymân Sát lúc bấy giờ mới đi giữa hàng rào danh dự do những ngôi sao sống ấy làm thành, mà vào phòng, đến chỗ giường ngà mà cô dâu son phấn và thơm tho nằm chờ. Chúa Ala lúc ấy kích thích trong lòng nhà vua một mối tình nồng cháy đối với nàng trinh nữ. Vua chiếm lấy người trinh nữ, và giữa đôi tay nàng, quên đi hết nỗi buồn phiền vì sốt ruột chờ mong.

Suốt một tháng, vua ở trong phòng người vợ trẻ, không rời nửa phút, vì hai người thể chất rất hợp nhau. Ngay sau đêm đầu, nàng có mang.

Sau đó, vua ra thiết triều, xem xét việc quốc gia, dân sự, tối đến lại vào hậu cung, cho đến tháng thứ chín. Cuối tháng ấy, hoàng hậu đau trở dạ, lên ngồi trên chiếc ghế đẻ, đến bình minh thì chúa cho sinh một cậu con giai mang liền dấu ấn của sự may mắn và giàu sang.

Nhà vua được tin mừng lắm, thưởng rất hậu cho người đem tin, rồi vội đến phòng hoàng hậu, bế con hôn lên chỗ giao mi. Vừa ngạc nhiên vì cậu bé đẹp quá:

“Chú mọc ra như một vì tinh tú mới. Và mới sinh đã được Chúa Ala cho tột đỉnh vinh quang.

Hỡi người vú nuôi có đôi vú đẹp đẽ và thơm tho đứng cõng chú trên lưng, uốn chú theo đường cong của người vú. Vì chỗ chú đang cưỡi nhất là lưng của mãnh sư và của những con ngựa bất kham.

Hỡi người vú nuôi! sữa vú hiền quá, trắng quá! cho chú cai sữa nhanh đi! Máu của quân thù mới là thức uống ngon nhất đối với chú!”

Nàng hầu vú nuôi chăm sóc chú bé, bà đỡ cắt rốn cho, lấy phấn đen kẻ mắt cho dài thêm. Vì chú bé là con một ông vua dòng dõi nhà vua, và con một hoàng hậu vốn là con gái một hoàng hậu; và lại đẹp quá, sáng sủa quá, nên gọi chàng là Điađem.

Điađem được nuôi nấng giữa tình thương trong lòng những người đẹp nhất. Ngày qua, năm qua. Chú lên bảy tuổi.

Vua cha, Xôlâymân Sát, cho mời những ông thày thông thái nhất đến dậy học viết, học văn chương, học đạo xử thế, ngữ pháp và luật học. Học như thế cho đến năm mười bốn tuổi. Vì đã học đủ những điều vua cha muốn cho học, chàng được ban một chiếc áo danh dự. Rồi nhà vua cho chàng học cưỡi ngựa, múa thương, đâm lao, săn hoẵng. Chẳng bao lâu, hoàng tử trở thành một kỵ sĩ tài ba và chàng đẹp đến nỗi, khi đi bộ hoặc cưỡi ngựa ra ngoài thành, ai trông thấy chàng cũng tự lấy làm xấu hổ.

Đến tuổi mười lăm, sức quyến rũ của chàng đã khiến các nhà thơ tặng chàng những bài thơ tình tứ nhất. Những bậc hiền nhân trinh bạch nhất, trong trắng nhất thấy tim mình nát ra, gan mình xé ra vì sắc đẹp huyền ảo của chàng. Đây là một bài thơ mà một nhà thơ si tình tặng chàng:

“Ôm hôn chàng là say sưa với mùi xạ của tất cả làn da chàng, là thấy thân hình chàng mềm mại như một cành non ướt chỉ được nuôi dưỡng bằng gió thoảng với sương trong.

“Ôm hôn chàng là không uống gì cả mà cứ say. Tôi há không biết thế sao, tôi, cứ tối tối thấy như mình bốc men và nước miếng của chàng thơm mùi xạ?

Đến như Nhan Sắc, sáng tỉnh giấc soi gương, cũng thấy mình là chư hầu và tù binh của chàng.

Như thế thì, ôi điên cuồng! trái tim người trần làm sao cưỡng được sắc đẹp của chàng!

Lạy chúa, lạy chúa! Nếu còn có thể sống, tôi sẽ sống với trái tim cháy bỏng vì chàng, nhưng nếu chết vì si tình và vì được chàng yêu thì hạnh phúc biết bao.”

Như thế đó, khi chàng mười lăm tuổi. Mười tám tuổi thì còn khác nữa. Nét hồng trên má có lông tơ non như nhung, cằm trắng có một nốt ruồi như một giọt đen hổ phách. Dĩ nhiên là chàng làm cho người ta phải mê hồn, say mắt:

“Ôi cái nhìn của chàng! Lạt sát lửa mà không bị cháy không lạ bằng chàng nhìn mà không bị bỏng. Hỡi chàng yêu thuật kia! Suốt đời ta được chàng nhìn mà sao ta còn sống được?

Hai má của chàng lông măng như lụa Kim tuyến mịn màng.

Cái miệng của chàng! Có kẻ ngây thơ hỏi ta: chất rượu của cuộc đời và nguồn của nó ở đâu? chất rượu của cuộc đời và nguồn của nó chảy trên đất nào?

Ta bảo: chất rượu của cuộc đời, ta biết; nguồn của nó, ta biết.

Đó là cái miệng của một thanh niên, mảnh khảnh và hiền như một chú hoẵng con, cổ dẻo nghiêng nghiêng, một thanh niên thân hình mềm mại.

Đó là đôi môi ướt, mịn của chú hoẵng con mảnh khảnh và nhanh nhẹn, của một thanh niên môi mềm ướt và đỏ thắm.”

Đến tuổi trưởng thành, hoàng tử đẹp một cách kỳ lạ đến nỗi dọc, ngang ở tất cả các nước Hồi giáo, hễ nói đến người đẹp, là dẫn đến chàng. Cho nên bạn bè, quen thuộc của chàng nhiều không kể xiết. Quanh chàng, mọi người thiết tha mong chàng trị vì đất nước, như chàng trị vì trong lòng họ.

Thuở ấy, hoàng tử Điađem thích săn bắn và đi chơi xa qua rừng, qua núi, mặc dù cha mẹ rất lo ngại vì chàng luôn luôn vắng nhà. Một lần chàng bảo nô lệ chuẩn bị mười ngày ăn đường để chàng đi săn bộ và săn đuổi. Đi bốn ngày đến một miền có nhiều con thịt[112], có những cánh rừng đủ loại thú rừng và đủ loại nguồn loại suối chảy qua.

Hoàng tử lệnh cho săn. Một tấm lưới giăng to được chăng quanh một khoảng đất rậm. Những người lùa con thịt chạy từ ngoài vào trung tâm dồn tất cả thú vào giữa. Những con báo săn, chó săn, cùng chim ưng được thả ra cho đuổi những con thú khó lùa. Buổi săn đuổi hôm đó được một mẻ rất nhiều những linh dương và đủ loại thú. Săn xong, hoàng tử Điađem ngồi nghỉ trên bờ một con sông và chia phần cho những thợ săn dành phần tốt nhất cho cha là vua Xôlâymân Sát. Rồi chàng nằm ngủ tại đấy cho đến sáng. Vừa tỉnh giấc, chàng thấy một đoàn lữ thương, đến từ lúc đêm, cắm trại không xa. Hắc nô và thương nhân rất đông ra khỏi lều xuống sông tắm rửa. Hoàng tử cho một người đến hỏi xem họ là ai, ở xứ nào. Người liên lạc về báo:

— Bọn họ bảo: chúng tôi là những nhà buôn. Thấy nơi đây có cỏ xanh, có nước chảy êm đềm thì đến. Không có gì đáng sợ, vì đây là đất của vua Xôlâymân Sát an toàn. Vua nổi tiếng vì tài cai trị, nước nào cũng biết, lữ khách yên tâm, và chúng tôi đem tiến vua, nhất là để tặng hoàng tử Điađem kỳ diệu, một số tặng phẩm đẹp và quí.

— Ồ, lạy chúa, - hoàng tử nói, - nếu những nhà buôn nọ có nhiều thứ đẹp dành cho ta, sao ta không đến mà nhận. Vả lại như thế, ta sẽ qua được buổi sáng vui vẻ.

Và hoàng tử cùng các bạn săn đi đến lều của đoàn thương gia.

Khi những nhà buôn biết được người đến là ai, thì họ ùa ra đón, mời vào lều và dựng ngay cho hoàng tử một tấm lều danh dự bằng xa-tanh đỏ trang trí bằng những bức tranh nhiều màu sắc vẽ chim muông. Phía dưới lần xa-tanh là lụa Ấn Độ và vải Casơmia. Họ đặt lên thảm lụa một chiếc gối có viền mấy hàng ngọc bích nhỏ. Hoàng tử ngồi trên thảm, tựa vào gối, bảo thương nhân dỡ hàng cho xem. Chàng chọn những thứ ưng ý nhất, giả tiền rất hậu mặc dù họ không muốn nhận. Bọn nô lệ xếp hàng xong xuôi, chàng lên ngựa định tiếp tục cuộc săn bắn, thì bỗng nhận thấy trong đoàn thương nhân có một chàng trai đẹp lạ lùng, da xanh nhợt mà hấp dẫn, quần áo diêm dúa. Chàng có vẻ rất buồn như mất mát một ai, một ông cha, một bà mẹ, hoặc một người bạn chí thân chẳng hạn.

Hoàng tử thấy quyến luyến chưa muốn đi trước khi biết người thanh niên. Chàng lại gần, chúc bình an, cố hỏi anh ta là ai, tại sao buồn? Anh thanh niên đẹp giai, mắt đẫm lệ, chỉ nói được: “Tôi là Azit” rồi khóc nức nở và ngã xuống thiếp đi.

Khi anh ta tỉnh lại, hoàng tử nói:

— Ôi, Azit! ta là bạn ngươi. Hãy kể ta nghe vì sao mà buồn khổ.

Azit không giả lời, chống cùi tay, và đọc mấy vần thơ:

“Nàng nhìn thì thật quyến rũ, hãy tránh xa cái nhìn ảo thuật của nàng!

Mắt đen mà buồn thì ghê gớm thật. Vì mắt đen và buồn xuyên trái tim như thép sáng của những lưỡi gươm sắc nhọn.

Và nhất là đừng nghe lời dịu ngọt của nàng, nó là rượu lửa làm bốc men cả lý trí của những bậc hiền nhân.

Ôi! Nếu Ngài biết nàng! Nàng nhìn êm dịu quá! Và tấm thân lụa của nàng, đụng vào nhung sẽ làm cho nhung vĩnh viễn mượt mà.

Giữa đôi mắt cá chân đeo vòng và đôi mắt nhìn có vòng phấn đen, quãng cách thật xa.

Còn đâu mùi hương tao nhã của những chiếc áo dài thơm tho của nàng? Còn đâu mùi nước hoa hồng của hơi nàng thở?”

Hoàng tử nghe xong, không năn nỉ nữa. Để bắt chuyện, chàng bảo Azit bày hàng cho xem.

— Thưa hoàng tử, hàng tôi không có gì xứng đáng với một vị con vua.

— Lạy chúa! Dù vậy ta cũng muốn ngươi cho xem.

Hoàng tử bảo anh ngồi cạnh, trên tấm thảm lụa mà giở từng món hàng. Không cần xem xét, hoàng tử mua tất cả.

— Bây giờ người kể ta nghe vì sao buồn. Ta thấy ngươi khóc lóc mà thương, nếu vì bị ức hiếp, ta có thể trị tội kẻ ức hiếp. Nếu ngươi có nợ ai, ta vui lòng giả nợ cho. Ta thấy mến ngươi, lòng bị nung nấu thấy ngươi khổ.

Azit lại thổn thức, nghẹn ngào:

“Ôi, đôi mắt đen phấn xanh kéo dài đỏm dáng! Thân hình em trên đôi hông uyển chuyển.

Rượu ở môi em, mật ở miệng em. Những đường cong cao cả trên tấm ngực.

Hy vọng được có em êm ái cho anh hơn hy vọng được cứu thoát của người tù. Ôi đêm tối mịt mùng!”

Nghe xong hoàng tử muốn lảng chuyện, lại ngồi giở từng tấm lụa tấm vải một. Bỗng thấy rơi ra một mảnh lụa vuông thêu. Azit vội vàng nhặt lấy, run run gấp lại, để xuống dưới đầu gối, lẩm bẩm:

— Aziza, em yêu quí! Những vì tinh tú trong chòm Thất tinh còn dễ với tới hơn. Không có em, anh đi đâu bây giờ? Anh không đeo nổi bộ quần áo của mình, từ nay mang sao nổi nỗi đau mất em nó đè nặng lấy tâm hồn?

Hoàng tử thấy cử chỉ hoảng hốt của Azit lại nghe mấy lời than, thì ngạc nhiên hết sức.

— Azit, ngươi giấu gì thế? - Chàng hỏi.

— Thưa, chính vì cái này đây, mà ngay từ đầu tôi không muốn bày hàng ra trước mắt Ngài. Bây giờ biết làm sao?

Azit thở dài não ruột. Hoàng tử năn nỉ, hết sức dịu hòa. Cuối cùng Azit kể:

— Câu chuyện về miếng vải vuông thật kỳ. Nó gợi nhiều kỷ niệm êm đềm. Sắc đẹp mê hồn của hai cô gái đã cho tôi miếng vải đôi này, không bao giờ phai mờ đối với tôi. Cô cho miếng vải thứ nhất là Aziza. Còn cô kia, nói tên bây giờ thì thật cay đắng vì chính cô ta đã khiến tôi ra nông nỗi này. Nhưng đã bắt đầu nói với hoàng tử thì tôi cũng xin kể cho hết. Hoàng tử sẽ lấy làm thích thú, và đối với những ai biết kính cẩn nghe thì chuyện có thể là một bài học bổ ích.

Azit lấy chiếc khăn đặt dưới đầu gối, mở ra đặt lên thảm. Hoàng tử thấy hai hình vuông. Một thêu một con linh dương bằng kim tuyến đỏ và chỉ tơ. Trên hình vuông kia cũng là một con linh dương, nhưng thêu bằng chỉ bạc, cổ có một vòng vàng đỏ đeo ba viên kim lục thạch phương Đông. Thấy đôi linh dương thêu đẹp tuyệt trần, hoàng tử tấm tắc:

— Vinh quang thay kẻ đã đem bao nghệ thuật vào tinh thần những vật mình sáng tạo.

Rồi nói với chàng trẻ tuổi xinh trai:

— Azit hỡi! làm ơn kể nhanh lên cho chúng ta nghe câu chuyện của ngươi với Aziza và với cô chủ của con linh dương thứ hai.

Và chàng Azit xinh đẹp đã kể với hoàng tử Điađem:

Cha tôi là một nhà buôn lớn chỉ sinh được mình tôi là giai. Tôi có một cô em con chú, được cha tôi nuôi dưỡng cùng với tôi, vì chú tôi đã qua đời. Trước khi mất, chú tôi có xin với cha mẹ tôi khi chúng tôi trưởng thành thì cho lấy nhau.

Chúng tôi được luôn luôn ở cạnh nhau rất quyến luyến nhau. Tối, chúng tôi được ngủ chung giường. Chúng tôi chẳng thấy có gì bất tiện. Tuy vậy, sau này, nghĩ lại những khi em tôi ôm tôi, khi cô kẹp chặt đùi lại, tôi mới thấy về chuyện ngủ nghê, cô tỏ ra sáng suốt thông thạo hơn tôi nhiều.

Rồi thì chúng tôi đến tuổi trưởng thành. Tôi nghe cha tôi bàn với mẹ tôi cho chúng tôi cưới nhau. Ông đồng ý ngay với mẹ tôi về ngày viết giao ước, và cho chuẩn bị tiệc tùng. Hôn lễ định vào thứ sáu sau buổi lễ. Ông loan báo cho bà con bạn bè bên nội. Mẹ tôi báo cho bà con bạn bè bên ngoại. Mẹ tôi và mấy mụ ở lau chùi sàn đá hoa phòng khách bóng nhoáng, giải thảm, lấy vải đẹp thêu vàng căng phủ lên tường. Còn cha tôi đi đặt bánh, mứt, kẹo, chuẩn bị khay chén. Trước khi khách đến mẹ tôi giục tôi đi tắm. Một nô lệ cầm theo một chiếc áo dài mới để tôi tắm xong thì mặc.

Tôi vào nhà tắm công cộng. Khi ra, áo tôi thơm đến độ khách đi đường dừng lại hít ngửi mùi hương. Hôm thứ sáu ấy, tôi đến Thánh đường làm lễ. Bỗng sực nhớ một người bạn quên chưa mời, tôi đến bạn đi thật nhanh để khỏi nhỡ giờ làm lễ. Vội quá, tôi bị lạc vào một ngõ lạ. Phần vì đi nhanh, phần vì mới tắm nước nóng ở nhà tắm công cộng, lại bị áo dài vải cứng, người tôi đẫm mồ hôi. Thấy một chiếc ghế dài kê dọc một bức tường có bóng mát, tôi đến ngồi nghỉ một lát. Tôi rút túi lấy chiếc khăn thêu chỉ vàng trải ra ngồi. Nóng quá, mồ hôi chảy từ trán xuống má mà không có gì lau, tôi bực mình. Mồ hôi càng chảy dữ. Tôi nâng vạt áo mới lên lau vậy. Bỗng một chiếc khăn lụa trắng rơi trước mặt, nhẹ như một hơi gió, mát cả tâm hồn và hương thơm chiếc khăn có thể làm một người tàn tật lành lại được. Tôi vội nhặt lấy, ngước mắt nhìn lên xem có chuyện gì. Luồng mắt tôi gặp luồng mắt một người đẹp, người sau này sẽ cho tôi một chiếc khăn vuông có thêu hình con linh dương.

Nàng đứng nơi cửa sổ từng trên, nghiêng người, cười tươi tắn. Tôi không tả nhan sắc nàng vì bất lực. Thấy tôi nhìn chăm chú, thiếu nữ ngậm ngón tay chỏ giữa đôi môi, hạ ngón tay giữa ngoắc vào ngón chỏ tay trái rồi đặt cả hai vào giữa ngực. Xong nàng rụt vào, đóng cửa biến mất.

Tôi ngỡ ngàng, bối rối, lòng bỗng như có lửa dục bốc lên. Tôi đăm đăm nhìn về phía cửa sổ mong lại được thấy bóng người đã làm tôi ngây dại. Nhưng cửa cứ đóng im lìm. Tôi ngồi đợi cho đến chiều quên cả giao ước hôn nhân, cả vị hôn thê. Biết chắc không hy vọng, tôi đứng dậy đi về, lòng nặng chĩu. Trên đường, tôi giở chiếc khăn lụa ra, hương thơm ngây ngất khiến tôi tưởng mình đang ở thiên đường. Mở hẳn ra, thấy ở góc có mấy câu thơ, chữ đẹp nhưng chằng chịt lấy nhau:

“Em thử thở than bằng những chữ nhỏ xíu và rắc rối này để chàng biết cho tâm hồn em say đắm. Vì chữ viết nào cũng in dấu tâm hồn.

Nhưng chàng bảo: sao chữ em lí nhí và ngoằn ngoèo khó đọc thế kia?

Em đáp: Chính em cũng bực bội và bị dày vò đây. Chàng quá ngây thơ đến nỗi không nhận ra đấy là dấu hiệu của tình yêu?”

Thưa ngài, tôi như điên như dại, nhưng rồi chập tối cũng về được đến nhà, thấy em tôi ngồi khóc. Tôi vào, nàng vội lau nước mắt, đến cởi áo cho tôi, dịu dàng hỏi tại sao tôi về muộn. Nàng cho tôi hay các quan khách cùng những đại thương gia, vị pháp quan và những người làm chứng; chờ tôi lâu quá, đã ăn uống thỏa thuê và về cả.

— Còn bác thì phát điên lên, - nàng tiếp, - thề hoãn lễ cưới của chúng ta đến tận sang năm. Nhưng còn anh, sao anh lại làm thế?

Tôi thuật lại tỉ mỉ sự việc. Tôi đưa chiếc khăn ra. Nàng cầm lấy, đọc mấy câu thơ và khóc sướt mướt.

— Cô ta có nói gì với chàng không? - Nàng hỏi.

— Chỉ ra hiệu thôi, và anh chẳng hiểu gì cả. Anh muốn em thử cắt nghĩa xem sao.

Tôi tả lại các dấu hiệu.

— Ôi người anh họ rất yêu quí của em! Giá anh xin em đôi mắt, em cũng sẽ lấy ra đưa anh ngay. Để lòng anh được thư thái lại, em sẽ hết sức giúp anh có thể gặp lại người đàn bà anh quan tâm và chắc chắn đã yêu anh. Những dấu hiệu ấy đối với phụ nữ chúng em không có gì là bí mật cả. Rõ ràng cô ta thèm khát anh và hẹn gặp trong hai ngày. Ngón tay đặt giữa đôi vú chỉ con số hai. Ngón tay giữa đôi môi chỉ rằng đối với cô ta anh là linh hồn làm sống cả thân thể cô ta. Em yêu anh, sẽ giúp anh bất cứ việc gì và sẽ che chở cho cả hai.

Tôi cảm ơn lòng tận tụy của nàng và những lời tốt đẹp đã cho tôi hy vọng. Tôi ở nhà hai ngày chờ đợi giờ hò hẹn. Tôi buồn lắm, ngả đầu trên gối nàng. Nàng thì luôn luôn khuyến khích khiến tôi vững dạ. Đến giờ hẹn nàng giúp tôi mặc áo, tự tay xức nước hoa cho tôi, đốt cánh kiến xông áo cho tôi, âu yếm ôm hôn tôi.

— Anh yêu quí, - nàng nói. - Giờ làm dịu lòng đến rồi. Can đảm lên mong anh được thỏa nguyện và bình tâm khi trở về. Em chúc anh lòng thanh thản. Em chỉ vui sướng vì hạnh phúc của anh. Anh chóng về kể chuyện em nghe. Chúng ta còn sống với nhau nhiều ngày đẹp. nhiều đêm vui.

Tôi cố trấn tĩnh, từ biệt cô em rồi ra đi. Đến ngõ có bóng mát hôm nọ. tôi tới ngồi trên chiếc ghế; lòng dạ bồn chồn. Cửa sổ hé mở, tôi như choáng váng. Nén được xúc động, tôi nhìn lên. Và tôi trông thấy thiếu nữ. Lảo đảo, tôi để rơi mình, run rẩy. Xuống chiếc ghế. Thiếu nữ vẫn đứng nơi cửa sổ nhìn tôi mắt sáng lên. Nàng cầm một chiếc gương và một cái khăn đỏ. Nàng xắn ống tay áo đến vai, xòe năm ngón tay sờ vào ngực, rồi duỗi cánh tay ra ngoài phía cửa tay cầm gương và khăn đỏ, vẫy khăn ba lần, vặn chiếc khăn lại. Tiếp đó, nàng nghiêng đầu một lúc lâu về phía tôi rồi bỗng nhiên lui vào đóng sập cửa lại, biến mất. Như thế đó, không một lời nói. Tôi phân vân quá chừng không biết nên đi hay nên ở, cứ đứng nhìn lên cửa sổ từng giờ, cho đến nửa đêm. Tôi mới chán nản về nhà. Cô em khốn khổ vẫn ngồi chờ, mắt đỏ hoe, vẻ mặt buồn rầu, nhẫn nhục. Tôi cũng kiệt sức, lăn ra đất thật thảm hại. Cô em họ tôi vội chạy đến nâng tôi dậy ôm hôn lên mắt, lấy tay áo lau mắt cho tôi. Nàng rót cho tôi một cốc nước đường có rưới nước hoa, cuối cùng dịu dàng hỏi tôi vì sao về chậm và có vẻ buồn như thế.

Tôi, tuy đã oải người ra vì mệt và buồn, cũng thuật lại hết cho nàng nghe, nhắc lại cả điệu bộ của người thiếu nữ.

— Hỡi anh Azit của lòng em, - Aziza nói, - năm ngón tay và cái gương, theo em hiểu, có nghĩa là năm ngày nữa cô ta sẽ nhắn tin cho anh tại nhà bác thợ nhuộm ở góc phố.

Tôi thích quá:

— Em yêu, mong lời em đoán sẽ là sự thực. Anh cũng thấy ở góc phố có cửa hiệu của một người nhuộm Do thái.

Ký ức như sống dậy, tôi không cầm được nước mắt, gục đầu vào lòng em tôi mà nức nở. Nàng vuốt ve an ủi tôi:

— Anh Azit ạ, những người yêu nhau thường đau khổ vì phải đợi chờ hết năm nọ đến năm kia, thế mà họ vẫn kiên gan. Lòng anh mới bị dày vò chưa tới một tuần mà sao anh đã xúc động và buồn bã quá đến thế! Thôi hãy ăn chút thức ăn này em nấu, và uống tí rượu.

Nhưng thưa hoàng tử, tôi không thể ăn uống được gì, cũng không ngủ được, mặt mày vàng võ, hình dáng đổi thay. Vì là lần đầu tôi say mê, lần đầu nếm mùi tình yêu đắng cay mà ngon ngọt. Năm ngày chờ đợi tôi gày rộc đi. Em tôi buồn lo đêm ngày ngồi canh kể chuyện tình tôi nghe cho khuây khỏa. Nàng thức thâu đêm thỉnh thoảng tôi bắt gặp đưa tay lau vội nước mắt thầm. Sau năm ngày, nàng bắt tôi dậy, đun nước bưng vào nhà tắm gia đình cho tôi tắm rửa. Xong, mặc áo cho tôi và giục:

— Anh hãy đi nhanh đến chỗ hẹn. Cầu chúa Ala cho anh gặp may, và dùng hương thơm của Người chữa khỏi lòng anh.

Tôi chạy một mạch đến hiệu nhuộm của người Do thái.

Hôm ấy là ngày thứ bẩy. Cửa hiệu không mở. Tôi ngồi trước cửa chờ, chờ mãi đến tối, giờ mấy thầy tu cầu nguyện trên tháp nhà thờ. Đêm đến cũng chẳng thấy ai, tôi sợ bóng tối, đứng dậy đi về. Về nhà như người say rượu không hiểu mình làm gì, nói gì. Tôi thấy Aziza khốn khổ đứng trong buồng, quay mặt vào tường, một tay chống vào bàn, một tay đặt lên ngực. Nàng khẽ ngâm thơ than thở cho nhưng mối tình ngang trái.

Thấy tôi nàng lấy tay áo chùi mắt gượng cười để che giấu nỗi khổ:

— Anh yêu, cầu chúa cho anh hạnh phúc dài lâu. Đêm hôm khuya khoắt, đường phổ vắng tanh, sao anh lại về một mình, sao không ngủ lại nhà cô gái yêu anh?

Tôi đang bực mình, lại tưởng nàng chế giễu, bèn xô nàng thật mạnh, đầu va phải góc nhọn của cái ghế dài, trán toác ra, máu lênh láng. Thế mà nàng không hề giận dữ, không một lời phàn nàn, lặng lẽ đứng dậy đốt một miếng bùi nhùi lấy khăn băng trán lại lau sạch đá hoa sàn nhà, rồi đến bên tôi nói rất dịu dàng như không có chuyện gì xảy ra:

— Em rất buồn vì đã nói những lời không đúng lúc làm anh phiền lòng. Anh tha lỗi cho em, anh hãy kể lại em nghe chuyện gì đã xảy ra, may ra, em giúp được gì chăng.

Tôi kể lại việc trắc trở, việc cô gái bặt tin.

— Ôi anh Azit của em! em có thể nói chắc là anh sắp đạt mục đích rồi. Cô gái muốn thử thách lòng kiên nhẫn của anh xem anh yêu cô ta, tha thiết với cô ấy đến chừng nào. Mai anh cứ đến ngồi trên chiếc ghế dưới cửa sổ, chắc chắn anh sẽ tìm được cách giải quyết cho thỏa nguyện.

Rồi nàng bưng đến một mâm đầy thức ăn đựng trong bát đĩa sứ. Tôi hất tung, bát đĩa bắn đi, lăn lông lốc trên thảm. Tôi muốn nàng hiểu tôi chẳng buồn ăn buồn uống gì đâu. Cô em họ khốn khổ của tôi lặng lẽ nhặt nhạnh những mảnh vỡ tung tóe, lau chùi tấm thảm rồi đến ngồi phía cuối chiếc đệm tôi nằm. Suốt đêm nàng quạt cho tôi, vuốt ve, an ủi, dịu hiền không tả. Còn tôi thì nghĩ bụng: “Si tình thật là điều dại!” Sáng dậy tôi vội đến chỗ cũ.

Vừa ngồi xuống ghế thì cửa sổ mở. Tôi lóa mắt và kìa! xuất hiện con người đã chiếm cả linh hồn tôi. Nàng cười, hai hàm răng trắng muốt, nụ cười ngọt ngào làm sao. Nàng vào rồi lại ra, tay cầm cái túi xách, một tấm gương, một bình hoa và một cây đèn nhỏ.

Nàng làm hiệu thế này: Đầu tiên bỏ gương vào túi, thắt miệng túi lại quẳng vào phòng. Rồi duyên dáng vô ngần, nàng xõa tóc ra. Mớ tóc dài như bao lấy nàng, che lấp khuôn mặt. Sau đó nàng đặt cây đèn vào giữa bó hoa cắm trong bình, rồi ôm tất cả, biến mất. Cửa sổ lại đóng sập lại. Lòng tôi cũng bay theo nàng bâng khuâng...

Tôi đã có kinh nghiệm, biết ngồi chờ cùng vô ích, nên buồn bã tái tê bước về. Đến nhà lại thấy cô em khốn khổ nước mắt đầm đìa, đầu quấn hai vòng băng, một vòng quanh chỗ trán bị thương, một vòng quanh đôi mắt đau nặng vì đã khóc quá nhiều trong những ngày buồn thảm và trong lúc vắng tôi. Nàng không thấy tôi, đầu nghiêng nghiêng đặt vào lòng bàn tay. Nàng tự ru mình trong âm điệu du dương của những vần thơ:

“Ôi, em nghĩ tới anh, anh Azit! Anh đã trốn em đi đến nhà nào xa em! Nói đi anh, hỡi anh lang thang yêu dấu, anh định, đến ở nơi nào?

Sẽ đến lượt anh buồn đấy, anh Azit ạ. Số mệnh vốn ghét ghen hạnh phúc của em, có đấy anh đến đâu anh cũng không thể tìm thấy nơi ở ấm áp mà tấm lòng đau khổ của Aziza dành cho anh.

Anh chẳng nghe em, anh bỏ đi! Nước mắt em luyến tiếc anh chảy mãi không ngừng.

Ôi! anh hãy uống lấy nước trong, nước sạch, để phần cho nỗi đau khổ của em giải khát bằng chất muối của những giọt lệ buồn ẩn trong những hố mắt sâu.

Lòng ta hỡi, hãy khóc người tình xa vắng.

Em nghĩ tới anh, anh Azit! Anh đã trốn em đi đến nhà nào xa em! Nói đi anh, hỡi anh lang thang yêu dấu, anh định đến nơi nào?”

Ngâm xong nàng quay lại, hé băng nhìn thấy là nàng cố gắng che giấu nỗi đau và nước mắt. Nàng đến bên tôi đứng im không nói nên lời. Một lát mới bảo tôi ngồi kể lại chuyện xảy ra. Tôi thuật lại tỉ mỉ những cử chỉ bí mật của cô gái. Aziza giải thích:

— Anh hãy vui lên, nguyện vọng của anh sắp đạt đấy. Cái gương bỏ vào túi là mặt trời lặn. Như thế là cô ta mời anh tối mai tới nhà. Tóc đen che lấp mặt là đêm tối bao phủ mặt đất, nhấn mạnh thêm ý trên. Bình hoa có nghĩa là anh phải vào trong vườn phía sau ngõ hẹp, cây đèn đặt trên chiếc bình nói rõ rằng vào đến vườn anh phải đi về phía có đèn thắp mà chờ người yêu đến.

Tôi đã chán quá rồi, không tin:

— Đã bao lần cô giải thích sai khiến tôi hy vọng hão huyền. Ala! sao tôi khổ quá thế này?

Aziza tỏ ra dễ thương hơn bao giờ hết dịu dàng an ủi tôi. Nhưng nàng vẫn ngồi yên, không dám dọn cơm mời tôi ăn uống gì sợ tôi nổi khùng như trước.

Tuy vậy, chiều hôm sau, tôi lại thử đi lần nữa xem sao, Aziza lòng đau xót, quên hẳn mình mà an ủi khuyến khích tôi. Tôi đi tắm xong, nàng lấy cái áo đẹp mặc cho tôi.

Aziza buồn bã nhìn tôi, rồi dặn tôi, giọng đầy nước mắt:

— Anh cầm lấy hạt xạ hương tinh khiết này tô môi cho thơm. Khi đã ân ái thỏa nguyện với người yêu rồi, anh hãy đọc cho cô ta nghe câu thơ này.

Nàng ôm lấy cổ tôi khóc nức nở. Tôi thề sẽ đọc Aziza yên tâm. Nàng đọc:

“Hỡi những kẻ si tình. Hãy nói ta hay nếu tình yêu ở mãi trong lòng nạn nhân của nó, thì con đường giải thoát biết tìm đâu?”

Nàng bắt tôi nhắc lại dù tôi không hiểu hết ý và cũng không rõ sẽ có hiệu quả gì.

Tôi đi nhanh đến khu vườn hôm trước. Cổng mở. Phía trong cùng thấy một ngọn đèn. Tôi xuyên bóng tối đi tới. Tôi ngạc nhiên hết sức thấy một căn phòng lộng lẫy, vòm hình cung, trên có mái tròn lát bằng ngà và gỗ mun. Những cột đuốc bằng vàng cùng những đèn pha lê có giấy vàng móc vào trần, chiếu ánh sáng mát dịu khắp gian phòng. Giữa phòng có một bồn nước có hình trạm trổ sơn màu và những hình vẽ đan vào nhau. Chỉ riêng tiếng nước thánh thót trong bồn nghe cũng đủ mát rượi. Ngay cạnh bồn có một cái mâm bạc phủ khăn lụa và đặt trên chiếc ghế đẩu bằng xà cừ. Trên thảm là một cái bình sành lớn quang dầu, cổ thon đỡ lấy một chiếc cốc pha lê chân bằng vàng.

Điều đầu tiên tôi làm, thưa hoàng tử, là bỏ chiếc khăn lụa trên mâm ra. Ôi, thú vị! Tôi thấy như hiển hiện trước mắt, bốn con gà quay. Gia vị thơm tho. Có bốn bát sứ lớn, bát thứ nhất đựng bột sữa, rưới nước hoa cam, trên rắc bột hồ trăn tử và bột quế. Bát thứ hai có nho khô nghiền chưng lên, ngan ngát vị nước hoa hồng. Bát thứ ba, ôi! bát thứ ba, có bánh hạnh nhân hình trám, lá bánh xếp khéo quá trông đến thèm. Bát thứ tư đựng chả hồ đào, quánh mật, nhân cứng như muốn nứt. Đấy mới là nửa mâm. Nửa kia những trái cây tôi ưa thích: những quả vả chín, vỏ nhăn lại nằm uể oải như biết người ta thèm mình, những trái thanh yên, nho tươi, chuối. Hoa bày vào giữa các hàng trái: hoa hồng, hoa nhài, hoa uất kim cương, hoa huệ và hoa thủy tiên.

Khoái quá! Bao nhiêu buồn phiền như tiêu tan... Chỉ tiếc không có ai ở đây, chẳng có con hầu, chẳng có nữ nô, tôi không dám đụng đến thứ gì, kiên nhẫn ngồi chờ người tôi say đắm. Một giờ trôi qua. Rồi hai giờ, không thấy ai. Rồi ba giờ, cũng không ai đến. Tôi bắt đầu thấy trong bụng cồn cào. Trước đây vì mải nghĩ tới mối tình không kết quả, tôi biếng ăn. Giờ đây, bắt đầu hy vọng, nhờ chúa, tôi mới thấy đói. Tôi thầm cảm ơn Aziza luôn luôn đoán biết kết quả mà giải thích đúng những bí mật về các cuộc hẹn hò.

Vậy thì, không chịu nổi cơn đói cào ruột, tôi vớ luôn món chả hồ đào mà tôi thích hơn cả, cho trôi qua họng không biết bao nhiêu cái, nó thơm ngon như đã qua những ngón tay trắng ngà của các nàng tiên nữ. Xong, đưa vào bao tử bánh hạnh nhân hình trám dòn tan mà số phận từ bi đem đến. Tiếp theo là bát sữa trắng có rắc bột hồ trăn tử, nuốt vào cứ mát cả lòng dạ. Rồi đến món gà rán nhồi thịt rất khéo lại thêm hạt lựu chua ngon ghê, chén một, hai hay ba, hoặc cả bốn con cũng không biết nữa. Tôi kết thúc bữa ăn bằng một, hai, ba hay bốn thìa hạt lựu ngon, nghiêng bình sành quang dầu mà uống không cần đến cốc, và cảm tạ chúa, Ala về những ân huệ ấy.

No bụng rồi tôi thấy mệt mỏi, chân tay rã rời, gắng gượng rửa tay xong thì lăn quay trên thảm mà ngủ li bì. Có chuyện gì xảy ra đêm ấy! Chỉ biết sáng hôm sau, trời nắng chói chang, tôi tỉnh dậy thì thấy mình nằm không phải trên tấm thảm êm, mà trên đá hoa, ở bụng lại có một nhúm muối và một nắm than. Tôi cựa mình rồi bật dậy nhìn ngang nhìn ngửa chẳng thấy một bóng người. Tôi phân vân và xúc động, rất bực với mình sức yếu không chịu được thức đêm và mệt nhọc. Tôi buồn lững thững về nhà. Aziza khốn khổ đang than khóc:

“Gió nổi lên, nhảy nhót trên cánh đồng, và thổi đến ta…

Ta ngửi thấy mùi gió trước khi gió đến vuốt tóc của ta.

Hỡi làn gió êm! Thổi lại đây! chim đang hót! Gió thổi lại đây! yêu quá rồi thì cứ số phận mà theo,

Tình yêu hỡi! giá ta ôm được người tình lang ôm đầu người yêu nào ngực.

Ôi! giá gió tình thổi dịu nỗi đắng cay của lòng nay đang chìm trong đau khổ!

Azit hỡi, anh đi rồi thì đời còn vui thú gì, còn ý vị gì nữa đối với em.

Ngọn lửa tình nung cháy lòng ta ôi! ai có thể nói cho ta hay người ta yêu có giống lòng ta?”

Thấy tôi, Aziza vội đứng dậy lau nước mắt, chào hỏi dịu dàng và giúp tôi cởi áo. Nàng ngửi đi ngửi lại chiếc áo mấy lần mà rằng:

— Lạy chúa! Không phải thứ hương vị mà người yêu anh để lại trên áo. Có thể nào anh nói em nghe.

Tôi kể xong, nàng lo lắng lộ ra nét mặt:

— Anh Azit ạ, em không thể yên tâm về anh. Em sợ cô gái sẽ gây phiền cho anh nhiều đấy. Muối để trên da có nghĩa là cô ta chê anh, một người tình say đắm mà không thắng được giấc ngủ và nỗi mệt nhọc, nên cô ta cho anh là nhạt nhẽo. Còn nắm than có nghĩa là cô ta cầu chúa bôi đen mặt anh đi, vì cho anh là yêu đương giả dối. Đáng nhẽ phải lịch sự với khách mà đánh thức nhẹ nhàng thì cô ta lại khinh thị coi khách chỉ biết có ăn, uống và ngủ. Cầu chúa gỡ cho anh khỏi mối tình với người đàn bà thiếu tình thương và không tim ấy.

Nghe giải thích như thế, tôi tự đấm ngực nói:

— Tôi quả là kẻ có lỗi. Lạy chúa! người đàn bà ấy có lý. Đang yêu đương, ai lại ngủ bao giờ. Tai vạ này do tôi tự chuốc lấy. Giờ phải làm thế nào, hỡi cô em họ của tôi? Em hãy nói đi.

Aziza thấy tôi buồn tỏ ra thương cảm lắm. Nàng nói:

— Em bị lễ nghi ràng buộc. Vì sắp lấy chồng theo tục lệ, em phải nghiêm chỉnh ở trong nhà, không được ra ngoài, nếu không có thể giúp anh biết mấy. Anh hãy nghe kỹ, nếu em không làm được cái dấu nối trực tiếp giữa đôi bên, thì cũng có thể lo liệu từ xa cho anh thành công. Tối nay anh cứ đến chỗ cũ. Cho vào buồn ngủ. Muốn thế tránh đừng ăn. Ăn vào, giác quan sẽ mềm đi và trở nên nặng nề. Chớ ngủ. Khoảng một phần tư đêm anh sẽ thấy cô ta đến. Cầu chúa che chở cho anh khỏi bị lừa.

Tôi cầu cho chóng tối. Tôi sắp đi, Aziza còn dặn:

— Khi cô ta đã cho anh thỏa mãn rồi thì anh chớ quên đọc câu thơ của em đấy.

Tôi hứa sẽ nhớ và ra đi.

Đến nơi, tôi cũng thấy như tối qua, gian phòng lộng lẫy sáng trưng, có những mâm to đầy thức ăn, bánh kẹo, hoa quả. Mùi thơm ngào ngạt, tôi không tự chủ được, lại ăn và ăn cật lực, xong uống bình nước căng cả bụng. Tôi hài lòng lắm. Nhưng ngay sau đó, mắt chớp lia lịa, buồn ngủ quá, lấy mấy ngón tay vành mắt ra cũng không ăn thua. “Mình nằm nghỉ, đặt cái đầu lên gối một lát thôi mà, tôi tự nhủ. Nhất định không ngủ, ồ, không ngủ đâu.”. Và tôi lấy một chiếc gối, ngả đầu xuống. Nhưng rồi để chỉ thức dậy vào sáng bảnh mắt hôm sau, thấy mình không phải nằm trong căn phòng lịch sự mà là trong một gian buồng có lẽ dành cho bọn giữ ngựa, trên bụng có một chiếc xương chân sau, một quả bóng tròn, mấy hạt chà là và những hạt minh quyết, cạnh đấy là hai đồng tiền và một con dao.

Tôi xấu hổ, gạt phăng mấy thứ quý ấy đi, chỉ nhặt lấy con dao bực tức ra về. Đến nhà thấy Aziza bồn bã thì thầm mấy vần thơ:

“Hỡi ôi! nước mắt ta đã hòa tan tim ta và biến thân ta thành nước.

Người bạn ta mỗi ngày một tàn nhẫn.

Nhưng mà chàng đẹp quá, đau khổ vì chàng không êm ái hay sao!

Azit anh hỡi! tâm hồn em, vì anh mà tràn đầy say đắm, vì anh mà sầu thảm đau thương.”

Lúc ấy tôi đang cáu kỉnh, chửi luôn mấy câu. Nàng lau nước mắt, vẫn cứ dịu dàng, ôm cổ tôi, ghì chặt tôi vào ngực mà tôi thì cứ đẩy ra.

— Khốn khổ thân anh, - nàng nói, - tối qua anh lại ngủ mất rồi.

Tôi không chịu được nữa, lăn đùng ra, quẳng xa con dao nhặt được và nghẹn ngào. Aziza đến ngồi bên tôi lấy quạt phẩy gió cho tôi, khuyến khích tôi phải can đảm lên, mọi việc rồi sẽ tốt đẹp cả thôi. Tôi kể lại những vật tôi thấy trên bụng mình khi thức giấc và bảo nàng giải cho nghe.

— Em đã chẳng dặn anh phải chống lại sự cám dỗ của thức ăn và đừng có ngủ đó sao!

Tôi sốt ruột.

— Thôi hãy giải thích cho anh nghe ngay đi.

— Quả bóng tròn có nghĩa là mặc dù anh ở trong nhà người yêu, lòng anh vẫn lang thang bay trong không chứng tỏ anh thiếu nhiệt tình Quả thì có hột có cùi. Lòng say đắm chính là cái cùi. Anh không nên chỉ là những hạt chà là vô bổ. Minh quyết là cây của Ayúp[113], Ayúp là cha của lòng kiên nhẫn. Những hạt minh quyết để trên bụng là muốn nhắc anh phải kiên nhẫn đức tính quý đối với người đang yêu. Còn chiếc xương chân cừu thì không nên giải thích.

— Thế còn lưỡi dao và hai đồng tiền?

Aziza lo ngại giọng run run:

— Ôi anh Azit, em sợ cho anh lắm. Hai đồng tiền là hai con mắt. Cô ta muốn nói: “Nếu anh lại đến để cứ ngủ đi như thế thì tôi lấy hai con mắt mà thề rằng sẽ dùng dao cắt cổ anh không thương tiếc”. Em sợ anh buồn cứ phải nén mối lo ngại mà khóc thầm một mình trong căn nhà trống trải chỉ tự an ủi bằng tiếng nức nở.

Tôi cũng mủi lòng thấy nàng phải buồn khổ.

— Bây giờ phải làm thế nào, tôi hỏi. Phải giúp anh ra khỏi mối tai họa khó tránh này.

— Em sẵn lòng nhưng anh phải nghe và làm theo lời em nếu không sẽ hỏng hết.

— Anh thề sẽ làm theo.

Tin lời tôi Aziza thấy vui trong lòng, ôm hôn tôi mà rằng:

— Thế này nhé: giờ anh phải ở đây ngủ suốt ngày. Như thế, buổi tối, anh sẽ không buồn ngủ nữa. Khi anh thức dậy, em sẽ cho anh ăn uống thì anh không còn gì đáng ngại nữa.

Nàng bắt tôi nằm xuống xoa bóp nhè nhẹ, cảm giác êm êm khiến tôi ngủ được ngay. Chiều đến tôi tỉnh giấc còn thấy nàng ngồi bên quạt cho tôi. Chắc nàng đã khóc suốt vì áo có vết nước mắt. Aziza vội mang thức ăn lên, gắp cho vào mồm tôi. Tôi chỉ còn có việc ăn đến căng bụng. Nàng lại cho tôi uống một bát nước táo ngâm đường có rưới nước hoa hồng, uống mát cả ruột. Nàng rửa tay cho tôi, lấy khăn thơm mùi xạ lau rồi vẩy nước hương vào người tôi. Xong xuôi, nàng tìm một chiếc áo cực đẹp mặc cho tôi và nói:

— Nếu Chúa muốn, đêm nay nhất định anh sẽ được thỏa nguyện.

Nàng dắt tôi ra tới cửa:

— Chớ quên lời em dặn.

— Dặn gì?

— Ôi anh Azit, câu thơ anh đã thuộc ấy mà.

Tôi đến khu vườn, và như mấy lần trước, tôi vào căn phòng mái vòm hình cung, ngồi trên thảm đẹp. Vì đã no, tôi dửng dưng nhìn mấy chiếc mâm và thức cho đến nửa đêm. Không thấy một ai. Không nghe một tiếng động. Đêm dài như một năm, nhưng tôi vẫn kiên trì và ngồi đợi. Ba phần tư đêm trôi qua, gà gáy canh một. Tôi bắt đầu thấy đói. Đói tăng dần. Tôi đứng phắt dậy đến mở mâm mà ăn no nê. Rồi uống một cốc, hai cốc... mười cốc. Đầu tôi nặng chĩu. Tôi chống rất cương nghị cứng người lên, lắc đầu lia lịa. Đúng lúc tôi chực lăn ra thì nghe có tiếng cười và tiếng lụa sột soạt. Vừa vội rửa tay rửa mồm xong thì tấm màn lớn cuối phòng kéo lên. Và nàng bước vào tươi cười, đẹp như vầng trăng, với mười nữ nô trẻ đẹp như những vì tinh tú. Nàng mặc một chiếc áo xa-tanh xanh thêu chỉ đỏ bằng vàng. Tôi liền đọc mấy vần thơ:

“Cô gái tuyệt mỹ, nàng đây rồi với cái nhìn kiêu hãnh. Áo dài xa-tanh không cúc để hé đôi vú lộng lẫy nhởn nhơ. Tóc nàng buông xõa.

Tôi như choáng váng. Nếu hỏi tên, nàng nói, là người lấy lửa bất diệt đốt cháy tâm can người tình.

Nếu tôi kể những sự dày vò của tình yêu, nàng nói “Em là tảng đá điếc, là bầu trời câm. Ôi ngây thơ! Ai lại oán trách đá điếc trời trời câm?

Tôi bảo nàng: Nếu tim nàng là đá, thì những ngón tay tôi sẽ làm cho đá phải tuôn nước trong như Mô-iz đã làm trước kia.”

Nàng mỉm cười nói:

— Tốt lắm! Nhưng sao lần này chàng lại thắng được giấc ngủ.

— Vì nàng đến như một cơn gió thoảng làm mát tâm hồn tôi.

Nàng nháy mắt làm hiệu cho bọn nữ nô. Họ kéo nhau ra hết, chỉ còn lại hai chúng tôi trong phòng. Nàng đến ngồi cạnh tôi, hai tay ôm lấy cổ tôi. Đêm ấy là một đêm tôi được hoan lạc tâm hồn, giác quan mở hội.

Sáng dậy, khi tôi tạm biệt, nàng giữ lại:

— Chờ một chút, em có điều muốn ngỏ cùng chàng.

Tôi hơi ngạc nhiên, ngồi lại bên nàng. Nàng mở một chiếc khăn quàng lấy ra miếng vải vuông, có thêu con linh dương thứ nhất mà Ngài thấy đấy. Nàng đưa cho tôi, dặn:

— Chàng hãy giữ gìn cẩn thận chiếc khăn của một thiếu nữ bạn, công chúa đảo Long não và đảo Pha lê đấy. Đây là điều hệ trọng trong đời chàng. Vả lại nó nhắc chàng luôn luôn nghĩ tới kẻ đã tặng chàng.

Tôi cảm ơn rối rít, từ biệt nàng, quên khuấy không đọc câu thơ Aziza dặn. Về nhà thấy Aziza nằm, vẻ mặt báo hiệu một bệnh trạng nguy kịch. Thấy tôi vào, nàng cố gượng dậy, và nàng lê bước đến bên tôi, ôm tôi vào ngực thật lâu, rồi nói:

— Anh có nhớ đọc câu thơ em đọc không?

Tôi luống cuống:

— Ôi, anh quên mất rồi! Chỉ tại cái con linh dương thêu trên mảnh lụa này.

Tôi giơ mảnh lụa ra cho nàng xem con linh dương. Aziza không tự chủ được nữa òa lên khóc: “Ôi trái tim khốn khổ, nên hiểu rằng quyến luyến lắm thì phải chán chường; thân thiết lắm thì phải lìa tan”. rồi nói:

— Lần sau anh chớ quên đọc cho cô ta câu thơ em đặn.

— Em nhắc lại lần nữa, anh hầu như quên mất rồi.

Nàng nhắc lại. Tôi cố nhớ. Tối đến, nàng giục:

— Đến giờ rồi, cầu chúa dẫn anh đi yên ổn.

Đến khu vườn, tôi vào phòng người tình đang chờ đợi. Nàng ôm hôn tôi. Ăn uống xong, chúng tôi lại chìm đắm trong hoan lạc. Sáng dậy, tôi đọc câu thơ của Aziza:

“Hỡi những kẻ si tình! Hãy nói ta hay. nếu tình yêu ở mãi trong lòng nạn nhân của nó, thì lạy Chúa, con đường giải thoát biết tìm đâu”.

Thưa hoàng tử! tôi không thể nói hết với ngài nỗi xúc động sâu xa của nàng khi nghe câu thơ ấy. Nàng vốn cứng rắn thế mà khi nghe xong, tim như tan ra trong lồng ngực. Nàng khóc than:

“Đáng phục thay người tình địch cao thượng: Nàng biết hết bí mật mà không hé một lời. Nàng đau khổ vì tình bị san sẻ mà chẳng oán thán. Nàng hiểu cái giá diệu kỳ của sự chịu đựng”.

Tôi nhẩm thuộc đoạn thơ để về đọc cho Aziza. Đến nhà thấy Aziza nằm dài trên đệm, mẹ tôi ngồi cạnh chăm nom. Mặt nàng xanh nhợt: trông nàng yếu lắm như vừa ngất đi. Nàng ngước mắt đau đớn nhìn lên không cử động. Mẹ tôi ngúc ngắc cái đầu nghiêm khắc nhìn tôi:

— Nhục nhã lắm. Azit ạ! Mày bỏ người vợ sắp cưới như thế sao?

Aziza cầm tay mẹ tôi hôn và ngắt lời bà mà hỏi tôi giọng mệt nhọc, nghe không rõ:

— Anh có quên lời em dặn không đó?

— Em yên tâm. Anh đã đọc. Cô ta nghe xúc động lắm, nên đã làm mấy câu thơ.

Và tôi nhắc lại. Aziza nghe, khóc thầm, và đọc những lời thơ này của thi sĩ:

“Kẻ nào không giữ nổi bí mật cũng không kiên nhẫn chịu đựng thử thách thì chỉ còn cầu chết là xong.

Em chỉ biết quên mình suốt cả cuộc đời, mà chết không một lời an ủi của người yêu. Em chết rồi thì anh chuyển lời em chào đến kẻ đã làm em bất hạnh”.

Nàng dặn thêm:

— Khi anh trở lại với người yêu thì xin anh đọc lại cho cô ta nghe mấy vần thơ ấy. Chúc cho đời anh êm ái, dễ dàng, anh Azit hỡi.

Tối đến, theo thói quen, tôi trở lại khu vườn vào phòng cùng người yêu ăn uống no say, nô rỡn đủ trò, rồi lại ôm nhau ngủ cho đến sáng. Tôi đọc mấy câu thơ của Aziza.

Nghe rồi, nàng thét lên một tiếng, lùi lại, sợ hãi:

— Lạy chúa! người đọc mấy câu thơ này cho chàng hẳn giờ đã chết.

Nàng thêm:

— Em mong người này không phải bà con gì của chàng, không là chị ruột, không là chị họ. Vì em nhắc lại: người này đã là người thiên cổ.

— Đó là vị hôn thê của tôi, con gái chú tôi đó.

— Chàng nói gì? Không đúng! Nếu quả là vị hôn thê thì chàng phải yêu cô ta chứ!

Tôi nhắc lại:

— Là vị hôn thê của tôi thật mà, cô Aziza, con chú tôi.

— Thế sao chàng không nói với em. Lạy chúa, nếu biết, em không bao giờ lại đi cướp chồng người ta. Khổ chưa! Thế cô ta đã biết chúng mình gặp nhau, yêu nhau chưa?

— Biết chứ! Chính cô ấy đã giải cho tôi hiểu những dấu hiệu bằng cử chỉ của nàng mà. Không có cô ta thì tôi không thể đến với nàng được. Nhờ những lời khuyên hay, những lời dẫn khéo của cô ấy mà tôi đã tới đích.

— Thế thì chính chàng đã làm cho cô ta phải chết. Cầu chúa đừng hủy hoại tuổi xuân của chàng, như chàng đã hủy hoại tuổi xuân của vị hôn thê đáng thương của chàng. Chạy nhanh về xem sự thể ra sao?

Tôi đi ngay, lòng băn khoăn về tin xấu ấy. Đến đầu phố gần nhà tôi, nghe trong nhà có tiếng phụ nữ than khóc thảm thê. Mấy bà láng giềng vào vào ra ra. Tôi hỏi thăm, một bà cho biết:

— Người ta thấy Aziza nằm chết sau cửa buồng.

Tôi nhảy bổ vào. Mẹ tôi, người trước tiên thấy tôi mắng ngay:

— Mày phải chịu trách nhiệm trước chúa Ala về cái chết của nó. Máu của nó đeo nặng vào cổ mày. Mày là một thằng chồng chưa cưới đáng buồn đáng chán lắm, con ạ.

Bà sắp mắng tiếp nữa thì cha tôi vào. Bà im không nói gì. Cha tôi chuẩn bị tang lễ. Khi bạn bè thân thuộc đã đến đông đủ, chúng tôi cử hành theo nghi thức một tang lễ lớn, tụng kinh ba ngày trong lều, ba ngày trên mộ.

Tôi về nhà, đến bên mẹ tôi, cũng thấy động lòng trắc ẩn đối với người con gái đáng thương. Mẹ tôi dỗ dành:

— Mẹ muốn con cho mẹ biết con đã làm gì đến nỗi Aziza đến phải nổ gan mà chết. Mẹ hỏi han về bệnh tình, nó không chịu nói. nhất là không có một lời cay đắng về con. Trái lại, cho đến phút cuối cùng, nó còn có những lời chúc phúc đối với con. Vậy thì con hãy kể mẹ nghe con đã làm gì con bé bất hạnh để nó phải chết như thế.

— Con ấy à? Con có làm gì đâu?

Mẹ tôi vẫn năn nỉ:

— Khi nó sắp tắt thở, mẹ ngồi ở đầu giường nó. Nó ngửa đầu mở mắt nhìn mẹ mà nói: “Bác của cháu ơi! Cháu cầu chúa đừng bắt ai phải đền nợ máu cho cháu và tha thứ cho những ai dày vò lòng cháu. Cháu sắp được từ một cõi đời không bền vào một cõi đời bất diệt”. Mẹ an ủi nó: “Con ơi! con đừng nói đến cái chết. Cầu chúa cho con chóng khỏi”. Nhưng con. bé buồn bã nhìn mẹ nói: “Bác của cháu. Cháu nhờ bác nói với anh Azit lời dặn cuối cùng của cháu, đừng có quên là khi anh đến nơi thường đến, trước khi về, thì nói thế này: “Cái chết còn êm ái và đáng ưa hơn sự phản trắc”. Nói thế là làm ơn cho cháu. Sau khi chết cháu sẽ phù hộ anh như đã chăm sóc anh lúc sinh thời”. Rồi con bé nhấc gối lên lấy ra một vật nhỏ trao cho con, nhưng bắt mẹ phải thề chỉ khi nào, con có những tình cảm tốt hơn, biết thành thực thương tiếc nó khóc thì mới trao. Mẹ giữ gìn cẩn thận và sẽ trao khi con thực hiện điều kiện đặt ra.

Tôi nói:

— Được! Nhưng mẹ cho con nhìn qua vật ấy một chút.

Mẹ tôi cương quyết từ chối và bỏ đi.

Thưa Ngài, dạo ấy tôi thật dại dột, không biết điều không chịu nghe tiếng nói của trái tim. Đáng lẽ phải khóc thương Aziza của tôi và để tang nàng, thì tôi lại chỉ nghĩ đến chơi bời và giải trí. Và đối với tôi, không gì khoái lạc bằng đến nhà người tôi say mê. Cho nên cứ tối đến là tôi vội vã tới nhà nàng và nàng cũng bồn chồn đợi tôi. Tôi vừa bước vào là nàng chạy đến đánh đu vào cổ tôi mà hỏi tin về Aziza. Tôi kể chi tiết về cái chết và đám tang thì nàng tỏ lòng rất thương tiếc người quá cố:

— Ôi, giá em biết được bao nhiêu điều tốt lành mà cô ta đã làm cho chàng trước khi chết và sự quên mình kỳ lạ của cô ta, em đã cảm ơn và tìm cách đền công.

Tôi nói:

— Và nhất là cô ấy đã dặn kỹ mẹ tôi nhắc lại cho tôi nghe mấy lời cuối cùng của đời cô. “Cái chết còm êm ái và đáng ưa hơn sự phản trắc.”

Nàng bỗng kêu lớn:

— Cầu Chúa thương cô ta. Chết rồi mà cô ấy còn cứu giúp chàng vì tôi đã âm mưu giăng bẫy ám hại chàng, mấy lời trên quả đã cứu chàng.

Tôi ngạc nhiên quá đỗi:

— Nàng nói gì kỳ thế? Nàng đã yêu tôi mà nàng lại định hại tôi sao? Nàng định giăng bẫy như thế nào?

— Chàng thật trẻ con và ngây thơ quá, - nàng nói. - Tôi thấy chàng chẳng hiểu gì về những điều xấu xa của phụ nữ chúng tôi. Thôi, không nói nữa. Chàng chỉ nên biết nhờ có cô em họ mà chàng thoát tay tôi. Tuy nhiên, tôi chỉ tha chàng với điều kiện ngoài tôi ra, chàng không được nhìn, không được nói một lời với bất kỳ người đàn bà nào dù trẻ, dù già. Nếu không thì khốn đấy, khốn đấy. Người khuyến khích chàng bằng những lời khuyên đã chết rồi thì không còn ai cứu chàng nổi khỏi tay tôi. Cho nên đừng quên điều kiện tôi đặt ra. Giờ thì xin chàng một điều.

— Điều gì vậy?

— Dẫn tôi đến viếng mộ cô Aziza đáng thương. Vì để tôi khắc vào mộ chí vài dòng chữ xót xa.

— Nếu chúa Ala muốn, ngày mai chúng mình sẽ đi.

Tôi ngủ lại đêm với nàng. Nàng luôn miệng hỏi tôi về Aziza:

— Sao chàng không nói cho em biết cô ấy là em họ hàng?

Đến lượt tôi hỏi lại:

— Câu “Cái chết còn êm ái và đáng ưa hơn sự phản trắc”, thật ra có nghĩa gì nhỉ?

Nhưng nàng không giả lời.

Sáng hôm sau, vừa tinh mơ nàng đã dậy, xách một túi lớn đầy những đồng đina vàng, giục tôi:

— Dậy đi thôi! Tôi muốn xây một cái vòm trên mộ cô ta.

Hai chúng tôi ra đi, tôi đi trước, nàng theo sau, lấy đina trong túi xách phân phát cho người nghèo suốt dọc đường, mỗi lần cho đều nói: “Lần bố thí này là dành cho sự an nghỉ của linh hồn Aziza.”

Đến nơi. Nàng gục vào phiến đá hoa trên mộ và khóc. Rồi lấy trong chiếc túi lụa ra một lưỡi đục bằng thép, một chiếc búa bằng vàng, đục trên đá nhẵn mấy câu thơ, chữ thật nắn nót:

“Ta là khách qua đường, một hôm dừng chân trước một nấm mộ vùi dưới lá cây phía trên có bẩy cây thu mẫu đơn nghiêng đầu như khóc.

Ta hỏi: Ai nằm dưới mộ? Đất giả lời ta: Người kia! Hãy cúi đầu kính cẩn. Đây an nghỉ một thiếu nữ si tình.

Ta kêu: Ôi nàng an giấc nghìn thu! Tình yêu đã giết nàng. Cầu chúa cho nàng quên sầu não, và đặt nàng lên đỉnh cao nhất chốn thiên đàng.

Hỡi những kẻ si tình bất hạnh, các người đến chết còn bị ruồng bỏ, vì chẳng một ai đến quét bụi nấm mộ các người.

Nhưng, nơi đây, ta muốn trồng hoa hồng và những hoa tình mà ta lấy nước mắt tưới cho thêm tươi.

Xong, nàng chào vĩnh biệt nấm mộ Aziza và cùng tôi trở về lâu đài. Nàng thốt nhiên trở nên dịu hiền. Mấy lần, nàng bảo tôi: “Lạy chúa! Chàng đừng bỏ em”. Tôi vội an ủi nàng ngay. Tối nào tôi cũng đến. Nàng tiếp tôi hân hoan, niềm nở, hết sức chiều chuộng tôi. Tôi cứ như thế, ăn uống, ái ân. Tôi được mặc áo dài ngày một đẹp hơn, áo lót ngày một mịn hơn, trở nên cực kỳ béo tốt. Và chẳng cảm thấy buồn phiền gì nữa, quên hẳn cô em họ tội nghiệp của tôi. Như thế một năm ròng.

Một ngày đầu năm sau, tôi đến nhà tắm công cộng, mặc chiếc áo dài sang nhất; tắm xong tôi uống một cốc kem, khoan khoái hít thở mùi thơm của của chiếc áo tẩm nước hoa. Tôi. thấy dễ chịu hơn bình thường, mọi vật quanh mình như trắng ra. Tôi say sưa yêu đời, người nhẹ bỗng tung tăng như một gã say, những muốn gục đầu vào ngực người yêu mà tâm tình trò chuyện.

Tôi đến nhà nàng. Qua một ngõ hẹp gọi là ngõ Trúc, tôi thấy một bà già đi về phía tôi, tay cầm cây đèn dầu soi đường và một lá thư. Tôi đứng lại. Bà lão chào tôi:

— Cậu có biết đọc không, - bà hỏi.

— Có ạ!

— Thế thì đọc hộ lão lá thư này.

Tôi cầm lá thư, bóc ra rồi đọc. Người viết thư nói mình vẫn khỏe mạnh và gửi lời thăm bố mẹ và em gái. Được tin lành, bà giơ hai tay lên trời, chúc tôi may mắn, rồi cầm lại lá thư mà đi. Một lát bà quay lại, cầm tay tôi đưa lên miệng hôn mà rằng:

— Lão muốn nhờ cậu một việc. Cậu đã làm ơn thì làm cho trót, cậu sẽ được chúa ban thưởng. Phiền cậu theo lão đến nhà gần đây thôi để đọc lá thư cho mấy mụ nhà lão nghe, vì họ không muốn chỉ nghe tóm tắt, nhất là đứa con gái lão nó rất mến anh nó. Anh nó đi buôn xa đã mười năm. Và đây là lá thư thứ nhất từ khi chúng tôi khóc anh nó vì tưởng đã chết. Cậu đi với lão nhé. Cậu không cần vào nhà, đứng ngoài đọc cũng được. Chắc cậu biết đức Sứ giả (cầu chúc Người bình an) có nói về việc giúp đỡ đồng bào: “Ai giúp một người Hồi giáo thoát khỏi một nỗi khổ trong muôn vàn nỗi khổ ở đời này, chúa Ala sẽ ghi nhớ, và tránh cho người ấy bảy mươi hai nỗi khổ trong những nỗi khổ của thế giới bên kia.”

Tôi bằng lòng giúp, bảo bà lão đi trước soi đường. Đi mấy bước đến cổng một tòa lâu đài. Thật là một cái cổng đồ sộ toàn gang và đồng đỏ. Tôi đứng tựa cổng còn bà già gọi to bằng tiếng Ba-tư. Bỗng - thật bất ngờ, sự việc nhanh quá - bất thình lình cổng hé mở, một cô gái nhanh nhẹn, mũm mĩm, tươi cười hiện ra, chân không, bước trên đá hoa rửa sạch. Hai tay nàng vén quần cộc lên quá nửa đùi, còn tay áo thì kéo lên tận vai, hai tay trắng trong. Tôi không biết nên ngắm cái gì hơn: đôi đùi bạch ngọc hay đôi tay pha lê. Quanh mắt cá chân là những chiếc nhạc nhỏ bằng vàng nạm ngọc, cổ tay mềm mại có đôi xuyến nặng lấp lánh, lai có khuyên tai ngọc, cổ có chuỗi hạt châu quí vô giá quấn làm ba vòng. Một tấm khăn mịn màng lấp lánh ánh kim cương bọc mớ tóc. Có thể nghĩ rằng trước khi mở cổng, nàng đang làm một việc gì thú lắm vì chiếc áo lót bỏ ra ngoài chiếc quần cộc không thắt dải rút. Dù sao, tấm nhan sắc và nhất là bộ đùi tuyệt mỹ cũng khiến tôi nghĩ ngợi lung lắm.

Thiếu nữ trông thấy tôi, ngạc nhiên, mở to đôi mắt ngây thơ và hỏi bằng một giọng ngọt ngào tôi chưa từng được nghe thấy bao giờ trong đời:

— Mẹ ơi! đây là người sẽ đọc thư hộ chúng ta đấy à?

— Đúng đấy!

Nàng cầm lấy bức thư trong tay mẹ đưa cho tôi, tôi đang nghiêng đầu, giơ tay nhận thì bất thình lình, bị húc rất mạnh vào lưng. Tôi đứng cách cổng hai bước, bị bắn vào phía trong và bà lão nhanh như chớp nhảy bổ vào đóng sập cổng lại. Bị cầm tù giữa hai người, tôi chưa kịp nghĩ xem họ sẽ làm gì tôi thì người thiếu nữ đã quèo chân làm tôi ngã lăn ra, và cô ta trườn lên ôm cứng lấy tôi đến ngạt thở, tôi đinh ninh sẽ chết. Nhưng không phải! Thiếu nữ nhổm dậy, cưỡi lên bụng tôi, lấy tay xoa lên người tôi rất mạnh rất lâu, rất kỹ, các giác quan tôi bị tê liệt hết, tôi nhắm mắt như một thằng ngốc, lúc ấy cô ta mới đứng dậy kéo tôi lên rồi cùng mẹ cô dắt tôi đi qua bảy con đường hẻm, bảy hành lang đến chỗ cô ở. Tôi thì như một gã say rượu, cứ nhắm mắt bước theo.

Đến nơi, cô bảo tôi ngồi xuống, mở mắt ra. Tôi thấy một căn phòng rộng, có bốn cửa tò vò kính soi sáng, rộng đến độ có thể dùng làm trường đua ngựa được. Tường bọc bằng những tấm vẽ màu tươi. Đồ đạc trong phòng hình dáng thật đẹp cùng những ghế dài, những gối, đệm đều bọc gấm, nhung. Cuối phòng là một gian buồng có một chiếc giường to bằng vàng nạm ngọc và đá quí như giường của một vị vương tôn như Ngài, hoàng tử Điađem vậy.

Tôi sửng sốt khi thấy thiếu nữ gọi đích tên tôi:

— Azit! chàng muốn sống hay muốn chết?

— Muốn sống!

— Nếu thế, phải lấy tôi làm vợ.

— Lạy chúa Ala! lấy một kẻ phóng túng như cô thì tôi thà chết.

— Ôi, Azit! hãy tin tôi, hãy lấy tôi để thoát khỏi tay cô con gái mụ Đalila Quỷ Quyệt!

— Con gái mụ Đalila Quỷ Quyệt là ai? Tôi không biết ai tên như thế.

Cô ta cười:

— Azit! chàng không biết cô con gái mụ Đalila Quỷ Quyệt à? Thế mà đã một năm bốn tháng rồi cô ta là người tình của chàng đấy! Azit khốn khổ ơi, nên đề phòng những trò xấu chơi của cái con ranh ma mà chúa phỉ nhổ ấy. Trên mặt quả đất này không có một tâm hồn nào thối tha như tâm hồn con ấy. Bao nhiêu nạn nhân bị hắn giết. Bao những tội ác đối với những kẻ mê hắn. Tôi lấy làm lạ tại sao từ khi biết hắn đến nay chàng không việc gì cả.

Nghe nói thế, tôi sững sờ, hỏi:

— Ôi. cô chủ của tôi! Làm sao cô biết được con người ấy và bao nhiêu chi tiết mà tôi chẳng biết gì.

— Tôi biết hắn như Số phận biết những quyết định của mình và những tai họa giấu kín. Nhưng trước hết, tôi muốn chính chàng kể cho nghe chuyện giữa chàng với hắn. Vì, tôi nhắc lại, chàng đã ở trong tay hắn mà sống được thì lạ lùng thật.

Tôi bèn kể lại tất cả câu chuyện giữa tôi và người tôi say mê trong khu vườn, giữa tôi và Aziza, cô em họ. Nghe tên Aziza, cô ta động lòng, khóc sùi sụt, hai tay cứ đấm vào nhau ra chiều tuyệt vọng, rồi bảo tôi:

— Azit chàng hỡi! cầu Chúa đền bù cho chàng! Bây giờ, tôi thấy rõ nhờ Aziza mà chàng thoát chết. Mất nàng rồi, chàng phải cẩn thận tránh những bẫy mà con xấu xa ấy giăng lên bẫy chàng. Nhưng chúng tôi đã buộc giữ bí mật cho nhau nên không được phép lộ nhiều với chàng.

Tôi còn cho cô ta biết câu thơ: “Cái chết còn êm ái và đáng ưa hơn sự phản trắc”. Nghe câu này, cô ta reo lên:

— Ôi, Azit, đó là những lời đã cứu chàng thoát chết. Sống hay chết, Aziza vẫn tiếp tục bảo vệ chàng. Nhưng thôi hãy để người chết an phận trong tay chúa. Hãy nói đến chuyện bây giờ. Azit chàng hỡi? Từ lâu, em vẫn ngày đêm mong chiếm đoạt được chàng, mãi hôm nay mới bắt được. Chàng thấy em thành công đấy chứ? Chàng còn trẻ không thể hiểu được những mưu ma chước quỷ của một bà già như mẹ em. Thôi cứ để số phận an bài. Hãy mừng về người vợ của chàng. Một lần nữa, em nói chàng hay em muốn lấy chàng do một giao ước hợp pháp trước chúa Ala và đức Sứ giả (cầu chúc Người bình an). Chàng muốn gì có nấy và có thừa thãi tiền bạc, vải vóc để may áo quần khăn đội đầu nhẹ, sạch, chàng sẽ có đủ mà không phải mất đồng nào. Và không bao giờ chàng phải chi món gì hết. Vì ở đây gạo trắng nước trong ê hề. Đáp lại, chàng chỉ cần làm một việc.

— Việc gì vậy!

— Là đối với em chàng làm y như con gà trống.

Tôi không hiểu gì cả:

— Con gà trống nó làm gì cơ?

Cô gái nghe hỏi thét lên cười, cười lăn cười lộn vỗ tay đôm đốp mà rằng:

— Sao? Chàng không hiểu cái nghề con gà trống thật à?

— Lạy chúa! Thật tôi không hiểu cái nghề ấy! Nghề gì vậy?

— Cái nghề của con gà trống, Azit chàng hỡi là ăn uống và đạp mái.

Tôi bối rối quá, nói:

— Lạy chúa! Tôi không biết đó là một nghề.

— Nghề tốt nhất đấy, Azit ạ, đứng dậy đi! rắn rỏi lên! thắt lại lưng, cứng thân lên nào!

Và cô ta gọi mẹ: “Mẹ ơi! vào nhanh lên!”. Bà già bước vào theo sau là bốn người làm chứng chính thức, mỗi người cầm một cây đuốc. Chào hỏi xong, họ ngồi thành vòng tròn. Cô gái, theo tục lệ hạ mạng che mặt xuống rồi khoác một chiếc khăn quàng to. Những người làm chứng ký vào tờ giao ước trong đó cô gái nhận là tôi đã đưa cô các khoản trước sau là một vạn đina hồi môn, tự nhận là con nợ của tôi. Nàng thưởng cho những người làm chứng theo thông lệ. Họ chào ra về. Bà mẹ cũng ra. Chỉ còn lại hai chúng tôi trong căn phòng lớn có bốn cửa tò vò kính.

Cô gái đứng dậy cởi áo ngoài, chỉ còn một áo lót mỏng, thêu rất đẹp. Sáng dậy, tôi chuẩn bị đi thì nàng cười ranh mãnh:

— Chàng đi đâu! Chàng tưởng cửa ra cũng rộng mở như cửa vào đấy hẳn. Azit! đừng hiểu lầm, chàng Azit ngây thơ hỡi, chớ coi tôi như cô con gái mụ Đalila Quỷ Quyệt. Bỏ cái ý nghĩ nhục nhã ấy đi. Azit, chàng quên rằng chàng đã lấy tôi bằng luật pháp, bằng hôn nhân có giao ước. Nếu chàng say thì hãy tỉnh lại và xử sự cho hợp lý. Chàng nhìn xem: Nhà này một năm chỉ mở cửa một lần trong một ngày. Hãy đứng lên tìm xem tôi nói có đúng không.

Tôi sợ hãi đi về phía cửa lớn xem xét thì thấy cửa đã cài, khóa lại, đóng đinh không mở được nữa. Tôi về chỗ cô gái, xác nhận lời cô nói là đúng. Nàng mỉm cười, sung sướng.

— Azit chàng hỡi! Ở đây bột mì, hạt đậu, quả tươi, quả khô, lựu vỏ khô, đường, kẹo, mứt, cừu, gà và những thứ tương tự vô số đủ nuôi chúng ta trong nhiều năm. Điều này cũng chắc chắn như việc chàng phải ở đây với em một năm. Chàng hãy đành lòng và bỏ cái vẻ mặt ỉu xìu ấy đi.

Tôi thở dài. Trăm sự đành nhờ chúa Ala cả thôi.

— Chàng phàn nàn gì vậy? Đồ ngốc! - Nàng nói. - làm sao mà phải thở vắn, than dài? Hôm qua, chàng đã chẳng tỏ ra thành thạo với cái nghề gà trống của mình đó sao!

Và nàng cười. Tôi cũng cười. Từ đó, tôi chỉ còn biết nghe theo và làm đúng những gì nàng muốn. Thế là tôi phải ở lì đấy suốt mười hai tháng, ăn uống cho béo để làm cái nghề gà trống. Còn nàng thì cuối năm đẻ được một đứa con. Mãi tới khi ấy tôi mới nghe tiếng kẹt cửa lần đầu tiên. Tôi thầm kêu được giải thoát. Ya Ala!

Cửa mở. Một đoàn người vào, đem thức ăn cho năm sau: hàng gánh đường, bột, kẹo, mứt và các thức ăn tương tự. Tôi muốn nhảy ngay ra đường phố, nhảy ngay đến tự do. Nhưng nàng nắm lấy vạt áo tôi mà rằng:

— Hỡi Azit bội bạc, ít ra chàng cũng chờ cho đến tối, đến cái giờ phút năm ngoái chàng vào đây.

Tôi đành phải nán lại. Tối đến, tôi đứng dậy đi về phía cửa. Nàng tiễn tôi, bắt phải thề trở lại trước khi cửa đóng buổi mai. Tôi phải lấy thanh gươm đúc Sứ giả (cầu chúc Người bình an), lấy Kinh Thánh và sự Ly Hồn mà thề.

Ra khỏi nhà, tôi rảo bước về với bố mẹ. Qua nhà người yêu, người mà vợ mới của tôi nói là con gái Đalila Quỷ Quyệt, tôi tạt vào. Tôi ngạc nhiên vô cùng vì cổng vườn vẫn mở, phía trong vẫn cây đèn thắp sáng.

Tôi cảm kích và cũng bực mình, tự nhủ: “Một năm rồi, ta không tới đây, nay đến bất ngờ mà thấy y hệt như xưa. Azit này, mẹ chắc khóc mi coi như mi đã chết, nhưng trước khi về với mẹ, cũng phải xem người tình cũ của mi ra sao đã. Ai biết chuyện gì đã xảy ra từ bấy đến nay”!

Tôi đi rất nhanh đến gian phòng có vòm không có mái trần bằng gỗ mun và bằng ngà, tôi nhảy bổ vào. Người tình của tôi kia rồi. Nàng ngồi cúi lom khom, một tay tựa má. Nàng giật mình, cố đứng dậy, lại xúc động ngồi phịch xuống, sắc da nàng thay đổi nhiều quá, mắt rơi lệ, vẻ mặt buồn thiu. Một lúc, nàng lên tiếng, giọng thấm thía:

— Azit! chàng đã đến! Khen thay chúa Ala!

Tiếng reo hồn nhiên như trách tôi đã bạc tình khiến tôi bối rối, cúi đầu. Nhưng rồi tôi cũng đến ôm hôn nàng mà hỏi:

— Sao nàng lại đoán biết tôi đến tối nay!

— Em đâu biết chàng đến? Từ một năm nay, đêm nào em chả ngồi đây đợi chàng. Em chỉ khóc thầm gày mòn dần, khác xưa nhiều, vì thức đêm, vì mất ngủ. Từ hôm tặng chàng chiếc áo lụa mới và bắt chàng hứa phải trở lại, em cứ chờ đợi thế này. Chàng cho em hay vì sao xa em lâu thế.

Thưa hoàng tử Điađem, tôi ngây thơ kể lại chi tiết chuyện của tôi, cả chuyện tôi cưới người thiếu nữ có đôi đùi đẹp. Rồi tôi nói:

— Tôi chỉ ở đây với nàng được có đêm nay. Tôi đã lấy ba điều thiêng liêng nhất thề với vợ tôi là tôi sẽ về trước khi trời sáng.

Nghe tin tôi đã cưới vợ, nàng tái mặt, ngồi im vì bất bình, cuối cùng nàng to tiếng:

— Đồ khốn nạn! Ta biết ngươi trước mà ngươi không dành được cho ta một đêm nào trọn vẹn, cả đối với mẹ ngươi cũng thế. Ngươi tưởng ta cũng kiên tâm được như nàng Aziza kỳ diệu mà chúa Ala thương tình đấy hẳn? Ngươi chớ tưởng ta sẽ chết héo vì sự phụ bạc của người, ôi! tên Azit đê tiện. Giờ thì đố ai cứu mi khỏi tay ta. Không có lý gì ta tha mi. Giờ mi đã có vợ con thì còn làm được trò trống gì. Ta ghê tởm những kẻ có vợ, ta chỉ vui thú với những kẻ độc thân. Từ nay mi không phụng sự được ta nữa. Mi không phải là của ta. Và ta cũng không muốn mi thuộc về bất kỳ ai. Chờ đấy.

Giọng cô ta ghê gớm, mắt như xuyên thủng người tôi. Tôi biết sẽ có chuyện. Tôi chưa kịp suy nghĩ gì thêm thì mười nữ nô trẻ, gân guốc hơn những tên da đen quật tôi xuống, chận cứng lên người, cô ta thì lăm lăm một con dao phay sáng loáng:

— Chúng tao sẽ cắt tiết mi, như người ta cắt tiết mấy con dê đa dục vậy. Như thế là ta báo thù cho ta, luôn thể cho nàng Aziza đáng thương mà mi đã làm cho đau khổ đến nổ gan ra. Azit! Mi phải chết! Cầu chúa đi!

Nói rồi, cô ta tì gối lên trán tôi, còn mấy con hầu thì giữ chặt không cho tôi thở nữa. Chắc chắn tôi phải chết, nhất là khi thấy chúng hành động trên người tôi. Quả vậy, hai đứa ngồi lên bụng tôi, hai đứa giữ chân, hai đứa ngồi lên đầu gối. Cô ta đứng dậy cùng với hai đứa khác dùng roi đánh vào gan bàn chân tôi vô hồi kỳ trận. Tôi đau quá, lịm đi. Chúng phải nghỉ tay. Tôi tỉnh lại, kêu lên:

— Ta không chịu nổi hình phạt này, cho ta chết thôi.

Cô gái ra chiều theo ý tôi, vớ lấy con dao phay ghê rợn, liếc vào chiếc giày vải của mình và bảo hai nữ nô: “Dướn cổ hắn lên!” Đúng lúc ấy, bỗng chúa Ala gợi tôi nhớ mấy lời cuối cùng của Aziza và tôi kêu lên: “Cái chết còn êm ái và đáng sợ hơn cả sự phản trắc”. Nghe vậy, cô gái thét lên một tiếng sợ hãi. Và nói:

— Aziza nàng hỡi! cầu chúa thương nàng! Nàng đã cứu được người anh họ khỏi cái chết không gì cứu nổi.

Nói xong, cô gái nhìn tôi mà rằng:

— Còn mi! nhờ mấy lời của Aziza cứu thoát, mi đừng tưởng thế là xong nợ. Thế nào ta cũng phải báo thù mi, báo thù cái con đĩ rạc đã giữ mi xa ta. Để đạt hai mục đích ấy, ta có một cách hiệu nghiệm nhất, cách duy nhất.

Nàng bảo bọn con hầu:

— Này! Nghe đây! Đè hắn cho chặt, không cho cựa quậy, trói nghiến hai chân lại!

Rồi nàng đi lấy một cái chảo bằng đồng thau có dầu và pho mát, đặt lên bếp lửa, chờ cho pho mát tan trong dầu sôi thì đến chỗ tôi mà lột chiếc quần cộc tôi ra. Nỗi sợ hãi và xấu hổ chạy rần rật khắp người tôi. Tôi biết chuyện gì sẽ đến. Nàng lấy một sợi dây bôi sáp buộc vào cái giống đực của tôi, đưa hai đầu cho hai nữ nô kéo thật căng rồi dùng dao cạo lia một nhát.

Thưa hoàng tử, đau đớn, tuyệt vọng, tôi ngất đi. Tỉnh lại thấy phía bụng dưới tẹt như đàn bà. Bọn nữ nô đang lấy dầu pho mát thấm vào chỗ thiến cho cầm máu.

Mọi việc xong xuôi, cô gái đưa đến cho tôi một cốc nước đường, rồi nói, giọng khinh bỉ:

— Uống đi, rồi ở đâu đến thì giờ về đấy! Đối với ta, bây giờ, mi chẳng là cái thá gì cả, chẳng dùng được việc gì, vì rằng cái ta cần, ta đã xẻo lấy rồi. Điều ta muốn, ta đã thực hiện.

Nhiếc mắng xong, nàng đá tôi ra khỏi nhà và còn nói với:

— Còn cái đầu trên cổ thế là hạnh phúc lắm đấy!

Tôi đau đớn lết từng bước một về đến nhà người vợ trẻ. Đến nơi, thấy cửa vẫn ngỏ, tôi lặng lẹ bước vào, lăn kềnh lên đệm giữa phòng lớn. Vợ tôi chạy ra thấy tôi mặt xám lại thì quan sát kỹ càng, bắt tôi kể lại câu chuyện và cho xem người. Nghĩ mà ngán ngẩm cho thân hình, không chịu nổi, tôi lại ngã lăn ra thiếp đi.

Tỉnh lại, tôi thấy mình nằm ngoài phố, ngay dưới chân cái cổng to. Vợ tôi thấy tôi chẳng khác gì phụ nữ đã quẳng tôi ra khỏi nhà.

Tôi cố gượng đi về, nép vào lòng mẹ, người mẹ đã khác nhiều; không biết tôi lạc bước tại phương nào. Bà thấy tôi xanh xao, yếu ớt quá, càng khóc to. Tôi nhớ Aziza khốn khổ, dịu hiền của tôi, chết vì buồn phiền mà không một lời oán trách. Lần đầu tiên, tôi thấy tiếc nàng và vì thất vọng, vì hối hận mà khóc nàng. Tôi vừa dịu lòng được một lát, thì mẹ tôi khóc bảo tôi:

— Con ơi! nhà ta gặp nhiều bất hạnh quá! Mẹ cho con hay cái điều xấu nhất: cái chết của cha con!

Nghe tin tôi khóc nức nở, tiếng khóc như nghẹn lấy cổ. Tôi lặng người đi một lúc rồi gục mặt xuống đất, phủ phục như thế suốt đêm. Sáng dậy, mẹ tôi đến ngồi cạnh tôi. Nước mắt lặng lẽ chảy trên má, tôi cứ ngồi nhìn mãi chỗ Aziza thường ngồi trước kia.

— Con ơi! Mẹ tôi nói, đã mười ngày nay, mẹ thui thủi một mình trong căn nhà đã vắng ông chủ của nó, mười ngày cha con đã mất trong tình thương của Chúa.

— Mẹ ơi! khoan hãy nói đến cha. Giờ con muốn nghĩ đến Aziza tội nghiệp trước đã, con không đủ đau thương cho những kỷ niệm khác - Ôi Aziza bị anh ruồng bỏ, em mới thật sự yêu anh. Hãy tha thứ cho kẻ khốn nạn đã giầy vò em. Tội lỗi và sự phản trắc của hắn đã bị trừng phạt quá đáng.

Mẹ tôi nhận thấy tôi đau khổ thật sự, đau khổ mênh mông, nhưng bà không nói gì. Trước mắt, bà hãy băng bó vết thương cho tôi, tẩm bổ cho tôi lại sức. Bà vẫn tỏ ra âu yếm tôi:

— Lạy Chúa, bà nói, đã phù hộ cho con khỏi những tai họa xấu nhất, đã cứu con thoát chết.

Bà cứ thế, an ủi chăm sóc cho đến khi tôi lành hẳn mặc dù vẫn ốm về tinh thần và kỷ niệm xưa.

Một hôm sau bữa cơm, mẹ tôi đến ngồi cạnh tôi, thủ thỉ:

— Con ạ, mẹ thấy đã đến lúc trao cho con vật lưu niệm của con Aziza tội nghiệp. Nó dặn mẹ chỉ trao cho con khi mẹ thấy con thật bụng thương tiếc nó và cắt bỏ hẳn những sợi dây bất chính ràng buộc con.

Bà mở hòm lấy ra một cái gói, mở gói ra đưa tôi một tấm khăn có thêu con linh dương thứ hai mà Ngài thấy đấy, thưa hoàng tử. Và đây là mấy câu thơ thêu bên cạnh:

“Anh làm cho trái tim em khao khát anh rồi anh lại nghiền cho nát. Anh đã làm cho mắt em quen thức mà ru anh ngủ.

Dưới mắt em, anh nghe thấy tim em thổn thức mà anh toàn mơ màng đến những mối tình đâu xa, trong khi mắt em, tim em như muốn tan đi vì tha thiết với anh.

Chị em hỡi, khi tôi chết đi, hãy đề lên mộ chí của tôi: “Hỡi ai đi trên con đường của chúa Ala, đây là miếng đất cuối cùng đã an nghỉ một kẻ nô lệ cho ái tình.”

Khi mấy câu thơ, tôi khóc sướt mướt, tự tát vào má mình. Khi mở tấm khăn, tôi để rơi một mảnh giấy sau này do chính Aziza viết:

“Hỡi người anh họ mến yêu của em! Em yêu, em quý anh hơn cả máu thịt và sinh mệnh của mình. Cho nên sau khi chết, em vẫn cầu chúa cho anh được toại nguyện với tất cả những cô gái anh ưa. Em biết con gái mụ Đalila Quỉ Quyệt sẽ làm anh khốn khổ. Anh nên coi đây là một bài học. Nên bật rễ khỏi trái tim những thứ tình nguy hiểm của bọn đàn bà xấu xa. Chớ nhẹ dạ trong luyến ái. Cảm tạ Chúa cho em đi trước để khỏi phải đau lòng chứng kiến nỗi đau đớn của anh. Em xin anh, vì Chúa, mà giữ lấy chút kỷ niệm vĩnh quyết này, tấm khăn có thêu con linh dương. Nó là bạn của em trong những lúc anh vắng nhà. Công chúa Xét Đônia của đảo Long não và đảo Pha lê gửi cho em đó. Gặp bất hạnh, anh nên đến hai đảo này tìm nàng. Nhưng anh Azit ạ, nhan sắc và sức quyến rũ của nàng không phải để cho anh, nên anh chớ có nặng lòng. Nàng sẽ chỉ giúp anh khỏi buồn phiền, tâm hồn thôi khắc khoải.

Utxalam. anh Azit ạ”.

Đọc xong, thưa hoàng tử, tôi lại càng xúc động, còn bao nhiêu nước mắt, thôi thì tôi khóc cho hết, mẹ tôi cũng khóc, cho mãi đến tối.

Buồn đau suốt một năm, tôi mới nghĩ đến việc đi tìm công chúa Đônia. Mẹ tôi cũng khuyến khích tôi đi.

— Đi xa sẽ giải phiền và làm con hết buồn. Đúng lúc này ở thành phố ta có một đoàn lữ thương sắp đi. Con mua ít hàng hóa rồi xin nhập với đoàn. Ba năm sau, con sẽ về cùng họ. Con sẽ quên đi nỗi tang tóc đè nặng lên tâm hồn con, con khoan khoái thì mẹ cũng vui lòng.

Tôi nghe lời mẹ, mua ít hàng quý giá cùng đoàn lữ thương đi khắp nơi. Có điều tôi không có can đảm bày hàng hóa như họ. Trái lại, ngày nào tôi cũng ngồi riêng một chỗ, trải tấm khăn kỷ niệm của Aziza ra trước mặt, vừa nhìn vừa khóc. Cứ như thế cho đến một năm sau chúng tôi đến được biên giới đất nước công chúa Đônia. Đó là bẩy hòn đảo Long não và Pha lê.

Vua xứ này là Saraman, cha của Xet Đônia. Công chúa có tài thêu linh dương lên lụa mà gửi tặng các bạn gái.

Đến đây, tôi nghĩ bụng: “Azit hỡi, kẻ tàn tật đáng thương, kẻ mà nơi dưới bụng tẹt nét như đàn bà, giờ thì những nàng công chúa, những cô gái trẻ trên trái đất này đối với ngươi còn có nghĩa lý gì?”

Tuy nhiên, nhớ lời Aziza, tôi cũng tìm hiểu kỹ xem có cách nào gặp được công chúa. Vô ích, không ai chỉ cho tôi cách gì cả. Một hôm tôi đi dạo ở các khu vườn quanh thành phố, lấy mầu xanh của cây cối mà khuây khỏa nỗi buồn. hết vườn này qua vườn kia, tôi bỗng đến một khu cây rất đẹp, chỉ nhìn không thôi cũng đủ lâng lâng tấc dạ.

Trên cái bục ở cổng vào, có một ông già canh cổng ngồi, một ông già đạo mạo, vẻ mặt thành kính. Tôi đến chào, hỏi xem khu vườn là của ai.

— Của công chúa Xét Đônia, - ông già đáp. - Cậu có thể vào dạo chơi một lát hít thở hương thơm của hoa và của cây.

— Cám ơn cụ, nhưng cụ có thể cho phép cháu đứng nấp sau bụi hoa kia chờ công chúa đến mà ngắm một tí cho sướng không?

— Lạy chúa! Không được!

Tôi thở dài. Ông già nhìn tôi âu yếm mà dắt tôi vào vườn. Ông dẫn tôi đến một nơi có bóng lá ướt trông rất ngoạn mục. Ông hái những quả chín ngọt nhất đưa tôi:

— Ăn đi cho mát, - ông nói. - Chỉ có công chúa Đônia là biết mùi vị của những thứ này. Cậu ngồi đây, đợi tôi một lát.

Ông bỏ đi lấy một con cừu non quay đem đến mời tôi ăn một cách rất vui vẻ, xẻo cho tôi những miếng ngon nhất. Thấy ông tốt quá, tôi đâm bối rối, không biết cám ơn thế nào.

Đang ăn uống, chuyện trò thân mật thì có tiếng cánh cổng mở nghe như hát. Ông già vội kêu lên:

— Cậu đứng dậy, nhanh lên! Đến nấp ở chỗ này. Đứng im.

Từ chỗ nấp, qua một kẽ hở, tôi thấy ở phía cổng hé mở một cái đầu của một viên thị vệ da đen nhô vào hỏi:

— Ông già giữ vườn ơi, có ai trong này không? Công chúa Đônia đến đấy!

— Thưa ngài không có ai cả.

Rồi ông chạy đến mở rộng cổng ra. Thưa hoàng tử, thấy Xet Đônia, tôi ngỡ đây là Hằng Nga giáng thế. Tôi như bị đóng đinh tại chỗ, mồm há hốc ra, lặng người như chết. Tôi khát khao được nói một lời với nàng mà vẫn không thở ra hơi, tôi đứng im suốt thời gian công chúa dạo trong vườn. Tôi như kẻ qua sa mạc khát cháy họng, đến hồ nước thì kiệt sức không lê nổi mình đến chỗ nước trong. Tôi thấy rõ là từ lâu tôi đã thành phụ nữ rồi thì chẳng còn tạo ra được niềm hoan lạc gì cho công chúa Đônia hay cho bất kỳ người phụ nữ nào khác. Tôi chờ cho Đônia ra về thì cũng từ biệt ông lão giữ vườn. Tôi vội tìm đoàn lữ thương, nghĩ bụng: “Azit! mi đã nhẵn thín, mà không khuất phục nổi những ai về mặt tình ái nữa đâu. Về với mẹ đi thôi mà chết bình an trong căn nhà không có ông chủ. Đối với mi, đời không còn nghĩa lý”. Đến được xứ này khó nhọc biết bao, nhưng vì thất vọng quá, tôi cũng chẳng muốn nghĩ tới lời Aziza bảo tôi rằng công chúa Đônia có thể làm cho tôi có hạnh phúc. Vậy là tôi theo đoàn lữ thương về nước. Và thế là tôi đến đất này thuộc quyền vua Xôlâymân Sát, phụ vương của Ngài, hoàng tử Điađem.

Chuyện tôi là thế đấy.

TRUYỆN CÔNG CHÚA ĐÔNIA VÀ HOÀNG TỬ ĐIAĐEM

Nghe câu chuyện rất kỳ lạ và được biết công chúa Đônia bí mật mà đáng ưa, lại có tài về thêu trên lụa, hoàng tử Điađem thấy lòng mình say đắm nên quyết gặp được nàng.

Chàng cùng Azit lên ngựa về Lục Thành. Đến nơi, điều đầu tiên hoàng tử làm là đưa Azit đến ở một tòa nhà rất đẹp, đủ mọi tiện nghi. Đoạn chàng về phòng riêng trong cung điện vua cha, đóng kín cửa mà khóc, không chịu tiếp ai vì những điều tai nghe vốn cũng gây cảm xúc như những điều mắt thấy hoặc cảm thấy.

Vua Xôlâymân Sát thấy con sắc da đổi khác thì biết là Điađem có điều buồn lo.

— Làm sao mà trông con xanh xao, buồn bã thế? - Ngài hỏi. Hoàng tử kể cho nghe mối tình say đắm của chàng với Xét Đônia mặc dù chàng chưa thấy mặt, chỉ nghe Azit tả lại con mắt, dáng người, sự hoàn mỹ của nàng cùng nghệ thuật tuyệt vời vẽ hoa và thú.

Vua cha do dự, nói:

— Quần đảo Long não và Pha lê xa quá. Dù Xét Đônia có là một công chúa tuyệt diệu thì ở đây, trong cung mẹ con cũng không thiếu mỹ nữ và nữ nô đẹp của tất cả trái đất này. Trong số năm trăm người đẹp như trăng, con ưng ai thì lấy, bằng không ta sẽ cưới cho con một công chúa con vua láng giềng chắc chắn là đẹp và khéo tay hơn Xét Đônia.

— Con chỉ lấy công chúa Đônia thôi, cô công chúa vẽ linh dương trên gấm vóc rất đẹp ấy. Thế nào cũng phải cưới cho con nếu không con sẽ trốn khỏi đất nước, bỏ bạn, bỏ nhà, rồi tự tử cho xong.

Vua thấy trái ý hoàng tử là bất lợi nên nói:

— Con hãy kiên nhẫn ít lâu để ta cho một phái đoàn đến quần đảo Long não và Pha lê hỏi con gái vua nước ấy cho con, theo đúng nghi lễ như trước kia ta đã làm khi cưới mẹ con. Nếu ông ta từ chối, ta sẽ huy động một đạo binh mà khi dàn ra: tiền quân sẽ ở biên giới quần đảo Long não và Pha lê, hậu quân thì ở sau dẫy Ixpahân, biên giới của đất nước ta. Đạo binh sẽ tàn phá tất cả các vùng của đất nước ông ta. Ta sẽ làm cho đất đai rung chuyển dưới chân và toàn vương quốc ông ta rơi vụn trên đầu ông ta.

Nói rồi, vua cho vời người bạn của Điađem là chàng thương gia trẻ tuổi Azit mà hỏi:

— Ngươi có biết con đường dẫn tới quần đảo Long não và Pha lê không?

— Tôi có biết.

— Ta phái vị tể tướng của ta đến gặp vua xứ ấy. Ta mong ngươi sẽ theo ông ta.

Rồi vua cho mời viên tể tướng dặn:

— Ngươi hãy đến quần đảo Long não và Pha lê hỏi con gái vua xứ ấy cho con ta, thu xếp thế nào tùy ý.

Tể tướng xin tuân lệnh, còn Điađem sốt ruột, lui về phòng riêng, suốt đêm mơ tưởng, không chịu ăn, không chịu ngủ.

Sáng dậy vội đến tìm chàng thì thấy chàng thay đổi nhiều, da dẻ xanh xao hơn tối qua. Để an ủi chàng, vua cho chuẩn bị gấp, không quên những tặng phẩm quí giá cho vua quần đảo Long não và Pha lê cùng quần thần của ngài.

Tể tướng và Azit lên đường.

Họ đi đêm, đi ngày. Gần đến nơi, Tể tướng cho hạ lều trên bờ một con sông, cho người đến báo vua quần đảo Long não và Pha lê biết. Gần tối, thì viên nội thần đô đốc của nhà vua, ra đón đưa vào cung.

Azit và tể tướng ra mắt vua, tiến tặng phẩm. Vua nhận ra và cám ơn. Hai người ở lại trong cung năm ngày, theo tục lệ, nghỉ ngơi cho hết nỗi mệt nhọc đi đường. Sáng ngày thứ năm. Tể tướng mặc chiếc áo cẩm bào, đến trước nhà vua, bầy tỏ việc cầu hôn, rồi lễ độ đứng im chờ đợi.

Nghe đến chuyện cầu hôn, nhà vua băn khoăn, cúi đầu, ngẫm nghĩ không biết nên trả lời thế nào cho vị sứ giả của vua Lục Thành hùng cường. Công chúa vốn rất sợ chuyện chồng con, chắc sẽ bực mình từ chối như đã từng từ chối hoàng tử các nước lân bang cùng bao người khác.

Cuối cùng vua vẫy gọi viên trưởng hoạn quan đến gần:

— Ngươi đem ngay những tặng vật này của Tể tướng đến cho cô chủ của ngươi là công chúa Xét Đônia, và ngươi nhắc lại đúng những lời quan tể tướng đã nói.

Viên hoạn quan cúi đầu nhận lệnh đi ra. Sau một giờ y về mũi dài đến gót mà rằng:

— Tâu đức vua của muôn đời! Thần đến gặp công chúa, trình ý của Ngài tể tướng đây thì thấy mắt công chúa như nẩy lửa Nàng đứng phắt dậy, tóm lấy cây gậy chạy đến phang vào đầu thần. Thần phải bỏ chạy. Công chúa đuổi theo qua khắp các cửa mà la lên:

— Nếu cha ta cứ ép, thì chồng ta không kịp nhấc mạng nhìn mặt ta đâu. Ta sẽ tự tay giết chàng rồi giết ta sau.

Vua nói với tể tướng và Azit:

— Hai ngài đã nghe thấy đấy. Xin cho tôi gửi lời chào đức vua Xôlâymân Sát, và xin nói giúp rằng con gái tôi rất sợ lấy chồng. Cầu chúa cho hai ngài về đến xứ sở bình an.

Tể tướng và Azit thấy không có kết quả gì, vội về Lục Thành tâu bày lại. Vua Xôlâymân Sát nổi trận lôi đình, muốn tức tốc ra lệnh cho tướng lĩnh đem đại quân tiến đánh quần đảo Long não và Pha lê.

Tể tướng can vua:

— Tâu đức vua, không nên làm như vậy. Lỗi không phải tại cha mà tại con. Chỉ có cô ta là gây cản trở. Cha cô ta cũng phiền lòng như chúng ta thôi. Những lời ghê gớm nàng thốt ra với viên trưởng quan, thần cũng đã tâu trình.

Vua Xôlâymân thấy nói có lý, vả lại cũng sợ con sẽ bị giết nếu lấy công chúa. Dù có tràn quân sang bắt công chúa làm nô lệ, cũng chẳng ích gì, vì cô ta đã thề sẽ chết kia mà.

Vua cho vời Điađem nói cho biết sự tình, tuy thấy trước chàng sẽ buồn. Không ngờ hoàng tử không thất vọng, lại quả quyết nói.

— Thưa cha, con không để thế đâu, con thề trước chúa Ala rằng Xét Đônia sẽ là vợ con, nếu không con sẽ chẳng còn là Điađem của cha nữa. Con sẽ đến với cô ta, dù phải thiệt mạng.

— Làm thế nào mà đến được?

— Con sẽ giả làm một thương nhân.

— Nếu vậy, đem tể tướng với Azit cùng đi.

Vua cho đóng mười vạn đina hàng quí, với tất cả của cải trong cung đóng thành gói. Vua cho mười vạn đina tiền mặt, cho ngựa, lạc đà, và những chiếc lều bọc lụa mầu tươi rất sang trọng.

Điađem hôn tay cha, thắng áo du lịch vào, tìm mẹ để hôn tay từ biệt. Mẹ khóc cho mười vạn đina và cầu Chúa phù hộ cho chàng được toại nguyện và yên ổn trở về. Năm trăm cung tần vũ nữ vây quanh hoàng hậu cũng khóc, lặng lẽ nhìn chàng với tấm lòng kính trọng và mến thương.

Điađem đem theo anh bạn Azit và vị tể tướng lão thành. Thấy Azit bỗng dưng chảy nước mắt, hoàng tử hỏi tại sao.

— Anh ơi! - Azit đáp, - em thấy không thể rời anh nhưng em xa mẹ đã lâu, nay đoàn lữ thương của em sắp về nước, mẹ em sẽ ra sao khi không trông thấy em trong đoàn?

— Cứ yên tâm, Azit, em giúp anh thành công rồi sẽ về nước.

Thế rồi họ lên đường, có vị tể tướng từng trải đi cùng. Tể tướng kể cho họ nghe nhiều chuyện hay để giải khuây và để hoàng tử đỡ sốt ruột. Còn Azit thì đọc thơ, những vần tuyệt diệu của thi nhân, thỉnh thoảng lại sáng tác đôi vần về sự chờ đợi và về những gã si tình.

Đi một tháng thì đến kinh đô nước Long não và Pha lê. Đến chợ buôn bán lớn. Điađem thấy đỡ lo, tim đập vui hơn. Theo gợi ý của Azit, họ thuê cả một dẫy hàng, thuê tất cả các cửa hàng phía dưới, tất cả các buồng ở bên trên, còn tể tướng thì đi tìm thuê một tòa lầu trong phố. Họ xếp những gói hàng mang theo vào cửa hiệu, nghỉ bốn ngày rồi đi thăm khu bán tơ lụa.

Tể tướng bàn với Điađem và Azit:

— Tôi đang suy nghĩ về việc phải làm trước tiên không có thì không tài nào đạt được mục đích.

— Chúng tôi sẵn sàng nghe, vì người già thường có nhiều ý hay nhất là khi lại từng trải việc đời như Tể tướng.

— Ý tôi là không nên để hàng đóng gói ở đây vì khách không thấy được. Phải mở cho hoàng tử, giờ là thương gia, một cửa hiệu lớn ngay tại khu chợ tơ lụa. Ngài ngồi ở mặt hàng, ngay chỗ ra vào để bán và chỉ hàng, còn Azit ngồi phía trong, chuyển vải ra và mở những kiện vải cho Ngài. Ngài thì rất đẹp, Azit cũng không kém, như thế chẳng bao lâu cửa hiệu ta sẽ đông khách nhất khu chợ.

Điađem khen:

— Ý thật tuyệt!

Rồi bận chiếc áo đẹp của bậc phú thương. Điađem vào khu tơ lụa, theo sau là Azit, tể tướng và mấy người hầu.

Những người bán hàng thấy Điađem đẹp quá choáng váng cả người, quên cả khách mua, kẻ đang cắt vải giơ kéo lên trời, kẻ mua quên cả mua. Tất cả tự hỏi: “Không biết có phải Anh Rađun giữ chùm chìa khóa vườn Thượng uyển quên không đóng cổng để cho chàng thanh niên tiên tử này xổng xuống trần chăng?”. Những người khác, khi chàng đi qua reo lên:

— Ya Ala! thiên thần của Người đẹp quá!

Đến giữa khu chợ, họ tìm đến chỗ vị trùm phường. Thấy họ các thương gia đang ngồi đều đứng dậy chào. Họ nghĩ tể tướng là cha của hai chàng trai trẻ, đẹp.

Tể tướng nói:

— Xin cho hỏi trong các vị đây ai là trùm phường?

— Cụ ấy đây!

Tể tướng nhìn người họ chỉ, thấy đấy là một cụ già cao to, râu bạc phơ, vẻ mặt tươi cười, đáng kính. Cụ chào thân mật, mời ngồi cạnh, trên tấm thảm.

— Tôi sẵn sàng giúp các ngài, - cụ nói.

— Hỡi vị trưởng lão thanh lịch, bao nhiêu năm tôi dẫn hai cháu đi khắp đó đây cho các cháu biết các dân tộc để hoàn bị việc học hành, học buôn, học bán, học phong tục tập quán các nơi. Vì vậy, chúng tôi đến ở đây một thời gian để các cháu được nhìn ngắm vẻ mỹ quan của thành phố và học hỏi thuần phòng mỹ tục cùng sự lễ độ của dân chúng ở đây. Chúng tôi xin Cụ cho thuê một cửa hiệu khang trang, địa điểm thuận lợi để bầy hàng hóa của đất nước xa xôi chúng tôi.

Vị trùm phường hứa sẽ làm vừa lòng khách. Ông quay về phía hai chàng để nhìn cho rõ. Mới trông, ông đã sửng sốt về sắc đẹp của hai người. Ông thích đến điên cuồng đôi mắt của họ. Ông vốn mê giai đẹp hơn gái đẹp và thích nhất cái sắc đẹp hấp dẫn của những em bé xinh trai. Ông nghĩ: “Vinh quang thay và đáng khen thay Đức đã sáng tạo, đúc nặn nên họ, biến một chất không có sự sống thành một vẻ đẹp kỳ lạ đến thế!”

Cho nên ông đứng dậy ngay, tận tình giúp đỡ họ hơn cả một tên nô lệ hầu hạ chủ nó. Ông dẫn ba người đi xem các cửa hàng còn thuê được, cuối cùng chọn một ngôi, chính giữa khu chợ. Ngôi hàng rộng rãi, sáng sủa, dễ nhìn ngắm, một ngôi hàng xinh xắn, mặt trước bằng ván ghép. Ngăn hàng có nhiều tầng toàn bằng ngà, gỗ mun và pha lê. Dãy phố ở đây được quét dọn và tưới nước sạch sẽ. Đêm đến, người canh chợ thường đứng gác trước cửa.

Ngã giá xong, ông trùm trao chùm chìa khóa cho tể tướng và chúc:

— Hôm nay ngày tháng tốt, cầu chúa Ala ban phước và phù hộ cho cửa hiệu vào tay hai vị con Ngài, sẽ buôn bán phát đạt.

Tể tướng cho đem đến bày những hàng quý giá, vải đẹp, gấm vóc và cả cái kho tàng vô giá lấy từ trong tủ vua Xôlâymân Sát. Xong xuôi ông dẫn hai thanh niên đến nhà tắm công cộng, gần cổng chợ, cách đấy mấy bước. Nhà tắm này được tiếng là sạch sẽ, nền đá hoa bóng loáng, năm bậc lên xuống đều có đặt guốc gỗ xếp thành hàng thứ tự.

Đôi bạn trẻ vội vã tắm cho xong, không chờ tể tướng vì nóng lòng về cửa hiệu. Họ hí hửng đi ra, lại gặp ngay vị trùm phường. Ông già mê hai chàng trai nên ngồi ở bậc lên xuống đợi họ ra. Tắm xong, hai chàng càng đẹp càng tươi. Ông thấy má họ trở nên hồng hào, mắt đen sẫm, mặt sáng hơn. Hai chàng mềm mại như hai cành cây có thêm mầu sắc của quả trên cành, hoặc như đôi mặt trăng dịu hiền, mầu sữa. Bất giác ông nghĩ tới câu thơ:

“Chỉ sờ tay chàng thôi mà tất cả các giác quan của ta đã bị kích động và ta rùng mình! Không biết ta sẽ ra sao khi được thấy tấm thân chàng có sắc trong của nước hòa với sắc vàng của ánh dương?”

Ông đến trước mặt họ, nói:

— Mong các cháu tắm xong được khoan khoái! Cầu Chúa cho các cháu luôn luôn được khoan khoái như thế!

Điađem đáp lời, giọng thật dễ thương:

— Chúng cháu ước được cùng cụ chung hưởng.

Để tỏ lòng kính trọng tuổi tác và chức trùm phường của ông già, hai chàng đi trước dẫn ông đến cửa hiệu.

Hai chàng mời ông đi tắm vì đấy là cách tỏ tình thân thiện tốt nhất. Ông già từ chối lấy lệ rồi nhận lời, lòng sáng lên vì ham muốn. Ông cùng họ đến nhà tắm.

Họ vào. Tể tướng, đang hong người trong một buồng riêng, đã nhìn thấy họ. Ông đến ngang chỗ bồn tắm ở chính giữa nơi ba người đang đứng. Ông cố mời ông già vào buồng riêng nhưng ông già từ chối không muốn lạm dụng lòng tốt của Tể tướng. Tể tướng, nhất là Điađem và Azit lại nắm tay ông già mà lôi đến buồng họ.

Azit và Điađem cởi hết áo quần ông già ra, và cũng cởi hết quần áo của mình. Hai người xoa bóp cho ông già thật mạnh. Điađem tranh lấy phần gội xà phòng cho ông còn Azit giành việc lấy chậu đồng giội nước.

Hai người cứ thế mà kỳ cọ, mà xát xà phòng, mà dội nước, thì bỗng tể tướng đến khiến ông già thất vọng. Hai chàng dùng khăn to, nóng lau người cho ông rồi lại lau bằng khăn mát, thơm. Họ mặc quần áo cho ông, mời ngồi trên chiếc bục ăn kem mùi xạ hương, có rưới nước hoa hồng.

Ông già vờ chú ý nghe chuyện Tể tướng. Thực ra ông chăm chú nhìn hai chàng thanh niên duyên dáng đi đi lại lại chăm sóc cho ông. Tể tướng chúc mừng theo xã giao sau khi tắm. Ông già nói: “Các ngài vào thành phố chúng tôi, ân huệ cũng theo vào” và:

“Thấy khách đến, đồi núi trở lại xanh tươi, đất đai rung chuyển thêm nở thêm hoa; rồi đất cùng người reo vui đón chào những vị khách phong lưu”.

Cả ba người cám ơn ông già về tính tình tao nhã và đưa ông già về tận nhà. Ông già mời họ dùng cơm. Họ cáo từ. Ông già ngây người đứng nhìn họ xa dần.

Về tới nhà, ba người cùng nhau ăn uống rồi đi ngủ. Sáng dậy, tắm rửa, cầu kinh xong, cổng chợ mở, họ đến cửa hiệu để khai trương.

Đến nơi, họ thấy các người hầu đã bầy biện, trang hoàng lịch sự đâu vào đấy. Cửa hiệu được chăng màn lụa, đặt hai tấm thảm đúng chỗ, mỗi tấm đáng giá một nghìn đina, hai chiếc gối viền, thêu kim tuyến, mỗi chiếc trị giá một trăm đina. Trên các ngăn hàng bằng ngà, gỗ mun, pha lê là những hàng quí xếp đặt ngăn nắp.

Hai tấm thảm thì một tấm Điađem ngồi, một tấm Azit ngồi. Tể tướng ngồi cách đều hai người, chính giữa cửa hiệu, còn các người hầu đứng quanh gọi dạ bảo vâng rất nhanh nhẹn.

Không bao lâu, dân chúng đều biết tiếng cửa hiệu kỳ diệu này. Khách khắp nơi đến tranh nhau được nhận hàng mua từ tay người thanh niên, gọi là Điađem mà sắc đẹp làm quay cuồng mọi đầu óc, bay mất mọi trí khôn. Tể tướng nhận thấy mọi việc tiến hành mỹ mãn, dặn Điađem và Azit một lần nữa phải hết sức kín đáo, rồi lặng lẽ về nhà nghỉ.

Thời gian nhanh chóng trôi qua. Điađem vẫn không thấy động tĩnh gì về phía Đônia thì bắt đầu sốt ruột và thất vọng đến mất ăn mất ngủ. Bỗng một hôm, ngồi trước cửa hiệu, chàng thấy một bà già chững chạc phủ một tấm mạng xa-tanh đen đi qua. Bà để ý ngay đến ngôi hàng sang trọng và người bán hàng trẻ đẹp ngồi trên tấm thảm. Bà xúc động quá nghĩ bụng: “Đây không phải là một người trần mà là một thiên thần hay một vị vua chúa của một quốc gia trong mơ” Bà chào, Azit từ phía trong làm hiệu cho Điađem. Chàng đứng dậy, cười rất tươi mời bà ngồi xuống thảm. Chàng ngồi cạnh, lấy quạt quạt cho bà ráo mồ hôi.

— Cậu đẹp đẽ, có duyên, thập phần hoàn hảo thế này, cậu là người đây ta đấy à? - Bà hỏi.

Điađem đáp, giọng trong trẻo, dễ thương, quyến rũ:

— Lạy chúa! đây là lần đầu tiên cháu đặt chân lên đất này. Cháu đi chơi để giải trí thôi, còn buôn bán cốt để cho đỡ buồn.

— Xin chào vị khách duyên dáng của thành phố chúng tôi. - Bà tiếp. - Thế, từ đất nước xa xôi, cậu mang những gì đến đây? Cho già xem thứ gì đẹp nhất ấy! Vì đẹp thì thích đẹp mà.

Điađem cảm động vì những lời ngọt ngào ấy. Chàng mỉm cười để cám ơn và nói:

— Trong hiệu, cháu có nhiều thứ chắc là bà vừa lòng vì là những thứ xứng đáng với các nàng công chúa và những người như bà.

— May quá. Già đang tìm mua ít vải đẹp may áo cho công chúa Đônia con gái đức vua Saramân của già.

Nghe đến cái tên muôn vàn yêu quí. Điađem không nén được lòng, bảo Azit:

— Azit hỡi, đem ngay ra đây cái món hàng đẹp nhất, quí nhất ấy.

Azit mở một cái tủ kê ngay ở gần đó. Tủ này chỉ có một gói hàng đặc biệt. Vỏ bọc ngoài bằng nhung Đamát, viền hạt nhỏ bằng vàng, có thêu hoa lá nhiều mầu, giữa là một con voi say sưa nhẩy múa. Gói hàng tỏa một mùi thơm thoang thoảng mà ngất ngây. Azit lấy trao cho Điađem. Chàng mở lấy ra một mảnh vải vừa đủ để may một chiếc áo cho một tiên nữ hoặc cho một công chúa diệu kỳ. Còn muốn tả hết những viên ngọc cùng những đường thêu kín hết những sợi ngang của tấm vải thì phải là những nhà thơ được chúa Ala gợi cảm mới làm nổi. Ít nhất mảnh vải cũng đáng giá mười vạn đina không kể cái vỏ bọc ngoài.

Điađem thong thả trải ra trước mắt bà già. Bà thấy không biết nên ngắm mảnh vải hay khuôn mặt của chàng thanh niên có đôi mắt đen láy.

— Vải này được đây. Già phải giả cậu bao nhiêu?

Chàng nghiêng đầu, đáp:

— Cháu phải các thêm tiền cho bà thì có, vì được may mắn biết bà.

— Hỡi chàng thanh niên quí mến! Cô nào được ngồi vào lòng cậu được vòng hai tay ôm cậu thì diễm phúc biết bao! Nhưng kiếm đâu được cô xứng với cậu. Về phần già, già biết trên khắp mặt đất này, chỉ có một cô là xứng với cậu thôi. Nhưng này, hỡi con công non kia, tên cậu là gì nhỉ?

— Điađem ạ.

— Ôi cái tên dành cho các vị hoàng tử con vua. Làm sao một thương gia lại mang cái tên có nghĩa là “vương miện” ấy được?

Azit từ nãy chưa nói một lời, giờ mới thốt lên tiếng đỡ lời bạn:

— Bà ơi! anh ấy là con một, bố mẹ quí lắm nên mới đặt cho cái tên hoàng tử như thế đấy.

— Đúng! Nếu Nhan Sắc phải bầu một vị vua thì nhất định phải chọn Điađem, Điađem hỡi! Từ nay già này sẽ là nô lệ của cậu. Rồi cậu ắt thấy già sẽ làm gì giúp cậu. Cầu Chúa che chở cho cậu khỏi Số mệnh bi đát và khỏi con mắt những kẻ hiếu kỳ.

Nói rồi bà ta cầm cái gói quí giá mà đi, về đến nhà còn cảm động. Bà vốn là vú nuôi của Xét Đônia, cho bú mớm từ tấm bé, Đônia thấy bà cắp gói hàng trịnh trọng thì hỏi:

— Vú đem cho tôi cái gì nữa đấy? Cho xem nào!

— Hỡi cô chủ của tôi, cô cầm lấy cái này mà xem.

Bà mở gói ra. Đônia thích quá:

— Bà Đuđu tốt bụng của tôi ơi! Áo đẹp quá. Nhưng vải này, nước ta làm gì có? - Nàng nói.

— Đúng là đẹp thật! Nhưng giá cô được thấy người bán hàng trẻ đã cho tôi vải mang về cho cô! chàng đẹp biết chừng nào! Anh gác Rađun vườn Thượng uyển đã quên không đóng cổng để chàng xuống trần làm mát gan thiên hạ. Tôi ước ao chàng thanh niên rạng rỡ ấy được ngủ trong lòng cô và …

Đônia ngắt lời:

— Cái nhà vú này. Thôi đi! sao lại nói chuyện đàn ông đàn ang với ta? Thứ khói nào đã làm cho vú đen đầu óc đi như thế. Thôi, hãy đưa cái áo tôi xem gần một chút.

Rồi nàng cầm lấy mà vuốt ve, lại khoác thử vào người. Vú tấm tắc:

— Cô mặc đẹp đấy. Nhưng đẹp có đôi vẫn hơn đẹp lẻ chiếc! Ôi Điađem!

— Mụ Đuđu quỉ tha ma bắt! Mụ Đuđu xấu xa! Không được nói gì nữa. Đến cửa hiệu, hỏi xem tên thương gia ấy có nguyện vọng gì, muốn xin một việc gì không, phụ vương ta sẽ y ngay.

Bà già nheo mắt cười:

— Một nguyện vọng? Lạy chúa, tôi chắc chàng có đấy. Ai lại không có nguyện vọng.

Bà vội đến cửa hiệu Điađem.

Thấy bà, Điađem như mở cờ trong bụng. Chàng nắm tay bà mời ngồi xuống cạnh, mời uống nước, ăn kẹo. Bà nói:

— Già đem cho cậu tin này: Cô chủ Đônia của già chào cậu, và nhắn nói với cậu rằng cậu đến là làm vinh dự cho thành phố, là làm cho nó sáng bừng lên. Cậu có nguyện vọng gì, xin cứ nói.

Điađem như mở cờ trong bụng. “Việc thế là xong”. Chàng nghĩ và nói với bà già:

— Tôi chỉ có một nguyện vọng là nhờ bà đưa cho Xét Đônia lá thư tôi sắp viết, và đem đến cho tôi thư nàng trả lời.

Điađem bảo Azit lấy cho mình cái nghiên mực bằng đồng, giấy và bút ống sậy. Chàng viết:

“Tôi tìm trong nỗi đau chờ đợi bao điều viết lên mặt giấy, gửi cho nàng, hỡi nàng tối cao.

Dòng đầu, tôi viết những dấu hiệu của ngọn lửa bốc cháy trong tôi. Dòng hai, lòng ham muốn và tình yêu của tôi.

Dòng ba, cuộc đời và lòng kiên nhẫn. Dòng bốn, tất cả lòng nhiệt thành. Dòng năm, khát vọng của đôi mắt thèm nhìn ngắm.

Và dòng sáu, lời cầu xin một chốn hẹn hò. Cuối thư là một dòng thay chữ ký.

“Những vần thơ này nạm vào nhan sắc của nàng là do tay một tên nô lệ của một lòng ham mến từ lâu, một tù nhân trong ngục đau khổ, một bệnh nhân của nỗi giầy vò, một kẻ cầu được nàng nhìn đến. - Chàng thương gia Điađem.”

Chàng đọc lại, thấm cho khô, gấp thư, đóng dấu và đưa bà già kèm theo một cái túi trong có một nghìn đina để đền công bà.

Bà già chúc thành công rồi về cung. Vừa thấy bà, công chúa đã hỏi:

— Thế nào bà Đuđu tốt bụng của tôi, chàng thương gia muốn điều gì để tôi xin phụ vương cho chàng toại nguyện.

— Thưa cô chủ, tôi cũng chẳng hiểu chàng muốn xin gì. Đây là thư chàng, tôi không biết trong thư nói gì.

Và bà trao lá thư cho công chúa. Đônia đọc xong bực tức:

— Ôi! Thằng lái buôn vô sỉ. Hắn dám ngấp nghé ta cơ à?

Nàng tát vào má mình như điên như dại:

— Ta phải treo cổ thằng khốn nạn ấy ngay trước cửa hiệu của hắn mới được!

Bà già ra vẻ ngây thơ hỏi:

— Có chuyện gì ghê gớm thế, thưa công chúa? Tên thương nhân này vòi giá cả một cách quá quắt chăng?

— Khốn khổ! - công chúa nói, - chỉ toàn chuyện yêu đương, chuyện đắm say.

— Táo gan thật! Vậy! Công chúa cần phải viết thư đe dọa cái tên đểu cáng ấy để hắn đừng tiếp tục.

— Đúng! Nhưng ta sợ viết như thế càng làm cho hắn táo gan hơn.

— Không đâu! Điều đó buộc hắn phải suy nghĩ tới những cử chỉ rồ dại của hắn.

— Nếu vậy, vú đem bút mực lại đây cho ta.

“Đồ mù quáng tự huyễn hoặc! Ngươi với sao trên trời, làm như kẻ trần tục với tới được trăng sao.

Để mở mắt cho ngươi, ta lấy Đức đã tạo ngươi thành con sâu đất, lấy vô biên tạo thành sự trinh bạch của những vì tinh tú tinh khiết, mà thề rằng:

Nếu ngươi lại tái phạm hành động vô liêm sỉ, ta sẽ cho đóng đinh nhà ngươi lên một tấm ván xẻ từ một thân cây đáng nguyền rủa, làm gương cho những tên đểu cáng khác.”

Nàng đóng dấu lá thư, đưa cho bà già. Bà vội đi đưa ngay cho Điađem. Điađem đang nóng lòng chờ cám ơn bà. Đọc xong chàng buồn lắm, thiểu não nói với bà.

— Công chúa dọa tử hình, nhưng tôi đâu sợ chết. Sống còn mệt hơn. Tôi lại phúc đáp nàng để được chết.

— Đời cậu thật quí đối với tôi, - bà già nói. - Tôi xin hết sức giúp cậu cùng cậu chia nỗi hiểm nguy. Cậu viết thư đi, tôi chuyển cho.

Điađem bảo Azit:

— Em lấy biếu bà một nghìn đina. Chúng mình hãy tin ở chúa Ala quyền lực.

Và chàng lại viết:

“Đêm qua ta ước mơ. Nàng lấy tang tóc, chết chóc dọa ta, quên rằng chết là nghỉ ngơi, và mọi việc do Số phận an bài.

Lạy chúa Ala! Nàng không thương những kẻ dành tình yêu cho những nàng trong trắng cao cả mà người trần không dám ngước mắt nhìn lên.

Ôi! những ước mong của ta, những ước mong không kết quả, đừng ước ao gì nữa để cho hồn ta chìm mãi trong đắm say vô vọng.

Nhưng còn nàng, con người sắt đá, đừng tưởng ta để cho sự áp bức chế ngự ta.

Thà ta để hồn bay đi cùng hy vọng, còn hơn chịu cuộc đời từ đây không mục đích và toàn khổ đau.”

Chàng đưa thư cho bà già, khóc mà rằng:

— Tôi làm phiền bà, nhưng than ôi, hẳn không kết quả gì đâu. Tôi cảm thấy chỉ còn có việc chết nữa thôi.

— Cậu buồn quá và linh tính báo sai đấy. Cậu tự nhìn lại mà xem. Cậu không phải là mặt trời hay sao? Còn nàng há chăng là mặt trăng? Tôi suốt đời chỉ làm cái chuyện xe duyên, chẳng lẽ lại không vun đắp nổi cho cặp nhan sắc này sao? Cậu hãy bình tâm đừng lo ngại gì. Chẳng bao lâu, tôi sẽ đem tin vui đến cho cậu.

Bà từ biệt, giấu thư trong mái tóc. Về tới cung, bà chào công chúa rồi ngồi im. Một lúc mới nói:

— Tóc tôi rối bù, tôi không đủ sức tết lại. Xin cô cho một nữ nô chải hộ.

Xét Đônia vồn vã:

— Ôi u Đuđu của em! Để em chải cho u như u đã chải tóc cho em bao nhiêu lần.

Công chúa gỡ mái tóc bạc của vú nuôi định chải thì mảnh giấy rơi xuống thảm. Xét Đônia ngạc nhiên, định nhặt lên thì bà già nói.

— Có lẽ lúc tôi ở nhà chàng thương gia trẻ tuổi mảnh giấy này đã vương vào mái tóc tôi, tôi phải đến trả ngay lại cho chàng ta mới được.

Nhưng Đônia đã nhặt lên xem. Nàng cau mày giận dữ:

— A! Bà Đuđu nham hiểm. Đây là mưu mô của bà. Cái thằng lái buôn mặt dày tai hại. Ai phái hắn đến đây. Hắn từ xứ sở nào dám đến với ta? Và ta Đônia, làm sao ta có thể nhìn mặt hắn, hắn vốn không cùng chủng tộc, không cùng dòng máu với ta? Bà Đuđu, tôi đã chẳng bảo bà là hắn táo gan hơn là gì?

— Đúng hắn là một tay liều lĩnh, sự liều lĩnh của một tên quỉ sứ địa ngục. Nhưng hỡi cô chủ của tôi! Cô cứ viết cho hắn, viết lần cuối cùng. Tôi xin bảo đảm hắn sẽ phục tùng. Nếu không, cứ việc giết ngay hắn và cả tôi nữa.

Công chúa lấy bút, xếp đặt cho có vần, có điệu mấy câu này:

“Đồ mất trí, mơ ngủ, đau khổ và tai họa lơ lửng trong không khí ngươi đang thở.

Ngươi há không biết rằng có những con sông cấm không cho ngược dòng, những nơi tĩnh mịch không cho người thường bước tới?

Tất cả mọi người hợp sức lại còn không đụng tới nổi những vì tinh tú gần nhất, thế mà ngươi tưởng có thể với tới những vì sao của nàng tiên?

Và trong mơ, ngươi lại dám vuốt ve hoặc ôm ấp những nàng tiên nữ.

Ôi kẻ ngây thơ, hãy nghe vị nữ hoàng của ngươi, đừng tự lừa dối mình! Nếu không, niềm sợ hãi tối tăm sẽ như một lũ quạ quang quác cái chết trên đầu ngươi và đập cánh đêm lượn quanh nấm mồ mà ta sẽ đặt ngươi vào!”

Nàng gấp lại, đóng dấu đưa cho bà già. Sáng hôm sau, bà vội trao cho Điađem.

Đọc những lời phũ phàng ấy. Điađem thấy tàn hy vọng từ nay. Chàng bảo Azit:

— Azit bảo ta nên là gì bây giờ? Ta không có hứng thú để có thể viết cho nàng một lá thư quyết định được.

Azit nói: “Em sẽ thay anh viết thử xem sao.”

— Được! - Điađem nói. - Hãy đem tất cả tài nghệ của em mà viết cho nàng.

Azit viết:

“…Mòn mỏi vì một mối tình không có người yêu, tôi hết kiên nhẫn và can đảm rồi.

Hỡi nàng sắt đá có mái tóc đêm! Nàng chắc tránh được những rủi ro của số phận oái oăm để hành hạ kẻ khốn khổ kêu gọi nàng đến thế kia sao?

Nàng hiểu cho! Một kẻ khốn khổ vì nhan sắc của nàng đã bỏ cha, bỏ nhà, bỏ Tổ Quốc, bỏ những đôi mắt của bao người đẹp yêu quí chàng!”

Azit đưa Điađem xem. Điađem đọc để thưởng thức âm điệu, tuyên bố hài lòng và khen hay. Chàng lại trao cho người vú già. Bà lại đưa cho Đônia.

Lần này, công chúa nổi cơn thịnh nộ thật sự, quát:

— U già đáng nguyền rủa! U Đuđu tai hại! Vì u, ta chịu bao nhiêu nỗi nhục nhã. Ôi u già xúi quẩy! Ta không muốn nhìn mặt u nữa. Đi ngay! không ta gọi lũ nô tì dùng roi da đánh tan xác, ta lấy gót giầy nghiền xương u ra!

Công chúa cất tiếng gọi nô tì. Bà vú vội vàng chạy đi, đến kể cho hai chàng thanh niên và nhờ họ đùm bọc. Điađem nhẹ nâng cầm bà, rầu rĩ nói:

— Lạy chúa! Giờ đây tôi thấy buồn gấp đôi vì tại tôi mà già phải chịu hậu quả tai hại.

Bà già vẫn kiên trì:

— Con cứ yên tâm! Ta chưa nản lòng. Đời ta chưa có lần nào bất lực trong việc xe duyên cho kẻ si tình! Khó khăn càng kích thích ta phải khôn ngoan hơn để giúp con đạt được điều mong ước.

— Mẹ ạ. - Điađem hỏi, mẹ có thể cho biết vì sao Xét Đônia lại ghê sợ bọn đàn ông đến thế?

— Chỉ tại một giấc chiêm bao.

— Một giấc chiêm bao? Chỉ tại có thế?

— Chỉ có thế. Chuyện thế này: Một đêm công chúa chiêm bao thấy một người bẫy chim giăng lưới trong một cánh rừng thưa. Y vãi hột mì xuống mặt đất rồi lui vào một chỗ ngồi rình. Một lát chim kéo đến, trong số có một đôi bồ câu. Con đực vừa mổ vừa vờn quanh con cái không để ý đến tấm lưới. Bỗng chân nó bị vướng, càng cựa càng bị thắt chặt lại. Nó vỗ cánh bành bạch khiến bầy chim sợ, ào bay đi. Con cái bỏ, không ăn nữa tìm cách cứu chồng. Hắn dùng mỏ, dùng đầu, gỡ được, cứu con đực trước khi người bẫy chim đến. Đôi chim bay đi, lượn một vòng trên không rồi lại sà xuống mổ hạt mì. Con đực lại vừa mổ vừa vờn. Con cái muốn tránh cứ lui dần, vô ý vướng phải mắt lưới, dãy dụa. Bày chim vụt bay đi. Con đực bay theo chẳng buồn nghĩ gì đến số phận vợ nó. Người bẫy chim chạy đến bắt con cái và làm thịt tức thì.

Công chúa xúc động tỉnh giấc. Nàng khóc, gọi bà đến thuật lại cho nghe và kết luận: Giống đực đều như nhau, người lại còn tệ hơn vật. Phụ nữ không thể hy vọng gì ở tính ích kỷ của đàn ông. Ta thề trước chúa Ala là không khi nào ta để cho cái bọn đáng ghê tởm ấy đến gần.

— Thế mẹ không nói cho nàng biết rằng tất cả đàn ông đều bất nghĩa như con chim đực, mà phụ nữ không phải ai cũng được như con chim cái khốn khổ chung tình?

— Nói gì nàng cũng không chịu. Nàng sống độc thân, chỉ tôn thờ có sắc đẹp của mình.

— Thế nào tôi cũng phải được thấy nàng một lần được một tia mắt nàng soi thấu tâm hồn, dù có phải chết. Hỡi lão mẫu đáng kính, không bao giờ cạn nguồn khôn khéo, xem có cách gì giúp cho.

— Cậu là ánh sáng của mắt ta, ta cho cậu biết phía dưới lầu công chúa có một khu vườn dành riêng cho nàng dạo chơi. Cứ một tháng nàng vào một lần, có bọn con hầu đi theo, vào bằng một cửa bí mật để tránh con mắt khách qua đường! Đúng một tuần nữa là ngày dạo chơi của công chúa. Già sẽ dẫn cậu đến. Già đoán rằng dù đề phòng đến mấy, công chúa hễ thấy cậu là bị sắc đẹp của cậu chinh phục ngay. Vì tình yêu là một tặng phẩm của chúa Ala và khi Chúa muốn thì tình yêu sẽ đến.

Điađem thấy dễ thở đôi chút. Chàng cám ơn bà vú, mời bà về ở chung vì bà chưa thể về cung với công chúa được. Trên đường về, Điađem bảo Azit:

— Anh không có thì giờ đến cửa hàng nữa, anh nhường hoàn toàn cho chú, chú muốn làm gì tùy ý.

Đến nhà, chàng kể lại đầu đuôi câu chuyện cho Tể tướng nghe, giấc chiêm bao của công chúa, khu vườn chàng định đến, và hỏi ý kiến Tể tướng.

Tể tướng nghĩ một lúc khá lâu, rồi ngửng đầu nói:

— Tôi đã tìm ra cách giải quyết. Nhưng trước hết phải đến khu vườn xem xét tại chỗ đã.

Đến nơi thấy lão canh vườn ngồi ở cổng, họ chào hỏi, lão đáp lễ thì Tể tướng dúi vào tay lão một trăm đina mà rằng:

— Thưa bác, chúng tôi ao ước được vào khu vườn xinh đẹp này cho thanh thản tâm hồn và ngồi bên hoa, bên nước mà ăn uống một chút gì. Chúng tôi là người phương xa tìm nơi danh lam thắng cảnh mà du ngoạn.

Ông già cầm tiền, nói:

— Mời quí khách vào, xin cứ tự nhiên. Tôi chạy đi mua một chút gì để các vị dùng.

Lão đưa khách vào trong rồi chạy đến chợ mua về một con cừu quay và bánh kẹo. Họ ngồi ăn trên bờ một con suối.

Tể tướng bỗng hỏi:

— Tòa lâu đài trước mặt chúng ta kia có vẻ tiều tụy. Sao bác không cho tu sửa?

— Lạy chúa! đó là lầu của công chúa Đônia. Nàng sống ẩn dật quá, chẳng để ý gì, mặc cho nó đổ nát.

— Thật đáng tiếc. Tể tướng nói. Ít nhất cũng nên quét vôi lại tầng dưới, dù chỉ để cho mát mắt bác. Nếu được, tôi xin chịu hết phí tổn tu sửa.

Người giữ vườn ưng thuận. Tể tướng đưa cho lão một trăm đina nữa, nói:

— Bác tìm giúp cho mấy người thợ nề và một họa sĩ giỏi vẽ tranh màu. Bác cầm lấy món tiền này, công của bác đấy.

Thợ nề, họa sĩ đến. Tể tướng dặn dò việc phải làm. Khi phòng lớn tầng dưới đã sửa chữa và quét vôi xong thì họa sĩ, theo lời dặn của Tể tướng, vẽ một khu rừng, giữa có lưới chăng, có một con bồ câu mắc lưới, đập cánh toan bay.

Họa sĩ vẽ xong. Tể tướng bảo vẽ một bức khác.

— Phía bên kia, cũng vẽ như thế này, nhưng là một con chim câu đực. Con cái bị người bẫy chim bắt. Nó đến cứu và hy sinh vì sự tận tình của nó.

Họa sĩ vẽ xong, ra về được Tể tướng giả công rất hậu hĩnh.

Tể tướng cùng hai chàng thanh niên và người giữ vườn ngồi ngắm một lúc xem ý tứ của bức tranh liệu có tác dụng như thế nào. Điađem vẫn cứ buồn, mơ màng nhìn cảnh vẽ. Chàng bảo Azit.

— Chú đọc cho anh nghe vài câu thơ cho khuây khỏa tâm hồn đang bị vò xé.

Azit đọc:

“Ip Xina viết về quy định phép chữa bệnh mầu nhiệm nhất:

Bệnh tình chỉ có thể chữa bằng tiếng hát nhịp nhàng và ly rượu nhẹ uống trong vườn cây.

Tôi theo lời Ip Xina, nhưng hỡi ôi! chẳng có kết quả gì.

Tôi thử chạy theo những mối tình khác thì thấy số phận mỉm cười và cho tôi khỏi bệnh.

Ip Xina! ông lầm rồi! Thuốc duy nhất chữa được bệnh tình vẫn lại là tình yêu.”

— Có thể thi sĩ có lý. Nhưng khi người ta đã hết ý chí thì cũng khó đấy. - Điađem nói.

Rồi họ đứng dậy, chào lão giữ vườn về tìm bà già.

Một tuần đã trôi qua. Xét Đônia, theo thói quen muốn đi dạo trong vườn. Nàng thấy nhớ vú già và thấy mình quá bất nhẫn đối với người đã thay mẹ nuôi nấng mình. Nàng liền sai một tên nô lệ ra chợ tìm, một tên khác đến các nhà quen của bà. Hôm ấy bà Đuđu sau khi dặn dò Điađem mấy điều cần thiết một mình lững thững về cung. Một tên nô lệ trông thấy chạy đến chào kính cẩn và mời bà vào gặp công chúa đang khóc vì thương bà và mong muốn làm lành. Bà giả vờ giận dỗi tí chút rồi dàn hòa ngay. Đônia hôn lên má bà, bà hôn tay Đônia rồi hai người qua cửa bí mật vào vườn, theo sau là mấy nàng hầu.

Về phần Điađem, thì sau khi Đuđu đi rồi, Tể tướng và Azit mặc cho chàng một chiếc áo đế vương đáng giá đến năm nghìn đina, thắt chiếc thắt lưng bằng sợi vàng, khảm ngọc thạch, móc bằng ngọc bích. Khăn chít đầu bằng lụa trắng thêu những hình vẽ bằng kim tuyến, lông chim cắm vào khăn bằng kim cương. Hai người cầu chúa Ala ban phúc cho chàng, rồi dẫn chàng đến gần khu vườn thì về để chàng vào một mình cho dễ.

Điađem đến cổng chào người giữ vườn. Lão đứng dậy, kính cẩn và thân mật đáp lễ. Vì không biết công chúa đã vào khu vườn, lão bảo Điađem:

— Khu vườn này là vườn của công tử, còn tôi là nô lệ của công tử.

Lão mở cổng, mời vào, đóng cổng lại đến ngồi chỗ cũ mà ca ngợi chúa Ala đã đạo nên những người đẹp.

Điađem theo lời dặn của bà già, đến nấp sau tảng đá lớn mà chờ công chúa đi qua.

Về phần công chúa, nàng đang dạo cùng bà vú thì bỗng nhiên vú nói:

— Hỡi cô chủ của tôi! Tôi muốn nói điều này khiến cô nhìn mát mắt hơn những cây cối, hoa quả kia.

— Vú cứ nói, Đuđu ạ, tôi xin nghe.

— Cô nên cho mấy nàng hầu kia về cung đi. Hưởng cái mát dịu của giời đất thế này mà có họ thì còn thoải mái gì. Họ chỉ làm phiền cho cô thôi.

— Vú nói phải đấy!

Nàng ra hiệu cho bọn họ rút đi. Chỉ còn công chúa và bà Đuđu. Công chúa đi dạo về phía tảng đá có chàng Điađem nấp kín. Điađem thấy công chúa đẹp quá, xúc động đến ngất đi. Đônia vẫn tiến bước. Đến gian phòng mà Tể tướng đã cho vẽ bức tranh người bẫy chim. Đuđu khẩn thiết mời vào. Lần đầu tiên nàng bước chân tới đây vì trước kia, nàng không bao giờ nghĩ đến gian phòng vốn dĩ dành cho người hầu kẻ hạ này.

Thấy bức vẽ trên tường. Đônia bối rối:

— Ôi vú Đuđu, nhìn xem này! giấc chiêm bao của ta thủa nọ, nhưng trái ngược! Lạy chúa! Ya rabi! ta xúc động quá.

Nàng nén lòng, ngồi xuống thảm:

— Ôi Đuđu! Ta không nhầm chăng! Hay con quỷ tinh nghịch nào đã giễu ta vì ta ngờ nghệch tin vào mộng mị?

— Già đã lấy kinh nghiệm cũ kỹ của mình mà nói cho công chúa hay là trước kia công chúa đã nhầm rồi mà. Giờ thì hãy ra đi dạo mát chút nữa. Giời về chiều mát mẻ êm dịu hơn trong bầu không khí thơm tho.

Hai người lại ra vườn. Điađem đã tỉnh lại. Theo lời dặn dò của Đuđu, chàng cất bước thong thả có vẻ thờ ơ, như chỉ chú ý đến cảnh đẹp.

Tới một chỗ rẽ, Xét Đônia bỗng trông thấy chàng.

— Vú ơi! nàng gọi, vú có thấy chàng thanh niên kia không? xem kìa, chàng đẹp quá. Cái thân hình! cái dáng đi! vú có biết chàng không?

— Già không biết, nhưng trông thì có vẻ như con một vị vua! Thật là tuyệt diệu!

— Chàng đẹp hoàn toàn!

— Hoàn toàn! Sung sướng thay kẻ tình nhân của chàng.

Nói rồi, Đuđu ngầm ra hiệu cho Điađem ra về. Điađem hiểu ý đi về phía cổng. Đônia nhìn theo.

— Ôi Đuđu, - nàng thổ lộ, - vú có cảm thấy được sự thay đổi trong lòng ta không? Có thể nào trông thấy một người đàn ông mà ta Đônia, ta phải bối rối như vậy? Vú hỡi, thế là ta bị sa lưới rồi, giờ phải nhờ đến vú giúp đỡ.

— Cầu chúa làm cho kẻ quyến rũ đáng nguyền rủa phải xấu hổ. Công chúa mắc lưới, nhưng con đực sắp đến cứu đẹp biết bao!

— Ôi, Đuđu, Đuđu tốt bụng của tôi! Vú phải đưa được chàng trẻ tuổi đẹp giai ấy đến đây cho tôi. Tôi muốn được chàng từ tay của vú, hỡi vú mến yêu. Vú làm ơn chạy đi tìm ngay cho. Đây một nghìn đina một chiếc áo một nghìn nữa thưởng công cho vú, nếu vú không đi, tôi chết mất.

— Công chúa cứ lại cung đi, để tôi tự liệu. Tôi hứa sẽ thực hiện được sự sum họp kỳ diệu này.

Bà từ biệt Xét Đônia tìm đến Điađem. Chàng vui lắm biếu ngay bà một nghìn đina vàng. Bà thuật lại nỗi xúc động của Đônia và cuộc đối thoại giữa hai người.

— Thế bao giờ có sự sum họp? - Điađem sốt ruột hỏi.

— Nhất định ngày mai.

Điađem lại biếu bà một chiếc áo dài và những tặng vật trị giá một nghìn đina vàng. Bà nhận rồi nói:

— Đến giờ, tôi sẽ thân đến tìm cậu.

Bà vội chạy tới Đônia đang lo lắng chờ:

— Bà có tin gì về chàng đấy?

— Già đã tìm và nói chuyện được với chàng. Mai già sẽ tự tay dẫn chàng đến với công chúa.

Xét Đônia mừng quá biếu bà một nghìn đina vàng và những tặng vật trị giá một nghìn nữa. Đêm ấy cả ba người hài lòng ngủ ngon, lòng tràn đầy niềm hy vọng êm ái.

Vừa sáng, bà già đã đến nhà Điađem. Chàng cũng đương ngồi chờ. Bà mở một cái gói mang theo, lấy một bộ quần áo phụ nữ mặc cho Điađem, che mặt chàng bằng một cái mạng nhỏ, lấy một cái khăn to chùm cả người chàng. Rồi bà dặn:

— Giờ hãy bắt chước cách đi của phụ nữ; bước ngắn mà ưỡn ẹo đôi mông như mấy cô còn trinh bạch. Ai hỏi gì, mặc tôi trả lời, cậu không được lên tiếng bất cứ vì lý do gì.

Hai người đến trước của cung. Người gác cửa lại chính là viên trưởng hoạn quan. Thấy người lạ, ông ta hỏi bà già:

— Người này là ai? sao tôi chưa thấy bao giờ. Đưa lại gần, tôi xem. Lệnh nghiêm đấy, tôi phải sờ nắn khắp người, nếu cần phải lột truồng tất cả nữ nô mới do tôi chịu trách nhiệm. Con này tôi chưa biết, hãy để tôi sờ bằng chính tay tôi, nhìn bằng chính mắt tôi.

Bà già không chịu:

— Ông nói gì vậy, hỡi vị trưởng quan? Ông há không biết công chúa Xét Đônia cho gọi nữ nô này vì tài thêu thùa sao? Chính cô ta là một trong những người đã thêu cho công chúa những hình vẽ rất đẹp trên lụa đấy.

Viên hoạn quan cau có:

— Thêu với thùa gì? Mặc! Cứ phải để cho tôi khám xét, sờ mặt, sờ lưng, sờ hông, sờ trên sờ dưới.

Bà vú điên tiết đứng sững trước mặt viên hoạn quan.

— Ta vẫn cứ tưởng ông là một người lịch sự lễ độ mẫu mực. Đột nhiên, ông làm sao thế? Ông muốn ta buộc lòng phải nhờ người tống ông ra khỏi nơi đây sao?

Rồi bà quay về phía Điađem cải trang nói lớn:

— Con ơi, bỏ qua cho vị trưởng quan. Ngài đùa một chút thôi. Đi nào, đừng sợ.

Điađem bước qua cổng, ưỡn ẹo đôi mông, mỉm cười. Vị hoạn quan ngây ngất vì sắc đẹp của Điađem lộ qua mảnh vải.

Điađem được bà vú dẫn qua một đường cầu, rồi một hành lang rồi lại những đường cầu, những hành lang. Hết hành lang thứ bây thì đến một căn phòng có bảy cửa buông rèm, trước phòng là một cái sân rộng.

— Cậu đếm từng cửa một, đến cửa thứ bẩy thì vào. - Bà già dặn. - Cậu sẽ thấy một thứ quí hơn tất cả mọi của cải trên đời, một đóa hoa phong nhụy, một làn da thịt non tươi, một sự dịu dàng êm ái mà người ta gọi là Xét Đônia.

Điađem trong bộ quần áo phụ nữ đến các cửa và vào cửa thứ bẩy. Chàng bỏ rèm xuống nhấc mạng che mặt lên. Xét Đônia lúc ấy đang ngủ trên chiếc ghế dài, chỉ có làn da hoa nhài trong trẻo là quần áo. Điađem vứt mọi thứ vướng mắc trên người nhẩy đến ôm lấy công chúa. Cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa hoàng tử Điađem đẹp trai và công chúa Đônia là như thế.

Điađem ở trong cung khoảng một tháng trời.

Lại nói về vị Tể tướng và Azit. Hôm ấy hai người chờ hoàng tử đến đêm. Không thấy chàng về họ lo phiền thật sự. Sáng dậy cũng vẫn không tin tức, họ chắc là chàng đã bị sát hại, nên bối rối hết sức không biết xử trí ra sao. - Azit nghẹn ngào:

— Cửa cung cấm không bao giờ còn mở ra cho chủ chúng ta nữa. Biết làm sao bây giờ.

— Cứ ở đây đợi thôi, chẳng đi đâu cả. - Tể tướng nói.

Hai người ở nhà suốt tháng mất ăn mất ngủ, than khóc về nỗi bất hạnh, không phương cứu chữa. Sau một tháng, không có dấu hiệu gì chứng tỏ Điađem còn sống. Tể tướng bàn với Azit:

— Hoàn cảnh của chúng mình thật thảm hại và khó khăn. Cách giải quyết tốt nhất là về nước tâu với vua về tai họa này, nếu không Ngài sẽ trách chúng ta không báo.

Thế là họ lên đường về Lục Thành thủ đô của vua Xôlâymân Sát. Vừa đến nơi, họ vội vào cung tâu trình sự việc cùng kết thúc bi thảm. Kể xong, hai người khóc nức nở.

Nghe tin sét đánh, vua Xôlâymân thấy như cả thế giới sụp đổ dưới chân Ngài và bản thân Ngài cũng lăn ra, ngất đi. Nhưng từ nay khóc lóc, tiếc thương liệu được việc gì! cho nên vua nén mối đau thương nó gặm nhấm tim gan, bôi đen tâm hồn và trái đất. Ngài thề sẽ báo thù cho cái chết của đứa con là Điađem bằng một cuộc báo thù không tiền khoáng hậu. Ngài cho mõ rao, gọi tất cả những người còn cầm được kiếm, thương, gọi tất cả quân đội và chỉ huy. Ngài huy động tất cả vũ khí chiến tranh, lều, voi, và dẫn đại quân tiến đến quần đảo Long não và Pha lê, theo sau là tất cả nhân dân vốn rất yêu quý ngài vì sự công bằng và lòng độ lượng của Ngài.

Trong khi ấy, trong cung sáng ngời hạnh phúc, đôi tình nhân Điađem và Đônia ngày một thương mến nhau và chỉ đứng lên khỏi tấm thảm để uống rượu cùng nhau và cùng nhau ca hát. Cứ như thế trong sáu tháng trời. Một hôm thích thú cực độ với tình yêu. Điađem nói với Đônia:

— Hỡi nàng mà lòng ta tôn thờ, chỉ còn thiếu có một điều để cho tình đôi ta thực là tuyệt diệu.

— Hỡi Điađem, ánh sáng của mắt em, chàng còn muốn ao ước gì nữa, xin chàng cứ nói.

— Con cừu non của anh. Anh xin nói anh là ai. Công chúa hỡi, anh cũng là con vua, không phải là một thương gia ở chợ đâu. Cha anh là Xôlâymân Sát, chủ nhân của Lục Thành và của dãy núi Ixpahân. Chính Người trước kia đã phái tể tướng đến vua Saramân phụ vương của em để hỏi em cho anh. Em có nhớ khi ấy em từ chối và dọa đánh viên trưởng hoạn quan đến nói chuyện cưới xin với em không? Thôi thì bây giờ chúng ta hãy thực hiện cái điều quá khứ đã từ chối. Sau đấy, chúng mình sẽ cùng về Ixpahân xanh tốt.

Nghe thế, công chúa Đônia càng vui vẻ vòng chặt lấy cổ chàng Điađem xinh đẹp và tỏ ra bằng những cử chỉ không thể lầm được, rằng nàng sẽ làm theo lời chàng. Và đêm ấy, lần đầu tiên, cả hai ngủ được trọn giấc. Mười tháng qua, ánh bình minh sáng nào cũng bắt gặp họ đang ôm nhau, cùng những chuyện đại loại như thế.

Mặt trời đã lên, cả hoàng cung nhộn nhịp mà đôi tình nhân vẫn say sưa trong giấc điệp. Vua Saramân ngồi tựa gối trên ngai vàng, quanh mình có các vị đô đốc, đại thần. Ngài tiếp nghiệp đoàn những nhà kim hoàn cùng vị thủ lĩnh của họ. Vị này tiến vua một cái hộp rất đẹp trong có hơn mười vạn đina về kim cương, hồng ngọc, bích ngọc. Vua rất đẹp lòng, gọi viên trưởng hoạn quan, bảo:

— Kafua, ngươi đem chiếc hộp này cho cô chủ ngươi là Xet Đômia và về cho ta biết cô có thích không.

Hoạn quan Kafua đến căn lầu dành riêng cho công chúa. Đến nơi ông thấy vú Đuđu nằm gác trên một chiếc thảm chắn cửa. Tất cả các cửa lầu đều đóng kín, buông rèm. Ông nghĩ: “Không hiểu sao họ ngủ mãi tới giờ. Họ có thói quen dậy trưa thế đâu?” Không muốn về mà không được việc gì, ông bước qua người bà già, đẩy cửa vào. Y ngẩn người, ngơ ngác thấy Xét Đônia trần truồng nằm ngủ trong tay một thanh niên với hàng mớ dấu hiệu về một cuộc gian thông kỳ quái.

Kafua nhớ lại cái lần bị Xét Đônia chửi mắng toan hành hung.

— Té ra cô ta ghê tởm giống đực như thế này đây. - y nghĩ. - Nếu Chúa muốn thì giờ đến lượt ta trả thù cho việc ta bị làm nhục.

Y rón rén bước ra, khép cửa lại, về báo nhà vua.

— Cô chủ ngươi nói gì? - Vua hỏi.

Kafua đưa cái hộp kim cương giả vua.

Vua ngạc nhiên:

— Con gái ta không thích ngọc, cũng như không thích chồng sao?

— Xin vua miễn cho tôi phải trả lời trước đám đông này.

Vua cho mọi người ra khỏi điện Cần chính, chỉ giữ lại có vị Tể tướng. Viên hoạn quan thuật lại điều đã chứng kiến và nói thêm:

— Nhưng mà chàng thanh niên ấy quả là đẹp thật.

Vua Saramân đập hai tay vào nhau, trừng mắt thét lên:

— Việc tày đình! Kafua ngươi thấy thế thật à?

— Tâu đức vua, thấy thật, thấy bằng con mắt này. Thấy bằng con mắt này nữa.

— Thật là một việc tày đình!

Vua truyền cho viên hoạn quan dẫn hai tội phạm đến.

Hai người bị dẫn đến, thì vua nghẹn ngào:

— Thì ra là việc có thật!

Ngài không nói được nữa, tóm lấy thanh kiếm lớn định nhảy bổ đến Điađem. Xét Đônia ôm lấy người yêu, hôn chặt lên môi chàng.

— Đến thế này, xin phụ vương cứ giết cả hai chúng con! - Nàng nói.

Vua lại lên ngồi trên ngai, cho viên hoạn quan dẫn Đônia về phòng nàng, rồi quay lại phía Điađem.

— Tên cám dỗ khốn kiếp này! Mi là ai? Bố mi làm gì? Sao mi dám đến với con gái ta?

Điađem cứng cỏi:

— Nếu nhà vua giết tôi thì Ngài sẽ phải chết theo, vương quốc của Ngài sẽ tan nát.

Vua giận sôi lên:

— Sao lại thế được?

— Tôi là con vua Xôlâymân Sát. Tôi chỉ lấy lại cái mà người ta từ chối tôi, theo đúng điều giao ước. Ngài hãy mở mắt ra trước khi ra lệnh giết tôi.

Vua nghe nói, lưỡng lự, hỏi ý kiến vị Tể tướng của mình. Tể tướng nói:

— Xin bệ hạ đừng tin lời tên bợm điếm này. Đối với thằng đĩ đực này, chỉ có cái chết mới đáng tội. Cầu chúa nguyền rủa nó.

Vua ra lệnh cho đao phủ chặt đầu Điađem. Nhưng thật là vô cùng may mắn cho hoàng tử, vừa đúng lúc ấy, có tin hai phái viên của vua Xôlâymân Sát xin vào bái yết. Hai phái viên đến trước, còn vua Xôlâymân và đại quân đến sau. Hai phái viên này chính là Tể tướng và chàng Azit trẻ tuổi. Hai người vào, nhận ra hoàng tử Điađem thì rất đỗi vui mừng. Họ sà đến ôm hôn chân chàng. Điađem nâng dậy, ôm hôn họ và vắn tắt thuật lại tình thế. Hai người cũng cho chàng biết tình hình và báo cho vua Saramân hay là vua Xôlâymân Sát cùng tất cả quân lực cũng sắp tới.

Lai lịch hoàng tử Điađem đã rõ. Vua Saramân giật mình thấy việc cho xử trảm Điađem nguy hiểm biết chừng nào. Ngài giơ hai tay lên trời, cảm tạ chúa Ala đã cho ngưng tay đao phủ. Ngài nói với Điađem.

— Con hỡi, hãy bỏ qua cho một lão già như ta, không còn biết mình làm gì. Nhưng lỗi tại viên tể tướng xúi quẩy của ta. Ta sẽ cho đóng cọc ngay vào đít hắn.

Hoàng tử hôn tay Ngài mà rằng:

— Ngài cũng như phụ vương tôi. Chính tôi phải tạ tội đã làm Ngài phẫn nộ.

Vua lại nói:

— Lỗi cũng tại tên hoạn quan đáng nguyền rủa. Ta sẽ cho đóng đinh hắn vào một tấm gỗ mục không đáng giá hai đồng.

Điađem can vua:

— Tên hoạn quan thì đáng tội rồi. Nhưng còn viên tể tướng thì để lần sau, nếu ông ta tái phạm.

Azit và Tể tướng của vua Xôlâymân xin xá tội cho tên hoạn quan. Y sợ quá đến nỗi đái cả ra quần. Vua nể lời Tể tướng tha cho Kafua.

Nghĩ tới người yêu. Điađem xin vua:

— Điều quan trọng là phải làm cho Xét Đônia, linh hồn của tôi hết sợ.

Vua nói:

— Để ta thân đến bảo cho.

Trước khi đi, vua bắt vị Tể tướng, mấy vị đô đốc, nội thần dẫn hoàng tử đến nhà tắm để cho chàng được khoan khoái. Rồi vua vội đến phòng riêng của Xét Đônia. Công chúa đang chuẩn bị tự đâm một mũi kiếm vào tim. Vua hoảng hốt kêu lên:

— Chàng an toàn rồi. Con hãy thương cha, con gái của cha!

Xét Đônia nghe thế quẳng thanh kiếm ra xa, hôn tay vua cha. Vua nói rõ tình hình cho nàng biết.

— Con chỉ yên tâm khi được trông thấy người yêu. - Nàng nói.

Điađem đi tắm về, vua dẫn đến với công chúa. Nàng ôm choàng lấy cổ chàng hai người hôn nhau. Vua lặng lẽ đi ra, khép cửa lại.

Vua ngự triều chuẩn bị việc đón tiếp vua Xôlâymân Sát. Vua nhờ Tể tướng và Azit đến báo tin vui mọi việc đều tốt đẹp. Đồng thời, Ngài gửi làm tặng phẩm đến vua Xôlâymân một trăm con ngựa thật đẹp, một trăm con lạc đà đua, một trăm thanh niên, một trăm thanh nữ, một trăm nô lệ da đen nam, một trăm nô lệ da đen nữ.

Vua Saramân thân ta ngoài thành đón, mang theo hoàng tử Điađem và một số tùy tùng, thấy họ đến vua Xôlâymân cũng tiến lại chào. Ngài reo vui:

— Cảm tạ chúa Ala đã cho con ta tới đích.

Hai vua ôm hôn nhau thắm thiết. Điađem vòng lấy cổ cha mừng ứa nước mắt. Vua cha cũng vậy.

Sau đấy là tiệc tùng, ăn uống, chuyện trò, thật là thập phần hạnh phúc.

Vua cho gọi các vị pháp quan, các người là chứng đến, thảo bản giao ước hôn nhân cho Điađem và Xét Đônia.

Binh sĩ và nhân dân được hưởng ân huệ dồi dào. Bốn mươi ngày đêm thành phố được trang hoàng và thắp sáng. Điađem và Đônia, trong không khí tưng bừng rộn rã của những ngày hội ấy, từ đấy được tha hồ yêu quí nhau, đến tột đỉnh của tình yêu.

Điađem không quên những việc tốt của anh bạn Azit. Chàng để Azit cùng một đoàn về quê tìm mẹ, người mẹ đã bao lâu khóc đưa con xa. Khi Azit trở lại. Điađem không muốn rời chàng nữa.

Sau khi vua Xôlâymân Sát mất. Điađem lên ngôi vua, phong cho Azit làm tể tướng, cho ông già giữ vườn là Trưởng thị thần, ông già ở khu chợ kinh đô đảo Long não làm trùm trưởng các phường hội. Tất cả mọi người sống trong hạnh phúc cho đến lúc chết.

Kể xong truyện Azit truyện Điađem và Đônia. Tể tướng Đanđân xin phép vua Đun-Makân ngừng một lát để uống một cốc nước đường hoa hồng.

Vua Đun-Makân khen:

— Hỡi vị Tể tướng của ta, trên thế gian này, có ai đáng làm bạn với các vị đế vương được như Ngài không? Chuyện Ngài kể quả là thú vị, ta nghe mê lắm.

Và vua tặng Tể tướng cái áo bào đẹp nhất trong kho tàng của vua.

Nhưng còn việc bao vây thành Côngxtăngtinia? Nó đã kéo dài bốn năm. Binh sĩ và chỉ huy đã bắt đầu thấy buồn khổ vì nhớ cha nhớ mẹ, nhớ bạn bè. Một cuộc nổi loạn khó mà tránh được.

Vua Đun-Makân phải quyết định nhanh chóng. Ngài cho gọi ba vị chỉ huy cao nhất Baramân, Ruyxtan, Tuyếccát đến bàn:

— Các vị biết đấy! Cuộc bao vây khốn khổ này và những tai họa không chữa được mà mụ Quái Ác giáng xuống đầu chúng ta dù mới chỉ là cái chết của anh ta. Sackân dũng cảm, tất cả đã đè nặng lên mọi người. Phải làm gì bây giờ, các vị nghĩ đi rồi trả lời ta.

Ba vị chỉ huy cúi đầu, suy nghĩ lung lắm.

— Tâu đức vua, - họ nói. - Tể tướng Đanđân có kinh nghiệm hơn tất cả bọn chúng tôi. Ông đã bạc đầu vì từng trải. Xin ông cho biết ý kiến.

Vua nhìn Tể tướng:

— Tất cả chúng ta đang chờ ngài lên tiếng.

Đanđân tiến lên:

— Tâu đức vua của muôn đời, - ông nói, - thần nghĩ ở lại đây lâu hơn không có lợi. Trước hết, chắc Bệ hạ cũng muốn về thăm con nhỏ Kanmakân và cô cháu Thiên Mệnh con gái của hoàng tử Sáckân quá cố, cô bé được các bà săn sóc trong cung Đamát. Còn tất cả chúng thần đây đều thấy buồn khổ vì phải ở quá xa xứ sở và gia đình. Ý thần là ta nên trở về Bátđa, sau này sẽ liệu bề trở lại làm cho cái thành vô đạo này chỉ còn là nơi cho lũ quạ và kền kền đến làm tổ.

Vua phán:

— Ngài nói rất hợp ý ta.

Rồi cho mõ loan báo cho toàn trại biết trong ba ngày nữa sẽ lên đường về nước.

Ngày thứ ba, trống dong cờ mở, đội quân nhổ trại, ngày đi đêm nghỉ về đến Bátđa, thành phố yên bình. Nhân dân vui sướng đón tiếp tưng bừng.

Việc đầu tiên vua Đun-Makân làm, là vào thăm và bế đứa con trai của Kanmakân vừa tròn bẩy tuổi. Việc thứ hai là cho gọi người bạn cũ, ông già đốt lò đến. Thấy ông vua đứng dậy, ôm hôn và mời ngồi bên cạnh, khen lấy khen để, trước mặt các quan trong triều. Thời gian qua, người đốt lò chỉ có việc ăn uống, nghỉ ngơi nên đã béo đến phát phì, cổ như cổ voi bụng như bụng cá kình, mặt bóng nhẫy như một cái bánh tròn vừa ra lò, trông không nhận ra được nữa.

Ông ta không dám nhận lời mời ngồi cạnh.

— Ôi, ông chủ của tôi! - Ông nói. - Cầu chúa cho tôi đừng lạm dụng lòng tốt của Ngài. Những ngày tôi dám tự cho phép ngồi trước mặt ngài đã qua lâu rồi!

— Những ngày ấy, - vua nói, đối với bác, - vẫn có thể bắt đầu lại. Tôi coi bác như cha, vì bác đã cứu tôi sống mà.

Vua ép ông ta phải ngồi bên cạnh trên chiếc ngai vàng.

— Tôi muốn bác xin một ân huệ gì. - Vua nói. - Tôi sẵn lòng thực hiện dù là việc chia đôi giang sơn với bác. Bác nói đi. Chúa Ala nghe bác nói đấy.

— Tôi muốn xin ngài một việc mà tôi đã ước ao từ lâu nhưng lại sợ mình thô lỗ quá.

— Bác phải nói mới được. - Vua giục.

— Vậy tôi xin nói. Thế này nhé. Tôi muốn vua cấp cho tôi một mảnh giấy cử tôi là người đứng đầu những người đốt lò trong Thành phố Thánh, thành phố của tôi.

Nghe vậy, vua và mọi người cười lăn ra. Người đốt lò tưởng mình xin quá đáng mà không được nên buồn lắm. Nhưng vua đã nói:

— Lạy bác, bác xin một điều khác đi!

Tể tướng Đanđân nhích lại gần ông ta, cấu chân, nháy mắt như muốn mách ông ta xin một điều khác nữa.

Người đốt lò lần này xin:

— Thưa đức vua của muôn đời, tôi rất muốn được làm Trùm trưởng nghiệp đoàn những người quét rác trong thành phố Thánh thành phố của tôi.

Vua và những người có mặt cười ngặt nghẽo.

— Xem nào! - vua khuyến khích, - bác phải xin một chức gì xứng với bác, một điều xin cho đáng xin chứ!

— Tôi sợ Ngài không thể cho được.

— Đối với Chúa Ala, không việc gì là không làm được!

— Vậy thì hãy cho tôi là vua Đamát thay cho cố hoàng tử Sackân.

— Được lắm.

Và vua Đun-Makân viết ngay giấy cho người đốt lò làm vua Đamát đổi tên cho vua mới là Zablakân En Mujahet. Vua Đun-Makân ôm hôn từ biệt người đốt lò, dặn phải xử tốt và công bằng với thần dân. Vua nói với những người có mặt:

— Ai mến trọng ta thì hãy tiến tặng phẩm tỏ rõ niềm vui với vua En-Mujahet.

Thế là tặng phẩm ùa đến. Đun-Makân mặc áo bào cho vua mới, tặng một đội cận vệ năm nghìn kỵ binh trẻ, một đoàn khiêng võng điều. Vua cho Tể tướng Đanđân hộ vệ vua mới đến Đamát, khi về đem theo bé Thiên Mệnh, con gái hoàng tử Sáckân.

Và thế là người đốt lò nhà tắm công cộng, bây giờ trở thành vua En-Mujahet, ra khỏi Bátđa đi đến Đamát, vương quốc của mình. Theo sau vua có đội cận vệ riêng. Tể tướng Đanđân, các vị đô đốc Ruyxtam, Tuyếccát và Baramân.

Điều đầu tiên mà vua mới quan tâm là lập một đoàn thật sang trọng đưa công chúa Thiên Mệnh, tám tuổi, con gái cố hoàng tử Sakân về Bátđa. Theo đoàn, có mười thiếu nữ, mười thanh niên da đen. Ông nhờ đoàn mang giúp nhiều tặng vật, nhất là tinh chất hoa hồng mít mơ đóng trong những hộp lớn gắn xi để chống ẩm, hai chục bình lớn đầy chà là kết tinh, nhiều thức ăn nóng, bánh kẹo đủ thứ, tất cả chất lên lưng bốn mươi con lạc đà, không kể những kiện tơ lụa vải vóc do những bàn tay khéo léo nhất của sứ Sam dệt, những vũ khí quí, những bình bằng đồng, bằng vàng chạm và những hàng thêu.

Vua En-Mujahet cũng muốn biếu Tể tướng Đanđân một tặng phẩm bằng bạc. Tể tướng không nhận.

— Nhà vua vừa lên ngôi, - ông nói, - đang cần số bạc này để làm những việc có lợi hơn là cho tôi.

Đoàn người lên đường, đi từng chặng ngắn một. Sau một tháng, nhờ chúa Ala phù hộ, họ đến Bátđa ai nấy đều khỏe mạnh.

Vua Đun-Makân hoan hỷ đón cô bé Thiên Mệnh rồi trao lại cho mẹ cô là Nôzatu cùng chồng là viên thị vệ nội thần. Cô bé và Kamakân cùng học với nhau quấn quít bên nhau, càng lớn càng thiết tha đằm thắm.

Mọi việc cứ như thế trôi qua trong tám năm. Tuy nhiên vua Đun-Makân vẫn chuẩn bị cuộc chiếm đánh bọn Rum tà đạo. Nhưng, vì đã quá long đong mệt nhọc thời niên thiếu, nhà vua ngày một suy yếu trông thấy. Một hôm, vua cho mời Tể tướng Đanđân.

— Tôi mời Ngài đến, - vua nói, - để bày tỏ với Ngài một dự định. Xin Ngài cứ thẳng thắn cho biết ý.

— Tâu đức vua của muôn đời, có việc gì vậy?

— Tôi muốn thoái vị, nhường ngôi cho con, để trước khi nhắm mắt còn được hưởng niềm vui thấy vinh quang của triều đại Kamakân. Ý ngài thế nào, hỡi vị tể tướng rất mực khôn ngoan của tôi?

Tể tướng xúc động, giọng run run:

— Dự định của Bệ hạ là một dự định khôn ngoan, chính trực, nhưng không nên thực hiện vì hai lẽ. Lẽ thứ nhất là hoàng tử Kamakân còn trẻ quá. Lẽ thứ hai là khi một ông vua còn sống mà để thái tử trị vì thì có nghĩa là cuộc đời của vua chỉ còn tính từng ngày trong cuốn sổ thiên đình.

— Cuộc đời của tôi, - vua nói, - tôi cảm thấy hết rồi. Còn Kanmân, vì ít tuổi quá, tôi sẽ cử vị thị vệ nội thần, chồng chị Nôzatu của tôi, làm phụ chính.

Rồi vua cho triệu tập đô đốc, đại thần, bá quan văn võ cử vị thị vệ nội thần làm phụ chính cho ấu quân. Vua dặn quan phụ chính lời dặn tối hậu là khi Thiên Mệnh và Kanmakân trưởng thành thì cho hai trẻ kết hôn.

— Ơn của Bệ hạ cao như núi, lòng của Bệ hạ rộng như biển đối với thần! thần nguyện hết lòng, - vị nội thần nói.

Vua quay sang Kamakân, rơm rớm nước mắt nói:

— Sau khi cha mất, quan nội thần sẽ là phụ chính, là cố vấn của con, còn quan Tể tướng Đanđân thay mặt cha, sẽ là cha của con. Cha cảm thấy sắp rời khỏi cái thế giới mỏng manh này để về nơi ở vĩnh hằng. Trước khi chết, cha chỉ còn nguyện vọng là phải rửa thù con mụ đã hại ông con, vua Ôma An-Nêmân, đã giết bác con, hoàng tử Sáckân. Con mụ xúi quẩy, con mụ đáng nguyền rủa đó có cái tên mụ Quái Ác.

— Cầu cho linh hồn cha yên, Chúa Ala sẽ trả thù cho ta bằng bàn tay của con. Kanmakân nói.

Vua Đun-Makân thấy tâm hồn mình bình tĩnh mát mẻ khác thường. Ngài thanh thản ngả mình xuống long sàng để không bao giờ trở dậy nữa. Như mọi sinh linh trong bàn tay Đấng Tạo Hóa, vua Đun-Makân lại trở về cõi mịt mùng trước đây, như chưa bao giờ tồn tại. Thời gian hủy hoại tất cả mà có buồn nhớ gì đâu! như thế là để kẻ nào muốn biết tên tuổi mình mai hậu ra sao thì hãy nghĩ đến số phận của người đã về cõi chết trước mình.

Và đấy là chuyện vua Đun-Makân, con vua Ôma An-Nêmân, em hoàng tử Sáckân. Cầu chúa Ala thương họ.

Tục ngữ có câu: “Kẻ nào có con nối dõi thì không chết”. Bắt đầu từ đây là thiên truyện:

NHỮNG CUỘC PHIÊU LƯU CỦA CHÀNG KANMAKÂN TRẺ TUỔI, CON VUA ĐUNMAKÂN

Kanmakân và Thiên Mệnh. Ya Ala sao mà đẹp thế! Lớn lên, đường nét ở họ càng tuyệt mỹ. Chỉ có thể ví họ như hai nhánh cây trĩu quả hoặc hai vầng trăng sáng. Mỗi người mỗi vẻ. Thiên Mệnh có những nét khiến người ta mê mệt. Sống cô đơn trong cung điện. nàng có nước da trắng muốt, thân hình mảnh dẻ. Còn nước miếng của nàng? Ôi sữa! Ôi rượu vang! Ôi nước ngọt! có thấm vào đâu. Môi nàng đỏ tựa hạt lựu; má nàng đẹp hơn hoa hồng. Thật đúng như nhà thơ đã mô tả về nàng:

“Trái tim ta hỡi, say đi. Mắt ta hỡi, hãy quay vui trong hố mắt! Nàng đây rồi! Nàng làm cho cả Đấng tạo nên nàng cũng phải khoái trá!”.

Đó là về Thiên Mệnh. Còn về người em họ của nàng, chàng Kanmakân, thì lại càng kỳ diệu. Chàng ham thể dục, săn bắn, đấu thương, ném lao, bắn cung, phi ngựa. Người chàng mềm mại, tâm hồn chàng rắn rỏi. Kanmakân là chàng kỵ mã đẹp nhất của các nước Hồi giáo, dũng cảm nhất trong tất cả các dũng sĩ ở thành phố cũng như ở các bộ lạc. Da dẻ chàng tươi mát như da dẻ một cô trinh nữ. mặt đẹp hơn hoa hồng, hoa thủy tiên. Có câu thơ về chàng:

“Nhìn chàng thật khoái mắt. Chàng như con công theo chân mẹ mà nhảy múa tung tăng”.

Nhưng cũng cần biết rằng, ít lâu nay, mặc cho bà vợ trách móc, mặc dù đã chịu ơn phụ vương của Kanmakân, vị nội thần phụ chính càng ngày càng lộng quyền, nắm dần hết quyền bính trong tay. Ông ta lại còn xúi dục dân chúng và quân đội tuyên bố ông phải là người nối ngôi vua Đun-Makân. Tuy nhiên trong dân chúng và trong quân đội, nhiều người vẫn trung thành với dòng vua Ôma An-Nêmân và với con cháu Ngài; họ cũng được vị Tể tướng Đamđân lão thành hướng vào chính đạo. Tể tướng vì vậy bị viên nội thần đe dọa phải lánh khỏi Bátđa đến ẩn tại một thành phố gần đấy chờ ngày Số phận quay về phía thiếu quân mồ côi, bị tước hết quyền.

Viên nội thần không còn phải sợ ai nữa, bắt mẹ con Kanmakân không được ra khỏi phòng, cấm luôn cả quan hệ giữa Thiên Mệnh và Kanmakân, chờ cho đến khi chúa Ala giả lại cho ai quyền người nấy.

Mặc cho viên nội thần canh giữ, Kanmakân nhiều lần vẫn kín đáo tìm cách chuyện trò với Thiên Mệnh. Một hôm không gặp được nàng, lòng khắc khoải khác thường. Kanmakân lấy giấy viết cho nàng mấy vần thơ thắm thiết:

“Ôi, liệu chúng mình có sum họp được với nhau không, dù chỉ một đêm? Ôi liệu nàng có những cảm giác rạo rực đang tràn trề trong ta?

Cầu chúa cho ta kiên nhẫn chịu đựng nỗi khổ đau như người bệnh chịu vết thương rút độc cho bệnh chóng lành!”.

Chàng nhờ một viên hoạn nô trao cho người yêu. Y lại đưa lên cho viên nội thần. Đọc xong ông ta tức giận đến sùi bọt mép, la hét om xòm thề sẽ trị tội tên thanh niên đểu cáng. Nhưng rồi ông lại nghĩ nên giữ kín việc này, chỉ cần cho vợ ông biết thôi. Và thế là ông ta đến phòng Nôzatu, ông bảo Thiên Mệnh ra vườn hóng gió, đoạn nói với vợ:

— Kanmakân đã đến tuổi dậy thì từ lâu. Hắn muốn thử tình trên người con Thiên Mệnh. Phải chia rẽ chúng, không cho chúng còn hy vọng gặp nhau. Vì lửa gần rơm rất nguy hiểm. Từ nay con gái ta không được ra khỏi gian phòng phụ nữ, không được bỏ mạng che mặt vì nó đã hết cái tuổi ra ngoài không phải che mặt. Phải cẩn thận, không được cho hai đứa gặp nhau. Xảy ra chuyện gì là ta không thể để cho hai đứa trẻ ranh ấy chạy theo bản năng hư đốn.

Ông ta đi khỏi. Nôzatu không cầm được nước mắt nàng liền tìm gặp Kanmakân cho biết viên nội thần đã nổi giận như thế nào. Bà tiếp:

— Tuy vậy bác vẫn có thể giúp cháu gặp kín Thiên Mệnh, nhưng gặp qua cửa thôi. Cháu hãy kiên tâm cho đến khi Chúa thương đến cháu.

Kanmakân, kinh hãi thét lên:

— Cháu không ở thêm một phút nào nữa trong cung điện này mà đáng lẽ cháu có quyền ngự trị. Cháu không để gạch ngói nơi đây phải che giấu nỗi nhục nhằn của cháu.

Tức thì chàng cởi áo bỏ lại, đội lên đầu một chiếc mũ vải, khoác lên vai một chiếc áo choàng cũ của người du mục, chẳng kịp chào mẹ, chào bác, đi ra cổng thành với một chiếc bánh để đã ba ngày. Cổng thành vừa mở, chàng là người đầu tiên bước qua. Chàng vừa đi vừa đọc vội mấy câu thơ thay lời vĩnh biệt tất cả những gì thân yêu:

“Hỡi trái tim của ta, ta không sợ mi nữa. Mi có thể đập vỡ ngực ta, mắt ta sẽ thôi nhìn ái ngại, lòng ta sẽ hết cảm thương.

Hỡi trái tim nặng những yêu thương, ý chí của ta sẽ không vì mi mà nao núng, và sẽ không chấp nhận một nỗi nhục nhã nào, dù thân ta có chảy tan ra cũng mặc.

Tim ta hỡi! Tha lỗi cho ta. Nếu thương mi, nghị lực ta sẽ ra sao? Kẻ nào vì những con mắt nồng nàn mà đổi hướng thì sau này có bị tử thương cũng chớ phàn nàn.

Ta muốn nhẩy những bước hoang dã khắp khoảng đất trở nên mênh mông và thấm tình mẹ đối với kẻ lang thang, để cứu tâm hồn duy nhất của ta khỏi tất cả những gì có thể hủy diệt sự kiên cường của nó.

Ta sẽ chiến thắng những vị anh hùng và những bộ lạc, ta sẽ giầu chiến lợi phẩm, và hùng cường vị uy danh, vì thực lực, ta sẽ trở về. Bao nhiêu cửa sẽ tự mở ra hết!

Hỡi trái tim ngây thơ, muốn có những cái sừng quí giá của con thú thì phải trị được nó, hoặc giết nó.”

Kanmakân đi rồi, mẹ chàng không thấy con đâu, cho đi tìm khắp nơi. Bà ngồi khóc, lo sợ não lòng. Ngày thứ ba rồi ngày thứ tư trôi qua, không ai biết chàng ở đâu. Bà mẹ đóng cửa than vãn thảm thiết:

— Con hỡi, biết gọi con phương nào? Biết đi đâu tìm con? Nước mắt mẹ liệu có ích gì? Con ở đâu? Kanmakân con hỡi!

Bà mẹ khốn khổ không muốn gì ăn uống. Dân chúng vốn mến yêu chàng trẻ tuổi và tiên vương của chàng. Ai biết chuyện cũng ngậm ngùi thương xót. Họ muốn kêu lên: “Hỡi vua Đun-Makân công bằng, độ lượng với thần dân! Ngài đi đâu? Hoàng tử đi đâu? Bao nhiêu người được hưởng ân huệ của Ngài không ai biết hoàng tử đi đâu cả. Ôi! hậu duệ của đức Ôma An-Nêmân rồi ra sao!”

Lại nói về Kanmakân. Chàng đi suốt ngày, tối mịt mới nghỉ chân. Hôm sau, hôm sau nữa cũng thế, đói thì ăn rau nhặt nhạnh được, khát thì uống nước suối nước nguồn. Đi bốn ngày, đến một thung lũng có con sông nước trong, có chim ca vượn hót. Chàng nghỉ chân tắm gội rồi đọc kinh. Tối đến chàng nằm ngủ dưới một cây to. Nửa đêm, có tiếng hát vọng lại từ vách đá quanh đó khiến chàng tỉnh giấc. Chàng nhổm dậy. Tiếng hát trong đêm thanh vắng rất êm làm chàng cảm phục. Chàng cố nhìn, không thấy người chỉ thấy lờ mờ những thân cây trên con sông lững lờ trong thung lũng. Chàng đi lần về phía ấy cho tới bờ sông. Tiếng hát càng rõ dần dần và càng xúc động:

“Tôi cùng nàng đã thề thốt yêu đương. Do đó, tôi có thể để nàng ở lại bộ lạc mà đi.

Bộ lạc của tôi trong sa mạc có nhiều ngựa quí, nhiều cô gái mắt đen. Đó là bộ lạc Tam.

Hỡi làn gió nhẹ thổi từ bộ lạc của ta! gió làm cho ta yên dạ, cho ta say sưa.

Hỡi anh nô lệ Xát, anh cho ta biết cô gái cổ chân leng keng tiếng nhạc, nàng có nhớ tới lời thề không, nàng nói những gì?

Ôi! em là trái tim của anh, em bị một con bọ cạy đốt. Em hãy lại đây! Anh thở mùi thơm nước miếng của em, làn da mát rượi của em, lấy đó làm thuốc giải độc mà chữa cho em.”

Kanmakân nghe tiếng hát của kẻ vô hình, cố nhìn trong đêm tối vẫn chẳng thấy ai. Chàng bèn leo lên mỏm một tảng đá, hét lên:

— Hỡi vị lữ khách trong đêm! xin đến đây kể cho tôi nghe chuyện của người, chắc nó cũng giống chuyện của tôi chúng ta sẽ giúp nhau khuây khỏa.

Một lát có tiếng đáp lại:

— Ai gọi tôi đấy? Là người hay là ma? Là ma thì đi đi. Là người thì chờ đến sáng; vì đêm đầy rẫy những cạm bẫy và phản trắc.

Kanmakân nghĩ bụng: “Người này, chuyện đời hẳn cũng giống ta” Chàng ngồi im chờ sáng.

Sáng ra, chàng thấy lấp ló trong rừng cây đang tiến về phía chàng, một người ăn mặc kiểu Bêđoanh sa mạc, người cao to, đeo một thanh gươm, một lá mộc. Chàng đứng dậy chào. Người kia chào lại. Thấy Kanmakân trẻ quá, anh ngạc nhiên hỏi:

— Hỡi chàng trẻ tuổi mà tôi không quen biết, chàng là ai? bộ lạc nào? Có những thân nhân nào là người Ả-rập? Trẻ như chàng thì không ai đi đêm qua những vùng chỉ thấy những đoàn người có đủ khí giới. Chàng kể cho nghe chuyện của chàng đi.

Kanmakân đáp:

— Ông tôi là vua Ôma An-Nêmân, cha tôi là vua Đun-Makân, còn tôi là Kanmakân, yêu chị họ mình là nàng Thiên Mệnh.

— Vì lẽ gì mà con vua lại ăn mặc như thế kia, đi theo chàng có ai theo hầu?

— Ta hầu ta. Và bắt đầu ta muốn ngươi là kẻ thứ nhất trong đoàn tùy tùng của ta.

Tên Bêđoanh cười mỉa:

— Chú nói như chú đã là một dũng sĩ thực thụ, hoặc một vị anh hùng lừng danh trong hai chục trận đánh. Để chứng minh cho sự bất tử của chú, ta tóm ngay lấy chú để phụng sự ta như một tên nô lệ. Nếu quả thật cha ông chú là vua, thì sẽ có đủ tiền chuộc chú.

Kanmakân thấy nóng mắt.

— Lạy chúa, không ai chuộc ta ngoài ta ra. Tên Bêđoanh kia liệu hồn đấy. Nghe thơ mi, ta tưởng mi là con người lịch sự …

Kanmakân nhảy đến. Xá gì một đứa trẻ, tên Bêđoanh đứng chờ mỉm cười. Hắn nhầm quá! Kanmakân vật nhau với hắn. Chàng đứng tấn như cắm rễ xuống đất. chân cứng hơn núi, thẳng hơn tháp ở giáo đường. Chàng ghì tên Bêđoanh đến gẫy xương, lòi ruột, rồi nhấc bổng hắn lên, chàng chạy nhanh về phía con sông. Tên Bêđoanh chưa hoàn hồn về sức mạnh đột ngột của chú bé, kêu lên:

— Chú đem tôi đến phía sông để làm gì đấy?

— Để vứt mi xuống nước, nước sẽ trôi mi đến sông Hổ, sông Hổ cuốn mi đến sông Itxa, sông Itxa lôi mi đến sông Ơphrát, sông Ơphrát chở mi về bộ lạc của mi. Bộ lạc mi sẽ phán xét về sức mạnh và lòng dũng cảm của mi, hỡi tên Bêđoanh.

Lúc Kanmakân nhắc bổng hắn định quẳng xuống sông, hắn sợ quá, van vỉ:

— Hỡi chàng anh hùng trẻ tuổi, xin chàng hãy vì đôi mắt của người yêu Thiên Mệnh mà tha chết cho tôi. Từ nay tôi sẽ là kẻ nô lệ ngoan ngoãn nhất của chàng.

Kanmakân lùi lại, nhẹ nhàng đặt hắn xuống:

— Lời thề của ngươi làm ta hết giận.

Hai người ngồi trên bờ sông. Tên Bêđoanh lấy trong cái túi hai ngăn một chiếc bánh đại mạch, bẻ đôi đưa một nửa cho Kanmakân với một tí muối. Và thế là họ thành đôi bạn.

Kanmakân hỏi:

— Này anh bạn, giờ anh đã biết tôi là ai, anh có thể cho tôi biết tên anh và tên bố mẹ anh được không?

Tên Bêđoanh đáp:

— Tôi là Xaba ben-Rêma ben-Hêman thuộc bộ lạc Tam, trong sa mạc Sam. Tôi mồ côi cha từ rất bé. Chú tôi nuôi tôi cùng với con gái ông là Nêma. Tôi yêu Nêma và cô ta cũng yêu tôi. Đến tuổi trưởng thành, tôi muốn lấy cô làm vợ. Thấy tôi nghèo, chẳng có tài sản gì, chú tôi không cho cưới. Các cụ trong bộ lạc trách móc, chú tôi phải hứa cho tôi lấy Nêma với điều kiện phải có cho cô ta làm của hồi môn năm chục con ngựa, năm chục lạc đà cái giống, mười nữ nô, năm chục bao lúa mì, năm chục bao lúa đại mạch, nhiều hơn càng tốt, nhưng không được ít hơn. Tôi nghĩ muốn có từng ấy thứ cho Nêma, chỉ có cách ra khỏi bộ lạc đi xa cướp bóc của cải của bọn lái buôn hoặc của những đoàn lữ thương. Vì vậy mà tối nay, tôi có mặt tại chỗ mà anh nghe tôi hát. Nhưng bài hát ấy có nghĩa lý gì so với sắc đẹp của Nêma. Ai đã được thấy nàng một lần trong đời mình sẽ thấy tâm hồn mãi mãi thanh thản và đầy hạnh phúc.

Kể xong, tên Bêđoanh ngồi im. Kanmakân bảo:

— Tôi đã biết chuyện của bạn phải giống chuyện của tôi mà. Cho nên từ nay, chúng ta phải chiến đấu bên nhau để lấy chiến thắng mà chinh phục lấy người yêu.

Kanmakân vừa nói xong thì thấy xa xa một đám bụi mù tiến nhanh lại gần. Bụi tan, xuất hiện một chàng kỵ mã mặt vàng như người sắp chết áo thẫm máu. Anh ta kêu:

— Hỡi những tín đồ Hồi giáo! xin cho ít nước rửa vết thương. Đỡ tôi xuống! Tôi sắp chết. Hãy cứu tôi, nếu tôi chết, con ngựa của tôi sẽ thuộc về các bạn.

Con ngựa của chàng kỵ mã này thật đẹp, không một con ngựa nào của bộ lạc sánh tày, ai nhìn cũng phải bâng khuâng vì nó có đủ những đức tính của một con ngựa sa mạc. Anh Bêđoanh vốn sành xem ngựa như tất cả mọi người Bêđoanh, khen:

— Hỡi chàng kỵ mã, quả thật thời nay khó mà kiếm được một con ngựa như thế này.

Kanmakân đỡ chàng kỵ mã xuống ngựa đặt lên bãi cỏ.

— Anh làm sao thế? - chàng hỏi. - Vì sao bị thương?

Anh Bêđoanh mở áo chàng ta, chỉ những vết thương ở lưng, máu lênh láng. Kanmakân ngồi xuống cạnh, rửa những vết thương, lấy lá đắp vào, rồi lấy nước cho chàng uống mà hỏi:

— Hỡi bạn cùng cảnh, kẻ nào đã làm cho anh đến nông nỗi này?

Người bị thương kể:

— Hỡi chàng đã cứu tôi, chính con tuấn mã này đã làm nên nông nỗi. Nó vốn là của vua Afriđôniốt xứ Côngxtăngtini. Tất cả những người Ả-rập chúng tôi ở sa mạc đều biết tiếng nó. Nó được chăm sóc và canh giữ cẩn thận suốt ngày đêm. Nhưng một con ngựa như thế không thể để trong chuồng của một ông vua tà đạo. Vì vậy bộ lạc của tôi cử tôi đến cướp lấy. Tôi đi ngay, tôi đến chiếc lều có ngựa. Tôi làm quen với bọn lính gác. Chúng hỏi tôi về ngựa, lại nhờ tôi cưỡi thử. Tôi nhẩy phốc lên, ra roi phóng mất. Bọn lính kinh ngạc rồi phóng ngựa đuổi theo, bắn tên, phóng lao tới. Như chàng thấy đấy, tôi bị nhiều vết thương ở lưng. Con ngựa phi nhanh hơn sao đổi ngôi, bọn lính không sao đuổi kịp. Tôi ngồi trên mình ngựa ba ngày đêm liền, máu chảy hoài, bây giờ đã kiệt sức cảm thấy cái chết như đến khép mắt mình. Chàng đã cứu tôi, tôi chết, con ngựa tất thuộc về chàng. Con ngựa vẫn được gọi là En-Katun En-Manun, mẫu đẹp nhất của giống ngựa En-Aju. Nhưng hỡi chàng áo rách rưới mà vẻ mặt cao sang, hãy cho tôi ngồi sau chàng trên mình ngựa giúp đưa tôi về bộ lạc để tôi có thể chết trong chiếc lều tôi đã sinh ra.

— Hỡi người anh sống trong sa mạc. - Kanmakân nói, - tôi thuộc một dòng họ cao thượng và hào hiệp. Dù không được ngựa, tôi cũng sẵn sàng giúp anh.

Chàng định đỡ người Ả-rập dậy, nhưng anh ta thở dài, nói:

— Xin chờ một chút. Có lẽ hồn tôi sắp bay đi. Tôi phải tỏ niềm tin Chúa.

Anh ta lim dim đôi mắt, giơ ngửa lòng bàn tay lên, nói:

— Tôi nguyện không có chúa nào ngoài chúa Ala, và đức Môhamát là sứ giả của Người.

Rồi anh hát lên những lời nói cuối cùng của đời anh.

“Ta chu du khắp mặt đất, trên lưng con ngựa phi nước đại, đến đâu gieo kinh hoàng và chết chóc đến đấy. Ta đã trèo đèo, lội suối để ăn cắp, giết người và truy hoan.

Sống sao, chết vậy. Ta chết giữa đường, kẻ đánh ta trọng thương, chính là kẻ đã bị ta đánh bại.

Thành quả của bao nỗi nhọc nhằn, ta bỏ lại bên bờ một con suối, xa trời quên hương!

Hỡi người phương xa hưởng kho tàng duy nhất của chàng Bêđoanh, nỗi luyến tiếc ta sẽ bay đi cùng lúc với linh hồn ta nếu ta được biết chắc rằng con tuấn mã Katun của ta được người chủ mới xứng đáng với nó”

Ngâm xong, miệng co giật, anh ta kêu một tiếng dài, nhắm mắt vĩnh viễn.

Kanmakân và bạn cầu nguyện cho anh rồi đào hố chôn người thiệt phận.

Xong rồi, hai người lên đường, Kanmakân cưỡi con Katun, Xaba đi bộ theo sau. Anh ta đã lấy điện Kaba nơi ở của chúa Ala, mà thề sẽ coi Kanmakân là chủ và phục tùng chàng.

Hai người bắt đầu một cuộc phiêu du hiển hách. Họ săn bắn, du ngoạn, đêm tìm nơi ẩn tránh thú dữ, ngày chiến đấu chống các bộ lạc, thu chiến lợi phẩm. Trải qua bao gian nguy, họ thu được vô vàn là súc vật, cùng người chăn ngựa, nô lệ và những tấm thảm những lều. Kanmakân nhờ Xaba trông coi hết, đi đâu đẩy theo đấy. Mỗi khi ngồi nghỉ đôi bạn lại tâm sự với nhau về những buồn phiền và hy vọng trong tình yêu, về Thiên Mệnh và về Nêma. Cứ như thế trong hai năm. Đây là một chiến công trong hàng nghìn chiến công của chàng Kanmakân trẻ tuổi:

Một hôm Kanmakân cưỡi con Katun, có Xaba đi trước mở đường. Xaba tay cầm một thanh kiếm trần, mắt mở to, miệng la hét, mặc dù trong sa mạc chẳng có một ai. “Ôi! mở đường nào! Bên phải! bên trái!” Họ vừa ăn xong một con linh dương quay và uống nước suối mát. Đi một lúc, đến một cái gò cao dưới là cánh đồng cỏ có nhiều lạc đà đực, cái, cừu, bò cái và ngựa. Xa hơn, có những tên nô lệ vũ trang ngồi xổm, im lặng dưới một cái lều. Thấy thế Kanmakân bảo Xaba:

— Anh đứng đây, để mình ta xuống cướp lấy cả đàn gia súc và nô lệ.

Từ trên đỉnh gò cao, như một làn sét từ đám mây đột ngột vỡ ra, chàng bay ngựa xuống lũ người và vật miệng hát bài chiến ca:

“Chúng ta là dòng dõi vua Ôma An-Nêmân, là những người anh hùng chí lớn.

Chúng ta là những người quí tộc, khi ngày chiến đấu bắt đầu, thì đánh thẳng vào bộ lạc thù địch.

Chúng ta bênh vực kẻ yếu, chống lại kẻ mạnh, xóc đầu kẻ bại trận vào ngọn thương.

Đây là những vị anh hùng! những người chi cả dòng dõi đức Ôma An-Nêmân! Hãy liệu những cái đầu của các ngươi!

Bọn nô lệ kinh hoàng la hét, kêu cứu tưởng chừng như tất cả người Ả-rập trong sa mạc đột kích chúng. Ba dũng sĩ, chủ nhân của những đàn gia súc từ trong lều ra, nhảy lên lưng ngựa, phi về phía Kanmakân la lên:

— Đây là tên trộm ngựa Katun! Tóm được nó rồi đánh.

Kanmakân nói:

— Đúng, đây là con Katun, nhưng kẻ ăn trộm là chúng bay, lũ con con đĩ.

Rồi chàng ghé tai nói với Katun như để khích lệ nó Katun nhảy vút tới, như yêu tinh vồ mồi. Kanmakân múa lưỡi thương mới một hiệp, đã xuyên thủng bụng dũng sĩ thứ nhất, thấy qua lưng, đầu thương có cả quả thận của tên dũng sĩ. Hai gã kia cũng cùng chung số phận, cũng một quả thận của mỗi gã ở đầu lưỡi thương xuyên suốt bụng qua lưng. Kanmakân chiến thắng như chơi. Bọn nô lệ thấy chủ bị giết, rạp đầu xuống đất xin tha chết. Kanmakân bảo chúng:

— Đi thôi, không phí thì giờ. Đem đàn gia súc ra đây, dẫn đến chỗ lều của ta.

Chàng tiếp tục đi cùng đoàn gia súc và nô lệ. Xaba theo lệnh chàng đứng nguyên tại chỗ trong suốt cuộc chiến, giờ cũng chạy theo.

Họ đang đi như vậy, bỗng xa xa có bụi mù bốc lên. Lại gần thấy có một trăm kỵ sĩ vũ trang theo kiểu người Rum ở Côngxtăngtinia. Kanmakân bảo Xaba trông nom nô lệ và gia súc để mình chiến đấu chống bọn tà đạo. Anh Bêđoanh tránh ra xa sau một quả đồi.

Một mình Kamakân tiến lại đoàn kỵ sĩ xứ Rum. Họ vây chặt lấy chàng. Người thủ lĩnh ra nói:

— Cô là ai, hỡi cô gái xinh xắn kia. Cô cầm cương ngựa chiến giỏi lắm. Mắt cô dịu dàng, hai má nhẵn nhụi tươi như hoa. Lại đây cho ta hôn lên miệng một cái, rồi xét sau. Lại đây! Ta sẽ cho cô làm Hoàng Hậu trên tất cả các đất đai có bộ lạc.

Kanmakân thẹn đỏ mặt, mắng:

— Mi tưởng nói với ai thế? đồ chó, con của chó? Má ta không có lông nhưng cánh tay ta sẽ cho mi thấy mi đã nhầm một cách thô lỗ, hỡi tên xứ Rum mù kia không phân biệt nổi dũng sĩ với tiểu thư.

Tức thì viên thủ lĩnh của đoàn một trăm kỵ sĩ tiến lại gần hơn Kanmakân và nhận thấy tuy da dẻ chàng mịn màng trắng trẻo, má chàng như nhung không có lông lá gì, nhưng mắt chàng thì như nẩy lửa, đúng là một dũng sĩ không dễ gì khuất phục.

Viên thủ lĩnh hỏi:

— Đàn súc vật này của ai? Còn mi xấc láo và làm phách, mi đi đâu? Trói tay chịu hàng đi không thì chết.

Y cho một kỵ sĩ đến bắt. Hắn vừa lại gần thì Kanmakân chém một nhát kiếm xẻ đôi suốt từ cái khăn cài đầu, cái mình tên kỵ sĩ đến cả cái yên cái bụng con ngựa hắn cưỡi. Kỵ sĩ thứ hai, thứ ba, thứ tư tiến lên đều chung một số phận y hệt.

Thấy thế viên thủ lĩnh cho các kỵ sĩ rút hết, còn y thì đến gần Kanmakân mà rằng:

— Hỡi chàng kỵ sĩ, tuổi trẻ của người rất đẹp, lòng dũng cảm của ngươi cũng rất đẹp. Còn ta, Karuđát, người mà khắp các xứ Rum ai cũng biết là anh hùng, ta tha chết cho ngươi, vì ngươi dũng cảm. Vậy ngươi hãy rút lui yên ổn: vì người đẹp, ta tha thứ cho cái tội đã giết mấy người của ta.

— Ngươi có là Karuđát ta cũng chả quan tâm. Điều quan trọng là ngươi hãy gác mấy lời ấy sang một bên và nếm thử mũi thương của ta. Nên biết rằng nếu ngươi là Karuđát, ta chính là Kanmakân ben-Đun-Makân ben-Ôma An-Nêmân đây.

— Hỡi người con Đun-Makân, trong chiến trận ta đã rõ sự dũng cảm của cha ngươi. Còn ngươi, người đã kết hợp được sức mạnh của cha ngươi với một sự mỹ miều hoàn hảo. Ta thích cho ngươi rút lui mà đem theo cả chiến lợi phẩm.

— Hỡi tên Thiên chúa giáo kia! Ta không có thói quen quay ngựa. Ngươi hãy chuẩn bị.

Nói rồi, Kanmakân vuốt ve con Katun. Con ngựa hiểu ý định của chủ. Nó cụp tai xuống, vểnh đuôi lên, và chồm tới. Hai con ngựa va nhau như hai con cừu đực đọ sừng, như hai con bò mộng muốn húc lòi bụng nhau. Kanmakân và Karuđát đánh nhau mấy hiệp dữ dội mà không phân thắng bại. Bỗng Karuđát dùng hết sức đâm thẳng mũi thương vào ngực Kanmakân. Chàng thúc ngựa tránh được, quay lại đâm một nhát vào bụng tên Thiên chúa giáo lưỡi thương xuyên qua lưng sáng loáng. Thế là Karuđát bị xóa sổ trong danh sách những dũng sĩ tà đạo.

Thấy thế, các kỵ sĩ của Karuđát thúc ngựa chạy cho nhanh. Bụi bốc lên mù mịt che cho chúng. Kanamakân lau lưỡi thương vào những xác chết nằm ngổn ngang, rồi ra hiệu cho Xaba đuổi đàn gia súc cùng nô lệ mà tiếp tục cuộc hành trình.

Chính sau chiến công đó, Kanmakân đã gặp người đàn bà da đen lang thang từ bộ lạc này đến bộ lạc khác trong sa mạc kể chuyện kiếm ăn trong lều hoặc dưới bầu trời sao. Kanmakân nghe tiếng mụ đã lâu, xin mụ kể một chuyện gì giải trí cho thư thái tâm hồn. Mụ vào lều Kanmakân, ngồi xuống chiếc chiếu cạnh chàng mà kể câu chuyện:

Người nhai Hátsít

— Thưa công tử, chuyện tôi thích nghe nhất là chuyện người nhai hátsít.

Có một người rất mê da thịt trinh nữ. Thứ này đắt lắm, nhất là khi người ta lại muốn lựa chọn. Người kia vì say mê quá đỗi - cái gì quá cũng đáng chê - nên cuối cùng bị khánh kiệt.

Một hôm anh ta vào chợ ăn mày, quần áo rách rưới, chân đi đất. Anh ta dẫm phải một cái đinh vào gan bàn chân, máu chảy nhiều. Anh ta ngồi bệt xuống đất tìm cách cầm máu, cuối cùng lấy một miếng giẻ buộc lại. Nhưng máu vẫn chảy. Anh ta nghĩ: “Vào nhà tắm rửa chân, nhúng vào nước chắc là tốt”. Thế là anh ta lại đến nhà tắm, vào buồng công cộng dành cho người nghèo, nhưng cũng sạch sẽ, bóng lộn. Anh ta ngồi xổm lên bồn nước chính giữa mà rửa chân.

Cạnh anh ta, một người vừa tắm xong, đang ngồi, miệng nhai bóp bép một cái gì. Anh ta bị kích thích cũng muốn được nhai cái gì đó. Anh ta hỏi thì người ấy giả lời, giọng nói rất bé dể không ai nghe được.

— Im đi! Hátsít đấy! Nếu anh muốn, tôi cho một miếng.

Nói đoạn móc trong mồm ra một miếng đưa cho anh ta. Anh này nhai một chút rồi nuốt luôn. Vì không ăn quen, chất hátsít ngấm nhanh lên não, anh ta say quá cười ngặt nghẽo, tiếng cười vang khắp buồng tắm, một lát thì lăn quay xuống sàn đá hoa, mơ màng toàn những cảnh mờ mờ ảo ảo.

Thoạt tiên, anh ta thấy mình trần truồng. Rồi một người xoa bóp dữ tợn và hai người da đen lực lưỡng, vần anh ta như vần một đồ chơi: Họ lật sấp, lật ngửa anh ta, sờ mó khắp nơi, dùng những ngón tay nhiều mấu nhưng rất thông thạo ấn vào da thịt anh ta. Khi họ tì gối lên vụng anh ta để xoa bóp cho có nghệ thuật thì anh ta rên rỉ lên. Xoa bóp xong, họ dùng thau đồng dội nước, lấy sợi dây kỳ cọ cho anh ta. Cuối cùng, họ lấy ba cái khăn trắng như hoa nhài quấn vào đầu, vào tai, vào lưng mà rằng:

— Giờ thì mời Ngài về nhà, phu nhân đang đợi.

— Phu nhân nào? Ta đã lấy vợ đâu. Ngươi ăn hátsít nhiều quá nên đâm ra lẩm cẩm sao?

— Không đùa như thế, về đi, vợ ngươi đang sốt ruột đấy.

Người xoa bóp quàng lên vai anh một cái khăn mỏng lụa đen, dẫn anh ta đi, hai người da đen đỡ vai thỉnh thoảng lại đùa xoa mông anh ta, khiến anh cười ngất.

Họ đến một căn buồng tranh tối tranh sáng, ấm áp thơm ngát hương trầm. Giữa buồng là một chiếc mâm to đầy những quả, bánh, kẹo, kem và những bình đầy hoa. Họ đặt anh ngồi trên một chiếc ghế đẩu bằng gỗ mun rồi đi ra.

— Quả là hay! - Mụ nói. - Đoạn tiếp còn hay hơn, nghe sẽ quên đoạn đầu. Chuyện sạch, ngon, lạ, đến anh điếc nghe cũng phải dãy lên vì thú vị.

Mụ sắp kể tiếp thì một người truyền tin cưỡi ngựa phi đến trước Kanmakân. Y xuống ngựa, chào. Kanmakân đáp lễ. Y nói:

— Thưa công tử, tôi là một trong số một trăm người được Tể tướng Đanđân phải đi bốn phương để tìm hoàng tử Kanmakân, đã bỏ Bátđa đi từ ba năm nay. Tể tướng đã hướng quân đội và dân chúng nổi dậy chống kẻ tiếm đoạt ngai vàng của đức Ôma An-Nêmân. Ngài đã bắt được hắn mà giam trong cái hầm sâu nhất dưới đất. Giờ thì chắc hắn đã chết vì đói, khát và hổ thẹn. Công tử có gặp hoàng tử Kanmakân, người được chính thức kế vị vua cha, ở đâu không?

Kanmakân nghe tin quá đột ngột ấy, quay về phía Xaba, nói rất bình tĩnh:

— Anh xem, mọi việc đều đến đúng vào lúc đã được qui định. Bây giờ thì chúng mình đi Bátđa.

Người truyền tin, nghe thế, biết ngay là đang đứng trước mặt vua mới. Y quì xuống sát đất. Xaba và mụ da đen cũng quì. Kanmakân bảo mụ:

— Mụ sẽ đi Batđa cùng ta, kể nốt cho ta nghe câu chuyện sa mạc.

— Thưa đức vua, - Xaba nói, - để tôi chạy về báo cho Tể tướng Đanđân và dân chúng Batđa biết Ngài sẽ về.

Kanmakân đồng ý. Và để thưởng cho người truyền tin, chàng tặng anh ta tất cả những chiếc lều, những gia súc, những nô lệ đã thâu góp được trong ba năm chiến đấu. Rồi chàng cưỡi con Katum lên đường, đi trước là người truyền tin, theo sau là mụ da đen cưỡi lạc đà.

Xaba đi trước một ngày chỉ trong vài giờ đã làm náo động cả thành phố Bátđa. Dân chúng và quân đội có Tể tướng và ba vị thủ lĩnh Ruyxtam, Tuyếscát, Baramân dẫn đầu, ra khỏi cổng thành chờ đón Kanmakân mà họ yêu quí và đã không hy vọng thấy trở về. Họ cầu nguyện cho dòng họ Ôma An-Nêmân thịnh vượng và vinh quang.

Cho nên hoàng tử Kanmakân vừa cưỡi con Katum phi đến, thì những tiếng reo vui, những lời cầu nguyện của hàng nghìn vạn nam phụ lão ấu vang vang lên chào đón vua của họ. Tể tướng Đanđân, dù tuổi cao, cũng nhanh nhẹn xuống ngựa đến chào và thề trung thành với người kế vị của bao triều vua. Rồi tất cả mọi người vào thành. Một đám rất đông vây quanh mụ da đen và mụ kể chuyện cho họ nghe.

Vào đến cung, điều đầu tiên Kanmakân làm là ôm hôn Tể tướng Đanđân, người trung thành bậc nhất với các vua, rồi hôn các thủ lĩnh Ruyxtam, Tuyêccat và Baramân. Điều thứ hai là đến hôn tay mẹ. Bà nức nở lên vì mừng. Điều thứ ba là hỏi mẹ:

— Mẹ ơi! xin mẹ cho con biết Thiên Mệnh yêu quí của con sức khỏe thế nào?

— Con hỡi! mẹ không giả lời con được, vì từ khi tưởng mất con, mẹ chỉ có đau buồn, có nghĩ đến chuyện gì đâu.

— Con xin mẹ, - Kanmâkân nói, - mẹ đi tìm hỏi tin nàng và tin bác Nôzatu hộ con.

Bà mẹ đến phòng Nôzatu và Thiên Mệnh dẫn hai người đến chỗ Kanmakân đang chờ. Ôi niềm vui tái hợp! và những câu thơ tình…

“Ôi nụ cười ngọc ngà trên làn môi của người yêu, nụ cười được uống trên những hạt ngọc!

Được hôn đôi má của người tình, được vuốt ve như vuốt ve trên lụa!...”

Nhờ chúa Ala, họ được hạnh phúc tột cùng, chẳng cần phải nói nhiều. Từ đây những nỗi bất hạnh xa hẳn nơi cung điện của con cháu vua Ôma An-Nêmân để giáng xuống đầu những kẻ thù nghịch với họ.

Sau khi được hưởng những ngày tháng hạnh phúc trong tay nàng Thiên Mệnh trẻ đẹp đã là vợ của Ngài, vua Kanmakân, một hôm, triệu tập bá quan văn võ trước mặt Tể tướng Đanđân mà rằng:

— Máu của cha, ông ta chưa được rửa hận. Thời cơ đã đến. Ta được tin Afriđôniôt và Hácđôbiôt đều đã chết. Nhưng mụ Quái Ác thì vẫn còn sống. Theo những người truyền tin của ta, thì mụ nằm trong tay quyền cai trị tất cả các xứ Rum. Còn vua mới ở Kaitxaria thì tên là Rumzân, không biết là con cái ai. Hỡi các dũng sĩ của ta, ngay ngày mai chiến tranh lại bắt đầu với bọn tà đạo. Ta lấy đức Môhamát (cầu chúc Ngài bình an) mà thề rằng ta phải giết bằng được con mụ xúi quẩy, báo thù cho tất cả những anh em đã chết trong chiến trận, nếu không ta sẽ không trở về Bátđa.

Tất cả mọi người đều đồng thanh hưởng ứng. Và ngày hôm sau, quân đội tiến đến Kaitxaria.

Nhưng vào lúc đến dưới chân thành và chuẩn bị tấn công để làm cỏ thành này, họ bỗng thấy một thanh niên đẹp như một hoàng tử, theo sau là một phụ nữ, mặt không che mạng, vẻ đẹp đáng kính, tiến đến phía lều vua. Lúc ấy trong lều có Tể tướng Đanđân và Nôzatu, bác của Kanmakân. Bà vốn đã quen với nỗi mệt nhọc đường xa, nên muốn theo quân đội những tín đồ Hồi giáo. Hai người xin vào yết kiến. Họ vừa bước vào thì Nôzatu kêu to một tiếng, ngã xuống ngất đi.

Người phụ nữ cũng kêu to một tiếng, ngã xuống ngất đi. Tỉnh lại, hai người chạy đến ôm lấy nhau. Người phụ nữ chính là người nữ nô cũ của công chúa Abriza nàng Hạt San Hô trung thành.

Hạt San Hô nói với vua:

— Tôi thấy nhà vua đeo ở cổ một hạt bạch ngọc tròn quí; công chúa Nôzatu cũng đeo ở cổ một hạt. Nhà vua chắc là công chúa Abriza có hạt thứ ba. Hạt thứ ba đó là hạt này.

Hạt San Hô quay về phía chàng thanh niên cùng vào với cô, chỉ hạt ngọc thứ ba đeo ở cổ chàng. Rồi mắt sáng lên niềm vui, cô nói:

— Thưa nhà vua và bà chủ Nôzatu, chàng thanh niên này là con của bà chủ khốn khổ của tôi, nàng Abriza. Tôi đã nuôi chàng từ lúc mới sinh. Và hỡi các vị đang nghe tôi, chàng là vua xứ Kaitxaria vua Rumzân con đức Ôma An-Nêmân, em bà chủ Nôzatu của tôi, chú vua Kanmakân đấy.

Nghe Hạt San Hô nói, vua Kanmakân và Nôzatu đứng dậy, sụt sùi vì quá vui, ôm hôn nhà vua trẻ Rumzân. Tể tướng Đanđân cũng ôm hôn người con của liên quân Ôma (cầu Chúa thương ngài).

Vua Kanmakân hỏi vua Rumzân:

— Sao chú lại làm vua một nước Thiên chúa giáo, sống giữa người Thiên chúa giáo được? Chú là người xứ Nua chăng?

Vua Rumzân giang tay, giơ ngón tay chỉ lên nói:

— La ila in Ala, ua Môhamát ratxun Ala[114].

Kanmakân, Nôzatu và Tể tướng Đanđân đều hết sức mừng rỡ, reo lên:

— Khen thay chúa Ala đã chọn người nhà mình và để họ được sum họp.

Nôzatu hỏi:

— Nhưng sao sống giữa bọn tà đạo không biết có chúa Ala, không biết đức Sứ Giả của Người, mà em lại đi vào được con đường chính đạo?

— Chính Hạt San Hô đã dậy em những điều rất giản dị mà kỳ diệu của đạo chúng ta. Chính nàng cùng mẹ em Abriza, thời sống ở Bátđa trong cung phụ vương Ôma An-Nêmân, đã theo đạo Hồi. Hạt San Hô đối với em không chỉ là người đã thu nhận mà nuôi nấng em từ thuở lọt lòng, thay mẹ trong mọi việc mà còn giúp em trở thành tín đồ thực sự của chúa Ala, người thày của các vị vua.

Nôzatu mời Hạt San Hô ngồi cạnh mình trên tấm thảm, coi nàng như em gái từ nay.

Còn Kanmakân thì nói với Rumzân:

— Theo quyền huynh trưởng, ngai vàng của đế quốc Hồi giáo là thuộc về chú. Từ giờ phút này, cháu tự coi mình là một thần dân trung thành của chú.

Nhưng vua Rumzân không nghe.

— Cháu hỡi! việc gì chúa đã làm là làm đúng. Sao chú lại phá trật tự do đấng An Bài xếp đặt?

Tể tướng Đanđân bàn:

— Đúng nhất là hai ngài thay phiên nhau trị vì mỗi người một ngày.

Hai vua tán thành:

— Hỡi vị Tể tướng đáng kính của phụ vương chúng ta, ý ngài thật là tuyệt.

Và hai vua thỏa thuận với nhau theo ý ấy. Để mừng việc này, vua Rumzân về nước mở cửa ải cho quân đội Hồi kéo vào, rồi cho mõ rao từ nay đạo Ixlam sẽ là đạo của dân chúng, nhưng những người Thiên chúa giáo vẫn có thể theo thứ đạo sai lầm của mình. Tuy vậy, không một người dân nào muốn tiếp tục là người tà đạo. Và chỉ trong một ngày hàng nghìn, hàng nghìn tín đồ tuyên thệ theo đạo mới. Thế đấy! Vinh quang mãi mãi đức chúa đã đưa hòa bình đến cho tất cả sinh linh từ Đông sang Tây.

Hai vua mở hội ăn mừng, và cứ thay nhau trị vì mỗi người một ngày lần lượt. Họ ở Kaitxaria một thời gian cực kỳ hân hoan vui vẻ, sau đó nghĩ đến việc trả thù con mụ Quái Ác. Vua Rumzân bàn với vua Kanmakân, mình sẽ cho một người đến Côngxtăngtinia đưa mụ Quái Ác một lá thư: Mụ ta cứ đinh ninh vua xứ Kaitxaria là người Thiên chúa giáo như ông ngoại vua, cố quân Hácđôbiốt, cha nàng Abriza.

Lá thư như sau:

“Gửi bà Saoahi Om En-Đaoahi đáng kính, người đáng gờm, đáng sợ, là tai họa đè nặng lên đầu kẻ thù, con mắt canh giữ thành trì Thiên chúa giáo, người mà đạo đức và khôn ngoan tỏa hương thần thánh, chân lý của đức Giáo trưởng vĩ đại, cột trụ của đức Jêxu sừng sững giữa Côngxtangtinia.

Thư này viết do người chủ Kaitxaria, Rumzân, con cháu vua Hacđôbiôt vĩ đại uy danh vang lừng khắp hoàn vũ.

Hỡi người mẹ của tất cả chúng con.

Chúa đã giúp chúng ta chiến thắng bọn Hồi giáo đập tan quân đội của chúng, bắt được vua của chúng giam ở Kaitxaria. Tể tướng Đanđân cùng công chúa Nôzatu, con vua Ôma An-Nêmân và hoàng hậu Xafia, con gái cố quân Afriđôniốt xứ Côngxtangtinia, tất cả đều bị cầm tù.

Chúng con chờ mẹ đến để cùng nhau ăn mừng thắng trận và để mẹ chứng kiến cảnh chặt đầu vua Kanmakân, tể tướng Đanđân cùng tất cả bọn thủ lĩnh Hồi.

Mẹ không cần nhiều tùy tùng, vì từ nay đường xá đã yên ổn, tất cả các tỉnh thành đều đã bình định, từ Irắc đến Xuđăng, từ Môtxun và Đamát đến tận cùng Đông Phương và Tây Phương.

Mẹ nhớ đem theo hoàng hậu Xafia, mẹ của Nôzatu để bà được trông thấy mặt đứa con gái, vì là phụ nữ mà được trọng vọng nơi cung điện chúng ta.

Cầu mong chúa Jêxu, con gái Mariam, phù hộ cho mẹ, bảo toàn mẹ như một chất tinh ròng đựng trong bình vàng không han rỉ.”

Vua ký tên Rumzân, lấy quốc ấn đóng dấu vào, rồi cho đem đi ngay Côngxtangtinia.

Cho đến lúc mụ Quái Ác đến để chịu tội, có mấy ngày để hai vua còn được thú thanh toán một đôi việc.

Quả vậy, có việc thế này!

Một hôm hai vua, Tể tướng Đanđân và bà Nôzatu hiền hậu, không đeo mạng trước mặt Tể tướng mà bà coi như cha, ngồi đàm đạo về chuyện mụ Quái Ác cùng số phận của mụ thì một viên nội thần đến báo bên ngoài có một lão thương bị cướp và có những tên cướp bị trói.

— Vị thương gia này, - viên nội thần nói, - xin được vào yết kiến, vì có hai lá thư phải dâng lên.

— Cho vào. - Hai vua truyền.

Một ông già vẻ mặt tôn kính, bước vào, khóc. Ông cúi rạp, chào, và nói:

— Tâu đức vua của muôn đời, có thể nào một người Hồi được bọn tà giáo kính trọng mà đến nơi những tín đồ chân chính của đạo Hồi, trên đất nước có hòa hợp và công lý lại bị hành hạ?

— Có chuyện gì vậy, hỡi vị thương gia đáng kính? - Hai vua hỏi.

Ông già đáp:

— Tôi có hai lá thư thông hành, nhờ đó đến nơi nào trên các nước Hồi giáo, cũng được trọng vọng. Tôi được miễn thuế, cả thuế nhập khẩu cho hàng hóa của tôi. Một lá thư ngoài giá trị trên, còn là niềm an ủi của tôi trong lúc cô đơn, làm bạn tâm tình trên những dặm đường xa vắng. Nó được viết bằng những câu thơ hay lắm, tôi thà mất linh hồn còn hơn mất nó.

Hai vua nói:

— Ông có thể cho chúng tôi xem được không, hoặc chỉ đọc qua cho nghe.

Vị thương gia tay run run đưa hai lá thư lên vua. Vua trao cho Nôzatu, nói:

— Bà đọc được những thứ chữ rắc rối nhất lại có giọng đọc thơ rất hay, xin cho chúng tôi được thưởng thức.

Vua mở thư, đọc lướt qua, Nôzatu kêu lên một tiếng, mặt vàng như nghệ, ngã ra, thiếp đi. Mọi người vội lấy nước hoa hồng vẩy lên mặt. Tỉnh lại, bà đứng phắt dậy, mắt đẫm lệ, chạy đến nâng tay ông già lên hôn. Mọi người đều rất đỗi ngạc nhiên về hành động trái với tục lệ vua chúa và Hồi giáo ấy. Ông già xúc động lảo đảo, xuýt ngã, Nôzatu đỡ ông dẫn đến ngồi trên tấm thảm mà rằng:

— Cụ quên tôi rồi sao? mới đây mà tôi già đến thế kia à?

Ông già tưởng như mình mê ngủ, nói:

— Giọng nói thì tôi nhận ra. Còn mắt tôi mờ quá, không phân biệt được rõ.

— Cha ơi! Tôi là cô gái đã viết cho cha lá thư bằng thơ, tôi là Nôzatu Zamân đây mà!

Đến lượt ông già ngã ra bất tỉnh. Trong khi Tể tướng Đanđân lấy nước hoa hồng vẩy lên mặt ông, thì Nôzatu nói với em là Rumzân và cháu là Kanmakân:

— Khi tôi còn là nô lệ của tên Bêđoanh man rợ đã cướp của cải của tôi trong thành Thánh, chính cụ đây đã cứu vớt tôi.

Ông già tỉnh lại, hai vua đứng dậy tỏ lòng biết ơn, ôm lấy ông mà hôn. Ông già cũng hôn tay Nôzatu và Tể tướng Đanđân. Mọi người đều mừng rỡ và cảm tạ chúa Ala đã cho họ sum vầy. Ông già giơ tay lên giời chúc tụng đấng đã tạo nên những tấm lòng biết ơn.

Hai vua cho ông làm Tổng thị thần tất cả các trạm, các chợ ở Kaitxaria và ở Bátđa, cho phép ông được tự do đêm ngày ra vào nơi cung cấm.

Vua hỏi:

— Đoàn lữ thương của ông bị cướp như thế nào?

— Bị cướp trong sa mạc. Bọn Ảrập xấu, bọn cướp những thương nhân tay không đã chặn đường bắt tôi. Chúng hơn một trăm đứa. Có ba tên đầu mục. Một tên da đen dữ tợn, một tên Quyếc khủng khiếp, một tên Bêđoanh khỏe lạ thường. Chúng trói tôi cho lên lưng lạc đà theo sau chúng kéo như thế cho đến một hôm chúng bị quân lính nhà vua bắt, tôi cũng bị giải đi theo.

Vua bảo một viên nội thần dẫn tên da đen vào. Hắn xấu như đít một con khỉ già, mắt dữ hơn mắt cọp.

— Tên mi là gì? Sao lại đi ăn cướp? - vua hỏi.

Hắn chưa kịp đáp thì Hạt San Hô, người nữ tì cũ của hoàng hậu Abriza vào gọi Nôzatu. Mắt cô vô tình gặp tên da đen. Cô thét lên một tiếng dữ dội, rồi như một con sư tử cái chạy vồ lấy tên da đen, lấy tay móc hai mắt hắn.

— Hắn đây, tên mọi khủng khiếp đã giết cô chủ khốn khổ của tôi.

Rồi quẳng hai tròng mắt máu me xuống đất. Hạt San Hô nói thêm:

— Xin cảm tạ đức Công Minh, đức Tối Cao đã cho tôi tự tay báo thù cho chủ.

Vua Rumzân ra hiệu. Đao phủ, một nhát kiếm, chặt đôi tên mọi. Bọn hoạn nô lôi chân đem quẳng vào đống rác ngoài thành cho chó ăn.

Vua lại truyền dẫn tên Quyếc vào. Hắn vàng hơn chanh, ghẻ lở hơn một con lừa kéo cối xay, và nhất định nhiều rận hơn một con trâu một năm chưa dầm nước. Tể tướng Đanđân hỏi:

— Tên mi là gì? sao lại đi ăn cướp?

— Nghề của tôi là chở thuê lạc đà trong Thành Thánh. Một hôm người ta thuê tôi chở đến nhà thương Đamát một thanh niên ốm…

Không chờ cho hắn nói hết vua Kanmakân và Nôzatu và tướng Đanđân đã reo lên:

— Đây là tên chở thuê phản trắc đã bỏ vua Đun-Makân trên đống phân trước cửa nhà tắm công cộng.

Vua Kanmakân bỗng đứng lên mà rằng:

— Ác giả ác báo và báo gấp đôi. Nếu không thì số bất nhân vô đạo không biết đến pháp luật sẽ tăng nhiều. Đối với kẻ ác, đã trả thù, thì không cần tình thương. Tình thương theo quan niệm của người Thiên chúa giáo là cái đức của bọn hoạn nô, bọn ốm o, và bọn bất lực.

Vua tự tay dùng kiếm chém đứt đôi tên chở thuê lạc đà. Nhưng rồi vua cho bọn nô lệ mai táng tử tế theo nghi thức tôn giáo.

Hai vua bảo viên nội thần cho tên Bêđoanh vào. Cái đầu tướng cướp của tên này vừa ló qua khung cửa thì Nôzatu đã kêu:

— Đây là tên Bêđoanh đã bán tôi cho ông già buôn tốt bụng này.

Hắn cãi:

— Tôi là Hamát, tôi có biết bà đâu?

Nôzatu nói:

— Nhưng tên này mặc dù rất tàn nhẫn được cái lại thích thơ và chuyện hay.

— Lạy chúa, thưa cô chủ của tôi, đúng thế đấy ạ. Và tôi biết một chuyện lạ đã xảy ra với bản thân tôi. Nếu tôi kể lại mà được các Ngài ở đây thích thú, thì xin cô chủ tha chết cho.

Nôzatu hiền hậu mỉm cười:

— Được! Người kể đi cho chúng ta nghe.

Và tên Bêđoanh Hamát kể rằng:

— Tôi quả là một tên tướng cướp, trùm các tướng cướp. Chuyện kỳ lạ nhất trong đời sống ở thành thị và trong sa mạc là chuyện này.

Một đêm tôi nằm một mình trên bãi cát cạnh con ngựa của tôi. Tôi như nghe các mụ phù thủy vốn là kẻ thù của tôi, niệm thần chú. Lòng tôi xao xuyến. Đêm ấy thật là ghê sợ. Có lúc tôi sủa lên như một con chó rừng, có lúc rống lên như một mãnh sư, khi thì lại thì thầm oán trách, rãi chảy ra như một con lạc đà. Ôi, cái đêm hôm ấy. Tôi run sợ chờ đêm qua, sáng lại. Cho đến khi trời sáng tỏ, thì lòng tôi cũng bình tĩnh lại. Để cho tan mây khói cuối cùng của những giấc mơ ám ảnh, tôi vùng dậy, giắt kiếm vào, tóm lấy cây thương, nhảy lên lưng ngựa, thúc cho phi nước đại, nhanh hơn cả linh dương. Đang phi thì thấy phía trước một con đà điểu nhìn tôi. Hắn đứng ngay trước ngựa mà như không trông thấy tôi. Tôi sắp chận lên hắn, lưỡi thương sắp đâm hắn thì bỗng nhiên hắn đá hậu, quay mình, dương rộng đôi cánh dày mà bay vút lên trong sa mạc. Tôi liền đuổi mãi cho đến một nơi vắng vẻ rợn người chỉ có chúa Ala và đá trần, chỉ có tiếng rắn phì phò, tiếng ma quỉ gọi nhau ơi ới, tiếng yêu tinh rú lên săn mồi. Tự dưng con đà điểu biến mất như chui vào một cái lỗ vô hình hoặc bay vào một khoảng không tôi không thể thấy được. Tôi thấy sởn gai ốc, ngựa quỳ xuống, rồi ríu lại thở hổn hển. Bối rối và sợ hãi, tôi muốn quay ngựa trở lại. Nhưng biết đi đâu bây giờ? Trời về trưa nóng quá, ngựa đẫm mồ hôi hai bên sườn. Tôi khát khô cổ, con ngựa bụng cứ phình ra thóp vào như cái bễ thợ rèn. Tôi chắc chết ở đây, thịt tôi sẽ nuôi con yêu tinh cùng những con vật khác. Cái chết là đây, Bêđoanh hỡi! Đang lúc chuẩn bị cầu nguyện để chết thì bỗng thấy phía chân trời một đường xanh mát lác đác những cây dừa. Và con ngựa hí lên, lắc đầu, vươn cổ chạy đi. Ngựa phi một hồi, đưa tôi ra khỏi chỗ sa mạc đá nóng bỏng đáng sợ. Trước mặt, tôi thấy một chiếc lều cắm gần một con suối chảy dưới chân dừa. Có một đôi ngựa cái rất đẹp đứng chụm chân ăn cỏ ướt ngon lành. Ngựa của tôi, mũi phì lửa, tôi vội xuống cho ngựa uống nước. Tôi cũng uống. Nước suối trong, ngọt lịm người. Tôi lấy trong cái bị hai ngăn một cuộn dây dài buộc ngựa cho con vật được hưởng cái mát mẻ của cánh đồng này. Đoạn, tôi tò mò tiến đến chiếc lều xem trong đó có gì.

Tôi thấy một thanh niên ngồi trên một chiếc chiếu trắng, má nhẵn thín, đẹp như vành trăng non lưỡi liềm. Bên phải chàng, một thiếu nữ dịu dàng, nhàn nhã, thân hình mảnh dẻ, mềm mại như một nhánh liễu, nằm dài, lộng lẫy nhan sắc. Tôi say đắm ngay tức khắc nhưng không rõ say cô thiếu nữ hay chàng thanh niên, vì lạy chúa, trăng non, trăng già, trăng nào đẹp hơn? Tôi lên tiếng chào. Thiếu nữ vội trùm kín mặt còn chàng trai quay ra chào lại. Tôi nói:

— Tôi là Hamát ben-En-Fêzari thuộc bộ lạc chính trên sông Ơphrát. Tôi là một chàng kỵ mã nổi tiếng, lừng danh, đáng sợ. Sự dũng cảm, táo gan của tôi đưa tôi lên hàng những người Ảrập mà một người bằng năm trăm kỵ mã hợp sức lại. Tôi đuổi theo một con đà điểu số phận dẫn tôi đến đây. Tôi xin chàng một hớp nước.

Chàng thanh niên bảo thiếu nữ cho tôi lên xuống. Và thiếu nữ đứng lên! và thiếu nữ bước đi! mỗi bước kèm theo tiếng kêu êm ả của những chiếc nhạc vàng đeo ở cổ chân. Mái tóc của nàng xõa ra che lấy cả người và lắc lư và thiếu nữ cũng ngả nghiêng theo mái tóc. Tôi dán mắt vào cô, mặc cho chàng thanh niên lườm tôi. Khi nàng trở lại thì trong lòng bàn tay phải có một chiếc bình đựng đầy nước mát, trong lòng bàn tay trái là một cái khay có chà là, mấy cốc sữa đặc, mấy đĩa thịt linh dương.

Tôi si quá, không chìa nổi bàn tay mà đụng đến được một thứ gì, cứ trân trân nhìn thiếu nữ. Chàng thanh niên thấy thế cười ngất, rồi bảo tôi:

— Chàng thật là một dũng sĩ ngoại hạng, một kỵ mã kỳ lạ.

— Đúng thế! Còn chàng, chàng là ai? - Tôi lên giọng cho oai và để nạt chàng.

— Tôi là Ebát ben-Tamin ben-Talala, bộ lạc Bami-Talala. Cô này là em gái tôi.

— Thế thì cho tôi cưới làm vợ đi, vì tôi yêu cô thiết tha và tôi dòng dõi cao sang.

— Cả em tôi, cả tôi, chúng tôi sẽ không bao giờ lập gia đình. Chúng tôi chọn mảnh đất màu mỡ này giữa sa mạc để sống yên bình xa mọi nỗi lo toan phiền muộn.

— Phải gả cô em gái cho tôi, nếu không lưỡi kiếm sắc này sẽ không cho ngươi sống.

Chàng thanh niên nhảy tới phía cuối lều mắng:

— Cút đi, tên mạt kiếp, không biết phép mến khách là gì. Cuộc chiến đấu giữa chúng ta sẽ kín đáo loại trừ kẻ bại.

Chàng tháo thanh gươm, chiếc mộc treo ở cột. Còn tôi chạy đến chỗ ngựa đang ăn cỏ, nhảy lên lưng nó, sẵn sàng. Chàng thanh niên đeo mộc, cầm gươm, cũng lên ngựa. Chàng sắp thúc con vật thì cô em ra mắt ướt lệ ôm lấy gối anh đọc mấy vần thơ:

“Anh hỡi, để bảo vệ người em gái mỏng manh, anh liền chiến đấu với một kẻ thù xa lạ.

Em chỉ còn biết cầu nguyện cho anh thấy để em bảo toàn được tiết sạch giá trong, giữ gìn cho riêng anh dòng máu của trái tim em.

Nhưng nếu số phận dữ tợn bắt linh hồn em phải xa anh thì không một xứ sở nào giữ nổi được em sống, dù là xứ sở đẹp nhất tràn đầy tất cả những sản phẩm của quả địa cầu.

Em sẽ không sống sót lâu hơn anh một phút. Sống có nhau thì chết cũng phải cùng nhau, dưới một nấm mồ.”

Nghe mấy câu thơ não nùng của cô em, chàng thanh niên khóc. Chàng nâng tấm mạng che mặt nàng, hôn vào chỗ giao mi. Lần đầu tôi thấy mặt cô gái, đẹp như mặt trời đột nhiên ra khỏi đám mây. Chàng thanh niên giữ đầu ngựa quay về phía cô gái một lúc, và đọc:

“Em gái của anh, hãy đứng lại mà xem những kỳ tích của cánh tay anh,

Nếu anh không chiến đấu cho em thì có vũ khí và ngựa để làm gì?

Nếu anh không chiến đấu để bảo vệ em thì sống để làm gì?

Nếu nhan sắc của em bị xúc phạm mà anh lùi bước đó há chẳng là dấu hiệu từ nay lũ ác điểu có thể sờ xuống một thể xác không hồn.

Còn kẻ kia huyênh hoang là ghê gớm là can trường thì trước mắt em, anh sẽ cho hắn một mũi kiếm xuyên từ trái tim đến tận gót chân.”

Rồi quay về phía tôi chàng ta nói:

— Còn ngươi, muốn hưởng thụ sau khi ta chết thì một chiến công thiệt cho ngươi sẽ được ghi vào sử sách mai sau. Ta làm mấy vần thơ âm điệu chiến đấu này, ta là người sẽ lấy mất hồn ngươi mà ngươi không ngờ đến.

Chàng thúc ngựa đến, chỉ một nhát làm bay lưỡi kiếm của tôi ra xa. Không để cho tôi chạy trốn, chàng tóm lấy tôi, nhấc khỏi yên ngựa như nhấc một chiếc túi rỗng, tung tôi lên như tung một quả bóng rồi lấy tay trái mà bắt khi tôi rơi xuống, tay thẳng ra giữ lấy tôi như giữ một con chim trên ngón tay vậy. Còn tôi, tôi không biết đây có phải là một cơn ác mộng hay chàng thanh niên má hồng nhẵn thín kia là một vị thần sống trong lều với một tiên nữ. Có lẽ là như vậy. Điều sau đây chứng tỏ.

Thấy anh chiến thắng, người thiếu nữ chạy đến hôn lên trán, vui vẻ đánh đu vào cổ ngựa mà nàng dắt đến lều. Chàng thanh niên xuống ngựa vẫn cắp tôi trong tay như một cái gói, đặt tôi xuống đất, nâng tôi dậy, dắt tay vào lều chứ không gí chân làm vỡ đầu tôi như tôi tưởng. Chàng nói với cô em:

— Từ bây giờ anh ta là khách, mà ta phải che chở. Phải đối xử cho có lễ độ và dịu dàng.

Chàng cho tôi ngồi lên chiếu, cô gái đặt một chiếc gối sau lưng cho tôi dựa. Sau đó nàng cất kiếm cất mộc của anh vào chỗ cũ, đun nước thơm đem đến rửa mặt rửa tay cho anh, mặc vào người anh một chiếc áo dài trắng mà rằng: “Cầu chúa Ala cho anh vinh dự tột đỉnh và đặt anh như một nốt ruồi nhan sắc giữa bộ mặt vinh quang của các bộ lạc.”

Nhìn cảnh tưởng ấy, nghe những lời ấy, tôi tự xét thấy mình nhỏ bé quá, xấu xa quá so với cái đẹp của đôi thanh niên. Thiếu nữ đem đến cho anh một mâm đầy thức ăn và hoa quả. Nàng không buồn nhìn tôi dù là nhìn khinh miệt, coi tôi như một con chó không ai thèm để ý. Dù sao, tôi vẫn thấy nàng càng diệu kỳ nhất là khi nàng như quên mình đi, tự tay chăm sóc cho anh ăn.

Cuối cùng, chàng thanh niên cũng mời tôi ăn. Tôi thở dài nhẹ nhõm vì tin là mình thoát chết. Chàng đưa tôi một cốc sữa đặc, một tách chà là ngâm trong nước thơm. Tôi cắm đầu mà ăn, mà uống mà thế thốt một nghìn năm trăm lần là từ nay tôi sẽ là một tên nô lệ trung thành nhất của chàng. Chàng cười nụ, ra hiệu cho cô em. Cô đứng dậy, mở một chiếc hòm lớn, lấy ra từng cái từng cái, mười cái áo rất đẹp. Cô gói chín cái bắt tôi phải nhận và ép tôi mặc một cái thứ mười, cái áo tôi đang mặc đây, sang tuyệt vời.

Chàng thanh niên làm hiệu lần thứ hai. Thiếu nữ ra một lát lại trở vào. Hai anh em mời tôi ra nhận một con lạc đà cái mang nặng thức ăn đủ món cùng nhiều tặng vật mà tôi trân trọng giữ cho đến bây giờ.

Đã đối xử với tôi mười phần ân cần chu đáo mà tôi chẳng làm gì xứng đáng được hưởng, ngược lại là khác, thế mà họ còn mời tôi ở lại bao lâu tùy ý để họ được tiếp đãi nữa. Tôi không muốn lạm dụng, cúi chào kính cẩn bảy lần, xin từ biệt. Tôi cưỡi con ngựa hồng, dùng giây dắt con lạc đà cái, trở lại con đường sa mạc.

Tôi trở nên giàu nhất bộ lạc tự đứng ra làm đầu mục một bọn cướp đường. Và đã xảy ra điều đã xảy ra.

Đó là câu chuyện tôi hứa kể. Nó đáng cho tôi được miễn tội, tuy tội tôi chẳng nhẹ gì.

Nghe tên Bêđoanh Hamát kể xong, Nôzatu nói với hai vua và Tể tướng:

— Phải kính trọng kẻ điên, nhưng cũng phăn ngăn chúng gây họa. Tên Bêđoanh này đầu óc hư hỏng không chữa được, nhưng y lại cảm thụ được thơ hay và nhớ giỏi, nên tha tội cho y.

Tên Bêđoanh nghe vậy thấy nhẹ nhõm cả người, nhẹ nhõm quá đến lăn đùng ra trên tấm thảm. Bọn hoạn nô phải đến lôi ra.

Vừa lúc ấy, một viên thông tin thở hổn hển đến báo mụ Quái Ác đã đến, chỉ còn cách cổng thành gần một dặm đường nữa thôi.

Được cái tin chờ đợi bấy lâu, hai vua và tể tướng mừng quá, hỏi thêm:

— Mụ Quái Ác mở thư, viên thông tin nói, thấy chữ ký của vua, mụ thú lắm, sửa soạn đi ngay, mời hoàng hậu Xafia cùng đi. Mụ lấy một trăm dũng sĩ xứ Rum làm tùy tùng và sai tôi đến trước báo tin.

Tể tướng Đanđân bàn:

— Con mụ già vô đạo này có thể còn nhiều âm mưu, ác ý, cần đề phòng. Chúng ta nên ăn mặc như người Thiên chúa giáo phương Tây, đem theo một nghìn dũng sĩ chọn lọc ăn mặc kiểu Kaitxaria. Tất cả đi đón mụ ta.

Hai vua nghe theo kế ấy, Nôzatu thấy mọi người cải trang khéo quá, khen:

— Nếu không biết các vị, tôi tưởng các vị là những người Afrangi thực thụ.

Họ ra khỏi cung dẫn một nghìn dũng sĩ đi.

Mụ Quái Ác đây rồi! Rumzân và Kanmakân nói với Tể tướng Đanđân dẫn một nghìn dũng sĩ thành một vòng cung lớn, tiến lên thong thả bao vây không cho bọn dũng sĩ Côngxtangtinia chạy thoát. Vua Rumzân nói với Kanmakân:

— Để chú đến trước. Con mụ đáng nguyền rủa ấy biết chú, sẽ không nghi ngờ gì.

Vua thúc ngựa đến bên mụ, vua Rumzân xuống ngựa. Mụ già cũng xuống ngựa chạy đến bá lấy cổ vua. Vua ôm lấy mụ, nhìn xoáy vào mắt, xiết chặt rất lâu. Mụ vãi một phát dắm kêu đến độ ngựa hoảng hốt quỳ hai chân trước, cát bụi trên đường tung lên đến tận đầu bọn kỵ mã.

Một nghìn dũng sĩ phóng ngựa, thắt chặt vòng vây, kêu gọi một trăm kỵ mã Thiên chúa giáo hạ khí giới đầu hàng. Trong nháy mắt họ tóm gọn bọn này. Còn Tể tướng Đanđân tiến đến Xafia cúi chào và vắn tắt cho biết tình thế. Mụ Quái Ác bị trói chặt. Mụ biết sẽ chết, đái ướt hết quần.

Mọi người về Kaitxaria rồi tức tốc đi Bátđa. Đi đường bình yên, chóng đến.

Hai vua cho trang hoàng và thắp sáng cả thành phố, cho mõ rao mời dân chúng tập hợp ở quảng trường trước hoàng cung. Khi quảng trường và phố xá đã đầy nam phụ lão ấu, thì một con lừa ghẻ từ cổng lớn đi ra, trên lưng buộc mụ Quái Ác, mặt quay về đít lừa, đầu đội một vành đỏ phân ngựa. Một tên mõ cao lớn đi trước, bước thong thả rao những tội ác của con mụ đã gây bao tai họa ở phương Đông cũng như phương Tây.

Khi các bà, các em đã nhổ đầy mặt mụ thì người ta đem treo ngược chân mụ lên trước cổng lớn thành Bátđa. Linh hồn thối tha của mụ thoát khỏi lỗ đít bay đi với quỉ. Thế là xong đời con mụ hôi hám, tai ác, gian giảo, lừa đảo, quỉ quyệt. Số mệnh phản mụ như mụ đã phản người.

Hai vua và Tể tướng Đanđân truyền cho các vị chép sử giỏi ghi cẩn thận tất cả những việc, những chuyện trên để làm gương tốt cho các thế hệ mai sau.

HẾT TẬP V

Chịu trách nhiệm xuất bản

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: PHAN NGỌC BỘI

Sửa bản in: KIM CHI

***

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

(Tập V)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In 25. 000 bản, trong đó in 100 bản giấy tối khổ 13 x 19. Tại Nhà máy in Diên Hồng 15, Hai Bà Trưng - Hà Nội. Số in: 26/T3. Số XB: 04/84.

In xong và nộp lưu chiểu tháng 7 năm 1984.

Giá: 30đ00

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

VI

NGUYỄN TRÁC, ĐOÀN NỒNG
NGUYỄN ĐĂNG CHÂU, TẤN KHANG dịch

XUẤT BẢN VĂN HỌC
HÀ NỘI - 1985

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J.G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

I
CÂU CHUYỆN THÚ VỊ VỀ LOÀI CẦM THÚ

NGỖNG VÀ VỢ CHỒNG CÔNG

Vào một thời rất xa xưa, có một chú Công ưa cùng vợ dạo chơi trên bờ bể hoặc trong một quãng rừng có nước chảy và ríu rít tiếng chim ca. Ban ngày đôi vợ chồng đi tìm mồi, đêm tối thì đậu trên một cây rậm để tránh những kẻ láng giềng sỗ sàng thèm muốn sắc đẹp của công cái. Chúng cứ sống như thế bình yên, êm ấm cầu nguyện Đấng chí thiện ban phúc. Một ngày kia, Công đực muốn cùng vợ dạo chơi đến một hòn đảo nhỏ gần đấy, để tay đổi không khí và phong cảnh. Công cái ưng thuận ngay. Cả đôi bay tới hòn đảo kia. Trên đảo mọc đầy cây ăn quả xanh tươi và có vô số dòng suối chảy qua. Vợ chồng nhà Công vô cùng thích thú. Lúc thì chúng dừng lại nếm các thứ quả ngon, lúc chúng hớp vài ngụm nước suối mát dịu. Lúc sắp sửa ra về, chúng thấy một chị Ngỗng sợ hãi đập cánh tiến lại gần. Ngỗng run lập cập. Nó xin được vợ chồng Công che chở. Vợ chồng Công ân cần tiếp đãi. Công cái thân mật: “Chúc chị đến đây được mọi sự tốt lành. Chị sẽ thấy ở đây như ở chính gia đình chị”. Ngỗng yên tâm, Công đực nghĩ rằng thế nào Ngỗng cũng có một câu chuyện lạ, nên dịu dàng hỏi: “Có việc gì xẩy ra mà chị sợ hãi đến thế?” Ngỗng đáp: “Tôi vẫn còn phát ốm lên vì cái việc vừa xẩy đến, vì nỗi khủng khiếp do Ip Ađam gây ra cho tôi! Ôi! Cầu đấng Ala che chở cho chúng ta! Cầu Người tránh cho ta cái họa Ip Ađam!” Công đực buồn rầu: “Hãy bình tĩnh, hãy bình tĩnh lại, hỡi chị Ngỗng tốt bụng của chúng tôi”. Công cái nói “Làm sao Ip Ađam có thể đến được cái hòn đảo ở giữa bể cả mênh mông này? Nó không thể nhảy từ bờ bể tới đây được. Nó không thể vượt bao nhiêu không gian và muôn trùng biển nước!” Ngỗng nói: “Xin cảm tạ Người đã xui khiến anh chị gặp tôi làm cho tôi quên những nỗi khủng khiếp và làm cho tôi được yên tâm!” Công cái nói “Chị ơi, chị hãy kể cho chúng tôi nghe nguyên cớ nỗi hãi hùng mà Ip Ađam đã gây ra cho chị và câu chuyện đã xẩy đến với chị!” Ngỗng kể:

“Hỡi anh Công vinh hiển và chị công hiền hậu và mến khách, tôi ở trên hòn đảo từ lúc lọt lòng mẹ và vẫn sống ở đây, không bị một sự phiền nhiễu và lo âu nào. Không một cái gì làm vẩn đục linh hồn và che khuất tầm mắt tôi. Nhưng đêm hôm kia lúc tôi đương ngủ say sưa, tôi thấy Ip Ađam trọng mộng tỏ vẻ muốn nói chuyện với tôi. Sắp trả lời Ip Ađam, tôi chợt nghe có tiếng nói: “Hỡi Ngỗng! hãy coi chừng! Phải dè chừng! Ip Ađam vốn có giọng lưỡi ngọt ngào và thái độ xảo trá! Chớ quên rằng nhà thi sĩ đã nói như thế này về hắn:

“Hắn nói ngọt ngào; nhưng chính là để đưa anh vào tròng như cáo rình mồi vậy”

“Hỡi chị Ngỗng quá thật thà, mánh khóe lừa lọc của Ip Ađam có thể quyến rũ được các giống vật sống trong nước, cả những con quái vật hung dữ nhất ở bể cả. Hắn có thể bắn một viên đạn nặn bằng bùn khô làm cho đại bàng đương yên lặng lượn trên không nhào cổ xuống như một đống thịt. Hắn thắng được cả giống voi, bắt voi hầu hạ và lấy ngà voi làm đồ dùng. Chị Ngỗng chị hãy cao chạy xa bay!”

“Tôi giật bắn người, không kịp ngoái nhìn lại, tôi sợ hãi vươn cổ, vỗ cánh chạy trốn. Và tôi cứ lang thang đây đó như thế cho đến khi sức cùng lực kiệt. Đến chân núi, tôi dừng lại một chốc, sau một tảng đá, tim đập dồn dập, vì sợ và mệt, ngực thắt lại vì quá khiếp hãi Ip Ađam! Chẳng được ăn uống gì tôi vừa đói vừa khát, không thể chịu được. Đương lúc không dám động cựa và chẳng biết xoay xở cách nào bỗng thấy trước mặt, ở cửa động, một vị sư tử con lông hung hung, tia mắt hiền từ. Thoạt trông thấy, tôi đã tin tưởng và có cảm tình ngay. Còn vị sư tử con để ý nhìn thấy tôi. Ngài có vẻ hài lòng vì tôi tỏ ra nhút nhát, và vì cám cảnh cho tôi. Ngài gọi tôi lại: “Hỡi cô bé ngoan ngoãn lại gần đây nói chuyện một chút với ta…” Tôi rón rén lại gần. Vị sư tử con nói: “Em tên là gì, em thuộc về giống gì?” Tôi là Ngỗng, thuộc loài cầm! Ngài nói: “Thấy em run rẩy và khiếp nhược ta không hiểu vì sao!” Tôi bèn kể lại những gì đã trông và nghe thấy trong mộng. Tôi rất đỗi ngạc nhiên nghe ngài nói: “Cả ta nữa, ta cũng vừa mộng thấy như thế. Ta có kể cho sư tử phụ thân ta, phụ thân ta dặn dò ta phải coi chừng Ip Ađam và hết sức đề phòng những mưu mô lừa lọc của hắn! Nhưng cho đến nay ta vẫn chưa có dịp gặp Ip Ađam.”

Nghe sư tử con nói thế, tôi càng khiếp hãi và kêu lên: “Không nên do dự nữa! Đã đến lúc phải trừ bỏ tai họa này. Vinh dự được giết Ip Ađam chỉ có thể thuộc về ngài thôi, hỡi ngài hoàng tử, con vị chúa tể của muôn loài! Làm được việc này tiếng tăm ngài sẽ vang lừng trong muôn vật sống trên cạn cũng như trên trời, dưới nước!” Tôi tiếp tục khích lệ và tâng bốc sư tử con như thế cho đến lúc sư tử muốn đi lùng kẻ thù chung của chúng ta.

“Sư tử con ra khỏi động bảo tôi theo. Ngài kiêu hãnh tiến bước, đuôi đập bên lưng. Tôi đi sau, khó nhọc lắm mới theo kịp bước ngài. Cuối cùng tôi thấy một đám bụi nổi lên. Đám bụi tan thì thấy một con lừa đang trốn chạy, mình mẩy trần trụi, không yên, không cương. Khi thì nó nhảy cỡn lên đá hậu, khi thì lăn lộn trên đám bụi, bốn vó chổng lên.

Thấy thế, ông bạn sư tử còm của tôi hơi ngạc nhiên vì ngài chưa được cha mẹ cho phép ra khỏi động bao giờ. Ngài gọi lừa: “Hỡi con vật ngu đần, tại sao mi làm như thế? Hãy nói cho ta ngay, trong muôn nghìn giống vật thì mi thuộc loài nào?” Lừa đáp: “Thưa chủ nhân, tôi là nô lệ của ngài, là con lừa thuộc về loài lừa!” “Tại sao mi tới đây?” - “Thưa con vị chúa tể, tôi tới đây để trốn tránh Ip Ađam!” Sư tử con cười: “Sao, thân hình to lớn như thế này mà mi sợ Ip Ađam ư?” Lừa ngúc ngắc: “Thưa hoàng tử, ngài chưa rõ cái giống tai ác đó! Tôi sợ hắn không phải vì hắn muốn tôi chết. Hắn muốn tệ hơn thế. Tôi khiếp hãi cách đối xử của hắn. Hồi tôi còn trẻ, khỏe, hắn bắt tôi cho hắn cưỡi. Hắn đặt lên lưng tôi một vật hắn gọi là cái yên; rồi buộc lưng tôi bằng cái hắn gọi là cái đai lưng da. Ở đuôi tôi, hắn đặt một cái vòng tôi không nhớ tên, nhưng nó đã làm những bộ phận nhậy cảm của tôi đau dữ dội. Cuối cùng hắn tọng vào mõm tôi miếng sắt hắn gọi là cái hàm thiếc làm lưỡi và lợi tôi bê bết máu. Rồi hắn cưỡi lên lưng tôi. Để bắt tôi phải chạy nhanh quá sức, hắn lấy que sắt nhọn đâm vào cổ và mông tôi. Khi tôi mệt nhoài, chân khập khiễng, không đi nhanh, hắn chửi rủa. Tôi run lên tuy chỉ là giống lừa, vì trước mọi người hắn gọi tôi: Đồ ma cô! Đồ con nhà thổ!” Nếu vô phúc muốn nhẹ nhõm lồng ngực tôi đánh một phát dắm thì hắn giận điên lên: xin không nhắc lại những gì hắn đã làm và nói với tôi lúc đó, sợ thất lễ với ngài, thưa hoàng tử! tôi chỉ thấy nhẹ mình khi xa hắn. Chưa hết! khi tôi về già, hắn bán tôi cho một người chở nước. Người này đặt lên lưng tôi một cái yên gỗ, chất mỗi bên lưng tôi những túi và vò nước lớn và nặng. Cứ như thế cho đến khi không chịu được sự hành hạ, tôi ngã gục thảm thương. Lúc đó, hắn sẽ ném tôi cho lũ chó hoang! Thưa hoàng tử, đó là số phận Ip Ađam dành cho tôi! Ôi! Trong muôn loài có ai bị tai họa giống tôi không? Hãy trả lời tôi, hỡi chị Ngỗng yêu mến và hiền hậu!”

“Thưa các vị, lúc đó tôi thấy toàn thân run lên vì kinh hãi và thương tâm. Tôi kêu: “Thưa ngài sư tử, anh lừa thực đáng tha thứ! Chỉ nghe anh ta nói tôi có thể chết được!” Thấy lừa chạy trốn sư tử con kêu lên “Sao vội vã thế! Nán lại đôi chút. Hãy dẫn ta đến chỗ Ip Ađam!” Lừa đáp: “Rất tiếc, thưa ngài! Tôi và hắn cách nhau một ngày đường. Tôi từ giã hắn từ hôm qua. Hắn đương đi về phía này. Tôi muốn kiếm chỗ ẩn nấp để tránh hắn. Bây giờ thì tôi chắc chắn là hắn không còn nghe thấy tiếng tôi nói. Trộm phép ngài, tôi muốn tha hồ thoải mái, và hít thở không khí lúc này!” Nói xong, lừa ta kêu dài đá hậu lung tung. Nó lăn lộn trên trên cỏ một lúc. Đứng lên, thấy một đám bụi ở xa, nó giỏng một tai rồi tai nữa, nhìn chằm chằm và quay lưng lại phía chúng tôi, hắn chạy biến.

“Đám bụi vừa tan thì một con ngựa đen xuất hiện, trán có một vệt trắng như đồng bạc, thân hình đẹp, cân đối, hùng dũng, bóng bẩy, cẳng có một vòm lông trắng. Nó lại tiến lại phía chúng tôi vừa hý lên giọng rất dễ thương. Thấy ngài sư tử con, nó dừng lại chào hỏi, rồi định dè dặt cáo từ. Sư tử rất thích dáng cao nhã của nó, nói với nó: “Anh là ai, hỡi sinh vật đẹp đẽ kia? Vì sao anh phải chạy như vậy trong cảnh hoang vắng mênh mông này? Vì sao anh lộ vẻ lo lắng đến thế?” Ngựa đáp: “Thưa vị chúa tể của muôn loài, tôi là con thú thuộc loài ngựa. Tôi đương chạy trốn Ip Ađam.”

Nghe nói, sư tử ngạc nhiên hết sức: “Đừng nói thế, anh ngựa. Thực đáng xấu hổ. Anh khỏe mạnh và được trời phú cho thân hình như thế mà còn sợ Ip Ađam? Chỉ một cái đá của anh đủ làm cho hắn phải chết được. Hãy trông ta! Ta không to lớn như anh, thế mà ta vừa mới hứa với cô bé Ngỗng đương run rẩy kia rằng ta tìm và giết và ăn Ip Ađam để vĩnh viễn giải thoát cho nó khỏi sự kinh hãi. Và, ta sẽ thích thú được trả cô bé Ngỗng đáng thương kia về với gia đình!”

Nghe Sư tử, ngựa nhìn buồn rầu, mỉm cười rồi nói: Hoàng tử hãy bỏ những ý nghĩ ấy đi. Chớ có ảo tưởng về sức mạnh, về thân hình, về sự nhanh nhẹn của tôi. Không thắng nổi mưu mô của Ip Ađam đâu. Khi tôi còn trong tay hắn, hắn đã tìm cách làm tôi thuần thục theo ý thích của hắn. Hắn lấy dây đay và lông thú buộc vào chân tôi, treo cổ tôi lên một cái giá đóng vào tường và cao hơn mình tôi, thế là tôi chẳng còn cựa quậy, ngồi hoặc nằm được nữa. Đã hết đâu! Khi hắn muốn cưỡi, hắn đặt lên lưng tôi cái gì như một chiếc yên rồi lấy hai chiếc dây da cứng to bản thắt vào bụng làm tôi sây sát da thịt. Hắn nhét vào mồm tôi cái hàm thiếc rồi hắn lấy dây da lôi tôi đi bất cứ nơi nào hắn thích. Khi đã ở trên lưng tôi hắn dùng cái gọi là chấn đâng đâm vào sườn tôi làm mình mẩy tôi bê bết máu! Cũng chưa hết! Lúc tôi về già, lưng không còn mềm và dai sức, bắp thịt không rắn không mạnh, được như ý hắn muốn, hắn bán tôi cho một người xay bột để tôi phải quay cối xay thâu đêm suốt sáng cho đến khi già khọm. Rồi hắn lại bán tôi cho anh chàng mổ thịt, anh này sẽ chọc tiết, lột da tôi bán cho người thuộc da và lấy lông bờm của tôi bán cho người rây bột! Ở với Ip Ađam số phận của tôi là thế đó!”

Chàng sư tử Con rất xúc động: “Ta thấy phải trừ khử cái giống khốn kiếp đó mà tất thẩy các anh gọi là Ip Ađam. Chú ngựa này, chú hãy nói cho ta hay chú đã gặp hắn lúc nào và ở đâu?” Ngựa nói: “Tôi vừa cáo từ hắn trưa nay thôi, hắn đương đuổi theo tôi, và chạy về phía này!”

Ngựa vừa dứt lời thì một đám bụi nổi lên làm nó hoảng kinh không kịp từ biệt chúng tôi, phi nước đại chạy mất. Và chúng tôi thấy từ phía đám bụi một con lạc đà hiện ra, hốt hoảng, ngỏng cổ, hét rống lên chạy về hướng chúng tôi.

Vừa thấy con vật đồ sộ này, sư tử chắc đó là Ip Ađam, chưa kịp hỏi tôi, ngài chồm lên định bóp cổ con vật. Tôi vội hét lên: “Thưa hoàng tử hãy thư thả. Con vật này không phải là Ip Ađam. Nó là con lạc đà, một giống vật chẳng có gì là nguy hiểm! Chắc nó cũng đương lánh xa Ip Ađam”. Sư tử con cuống cuồng hỏi lạc đà: “Thực à, cả anh nữa, tài ba như anh mà cũng sợ nó à? Những cặp giò vĩ đại của anh để làm gì mà không nghiền nát mặt nó ra?” Lạc đà từ từ ngẩng đầu, cặp mắt như chìm đắm trong giấc mộng, buồn bã trả lời: “Thưa hoàng tử, người hãy trông lỗ mũi của tôi. Nó bị chọc thủng và xé ra do Ip Ađam đã buộc vào đó chiếc vòng bện bằng lông thú để bắt tôi phục tùng và dắt tôi đi. Vòng này buộc vào một chiếc dây, Ip Ađam giao cho một đứa nhãi ranh bé nhất cưỡi trên một con lừa nhỏ xíu, dắt tôi và đoàn lạc đà đi theo ý muốn của nó! Hãy nhìn lưng tôi! Nó còng xuống vì người ta không ngừng chất lên đó các thứ đồ nặng từ bao nhiêu thế kỷ này rồi! Nhìn chân tôi! Nó thành chai và khập khiễng vì những chuyến đi dài cùng những chuyến du lịch miễn cưỡng qua sa mạc và những vùng đất đá. Chưa hết! Khi tôi trở về già, sau bao nhiêu ngày làm quần quật; chẳng những đã không quí trọng tuổi già của tôi, hắn còn cầu lợi gạn bán bộ da già cỗi và bộ xương cằn cọc của tôi cho anh hàng thịt, anh này lại sẽ bán thịt tôi cho dân nghèo ăn, bán da tôi cho người thuộc da và bán lông tôi cho người kéo sợi và thợ dệt! Đó là cách đối xử bình thường của Ip Ađam đối với tôi!”

Nghe lạc đà, Sư tử con phẫn uất gầm lên, lắc hàm, dậm chân, “Hãy mau mau trình cho ta rõ tên Ip Ađam ở đâu!” Lạc đà nói: “Nó đương sục tìm tôi và lát nữa sẽ tới đây. Vì thế nên ngài hãy tha tội cho tôi, thưa ngài hoàng tử, hãy cho phép tôi di cư sang những nước khác quê hương bản quán của tôi! Bởi vì dù tôi ở sa mạc hoang vắng và đất đai khuất nẻo đến đâu tôi cũng không thể thoát khỏi tay nó, thế nào nó cũng tìm được ra tôi “Lạc đà, anh hãy tin ở ta! Đợi tí chút, rồi anh sẽ biết ta làm cách nào để xé xác nó, quật ngã nó, nghiền nát xương nó, uống máu và ăn thịt nó!” Nhưng lạc đà trả lời, toàn thân run lập cập: “Ngài hãy cho phép tôi! Thưa ngài hoàng tử, tôi muốn đi khỏi nơi này vì như thi sĩ đã nói: “Nếu có một cái mặt khả ố đến ở dưới mái lều của anh nơi xứ sở của anh, thì anh chỉ có cách nhường lều và xứ sở của anh cho nó mà chuồn cho mau!” Đọc xong mấy câu thơ chí lí đó, lạc đà hiền từ cúi đầu sát đất rồi đứng lên: phút chốc chúng tôi đã thấy nó lắc lư chạy về phía xa. Nó chưa kịp biến mất thì không biết ở đâu bất thình lình hiện ra một ông già nhỏ bé, gầy còm, da dẻ nhăn nhúm, vai vác một cái thùng đựng dụng cụ thợ mộc, đầu đội tám tấm ván lớn. Vừa thấy lão, thì cha mẹ ôi! Tôi không còn đủ sức kêu lên hoặc báo hiệu cho người bạn trẻ của tôi nữa. Tôi ngã gục xuống. Sư tử con lại rất thú vị thấy con sinh vật bé bỏng ngộ nghĩnh đó; sư tử tiến về phía hắn để được ngắm gần hơn; và người thợ mộc gục xuống đất trước mặt hoàng tử. Lão hơi cười nói rất cung kính: “Thưa Đại vương dũng mãnh và vinh quang, ngài đứng ở hàng cao nhất của tạo hóa. Xin chào ngài và cầu mong chúa Ala sẽ nâng ngài lên cao nữa trong sự kính nể của vũ trụ, sẽ thêm sức mạnh và đức độ cho ngài! Tôi là người bị áp bức tới xin ngài giúp đỡ và bao che cho những nỗi khốn khổ mà kẻ thù đương theo dõi hành hạ tôi!” Và ông cụ khóc lóc, rền rĩ, thở ngắn than dài. Sư tử con cảm động trước bộ điệu thiểu não và những giọt nước mắt của ông ta, dịu giọng hỏi ông: “Ai áp bức anh! Và anh là ai, anh, kẻ hùng biện nhất trong các loài vật mà ta được biết và lễ độ nhất mặc dù anh xấu xí nhất trong muôn loài?” Ông cụ trả lời: “Thưa vị chúa tể của muôn loài, nói về loại thì tôi thuộc loại thợ mộc; còn về kẻ áp bức tôi thì hắn là Ip Ađam. Thưa ngài Sư tử chúa tể, cầu mong chúa Ala phù hộ cho ngài tránh khỏi những sự lừa đảo của Ip Ađam. Cứ từ buổi bình minh, ngày nào cũng vậy hắn bắt tôi làm việc cho hắn chả bao giờ hắn trả tiền cho tôi, vì thế nên tôi bị đói meo, tôi khước từ không làm việc cho hắn và tôi tránh những thành phố có hắn ở!” Nghe ông lão nói vậy, Sư tử con bừng bừng uất khí, gầm rống, chồm lên, thở phì phò và sùi bọt mép; mắt nẩy lửa. Nó hét: “Thế thì tên Ip Ađam tai quái đó ở đâu để ta dùng răng nghiền nát nó, rửa thù cho những nạn nhân của nó?” Ông lão trả lời: “Lát nữa Ngài sẽ thấy nó, nó sắp đuổi theo tôi đến đây!” Sư tử hỏi: “Còn anh nữa, con vật thợ mộc bước đi nhỏ nhẹ và lảo đảo kia, anh đi đâu bây giờ?”. “Tôi đương đi tìm quan tể tướng của hoàng phụ, là ngài Báo. Được tin Ip Ađam sắp tới vùng này, ông ta vừa phái một con vật hầu cận sang tìm tôi để dựng cho một chiếc lều thật chắc, chống được sự tấn công của Ip Ađam. Vì thế mà ngài thấy tôi mang những mảnh ván và những dụng cụ này!” Nghe nói Sư tử con ghen tức với báo liền nói với người thợ: “Ta lấy tính mệnh ra mà thề, ta thấy tể tướng của hoàng phụ thực là táo gan muốn đặt thợ làm nhà trước ta. Ngay bây giờ, anh hãy ở đây, khởi công dựng lều cho ta, làm trước cho ta cái lều đó! Còn về phần tể tướng thì ông ta có thể nán đợi!” Người thợ làm ra bộ bỏ đi. “Thưa hoàng tử, tôi xin hứa sẽ trở lại ngay sau khi làm xong công việc cho ngài Báo; bởi tôi rất sợ cơn thịnh nộ của ngài đó! Làm xong lều cho Báo tôi sẽ dựng cho ngài không phải một cái lều mà là một tòa lâu đài!” Sư tử không muốn nghe những lời thoái thác ấy: nổi giận, vồ chồm lên người ông lão để dọa và tát đùa vào ngực lão. Chỉ một cái ve vuốt đùa ấy đã làm lão mất thăng bằng, ngã lăn xuống đất cùng những tấm ván và bộ đồ nghề, Sư tử bật cười khi ông lão thất kinh, vẻ mặt bối rối. Mặc dù trong lòng phẫn uất cực độ, ông già vẫn cố giữ không để lộ ra ngoài mặt. Ông còn cười một cách rất dua nịnh và như không có một ý thức tự trọng nào, bắt tay vào việc. Thực ra, đó là điều mà ông mong đợi và chính vì thế mà ông đã đến đây! Ông lão đo kích thước ngang dọc của Sư tử rất cẩn thận, và trong ít phút lão đã đóng xong một cái hòm rất vững chắc, có một lỗ nhỏ; ở phía trong hòm, lão đóng những chiếc đinh lớn, đầu nhọn đâm vào trong theo chiều từ phía trước ra phía sau; và đây đó lão đục một số lỗ nhỏ khác. Xong xuôi, lão kính cẩn mời sư tử tiếp nhận, Sư tử ban đầu còn ngần ngại. “Thực quả ta thấy nó nhỏ quá, và không rõ làm cách nào ta có thể vào trong đó được!” Ông lão nói: “Ngài cứ cúi xuống rồi bò vào, lúc vào đến trong, ngài sẽ thấy dễ chịu hết sức!” Sư tử cúi xuống, tấm thân mềm dẻo của nó lách vào trong hòm chỉ để thò chiếc đuôi ra ngoài. Người thợ mộc vội cuốn cái đuôi nhét tất cả vào, chỉ trong nháy mắt, lão bịt lỗ hở và đóng đinh thật chặt! Sư tử thử cựa và lùi lại, nhưng đầu đinh nhọn tứ phía đâm vào da nó như xiên chả. Nó gầm lên đau đớn: “Lão thợ mộc ơi, cái nhà chật chội mà anh làm cho ta và những chiếc đinh nhọn đâm vào da thịt ta này là thế nào?”Nghe nói vậy, ông lão reo lên đắc thắng rồi nhảy cỡn lên, cười nhạo và nói với sư tử: “Đó là những cái đinh nhọn của Ip Ađam đấy! Hỡi con chó ở vùng hoang vắng kia, mày đã thiệt thân để thấy rằng ta Ip Ađam mặc dù xấu xí, hèn hạ, yếu đuối, ta vẫn có thể thắng được sự can đảm, dũng mãnh và vẻ tốt mã!” Nói xong những lời làm dựng bờm Sư tử, ông lão nghèo khổ châm một cái đuốc, nhặt gỗ chất quanh hòm và đốt tất cả… Về phần tôi[115], chưa bao giờ bị tê liệt vì kinh hãi như lúc đó. Tôi đứng trông người bạn xấu số bị thiêu sống và chết một cách đau đớn; Ip Ađam không trông thấy tôi vì tôi nằm sát đất. Ông bỏ đi một cách rất đắc thắng. Mãi về sau, tôi mới đứng dậy và đi theo một hướng khác, tâm hồn đầy lo âu.

Thế là tôi tới đây, và số mệnh cho tôi được gặp các vị nhân từ ở đây. Chàng Công và chị vợ nghe câu chuyện của ngỗng xúc động lắm. Công cái nói với ngỗng cái:

— Chị ơi! ở đây yên ổn, mời chị ở lại cùng chúng tôi bao lâu cũng được, cho đến khi chúa Ala đem đến cho chị sự bình tâm, điều đáng quí nhất sau sức khỏe. Vậy chị hãy ở lại đây chia ngọt sẻ bùi với chúng tôi.

Ngỗng từ chối:

— Tôi sợ lắm! sợ lắm!

Công cố nài:

— Không nên sợ. Cố tình muốn tránh số phận không được đâu. Cái gì đã viết lên trán ta thì sẽ phải thực hiện. Vay hết hạn thì phải giả. Nếu ngày tận số đã định rồi thì chẳng có gì xóa bỏ được. Điều giúp chị bình tâm, tự an ủi được, là tin rằng, chưa hưởng hết ơn của đức Ban phát công minh thì chưa thể chết.

Chúng đang chuyện trò, thì nghe có tiếng cành cây gãy, tiếng chân bước. Chị Ngỗng run lên, vỗ cánh bay ra biển, kêu:

— Đứng im! Đứng im! Số phận nào cũng phải thực hiện.

Nhưng chẳng có gì nguy hiểm. Một chú nai đẹp, mắt ướt, rẽ cành ló đầu ra. Chị Công gọi chị Ngỗng:

— Chị ơi! Đừng sợ như thế. Giở lại đi! Chúng mình có một vị khách mới, một chú nai xinh xắn, thuộc loài thú như chị thuộc loại cầm ấy mà. Chú ta không ăn thịt sống mà ăn cỏ, ăn cây dưới đất. Giở lại đi. Đừng nên như thế vì không làm gì hao tổn thân thể và tâm hồn bằng sự lo âu, sợ hãi.

Ngỗng cái bay giở lại, ưỡn ẹo đôi hông. Chú nai sau lời chào hỏi, nói:

— Đây là lần đầu tiên tôi đến đây. Chưa ở đâu, tôi thấy đất đai màu mỡ, cây cỏ tốt tươi ngon lành như thế này. Cho phép tôi được kết bạn với các vị và cùng hưởng ân huệ của đấng tạo hóa.

Cả ba đồng thanh:

— Xin vui lòng, hỡi anh nai lịch sự. Anh sẽ tìm thấy ở đây sự phong lưu, sự dễ dàng, và bầu không khí gia đình ấm cúng.

Thế là, trong một thời gian dài chúng nhau ăn, uống, hít thở khí giời trong mát, sáng, chiều vẫn nhớ cầu kinh, chỉ trừ ngỗng cái, tưởng đã được bình yên nên quên cả bổn phận đối với chúa Ala. Ngỗng cái đã phải giả bằng tính mệnh sự vô ơn này.

Một buổi sáng một chiếc tàu hư hỏng bị dạt vào bờ. Thủy thủ lên đảo thấy nhóm công, ngỗng, nai vội tiến đến bắt. Vợ chồng công bay đậu lên ngọn cây. Nếu nhảy mấy bước là đã chạy được xa. Chỉ còn ngỗng cái ì ạch chạy loăng quăng. Thủy thủ vây, bắt được làm thịt. Bữa ăn đầu của họ trên đảo.

Vợ chồng công trước khi từ giã đảo về khu rừng quê hương, kín đáo tìm hiểu số phận ngỗng thì gặp đúng lúc người ta đem làm thịt. Chúng đi tìm anh bạn nai. Chào hỏi và mừng thoát nạn xong, vợ chồng Công cho Nai biết bất hạnh của ngỗng. Cả ba nhớ bạn, sụt sùi. Chị công than:

— Chị ngỗng thật dịu dàng, khiêm tốn và lịch sự.

Chú nai hỏi:

— Có vậy, nhưng gần đây chị ấy chểnh mảng nhiệm vụ đối với chúa Ala, quên cảm tạ những ân huệ của Người.

NGƯỜI CHĂN CHIÊN VÀ CÔ THIẾU NỮ

Trong một vùng rừng núi xứ Hồi giáo, có một lão chăn chiên đức hạnh và sùng đạo. Lão sống bình tâm, kín đáo, sống bằng sữa và len đàn cừu, vui với phận mình. Lão dịu dàng: nhiều phước. Thú rừng không chạm đến cừu của lão. Lão cứ sống như thế, yên ổn và hạnh phúc, bỏ ngoài tai mọi chuyện ở nơi đô thị xa xôi.

Một hôm, đức Ala tối cao muốn thử xem lão khôn ngoan đức độ đến bậc nào. Chúa thấy không có gì quyến rũ hơn nhan sắc phụ nữ. Ngài cho một vị thiên thần xuống làm một người đàn bà, cho dùng hết khóe phụ nữ để vị thánh chăn chiên phải phạm lỗi.

Ông già, vốn ốm đã lâu, đang nằm trong hang, thầm niệm chúa thì thấy một thiếu nữ tươi cười, mảnh dẻ mắt đen lay láy, bước vào. Hương thơm bỗng ngào ngạt trong hang, lão già thấy da thịt rộn ràng. Tuy vậy lão cũng nheo mày, cau có, lên tiếng:

— Hỡi mụ đàn bà không quen biết kia, mụ đến có việc gì? Ta không cho gọi, cũng chẳng mảy may cần đến mụ.

Thiếu nữ lại gần, ngồi sát ông già:

— Chàng hãy nhìn em, em có phải là mụ đàn bà, em còn trong trắng. Em đến hiến thân cho chàng, vì em thích thế và vì em được biết chàng là người đức hạnh.

Ông già mắng:

— Con mụ cám dỗ quỉ quái này! Cút đi! Để mặc ta hủy thân thờ phụng Đấng bất diệt.

Thiếu nữ uốn éo thân hình mềm mại, âu yếm nhìn ông già cứ lùi dần. Cô thở dài mà rằng:

— Sao chàng không ưa em? Chàng nói đi! Em đem đến hiến chàng một tâm hồn qui thuận. Cổ em trắng hơn sữa dê cái của chàng, da thịt em tươi mát hơn nước chảy từ khe đá. Hãy sờ món tóc em, nó mượt hơn lông tơ của cừu con trong bụng mẹ. Chàng lại đây! Làn môi em rung rinh sẽ tan chảy nơi miệng chàng. Lại đây, hỡi chàng, hãy lại đây! Răng em chạm vào da thịt sẽ làm cho ông già hấp hối sống lại. Chất mật ngọt ngào sẽ rỉ từng giọt từng giọt ngọt ngào từ mỗi lỗ chân lông trên người em. Chàng hãy lại đây!

Chòm râu ông già run run từng sợi. Nhưng ông vẫn cự tuyệt:

— Đồ quỉ! Lui! Gậy này mà ta phang cho thì đừng có trách.

Cô thiếu nữ nhà giời luống cuống vòng lấy cổ ông già, thì thầm vào tai:

— Em là một quả chua, dịu ngọt. Ăn đi, chàng sẽ khỏi. Chàng có biết mùi hương hoa nhài không? Trinh tiết của em làm thô đi mùi hương ngan ngát ấy.

— Chỉ có hương cầu nguyện là không phai nhạt. Cút khỏi nơi đây, đồ yêu tinh!

Ông gắt và đẩy lùi thiếu nữ bằng cả hai tay.

Thiếu nữ đứng lên, nhẹ nhàng cởi hết quần áo, thân mình tắm trong làn sóng đung đưa của mái tóc dài. Tiếng kêu gọi trong hang động im vắng còn mạnh mẽ, dữ dội hơn tiếng kêu trong cơn mê sảng. Ông lão không giữ được tiếng rên rỉ và để khỏi trông thấy đóa hoa huệ sống ấy, ông lấy áo khoác trùm kín lấy đầu mà hét:

— Đi đi! Cút đi! Con mụ có đôi mắt phản trắc. Từ thuở khai thiên lập địa, ngươi đã là nguyên nhân mọi tai họa của loài người. Ngươi đã đẩy người tiền sử đến chỗ tiêu vong. Ngươi gieo rắc bất hòa giữa những đứa con của trái đất. Ai say mê ngươi đều mất hết niềm vui vô tận mà chỉ có ai gạt bỏ hẳn ngươi trong đời mới được hưởng.

Và ông lão càng chùm chăn kín đầu hơn nữa. Thiếu nữ nói:

— Chàng nói gì thế về cổ nhân? Những người khôn ngoan nhất đã thờ phụng em, những người nghiêm nghị nhất đã ca tụng em. Nhan sắc của em có làm cho họ đi sai chính đạo đâu mà soi đường cho họ, tạo khoái cảm cho cuộc đời của họ. Hỡi chàng chăn chiên! Khôn ngoan nhất là quên hết trong lòng em. Chàng hãy khôn ngoan trở lại đi. Em sẵn sàng mở lòng đón chàng và giúp chàng uống đúng nguồn khôn ngoan chân chính.

Ông lão quay hẳn vào vách hét lên:

— Lui ra, đồ giảo quyệt! Ta nguyền rủa ngươi. Ta phỉ nhổ ngươi. Ngươi đã phản bội bao người đáng kính trọng, lại cứu vớt bao kẻ độc ác, xấu xa. Sắc đẹp của người là dối trá. Kẻ biết cầu chúa thấy được cái đẹp mà kẻ nhìn ngươi không thấy. Cút ngay!

Đến đây, thiếu nữ reo lên:

— Hỡi vị chăn chiên thần thánh, cứ uống sữa đàn dê cái, cứ lấy len của chúng mà may. Cứ cầu Chúa trong chốn tĩnh mịch, với tấm lòng bình an.

Nói xong, thiên thần biến mất. Từ bốn phía núi rừng hoang thú ùa đến ông già, cúi rạp đầu xin lão ban phúc.

RÙA VÀ CHIM BÓI CÁ

Một con chim bói cá đậu trên bờ một con sông vươn cổ quan sát dòng sông. Đây là một nghề kiếm sống để nuôi con. Nó chăm chỉ hành nghề, nuôi con chu đáo.

Nó đang chăm chú theo dõi từng xoáy nước, từng làn sóng thì thấy một xác người trôi qua rồi mắc nghẽn nơi mỏm đá nó đang đậu. Xác mang nhiều vết thương do mũi kiếm lưỡi thương đâm vào người. Nó nghĩ có thể là xác một tên cướp bị đền tội. Nó giương cánh lên mà ca ngợi đức Thưởng Phạt.

— Đáng kính thay Đấng đã dùng xác kẻ ác nuôi lũ tôi tớ tốt của Người.

Nó định sà xuống cái xác rỉa vài miếng đem về cho các con ăn và cùng ăn với con. Bỗng một đàn chim ăn thịt như kên kên, chim cắt kéo đến bay lượn thành những vòng lớn thu hẹp dần, tối sầm cả bầu trời. Thấy thế chim bói cá sợ bị bọn lang sói nhà trời ăn thịt, vội tung cánh bay xa. Sau mấy giờ nó đậu xuống một ngọn cây giữa cửa sông. Nó chờ dòng nước đẩy cái xác người trôi đến đây. Nó buồn rầu nghĩ đến những thăng trầm cùng sự bấp bênh của số phận. Nó tự nhủ: “Ta buộc phải xa xứ sở xa bờ sông nơi đã là nơi ta sinh ra, và là nơi hiện nay có đàn con, có vợ ta ở. Ôi đời thật là phù phiếm, và chàng phù phiếm hơn kẻ nào bị lừa về vẻ bề ngoài, tin ở may rủi, sống không biết đến ngày mai. Ta mà khôn hơn một chút thì đã tích lương thực cho những ngày đói kém như ngày nay và đâu có phải lo bọn sài lang trên không đến tranh ăn. Nhưng người hiền đã khuyên ta nên kiên nhẫn trong thử thách thì ta hãy kiên nhẫn.”

Đang nghĩ ngợi, nó thấy một con rùa từ mặt nước nổi lên, trôi lềnh bềnh đến chỗ cái cây nó đậu. Rùa cất cổ nhìn thấy chim thì chào hỏi và nói:

— Sao anh lại bỏ chốn bờ sông, nơi tôi thường gặp anh mà đi như thế?

Chim đáp:

“Nếu có một bộ mặt bỉ ổi đến ở trong lều anh, trong xứ sở của anh.

Thì chỉ còn một cách, để lều, để xứ sở cho hắn mà chuồn cho mau.”

Hỡi chị Rùa tốt bụng, chỗ bờ sông của tôi sắp bị bọn lang sói trên không chiếm đoạt. Không muốn trông thấy bộ mặt bỉ ổi của chúng, tôi bỏ tất cả mà đi, chờ cho chúa Ala thương xót đến số phận của mình.

— Anh đã bỏ tất cả mà đi, chẳng còn gì nữa, thì tôi xin đánh bạn cùng anh, hết lòng giúp đỡ anh. Tôi hiểu rằng một người xa xứ sở, xa gia đình khốn khổ biết bao và cần có tình cảm, sự ân cần của người khác. Trước kia, tôi mới chỉ trông thấy anh thôi, nhưng tôi cũng nguyện làm người bạn thân thiết của anh.

Chim nói:

— Hỡi chị Rùa nhân đức, bên ngoài thì cứng mà mềm bên trong, tôi xúc động đến ứa nước mắt vì lòng tốt hồn nhiên của chị. Xin cảm ơn chị. Chị thật có tình có lý trí nói đến việc giúp đỡ người xa lạ, đến tấm lòng đối với kẻ không may. Đời còn có nghĩa lý gì nếu không có bạn, không được chuyện trò với bạn, không được cười, được hát với bạn - Người hiền là người biết tìm bạn ý hợp tâm đầu. Những người vì nghề nghiệp mà phải giao du, không phải ai cũng là bạn. Trước đây tôi thường đi lại với bọn bói cá như tôi. Chúng hay ganh tị vì tôi kiếm được nhiều cá. Bây giờ tôi đi xa chắc hẳn chúng mừng lắm. Chúng ti tiện, ngu đần, chỉ biết chuyện cá mú nhỏ nhen, không biết nâng tâm hồn mình lên tới đấng Ban Phát. Chúng có cánh mà không bay cao chỉ chúc mỏ xuống đất. Nhiều kẻ không bay được nữa, chỉ biết nhào xuống, lắm khi ở luôn dưới đáy nước sâu.

Rùa im lặng nghe, rồi nói:

— Ôi anh bói cá! Xuống đây cho tôi ôm hôn nào!

Chim bay xuống. Rùa hôn vào chỗ giao mi mà rằng:

— Quả thật, anh khó sống chung với những con chim cùng loại vốn không tế nhị, điệu bộ kém thanh tao. Hãy ở lại cùng tôi trên mảnh đất vắng vẻ nổi lên giữa vùng nước sóng vỗ rì rào, dưới bóng cây này.

— Cảm ơn chị quá, chị Rùa ơi! Nhưng còn lũ con tôi, còn vợ tôi thì sao?

— Chúa Ala vĩ đại và rộng lòng sẽ đem vợ con anh đến đây. Chúng ta sẽ sống yên ổn, không phải lo âu.

— Chị Rùa hỡi, chim nói, chúng ta cùng cảm tạ đức Tối Ưu đã cho chúng ta sum họp.

Rồi cả hai đồng thanh: “Đáng ca ngợi thay đấng Chúa tể. Có bao người nghèo, giàu nụ cười. Có bao kẻ giàu, nghèo hoan hỉ.”

SÓI VÀ CÁO

Con cáo đã lâu ngày bị chủ Sói hành hạ về bất kỳ việc gì và bị cướp hết quyền hành nên nó rất căm giận. Một hôm Cáo ngồi suy nghĩ dưới một gốc cây. Bỗng Cáo nhảy lên, sung sướng vì chợt nẩy ra được một kế để trả thù. Nó đi ngay tìm Sói và cuối cùng gặp Sói đang xù lông, cau mặt cau mày giận dữ. Từ xa Cáo đã quỳ tận đất, khúm núm bò đến trước mặt chủ, cúi đầu nhờ chủ Sói hỏi.

Sói quát:

“Mày có việc gì? Đồ chó kia.”

Cáo đáp:

“Xin đại vương xá tội; hạ thần có một ý kiến muốn tâu trình đại vương và một lời cầu xin nếu đại vương cho đại thần tỏ bày ý kiến.

Sói lại quát:

“Không được dài dòng; nói xong thì cút ngay, không thì tao nhai xương mày ra.”

Cáo đáp:

“Thưa đại vương, hạ thần thấy lâu nay Ip Ađam luôn luôn gây sự với chúng ta: đâu đâu cũng đầy dẫy cạm bẫy, hầm cạn, đủ các loại: nếu cứ để nó kéo dài như thế thì miền rừng núi của chúng ta sẽ không thể ở được nữa. Vì vậy, nếu tất cả Sói và Cáo chúng ta liên kết lại cùng nhau chống sự gây gổ nguy hại của Ip Ađam và không cho nó bén mảng đến đất này thì đại vương có chấp nhận không!”

Nghe vậy, Sói thét lên:

“Đồ Cáo khốn nạn, ranh con mà quỷ quyệt đũa rếch đòi chòi mâm son à! Này! Để tao cho mày một cái cho mày chừa!” và Sói vả Cáo một cái làm Cáo bẹp dí xuống đất, gần chết.

Cáo phải khập khiễng lê mình đi, nhưng vẫn không dám tỏ nỗi bất bình, trái lại nó làm ra vẻ hài lòng và biết hối lỗi nói: “Xin đại vương xá tội vụng về cho kẻ nô lệ. Hạ thần xin nhận tôi. Nếu hạ thần không biết tội của mình thì cái khủng khiếp có thể giết được con voi mà đại vương đã ban cho hạ thần cũng phải làm cho hạ thần sáng mắt ra.”

Thái độ của Cáo như vậy làm cho Sói bớt phần thịnh nộ; Sói bảo:

— Được; thế là từ rày mày không được chõ vào việc của người khác nữa.

Cáo nói:

“Lời ngài dạy thật là chí lý! Nhà hiền triết đã nói! Không bao giờ nên nói gì trước khi người ta bảo mình nói, không bao giờ nên trả lời trước khi người ta hỏi và chỉ nên lo công việc của bản thân mình; nhất là đừng khi nào khuyên bảo gì cho những kẻ không thể hiểu được cũng như cho những kẻ hung tàn vì chúng sẽ lấy oán trả ân.”

Đó là mấy lời Cáo nói với Sói, nhưng trong thâm tâm Cáo lại nghĩ rằng: thời của tao sẽ đến và mày sẽ trả nợ cho tao đến đồng xu nhỏ! Sự láo xược, kiêu căng, gây gổ không chóng thì chầy sẽ bị trừng phạt. Mình phải chịu nhục cho đến khi mình thực khỏe đã. Rồi Cáo lại nói với Sói:

“Thưa chủ nhân, như ngài vẫn biết, công bằng là đức hạnh của người mạnh và lòng thương người cùng phong cách dịu dàng là thiên tư của người lớn. Chính chúa Ala cũng tha thứ cho người biết ăn năn tội lỗi của mình. Tội lỗi của hạ thần rất nặng, hạ thần đã ăn năn lắm lắm; nhờ cái vả rất đau ngài đã rộng lòng ban cho hạ thần, thật ra, làm cho hạ thần bị dừ người, nhưng đó là một phương thuốc quí báu cho tâm hồn và nguyên nhân của niềm hân hoan đúng như lời hiền nhân đã nói: Sự trừng phạt của người giáo dục ta ban đầu đượm mùi cay đắng, nhưng sau đó dư vị của nó lại ngon ngọt hơn mật đã canh lên.”

Sói đáp:

— Tao nhận lời xin lỗi của mày và tao tha cho mày cái tội bắt tao phải vả cho mày một cái: nhưng mày phải quỳ xuống, đầu sát đất hơn nữa.

Không một chút do dự. Cáo quỳ xuống, ra vẻ tôn sùng Sói, Cáo nói tiếp:

“Cầu chúa Ala phù trợ ngài luôn luôn chiến thắng và nền thống trị của ngài được vững chắc.”

Sói đáp:

— Được lắm! bây giờ mày hãy đi trước dẫn đường cho tao, và hễ thấy một con mồi nào chạy về báo cho tao ngay.

Cáo vâng lệnh tức thì và vội bước đi trước Sói! Tới một vườn nho, Cáo thấy trên đường đi một chỗ đáng nghi ngờ, hình như bẫy, Cáo đi vòng ra xa để tránh tai vạ và nghĩ thầm: “Người nào đi mà không nhìn những lỗ dưới chân mình thì có thể trượt và rơi xuống đấy. Mình đã có nhiều kinh nghiệm về hầm bẫy của Ip Ađam từ lâu rồi; phải đề phòng cẩn thận: ví dụ, nếu thấy một hình vẽ Cáo trong một bụi nho thì mình đã không lại gần mà phải ba chân bốn cẳng chạy trốn vì nhất định đó là một cái mồi của Ip Ađam điên đảo khêu gợi ta. Quả vậy, mình thấy giữa vườn nho có một chỗ không đáng tin cậy. Mình hãy quay lại xem và phải rất cẩn thận vì cẩn thận là một phân nửa của tinh thần dũng cảm.”

Suy luận như vậy xong, Cáo từ từ bước tới, nhưng thỉnh thoảng lùi lại, và mỗi bước lại đánh hơi để thăm dò. Nó bò sát đất, vểnh tai lên rồi tiến để lại lùi xuống. Cứ như thế cuối cùng nó tới sát được chỗ đáng nghi. May cho hắn, hắn thấy rõ chỗ ấy là một cái hầm sâu, trên phủ cành cây và có rải đất vụn. Thấy vậy nó reo lên - “Cảm ơn Chúa Ala đã ban cho ta đức tính cẩn thận và con mắt sáng suốt”. Chỉ nghĩ đến việc Sói ta rơi xuống đó nó đã sung sướng nhảy lên như hắn say vì ăn hết cả vườn nho; rồi hắn cất tiếng hát:

“Sói! Sói hung tợn! Mồ của mày đã đào sẵn, đất cũng sẵn để lấp mồ!

Sói! Sói đáng nguyền rủa kia! Đồ đĩ thõa đồ ăn thịt trẻ con! Từ nay mày sẽ ăn cứt của tao ỉa vào mõm mày ở dưới lỗ hầm!”

Lập tức nó quay trở lại tìm sói và nói:

— Xin báo ngài một tin lành. Phúc của ngài lớn lắm! thật là “Phúc trùng lai! Niềm vui mừng và sự hoan lạc trong gia đình không bao giờ hết!”

Sói hỏi:

“Tin gì, mày nói đi! Chớ dài dòng như vậy.”

Cáo nói:

“Hôm nay, nho đẹp lắm. Tất cả đều vui vẻ vì lão chủ vườn đã chết rồi; xác nó nằm ở giữa vườn cành cây phủ kín.”

Sói thét lên:

“Mày còn chờ gì nữa! đồ khốn nạn, dẫn tao đến ngay đi mau!”

Cáo tất tả dẫn sói vào giữa vườn, chỉ vào chỗ nọ và nói:

“Ở kia kìa!”

Sói ta hứ lên một tiếng và nhảy phóc một cái lên các cành cây, mạnh quá, làm cành cây gẫy nó lăn xuống đáy hầm. Thấy sói đã thụt xuống hầm, Cáo vui sướng đến nỗi trước khi chạy đến gần để mừng thắng lợi, hắn nhảy lên và đọc mấy câu thơ:

“Linh hồn ta ơi! Hãy mừng đi! Tất cả nguyện vọng của ta đã đạt rồi! Đời của ta vui tươi biết mấy!

Tất cả địa vị và vinh quang ở núi rừng đều về ta. Bây giờ nào nho ngon, nào mồi đất, nào mỡ ngỗng, đùi vịt, nào đầu gà, nào phao câu!”

Nói xong, nó liền nhảy dăm cái đã đến miệng hầm, tim đập rộn ràng; nó sung sướng biết bao khi nghe sói ta rên xiết, khóc than về cái chết chắc chắn của hắn. Thế là Cáo cũng khóc cũng rên. Ngẩng đầu lên thấy Cáo khóc, sói nói:

“Bạn Cáo ơi, bạn khóc cùng tôi như thế là bạn tốt quá. Vì vậy tôi mới thấy đôi khi tôi có khắt khe đối với bạn; nhưng bây giờ bạn hãy khoan khóc đã; và làm ơn chạy về báo cho vợ con tôi biết rằng tôi đang trong cơn nguy biến và cái chết đang đe dọa tôi!”

Nghe vậy Cáo đáp:

“A! Đồ ăn cướp, đồ khốn nạn! mày ngốc đến nỗi tưởng tao khóc vì mày hả? ta khóc vì mãi đến nay mày còn sống yên thân, vì tai vạ này không đến với mày sớm hơn. Chết đi! Đồ khốn kiếp! để tao đái trên mồ mày và tao sẽ nhảy múa trên mả mày cùng với tất cả loài cáo trên quả đất.

Sói tự bảo: “Bây giờ không nên dọa nó; chỉ có nó mới cứu được mình ra khỏi chỗ này”. Thế rồi sói lại nói với Cáo:

“Bạn ơi! Chỉ một lát trước đây bạn thề chung thủy, bạn tỏ bao vẻ phục tùng, vì sao bạn thay đổi như vậy? Quả thật trước kia tôi có xử tệ với bạn một chút nhưng bạn chớ căm thù tôi, bạn hãy nhớ lời thơ của thi sĩ, rộng rãi gieo hạt từ tâm, ngay cả trên những mảnh đất cằn, chóng chầy người đó sẽ thu được kết quả quá sức ước mong.”

Nhưng Cáo cười gằn, đáp:

“Ô! Đồ ngu ngốc nhất trong loài sói và dã thú, mày đã quên tất cả hành vi ghê tởm của mày rồi ư? Vì sao mày không biết tý gì về lời khuyên sáng suốt của thi sĩ:

“Đừng áp bức vì có áp bức là có trả thù, oan oan tương báo.”

“Nếu sau khi hành động rồi, anh cứ ngủ ngon thì kẻ bị anh đàn áp chỉ ngủ một mắt, còn mắt kia luôn luôn theo dõi anh; nhưng mắt chúa Ala thì không bao giờ nhắm mắt lại cả!” Thế mà mày đã áp bức tao từ lâu lắm rồi, cho nên bây giờ tao có quyền sung sướng thấy mày mắc nạn và thích thú thấy mày nhục nhã.”

Sói đáp:

“Anh Cáo khôn ngoan ơi! Anh có nhiều ý kiến bổ ích, có óc sáng tạo, anh không có những lời nhỏ nhen ấy đâu và chắc chắn anh cũng không bao giờ nghĩ đến nữa; anh nói vậy để đùa đó thôi; thực ra cũng không phải lúc. Tôi nhờ anh lấy một đoạn dây, anh buộc một đầu vào một gốc cây và đầu kia anh thả xuống cho tôi; tôi sẽ vịn vào dây mà trèo ra khỏi hầm.”

Cáo cười và nói:

“Sói ơi, thong thả, thong thả! Linh hồn mày sẽ ra trước, xác mày ra sau. Đá và sỏi người ta ném vào mày sẽ làm việc đó. Đồ thô bỉ, đầu óc nặng nề, u mê, tao cho số phận của mày giống số phận của con diều hâu và con đa đa.

Nghe nói vậy, sói thốt lên:

— Tôi không hiểu bạn muốn nói gì bạn ạ.

Cáo đáp:

— Sói ơi, một hôm tao đi kiếm ăn trong một vườn nho; bỗng một con diều hâu từ trên cây lao xuống một con đa đa nhỏ bé, đa đa tránh thoát được vuốt của diều hâu và chạy vào tổ trốn. Diều hâu đuổi theo đến miệng tổ, nói với đa đa:

“Em đa đa dại dột ơi, vì sao em trốn anh? Em không biết anh luôn luôn chăm sóc em hay sao? Sở dĩ anh bắt em vì anh thấy em đói đã lâu ngày và anh muốn cho em những hạt anh đã lượm lặt cho em. Ra đây với anh, em đa đa bé nhỏ yêu mến của anh! Em đa đa ơi! Em là linh hồn của anh. Anh quý em như quí con ngươi của anh!” Nghe những lời đường mật ấy, đa đa chui ra khỏi tổ; diều hâu lập tức nhảy chồm tới lấy vuốt nhọn xé thịt da của đa đa và một nhát mổ, đa đa bị phanh thây! Trước khi chết đa đa còn nói được mấy lời: “Đồ phản trắc! Cầu chúa Ala hóa thịt tao thành thuốc độc trong bụng mày!” Nói xong đa đa tắt thở. Còn diều hâu, nuốt chửng đa đa trong nháy mắt. Nhưng chúa Ala đã trừng phạt nó ngay. Diều hâu thấy trong lòng như lửa đốt, lông rụng tả tơi và diều lăn ra bất tỉnh.”

Cáo nói tiếp: “Còn mày sói! Mày rơi xuống hố vì mày đã làm cho tao suốt đời khổ cực, nhục nhã vô cùng.”

Sói nói với Cáo:

“Bạn ơi, tôi van bạn! bạn hãy gác lại chuyện cũ chúng ta hãy quên đi! Như thế này là tôi đã bị trừng phạt xứng đáng lắm rồi! Tôi đã rơi xuống hố tý nữa gãy cả ống chân, đui cả mắt. Thôi, bạn hãy cứu tôi khỏi bước rủi ro này. Bạn biết rằng tình bè bạn là quý báu nhất, khi có hoạn nạn thì giúp nhau: và bạn thân còn thương yêu nhau hơn anh em ruột thịt nữa. bạn giúp tôi ra khỏi chỗ này, tôi sẽ là người bạn thân thiết nhất và người tâm giao khôn ngoan nhất của bạn.”

Nhưng Cáo lại cười to hơn và nói:

“Tao thấy rằng mày không biết lời dặn của thánh hiền.”

Sói ngạc nhiên hỏi:

- Lời dạy gì? Và thánh hiền nào?

Cáo nói:

— Đồ sói bẩn thỉu! thánh hiền đã dạy rằng những người xấu xa, thô bỉ, hình thù kỳ dị như mày cũng mang một tâm hồn thô bỉ, không chút tế nhị nào. Lời ấy thật đúng với mày. Những lời mày nói với tao về tình bè bạn rất đúng không ai chối cãi. Nhưng mày tự dối mày thì mày muốn lấy những lời đẹp đẽ ấy để chỉ tâm hồn bội bạc của mày. Sói ngu xuẩn ơi! Nếu khôn ngoan sao mày không tìm cách thoát khỏi chỗ này. Nếu mày thật khỏe thì mày thử thoát chết lần này cho tao xem nào! Mày lại làm cho tao nhớ lại chuyện ông thầy thuốc.

Sói hỏi: “Ông thầy thuốc nào?”

Cáo đáp:

— Ngày xưa có một anh nông dân bị một cái nhọt ở bàn tay phải nên không làm việc được. Khi đã cùng kế anh ta mới mời một người có tiếng về y khoa. Nhà bác học này tới nhà người ốm nhưng một con mắt lại bịt một tấm băng. Người ốm hỏi ông ta: “Mắt ông làm sao vậy, thưa ông?” Ông thầy thuốc đáp: “Một cái nhọt nó làm tôi không nhìn được.”

Người ốm kêu lên:

“Ông có nhọt mà ông không chữa được à! Thế mà ông lại đến đây chữa nhọt cho tôi! Ông hãy quay lưng lại để tôi xem tài sức ông thế nào! “Còn mày! Sói khốn nạn ơi! Trước khi mày dạy khôn dạy khéo cho tao, mày hãy tìm cách thoát khỏi hố này và tránh cái gì người ta sẽ xối trên đầu mày. Nếu không thì mày cứ ở đấy mãi.”

Nghe vậy, Sói khóc và cố gắng nói gượng mấy lời:

“Bạn ơi! Tôi van bạn! bạn hãy cứu tôi ra khỏi chỗ này! Chẳng hạn bạn tới gần miệng hầm, thò đuôi xuống cho tôi bám vào, tôi sẽ trèo ra được. Xin thề trước Chúa Ala là tôi sẽ xin tạ bao nhiêu tội lỗi của tôi trước kia; tôi sẽ mài cho mòn móng mòn răng để khỏi quấy rầy hàng xóm; rồi tôi sẽ mặc cái áo của thầy tu khổ hạnh; tôi sẽ ẩn một nơi xa vắng để hối lỗi và tôi sẽ chỉ ăn cỏ và uống nước trong.”

Không chút động lòng, Cáo đáp:

“Từ bao giờ người ta có thể thay đổi bản chất dễ dàng như vậy? Mày là sói thì mày vẫn là sói. Mày không thể làm tao tin rằng mày đã hối cải. Tao dại gì mà thò đuôi xuống cho mày nắm! Tao muốn nhìn mày chết thôi! Thánh hiền đã dạy:

“Cái chết của kẻ ác là một điều tốt cho loài người vì nó làm cho trái đất trong sạch hơn.”

Nghe Cáo nói, Sói thất vọng cắn cẳng cố nén căm uất; nhưng rồi nó lại dịu giọng tán tỉnh:

— Anh Cáo ơi, họ nhà Cáo có tiếng là lịch sự, tinh nhã, hùng biện, hiền từ. Anh hãy nhớ tới những truyền thống của họ hàng nhà, chớ đùa như thế này nữa!

Nghe Sói nói vậy, Cáo phá lên cười đến nỗi ngất đi. Nhưng nó tỉnh lại ngay và nói với Sói:

— Đồ vũ phu kỳ lạ này, tao biết rằng mày cần được giáo dục nữa. Nhưng tao không có thì giờ đảm đương công việc đó và tao chỉ muốn trước khi mày tan xác, nhét vào mày mấy câu của các bậc thánh hiền. Phải biết rằng cái gì cũng có thuốc chữa, trừ cái chết; người ta có thể làm cho thối nát tất cả trừ kim cương.

Còn mày, như mày vừa nói với tao thì phải, mày sẽ thưởng cho tao và kết bạn với tao khi ra khỏi hố. Tao nhờ mày cũng giống như con rắn mà có lẽ vì ngu dốt nên mày chưa biết tới chuyện đó.

Sói thú nhận không biết gì cả, Cáo liền kể:

— Sói này, đúng vậy, ngày xưa một con rắn trốn thoát khỏi tay người làm xiếc rong. Vì bị giam giữ lâu ngày trong bị chủ, nên nó mất thói quen, không bò được nhanh, và chắc chắn nó sẽ bị người làm xiếc tìm thấy hoặc bị giẫm chết nếu không gặp một người có lòng nhân từ đi qua nhặt về sưởi ấm cho nó. Thế rồi khi rồi khi đã hồi sức, việc đầu tiên của nó là tìm chỗ hiểm của người đã cứu nó cắn một nhát. Người đó ngã lăn ra chết ngay tức khắc. Hơn nữa, nhà thi sĩ đã từng nói:

“Hãy coi chừng, anh bạn chơi rắn! khi con rắn độc mềm mại mơn trớn vuốt ve anh, anh hãy lùi lại! Nó sẽ quăng mình và nọc độc của nó sẽ vào máu thịt anh cùng với cái chết!”

Này sói, ngoài ra còn có những lời thơ tuyệt diệu đúng với trường hợp của tao:

“Khi một đứa bé vẫn tỏ ra ngoan ngoãn với mày và mày lại hành hạ nó, mày chớ ngạc nhiên nếu nó căm thù mày thấu tim gan và nó sẽ đánh què mày khi nó trưởng thành!”

Còn tao, đồ khốn kiếp, tao sẽ mở đầu xử phạt mày và cho mày khai vị trước khi những sự dịu dàng và những hòn đá nhẵn nhụi đến vuốt ve lên đầu mày dưới đáy hầm, trong khi chờ tao rộng rãi tưới lên mộ mày, tao có cái này biếu mày! Hãy ngẩng đầu lên mà trông!

Nói xong, Cáo quay lưng lại, tỳ hai chân sau lên miệng hố, đái như mưa xuống đầu Sói, làm thơm Sói cho đến phút cuối cùng.

Xong nó trèo lên mô đất cao, gào như điên như cuồng để gọi người chủ và người gác vườn tới. Giây lát họ kéo đến ầm ầm. Thấy họ tới gần. Cáo vội lẩn đi, nấp vào một chỗ gần đó để ngắm những hòn đá tảng do những người chủ vườn mãn ý lao xuống hố, và để nghe tiếng hú hấp hối của Sói, kẻ thù của nó.

TRUYỆN CON NHẮT VÀ CON CẦY

Xưa có một người đàn bà làm nghề xát vừng. Một hôm có người mang một đấu vừng loại tốt nhất đến, nói:

— Thầy thuốc đã bắt một bệnh nhân chỉ được ăn vừng! chúng tôi mang tới nhờ bà đãi sạch và xát vỏ hộ.

Người đàn bà nhận vừng. Hết ngày hôm đó bà ta đãi và xát vỏ xong. Đấu vừng trắng muốt, xát sạch, ngon mắt quá. Một con cầy rình mò quanh đó trông thấy thèm rỏ rãi. Đêm đến nó làm ngay cái việc chuyển đám vừng ở mâm vào hang. Nó làm tận lực, đến sáng cả mâm vừng chỉ còn lại vài nắm.

Nấp trong lỗ, cầy có thể thấy vẻ kinh ngạc và sự giận dữ của bà xát vừng khi thấy vừng trên mâm gần như bị quét sạch. Bà ta kêu:

— Chà! Giá mà bà thấy đứa ăn trộm! Đúng là mấy con chuột nhắt khốn kiếp quấy phá nhà ta từ khi con mèo chết đi. Bà mà thấy một con thôi, cũng bắt nó đền tội cho cả lũ!

Nghe vậy, con cầy tự nhủ:

— Phải tránh mối thù của mụ chủ. Mụ đang nghĩ con chuột nhất định phải làm cho mụ tin chắc như thế. Nếu không mụ rất có thể buộc tội ta mà đánh ta sụn lưng.

Nó bèn đi tìm chuột và nói:

— Chị ạ, xóm giềng phải nhờ vả nhau. Thật không gì ghê tởm bằng một người láng giềng ích kỷ, không chú ý đến hàng xóm, và trong những dịp giỗ tết chẳng dám biếu ai món ăn ngon hay bánh ngọt do các bà chủ nhà làm ra.

Chuột nhắt đáp:

— Đúng đấy, chị bạn quí ạ. Vì vậy tôi rất thích thú được làm bạn láng giềng với chị mặc dầu chị mới tới đây có vài ngày. Rất cảm ơn những ý tốt đẹp chị đã nói với tôi. Cầu chúa Ala cho tất cả những người láng giềng đều thật thà và đáng mến như chị! Này, nhưng chị định báo tin gì cho tôi thế?

Cầy nói:

— Mụ chủ nhà kia có nhận một đấu vừng tươi rất ngon lành. Mụ và lũ con đã ăn hết chỉ để lại một hai nắm. Tôi đến báo chị rõ điều đó. Tôi thích để chị hưởng một nghìn lần hơn là để cho bọn trẻ con phàm ăn nọ.

Nghe vậy, chuột nhắt hết sức hoàn hỉ nhẩy cẫng lên và ngoáy đuôi lia lịa. Không kịp suy nghĩ, không nhận ra vẻ mặt giả nhân giả nghĩa của cầy, không để ý đề phòng mụ chủ nhà đang đứng rình, và cũng không tự hỏi vì sao cầy có được hành vi hào hiệp như vậy, chuột ta chạy thật lực và nhẩy bổ vào giữa mâm, có đám vừng đã xát vỏ lấp lánh chói lọi. Nó vục đầy một mồm. Lúc đó bà chủ nhà nấp sau cửa đập một gậy, đầu chuột nhắt vỡ đôi!

Thế là con chuột đáng thương, vì lòng tin dại dột đã mất mạng vì tội kẻ khác.

Nghe đến đây, vua Saria nói: “Sêhêrazát này, câu chuyện đã chẳng cho ta một bài học về tính thận trọng đấy sao! Nếu ta biết từ trước, nó đã giúp ta chớ tin cậy vô bờ bến vào vợ ta, con đĩ ta đã tự tay giết đi, và cũng chớ tin cậy lũ quan hoạn da đen, bọn bất tín đó đã giúp nó phản bội! Nhưng nàng không kể cho ta nghe một câu chuyện về tình bạn thủy chung ư?

Sêhêrazát kể:

QUẠ VÀ CẦY HƯƠNG

Quạ và cầy hương kết bạn với nhau rất thân và thường cùng nhau chung sống những giờ vui đùa thỏa thích. Một hôm chúng đang nói với nhau những điều chắc chắn là quan trọng vì chúng không để ý đến mọi việc xẩy ra chung quanh, bỗng tiếng hổ gầm khủng khiếp từ phía rừng vang lại làm chúng giật mình.

Quạ ở phía dưới, đậu trên một thân cây cạnh cô bạn, vội bay lên cao; còn cầy, quá hoảng sợ không biết trốn vào đâu vì ngay tiếng gầm của hổ từ nơi nào đến nó cũng chẳng biết rõ nữa. Trong lúc bối rối, cầy nói với quạ:

— Bạn ơi, làm gì bây giờ? Có cách nào cứu tôi không?

Quạ đáp:

— Bạn thân mến. Tôi sẵn sàng đương đầu với mọi nguy hiểm để giúp bạn tai qua nạn khỏi. Trước khi cứu bạn, tôi xin đọc bạn nghe lời thi sĩ:

“Tình bạn chân thực làm ta lao mình vào chốn hiểm nguy, không ngại hy sinh để cứu người thân mến;

Chính là cái tình nó đã làm ta lìa bỏ tài sản, mẹ cha, gia đình để tìm lại tri âm!”

Đọc xong, quạ vội bay thẳng về phía một đàn súc vật đang qua đó, có những con chó to như những con sư tử coi giữ. Quạ đến một con chó, sà xuống mổ một cái ra trò vào đầu. Rồi lại sà xuống con khác; cứ thế nó trêu tức cả bầy chó, bay chuyền từng quãng để chó đuổi theo mà không đớp được. Quạ lại ra sức kêu quang quác để giễu chúng. Lũ chó mỗi lúc một tức giận hùa nhau đuổi bắt cho đến lúc bị dẫn vào giữa rừng. Tiếng sủa vang khắp rừng, quạ đoán rằng con hổ sợ hãi tất phải chạy trốn; quạ liền bay vụt đi để bọn chó lại phía sau rất xa đang cụp tai quay về với đàn súc vật. Quạ tìm cô bạn cầy hương mà nó vừa cứu khỏi cơn hiểm nghèo. Nó cùng bạn sống thanh bình, yên ổn.

TRUYỆN CON QUẠ VÀ CON CÁO

Một con cáo đã phạm nhiều tội ác, cướp bóc đã nhiều, nay về già cùng vợ lui về một thung lũng có nhiều thú rừng. Ở đấy hắn tiếp tục tàn sát những con thú nhỏ. Chẳng bao lâu, núi rừng hết sạch mồi, nó phải ăn thịt cả con. Một đêm nó giết luôn cả vợ nhai ngấu nghiến. Và thế là từ đấy chẳng còn gì cho vào bụng được nữa.

Nó già quá, không đủ sức rời khỏi chỗ ở, cũng không còn đủ nhanh nhẹn đuổi bắt thỏ hoặc vồ đa đa. Nó đang bận nghĩ về cuộc đời xám xịt trước mắt thì thấy một con quạ có vẻ mệt nhọc đậu xuống một ngọn cây, Cáo nghĩ: “Đánh bạn với chú quạ này mà lợi dụng thì hay đây. Hắn có đôi cánh khỏe làm được cái việc mà đôi chân bại của ta không làm được. Hắn sẽ kiếm cho ta ăn, làm bạn với ta ở các nơi vắng vẻ mà ta bắt đầu thấy khó chịu này. Hắn bèn đến chỗ cái gốc cây có quạ đậu để nói cho nghe rõ. Hắn chào Quạ, rồi tán tỉnh.

— Hỡi anh bạn láng giềng! Anh biết đấy, sống cạnh nhau thì mỗi tín đồ Hồi giáo chúng ta có hai điều quí: được làm tín đồ là một, được là người hàng xóm với nhau là hai. Tôi thấy ngay ở anh hai điều quí ấy, thấy anh đáng mến là mến ngay không cưỡng được. Thế anh thấy tôi thế nào?

Quạ nghe thế, bật buồn cười, cười đến muốn lăn từ ngọn cây xuống:

— Quả thực tôi ngạc nhiên lắm. Tình bạn lạ lùng này nảy nở từ bao giờ thế nhỉ? Và anh trở nên thành thật tự bao giờ? Xưa kia anh bao giờ cũng chỉ thành thật ở đầu lưỡi. Và từ bao giờ hai giống rất khác nhau, anh giống thú, tôi giống cầm lại có thể hòa hợp tuyệt như vậy? Nhất là, anh Cáo hỡi! anh hùng biện như thế, xin anh cho biết từ bao giờ giống thú các anh thôi không ăn thịt kẻ khác, còn giống cầm chúng tôi hết bị kẻ khác ăn thịt? Anh ngạc nhiên? Không hề gì. Thôi nào, con Cáo già xảo quyệt kia, hãy nhét những lời hay ý đẹp ấy vào trong cái bị hai túi của anh đi, và đừng có nói đến thứ tình bạn thiếu thử thách ấy nữa.

Cáo nói:

— Hỡi anh Quạ chí lý, anh lý lẽ hay lắm. Nhưng xin anh biết cho rằng đối với Đấng đã tạo nên tấm lòng của sinh linh, không có gì Ngài không làm được. Ngài đã đột ngột tạo trong tôi tình cảm đối với anh. Muốn cho anh thấy những loài khác nhau có thể hòa hợp với nhau rất tốt đẹp, và muốn có những chứng cớ mà anh đòi hỏi một cách chính đáng, không có gì hơn là kể cho anh nghe Truyện con Rận và con Chuột, nếu anh muốn nghe.

Quạ nói:

— Vì anh nói đến chứng cớ, tôi sẵn lòng nghe chuyện ấy mà tôi chưa nghe bao giờ.

Cáo bèn kể:

— Hỡi anh bạn đáng yêu, mấy học giả thông kim bác cổ có kể rằng trong nhà một phú thương có một con rận và một con chuột, mỗi con chọn cho mình một nơi ở thích hợp nhất.

Rận hút mãi máu chú mèo phát chán, một đêm mò lên giường bà chủ, lần dưới áo dài vào áo lót, mò đến đùi, đến háng rồi đến chỗ nhạy cảm nhất mà hút, no cứng bụng. Bà chủ bị đau, tỉnh giấc thò tay vào đúng chỗ bị đốt. May chú rận luồn được vào nếp quần cộc, những nếp này thì nhiều vô kể ở thứ quần đặc biệt này của phụ nữ. Từ nếp quần rận bò xuống đất. Thế là thoát khỏi bị bà chủ bóp chết. Hắn trốn vào cái lỗ đầu tiên hắn gặp. Bà chủ bị đốt đau, thét lên. Bọn nô tì chạy đến. Khi đã biết vì sao bà chủ kêu, thì họ xắn tay áo lên tìm rận. Hai cô tìm trong áo dài, một cô tìm trong áo lót, hai cô tìm trong chiếc quần cộc rộng, tìm lần lượt trong tất cả các nếp. Bà chủ trần truồng dưới ánh đuốc cũng tìm. Bà nhìn khắp phía trước thân thể bà, còn một nô tì thân cận tìm phía sau. Nhưng anh Quạ hẳn đoán được rằng họ chẳng tìm thấy rận.

Quạ kêu lên:

— Những chứng cớ anh nói, ở đâu?

Cáo tiếp:

— Cái lỗ rận trốn chính là lỗ chuột. Chuột thấy rận vào một cách tự nhiên thì bực lắm, mắng:

— Con rận kia, mi không cùng loài, không cùng chất với ta, mi một con vật ăn bám, đáng ghét, mi vào đây làm gì?

— Hỡi chị chuột mến khách, rận nói, thật vạn bất đắc dĩ tôi mới xâm phạm trắng trợn đến nơi ở của chị. Chả là bà chủ muốn giết tôi, chỉ vì một chút máu tôi hút ở bà, đành rằng đấy là máu loại một, mềm, mát, dễ tiêu! Tin tưởng vào lòng tốt của chị, tôi đến cầu cứu chị, xin chị cho tôi trú ở đây cho đến lúc tai qua nạn khỏi. Chị đừng phiền lòng, chị không phải đi đâu cả. Tôi sẽ biết ơn chị thật mặn mà và chị sẽ phải cảm ơn Chúa đã cho chúng ta sum họp.

Chuột nghe giọng rận chân thành, bảo:

— Hỡi chú rận, nếu thế, chú có thể yên ổn ở đây làm bạn với tôi trong lúc gian nan cũng như trong khi may mắn. Còn chút máu hút ở đùi bà chủ thì đừng bận tâm đến nữa, cứ khoan khoái mà tiêu hóa đi thôi. Đâu có ăn thì tìm đến đấy, không có gì đáng trách cả. Chúa Ala cho ta cuộc sống không phải là để ta phải chết đói, chết khát.

Rận nghe chuột thuyết, lấy làm cảm động mà rằng:

— Hỡi chị chuột của em! Cuộc đời ta chung sống với nhau sẽ êm đẹp biết bao! Cầu Chúa cho chóng tới lúc em được đền ơn lòng tốt của chị.

Cái lúc ấy chẳng bao lâu đã tới. Ngay tối hôm ấy chuột rình trong buồng lão thương gia, nghe có tiếng kim khí chạm nhau. Thì ra lão thương gia đếm đina bỏ vào một cái túi, xong giấu xuống dưới gối lên giường nằm ngủ. Chuột gọi rận kể cho nghe và bảo:

— Đây là dịp chú giúp chị. Chú cùng chị khiêng túi tiền này về hang.

Rận nghe bối rối lắm. Việc thật là quá sức. Nó buồn rầu bảo chuột.

— Chị ơi! Chị không thấy sức vóc em sao? Em làm thế nào mà cõng được một đina? Hàng nghìn con rận chung sức cũng không lay nổi nữa là! Tuy vậy, em vẫn có thể giúp ích rất nhiều cho chị. Em đây này, em, rận, em xin đảm nhận việc khiêng hẳn lão lái ra khỏi buồng, ra khỏi nhà nữa là khác. Thế là chị làm chủ, cứ thong thả, tha hồ mà khuân đina về hang.

— Hay quá! Thế mà chị không nghĩ ra. Còn hang của chị thì rộng lắm, chứa được tất cả số vàng này. Hơn nữa chị đã bố trí bảy chục cái cửa ra, đề phòng người ta bịt kín hang, nhốt chị. Chú định xoay xở thế nào, làm ngay đi.

Rận nhảy vài bước lên giường lão thương gia đang ngủ. Hắn đến thẳng lỗ trôn lão mà đốt như rận chưa từng đốt lỗ trôn người như thế bao giờ. Lão thương gia thức dậy đưa ngay tay đến cái chỗ đáng trọng ấy, mà chú rận đã vội vàng bỏ đi. Lão chửi rủa vang động cả căn nhà yên lặng. Lão quay ra, quay vào định ngủ lại. Nhưng tính như thế là không biết đến kẻ thù. Rận thấy lão cứ bướng bỉnh nằm lại thì điên tiết lên, đến cắn một phát cực kỳ mạnh vào cái chỗ dễ đau nhất gần lỗ trôn. Lão chủ nhà giật mình đánh thót, thét lên rồi tung chăn, cởi quần áo chạy đến cái giếng dưới nhà tắm. Tắm xong, không về buồng, nằm luôn trên ghế trong vườn mà ngủ.

Trong nhà, chuột khuân hết vàng của lão. Sáng dậy, không còn lấy một đina trong cái túi.

Và như thế là rận đã trả ơn gấp trăm lần lòng hiếu khách của chuột.

— Cáo nói tiếp:

— Và anh, anh Quạ, tôi mong anh sẽ thấy được lòng tận tụy của tôi để giả ơn việc anh ký kết làm bạn với tôi.

Nhưng Quạ vẫn khăng khăng:

— Thưa ngài Cáo! Chuyện của Ngài chưa thuyết phục được tôi. Vả lại người ta có thể làm, có thể không làm điều tốt lành, nhất là khi điều ấy lại mang tai họa cho mình. Từ lâu anh vốn nổi danh vì bao chuyện bỉ ổi và vì hay nuốt lời. Tôi không thể tin những kẻ như thế, nhất là mới đây, kẻ ấy đã phản bội và giết hại bác Sói láng giềng. Tôi biết chuyện này, chuyện đã làm xôn xao tất cả loài cầm, thú. Đến cùng loài thú với anh, anh còn hy sinh, nói chi đến kẻ khác loài. Anh có thể giao du lâu, có thể đã tìm đủ cách nịnh bợ người ta, anh vẫn cứ dễ dàng thủ tiêu kẻ khác giống vốn ưa cái giống thú các anh. Tôi nhớ một câu chuyện đúng với trường hợp này.

— Chuyện gì vậy, Cáo hỏi.

— Chuyện chim kên kên.

— Tôi không biết chuyện ấy. Xin kể cho nghe. Và Quạ kể:

— Có một con kên kên độc ác quá chừng. Không một con chim nào dù to, dù nhỏ không bị nó hành tội. Nó đã làm cho lũ lang sói trên không cũng như lũ lang sói dưới đất khiếp đảm. Nó đến đâu, giơ mỏ, xù lông lên, là chim ăn thịt dữ tợn nhất cũng phải nhả mồi, bỏ đấy mà chạy cho nhanh. Nhưng rồi năm tháng chứa chất trên đầu đã làm cho nó trụi lông, của móng, rụng mỏ. Lại thêm thời tiết xấu khiến thân nó bị liệt, cánh nó hết bay! Trông nó thảm hại đến nỗi kẻ thù của nó cũng chả buồn trả đũa, chỉ khinh bỉ mà thôi. Ăn uống thì toàn những thứ thừa thãi của muông thú.

— Còn anh, Cáo hỡi, sức thì kiệt, mà lừa dối vẫn còn nguyên. Anh yếu đuối như thế, mà lại muốn kết bạn với tôi là kẻ, nhờ chúa, còn giữ nguyên đôi cánh khỏe con mắt tinh, cái mỏ nhẵn. Anh chớ có làm như con chim sẻ. Cáo ngạc nhiên:

— Anh muốn nói con chim sẻ nào?

Cáo nói: xin nghe đây.

— Có một đàn cừu đang ăn trên một cánh đồng cỏ. Một con chim sẻ theo gót đàn cừu lấy mỏ bới đất tìm mồi. Bỗng một con đại bàng to lớn sà xuống quắp một con cừu non bay đi. Chim sẻ thấy thế rất đỗi tự hào về loài chim. Hắn giang đôi cánh, nghĩ: “Ta cũng biết bay và có thể quắp cả một con cừu to tướng”. Hắn bèn chọn một con cừu to nhất trong đàn, có một bộ lông dày đến nỗi phía dưới bụng quăn lại thành một tảng bầy nhầy, hắc mùi nước đái. Chim sẻ sà xuống lưng con cừu ấy toan quắp bay lên. Nhưng vừa cựa quậy thì chân bị quấn vào đám len và bị giữ chịt lại. Người chăn cừu chạy đến tóm lấy, vặt hết lông ở cánh, lấy giây buộc chân lại cho trẻ con chơi và bảo:

— Các cháu hãy nhìn kỹ chú chim này. Hắn muốn tự so sánh với một con chim to lớn hơn. Đó là điều bất hạnh và phải chịu hình phạt và bị bắt làm trò chơi.

Còn anh, anh Cáo bại liệt, bây giờ anh lại muốn so sanh với tôi, vì anh đã cả gan đề nghị kết bạn với tôi. Thôi, đồ Cáo già, hãy nghe tôi, cút đi.

Cáo hiểu không thể lừa được một kẻ khôn ngoan như Quạ. Hắn tức điên người, nghiến răng đến gẫy một chiếc răng to. Quạ diễu:

— Tôi thật phiền lòng, vì tôi từ chối mà anh gẫy một chiếc răng.

Cáo nhìn Quạ có vẻ kính trọng mà nói:

— Không phải anh từ chối mà tôi gẫy răng, chính vì tôi xấu hổ với một kẻ tinh quái hơn mình.

Nói xong, Cáo vội lủi mất.

TRUYỆN CHÀNG VÀ NÀNG HẠNH PHÚC

Ngày xưa ở thành Kupfa có ông Xuân là một nhà buôn giàu và có tiếng nhất.

Cưới vợ được một năm, ông được trời cho một cậu con giai rất xinh đẹp. Vừa lọt lòng, cậu bé đã cười, nên ông ta đặt tên con là Hạnh Phúc. Được bảy ngày, ông ra chợ nô lệ mua một người vú về hầu hạ vợ mình. Đến giữa chợ, ông chú ý nhìn suốt lượt và thấy giữa đám người đó, một người đàn bà có khuôn mặt dịu hiền, trên lưng địu một con bé đang ngủ. Ông ta nghĩ thầm: “Thật là may mắn!” và tìm gặp người môi giới, hỏi:

— Bao nhiêu tiền người nô lệ này và cả con bé nữa?

— Năm mươi đina vàng, không hơn không kém.

Ông Xuân thuận mua và nói:

— Anh viết hợp đồng đi rồi lấy tiền.

Sau khi làm xong mọi thủ tục mua bán, ông dịu dàng bảo người vú theo ông về nhà. Bà Xuân vừa thấy chồng đưa người vú về liền nói:

— Sao mình phí tiền thế? Tôi nằm cữ mấy ngày là có thể dậy làm việc nhà như trước được thôi.

Ông Xuân dịu dàng trả lời:

— Mình ạ, tôi mua người vú này về là vì con bé mụ cõng trên lưng đấy. Chúng ta sẽ nuôi nó cùng thằng Hạnh Phúc và mình nên biết là cứ xem tướng trên mặt nó cũng biết con bé này lớn lên sẽ xinh đẹp không ai sánh kịp trên cả cái đất Irắc, Ba Tư và Arập này.

Nghe vậy, bà Xuân quay lại dịu dàng hỏi người vú:

— Tên vú là gì?

— Thưa bà, người ta thường gọi tôi là Phồn Vinh.

Bà Xuân rất đỗi vui mừng, nói:

— Tên ấy hợp với vú lắm. Thế còn con bé?

— Tên cháu là May ạ?

Bà Xuân mừng quá nói:

— Nếu vú nói đúng như vậy thì thật là trời cho nó đến đây làm giàu cho nhà này đây.

Sau đó, bà quay lại hỏi chồng:

— Theo tục lệ thông thường thì chủ phải đặt tên cho người làm. Vậy mình có ý ông đặt tên cho con bé là gì chưa?

— Tùy ý mình.

— Chúng ta đặt tên cho nó là cô Hạnh Phúc.

— Được đấy.

Từ đó, con bé được gọi là cô Hạnh Phúc và được nuôi cùng với cậu Hạnh Phúc. Hai đứa trẻ được chăm sóc như nhau, càng lớn càng đẹp. Cậu Hạnh Phúc gọi cô Hạnh Phúc là “em gái”, cô bé gọi cậu là “anh giai.”

Khi cậu Hạnh Phúc được năm tuổi, người ta nghĩ đến việc tổ chức lễ cắt da quy đầu. Người ta chờ đến ngày Đản Giáo tổ mới làm lễ, cốt để cho ngày đó được đẹp đẽ. Thế rồi người ta trịnh trọng cắt cho chú bé, và chú không những không khóc mà lại còn vui vẻ cười luôn miệng như chú vẫn thường cười.

Đám rước đông đúc và trang nghiêm, gồm đủ mặt bà con, bè bạn của ông bà Xuân. Cờ phướn và kèn sáo dẫn đầu, đám rước đi qua các phố ở Kupfa. Chú bé ngồi chễm chệ trên cái kiệu đỏ đặt trên lưng một con lừa phủ gấm thêu. Cô bé Hạnh Phúc ngồi bên cạnh, cầm khăn lụa phe phẩy quạt cho chú. Theo sau kiệu, các bà bạn, các bà láng giềng và trẻ con vừa đi vừa hò hét vui vẻ, còn ông Xuân, trong bụng nở từng khúc ruột, cầm cương chú lừa oai vệ và dễ bảo.

Khi trở về nhà, khách khứa lần lượt đến chúc mừng ông bà Xuân trước khi ra về. Họ nói:

— Cầu trời phù hộ độ trì cho bác. Chúc bác hưởng hạnh phúc lâu dài.

Năm tháng trôi qua trong hạnh phúc và hai đứa trẻ lên mười hai tuổi. Một hôm, ông Xuân đến tìm con, thấy con đang chơi vợ chồng với cô Hạnh Phúc. Ông kéo con ra một chỗ và nói:

— Nhờ đức Ala phù hộ, nay con đã mười hai tuổi. Từ hôm nay con không được gọi Hạnh Phúc là em gái nữa vì bố nói thật cho con rõ, nó là con vú em thôi, mặc dầu bố mẹ nuôi nó cùng với con trong một nôi và đối xử với nó như con thật. Hơn nữa, từ nay nó đã phải che mạng rồi vì mẹ con cho biết nó đã đến tuổi cập kê từ tuần lễ trước. Cho nên mẹ con sẽ tìm cho nó một tấm chồng và nó sẽ thành đứa ở trung thành của nhà ta.

Nghe vậy, cậu Hạnh Phúc nói với bố:

— Nếu Hạnh Phúc không phải em gái con thì con muốn lấy nó làm vợ.

Ông Xuân đáp:

— Con phải xin phép mẹ con đã.

Cậu liền đi tìm mẹ, hôn tay bà và đặt tay lên trán rồi nói:

— Con muốn lấy Hạnh Phúc làm vợ.

Bà Xuân đáp:

— Hạnh Phúc là của con vì bố con mua nó cho con đấy.

Cậu bé vội chạy đi tìm em gái mình, nắm tay cô. Hai đứa mến nhau như một cặp vợ chồng sung sướng.

Cứ thế, hai đứa sống năm năm nữa trong hạnh phúc. Và ở thành phố Kupfa này cũng không có cô bé nào đẹp, hiền lành và dịu dàng hơn Hạnh Phúc cả. Cũng không có cô nào học giỏi và thông thái hơn. Quả thế, cô ta đã dùng thì giờ vui chơi để học thánh kinh, học khoa học, học chữ cổ Arập và chữ thông thường, học văn chương và thơ phú khác. Cô hát rất giỏi, có thể hát được mười lăm cách, và với một tiếng đầu trong bài thơ, cô có thể kéo thành một bài hát trong nhiều giờ, có thể trong cả đêm với những giọng thay đổi hay vô cùng, với những cách điệu và giọng ngâm tuyệt diệu.

Nhiều lần hai vợ chồng ra vườn hóng mát, ngồi trên thành bể đá. Hơi mát của nước và của đá làm họ khoái lạc đê mê. Họ ăn dưa hấu xốp, ngọt, ăn hạnh nhân, hạt dẻ và rất nhiều thứ quà ngon lành. Đôi khi họ ngừng ăn để hưởng mùi thơm của hoa hồng, hoa huệ hoặc để đọc những vần thơ êm đẹp. Những lúc đó, Hạnh Phúc bảo vợ dạo nhạc. Nàng Hạnh Phúc liền đệm đàn và cả hai thay nhau hát từng đoạn xen kẽ:

“Trời mưa ra hoa ra chim, hỡi thanh nữ! Chúng ta hãy cùng theo gió về phía thành Batđa ấm áp, có những nhà mái tròn màu hồng”

“Không, hỡi vị đô đốc của em. Chúng ta hãy ở lại trong vườn dưới ánh rực rỡ của lá kê vàng, và tay để lên gáy, ôi khoái lạc, chúng ta hãy mơ mộng đi”

“Lại đây nàng thanh nữ! Trời mưa kim cương trên những lá xanh và những cành cây cong nổi lên đẹp đẽ trên nền trời xanh. Hãy đứng dậy, nàng ơi và nhẹ rũ những giọt nước rơi trộm trên tóc nàng”

“Không, hỡi vị đô đốc của em! Chàng hãy ngồi đó, gối lên đầu gối em. Đôi tuyết lê trong làn áo của em sẽ làm anh ngây ngất, và hãy nghe hơi gió nhẹ đang hát…”

Những lần khác, hai vợ chồng lại ngân nga những lời thơ sau theo nhịp phách:

“- Em sung sướng và nhẹ nhàng như một người vũ nữ nhẹ nhàng.

Hỡi những chiếc môi đặt trên sáo, hãy thổi chậm lại. Hỡi những cây đàn đặt dưới những ngón tay, hãy ngừng lại mà nghe tiếng hát của những cây dừa.

Những cây dừa đứng thẳng như những nàng thiếu nữ, thầm thì hát trong đêm thanh, và tiếng cuồn cuộn của những tàu lá đáp lời làn gió du dương.

Ôi! Em sung sướng và nhẹ nhàng như một người vũ nữ nhẹ nhàng”

“- Hỡi người vợ trắng trong, thơm ngát! Nghe tiếng nàng, những hòn đá nhảy lên và thứ tự đến xây thành một tòa lâu đài cân đối.

Hỡi đấng đã tạo ra tình yêu đẹp đẽ, xin Người hãy ban cho chúng ta hạnh phúc, hỡi người vợ trắng trong thơm ngát.

“- Hỡi người yêu của em! Vì anh mà em sẽ đánh lông mày xanh bằng một chiếc đũa thủy tinh và ngâm tay em vào bột chỉ giáp hoa.

Ngón tay em sẽ giống như những quả táo, hay nếu anh thích hơn, như những quả chà là bé nhỏ.

Rồi bằng hương thơm, em sẽ xức lên ngực, lên bụng và khắp mình, để da em tan ra trong miệng anh, hỡi người yêu quý của em.”

Và cứ thế, thời gian êm ái trôi qua, con giai ông Xuân cùng con gái người vú sống trong khoái lạc kín đáo.

Nhưng than ôi! Sắc đẹp của Hạnh Phúc đến tai tỉnh trưởng thành Kupfa, hắn tự nhủ: “Thiên hạ ca tụng sắc đẹp và tài ca hát của con bé này nhiều lắm. Ta phải tìm cách bắt cóc nó bằng được và thật là món quà tuyệt mỹ đem dâng Giáo chủ Apđen Malêc.”

Thế rồi một hôm y quyết định thực hiện âm mưu đó. Y cho gọi một mụ già rất xảo quyệt, thường ngày vẫn làm việc tuyển và dạy đám nô lệ trẻ. Hắn nói:

— Mụ hãy đến nhà lão Xuân và làm quen với con bé Hạnh Phúc. Người ta đồn nó đẹp và hát giỏi lắm. Mụ tùy liệu cách cố đưa nó về đây cho ta vì ta muốn đem nó làm quà biếu Giáo chủ.

Mụ này đáp:

— Xin tuân lệnh.

Rồi mụ sửa soạn đi ngay.

Sớm tinh mơ, mụ mặc áo vải len thô, quàng vào cổ một chuỗi hạt to, đeo vào thắt lưng một bầu nước, tay cầm gậy và đi một cách nặng nhọc đến nhà ông Xuân, đôi lúc dừng lại than thở: “Lạy Chúa! Trên đời này chỉ có Chúa! Chúa là Đấng tối cao, tối linh!”. Mụ cứ than thở như thế suốt dọc đường, làm động lòng những người qua lại, cho tới lúc đến trước cửa nhà ông Xuân. Mụ đẩy cửa và nói: “Chúa thật rộng lượng! Lạy Chúa cứu khổ cứu nạn!”

Người gác cửa là một ông già đáng kính, vốn là người hầu cũ của ông Xuân. Cụ thấy mụ già sùng đạo, sau khi ngắm mụ kỹ càng, cụ thấy mụ ta không có vẻ gì là sùng đạo cả, trái lại nữa. Mụ cũng không ưa gì cụ, nguýt một cái. Cụ gác cửa cảm thấy cái nguýt đó và muốn tránh phỉ phui, cụ nói thêm: “Tao sẽ chọc năm ngón tay trái và mắt phải và năm ngón kia vào mắt trái mày!”. Rồi cụ hỏi to:

— Bà già muốn gì?

— Tôi là một mụ già khốn khổ chỉ biết có cầu kinh. Sắp đến giờ làm lễ rồi, tôi muốn vào lễ nhờ ở nhà ta một lát.

Cụ gác sẵng giọng, từ chối:

— Đi chỗ khác. Đây không phải là một giáo đường. Đây là nhà ông Xuân và cậu Hạnh Phúc.

— Tôi biết rõ lắm. Nhưng có giáo đường nào xứng đáng hơn ở đây? Hỡi lão gác cửa có bộ mặt khô khan kia ơi, lão nên nhớ tôi là một người đàn bà ở Đamát ai cũng biết. Tôi ở trong cung của Giáo chủ đấy. Và tôi đi thăm các nơi thánh đường và cầu kinh ở tất cả nơi nào đáng kính.

Nhưng cụ gác cửa đáp:

— Lão cũng mong rằng mụ là một người sùng đạo, nhưng đó không phải là một lý do để vào đây. Mụ hãy tiếp tục đi theo con đường của mụ đi.

Mụ già kèo nhèo mãi làm cho chàng Hạnh Phúc nghe tiếng. Chàng ra xem có chuyện gì và nghe thấy tiếng mụ già đang nói với cụ gác:

— Sao người ta lại có thể ngăn cản một người như tôi vào nhà cậu Hạnh Phúc được, khi mà tôi có thể ra vào tất cả nơi cung thất hay nhà các quan tai to mặt lớn!

Nghe vậy, chàng Hạnh Phúc mỉm cười theo thói quen, rồi mời vào. Mụ theo ngay chàng và đến trước phòng của nàng Hạnh Phúc, mụ cao giọng chào cô và thoạt nhìn, mụ đã kinh ngạc về sắc đẹp của cô.

Thấy mụ vào, nàng Hạnh Phúc vội đứng dậy đáp lễ một cách kính cẩn và nói:

— Chào mẹ, mong rằng mẹ đem điềm lành đến cho chúng tôi. Mời mẹ ngồi.

Nhưng mụ đáp:

— Giờ làm lễ đã đến. Hãy cho tôi tụng kinh đã.

Và mụ quay người về phía thành La Mếc, quỳ xuống làm lễ. Mụ quỳ như vậy đến chiều tối, không động đậy. Thấy thế, không ai dám quấy rầy mụ. Và chính mụ cũng cảm thấy say đạo nên không để ý đến mọi việc chung quanh.

Cuối cùng, nàng Hạnh Phúc đánh bạo đến gần, hỏi mụ bằng một giọng dịu dàng và kính cẩn:

— Mẹ hãy nghỉ gối một chút.

Mụ đáp:

— Không chịu được khổ hạnh ở đời này thì không mong được hưởng phúc đời sau.

Thấy gương đạo đức như vậy, Hạnh Phúc nói:

— Mời mẹ vui lòng ăn cơm dưa muối với chúng con.

— Mẹ đã phát nguyện nhịn ăn nên không thể sai lời được, con ạ. Đừng chú ý đến mẹ và hãy vào với chồng con. Các con còn trẻ đẹp, hãy ăn uống nhiều vào và chúc các con sung sướng.

Hạnh Phúc liền đi tìm chồng và nói:

— Mình ạ, em mong mình ra nài bà ấy ở lại nhà ta từ nay, vì khuôn mặt đầy vẻ kính tín của bà sẽ làm cho nhà ta được sáng sủa rạng rỡ.

Chàng Hạnh Phúc đáp:

— Em cứ yên lòng. Anh đã cho dọn một căn phòng riêng có chiếu, đệm và có cả bình nước và chậu thau rồi. Không ai đến quấy bà ta được.

Về phần mụ già, mụ thức suốt đêm cầu nguyện và to giọng đọc kinh. Sớm dậy, mụ rửa mặt, tìm vợ chồng Hạnh Phúc, nói:

— Tôi đến từ biệt các con. Trời sẽ phù hộ các con.

Nhưng Hạnh Phúc vội nói:

— Mẹ ạ, sao mẹ lại có thể đi ngay? Chúng con không thể thiếu mẹ được. Chúng con đã sửa soạn một căn phòng tốt nhất để mẹ làm lễ mà không ai quấy rầy mẹ được.

— Chúa Ala sẽ độ trì cho các con. Mẹ cũng vui lòng và rất sung sướng ở lại đây nhưng mẹ mong các con báo cho lão gác cửa, cái lão có cái mặt khô khan và khó thương ấy, bảo lão đừng ngăn trở gì mẹ mỗi khi mẹ muốn ra vào nhà này. Mẹ còn muốn đi thăm một số lễ đường ở thành phố để cầu nguyện cho các con, rồi mẹ sẽ về ở đây.

Nói rồi, mụ từ biệt ra đi. Hai vợ chồng Hạnh Phúc cầm tay mụ đưa lên môi và đặt lên trán.

Ôi! Hỡi nàng Hạnh Phúc đáng thương! Nếu nàng biết rõ mục đích mụ ta vào nhà nàng và những dự định đen tối để phá cuộc sống hạnh phúc và yên tĩnh của nàng. Nhưng ai mà đoán được điều bí ẩn và biết được tương lai.

Mụ già đáng nguyền rủa nọ đi ra và đến nhà viên tỉnh trưởng. Tên này vội hỏi:

— Thế nào? Mụ đã làm gì hỡi mụ già khéo léo và tài tình?

— Bẩm quan lớn, tôi chỉ là học trò của quan lớn và được quan lớn che chở. Tôi đã gặp Hạnh Phúc, thật không ai có thể đẻ được con bé đẹp hơn thế.

Viên tỉnh trưởng reo lên:

— Lạy Chúa Ala!

Mụ già nói tiếp:

— Con bé thật là dịu dàng và đẹp một vẻ ngây thơ.

Viên tỉnh trưởng lại reo lên:

— Lạy Chúa! Ta hồi hộp quá!

— Nếu quan lớn được nghe tiếng nàng nói trong như tiếng suối! Nếu quan lớn được nhìn đôi mắt như mắt sơn dương và cái nhìn của nàng!

— Ta rất tán thưởng và ta nhắc lại để mụ rõ, ta cốt dành làm quà cho Giáo chủ. Mụ hãy làm nhanh lên.

— Xin quan lớn trong hạn một tháng tròn.

— Được. Nhưng phải có kết quả đấy. Và ta sẽ trả cho mụ rất hậu. Đây, bước đầu tạm đưa mụ một nghìn đồng vàng để chứng tỏ ý tốt của ta.

Mụ già nhét chặt tiền vào thắt lưng, và từ hôm đó, mụ thường xuyên đến thăm vợ chồng Hạnh Phúc. Về phía mình, vợ chồng Hạnh Phúc ngày càng trọng đãi mụ ta. Và dần dần mụ trở thành cố vấn không thể xa rời được của gia đình này. Một hôm mụ bảo nàng Hạnh Phúc:

— Con ạ, con chưa có cháu bế. Con có muốn đi cầu tự không? Con có muốn đi cùng mẹ đến cầu các vị thánh ẩn sĩ, các vị hành giả không? Các vị đó biết mẹ và mẹ cũng biết các ngài có đủ phép thần thông, thay trời làm nhiều điều kỳ lạ. Các ngài có thể chữa khỏi người mù và người tàn tật, làm xác chết sống lại, bay trong không và đi trên mặt nước. Còn đàn bà muốn cầu tự thì dễ lắm. Con chỉ sờ vào vạt áo hay hôn lên chuỗi tràng hạt của các ngài là sẽ được như ý.

Nghe mụ nói vậy, Hạnh Phúc cảm thấy tâm hồn xao xuyến vì ý muốn có con. Nàng nói:

— Tôi phải xin phép chồng tôi đi ra phố một lúc. Để chờ chồng tôi về đã.

Nhưng mụ già đáp:

— Con cứ xin phép mẹ chồng con là đủ.

Thế là Hạnh Phúc chạy đi tìm mẹ chồng và nói:

— Xin phép mẹ cho con ra ngoài với bà kia để tìm gặp các vị hành giả và cầu phúc tại giáo đường của các ngài. Con hứa sẽ trở lại trước lúc chồng con về.

Bà Xuân đáp:

— Con ạ, con hãy nghĩ đến nỗi phiền muộn của chồng con khi về không thấy con. Chồng con sẽ nói với mẹ: “Thế nào, Hạnh Phúc nó lại đi ra ngoài mà không có phép của con? Lần này là lần đầu tiên đấy!”

Vừa lúc đó, mụ già tới và nói với bà Xuân:

— Lạy Chúa! Chúng tôi chỉ đi một vòng nhanh đến nhà thờ và tôi cũng không cho cô ấy ngồi nghỉ nữa mà sẽ đưa cô ta về ngay.

Bà Xuân phải thở dài mà đồng ý.

Mụ già dẫn Hạnh Phúc đi và đưa thẳng đến một tòa nhà biệt lập có vườn rộng. Mụ để cô ở đó một lát và chạy đi báo tin cho viên tỉnh trưởng. Viên này vội chạy đến đó, đứng sững trên thềm nhà, mắt hoa đi trước sắc đẹp mê hồn của nàng Hạnh Phúc…

Nàng Hạnh Phúc thấy người lạ, vội che mặt lại rồi bỗng òa lên khóc. Nàng nhìn xem có chỗ nào chạy thoát được chăng, nhưng không có. Mụ già mãi không trở lại. Nàng nhớ lại lời người gác cửa và đôi mắt gian giảo của mụ thì biết là mụ đã lừa nàng.

Còn viên tỉnh trưởng khi biết chắc thiếu nữ trước mặt mình là nàng Hạnh Phúc thì đi ra, khép cửa lại. Ông ta sai phái một vài việc rồi ngồi viết một lá thư cho Giáo chủ Apđen Malêc. Đoạn giao cả thư lẫn cô gái cho viên thị vệ trưởng bảo đi ngay Đamát.

Viên thị vệ trưởng đặt Hạnh Phúc lên một con lạc đà, lên ngồi ngay trước nàng, thúc đi nhanh đến Đamát, theo sau có mấy tên nô lệ. Còn Hạnh Phúc, suốt dọc đường trùm kín đầu mà sùi sụt chẳng để ý gì đến những lúc nghỉ, lúc đi, khi êm, khi xóc. Viên thị vệ trưởng cũng chẳng moi được một lời nói, một dấu hiệu gì ở nàng hết. Đến Đamát, y tới ngay cung Giáo chủ trao thư và nô lệ cho viên trưởng nội thần, lấy thư đáp rồi về Kupfa.

Hôm sau, Giáo chủ vào hậu cung báo cho vợ và em gái biết một nữ nô mới đã đến:

— Ông tỉnh trưởng Kupfa - Giáo chủ nói - vừa tiến lên ta một nữ nô trẻ và viết thư cho biết đó là một công chúa bị bọn buôn nô lệ bắt cóc.

— Cầu chúa cho ông thêm vui, và thêm ân huệ - bà vợ nói.

— Nữ nô tên là gì? Người da nâu hay da trắng? - cô em hỏi.

— Ta chưa thấy mặt - Giáo chủ đáp.

Người em gái Giáo chủ, nàng Xét Zahia, tìm đến thăm thiếu nữ. Nàng thấy cô ta ngồi ủ rũ, mặt nâu vì rám nắng, nước mắt đầm đìa. Cô thiêm thiếp như không biết gì.

Xét Zahia vốn từ tâm, thấy động lòng, bèn lại gần hỏi:

— Sao em lại khóc? Em há không biết là từ nay em được che chở, đời em sẽ nhẹ nhàng, không phải lo nghĩ. Còn ở đâu hơn cung điện Giáo chủ?

Nghe hỏi, cô gái ngước đôi mắt ngạc nhiên:

— Thưa cô chủ của tôi, tôi ở thành phố nào thế này?

— Ở Đamát. Em không biết sao? Và người lái buôn bán em không cho em hay là bán cho Giáo chủ Apđen Malêc ben Mêruân à? Đúng đấy, từ nay em là sở hữu của Giáo chủ. Chị là em gái Ngài. Hãy lau nước mắt và cho chị biết tên.

Cô lại khóc:

— Thưa cô chủ, ở xứ tôi, người ta gọi tôi là Hạnh Phúc.

Cô vừa hết câu thì Giáo chủ vào. Ngài đến chỗ Hạnh Phúc, ngồi cạnh nàng, nụ cười độ lượng trên môi:

— Nhấc mạng lên, hỡi cô gái - Ngài bảo.

Hạnh Phúc sợ quá, không nhấc mà lại run run kéo mạng xuống thấp hơn đến phía dưới cằm. Giáo chủ không lấy làm bất bình, chỉ bảo Xét Zahia:

— Ta giao cho em cô bé này. Mong rằng trong vài ngày, cô ta sẽ quen em và đỡ e lệ hơn.

Ngài nhìn, nhưng cô gái quấn vải kín mít chỉ để hở có cổ tay. Nhưng chỉ nhìn cổ tay Ngài cũng đã yêu lắm rồi, cổ tay như thế thì người phải đẹp lắm. Và Ngài đi ra.

Xét Zahia kéo cô gái đến nhà tắm trong cung. Tắm xong, mặc áo đẹp cho cô, lại găm vào mái tóc mấy hàng ngọc. Nàng ngồi với cô cho đến tối, cho cô quen dần. Nhưng Hạnh Phúc, dù cảm động về sự ân cần của cô em gái Giáo chủ, vẫn không cạn nước mắt, mà cũng không muốn nói vì sao buồn. Nàng nghĩ có nói cũng chẳng đổi thay được số phận. Nàng giữ riêng nỗi đau đớn, mòn mỏi mỗi ngày đêm. Chỉ ít lâu sau nàng ốm nặng. Bao nhiêu danh y ở Đamát đã đến mà bệnh vẫn khó bề qua khỏi.

Lại nói về chàng Hạnh Phúc con ông Xuân. Tối chàng về, nằm dài trên ghế, theo thói quen và gọi nàng Hạnh Phúc. Lần đầu tiên không được nghe tiếng đáp lại, chàng đứng phắt dậy gọi lần nữa, cũng chẳng ai trả lời. Các cữ nô trốn hết, không một ai cựa quậy. Chàng Hạnh Phúc vội chạy đến buồng mẹ, thấy mẹ trầm ngâm, tay chống vào má, vẻ mặt buồn rười rượi. Thấy thế, chàng càng lo lắng, hỏi mẹ xem nàng Hạnh Phúc ở đâu.

Bà già không giả lời, nước mắt tuôn chảy. Bà thở dài:

— Cầu chúa phù hộ. Lúc con đi vắng, nhà con đến xin phép mẹ đi cùng bà già đến vị hành giả có phép lạ. Nhà con hiện chưa về. Con hỡi, từ khi mụ già đến nhà ta, mẹ chưa bao giờ được yên tâm. Cụ gác cửa, người lão bộc trung thành đã nuôi nấng tất cả chúng ta cũng không nhìn mụ với mối thiện cảm. Linh tính như báo cho mẹ hay, cái mụ cầu kinh dềnh dàng, con mắt giảo quyệt ấy sẽ gieo tai họa cho nhà mình.

Chàng ngắt lời mẹ:

— Vợ con đi lúc nào?

— Sáng nay, sớm lắm, sau khi con đi chợ.

— Mẹ thấy đấy, thay đổi phong tục gia đình, cho phụ nữ những sự tự do mà họ không biết dùng thì chỉ có hại. Sao mẹ lại cho vợ con ra khỏi nhà? Ai biết cô ta đi đâu, hay ngã xuống nước, hay bị tháp đổ chôn vùi? Con phải chạy đến vị tỉnh trưởng nhờ Ngài tìm giúp mới được.

Hạnh Phúc chạy thẳng một mạch đến đứt hơi đến dinh ông ta, và được tiếp ngay. Ông Xuân vốn là một nhân vật nổi tiếng trong thành phố. Hạnh Phúc chẳng cần nghi thức, nói ngay:

— Nữ nô của tôi mất tích từ sáng nay, đi cùng với bà già đã được gia đình mời ở. Tôi đến xin Ngài giúp tôi đi tìm.

Viên tỉnh trưởng vờ quan tâm, nói:

— Được lắm cháu ạ. Ta vốn quý cha cháu, không có việc gì cháu phiền mà ta không giúp. Bây giờ cháu đến nhà ông cảnh sát trưởng cho ông ấy biết sự thể, nói là ta bảo cháu đến. Ông ta thạo việc lắm, chỉ vài hôm là sẽ tìm được cho cháu.

Hạnh Phúc chạy đến, thấy viên cảnh sát trưởng ngồi xếp bằng trên tấm thảm. Y nghe xong, thở dài hai, ba lần, hỏi:

— Cô ta đi với ai?

— Với một bà già. Bà ta mặc áo vải thô, cổ đeo một tràng hạt có hàng nghìn hạt.

— Ngươi cho biết bà già hiện ở đâu, ta sẽ tìm ra nữ nô tức khắc.

— Tôi mà biết bà ta ở đâu thì còn đến đây làm gì?

Viên cảnh sát trưởng đôi chân xếp bằng, đổi thế ngồi rồi nói:

— Chỉ có Chúa Ala Tối Thượng mới thấy được cái điều không thấy.

Hạnh Phúc cáu lắm:

— Lạy đức Sứ giả, ông phải chịu trách nhiệm về việc này. Tôi sẽ đến báo với ngài tỉnh trưởng và cả với Đức Giáo chủ nữa.

— Ngươi muốn đến đâu cứ đến. Ta có học phép phù thủy đâu mà lôi ra được những vật giấu kín.

Hạnh Phúc lại chạy đến viên tỉnh trưởng. Biết chuyện, ông ta kêu lên:

— Không thể như thế được! Bọn cận vệ đâu, chạy lôi đến đây cho ta cái thằng con con chó đẻ ấy.

Viên cảnh sát trưởng đến. Tỉnh trưởng bảo:

— Ta truyền cho ông phải tìm kiếm thật kỹ cho ra cô nữ nô của chàng Hạnh Phúc con ông Xuân. Cho bọn kỵ mã của ông chạy đi tìm khắp bốn phương. Ông nữa, cũng phải chạy đi, lục khắp nơi. Phải tìm bằng được.

Ông ta nói thế, nhưng đồng thời lại nháy mắt ra hiệu đừng làm gì cả, rồi quay về phía Hạnh Phúc mà rằng:

— Về phần cháu, từ giờ tự ta sẽ tìm cho cháu. Giả dụ (chuyện gì chẳng có thể xảy ra) không tìm thấy, ta sẽ đền cho cháu mười cô trinh nữ ở cái tuổi các vị tiên nữ, ngực nở, mông chắc, ngồi như những khối đá. Ta cũng sẽ buộc ông cảnh sát trưởng phải cấp cho cháu mười nữ nô trẻ của ông ta còn nguyên vẹn như mắt của ta đây. Cháu cứ yên tâm. Cái gì được thì Số phận phải cho. Cái gì Số phận đã không cho thì sẽ không được bao giờ.

Hạnh Phúc từ biệt viên tỉnh trưởng, suốt đêm lang thang tìm vợ, thất vọng về nhà. Hôm sau thấy người yếu quá không dậy được. Hy vọng ở lệnh tìm kiếm của viên tỉnh trưởng phai nhạt dần thì cơn sốt ở chàng ngày một tăng. Hỏi bệnh lang y, họ đều nói:

— Chỉ có vợ về thì bệnh mới khỏi.

Đúng lúc ấy, có một người Ba Tư đến. Ông này giỏi nghề thuốc, cả thuật chiêm tinh và nghề bói bằng cát. Ông Xuân đón ngay về chữa cho con. Nhà bác học được ông Xuân thù tiếp ân cần chu đáo. Ông bắt mạch Hạnh Phúc, chăm chú nhìn nét mặt chàng rồi cười nói với ông Xuân:

— Bệnh của cậu con ông là ở nơi trái tim. Bệnh phát là do người yêu đã biến đi mất. Nhờ sự giúp đỡ của những sức mạnh thần bí, tôi sẽ chỉ cho ông nơi ở hiện nay của người mất tích.

Ông Ba Tư ngồi xổm xuống, lấy trong túi đeo một gói cát mở trải ra trước mặt. Ông đặt vào giữa năm hòn sỏi trắng, ba hòn sỏi đen, hai chiếc đũa và một cái vuốt hùm. Ông bày thành hàng một, rồi hàng hai, rồi hàng ba, lâm râm khấn mấy câu bằng tiếng Ba Tư:

— Người này hiện ở Baxra - ông nói - nhưng lại chữa ngay: Không phải! Ba con sông ta thấy đấy đã lừa ta. Người ấy hiện ở Đamát, trong một cung điện nguy nga, cũng đang phiền muộn như cậu nhà đây, hỡi vị thương gia danh tiếng.

Ông Xuân mừng lắm:

— Hỡi vị lương y đáng kính, bây giờ chúng tôi phải làm gì? Ngài chỉ bảo cho và Ngài sẽ không phải phàn nàn vì sự keo kiệt của Xuân này. Lạy Chúa, tôi sẽ biếu Ngài một món tiền đủ sống phong lưu ba cuộc đời.

— Xin các vị cứ yên tâm. Tôi sẽ làm cho đôi trẻ được đoàn tụ, việc dễ hơn là ông tưởng tượng. Giờ thì xin ông cho bốn nghìn đina.

Ông Xuân lấy ngay trong thắt lưng bốn nghìn đina xếp trước mặt ông Ba Tư, lại thêm một nghìn đina nữa.

Ông Ba Tư nói:

— Số tiền này đủ cho các khoản chi phí rồi đây. Tôi đi ngay cùng cậu con ông đến Đamát, và nếu Chúa muốn, chúng tôi sẽ trở về cùng với cả người yêu của cậu.

Ông hỏi tên tuổi Hạnh Phúc rồi bảo:

— Nào Hạnh Phúc, đứng dậy. Mong rằng cậu hết lo âu, tâm hồn thanh thản. Cậu có thể coi như nữ nô đã được giả lại cho cậu rồi.

Hạnh Phúc như được sự tác động tốt của vị lương y, đứng lên lại ngồi xuống, nhanh nhẹn hẳn lên. Ông Ba Tư khuyến khích:

— Hãy cứng rắn lên, đừng lo gì cả. Ăn, uống, ngủ đi. Trong một tuần nữa, khi cậu đã lại sức, tôi trở lại chúng ta cùng đi.

Ông từ biệt ông Xuân và Hạnh Phúc, và cũng chuẩn bị việc lên đường.

Ông Xuân cho con năm nghìn đina, mua cho mấy con lạc đà chất nặng hàng hóa và thứ lụa tươi sắc Kupfa, mua cho mấy con ngựa để Hạnh Phúc và tùy tùng cưỡi. Sau một tuần, Hạnh Phúc vì theo đúng lời thày thuốc nên sức khỏe rất tốt. Ông Xuân vui vẻ để con đi. Hạnh Phúc từ biệt cha, mẹ, bà Phồn Vinh, cụ già canh cửa, lên đường cùng nhà bác học Ba Tư đem theo bao lời chúc tụng của người thân quyến. Mười bảy thanh xuân của Hạnh Phúc đã nảy nở hoàn mỹ, đôi má có lông tơ hồng nhạt. Ai trông thấy chàng cũng phải mê. Nhà bác học gần chàng không mấy chốc thấy có những cảm giác ngất ngây. Ông yêu chàng thật sự, đi đường nhường hết tiện nghi. Thấy chàng thích là ông vui.

Cuộc hành trình như thế thật khoan khoái, đến Đamát chẳng thấy mệt nhọc gì.

Nhà bác học đi với Hạnh Phúc đến khu chợ chính, thuê một ngôi hàng lớn, tu bổ lại. Ông cho đóng những ngăn hàng thật đẹp, căng toàn nhung. Ông bày lên đấy đủ thứ cao đơn hoàn tán, nào long đởm thảo, thanh hương tễ, thuốc giải độc, thuốc bôi, thuốc mỡ chắt lọc từ ba trăm thứ cỏ quý. Thuốc đựng trong những chiếc lọ, chiếc bình bằng sứ Ba Tư óng ánh, hoặc bằng pha lê, hoặc bằng vàng. Lại có những bình thí nghiệm, những nồi cất rượu, những quan tình nghi để quan sát các vì tinh tú. Nhà bác học mặc áo thầy thuốc, đội khăn quấn bảy vòng. Hạnh Phúc làm người phụ việc bốc thuốc theo đơn, nghiền thuốc trong cối, gói thuốc thành túi, thành bao, viết đơn thuốc theo lời ông đọc. Chàng mặc áo sơmi lụa xanh, một chiếc gilê lụa Casơmia, đeo một tấm tạp dề lụa hồng thêu kim tuyến. Ông bảo chàng:

— Từ giờ phút này, cậu gọi ta bằng bố, ta gọi cậu bằng con, để tránh lời dị nghị về những chuyện cậu biết đấy.

Ngôi hàng vừa mở, khách lũ lượt kéo đến, người để khám bệnh, kẻ chỉ đến ngắm chàng thanh niên đẹp trai. Tất cả đều ngạc nhiên và thích thú vì Hạnh Phúc nói năng với thầy lang bằng tiếng Ba Tư nghe sao dịu ngọt, mà họ chẳng biết gì. Nhưng điều làm họ kinh ngạc nhất là cách chẩn bệnh ủa ông lang.

Ông nhìn lòng trắng mắt của bệnh nhân một lúc, rồi đưa cho một cái cốc pha lê to bảo đái vào. Và người bệnh đái, và ông lang giơ lên nhìn, và ông kê bệnh: “Anh bệnh thế này, bà bệnh thế kia…” và người bệnh nào cũng phục thầy là gọi trúng bệnh. Họ giơ tay lên trời:

— Ya Ala! Quả là một nhà bác học kỳ tài. Chúng tôi chưa từng thấy cách đoán bệnh kiểu này. Làm sao mà nhìn nước tiểu lại biết được bệnh?

Chỉ vài hôm là tất cả các vị tai mắt cùng những nhà giàu đều biết về khoa chữa bệnh kỳ diệu của vị thầy thuốc Ba Tư. Tiếng đồn đến cả tai Giáo chủ và nàng Xét Zahia.

Một hôm, ông lang ngồi đọc một đơn thuốc cho Hạnh Phúc chép lại. Chàng ngồi cạnh ông, tay cầm một cái bút sậy. Một bà sang trọng cưỡi lừa yên bọc gấm đỏ nạm ngọc, dừng lại trước ngôi hàng. Bà buộc cương lừa vào cái vòng đồng ở yên, rồi vẫy gọi ông thày giúp đỡ bà xuống. Ông vội chạy ra cầm tay dìu bà xuống, mời vào. Hạnh Phúc tươi cười đặt một cái gối dựa vào ghế. Ông thày mời bà ngồi.

Bà già lấy ra một lọ nước tiểu, hỏi ông thày Ba Tư:

— Hỡi Ngài đáng kính, có phải chính Ngài là vị thầy thuốc kỳ tài từ Irắc Ajami đến Đamát chữa bệnh đấy không?

— Chúng tôi chính là kẻ nô lệ của bà đấy ạ.

— Chúng ta chỉ là nô lệ của Chúa thôi. Hỡi vị thày cao siêu của khoa học, đây là cái lọ đựng gì, thì Ngài đã biết, của quí phi còn trinh tiết của đức Giáo chủ. Nàng thụ bệnh từ ngày đầu tiên nhập cung, không một ông lang nào đoán ra bệnh. Xét Zahia, em gái của chủ tôi cho đến đây nhờ Ngài khám phá ra cái nguyên nhân không ai biết ấy.

— Hỡi bà chủ của tôi, bà phải cho biết tên người ốm mới có thể tính toán được và biết giờ nào cho uống thuốc là tốt nhất.

— Cô ta tên là nàng Hạnh Phúc - bà già đáp.

Ông thày lấy một tờ giấy viết la liệt những con số, con thì viết bằng mực đỏ, con thì viết bằng mực xanh. Ông ngồi cộng những con số đỏ, rồi những con số xanh, rồi cộng cả hai số lại mà nói:

— Bệnh đã tìm ra rồi, bệnh “đập van tim” đây mà.

Bà già reo lên:

— Lạy chúa, đúng quá! Van tim nàng đập to lắm. Chúng tôi nghe thấy cơ mà.

— Nhưng trước khi kê đơn - ông thày tiếp - phải biết cô ta ở xứ nào đến. Điều này quan trọng lắm, có biết mới tính toán được, xem không khí nặng, nhẹ của xứ ấy ảnh hưởng thế nào đến van tim. Muốn biết thêm nữa về tình trạng của những cái van tế nhị này, cũng phải biết cô ta đến Đamát lâu chưa, và cô ta bao nhiêu tuổi.

Bà già nói:

— Hình như nàng quê ở Kupfa, một tỉnh của Irắc, mười sáu tuổi. Người ta bảo nàng sinh cái năm chợ Kupfa cháy. Còn nàng đến ở Đamát thì mới vài tuần.

Hạnh Phúc bấy giờ tim đang đập như một cái cối. Nhà bác học Ba Tư bảo chàng:

— Con bốc thuốc đi, theo điều bảy sách Ip Xina.

Bà già nhìn chăm chú chàng thanh niên. Một lúc bà nói:

— Lạy Chúa! Bệnh nhân giống cậu như lột, mặt cũng đẹp và buồn như cậu.

Bà hỏi ông thày:

— Chàng thanh niên này là con hay nô lệ của Ngài?

— Là con của tôi và nô lệ của bà.

Bà già thấy mình được xem trọng thì thích lắm, nói:

— Ở đây tôi không biết nên ngưỡng mộ cái gì, khoa trị bệnh của vị thầy thuốc cao siêu hay con Ngài.

Bà tiếp tục nói chuyện với nhà bác học, còn Hạnh Phúc thì gói thuốc thành những gói nhỏ cho vào một cái hộp kèm theo một mảnh giấy báo cho vợ biết mình đã đến Đamát với một thầy lang Ba Tư. Chàng đóng dấu, viết tên và địa chỉ bằng chữ Kupfa lên nắp hộp. Chữ này người Đamát không đọc được, còn nàng Hạnh Phúc vì biết đọc chữ Arập thông thường, biết cả chữ Kupfa thì có thể đọc dễ dàng. Bà già cầm lấy hộp, để mười đina vàng lên cái ngăn của vị thày thuốc, chào rồi ra về với người bệnh.

Bà thấy nàng ngồi lim dim, khóe mắt ướt như mọi ngày. Bà lại gần:

— Cô ơi, mong rằng mấy vị thuốc này sẽ làm cô thư thái như chàng bốc thuốc đã làm cho già hài lòng. Chàng đẹp như thiên thần, ngôi hàng của chàng là một nơi khoái lạc. Đây là cái hộp chàng gửi cho cô.

Nàng Hạnh Phúc không nỡ từ chối, đưa tay cầm lấy, lơ đãng nhìn, bỗng biến sắc khi thấy chữ Kupfa: “Ta là Hạnh Phúc, con ông Xuân ở Kupfa”. May nàng còn đủ sức kìm hãm được, không ngã ngất ra để lộ chuyện. Nàng mỉm cười hỏi:

— Bà vừa nói đến một chàng thanh niên, chàng ta thế nào?

— Là một sự hòa hợp những khoái lạc không tả được. Ôi đôi mắt! và lông mày! Ya Ala, tuyệt quá. Phía môi trái có một nốt ruồi. Lúc cười, má bên trái lúm đồng tiền, nhìn cứ mát cả ruột.

Nghe thế, nàng Hạnh Phúc biết chắc chắn đó là người chủ thân yêu của mình. Nàng nói:

— Nếu thế thì là điềm tốt. Thuốc đâu, bà đưa cháu uống.

Bà già đưa thuốc cho, nàng tươi tỉnh uống một hơi hết. Thấy mảnh giấy, nàng lướt qua, rồi nhảy xuống giường mà rằng:

— Bà ơi, cháu khỏi rồi. Quả là thuốc tiên! Ôi, một ngày được phúc!

— Lạy chúa, đúng thế! Phúc của Đấng Tối cao ban cho.

— Bà cho cháu ăn uống đi. Hơn một tháng không đụng đến món gì, cháu đói lắm.

Bà già gọi nữ nô đem đến mấy khay thịt rán, hoa quả và nước uống, đoạn đi báo cho Giáo chủ biết nhờ khoa chữa bệnh kỳ lạ của ông thày Ba Tư, người nữ nô trẻ của Ngài đã khỏi. Giáo chủ sai bà lấy một nghìn đina vàng thưởng cho ông thày. Bà già đem tiền đi, rẽ qua nàng Hạnh Phúc. Nàng cũng gửi biếu ông thày một tặng phẩm đựng trong một cái hộp đóng dấu.

Bà già đến hiệu thuốc đưa món tiền của Giáo chủ cho ông thày, cái hộp cho Hạnh Phúc. Chàng mở ra, đọc thư, xúc động quá khóc to lên rồi ngã ra, thiếp đi. Thư cho biết nàng bị viên tỉnh trưởng bắt cóc đem hiến cho Giáo chủ Apđen Malêc ở Đamát. Bà già ngạc nhiên hỏi:

— Sao cậu con của Ngài lại khóc, rồi ngất đi như thế?

— Hỡi bà đáng kính, chẳng có gì lạ đâu. Nguyên là nữ nô tôi vừa chữa khỏi chính là của chàng thanh niên mà bà tưởng là con tôi. Chàng là con ông Xuân, thương gia trứ danh ở Kupfa. Chúng tôi đến đây để tìm nàng Hạnh Phúc. Một mụ già chết tiệt có đôi mắt phản trắc đã bắt cóc nàng. Bà mẹ hỡi! từ nay chúng tôi đặt niềm hy vọng thiết tha nhất vào lòng độ lượng của bà, chắc bà sẽ giúp chúng tôi lấy lại được cái của thiêng liêng nhất.

Ông nói thêm:

— Để tỏ lòng biết ơn của chúng tôi, bắt đầu xin bà nhận cho một nghìn đina này của đức Giáo chủ. Sau này bà sẽ thấy chúng tôi hết sức quan tâm đến chuyện đền ơn lòng tốt của bà.

Trước hết, bà già giúp ông thày làm cho Hạnh Phúc tỉnh lại, xong bà mới nói:

— Ngài có thể tin vào thiện ý và lòng tận tụy của tôi.

Bà từ biệt và thăm nàng Hạnh Phúc, thì thấy nàng mặt mày hồng hào tươi tỉnh. Bà lại gần, cười:

— Sao từ buổi đầu, cháu không tin già? Cháu khóc hết nước mắt vì phải xa cậu chủ trẻ đẹp của cháu, chàng Hạnh Phúc con ông Xuân, cũng là phải lắm.

Bà thấy cô bé ngạc nhiên thì nói thêm:

— Cháu có thể tin ở sự kín đáo của lòng mẹ của già đối với cháu. Già thề sẽ giúp cháu tái hợp với người yêu dù già đây có phải hy sinh tính mạng. Cháu cứ yên tâm để già lo liệu.

Nàng Hạnh Phúc hôn tay bà, mừng đến phát khóc. Bà lấy quần áo phụ nữ, nữ trang, và một vài thứ cần thiết cho việc cải trang, gói lại mang đến hiệu thuốc. Bà gọi Hạnh Phúc đến một góc cuối cửa hiệu, sau bức màn, nói cho biết sự sắp đặt của bà. Chàng thấy kế rất hay, xin làm theo.

Bà giở gói quần áo cho Hạnh Phúc mặc, lấy phấn vẽ cho đôi mắt dài thêm, bôi đen cho nốt ruồi ở má to hơn, đeo xuyến vào cổ tay, giắt nữ trang vào mái tóc, trùm một chiếc khăn lụa Môtxun. Bà nhìn một lần nữa, thấy chàng đã thành một thiếu nữ đẹp hơn tất cả phụ nữ trong cung Giáo chủ cộng lại. Bà dạy cách đi đứng cho giống một thiếu nữ còn trinh rồi bảo chàng theo bà.

Đến cổng hậu cung, viên trưởng hoạn quan ngăn lại:

— Không có lệnh riêng của Giáo chủ thì không ai được vào. Đưa cô này ra đi. Muốn vào thì một mình bà vào thôi.

Bà già nói:

— Khôn ngoan ông để đâu hết thế hỡi vị quan trưởng? Ông vốn lịch sự nhã nhặn là thế, sao hôm nay lại ăn nói ngược với cái vẻ thanh lịch của ông? Nữ nô này là của Xét Zahia em gái đức Giáo chủ chúng ta. Nếu công chúa biết ông thiếu nhã nhặn với cô nô tì yêu của nàng, thì nể gì không cách chức ông, có thể chặt đầu nữa ấy chứ. Như thế là mình lại gây họa cho mình.

Bà quay lại bảo Hạnh Phúc:

— Cô nữ tì kia, đi nào. Hãy quên sự khiếm nhã của ngài trưởng quan, và nhất là đừng nói gì với cô chủ của người. Thôi, đi nào!

Bà cầm tay kéo vào. Chàng nghiêng nghiêng cái đầu, mắt như cười với viên hoạn quan. Ông ta nhún vai.

Vào đến trong sân, bà già nói:

— Bà dành cho cháu một căn buồng trong hậu cung, cháu cứ thế này đi tới, qua cái cửa này, cứ theo đường hành lang mà đi, rồi rẽ trái, rồi rẽ phải, lại rẽ phải nữa, đến một dãy cửa thì đếm đến cửa thứ sáu mà vào. Buồng dành cho cháu đấy. Bà đi báo cho vợ cháu biết để đến đấy với cháu. Sau đấy bà sẽ giúp các cháu ra khỏi cung mà không một tên lính canh, một hoạn nô nào biết.

Hạnh Phúc bước theo hành lang nhưng lòng dạ bối rối nên rẽ lầm, rẽ phải rồi rẽ trái vào một hành lang song song với hành lang trên kia và vào phòng thứ sáu.

Phòng này cao, vòm trên hơi cong có lời kinh Thánh tạc bằng chữ vàng rất đẹp. Tường có căng lụa hồng, cửa sổ có rèm thưa. Trên mặt sàn là những tấm thảm Koratxân và Casơmia lớn. Trên những chiếc ghế vuông có những chiếc cốc đựng quả. Có những chiếc mâm phủ khăn, thơm phức những bánh kẹo ngon nổi tiếng chỉ có Đamát, thành phố duy nhất trên hoàn vũ này, là có thể cho chúng cái mùi vị thơm tho dễ ưa đến thế.

Hạnh Phúc không biết những lực lượng bí hiểm sẽ dành cho chàng những chuyện gì trong gian phòng này. Giữa phòng có một chiếc ngai bọc nhung, thứ duy nhất ở đây có thể ngồi được. Hạnh Phúc đành trèo lên ngồi mà chờ xem số phận ra sao. Chàng không dám lui ra hành lang sợ người ta trông thấy.

Ngồi một lát, nghe có tiếng lụa sột soạt, vòm tròn trên âm vang lại. Một thiếu phụ vẻ người vương giả, mong manh bộ quần áo lót, mặt không che mạng, tóc không bịt khăn, từ cửa ngang bước vào, theo sau là một thị tì nhỏ xinh trên đầu có hoa, tay mang một cây tì bà bằng gỗ phong. Đó là nàng Xét Zahia, em đức Giáo chủ.

Xét Zahia thấy một người trùm mạng ngồi trong phòng, lại gần dịu dàng hỏi:

— Hỡi người lạ mặt, ngươi là ai? Sao lai phải che mạng ở một nơi không có con mắt tò mò nào trông thấy được?

Hạnh Phúc vội đứng xuống, bỏ mạng ra, không dám lên tiếng, giả vờ câm. Xét Zahia hỏi:

— Hỡi cô gái mắt đẹp, sao em không giả lời ta? Nếu em là một nô lệ bị Giáo chủ anh ta đuổi, hãy nói cho ta biết, ta sẽ xin cho vì anh ta không từ chối ta việc gì.

Hạnh Phúc vẫn không dám giả lời. Xét Zahia nghĩ cô bé không nói có lẽ tại có mặt con thị tì nó giương mắt nhìn người lạ mặt quá dút dát. Xét Zahia bảo nó:

— Cháu bé xinh xẻo này, hãy ra đứng sau cánh cửa, đừng cho bất kỳ ai vào nhé.

Con bé ra rồi, Xét Zahia lại sát cạnh Hạnh Phúc lúc ấy lại trùm khăn vào, co mình lại.

Công chúa hỏi:

— Giờ thì cho chị biết em là ai, tên gì, vì sao vào phòng này là nơi chỉ có chị và đức Giáo chủ là được ra vào? Cứ nói, đừng ngại. Ta mến em xinh đẹp, ta thích đôi mắt của em. Phải, ta thấy em đẹp lắm.

Xét Zahia vốn thích những cô trinh nữ da trắng. Nàng không đợi giả lời, kéo thiếu nữ lại, một tay cởi cúc áo, một tay xoa lên ngực. Nàng ngạc nhiên hết sức thấy ngực cô bằng phẳng như ngực một thanh niên vậy. Nàng lùi lại, rồi lại tiến lên định tốc áo lên xem cho rõ. Hạnh Phúc thấy không thể giả câm được nữa. Chàng cầm tay Xét Zahia đặt lên môi mình:

— Thưa cô chủ của tôi, tôi hoàn toàn phó thác cho lòng từ tâm của nàng và xin nàng che chở cho.

— Được, ta sẵn sàng. Nói đi.

— Thưa công nương, tôi không phải là gái. Tôi là Hạnh Phúc, con ông Xuân xứ Kupfa. Tôi liều đến đây dù có phải chết, để gặp vợ tôi là nàng Hạnh Phúc, mà vị tỉnh trưởng Kupfa đã cướp đi hiến làm quà lên đức Giáo chủ. Xin công nương, vì đức Sứ giả mà thương lấy vợ chồng tên nô lệ này của công nương.

Nói rồi chàng khóc sướt mướt. Xét Zahia gọi ngay con bé thị tì vào.

— Cháu chạy ngay đến buồng nàng Hạnh Phúc bảo ta mời đến đây nhé.

Đoạn nàng quay về phía chàng Hạnh Phúc:

— Cứ yên tâm, mọi việc sẽ tốt cho chàng thôi.

Trong thời gian ấy, bà già đã gặp nàng Hạnh Phúc, dắt đến căn buồng bà bố trí cho Hạnh Phúc. Đến nơi, không thấy, hai người vừa buồn vừa sợ.

— Chàng lạc mất rồi - bà già nói. - Cháu về buồng mình đi, già đi tìm.

Đúng lúc cô về buồng mình thì con bé đến gọi. Nàng Hạnh Phúc mặt tái xanh, run cầm cập. Nàng chắc sẽ chết, cả người yêu của mình nữa. Nàng loạng choạng bước theo cô bé chân không.

Nàng vừa đến nơi, công chúa đã tươi cười ra đón. Công chúa nắm tay nàng dẫn đến với Hạnh Phúc vẫn trùm kín khăn, nói:

— Hạnh Phúc là đây!

Đôi thanh niên nhận nhau, ôm nhau mà ngã lăn ra bất tỉnh.

Công chúa vẩy nước hoa hồng cho họ tỉnh lại, rồi để họ ở đấy với nhau. Một giờ sau nàng trở lại, thấy họ ngồi ôm nhau, mắt ướt lệ vì sung sướng và biết ơn.

— Bây giờ thì phải uống chút gì mừng hai em sum họp và vĩnh viễn hân hoan - công chúa nói.

Nàng ra hiệu, em bé nô tì tươi cười rót đầy mấy cốc rượu ngon đưa đến. Xét Zahia bảo họ:

— Các em yêu nhau thế này thì hẳn biết những câu thơ hay về tình yêu và những bài hát hay về người yêu. Hãy hát cho chị nghe. Đàn đây, gảy lên cho đường tơ réo rắt đệm cho tiếng hát của hai em.

Chàng và nàng Hạnh Phúc hôn tay người em gái đức Giáo chủ, lên dây đàn, và hát đối đáp một bản tình ca:

“- Em đem hoa nhẹ đến cho anh dưới tấm mạng lụa Kupfa, và những trái cây óng ánh những tia nắng vàng mặt trời.

— Tất cả nước Xuđăng trên làn da em, hỡi em yêu quý! Tia sáng mặt trời soi mái tóc em. Nhung lụa của thành Đamát ở trong mắt em.

— Em đây, em đến với anh những buổi chiều mát mẻ. Trời nhẹ, đêm mịn màng, trong trẻo, gió nước thì thầm.

— Em đây rồi, em đây rồi, hỡi con linh dương đêm của anh. Cõi tối tăm được mắt em soi sáng chói, đôi mắt mà anh đắm vào như con chim đắm say trên biển cả…

Câu hát cuối cùng vừa dứt trên đôi môi của Hạnh Phúc ngất ngây niềm vui, thì màn mở, và đức Giáo chủ bước vào. Cả ba người đứng dậy cúi rạp đầu chào. Giáo chủ tươi cười đến ngồi giữa họ trên tấm thảm. Ngài bảo con bé nô tì rót rượu đem lại.

— Chúng ta cùng uống mừng nàng Hạnh Phúc khỏi bệnh.

Ngài nói rồi nâng chiếc cốc bằng vàng lên:

— Ta uống vì đôi mắt của nàng, Hạnh Phúc hỡi.

Ngài uống từng hớp nhỏ, thong thả, xong đặt cốc xuống. Lúc ấy Ngài mới để ý đến cô nữ nô che mạng mà Ngài không biết. Ngài hỏi cô em gái:

— Cô gái này, mà đường nét lộ ra rất đẹp dưới tấm mạng, là ai thế?

Xét Zahia đáp:

— Là người bạn mà Hạnh Phúc không thể rời ra được, vì thiếu người bạn này thì nàng ăn uống chẳng thấy thú vị gì.

Giáo chủ hé mạng của người thiếu nữ thì sửng sốt vì sắc đẹp của nàng. Đôi má Hạnh Phúc có một làn lông tơ làm êm dịu sắc trắng của làn da, lại thêm một nốt ruồi nhỏ làm tươi cái cằm, nom rất đẹp. Giáo chủ thích thú, nói:

— Lạy Chúa, Zahia ạ, tối nay ta muốn lấy thêm cô này làm thứ phi. Cũng như đối với nàng Hạnh Phúc, ta sẽ dành cho cô một dinh cơ xứng với nhan sắc và một nếp sống như đối với chánh cung hoàng hậu vậy.

— Cô này quả xứng với anh - Xet Zahia nói. Nàng nói thêm:

— Em muốn kể anh nghe một chuyện được đọc trong sách do một nhà bác học của chúng ta viết.

— Chuyện gì vậy?

— Chuyện thế này: Ở thành Kupfa có một thanh niên tên là Hạnh Phúc, con ông Xuân. Chàng là chủ một nữ nô rất đẹp. Lúc nhỏ, hai người được nuôi nấng cùng nhau và mới đến tuổi dậy thì thì đã thuộc về nhau. Họ sống hạnh phúc mấy năm cho đến khi bị chia lìa. Một mụ già đã là công cụ của số phận dữ tợn để gây họa cho họ. Mụ bắt cô bé nộp cho viên tỉnh trưởng, viên này đem tiến lên vua làm quà. Con ông Xuân mất ăn mất ngủ cho đến khi tìm lại được vợ ở hậu cung nhà vua. Hai người vừa mừng được tái hợp thì vua vào bắt gặp hai người ngồi với nhau. Vua nổi điên, không cần suy xét, cho chém đầu ngay hai người. Nhà bác học viết chuyện này không kết luận. Em muốn được biết ý kiến của Giáo chủ về hành động của vị vua, và nếu Ngài ở địa vị ông ta thì sẽ xử trí ra sao?

Giáo chủ Apđen Malêc ben Mêruân đáp ngay, không cần nghĩ ngợi:

— Ông vua ấy không nên hành động quá vội vã, nên tha thứ cho hai người vì ba lẽ: Lẽ thứ nhất là đôi trẻ đã yêu nhau thực sự và từ lâu; lẽ thứ hai là khi ấy họ đã ở trong cung vua thì họ là khách của vua; lẽ thứ ba là đã làm vua thì phải hành động khôn khéo, thận trọng. Ta kết luận là vị vua nọ đã làm một việc không xứng đáng với một vị vua chân chính.

Xét Zahia quỳ xuống, kêu:

— Hỡi đức Giáo chủ, Ngài vừa vô tình phán xét về mình trong một việc Ngài sắp làm. Em xin Ngài vì hồn thiêng của các đấng tiên đế và của phụ vương liêm khiết của chúng ta mà xử công bằng về trường hợp em sắp tâu trình.

Giáo chủ ngạc nhiên nói:

— Em có thể tin cậy ở ta. Nhưng sao lại quỳ thế kia, hãy đứng lên.

Nàng đứng dậy, bảo vợ chồng Hạnh Phúc cùng đứng lên, rồi nói với Giáo chủ:

— Tâu đức Giáo chủ, cô thiếu nữ xinh đẹp, dịu hiền, che mạng này, chính là chàng Hạnh Phúc, con ông Xuân. Còn nàng Hạnh Phúc là cô gái lúc bé được nuôi nấng cùng chàng, sau lớn lên đã là vợ của chàng. Người bắt cóc nàng là viên tỉnh trưởng Kupfa tên là Ben Atxep En Têfaki. Trong thư gửi Giáo chủ, hắn nói láo là đã mua nữ nô một vạn đina. Em xin Ngài trừng phạt hắn và tha thứ cho đôi thanh niên đáng tha thứ này. Ân xá cho họ vì họ là khách nấp dưới bóng Giáo chủ.

Nghe cô em, Giáo chủ gật đầu:

— Được! Ta có thói quen không thay đổi ý kiến.

Ngài hỏi nàng Hạnh Phúc:

— Đúng người này là chủ nhân Hạnh Phúc của nàng chứ?

— Tâu Giáo chủ, đúng là thế.

— Thế thì ta cho hai người đoàn tụ.

Ngài lại hỏi chàng Hạnh Phúc làm sao biết vợ ở đây, và làm thế nào mà vào được trong cung. Hạnh Phúc kể lại chuyện mình từ đầu đến cuối, không sót chi tiết nào.

Giáo chủ muốn gặp ngay ông thày thuốc Ba Tư kỳ diệu. Ngài rất trọng đãi, cho ông làm ngự y trong cung ở Đamát.

Ngài lưu hai vợ chồng Hạnh Phúc bảy đêm ngày, cho dự nhiều cuộc vui, lúc về lại tặng nhiều bảo vật. Ngài cách chức tên tỉnh trưởng, cho ông Xuân thay vào. Từ đấy, cả gia đình sống trong hạnh phúc dài lâu.

TRUYỆN CHÀNG NỐT RUỒI

Ở Lơke có một ông già làm tổng đại diện các thương gia trong thành. Ông lương thiện, đạo mạo, nhã nhặn, ăn nói thận trọng, lại giàu, nhiều nô lệ nên được mọi người kính nể. Tên ông là Sămxetđin.

Một ngày thứ sáu, trước khi đi lễ, ông đến tắm ở nhà tắm công cộng, xong đến hiệu cắt tóc, cạo hàng ria cho ngang với phía dưới môi trên theo tục thánh quy định, xong cạo đầu. Cạo xong, ông đọc một câu kinh để bớt ảo tưởng về vẻ mặt của mình rồi cầm lấy cái gương anh thợ cạo đưa cho mà soi. Ông thấy chòm râu của ông sợi bạc quá nhiều hơn sợi đen, mà sợi đen cũng ngả bạc rồi, chú ý lắm mới phân biệt được đen trắng. Ông buồn vô hạn, nghĩ bụng: “Râu bạc tức là già, mà già là sắp chết. Hỡi Sămxetđin đáng thương! Mình gần kề miệng lỗ rồi mà vẫn chưa có con nối dõi. Mình sẽ chết đi như chưa bao giờ tồn tại”. Ông buồn bã đến nhà thờ cầu kinh.

Ở nhà, vợ ông tắm rửa, xức nước hoa và chờ. Bà biết, mỗi lần đi lễ, tối đến là ông về. Bà tươi cười ra đón, chúc ông một đêm hạnh phúc.

Ông không những không chào lại, mà còn gắt:

— Bà nói hạnh phúc gì? Tôi mà còn có hạnh phúc à?

Bà ngạc nhiên:

— Lạy chúa! Sao ông lại nói thế? Ông còn thiếu gì nào? Vì sao ông buồn thế?

— Chính bà làm tôi buồn. Cứ mỗi lần đến khu buôn bán lại thấy tủi cực đắng cay. Người ta ngồi cửa hàng, ai cũng hai, ba, bốn đứa con ngồi bên cạnh. Trông thấy chúng lớn dần mà tự hào về đường mai hậu. Chỉ mình là chẳng hy vọng gì, nhiều lúc chỉ muốn chết. Cầu Chúa đã gọi cha mẹ tôi đi, cũng gọi tôi đi nốt cho hết nỗi giày vò.

Bà vợ vỗ về:

— Ông đừng nghĩ thế. Giường chiếu giải rồi, ông vào đi nào.

Ông bực mình:

— Không vào! Từ nay không ăn, không uống. Bà làm gì thây kệ, không thiết. Chính bà làm tôi tuyệt tự. Bốn chục năm lấy nhau, chẳng được lấy một mụn con, mà vẫn cứ không cho người ta lấy ai. Đêm tân hôn, bà lợi dụng sự mềm yếu của tôi, bắt tôi phải thề không được dẫn một người đàn bà nào về cái nhà này, không được ngủ với ai ngoài bà ra. Tôi đã ngây thơ hứa tất cả. Tệ hơn nữa là tôi đã giữ lời. Mà đã không sinh nở được, bà cũng chẳng giải lời thề cho tôi. Tôi thề với Chúa, là thà ăn nằm với đá, còn hơn với bà, tốn sức vô ích.

Nghe mấy lời bực tức ấy, bà thấy tối tăm mặt mũi. Nóng tiết lên, bà hét:

— Ông già bất lực kia! Hãy súc miệng nước thơm rồi hãy nói. Đừng đổ điêu cho tôi. Trong hai ta, ai là kẻ có tội? Nhầm rồi, ông ơi! Tuyệt tự là tại ông. Ông cứ chữa bệnh đi xem nào.

Nghe vợ nói, ông đại diện thấy có lẽ tại mình thật chăng, bèn đấu dịu:

— Thế bà bảo tôi dùng thuốc gì nào?

— Thuốc ấy, bất kỳ người bán thuốc nào cũng có. Cứ hỏi khắc biết.

Hôm sau, chợ vừa mở, ông đại diện đem một cốc sứ đến một hiệu thuốc. Ông chào người bán hàng, anh ta mừng lắm:

— Được Ngài mở hàng, quý quá. Ngài cần gì ạ?

— Cần thứ thuốc chữa cho có con.

Nói rồi, đưa cốc cho người bán hàng. Anh ta nghĩ: “Ông tổng đại diện thường ngày nghiêm nghị lắm cơ mà! Chắc ông ta nói đùa”. Nghĩ vậy anh đáp:

— Hôm qua thì có đấy, nhưng thuốc này nhiều người mua quá, nên hết rồi. Phiền ngài đi hàng khác vậy.

Ông đến cửa hiệu thứ hai, thứ ba, đi tất cả các hiệu thuốc trong chợ, hiệu nào cũng nói thế. Và họ đã cười thầm.

Ông đại diện về cửa hàng mình, buồn bã, chán đời. Bỗng một người môi giới đi ngang qua, dừng lại trước cửa. Anh này vốn là một tên nghiện ngập, nghiện hát sít, nghiện rượu, nghiện thuốc phiện, một tên vô lại. Hắn tên là Hạt Vừng.

Tuy vậy, Hạt Vừng rất kính trọng ông Sămxetđin, qua hiệu ông là cúi gập người chào lễ độ. Sáng hôm ấy cũng thế. Nhưng vị đại diện lại tỏ ra bực tức. Hạt Vừng không hiểu, vội hỏi:

— Có tai họa gì ghê gớm để Ngài không được bình tĩnh vậy thưa Ngài?

— Hạt Vừng, lại đây! Ngồi xuống, ta nói cho nghe rồi sẽ hiểu. Ta lấy vợ đã bốn chục năm rồi mà vẫn chưa được ngửi hơi một đứa con. Người ta bảo tại ta nên phải tìm thuốc chữa. Nhưng không hiệu thuốc nào có, anh bảo có khổ ta không!

Nghe nói thế, Hạt Vừng không ngạc nhiên như mấy người bán thuốc. Y giơ tay ra:

— Xin Ngài đặt một đina vào bàn tay này và đưa tôi cái cốc sứ kia. Tôi có cách.

— Lạy Chúa, có cách à? Hạt Vừng này, chữa được cho ta, anh sẽ phát tài đấy, ta thề có đức Sứ giả! Để bắt đầu, ta đưa anh hai đina chứ không phải một.

Ông đặt hai đina vàng vào lòng bàn tay y, đồng thời trao cho y cái cốc sứ. Hạt Vừng, tên khốn kiếp ấy, lần này tỏ ra thạo hơn tất cả các vị bán thuốc trong chợ. Hắn mua một số thứ, về làm như thế này:

Hắn lấy hai đồng cân một thứ hạt Tàu, một đồng cân chất mỡ lấy từ một thứ gai Iôni, một đồng cân thạch trúc tươi, một đồng cân nhục quế đỏ từ Xêrăngđip, mười hạt đậu khấu trắng Mulaba, năm lai gừng Ấn Độ, năm lai hạt tiêu trắng, năm lai ớt hải đảo, một đồng cân quế hồi Ấn Độ và nửa đồng cân xạ hương thảo, đem giã nhỏ, rây lấy bột cho mật tinh khiết vào, cho thêm một ít nước hoa hồng, năm hạt xạ và một đồng cân trứng cá. Hắn trộn thật nhuyễn, nặn thành cao bỏ vào bát sứ đem đến cho ông Sămxetđin. Hắn dặn:

— Phải ăn thịt chim câu nướng pha thật nhiều hạt tiêu, cá đực còn nguyên tinh, trứng cừu đực nướng dối. Ăn luôn trong ba ngày. Rồi hai giờ trước khi giao hợp, ăn cao này. Như thế mà không thành công thì Ngài cứ nhổ vào mặt tôi.

Vị đại diện nghĩ: “Thằng Hạt Vừng này chơi bời nhiều, chắc hắn hiểu chuyện. Có thể tin được”

Ông về nhà, làm lành với vợ. Hai ông bà vốn yêu quý nhau. Họ xin lỗi nhau, hối tiếc đã giận nhau một đêm vì mấy lời không hòa nhã.

Sau đấy, ông Sămxetđin ăn uống đúng như Hạt Vừng dặn trong ba ngày, cuối cùng ăn miếng cao nói trên. Cao ăn rất ngon. Ăn xong, thấy máu trong người nóng ran như thời thanh niên khi ông đánh cuộc với tụi lưu manh cùng tuổi. Sau đêm hôm ấy bà vợ có chửa, ba tháng không thấy kinh, biết là ăn chắc. Chín tháng sau bà sinh nở, đau lắm, vì đứa bé to như lên một tuổi. Bà đỡ khấn khứa xong tuyên bố suốt đời chưa bao giờ đỡ được một đứa bé to và kháu đến thế. Cũng không lạ khi nghĩ tới môn thuốc Hạt Vừng.

Bà đỡ tắm rửa cho đứa bé, cầu các đấng Ala, Môhamát Ali, đọc vào tai đứa bé lời thề tín đạo, rồi quấn tã trao cho mẹ. Bà ở lại ba ngày, chắc chắn không xảy ra chuyện gì mới đi. Gia chủ chia bánh kẹo cho các bà láng giềng để mừng đứa bé.

Bé đầy cữ, người ta rắc muối vào buồng và ông đại diện vào thăm vợ mừng con.

— Của chúa Ala ban cho, đâu nào?- ông hỏi.

Bà chìa con cho ông bế. Ông Sămxetđin hoan hỉ thấy đứa bé đầy cữ mà như đã đầy năm, mặt mày sáng sủa hơn trăng rằm mới mọc.

— Bà định đặt tên con là gì? - ông hỏi.

— Nếu là gái thì tôi đặt tên. Nhưng đây là giai, xin để ông đặt.

Lúc ấy, một nữ nô quấn tã cho chú bé xúc động thấy ở mông bên trái một vết nâu như một hạt xạ nổi lên trên màu da trắng. Trên mỗi bên má của chú cũng có một hạt nhỏ, đen mịn, xinh. Ông đại diện nhân đấy reo lên:

— Chúng mình đặt tên con là Aletđin Nốt Ruồi.

Vậy tên chú bé là Aletđin Nốt Ruồi. Nhưng tên hơi dài, người ta gọi gọn hơn là Nốt Ruồi. Trong bốn năm, Nốt Ruồi được hai bà vú và mẹ cho bú. Sữa nhiều, chú khỏe như một con sư tử nhỏ, trắng như hoa nhài, hồng như hoa hồng. Chú đẹp quá, các cô bé hàng xóm và bố mẹ chúng yêu chú điên cuồng, nhưng chú không để cho họ ôm hôn, lại gần là chú cào cấu. Các cô bé, cả những thiếu nữ nữa thường lợi dụng lúc chú ngủ đến hôn lấy hôn để.

Bố mẹ Nốt Ruồi thấy con được ngắm nghía và yêu quý quá đỗi thì sợ có kẻ xấu làm hại, muốn tránh cho con điều tai quái. Có những bậc cha mẹ cứ để con mặt mũi bẩn thỉu ruồi bâu đầy cho bớt đẹp đi mà tránh điều bất hạnh. Bố mẹ Nốt Ruồi không làm thế, mà xây một căn hầm dưới nhà để nuôi chú bé. Nốt Ruồi lớn lên trong hầm, không ai biết đến, nhưng được bọn nô lệ và hoạn nô chăm sóc thường xuyên, chu đáo. Nhớn lên, chú được các ông thày thông thái đến dạy tập viết, kinh Koran và khoa học. Chú bé vừa đẹp giai, vóc người cân đối lại vừa học rộng. Bố mẹ định chỉ cho chú ra khỏi hầm khi râu chú dài quét đất.

Một hôm, một tên nô lệ đem thức ăn vào, quên không đóng cửa. Căn hầm vốn rộng thênh thang, lại có nhiều rèm che màn cửa nên Nốt Ruồi không hề để ý đến cái cửa ấy. Giờ thấy cửa mở, chàng vội đi ra, leo lên tầng trên. Bà mẹ lúc ấy đang tiếp mấy bà khách sang. Nốt Ruồi đã mười bốn tuổi, cao, lớn, đẹp như một thiên thần say, má có lông tơ mịn với mỗi bên một nốt ruồi nhỏ gần chỗ môi, không kể cái nốt không trông thấy. Các bà thấy xuất hiện một thanh niên lạ, sợ quá, vội trùm mạng lên mà trách bà chủ nhà:

— Lạy chúa, để một người lạ vào như thế giữa đám phụ nữ, bà không xấu hổ sao? Bà há không biết trinh khiết là một tín điều của đạo?

Bà mẹ nói:

— Gọi chúa đi, các bà ơi. Thằng con tôi đấy mà, đứa con rứt ruột đẻ ra, con ông Tổng đại diện thương gia ở Lơke, đứa con được nuôi trong lòng các bà vú tốt sữa, được các nữ nô trẻ đẹp bế ẵm, được những cô trinh nữ chọn lọc cõng trên vai, ấp vào ngực. Đó là con mắt của mẹ nó, niềm tự hào của bố nó. Tên cháu là Nốt Ruồi. Cầu Chúa phù hộ cho cháu, các bà ơi!

Thế là các vị đô đốc phu nhân, các bà vợ phú thương đều cầu chúa phù hộ cho Nốt Ruồi và trách:

— Nhưng sao cho đến bây giờ bà không hề cho chúng tôi biết cháu?

Bà Sămxetđin, trước hết đến hôn vào mắt con, bảo ra ngoài để các bà khỏi lúng túng, rồi mới phân trần:

— Bố cháu cho nuôi dưới hầm nhà để tránh vía dữ, ông ấy định chỉ khi nào cháu mọc râu mới cho mọi người biết. Cháu đẹp quá sợ nguy hiểm và sợ kẻ thù chơi xấu. Hôm nay chắc là có tên hoạn nô nào quên không đóng cửa nên cháu ra được.

Các bà nghe thế, đều khen bà Sămxetđin có đứa con xinh đẹp, và cầu phúc cho cậu con rồi ra về.

Nốt Ruồi trở lại với mẹ. Thấy bọn nô lệ đặt yên lên một con la cái, chàng hỏi chuẩn bị la cho ai?

— Để đón bố con ở chợ về - bà mẹ đáp.

— Thế bố con làm gì?

— Bố con là một nhà buôn lớn, tổng đại diện của tất cả các nhà buôn ở Lơke. Bố con là người cung cấp cho Hoàng đế Arập và tất cả các vua Hồi. Người mua bán chỉ giao thiệp với bố về những món hàng trên một nghìn đina. Dưới số đó, dù là chín trăm chín mươi đina, thì giao thiệp với người làm công của bố. Không một kiện hàng nào vào ra Lơke mà bố không được báo và không có người đến hỏi ý kiến. Như thế là chúa Ala đã ban cho bố muôn vàn của cải. Thật đáng cảm tạ Chúa.

— Đúng thế - Nốt Ruồi nói. Cảm tạ chúa đã cho con làm con vị tổng đại diện. Từ nay con không để bị nhốt một nơi, cách biệt mọi người nữa. Mai, con phải đến chợ với bố.

— Cầu Chúa chiều con. Bố về, mẹ sẽ nói ngay.

Ông Sămxetđin vừa về, bà kể lại câu chuyện.

— Đã đến lúc phải cho con ra chợ với ông - bà nói.

— Mẹ thằng Nốt Ruồi hỡi - ông nói - bà không biết chuyện vía dữ là chuyện có thật à, không thể đùa với những chuyện nghiêm trọng như thế. Con ông nọ, bà kia đấy, và biết bao kẻ chết vì vía dữ. Một nửa trong số các nấm mồ là do những kẻ này đến ở, bà nên biết như thế.

— Hỡi bố thằng Nốt Ruồi - bà nói - mỗi người đều có số phận buộc vào cổ, không sao thoát được. Điều gì số phận đã ghi thì không thể xóa được. Đã là con thì sống, chết là phải theo con đường của bố. Cái gì hôm nay tồn tại, mai sẽ không còn. Lỗi của ông sẽ gây tai hại lớn cho con. Tôi vẫn mong ông sống lâu, được phúc, nhưng rồi ông cũng phải chết. Sẽ không ai muốn nhận con mình là người kế thừa hợp pháp những tài sản của cải của ông, vì cho đến bây giờ có ai biết có hắn đâu. Như thế thì Ngân khố nhà nước sẽ chiếm hết, và con ông sẽ không còn gì. Tôi có nhờ các cụ già chứng cho thì họ cũng chỉ có thể nói: “Chúng tôi chưa bao giờ biết vị Tổng đại diện Sămxetđin có đứa con giai con gái nào”

Những lời khôn ngoan ấy làm ông Tổng đại diện phải suy nghĩ. Một lát ông nói:

— Lạy chúa, bà nói có lý đấy. Từ mai tôi sẽ đem Nốt Ruồi theo, dạy cho nó biết mua, biết bán, biết thương nghị và bao nhiêu chuyện khác của nghề nghiệp.

Nốt Ruồi nghe bố nói sướng nẩy người. Ông bảo chàng:

— Bố biết con thích đi với bố, thế là rất tốt. Nhưng ở chợ, con phải đứng đắn, mắt nhìn xuống cho khiêm tốn. Bố mong con sẽ đem thực hiện những bài học hay của các thày cùng những nguyên tắc xử thế mà con đã học được.

Hôm sau, ông dẫn Nốt Ruồi đến nhà tắm công cộng, tắm xong mặc cho một cái áo xatanh - cái đẹp nhất trong cửa hiệu, chít lên đầu một vòng khăn vải sọc kẻ kim tuyến. Hai bố con ăn qua loa, uống một cốc kem và khoan khoái ra khỏi nhà tắm. Ông đại diện cưỡi một con la cái trắng, cho Nốt Ruồi ngồi sau. Tắm xong, da dẻ Nốt Ruồi càng tươi, hai mắt sáng đến thiên thần cũng phải mê. Hai cha con trên lưng con la đi về phía chợ có bọn nô lệ quần áo mới đi trước và theo sau.

Tất cả các nhà buôn, các người mua bán trong chợ đều lấy làm kỳ thú. Họ xì xào: “Ya Ala! Nhìn cậu bé kìa! Thật là mặt trăng đêm mười bốn”. Hoặc “Chú bé xinh xẻo ngồi sau ông tổng đại diện là ai thế nhỉ? Chúng ta chưa thấy bao giờ!”

Họ đang xì xào như thế thì tên môi giới Hạt Vừng đi qua. Hắn cũng trông thấy cậu bé. Hạt Vừng nhai hát sít, hút thuốc phiện nhiều quá, trí nhớ bị hủy hoại nên quên phắt môn thuốc ngày nào pha chế với những tinh cá, xạ hương, nhục quế và bao nhiêu thứ hay ho. Vậy nên thấy ông đại diện ngồi sát trước chàng thanh niên thì hắn cười gằn, chớt nhả nói với mấy thương gia đang nghe hắn: “Hãy nhìn lão già râu bạc kia, lão giống như củ tỏi tây, ngoài trắng trong xanh”. Hắn cứ đến từng người một lặp lại cái câu cợt nhả ấy cho đến khi không còn ai trong chợ không tin rằng ông tổng đại diện Sămxetđin có một chàng trai xinh xẻo để cưỡi trong cửa hiệu của mình. Tiếng đồn đến tai nhà chức trách và những thương gia trọng yếu. Một cuộc hội nghị được những cụ nhiều tuổi nhất. được kính trọng nhất triệu tập để xét về vị Tổng đại diện của họ. Giữa cuộc họp, Hạt Vừng, điệu bộ bất bình, nói lăng nhăng thế này:

— Từ nay chúng tôi không muốn cái lão dài râu xấu xa đi cọ xát công khai với bọn trẻ làm tổng đại diện cho toàn thị trường, cưỡi lên đầu lên cổ chúng tôi. Vì vậy cũng từ nay, trước giờ mở cửa hiệu, chúng tôi miễn đến đọc trước ông ta bảy đoạn kinh thánh Fatiha như chúng tôi vẫn thường làm trước đây, và nội nhật hôm nay, chúng tôi sẽ bầu một vị Tổng đại diện khác ít tài tử hơn lão già kia về môn chơi đĩ giai.

Các vị thương gia không có ý kiến gì phản đối Hạt Vừng, và nhất trí làm theo lời hắn.

Ông Sămxetđin không thấy thương gia cũng như người môi giới đến đọc kinh Fatiha thì không hiểu vì sao lại có sự chểnh mảng nghiêm trọng trái với lề thói đến thế. Thấy tên Hạt Vừng khốn kiếp đến gần, khinh khỉnh nhìn ông, ông vẫy gọi. Hạt Vừng chỉ chờ có thế. Hắn trông nghiêng trông ngửa, nhìn mấy nhà buôn cười ranh mãnh. Mấy người này muốn câu chuyện phải được giải quyết, tỏ thiện cảm với hắn. Biết mọi người chú ý đến mình, hắn khệnh khạng bước đến tựa vào trước cửa hiệu.

Ông Sămxetđin hỏi hắn:

— Hạt Vừng này, sao các nhà buôn có trùm phường đứng đầu không đến trước mặt ta đọc chương đầu kinh Koran nhỉ?

Hạt Vừng đáp:

— Hơ! Hơ! Ông hỏi tôi à? Tôi không biết. Người ta đồn ở chợ, người ta đồn, biết nói thế nào nhỉ, người ta đồn ấy mà. Có điều, tôi biết rõ có một phái gồm toàn các vị trùm trọng yếu đã quyết định bãi miễn ông để thay người khác làm Tổng đại diện.

Ông Sămxetđin nghe hắn nói thế, đổi sắc mặt, nhưng giọng vẫn nghiêm trang hỏi:

— Anh có thể cho ta biết các cụ dựa vào đâu mà quyết định như vậy?

Hắn nháy mắt, núng nính đôi mông mà rằng:

— Bố già ơi! đừng vờ vịt nữa. Ông biết hơn ai hết chứ. Thế cái anh thanh niên ở cửa hiệu ông chẳng lẽ chỉ để đuổi ruồi thôi à? Dù sao trong hội nghị, tôi cũng là người duy nhất bênh vực ông. Tôi nói ông không phải là người hám chơi con giai. Có thì tôi biết ngay, vì tôi quen biết tất cả cái bọn thích trò này. Tôi còn nói thêm là chàng thanh niên ấy có thể là bà con của vợ ông, hoặc là con của một ông bạn ông ở Tanta, ở Mansuara hoặc Batđa, đến có việc. Nhưng cả hội nghị phản đối tôi và đã bỏ phiếu phế truất ông. Chúa đã định thì đành chịu, ông ơi! Ông có thể tự an ủi vì cậu em đẹp quá. Tôi lấy tình thân mà mừng cho ông. Cậu ta đẹp thật!.

Đến thế thì ông không chịu được nữa rồi. Ông hét:

— Câm đi, tên du đãng thối tha kia. Mi không biết là con ta sao, tên nhai hát sít kia? Trí nhớ mi để đâu?

— Người ta có làm trí nhớ cho tôi đâu. Nhưng mà ông có con từ hồi nào thế? Cậu con giai mười bốn tuổi này cứ thế chui từ bụng mẹ ra đấy hẳn?

— Anh Hạt Vừng này, anh không nhớ cách đây mười bốn năm, chính anh đem cho ta thứ thuốc chữa cho có con đấy sao? Nhờ nó mà ta có con. Anh cũng chẳng buồn trở lại hỏi xem môn thuốc của anh hiệu nghiệm thế nào. Còn ta, vì sợ vía dữ nên đem con xuống hầm nuôi. Lúc đầu ta định chỉ khi nào hắn dài râu có thể vuốt được mới chỏ a, nhưng mẹ hắn nghĩ đến tương lai con, cứ bắt ta phải đem theo cho hắn quen dần việc buôn bán. Đây là lần đầu tiên hắn đi với ta. Còn anh, Hạt Vừng ạ, gặp lại anh cũng may, để ta giả nợ. Đây, một nghìn đina, ơn anh về môn thuốc thần diệu ngày xưa.

Giờ thì Hạt Vừng hết ngờ vực. Hắn liền chạy đi giải cái lầm cho tất cả thương gia. Thế là họ vội đến, trước là để chúc mừng vị đại diện của họ, sau là để tạ lỗi về việc họ không đến cầu kinh. Tạ lỗi xong, họ cầu kinh ngay.

Hạt Vừng thay mặt mọi người lên tiếng:

— Hỡi vị Tổng đại diện kính mến của chúng tôi, cầu chúa phù hộ cho Ngài cả thân lẫn cành, để chúng tôi tiếp tục được yêu mến. Cầu cho cành lại nở hoa kết quả vàng óng thơm tho. Nhưng thưa vị đại diện, thường thì sinh con là phải có kẹo bánh mời láng giềng ăn mừng, kẻ nghèo hèn cũng phải làm thế. Thế mà chúng tôi cổ họng vẫn chưa được nếm bánh bơ tẩm mật ong để chúc mừng chú bé. Bao giờ thì Ngài cho bắc chảo nấu bánh?

Ông Sămxetđin tươi cười:

— Tôi vẫn mong thế mà. Không phải một chải bánh bơ mà là một đại tiệc mở tại khu vườn nhà tôi ở quê, gần ngay cửa ô vào Lơke. Sáng mai, mời tất cả các bạn đến dự bữa tiệc đã phải hoãn đến tận bây giờ.

Vừa về tới nhà, ông đại diện cho chuẩn bị ngay, cho vào lò quay mấy con cừu đã nhồi lá xanh trong sáu tháng và mấy chú cừu non. Ông cho mua rất nhiều bơ, huy động tất cả nô tì trong gia đình thạo nghề bánh kẹo, cùng tất cả những người làm mứt làm bánh kẹo phố Zâyni để chuẩn bị không biết bao nhiêu mâm bánh. Công việc tiến hành chu đáo, không thiếu sót gì, tuy mệt nhọc.

Hôm sau, mới sáng, ông Sămxetđin cùng Nốt Ruồi đến khu vườn, cho bọn nô lệ giải hai tấm khăn ăn rộng ở hai góc xa nhau. Ông bảo Nốt Ruồi:

— Con xem, bố cho giải hai tấm khăn ăn, một dành cho những người có tuổi, một cho lứa các con có cha chú đi kèm. Bố tiếp người lớn, con tiếp bọn thanh niên và trẻ em.

Nốt Ruồi hỏi:

— Sao bố lại bày ra hai nơi? Thường thì người ta chỉ cách biệt nam nữ thôi còn những trẻ như con thì việc gì phải sợ người có râu?

— Bọn trẻ ngồi riêng với nhau dễ vui đùa hơn, tự do hơn là khi có mặt các bậc cha chú.

Nốt Ruồi không thấy có gì mỉa mai, bằng lòng với cách giải thích ấy.

Thế rồi khách đến. Bố tiếp người có tuổi, con tiếp thanh niên và trẻ em. Rồi đến ăn, uống, hát hỏng, vui chơi thỏa thích. Niềm vui mừng hân hoan ánh lên tất cả các bộ mặt. Hương trầm được đốt lên trong các bình hương. Khách ăn xong, nô lệ đem kem đến mời tráng miệng. Người lớn đàm đạo, trẻ em vui đùa.

Trong số người dự tiệc, có một nhà buôn, khách hàng vào loại sòng phẳng nhất của ông Tổng đại diện, nhưng lại là một tên kê gian nổi tiếng. Y không tha một cậu trai xinh đẹp nào trong khu phố của y. Tên hắn là Mamút, nhưng người ta thường gọi hắn bằng cái biệt hiệu “kẻ hai lòng.”

Khi Mamút Hai lòng nghe phía bên kia góc vườn có tiếng nô đùa thì xúc động lắm, nghĩ bụng thế nào cũng làm ăn được. Thừa lúc không ai để ý, hắn vờ đi tiểu tiện, len lỏi qua đám cây sang phía bên kia, đứng ngắm những bộ mặt non xinh đẹp, những bộ điệu duyên dáng của bọn trẻ. Và y thấy rõ đứa đẹp nhất trong bọn là Nốt Ruồi. Hắn tìm cách bắt chuyện để dẫn đi.

— Ya Ala - hắn nghĩ - chỉ cần chú bé tách khỏi bọn bạn một lát là được.

Và số phận đã cho hắn đạt vượt mong muốn. Quả vậy. Nốt Ruồi chơi hăng quá, má hồng lên, và buồn đi tiểu. Cậu vốn ngoan, không muốn ngồi đái trước đám đông, tìm một chỗ cây vắng.

“Giờ mà mình đến là chú ta sợ - Hai Lòng nghĩ - phải tìm cách khác”. Đang nấp sau một thân cây, hắn chạy đến giữa đám trẻ. Các em nhận ra hắn, la reo ầm ỹ, chạy sán vào người. Hắn lấy làm thú vị, cười, để mặc các em trêu chọc. Sau hắn bảo:

— Các em nghe đấy: Các em làm cho Nốt Ruồi thích phiêu lưu, đi xa hẳn Lơke thì ta sẽ cho mỗi em một chiếc áo mới và đủ tiền để tha hồ tiêu xài.

— Bác Hai Lòng ơi, chuyện này dễ thôi - các em nói.

Hai Lòng yên tâm trở lại ngồi giữa những người râu tóc. Nốt Ruồi đái xong, về chỗ. Các bạn nháy nhau ra hiệu. Chú nói thạo nhất, thuyết:

— Nốt Ruồi này, ban nãy mày ở ngoài kia, chúng tao bàn về cái thú du lịch, về các nước xa xôi rất đẹp, về Đamát, Alep, Batđa. Bố mày giàu thế, hẳn mày đã nhiều lần được theo các đoàn lữ thương đi xa với bố. Cái gì kỳ lạ nhất, kể chúng tao nghe với?

— Tao ấy à? chúng mày không biết tao đã bị nuôi dưới hầm cho đến tận hôm qua mới được ra hay sao? Thế thì còn đi đến đâu. Bây giờ thì nhiều lắm bố tao cũng chỉ cho đi theo từ nhà đến cửa hiệu.

— Nốt Ruồi đáng thương, bao nhiêu khoái lạc bị tước bỏ. Du lịch khoái lắm! Mày mà được nếm mùi thì không còn muốn ở nhà lấy một ngày. Các nhà thơ đã ca ngợi cái thú nay đây mai đó. Đây là một vài câu về sự đổi thay:

“Nói sao hết thú kỳ diệu của du lịch. Các bạn ơi! Cái gì đẹp đều thích thay đổi. Cả những hạt ngọc trai cũng là từ đáy biển tối tăm vượt muôn trùng để gắn vào mũ vua chúa để đeo ở cổ các công nương”

Nghe thơ, Nốt Ruồi nói:

— Đúng thế, nhưng nghỉ ngơi ở nhà cũng có thú vui chứ.

Một em cười ồ, nói với bạn:

— Chúng mày xem, thằng Nốt Ruồi cứ như là cá ấy, ra khỏi nước là chết ngay.

Một em khác khích thêm:

— Không phải, có lẽ hắn sợ rám mất đôi má hồng.

Em thứ ba giễu:

— Chúng mày không biết Nốt Ruồi giống đàn bà à? Đàn bà đố dám đi ngoài phố một mình.

Và một em nữa:

— Thế nào, Nốt Ruồi, không làm đàn ông mà mày không biết xấu hổ sao?

Nghe dồn dập mấy câu, Nốt Ruồi như điện như dại, ứa nước mắt, bỏ cả khách, cưỡi la, qua thành phố về nhà. Mẹ trông thấy sợ quá. Nốt Ruồi nhắc lại những lời lũ trẻ chế nhạo. Cậu tuyên bố phải đi ngay, bất kỳ đi đâu, nhưng phải đi. Và nói thêm:

— Mẹ trông con dao đây. Mẹ không cho con đi, nó sẽ nằm trong ngực con.

Trước mối quyết tâm quá bất ngờ này, bà mẹ chỉ còn biết nuốt thầm nước mắt mà bằng lòng. Bà nói:

— Con ơi, mẹ hứa sẽ hết sức giúp con. Mẹ biết trước bố con sẽ không cho đi nên mẹ lấy riêng của mẹ một ít hàng cho con.

— Thì mẹ cho ngay đi, trước khi bố về.

Bà Sămxetđin cho nô lệ mở kho hàng dự trữ, sai gói đủ số mười con lạc đà chở.

Nói về ông Sămxetđin. Khách về rồi, ông tìm con trong khu vườn không thấy đâu, sau mới biết nó đã về trước. Sợ giữa đường con gặp chuyện không may, ông thúc la chạy bán sống bán chết. Đến nơi, được người gác cổng cho biết Nốt Ruồi đã về, bình yên. Nhưng vào đến sân, ông hết sức ngạc nhiên thấy la liệt những kiện hàng chuẩn bị đem đi, trên mỗi kiện có ghi nơi đến, chữ to tướng: Alep. Đamát. Bátđa.

Ông chạy đi tìm bà. Bà cho ông biết chuyện và điều không hay nếu trái ý. Ông Tổng đại diện nói:

— Cứ để tôi thử khuyên con xem sao.

Ông cho gọi Nốt Ruồi đến bảo:

— Con ơi, mong Chúa soi sáng cho con và giúp con bỏ cái ý định tai hại ấy đi. Con há không biết đức Sứ giả (cầu chúc Ngài bình an) đã dạy rằng: “Sung sướng thay kẻ nào sống bằng hoa quả của vườn đất mình và hài lòng về cuộc đời nơi quê hương xứ sở”. Cổ nhân cũng khuyên: “Đừng có đi xa dù chỉ một dặm”. Nghe những lời chỉ bảo ấy, con còn giữ ý định đi xa nữa không?

— Bố ơi, con đâu muốn trái ý bố - Nốt Ruồi đáp. Nhưng nếu bố không cho con những thứ cần thiết, cản trở cuộc hành trình của con thì con sẽ cởi bộ áo quần này, khoác áo giáo sĩ vào mà dùng đôi chân đi cùng trời cuối đất.

Thấy con khăng khăng một mực, ông không cản trở nữa.

— Thế thì bố cho con thêm bốn chục lạc đà hàng nữa với một chục của mẹ con là năm. Con sẽ có những hàng riêng cho mỗi nơi con đến. Vì không nên bán ở Alep chẳng hạn những thứ người Đamát ưa, như thế là không biết buôn. Thôi, con đi. Mong chúa phù hộ cho con đi đường bình yên. Khi đi qua sa mạc Sư tử đến một nơi gọi là Thung lũng Chó, con nên hết sức đề phòng. Ở đấy có một ổ cướp đường, cầm đầu là một tên Bêđoanh có biệt hiệu là “Chớp Nhoáng” vì hắn thường xuất hiện đột ngột, cướp phá rất nhanh.

Nốt Ruồi đáp:

— Mọi việc tốt xấu đều do Chúa định. Cái gì phải đến sẽ đến, có làm gì chăng nữa cũng thế thôi.

Ông đại diện không nói gì nữa, nhưng bà thì có hàng nghìn lời cầu nguyện cho con, hứa sẽ dâng thánh một trăm con cừu và xin cho con được sự phù trợ của thần thủ trợ khách đi đường là đức En-Xalét Apđen Kade En-Guilani. Bà cứ ôm chặt lấy con mà khóc. Nốt Ruồi mãi mới gỡ ra được, theo bố đến chỗ đoàn lữ thương đang sắp lên đường.

Ông Sămxetđin nói riêng với một ông lão buôn lạc đà, người Môtka, là cụ Kaman:

— Cụ đáng kính, tôi gửi cụ chú bé này, con ngươi của mắt tôi đây. Xin chúa Ala phù hộ và xin cụ trông nom cho.

Ông bảo Nốt Ruồi:

— Trong thời gian xa bố, con phải xem cụ như cha, phải nghe lời và không được làm việc gì mà không xin ý kiến cụ.

Ông đưa cho con một nghìn đina, dặn một lần nữa:

— Lúc giá cả đang xuống, chớ bán hàng, cứ chờ khi nào giá lên cao nhất hãy bán. Con cầm món tiền này tiêu vặt khi hàng chưa bán được.

Cha con từ biệt nhau xong, đoàn lên đường, phút chốc ra khỏi thành Lơke.

Được tin Nốt Ruồi đi, Mamút cũng chuẩn bị đi. Vài giờ sau hắn đã có được một đoàn lừa và lạc đà thồ hàng cùng mấy con ngựa đóng yên. Hắn đi ngay và cách Lơke mấy dặm thì đuổi kịp đoàn lữ thương. Hắn tự nhủ: “Đến sa mạc thì mi tha hồ hú hí với chú bé, chẳng sợ ai quấy rầy. Mamút ạ, chẳng có ai để tố cáo, cũng không ai đến giám sát mi.”

Ngay chặng đường thứ nhất, Hai Lòng dựng lều cạnh lều Nốt Ruồi. Hắn dặn anh bếp của chàng không phải đốt lửa vì hắn mời chàng sang lều của hắn cùng ăn. Nốt Ruồi sang, có cụ Kaman đi cùng. Hôm sau, đến trạm nghỉ thứ hai cũng thế. Và cứ thế cho đến tận Đamát. Ở đây Hai Lòng có một nhà riêng để tiếp bạn bè, cũng như ở Alep và ở Batđa. Hắn cho một nô lệ đến lều Nốt Ruồi ở ngay cửa ô vào thành, mời riêng chàng đến. Chàng bảo để chờ xin ý kiến cụ Kaman. Cụ chau mày khuyên chớ đi. Và Nốt Ruồi không đi.

Ở Đamát không bao lâu, đoàn lên đường đi Alep. Vừa đến nơi, Hai Lòng cho mời ngay Nốt Ruồi. Cụ Kaman cũng lại khuyên không nên đến. Nốt Ruồi không hiểu tại sao cụ nghiêm thế, nhưng cũng không muốn trái ý cụ. Lần này nữa, Hai Lòng lại tốn công tốn của vô ích.

Nhưng khi rời khỏi Alep, Hai Lòng thề nhất định lần này không để xảy ra như thế nữa. Cho nên lần nghỉ đầu tiên trên đường đi Batđa, hắn chuẩn bị một bữa tiệc sang chưa từng thấy và thân hành đến tận nơi mời Nốt Ruồi cùng đi với hắn. Lần này Nốt Ruồi buộc phải nhận lời, vì không có cớ gì chính đáng để từ chối. Chàng vào lều thay quần áo chỉnh tề. Cụ Kaman đến bảo”

— Nốt Ruồi ơi, cháu dại lắm. Sao lại nhận lời mời của Mamút? Cháu không hiểu ý hắn sao? Cháu không biết vì sao người ta gọi hắn là Hai Lòng à? Đáng nhẽ cháu phải hỏi ý ông già là bác đây, những ông già mà nhà thơ có nói:

“Tôi hỏi cụ già: “Tại sao cụ đi, lưng còng như thế? Cụ đáp: Ta đã mất đi trên đất ướt, tuổi thanh xuân của ta. Ta cúi tìm tuổi thanh xuân đây. Bây giờ trên lưng ta, kinh nghiêm nặng quá, khiến ta không thẳng lưng lên được”.

— Thưa bác đáng kính - Nốt Ruồi trả lời - cháu không biết tại sao người ta lại gọi anh bạn Mamút của chúng ta là Hai Lòng, nhưng dù sao khước từ mãi lời mời của anh ấy cũng là khiếm nhã. Vả lại, đi thì có mất gì? Anh ấy có ăn thịt cháu đâu.

— Lạy chúa! Hắn ăn thịt cháu đấy. Hắn đã ăn bao nhiêu người rồi.

Nốt Ruồi bật phì cười, rồi vội đi theo Hai Long đang sốt ruột chờ. Hai người đến chỗ lều có bàn tiệc.

Bữa tiệc thật đẹp mắt và gợi cảm. Hai lòng không tiếc gì để đón tiếp chàng thanh niên kỳ diệu. Hai người ăn uống vui vẻ, nói cười luôn miệng. Họ ăn no, cùng chung cốc uống mềm môi. Hơi men bốc lên đầu. bọn người hầu đã kín đáo rút lui, Hai Lòng say rượu, say tình ôm hai má Nốt Ruồi định hôn. Nốt Ruồi bối rối, tự nhiên giơ tay lên, và Hai Lòng hôn phải bàn tay ấy. Mamút một tay ôm cổ, một tay ôm ngang lưng chàng. Nốt Ruồi hỏi:

— Anh định làm gì tôi thế?

Hai Lòng nói ý định của mình.

Nốt Ruồi đứng phắt dậy:

— Lạy chúa! Không được. Ta không bán cái thứ hàng này đâu. Dù sao để tự an ủi, anh biết cho là nếu tôi bán thứ này cho người khác lấy vàng thì đối với anh, tôi sẽ cho không.

Mặc cho Hai Lòng lạy van, Nốt Ruồi không ở thêm lấy một phút. Chàng vội về lều của chàng. Cụ Kaman lo lắng đang chờ, thấy Nốt Ruồi vẻ mặt khác thường, cụ hỏi vì sao.

— Không có gì cả, bác ạ. Nhưng phải nhổ trại ngay mà đi Batđa. Cháu không muốn đi cùng Hai Lòng nữa, anh ta có những ý định quá đáng và phiền toái.

— Ta đã chẳng bảo cháu rồi đó sao. Lạy chúa! May mà cháu không việc gì cả. Còn chuyện đi thì bác lưu ý cháu, đi lẻ là rất nguy hiểm. Nên ở lại đi cùng mới đủ sức chống trả bọn Bêđoanh cướp đường trên đất này.

Nốt Ruồi không muốn nghe gì cả, cho lệnh lên đường.

Thế là đoàn nhỏ của chàng đi một mình, cứ đi cho đến một buổi chiều, cách cổng thành Bátđa có mấy dặm, Nốt Ruồi cho hạ trại. Cụ Kaman khuyên:

— Nên đi thẳng đến Bátđa trong nội đêm nay, không nên hạ trại ở đây, vì đây là Thung lũng Chó, nguy hiểm lắm. Nên đi vội đến Bátđa trước khi cổng đóng. Vì tối nào Giáo chủ cũng cho đóng cổng thành cẩn mật, để ngăn bọn cuồng tín kéo vào lấy sách khoa học, văn học chứa trong các lớp học mà ném xuống sông Hổ.

Nốt Ruồi đáp:

— Lạy chúa! Cháu không muốn vào thành ban đêm, mà muốn hưởng cảnh bình minh trên Bátđa. Đêm nay ở đây thôi, cháu không vội gì cả. Cháu có đi buôn bán đâu, đi ngao du thôi mà, cho biết đó biết đây.

Cụ Kaman chỉ còn biết cúi đầu, than cho sự bướng bỉnh nguy hiểm của đứa con ông Sămxetđin.

Nốt Ruồi ăn tối qua loa, bọn nô lệ ngủ cả, chàng ra khỏi lều đến ngồi ở một gốc cây trong thung lũng dưới ánh trăng. Chàng nhớ lại những bài tập đọc học với các ông thày dưới hầm dạo nọ. Chàng ngâm bài thơ sau ở nơi đầy thơ mộng này:

“Hỡi Bátđa, nữ hoàng của Irắc, nguồn khoái cảm lâng lâng, đất của Giáo chủ và của thi nhân, đã bao lâu ta mơ tưởng đến người …”

Chưa hết đoạn thơ đầu, chàng nghe phía bên trái có tiếng la hét dữ dội, tiếng ngựa phi, tiếng kêu cứu từ hàng trăm cái miệng thốt ra cùng một lúc. Chàng quay lại thấy bốn mặt rất đông những tên Bêđoanh như từ dưới đất chui lên.

Nốt Ruồi lặng người. Chàng thấy cả đoàn bị cướp phá. Bọn cướp không thấy một ai sống sót, dắt hết lạc đà và la, trong nháy mắt biến mất.

Khi đã bớt bàng hoàng, Nốt Ruồi đến chỗ cắm trại, thấy người của chàng bị giết sạch, cả cụ Kaman, tuổi đáng kính. Thây nằm ngổn ngang, ngực bị lưỡi thương đâm nát. Chàng không chịu được cảnh tượng hãi hùng ấy, cắm đầu chạy không dám ngoái lại. Sợ tên cướp nào trông thấy, chàng cởi bỏ hết quần áo đẹp, chỉ giữ chiếc áo lót. Và gần như trần truồng, chàng chạy suốt đêm, sáng sớm đến cổng thành Bátđa. Mệt quá, chàng đến chỗ cái giếng đầu tiên rửa mặt mũi chân tay, rồi lên chỗ bệ phía trên nằm lăn ra ngủ.

Lại nói về Mamút Hai Lòng. Nốt Ruồi đi rồi, hắn cũng đi, đi lối tắt nên tránh được bọn cướp. Hắn đến cổng Bátđa vừa lúc Nốt Ruồi qua đấy đến nằm ngủ trên bờ giếng. Hắn cũng vừa đến giếng cho ngựa uống nước ở chỗ bồn đá dành cho súc vật. Con ngựa thấy bóng của chàng thanh niên nằm ngủ, sợ hãi, lùi lại thở. Hai Lòng ngước mắt nhìn lên bệ, nhận ra Nốt Ruồi mong manh một chiếc áo lót nằm ngủ thì giật mình suýt ngã ngựa.

Hắn nhảy xuống, trèo lên chỗ bệ, ngây người ra trước cảnh Nốt Ruồi nằm gối tay ngủ mệt nhọc. Lần đầu tiên hắn được ngắm cái thân hình tuyệt mỹ trong như pha lê có những nốt ruồi nâu nổi lên rất đẹp trên làn da trắng. Hắn không hiểu do đâu lại gặp nằm ngủ trên đường vị thiên thần hắn say mê theo đuổi, mà vì ai hắn đã tổ chức cuộc hành trình gian khổ này. Hắn không thể rời mắt khỏi nốt xạ ở mông bên trái chàng. Hắn không biết giờ nên xử trí ra sao. “Làm gì bây giờ - hắn nghĩ - đánh thức chàng dậy và cứ thế leo lên ngựa chạy trốn vào sa mạc? chờ cho chàng tỉnh giấc, nói ngọt, dụ chàng theo mình về nhà riêng ở Bátđa?”

Hắn dừng lại ở ý nghĩ sau này. Hắn ngồi ở mép bệ, dưới chân chàng. Mặt trời chiếu xuống. Thân hình non tơ của chàng trong veo hồng lên. Con mắt hắn tha hồ đắm say ngắm nghía.

Nốt Ruồi ngủ no rồi, duỗi chân, hé mắt. Mamút cầm tay chàng nói rất êm ái:

— Đừng sợ! Gần ta chàng sẽ được bình yên. Xin cho biết, vì sao ra nông nỗi này?

Nốt Ruồi vụt ngồi dậy. Trước mặt kẻ say mê mình, chàng thấy ngượng nghịu, nhưng cũng thuật lại việc bị cướp. Mamút nói:

— Anh bạn trẻ của tôi ơi! Của mất mà người còn, thật cảm tạ chúa. Nhà thơ có nói:

“Đầu mà còn thì của mất chỉ như mất đầu móng tay”.

Vả lại của cải của chàng còn đấy thôi, vì tất cả tài sản của ta là thuộc về chàng. Đi với ta về nhà mà tắm rửa và mặc quần áo vào. Ngay từ giờ phút này chàng có thể coi tất cả của cải của Mamút như của chàng, và Mamút chỉ sống để phụng sự chàng.

Hắn cứ nói mãi, thân thiết quá nên cuối cùng Nốt Ruồi theo hắn.

Hắn đỡ Nốt Ruồi lên lưng ngựa, để ngồi sát ngay sau lưng. Hắn run lên vì khoái trá được cái thân hình nóng bỏng, trần truồng của chàng thanh niên ôm chặt lấy.

Về đến nhà, hắn dẫn ngay Nốt Ruồi đến nhà tắm công cộng, không gọi người xoa bóp hoặc một người giúp việc nào, tự tay tắm lấy cho Nốt Ruồi. Tắm xong, mặc cho chàng một chiếc áo quí, đưa về căn phòng dành riêng để tiếp bạn thân.

Đây là một căn phòng mát mẻ soi sáng bằng ánh xanh của men sứ ở tường và ở những ngôi sao lấp lánh trên trần. Một mùi hương thơm như đưa hồn đến những khu vườn long não và nhục quế trong mơ. Ở giữa có nước phun lên như hát. Nghỉ ngơi ở đây xiết bao êm đềm khoan khoái. Hai người ngồi trên thảm. Mamút đưa cho Nốt Ruồi một chiếc gối để tỳ tay. Rồi ăn, và uống rượu. Hai Lòng giữ gìn mãi, giờ thì không nén được nữa. Hắn đọc thơ tình:

“Lòng khát khao hỡi! Con mắt âu yếm nhìn, đôi môi tinh khiết hôn, không làm dịu được mi. Hỡi lòng khao khát của ta! Ta đắm say quá, chỉ được toại nguyện mới nhẹ lòng”.

Nốt Ruồi đã quen với thơ của Hai Lòng, hiểu được cái ý tối tăm. Chàng đứng ngay dậy:

— Tôi không hiểu sao anh cứ nói mãi về cái chuyện ấy. Tôi chỉ có thể nhắc lại điều đã nói: Ngày nào mà tôi đem bán cái món hàng ấy lấy vàng, thì ngày ấy tôi sẽ cho không anh ngay.

Rồi không muốn nghe gì nữa, chàng bỏ đi.

Lang thang trong thành phố xa lạ, tối đến, chẳng biết đi đâu, chàng định vào một giáo đường. Vào đến sân, sắp cởi dép để vào giáo đường thì thấy tiến đến hai người, có hai nô lệ đi trước cầm đèn. Chàng đứng dẹp lại cho họ đi. Người có tuổi trong hai người dừng lại trước mặt chàng, nhìn đăm đăm rồi chào. Chàng chào lại. Ông già hỏi:

— Chàng có phải người ở xa đến không?

— Phải! Tôi từ Lơke đến. Bố tôi là Sămxetđin, Tổng đại diện thương nhân của thành phố.

Ông già quay về phía người cùng đi, nói:- Chúa Ala cho ta quá điều mong muốn. Chúng ta không ngờ lại gặp được người lạ giúp chúng ta chóng đến thế.

Ông kéo Nốt Ruồi nói riêng:

— Thật đáng xưng tụng đức Ala đã đặt chàng trên đường của ta. Ta muốn chàng giúp cho một việc, ta sẽ trả công rất hậu: năm nghìn đina, với một nghìn đina quần áo, với một con ngựa một nghìn đina. Việc thế này:

Theo luật ở đây, khi một người Hồi giáo đã bỏ vợ lần đầu, nếu trong vòng ba tháng mười ngày muốn lấy lại thì không cần nghi thức gì cả. Nếu ly dị lần thứ hai, cũng có thể lấy lại sau thời gian do luật pháp quy định. Nhưng nếu đã bỏ lần thứ ba hoặc chưa bỏ lần nào nhưng lại nói: “Cô bị bỏ ba lần” hay: “Ta lấy lần ly dị thứ ba mà thề rằng cô không còn là gì đối với ta nữa”, mà người chồng muốn lấy lại thì theo luật pháp phải có một người chính thức cưới người vợ bị bỏ, rồi sau đấy lại bỏ chị ta dù mới chỉ ngủ với chị một đêm; có thế người chồng mới lấy lại được. Đấy là trường hợp người chồng trẻ tuổi này là con rể ta. Hôm nọ, giận quá hóa dại, anh ta đã thét vợ: “Cút khỏi nhà tao! Tao không nhận mày nữa. Mày đã bị bỏ ba lần”. Lập tức con gái ta kéo mạng che mặt xuống, vì chồng giờ đã thành người lạ. Hắn lấy lại của hồi môn, về nhà ta ngay ngày hôm đó. Nhưng giờ đây, chồng nó tha thiết muốn lấy lại. Anh ta đến van lạy ta xin làm lành với vợ. Ta bằng lòng. Thế là phải tìm một người lạ làm chồng cô vợ một đêm. Ta gặp chàng đây. Chàng là người từ xa đến, mọi việc sẽ giữ được bí mật, chỉ có vị pháp quan biết thôi, không một chút gì tiết lộ ra ngoài.

Đang cơn cùng quẫn, Nốt Ruồi nghĩ: “Ta sẽ được năm nghìn đina, quần áo một nghìn nữa, một con ngựa một nghìn, lại một đêm có vợ. Lạy Chúa, nhận thôi.”

Chàng bèn bảo hai người đang lo lắng chờ giả lời:

— Lạy Chúa! Tôi xin nhận làm người Giải trừ.

Anh chồng từ nãy giờ vẫn im lặng, giờ mới lên tiếng:

— Tôi yêu vợ tôi lắm. Chàng giúp cho như thế là quí, nhưng tôi sợ chàng có thể thích cô ta mà sáng hôm sau không chịu ly dị giả lại cho tôi. Luật pháp sẽ bênh chàng. Vì vậy, tôi muốn chàng cam kết trước vị pháp quan là nếu hôm sau chàng không ly dị thì phải đền thiệt hại cho tôi là một vạn đina.

Nốt Ruồi nhận ngay vì chàng chỉ định lấy chị kia một đêm thôi. Thế là ba người đến vị pháp quan ký kết giấy tờ. Ông này thấy Nốt Ruồi thì xúc động yêu ngay. Chúng ta sẽ còn gặp lại ông trong câu chuyện.

Xong giấy tờ, họ ra khỏi nhà viên pháp quan. Ông bố đưa Nốt Ruồi về nhà. Ông bảo chàng ngồi nhà ngoài đợi, còn ông vào bảo con gái:

— Con gái yêu, cha đã tìm cho con một cậu đẹp giai, cha mong con sẽ vừa ý. Hãy qua một đêm với chàng. Không phải đêm nào người ta cũng có thể được ôm một chàng kỳ diệu như thế.

Thuyết con gái xong, ông cha tốt bụng hài lòng ra bảo với Nốt Ruồi điều tương tự như thế, và dặn ngồi chờ một lát để người vợ mới có thì giờ chuẩn bị tiếp chàng. Còn ông chồng trước thì đi tìm gặp ngay một mụ già xảo quyệt đã nuôi anh lúc nhỏ mà rằng:

— Mẹ ơi! Con xin mẹ nghĩ cách gì cho chàng Giải trừ đêm nay không gần vợ con.

Mụ nói ngay:

— Chuyện ấy thì dễ thôi.

Mụ liền choàng khăn vào đến nhà người vợ. Thấy Nốt Ruồi ngồi ở nhà ngoài, mụ chào, bảo:

— Như mọi hôm, hôm nay già đến bôi thuốc chữa bệnh hủi cho cô vợ. Thật khổ cho cô ta.

Nốt Ruồi kêu lên:

— Lạy chúa! Tránh cho tôi! Thế nào, thưa mẹ, cô ấy bị hủi à? Thế mà đêm nay tôi phải ngủ với cô ta đấy. Chồng cô ta chọn tôi làm người Giải trừ mà.

Mụ già ra vẻ thương hại:

— Cầu chúa tránh cho tuổi thanh xuân đẹp đẽ của con cái bệnh ấy. Phải. đêm nay con không nên chung chạ với cô ta.

Mụ để mặc Nốt Ruồi há hốc mồm ngồi đó, vào bảo với chị vợ điều tương tự đã nói với chàng thanh niên Giải trừ. Mụ khuyên chị phải kiêng kẻo lây bệnh. Nói xong, mụ ra về.

Nốt Ruồi ngồi chờ cho chị vợ ra hiệu trước khi vào. Chờ mãi chỉ thấy một nữ nô bưng đến một mâm thức ăn. Chàng ăn, uống, rồi không biết làm gì, ngồi đọc một chương kinh Koran và ngâm mấy đoạn thơ trữ tình, giọng ngọt ngào hơn giọng của chàng Đavit trẻ tuổi hát trước vua Xôn[118].

Thiếu phụ trong buồng nghe giọng ngâm tự nhủ: “Cái mụ xúi quẩy kia nói gì thế nhỉ? Một người mắc bệnh hủi mà lại có cái giọng tốt thế kia à? Lạy chúa, ta sẽ gọi chàng vào, nhìn tận mặt xem có phải mụ ta nói dối mình không. Nhưng trước hết hãy hát đáp lại chàng ngâm.”

Nàng lấy một cây đàn Ấn Độ, lên dây, gảy đàn hát theo. Giọng nàng véo von, đến chim bay tít đỉnh trời cao cũng phải ngừng lại lắng nghe. Hát rằng:

“Tôi yêu một chú hoẵng non. Mắt hoẵng dịu, buồn. Thân hoẵng mềm mại, khi đung đưa thì những cành cây mềm cũng bắt chước mà tự uốn éo theo…”

Nốt Ruồi mới nghe những nốt nhạc đầu của khúc hát, thôi không ngân nga nữa, chú ý lắng tai: “Cái mụ bán thuốc mỡ kia đã nói gì với ta thế nhỉ - chàng lẩm bẩm. Lạy Chúa, nhất định mụ ta đã nói láo. Một giọng tốt như thế không thể là của một người hủi được.”

Rồi họa theo nốt nhạc, chàng hát đến đá nghe cũng phải nhảy lên:

“Ta chào con linh dương xinh xẻo đang trốn người săn. Ta chào những đóa hồng rải rác trên đôi má nó”

Thiếu phụ xúc động chạy đến hé rèm lên, mặt nàng lồ lộ như mặt giăng đột ngột ra khỏi đám mây. Nàng ra hiệu bảo chàng vào, đi ưỡn ẹo đằng trước làm cho một ông già nằm liệt giường cũng phải bật dậy. Nốt Ruồi lấy làm ngạc nhiên về nhan sắc tươi trẻ của nàng, nhưng không dám lại gần, vì sợ lây.

Đột nhiên thiếu phụ cởi hết áo quần. Thân hình như bạc nguyên chất, mảnh dẻ rắn chắc như cây cọ non. Nốt Ruồi cũng làm theo. Thân hình chàng trong như nước suối, nguyên vẹn như con mắt trẻ thơ. Đêm ấy, họ đúng là một cặp vợ chồng trong tối tân hôn.

Sáng dậy, Nốt Ruồi hỏi người vợ tạm thời:

— Tên nàng là gì?

— Là Zôbêiđa.

— Zôbêiđa nàng hỡi, ta rất tiếc phải từ biệt nàng.

— Sao vậy, chàng hỡi?

— Vì lẽ ta chỉ là người Giải trừ mà thôi.

— Ôi! Em quên mất. Được hưởng hạnh phúc cùng chàng, em cứ tưởng chàng là một món quà kỳ lạ cha em tặng để thay cho người kia.

— Thì đúng vậy mà, Zôbêiđa xinh đẹp. Cha và chồng nàng đã chọn tôi. Và để đề phòng ý xấu của tôi, cả hai bắt tôi ký giấy trước vị pháp quan cam kết nếu tôi không bỏ nàng thì phải đền một vạn đina. Tôi không một xu dính túi, biết lấy đâu món tiền quá lớn ấy để trả họ? Tôi đành đi thôi, nếu không sẽ phải vào tù vì vỡ nợ.

Nàng Zôbêiđa nghĩ một lúc, hôn vào mắt chàng hỏi:

— Tên chàng là gì?

— Là Nốt Ruồi.

— Ya Ala! Tên đúng với người quá[119]. Em sẽ tìm được cách khiến đôi ta không bao giờ phải xa nhau. Được biết chàng rồi, em thà chết chứ không thuộc về ai khác.

— Làm thế nào bây giờ?

— Đơn giản thôi. Lát nữa cha em dẫn chàng đến vị pháp quan làm giấy tờ. Chàng đứng sát vào viên quan nọ, bảo rằng chàng không muốn ly dị. Ông ta sẽ hỏi: “Sao, anh từ chối năm nghìn đina người ta sắp trả cho, và một nghìn đina quần áo, và con ngựa một nghìn đina để ở lại với một người đàn bà?”. Chàng sẽ đáp: “Tôi tính mỗi sợi tóc của người đàn bà ấy đáng giá một vạn đina, vì vậy tôi giữ lại chủ nhân của mớ tóc quý ấy”. Viên quan sẽ nói “Đó là quyền của anh, nhưng anh phải giả cho người chồng trước một vạn đina bồi thường”. Lúc ấy, chàng nghe cho kỹ lời em nói đây: ông quan già ấy, một người tốt, rất mê những chàng trai trẻ. Em tin chàng sẽ để lại cho ông ta một cảm tưởng rất mạnh.

Nốt Ruồi kêu lên:

— Nàng cho là vị pháp quan cũng là kẻ hai lòng?

— Đúng thế! Nhưng có gì mà chàng phải lấy làm lạ?

— Quả là số đã định suốt đời cứ phải từ tay một anh hai lòng này qua tay một anh hai lòng khác. Nhưng hỡi nàng Zôbêiđa khôn khéo, nàng nói tiếp đi. Nàng bảo viên pháp quan ấy rất mê những chàng trai trẻ. Nàng khuyên ta đem bán cho ông ta món hàng ấy chăng?

— Không! Chàng nghe đây: Khi ông quan bảo: “Phải giả một vạn đina” thì chàng nhìn ông ta như thế này, một cách nào đấy, chàng ưỡn ẹo, vừa vừa thôi, như thế nào cho ông ta xúc động đến tan ra nước trên tấm thảm ông ta ngồi. Nhất định ông ta sẽ cho hoãn giả nợ. Sau đấy, có Chúa giúp.

Nốt Ruồi nghĩ một lúc, nói:

— Như thế cũng được.

Lúc ấy, một nữ nô gọi sau bức màn:

— Thưa cô chủ Zôbêiđa, ông đang đợi cậu chủ đấy.

Nốt Ruồi đứng dậy vội mặc quần áo vào và đến gặp ông bố Zôbêiđa. Hai người ra đến đầu phố cũng anh chồng cũ đến dinh viên pháp quan. Sự việc xảy ra đúng như Zôbêiđa tiên đoán. Cũng phải nói là Nốt Ruồi đã theo răm rắp những chỉ dẫn quý báu của nàng. Viên pháp quan bị những cái liếc mắt của Nốt Ruồi thôi miên, cho hoãn không phải chỉ ba ngày theo lời thỉnh cầu khiêm tốn của chàng thanh niên, mà đã kết luận như sau:

“Tôn giáo và luật pháp chúng ta không thể buộc người ta phải ly dị, và bốn nghi thức chính thống cũng hoàn toàn quy định như thế. Mặt khác, người giải trừ đã thành người chồng. Vì là người phương xa nên được hoãn nợ. Tòa cho hoãn mười ngày.”

Nốt Ruồi kính cẩn cảm ơn. Viên pháp quan nghĩ: “Lạy chúa, chàng thanh niên xinh đẹp này đáng giá một vạn đina. Ta sẵn sàng cho chàng vay”. Nốt Ruồi lễ phép từ biệt, chạy về với vợ, nàng Zôbêiđa khôn khéo.

Zôbêiđa tươi tắn, đón Nốt Ruồi niềm nở, khen chàng về kết quả đạt được, và đưa cho chàng một trăm đina để chuẩn bị một bữa tiệc sẽ kéo dài suốt đêm. Tối đến, hai vợ chồng ăn uống no nê rồi vào phòng khách đốt đèn đuốc lên đàn hát với nhau. Bỗng có tiếng gõ cửa. Nốt Ruồi ra mở.

Nguyên là đêm ấy, Giáo chủ Harun An-Rasít thấy mệt mỏi trong người, bảo Tể tướng Jafa, người hầu cận Mêrua và thi sĩ Abu Nôoát:

— Ta hơi khó thở, muốn dạo chơi các phố Batđa xem có gì không.

Bốn người cải trang thành bốn giáo sĩ Ba Tư, đi dạo đến cửa nhà Zôbêiđa, nghe tiếng đàn hát thì gõ cửa như các giáo sĩ vẫn thường làm. Nốt Ruồi vốn mến khách, lại đang hào hứng nên tiếp họ thân mật, đưa họ vào nhà, đem thức ăn đến mời.

— Lạy Chúa, người thanh lịch không cần ăn - họ nói - chỉ cần hòa âm thôi. Đứng ngoài thì nghe tiếng đàn ca, vào đây thấy im bặt. Người vừa hát rất hay đó có phải là một ca kỹ nhà nghề không?

Nốt Ruồi đáp:

— Không phải đâu, thưa các ngài. Vợ tôi hát đấy.

Đoạn chàng thuật lại chuyện của chàng từ đầu đến cuối, không sót chi tiết nào. Nhưng thiết tưởng chẳng cần nhắc lại làm gì.

Giáo chủ, đóng vai trưởng giáo, thấy Nốt Ruồi xinh đẹp, mến ngay. Ngài bảo:

— Cháu có thể yên tâm về món tiền một vạn đina mà cháu phải giả cho người chồng cũ của vợ cháu. Ta là hội trưởng hội bốn mươi giáo sĩ Batđa. Chúng ta khá giả. Một vạn đina không phải là một món tiền lớn. Ta hứa sẽ gửi đến cho cháu nội trong vòng mười ngày. Giờ cháu bảo vợ ngồi sau bức màn mà hát lên một bài, nghe cho nó khoan khoái tâm hồn. Vì, cháu ạ, âm nhạc đối với kẻ này là cơm ăn. Với kẻ khác là thuốc uống, với kẻ khác nữa là quạt mát. Với chúng ta, nó là cả ba thứ ấy.

Nốt Ruồi không làm khó dễ. Zôbêiđa muốn hát cho các giáo sĩ nghe. Thế là mọi người đều vui vẻ.. Họ qua một đêm thú vị, khi thì nghe hát, khi thì đùa cười, khi thì thưởng thức những bài thơ ứng khẩu dí dỏm của Abu Nôoát, cũng rất say mê Nốt Ruồi.

Sáng dậy, Giáo chủ đặt xuống dưới gối một cái túi có một trăm đina, là tất cả số tiền Ngài đem đi tối qua. Bốn giáo sĩ giả ra về. Abu Nôoát thay mặt mọi người, ứng khẩu mấy câu thơ từ biệt.

Trưa đến, Zôbêiđa thấy món tiền dưới gối, đưa cho Nốt Ruồi ra chợ mua mấy thứ cần dùng. Vừa mở của, Nốt Ruồi thấy có năm chục con la đứng đấy, con nào cũng nặng những kiện vải trên lưng. Một nô lệ trẻ người Abixini mặt mũi xinh xắn, da nâu, cưỡi một con la, yên rất đẹp, tay cầm một phong thư cuộn tròn.

Trông thấy Nốt Ruồi, chú nô lệ xinh xẻo xuống la, đến chào chàng, trao phong thư, nói:

— Thưa cậu chủ, ông nhà, vị tổng đại diện Sămxetđin sai tôi đem đến cho cậu năm vạn đina hàng quý và một cái bọc trong có một cái bình mới bằng vàng nạm ngọc, một cái chậu bằng vàng có chạm trổ, làm quà cho Xét Zôbêiđa.

Nốt Ruồi ngạc nhiên hết sức, đồng thời cũng hết sức vui mừng về chuyện kỳ lạ này. Chàng mở thư ra đọc”

Sau những lời ông Sămxetđin chúc cho con là Aletđin Nốt Ruồi, hạnh phúc và sức khỏe.

“Con yêu quý, bố được tin đoàn hàng của con bị cướp mất sạch, vì vậy bố gửi cho con một đoàn khác gồm năm chục con la mang năm vạn đina hàng. Mẹ con gửi cho con một cái áo dài đẹp tự tay mẹ con thêu, và gửi làm quà cho vợ con một cái bình và một cái chậu mà chắc vợ con sẽ vừa lòng.

Bố mẹ hơi ngạc nhiên biết con đóng vai Giải trừ trong một vụ ly hôn theo “công thức bỏ ba lần”. Con thấy người vợ mới vừa ý nên giữ lấy, như thế cũng được. Số hàng do chú Xalim người Abixini dẫn đến sẽ thừa để trả một vạn đina bồi thường cho anh chồng cũ.

Mẹ con và gia đình đều hạnh phúc và khỏe mạnh, hy vọng con về nay mai, và gửi con lời chào thân ái và tình thương mến.

Chúc con sống lâu hạnh phúc”

Lá thư cùng với tài sản bất ngờ kia làm Nốt Ruồi quá xúc động không kịp nghĩ đến cái phi lý của vụ việc. Chàng tìm vợ báo cho biết. Chưa nói xong câu chuyện thì có tiếng gõ cửa: bố Zôbêiđa và người chồng cũ đến thuyết Nốt Ruồi ly hôn. Ông bố nói:

— Cậu nên thương thằng con rể đầu của lão, nó yêu vợ nó lắm. Chúa Ala đã đưa đến cho cậu bao nhiêu của cải có thể mua được những nữ nô đẹp nhất trong chợ, cũng có thể cho cậu chính thức cưới con gái nhất phẩm đại thần. Cậu giả vợ cho hắn, và hắn nguyện làm tôi tớ cho cậu.

Nốt Ruồi đáp:

— Chúa cho tôi những của cải này là để đền bù rộng rãi cho anh ta. Tôi sẵn lòng trao cho anh ấy năm chục con la hàng hóa, cả chú nô lệ Xalim xinh xắn nữa, chỉ xin giữ lại món quà tặng vợ tôi là cái bình và cái chậu.

Chàng nói thêm:

— Và nếu Zôbêiđa bằng lòng về với chồng cũ thì tôi xin giải trừ.

Ông già đến hỏi Zôbêiđa:

— Thế nào, con có bằng lòng về với chồng trước không?

Nàng giả nhời:

— Anh ấy suy nhược lắm. Con thích chàng thanh niên hơn.

Anh chồng cũ thấy chẳng còn chút hy vọng gì tái hợp, buồn quá, nổ gan, chết ngay.

Còn Nốt Ruồi thì vẫn tiếp tục vui với nàng Zôbêiđa xinh đẹp, khôn khéo. Đêm nào hai người cũng vui đùa, hát hỏng đến làm cho đá cũng phải nhảy nhót, chim trên đỉnh trời cũng phải ngừng bay.

Mười ngày sau, nhớ tới lời vị trưởng giáo hứa gửi cho một vạn đina, chàng bảo vợ:

— Thật là lão trùm nói láo. Tôi mà chờ thì đã chết đói trong tù. Lạy chúa, gặp lại, tôi sẽ cho lão biết tôi nghĩ gì về sự thất tín của lão.

Tối đến, chàng thắp hết đèn đuốc trong phòng khách, chuẩn bị đàn hát như mọi đêm thì lại có tiếng gõ cửa. Chàng ra mở, không khỏi ngạc nhiên lại thấy bốn vị giáo sĩ đêm đầu. Chàng nhìn vào mặt họ, cười:

— Chào các vị nói dối, các vị thất tín. Dù vậy, cũng cứ xin mời vào. Nhờ chúa, tôi không cần sự giúp đỡ của các vị nữa. Vả chăng tuy các ngài nói dối và vờ vĩnh đấy, nhưng cũng tỏ ra là có giáo dục, dễ chịu.

Chàng bảo vợ ngồi sau lá màn hát cho họ nghe. Nàng hát hay quá đến làm cho đá cũng phải nhảy nhót, chim trên đỉnh trời cũng phải ngừng bay.

Có một lúc, vị giáo trưởng ra ngoài đi tiểu. Một giáo sĩ giả là Abu Nôoát nói nhỏ vào tai Nốt Ruồi:

— Xin cho hỏi một câu: Làm sao cậu lại có thể tin là bố mình, ông Sămxetđin gửi cho năm chục con la hàng hóa? Từ Lơke đến Batđa bao nhiêu ngày đường nào?

Chàng đáp:

— Bốn mươi lăm ngày.

— Thế đường về?

— Cũng ít ra là bốn mươi lăm ngày nữa.

Abu Nôoát cười:

— Thế thì mới chưa đầy mười ngày, làm sao tin đoàn cậu bị hại đến tai ông bố, rồi ông ấy lại gửi một đoàn thứ hai đã đến đây được?

— Lạy chúa! Tôi mừng quá, không kịp suy nghĩ gì. Nhưng hỡi vị giáo sĩ, xin cho được biết ai viết lá thư, ai gửi đoàn hàng?

— Nốt Ruồi này! Nếu cậu cũng tinh ý như cậu đẹp giai thì từ lâu cậu đã phải đoán được rằng trong bộ áo quần giáo trưởng, là đức Giáo chủ, ông chủ của tất cả chúng ta, đức Harun An-Rasít; trong vị giáo sĩ thứ hai, ngài tể tướng Jafa tài hoa; trong vị giáo sĩ thứ ba, người hầu cận Giáo chủ, Mêrua và trong tôi, kẻ tôi tớ và kẻ chiêm ngưỡng cậu, Abu Nôoát, chỉ suông là thi sĩ.

Nghe thế, Nốt Ruồi ngạc nhiên và bối rối đến tột độ. Chàng rụt rè hỏi:

— Hỡi đại thi hào Abu Nôoát, tôi có những giá trị gì mà đức Giáo chủ ban cho nhiều ân huệ thế?

Abu Nôoát cười:

— Có sắc đẹp.

Ông nói thêm:

— Đối với Giáo chủ thì trẻ, dễ thương, đẹp là giá trị lớn nhất. Ngài cho rằng chỉ nhìn một người đẹp, một bộ mặt xinh thì phải trả giá đến bao nhiêu cũng không đắt.

Đến đây, Giáo chủ ở ngoài vào, trở lại ngồi trên tấm thảm. Nốt Ruồi đến cúi đầu, kính cẩn:

— Cầu Chúa giữ mãi Ngài Giáo chủ để chúng tôi được kính trọng, mến yêu và được hưởng ân huệ của lòng đại lượng của Ngài.

Giáo chủ cười, vuốt má chàng:

— Ngày mai, ta đợi chàng trong cung.

Ngài đứng dậy, nhắc Nốt Ruồi đừng quên, rồi đi ra, theo sau là Jafa, Mêrua và Abu Nôoát.

Sáng hôm sau, Zôbêiđa cứ khuyên mãi chồng phải vào cung. Nốt Ruồi chọn trong những thứ chú Xalim đưa đến mấy vật quý nhất bỏ vào một cái hộp rất đẹp. Zôbêiđa sửa soạn, chải chuốt cho chồng rất cẩn thận. Nốt Ruồi vào cung đem theo chú nô lệ đội cái hộp trên đầu. Đến nơi, chàng đặt cái hộp dưới chân Giáo chủ, ca tụng Ngài bằng mấy vần thơ, rồi nói:

— Ai dâng tặng phẩm lên đức Sứ giả (cầu chúc Ngài bình an), Ngài đều nhận cho vui lòng người dâng. Tâu đức Giáo chủ, tôi xin dâng lên Người cái hộp nhỏ mọn này để tỏ lòng biết ơn. Nếu Người nhận cho thì kẻ tôi tớ này được hạnh phúc xiết bao.

Giáo chủ hài lòng về sự quan tâm ấy:

— Nốt Ruồi hỡi - Ngài nói - bản thân chàng đã là một món quà đẹp lắm rồi, đưa thêm gì cũng là thừa. Hãy là khách quý trong cung ta. Ngày hôm nay, ta muốn cử ngươi vào chức vụ cao.

Giáo chủ bèn cách chức vị Tổng đại diện thương gia của Bátđa, cho Nốt Ruồi thay vào. Muốn cho mọi người đều biết, Ngài viết một sắc chỉ truyền đem đến cho viên pháp quan để ông này cho rao khắp thành phố và trong tất cả các chợ ở Bátđa.

Nốt Ruồi từ đấy ngày nào cũng vào cung. Giáo chủ không thể thiếu chàng. Chàng không có thì giờ buôn bán gì nữa, cho mở một ngôi hàng sang trọng để chú tiểu nô da nâu trông coi. Chú tỏ ra đắc lực trong cái nghề tinh tế này.

Mới hai, ba ngày bỗng có tin vị Hiến tước của Giáo chủ chết. Giáo chủ lập tức đưa Nốt Ruồi lên chức vụ ấy, ban cho một chiếc áo bào thích hợp với chức vụ cao sang mới, cho hưởng bổng lộc rất hậu. Và như thế là Ngài không rời Nốt Ruồi ra nữa.

Hôm sau nữa, Nốt Ruồi đang ở cạnh Giáo chủ thì một viên nội thần vào:

— Cầu chúa phù hộ cho Giáo chủ và thêm cho Người số ngày tháng của vị Tư lệnh cung điện vừa bị Thần Chết đoạt đi.

Ông nói thêm:

— Tâu Giáo chủ, vị Tư lệnh cung điện vừa mất.

Giáo chủ nói:

— Cầu chúa thương ông ta!

Rồi Ngài cử Nốt Ruồi vào chức vụ của người quá cố, cho hưởng bổng lộc hậu hơn nữa. Với chức vụ ấy, từ nay Nốt Ruồi sẽ luôn luôn ở cạnh Giáo chủ. Cử xong và loan báo cho khắp trong cung biết, Giáo chủ vẫy khăn lau theo thói quen, làm hiệu bãi triều, chỉ giữ có mình Nốt Ruồi ở lại.

Một hôm, trong một buổi ca hát có đủ mặt những người thân thuộc của Giáo chủ: Jafa, Abu Nôoát, Mêrua và Nốt Ruồi. Người hát sau tấm màn chính là ái phi của Giáo chủ, đẹp nhất, hoàn hảo nhất trong tất cả các thứ phi của Ngài. Bỗng Giáo chủ nhìn Nốt Ruồi chăm chắm, rồi nói:

— Chàng thích ái phi của ta rồi, cứ nhìn mắt chàng khắc biết.

— Tâu đức Giáo chủ, cái gì chủ ưa thì tớ cũng ưa.

— Thế thì ái phi của ta ngay bây giờ là của chàng đây.

Ngài gọi viên trưởng hoạn quan, truyền:

— Ngươi đem tất cả đồ đạc cùng bốn chục nữ nô của ái phi ta là Khoái Lòng đến dinh vị Tư lệnh cung điện, rồi lấy kiệu đưa ái phi ta đến.

Nốt Ruồi không dám nhận:

— Tâu đức giáo chủ, xin Ngài cho tên tôi tớ không xứng đáng được miễn không lấy cái gì thuộc về chủ của nó.

Giáo chủ hiểu ý Nốt Ruồi.

— Chàng nói có lý. Có thể vợ chàng sẽ ghen. Thôi, cứ để ái phi của ta lại.

Đoạn Ngài bảo Tể tướng Jafa:

— Hôm nay là phiên chợ nô lệ. Phiền ngài đem một vạn đina ra chợ mua một nữ nô đẹp nhất chợ rồi cho người đưa ngay đến dinh Nốt Ruồi.

Jafa mời Nốt Ruồi cùng đi để tự chàng lựa chọn.

Hôm ấy, viên tỉnh trưởng Khalet cũng đi chợ mua nô lệ cho con, đã đến tuổi lấy vợ. Thằng con này là một đứa xấu xí, hôi hám, mắt lác, miệng rộng toác, hơi thở khắm lặm. Một người đàn bà chửa mà trông thấy hắn có thể bị đọa thai. Người ta gọi hắn là Béo ỵ. Tối hôm trước, Béo ỵ vừa mười bốn tuổi. Từ lâu, bà mẹ không thấy ở hắn một dấu hiệu gì về năng lực sinh thực, đâm lo. Nhưng sáng hôm qua, hắn cho mẹ biết đêm qua hắn nằm mộng ngủ với đàn bà. Bà mẹ mừng quá, bắt chồng phải đưa ngay con đến chợ mua một nữ nô về làm vợ. Và thế là Số phận trong tay chúa Ala đã để Jafa và Nốt Ruồi gặp Khalet và Béo ỵ ở chợ nô lệ. Họ chào nhau, rồi đứng vào một chỗ để những người môi giới dẫn nữ nô các loại trắng, nâu, đen diễu qua cho họ chọn. Không biết bao nhiêu là cô gái Hy Lạp, Abixini, Trung Quốc, Ba Tư đã qua mắt mà họ không chọn được một ai. Cuối cùng đến ông môi giới trưởng. Ông dắt một cô gái không che mạng, đẹp như trăng rằm tháng Ramađân.

Thấy co này, Béo ỵ hít thật mạnh tỏ vẻ bằng lòng, nói với bố:

— Con muốn cô này.

Jafa cũng hỏi Nốt Ruồi:

— Cô này được không?

— Được lắm - Nốt Ruồi đáp.

Jafa hỏi cô gái:

— Tên cô là gì?

— Thưa ông chủ, là Atmin.

Jafa hỏi người môi giới đặt giá bao nhiêu.

— Năm nghìn đina.

— Tôi giả sáu nghìn - Béo ỵ lên tiếng.

Nốt Ruồi tiến lên:

— Tôi giả tám nghìn.

Béo ỵ hít như điên:

— Tôi giả tám nghìn và một đina.

Jafa:

— Chín nghìn và một đina.

Nốt Ruồi:

— Mười nghìn đina.

Lão môi giới, sợ đôi bên đổi ý, bán ngay cho Nốt Ruồi. Béo ỵ không mua được nằm lăn ra đất huơ chân huơ tay. Ông bố vốn ghét thằng con vừa xấu vừa ngu, chỉ vì nể vợ phải đưa hắn ra chợ, giờ thấy thế rất lấy làm bực mình.

Nốt Ruồi cảm ơn Tể tướng rồi đưa nữ nô về. Chàng yêu Atmin, Atmin cũng yêu chàng. Chàng giới thiệu với Zôbêiđa. Zôbêiđa thấy Atmin dễ thương, khen Nốt Ruồi khéo chọn. Nốt Ruồi n hận Atmin là vợ chính thức thứ hai. Sau đó Atmin có mang như chúng ta sẽ biết.

Còn Béo ỵ thì bố phải dỗ dành mãi, hứa đủ thứ hắn mới chịu về. Đến nhà, hắn lăn ra đệm, không chịu ăn uống gì, như người mất trí.

Mấy bà trong nhà lo lắng xúm quanh bà mẹ của Béo ỵ thì một mụ già vào. Mụ là mẹ một tên trộm lừng danh hiện bị tù chung thân. Cả Bátđa gọi hắn là “Amat ghẻ chốc”. Hắn ăn trộm tài lắm, có thể tháo một cánh cửa trước mắt người canh cửa rồi giấu mất như là nuốt đi vậy. Hắn có thể vờ đi tiểu mà khoét bức tường ngay trước mặt chủ nhà, nhổ lông mi ở mắt một người mà người ấy không biết, hoặc xóa phấn ở mắt một chị mà chị ấy không hay.

Mẹ Amat thường tìm nô tì cho mẹ Béo ỵ đến nhà bà này. Mụ hỏi:

— Vì sao bà buồn thế và cậu nhà ta đau ốm thế nào?

Mẹ Béo ỵ kể lại đầu đuôi câu chuyện. Mẹ Amat nói:

— Thưa bà chủ, chỉ có thằng con tôi là có thể giúp bà và cậu. Xin bà làm thế nào cho hắn được tha, hắn sẽ có cách bắt Atmin về cho cậu. Vì bà biết thằng con khốn khổ của tôi vì làm bạc giả mà bị xiềng, chân có vòng sắt ghi: “chung thân.”

Mẹ Béo ỵ hứa sẽ làm cho hắn được tha.

Tối hôm ấy, cơm nước xong, bà chải chuốt, xức nước hoa đến làm duyên với chồng. Ông Khalet lấy làm xúc động. Bà nói:

— Xin ông hãy lấy việc ly hôn mà thề rằng tôi xin gì ông cũng sẽ chiều.

Ông thề. Bà nói về sự khổ sở của tên trộm. Ông hứa sẽ tha.

Hôm sau, ông Khalet tắm rửa và cầu kinh xong thì vào khám giam Amat ghẻ chốc, hỏi:

— Này tên cướp kia! Mi có hối hận về tội lỗi xưa không?

— Tôi có hối hận. Tôi nghĩ như thế nào thì nói như thế.

Ông tỉnh trưởng cho hắn ra khỏi nhà tù, dẫn đến Giáo chủ. Ngài rất đỗi ngạc nhiên thấy hắn còn sống.

— Thế nào, mi chưa chết à, thằng cướp kia?

— Lạy chúa! Tâu đức Giáo chủ, kẻ ác cũng khó chết lắm.

Giáo chủ cười to, bảo thợ rèn đến chặt xiềng cho hắn, rồi nói:

— Ta biết tài mi, muốn giúp mi hối cải. Vì không ai biết rõ bọn trộm cướp hơn mi, ta cho mi làm cảnh sát trưởng thành Bátđa.

Giáo chủ ra sắc chỉ tuyên bố cử Amat ghẻ chốc làm cảnh sát trưởng. Amat cảm tạ Giáo chủ và nhận chức ngay.

Hắn bắt đầu bằng việc mừng hắn được tha và được nhận chức mới. Hắn đến quán lão Do Thái Abraham, người đã chứng kiến những chiến công cũ của hắn, uống hai, ba vò rượu, thứ rượu hắn nghiện, thứ rượu xứ Iôni rất ngon. Khi mẹ hắn đến tìm để dặn phải giả ơn bà tỉnh trưởng, mẹ Béo ỵ, thì thấy hắn nửa say nửa tỉnh đang kéo râu lão Do Thái. Lão ta không dám kêu để tỏ lòng kính trọng cái chức vụ đáng sợ của ngài cảnh sát trưởng, Amat ghẻ chốc.

Mẹ hắn cuối cùng cũng lôi được hắn ra khỏi quán rượu, kể cho nghe vì đâu hắn được tha và bảo hắn phải tìm cách bắt cóc ngay nữ nô của Nốt Ruồi, Tư lệnh cung điện.

Hắn nói với mẹ:

— Tối nay con sẽ làm xong. Có khó gì việc ấy.

Tối hôm ấy, Giáo chủ Harun An-Rasít vào buồng vợ, vì là ngày đầu tháng. Thường Ngài vẫn dành ngày ấy vào nói chuyện với vợ về công việc, hỏi ý kiến bà về những vấn đề lớn nhỏ của quốc gia. Ngài rất tin cậy và yêu quý vì sự khôn ngoan và tấm nhan sắc lúc nào cũng tươi trẻ của bà. Ngài có thói quen, trước khi vào, cởi chuỗi hạt hổ phách và lam ngọc, thanh kiếm núm bằng ngọc bích khảm những viên hồng ngọc to như trứng bồ câu, quốc ấn, và một chiếc đèn con bằng vàng nạm ngọc thạch để soi ban đêm khi Ngài bí mật tuần tra cung cấm.

Amat biết rất rõ thói quen ấy của Giáo chủ. Hắn lợi dụng để thực hiện mục đích. Chờ cho đêm đến, bọn canh gác ngủ hết, hắn móc thang dây vào tường tòa lầu của Hoàng hậu. Lặng lẽ như một cái bóng, chỉ trong nháy mắt hắn vào được tiền sảnh có để bốn thứ trên của Giáo chủ. Hắn vớ lấy, lại lặng lẽ trèo ra, chạy đến dinh Nốt Ruồi và cũng lại dùng thang dây mà vào trong sân. Hắn nạy một viên đá hoa lên, đào nhanh một cái lỗ mà chôn những thứ vừa đánh cắp, nhưng giữ lại cây đèn. Vốn có máu ăn trộm, hắn không cưỡng lại ý muốn giữ lại cho mình một vật gì trong bốn vật trên. Cho nên đáng lẽ chôn cây đèn vào lỗ, hắn lại chôn vào túi. “Ta không có thói quen làm việc không công. Ta phải tự trả công cho mình” - hắn lẩm bẩm như thế. Chôn xong, hắn lấy viên đá hoa lấp lại và biến ra ngoài chạy đến quán rượu của lão Do Thái Abraham mà uống rượu tiếp.

Sáng hôm sau, Giáo chủ thấy mất bốn vật quý, ngạc nhiên lắm. Bọn hoạn nô được hỏi, rập đầu, không biết gì. Giáo chủ giận quá, khoác vào mình chiếc áo đỏ lôi đình ghê gớm. Đây là một chiếc áo lụa đỏ, Ngài mà đã mặc nó vào thì có nghĩa là tai họa khủng khiếp sẽ giáng xuống đầu mọi người xung quanh.

Giáo chủ mặc áo đỏ vào rồi, vào điện Cần chính, lên ngồi trên ngai. Các vị nội thần, đô đốc, bá quan lần lượt từng người vào chầu, quỳ rạp xuống đất. Chỉ có tể tướng Jafa, mặt cũng xám xanh, là đứng thẳng, mắt nhìn xuống chân Giáo chủ.

Sau một giờ im lặng đáng sợ, Giáo chủ nhìn Jafa đứng trơ trơ, khẽ nói, giọng uể oải:

— Cốc nước sôi rồi đấy.

Jafa đáp:

— Mong chúa tránh cho điều không hay.

Vừa lúc ấy viên Tỉnh trưởng vào, cùng với Amat ghẻ chốc. Giáo chủ gọi:

— Khalet, lại gần đây! Cho ta biết an ninh ở Bátđa thế nào?

Viên tỉnh trưởng, bố Béo ỵ đáp:

— Tâu Giáo chủ. Bátđa hoàn toàn an ninh.

— Nói láo! - Giáo chủ thét lên.

Viên tỉnh trưởng hoảng sợ, không hiểu sao Giáo chủ lại giận đến thế. Jafa đứng cạnh, giải thích vài lời vào tai ông ta.

Giáo chủ truyền:

— Từ giờ đến tối, không tìm ra mấy vật đối với ta còn quý hơn cả vương quốc, thì đầu ngươi sẽ bị treo trước cửa cung.

Viên tỉnh trưởng rập đầu xuống đất:

— Tâu đức Giáo chủ, tên trộm phải là người trong cung. Rượu chua là do men trong rượu. Kẻ nô lệ của Người nghĩ rằng kẻ duy nhất phải chịu trách nhiệm trong việc này là vị cảnh sát trưởng. Vả lại, ông ta biết rất rõ từng tên một, bọn trộm cướp ở Bátđa và khắp trong nước. Không tìm được thủ phạm thì ông ta phải chết trước thần.

Amat bước lên:

— Tâu đức Giáo chủ, tên trộm thế nào rồi cũng tìm ra được. Nhưng xin Giáo chủ cho tôi một sắc chỉ cho phép được khám nhà mọi người trong cung và mọi người ra vào đây, kể cả nhà vị pháp quan, vị Tể tướng, vị Tư lệnh cung điện - Nốt Ruồi.

Giáo chủ cấp ngay sắc chỉ mà rằng:

— Dù sao ta cũng phải chặt đầu một kẻ nào đó, hoặc là đầu ngươi, hoặc là đầu tên trộm. Hãy chọn lấy. Ta lấy tính mệnh của ta và mồ mả của ông bà mà thề rằng tên trộm có là con ta, kẻ nối ngôi ta chăng nữa, ta cũng vẫn quyết định: treo cổ nơi công cộng.

Amat trong tay có sắc chỉ, lấy hai tên lính ở nhà viên pháp quan, hai tên ở nhà vị tỉnh trưởng, lần lượt đến khám nhà các vị Tể tướng, tỉnh trưởng, pháp quan. Rồi đến nhà Nốt Ruồi. Chàng vẫn chưa biết gì hết. Amat một tay cầm sắc chỉ, một tay cầm một cái xiên đồng, vào tiền sảnh dinh Nốt Ruồi, nói đôi điều về chuyện khám xét.

— Nhưng ngài là vị quan tin cậy của đức Giáo chủ - hắn tiếp - tôi không khám xét gì đâu, thưa ngài. Vậy xin cho tôi về, cứ coi như là đã khám rồi.

— Hỡi vị cảnh sát trưởng, ngài phải làm phận sự chứ, xin cứ khám xét cho - Nốt Ruồi nói.

— Thế thì tôi xin làm qua loa, lấy lệ vậy.

Hắn uể oải đi quanh sân, lấy xiên đồng gõ gõ vào những viên đá lát, cho tới viên đá hoa nói trên kia thì nghe như dưới rỗng. Amat kêu lên:

— Thưa ngài, e dưới này có một kho tàng từ xưa.

Nốt Ruồi bảo bốn tên lính:

— Mấy chú thử nâng viên đá lên xem dưới có gì.

Lính lách dao vào kẽ viên đá hoa mà nâng lên, thì kia, rõ ràng trước mắt mọi người ba bảo vật bị đánh cắp: thanh gươm, quốc ấn, chuỗi hạt.

Nốt Ruồi chỉ kịp thốt lên: “Lạy chúa” rồi ngã ra bất tỉnh nhân sự. Amat cho mời viên pháp quan, viên tỉnh trưởng cùng mấy người làm chứng. Họ lập biên bản, đóng dấu vào. Viên pháp quan thân hành đến nộp biên bản lên Giáo chủ, còn bốn tên lính thì canh giữ Nốt Ruồi.

Thấy ba bảo vật, thiếu cây đèn, tìm được ở nhà người mà Ngài vẫn coi là vị cận thần thân tín nhất, người mà Ngài không tiếc một ơn huệ nào, người mà Ngài tin cậy hết mức, Giáo chủ lặng người đi, không nói nên lời. Sau một tiếng đồng hồ, Ngài mới quay về phía viên thị vệ trưởng, nói:

— Đem treo cổ.

Viên thị vệ trưởng cho rao bản án khắp thành phố, rồi tự thân đến bắt Nốt Ruồi, tịch thu vợ và tài sản. Tài sản thì xung vào ngân khố, còn hai người vợ thì sẽ cho đem bán ở chợ nô lệ. Viên tỉnh trưởng, bố Béo ỵ, đoạt lấy người nữ nô do Jafa mua trước kia, còn viên thị vệ trưởng thì dẫn Zôbêiđa có giọng hát hay về nhà mình.

May thay! Viên thị vệ trưởng là người bạn thân tốt nhất của Nốt Ruồi, coi chàng như con. Cho nên bề ngoài thì ông thực hiện lệnh gớm ghê của Giáo chủ, nhưng trong lòng, ông thề sẽ cứu cái đầu của đứa con nuôi. Ông bắt đầu bằng việc đưa về nhà một người vợ của chàng, là Zôbêiđa, lòng tái tê vì tai họa.

Nốt Ruồi bị cùm trong ngục chờ tối đưa ra treo cổ. Viên thị vệ trưởng tìm viên trưởng nhà lao, hỏi:

— Ông có bao nhiêu tù nhân bị tử hình không được kháng án, đem treo cổ tuần này?

— Thiếu vài ba người thì đầy bốn chục.

— Cho tôi kiểm tra lại.

Và ông đi soát từng người một, đi đi lại lại, cuối cùng chọn được một người tù giống Nốt Ruồi như đúc. Ông bảo viên quản ngục:

— Tôi dùng tên này làm vật hy sinh như ngày xưa đức Giáo trưởng, bố Ixmaen dùng một con vật thay cho đứa con giai[120].

Ông đem tên tù đi. Đến giờ hành hình, trước đám đông tụ tập để xem, ông trao tên tù cho người thực hiện bản án. Sau mấy nghi thức tôn giáo thông thường, người ta cho đầu Nốt Ruồi giả vào thòng lọng, đạp cái ghế dưới chân, mà treo cổ hắn lủng lẳng.

Lợi dụng trời tối, viên thị vệ trưởng vào nhà lao dẫn Nốt Ruồi về nhà mình, cho chàng biết việc ông làm, và hỏi:

— Nhưng lạy chúa! Sao cháu được Giáo chủ tin cậy là vậy mà lại tham mấy bảo vật ấy?

Nốt Ruồi nghe hỏi thế, lại ngất đi. Cứu chữa một lúc lâu chàng mới tỉnh lại, nói:

— Cháu xin lấy đức Sứ giả mà thề là cháu hoàn toàn không nhúng tay vào vụ trộm này, cũng không biết thủ phạm và nguyên do.

Ông tin ngay lời chàng, chỉ nói:

— Sớm muộn thế nào cũng tìm ra thủ phạm. Còn cháu thì không thể ở thành Bátđa thêm một phút nào nữa. Có thù địch là một vị vương giả, không phải chuyện vừa. Bác đi với cháu, để vợ cháu là Zôbêiđa ở lại với bác gái cho đến lúc Chúa khôn khéo thay đổi cho tình hình.

Rồi không để cho Nốt Ruồi kịp từ biệt vợ, ông kéo đi.

— Chúng ta đến cảng Ayat để đi Ixkanđaria[121]. Thành phố này xanh tươi mát mẻ, ở tốt lắm. Cháu ở đấy yên ổn, chờ thời cơ.

Cả hai người ra đi, trong đêm tối, không mấy chốc ra khỏi Bátđa. Không có gì cưỡi, lúng túng chưa biết làm thế nào thì thấy hai người Do Thái làm nghề đổi tiền ở Bátđa, rất giàu và được Giáo chủ biết đến. Ông thị vệ trưởng sợ họ kể với Giáo chủ là đã thấy ông đi với Nốt Ruồi còn sống, ông bèn thét lên: “Xuống la đi!”. Hai người Do Thái sợ run cầm cập, xuống la. Ông chặt đầu họ, lấy hết tiền rồi cưỡi lên lưng một con la. Nốt Ruồi cưỡi con kia, đi về phía biển. Đến Ayat, họ vào nghỉ ở một trạm, gửi la cho người chủ bảo cho la ăn uống tử tế. Sáng hôm sau, họ tìm một chiếc thuyền đi Ixkanđaria.

Ông thị vệ trưởng đưa hết số vàng lấy được cho Nốt Ruồi, dặn chàng cứ yên tâm chờ tin tức sẽ gửi từ Bátđa đến, chờ cả ông nữa. Ông sẽ đến đấy đón chàng, một khi tìm ra thủ phạm. Thuyền giương buồm. Ông ôm hôn chàng, khóc từ biệt mà về Bátđa.

Đến nơi, ông được biết như thế này:

Sau hôm treo cổ Nốt Ruồi giả, Giáo chủ vẫn còn bâng khuâng. Ngài cho mời Jafa đến, nói:

— Hỡi vị tể tướng của ta! Tên Nốt Ruồi đã vong ân bội nghĩa và phụ lòng tin của ta như thế đó. Làm sao một kẻ đẹp thế lại có tâm hồn xấu thế?

Tể tướng Jafa, con người rất mực khôn ngoan cũng không hiểu nổi vì đâu lại xảy ra cái chuyện vô lý ấy. Ông đáp chung chung:

— Tâu Giáo chủ, những hành động lạ lùng nhất chỉ lạ lùng vì không biết được duyên do. Dù sao thì cũng chỉ có thể xét về kết quả của hành động thôi. Kết quả ấy thật là thảm hại, vì nó đã đưa Nốt Ruồi lên đến giá treo cổ. Tuy nhiên, tâu Giáo chủ, Nốt Ruồi, chàng Ai-cập có đôi mắt ánh lên một vẻ đẹp tinh thần khiến thần không muốn tin vào điều mắt thấy.

Giáo chủ nghĩ một lúc rồi nói:

— Dù sao ta cũng muốn đến xem tội nhân lủng lẳng dưới giá treo cổ.

Ngài hóa trang, cùng đi với Jafa đến chỗ Nốt Ruồi giả chơi vơi giữa trời đất, một tấm khăn liệm phủ kín xác. Giáo chủ bảo bỏ tấm khăn ra. Jafa bỏ ra. Giáo chủ nhìn, bỗng lùi lại sửng sốt:

— Ôi Jafa! Không phải Nốt Ruồi.

Jafa xem xét cái thây cũng thấy thế, nhưng ông không để lộ ngạc nhiên, bình tĩnh hỏi:

— Tâu Giáo chủ, Người căn cứ vào đâu mà biết không phải Nốt Ruồi?

— Nốt Ruồi người nhỏ nhắn mà cái thây này thì to lớn.

— Điều này không chứng minh gì cả, vì bị treo cổ thì người dài và phù ra.

— Vị Tư lệnh cung điện có hai nốt ruồi ở má, người này không có nốt nào.

— Cái chết biến đổi và làm mờ bộ mặt.

— Nói thế cũng được. Nhưng Jafa này, hãy nhìn gan bàn chân hắn có xăm tên hai vị trưởng lão theo thói tục của bọn tà đạo môn phái Ali. Nốt Ruồi không thuộc phái này mà theo phái chính thống Hồi giáo kia.

— Chỉ có chúa Ala mới biết được điều huyền bí của sự vật.

Giáo chủ và Tể tướng về cung. Giáo chủ cho chôn cái thây, và từ đấy không nhớ gì đến Nốt Ruồi nữa.

Người vợ thứ hai của Nốt Ruồi bị ông Khalet dẫn về cho con ông là Béo ỵ nằm liệt giường từ hôm ở chợ về. Thấy Atmin, hắn vụt ngồi dậy, hít thật mạnh, chạy đến chực ôm nàng. Người nữ nô xinh đẹp bất bình và ghê sợ cái vẻ đáng tởm của tên ngốc, bỗng rút con dao găm ở thắt lưng ra, giơ lên dọa:

— Lui ra không ta đâm chết, sau đó ta sẽ đâm vào ngực ta.

Mẹ Béo ỵ vươn hai tay chạy đến hét:

— Con nô tì đểu cáng kia, sao mi dám cưỡng lại con ta?

Thiếu phụ cãi lại:

— Bà là hạng bất nghĩa. Đâu lại có thứ luật pháp cho một người đàn bà thuộc quyền hai người đàn ông một lúc? Và xin bà cho biết từ bao giờ giống chó lại có thể ở cùng hang với sư tử?

Mẹ Béo ỵ nói:

— Đã thế thì liệu, mi sẽ tối tăm mặt mũi ở cái nhà này.

— Tôi thà chết chứ không chịu phụ ông chủ của tôi, dù sống hay chết.

Vợ viên tỉnh trưởng lột bộ quần áo đẹp bằng lụa cùng tư trang của nàng, bắt mặc một cái áo đầu bếp bằng lông dê, và ở dưới bếp:

— Từ nay, việc nô lệ của mi là bóc hành, đun bếp, vắt nước cà chua và nhào bột làm bánh.

— Tôi thích làm những việc ấy của nô lệ hơn là trông thấy mặt con bà.

Từ hôm đó, nàng làm công việc bếp núc. Nhưng chẳng bao lâu, các nữ nô đều quý nàng, làm hết mọi việc cho nàng. Còn Béo ỵ, không chiếm được Atmin lại ốm liệt giường, không dậy được nữa.

Ta còn nhớ Atmin sau đêm đầu tiên với Nốt Ruồi đã có chửa ngay. Đến dinh viên tỉnh trưởng mấy tháng, đến kỳ, nàng sinh được một đứa con giai rất đẹp đặt tên là Atlân. Atmin và các nữ nô đều khóc vì tủi không có bố ở đây mà đặt tên cho con.

Atlân được mẹ bú mớm hai năm, cứng cáp và xinh lắm, đi vững vàng. Số phận muốn rằng một hôm mẹ nó bận việc, nó trèo mấy bậc thang nhà bếp đến căn phòng viên tỉnh trưởng đang ngồi lần tràng hạt hổ phách.

Thấy Atlân giống bố như lột, Khalet rớm nước mắt, gọi bé lại bế lên lòng vuốt ve mà rằng: “Đáng kính thay đấng đã tạo nên những vật đẹp thế này rồi thổi linh hồn và chết sống vào”

Atmin không thấy con đâu, cuống cuồng đi tìm, mắt lơ láo, và quyết định dù trái với lề thói, vào cả phòng vị tỉnh trưởng. Nàng thấy bé ngồi trong lòng ông, lấy mấy ngón tay nhỏ xíu chọc vào chòm râu bạc. Thấy mẹ, bé vươn tay chạy đến. Ông Khalet giữ lại, dịu dàng hỏi:

— Thằng bé này là con nàng đấy à?

— Thưa ông chủ, tôi rứt ruột đẻ ra nó đấy.

— Thế bố nó là ai? Là một kẻ nô bộc của ta chăng?

Nàng khóc như mưa:

— Bố cháu là chồng tôi, là Nốt Ruồi. Nhưng giờ thì cháu là con của Ngài.

Vị tỉnh trưởng xúc động nói:

— Lạy chúa! Từ nay ta nhận nó là con ta. Nàng cũng phải coi con nàng là con ta. Đến tuổi khôn lớn, nàng phải làm cho nó hiểu chỉ có ta là bố nó.

— Tôi xin tuân theo lời Ngài chỉ giáo.

Ông Khalet chăm sóc Atlân như cha thật, giáo dục đứa bé chu đáo. Ông mời một ông thày rất giỏi, viết tốt đến dạy cho Atlân học viết, học kinh Koran, học hình học và thơ ca. Atlân nhớn lên ít nữa, tự ông dạy cậu học cưỡi ngựa, múa gươm, phóng lao và cho tham dự những cuộc đua tài trên trường đấu. Mười bốn tuổi, Atlân thành một kỵ sĩ hoàn hảo, được Giáo chủ ban cho chức đô đốc như bố nuôi.

Cũng lại Số phận một hôm run rủi cho Atlân gặp Amat ghẻ chốc ở cửa quán rượu Abraham. Amat mời cậu công tử con quan tỉnh trưởng vào giải khát.

Amat theo thói quen, uống rượu đến say túy lúy. Hắn rút trong túi ra cây đèn vàng nạm ngọc đánh cắp ngày xưa. Trời tối, hắn thắp cây đèn lên. Atlân khen cây đèn đẹp, muốn xin. Cảnh sát trưởng nói:

Không được! Cây đèn này đã làm mất bao nhiêu linh hồn, cho cậu thế nào được. Nó đã làm cho vị cố Tư lệnh cung điện, một người Ai-cập nào đó tên là Nốt Ruồi phải chết đấy.

Atlân thấy thú, bảo Amat kể cho nghe. Amat kể hết, và đang cơn say dương dương tự đắc về hành động của mình.

Atlân về nhà kể cho mẹ nghe, nói thêm: cây đèn vẫn còn trong tay Amat. Nghe thế, Atmin thét lên một tiếng, ngã lăn ra. Tỉnh lại, nàng khóc nức nở, ôm lấy cổ con và giọng đầy nước mắt:

— Con ơi! Chúa Ala vừa làm tỏ sự thật. Mẹ không thể giấu con lâu hơn nữa. Atlân bé nhỏ của mẹ ơi, con nên biết ngài Khalet chỉ là cha nuôi của con thôi. Cha đẻ của con là chồng của mẹ, là Nốt Ruồi, đã bị tội thay cho thủ phạm như con biết đấy. Giờ, con phải đến ngay nhà ông thị vệ trưởng, bạn thân của cha con ngày trước, báo cho ngài biết điều con vừa khám phá ra. Rồi con nói:

— Thưa đại nhân, cháu xin lấy chúa Ala mà thề là cháu sẽ trả thù cho cha cháu là Nốt Ruồi.

Atlân đi ngay đến nhà ông thị vệ trưởng, người đã cứu cha mình và nói những điều Atmin đã dặn. Ông thị vệ trưởng cực kỳ ngạc nhiên và vui sướng, nói với Atlân:

— Đáng xưng tụng thay chúa Ala đã xé màn đêm, rọi ánh sáng vào bóng tối.

Ông nói thêm:

— Từ ngày mai, chúa Ala sẽ báo thù cho cháu.

Hôm ấy, Giáo chủ tổ chức một cuộc chơi khúc côn cầu lớn. Tất cả các vị đô đốc và những kỵ sĩ giỏi nhất Bátđa đều tham dự, Atlân cũng có mặt. Chàng mặc áo lưới, cưỡi con ngựa đẹp nhất trong những chuồng ngựa của bố nuôi. Trông chàng thật rạng rỡ. Giáo chủ rất ưa cách ăn mặc cùng vẻ thanh xuân của chàng. Ngài lấy Atlân làm đồng đội.

Cuộc chơi bắt đầu. Hai bên chơi rất ngoạn mục, phi ngựa dùng gậy vồ chuyền bóng tài tình khéo léo. Đột nhiên phía sân bên kia đối địch với phía do Giáo chủ đích thân điều khiển, một người chơi phạt quả bóng nhằm thẳng mặt Giáo chủ bay tới. Atlân nhanh nhẹn lạ thường đỡ được, nếu không còn gì là con mắt, có thể là tính mạng của Giáo chủ nữa. Chàng phạt bóng trở lại vào giữa lưng anh chàng nọ, làm gãy xương sống hất xuống ngựa. Giáo chủ nhìn Atlân khen:

— Muôn năm những người dũng cảm, hỡi chàng con đô đốc Khalet.

Giáo chủ cho ngừng cuộc chơi, xuống ngựa, tập hợp mọi người, gọi Atlân đến. Trước đám đông, Ngài nói:

— Hỡi người con anh dũng của vị tỉnh trưởng Bátđa, ta muốn chàng tự đánh giá về chiến công vừa rồi của chàng. Chàng muốn xin gì ta cũng cho. Nói đi.

Atlân cúi rạp đầu:

— Tâu Giáo chủ, tôi xin báo thù. Máu của cha tôi chưa chuộc lại được mà kẻ giết người còn sống kia.

Nghe thế, Giáo chủ ngạc nhiên lắm:

— Atlân, chàng nói gì về chuyện báo thù cho cha vậy? Cha chàng, đô đốc Khalet đang sống, đứng cạnh ta đây thôi. Cảm tạ chúa Ala!

— Tâu Giáo chủ, đô đốc Khalet đối với tôi là người cha nuôi tốt nhất. Tôi không phải là con đẻ của ông. Cha tôi là cố Tư lệnh cung điện, là Nốt Ruồi.

Giáo chủ thấy tối sầm trước mặt. Ngài nói, giọng như lạc đi:

— Chàng lại không biết cha chàng là một kẻ phản bội Giáo chủ sao?

— Cầu Chúa tránh cho cha tôi cái tội phản bội. Kẻ phản bội đang đứng bên phía trái Giáo chủ. Hắn là cảnh sát trưởng Amat ghẻ chốc. Cứ khám người hắn sẽ thấy bằng chứng.

Giáo chủ mặt vàng như nghệ, gọi viên thị vệ trưởng bằng một giọng đáng sợ:

— Khám ngay tên cảnh sát trưởng trước mặt ta.

Viên thị vệ trưởng - người bạn già của Nốt Ruồi - lại khám túi Amat, lôi ra cây đèn nhỏ bằng vàng đánh cắp của Giáo chủ.

Giáo chủ không nén được giận, hỏi Amat:

— Lại đây! Đèn này lấy ở đâu?

— Đèn tôi mua, tâu Giáo chủ.

Giáo chủ truyền cho bọn lính cận vệ:

— Đánh cho đến khi hắn phải nhận.

Lính cận vệ tóm cổ hắn, lột truồng mà quất. Hắn đau quá phải thú tội, kể lại hết đầu đuôi. Giáo chủ quay về phía chàng Atlân:

— Giờ đến lượt ngươi. Ngươi sẽ chính tay mình treo cổ hắn lên.

Lính cận vệ thòng dây vào cổ Amat. Atlân hai tay cầm đầu dây kéo lên đến đỉnh cột treo dựng giữa sân đua. Công lý đã được thực hiện.

Giáo chủ hỏi Atlân:

— Ngươi chưa xin ta ân huệ về chiến công của ngươi.

— Tâu Giáo chủ, Người đã cho, tôi xin giả lại cha tôi cho tôi.

Giáo chủ xúc động quá, khóc rồi thở dài nói:

— Con há không biết người cha khốn khổ của con bị vu oan đã bị treo cổ chết rồi sao? Hay có lẽ đã chết, không chắc lắm. Ta lấy tổ tiên mà thề sẽ hậu thưởng cho ai báo tin là cha con, Nốt Ruồi, chưa chết.

Ông thị vệ trưởng lúc ấy tiến lên xin được an toàn sẽ nói. Giáo chủ hứa đảm bảo. Ông tâu:

— Thần xin báo tin này: kẻ tôi tớ cũ trung thành của Người, Nốt Ruồi, hãy còn sống.

— Nhà ngươi nói gì vậy?

— Thần xin thề đấy là sự thật. Chính thần đã lấy một người tù giống Nốt Ruồi như anh em để thay thế cho chàng. Hiện chàng đang sống bình yên ở Ixxkanđaria, có lẽ làm nghề buôn ở chợ.

Giáo chủ mừng lắm, truyền cho viên thị vệ trưởng phải đi tìm ngay về cho Ngài, cấp cho một vạn đina làm lộ phí. Ông thị vệ trưởng lập tức lên đường.

Còn về phần Nốt Ruồi thì như thế này:

Con thuyền chở chàng, nhờ Chúa phù hộ, thuận buồm xuôi gió đến Ixkanđaria bình yên. Nốt Ruồi lên bờ, thấy cảnh rất thích thú mặc dù chàng sinh ở Lơke. Chàng đến ngay khu chợ. Lúc ấy người ta đang rao bán một ngôi hàng chủ chết đột ngột. Ngôi hàng có đủ đồ đạc, gối đệm, và hàng hóa. Nốt Ruồi mua lấy ngôi hàng. Hàng hóa có những thứ cần cho người làm nghề đi biển như buồm, dây treo, dây buộc, những chiếc hòm vững chắc, những túi đựng hàng cho thủy thủ, những vũ khí đủ kiểu đủ giá, và nhất là sắt vụn và đồ cổ mà các thuyền trưởng hay mua để bán lại cho bọn phương Tây. Bọn này rất mê đồ cổ, có thể đổi cả vợ, cả con gái lấy một khúc gỗ mục, một phiến đá bùa chú hoặc một thanh kiếm rỉ. Trong những năm dài sống xa Batđa, Nốt Ruồi không dại gì không buôn cái món hàng một vốn bốn lời này. Không gì lãi bằng đồ cổ. Có khi mua một hào bán mười đồng. Bán hết hàng, Nốt Ruồi định bán luôn cả cửa hiệu. Bỗng chàng thấy trên một ngăn hàng mà chàng biết chắc chẳng có gì, một vật gì đó, sáng, cầm lấy xem thì đấy là một viên ngọc bùa chú sáu mặt có khắc một thứ chữ lạ như hình con kiến, con sâu. Chàng đang nghĩ xem nó đáng giá thế nào thì bỗng một vị thuyền trưởng đã trông thấy viên ngọc từ ngoài phố, tiến đến cửa hiệu xem cho gần.

Ông ta chào Nốt Ruồi, hỏi:

— Ông có thể bán cho tôi viên ngọc này không, hay nó không phải để bán?

Nốt Ruồi đáp:

— Cái gì ở đây cũng là để bán cả, kể cả ngôi hàng.

— Viên ngọc ấy, tôi giả tám vạn đina được không?

Nốt Ruồi nghĩ: “Ngọc này chắc phải cực kỳ quý giá. Ta phải làm cao mới được.”

— Ngài đùa đấy hẳn, hỡi vị thuyền trưởng? Lạy Chúa! Vốn tôi bỏ ra mua đã mười vạn đina rồi.

— Tôi giả mười vạn vậy.

— Được. Nhưng là do nể ngài mà bán đấy.

Viên thuyền trưởng cảm ơn và nói:

— Món tiền ấy tôi không mang theo. Ở Ixkanđaria mà mang trong người một món tiền lớn như vậy thì thật nguy hiểm. Phiền ông xuống thuyền, tôi xin giả, lại xin biếu ông hai tấm dạ, hai tấm nhung và hai tấm xatanh làm quà.

Nốt Ruồi khóa cửa hiệu lại, đi theo viên thuyền trưởng. Đến nơi, ông bảo chàng đợi trên cầu thuyền để ông xuống lấy tiền. Mãi không thấy ông ta ra. Bỗng nhiên thuyền giương buồm, và rẽ sóng vút đi như một con chim.

Thấy mình như bị cầm tù giữa biển, Nốt Ruồi ngạc nhiên lắm, nhưng biết kêu ai, lại chẳng thấy một thủy thủ nào mà hỏi. Con thuyền thì như được một sức vô hình đẩy tới, cứ băng băng trên mặt nước. Đang bối rối, lo âu thì thấy vị thuyền trưởng xuất hiện. Ông ta vuốt râu, nhìn Nốt Ruồi chế nhạo, cuối cùng hỏi:

— Ngươi là tên Hồi giáo Nốt Ruồi, con lão Sămxetđin và đã từng ở trong cung Giáo chủ ở Bátđa phải không?

— Đúng tôi là con ông Sămxetđin.

— Vài hôm nữa, bọn ta sẽ đến Jơnoa trên đất nước Thiên chúa giáo. Ngươi sẽ được biết số phận của ngươi, hỡi tên Hồi giáo kia.

Nói rồi, ông ta bỏ đi.

Thuyền vượt biển bình yên đến cảng Jơnoa, một thành phố Thiên chúa giáo Tây phương. Một bà già đi cùng hai người đàn ông đến tìm chàng. Chàng không hiểu gì, đành phó thác cho số mệnh mà đi theo bà ta. Bà già dẫn chàng qua mấy phố, đến một nhà thờ trong một khu tu viện. Đến cửa, bà quay lại bảo:

— Từ nay ngươi là tôi tớ của nhà thờ và của tu viện. Công việc như thế này: sáng vào rừng kiếm củi cho nhanh; cọ rửa nền nhà thờ và tu viện; giũ chiếu, quét dọn rồi xay lúa, sàng gạo, nhào bột, nướng bánh trong lò; rồi lấy một đấu đậu xay ra mà nấu, nấu xong múc vào ba trăm bảy chục cái bát cho ba trăm bảy chục thày tu trong tu viện. Xong, đổ bô cứt đái trong tất cả các buồng thày tu; cuối cùng tưới vườn và đổ đầy nước vào bốn bể nước cùng những thùng để dọc bức tường. Từng ấy việc phải xong nội buổi sáng, vì buổi chiều ngươi phải dành để ép khách qua đường vào nhà thờ nghe giảng đạo. Nếu họ không chịu vào, ngươi cứ lấy cái gậy đầu có chữ thập bằng sắt mà nện vào đầu, theo lệnh nhà vua. Như thế, trong thành phố sẽ chỉ còn toàn những người thành tâm theo đạo Thiên chúa đến đây để các thày tu cầu phúc cho. Giờ thì ngươi bắt tay vào việc đi, đừng quên lời ta dặn.

Bà già nhìn chàng, nháy mắt, rồi bỏ đi.

Nốt Ruồi nghĩ: “Lạy Chúa! Công việc nặng quá!”

Không biết làm thế nào, chàng vào nhà thờ lúc ấy vắng tanh, ngồi lên một chiếc ghế mà nghĩ về những việc lạ lùng liên tiếp xảy đến với mình. Ngồi như thế chừng một giờ, thì nghe phía sau hành trụ có tiếng phụ nữ rất dịu dàng. Chàng quên nỗi buồn phiền, khoái trá lắng nghe, tâm hồn chàng như có tiếng chim ca và chàng cảm thấy cái mát mẻ của tiếng du dương nơi tịch mịch. Chàng đứng dậy đi tìm thì tiếng nói im bặt. Một phụ nữ che mạng hiện ra, tiến tới chàng, cất giọng run run:

— Nốt Ruồi chàng hỡi! Em nghĩ đến chàng từ lâu. Cảm tạ Chúa đã cho chúng ta sum họp. Chúng ta sẽ cưới ngay bây giờ.

Nốt Ruồi ngạc nhiên, nói:

— Không có chúa nào khác ngoài chúa Ala. Thật là một giấc mơ. Giấc mơ tan, ta sẽ lại tìm thấy mình trong ngôi hàng ở Ixkanđaria.

Nhưng thiếu phụ nói:

— Nốt Ruồi chàng ơi, không phải mơ đâu, thật đấy. Chàng đang ở thành phố Jơnoa. Em nhờ viên thuyền trưởng thuộc quyền phụ vương em ép chàng đến đây đấy mà. Em là công chúa Hốt-Mariam, con gái vua thành này. Phép phù thủy em học được từ bé đã giúp em biết là có chàng và chàng rất đẹp. Em đem lòng yêu chàng nên cho viên thuyền trưởng đến tìm chàng ở Ixkanđaria. Viên ngọc trong ngăn hàng của chàng là do ông ta đặt vào đấy để dẫn chàng đi. Viên ngọc ấy, giờ em đeo ở cổ đây, lát nữa chàng sẽ thấy những phép lạ của nó. Nhưng trước hết, chàng hãy cưới em đi rồi muốn gì được nấy.

— Công chúa hỡi! Ít nhất nàng cũng hứa sẽ trả ta lại Ixkanđaria chứ?

— Điều ấy dễ thôi.

Thế là Nốt Ruồi bằng lòng cưới công chúa.

Công chúa hỏi:

— Chàng định về ngay Ixkanđaria sao?

— Đúng thế!

— Vậy chúng mình đi.

Nàng lấy viên ngọc quay mặt có hình một cái giường lên trời, lấy ngón tay cái xát mạnh vào và nói:

— Hỡi ngọc Hồng mã não, hỡi ngọc Hồng mã não! Nhân danh Xôlâymân ta truyền đem cho ta một chiếc giường du hành. Vừa dứt lời thì một chiếc giường có chăn, đệm lù lù hiện ra trước mắt. Hai người lên nằm.

Công chúa lại quay lên trời mặt ngọc có hình con chim, nói:

— Hỡi ngọc Hồng mã não, hỡi ngọc Hồng mã não! Nhân danh Xôlâymân ta truyền đưa hai ta theo đường thẳng, bình yên, khỏe mạnh về đến Ixkanđaria.

Lệnh vừa truyền thì chiếc giường êm ả tự nâng lên đến mái vòm, trườn qua cửa sổ lớn mà ra, và như một con chim bay nhanh nhát trong các loài chim, rẽ mây vun vút bay đi, chưa dập bã trầu đã hạ xuống Ixkanđaria.

Vừa đặt chân xuống đất, họ thấy tiến về phía họ một người ăn mặc kiểu Bátđa mà Nốt Ruồi nhận ngay ra là viên thị vệ trưởng. Ông cũng vừa ở dưới thuyền lên, đi tìm người bị tội oan. Ông thị vệ trưởng cho Nốt Ruồi biết đã tìm ra thủ phạm và đã treo cổ hắn, kể lại cho chàng hay mọi biến cố ở Bátđa trong mười bốn năm qua, có chuyện Atlân nay đã là chàng kỵ sĩ đẹp nhất của Bátđa.

Nốt Ruồi cũng kể cho vị thị vệ trưởng nghe tất cả những chuyện của chàng từ đầu đến cuối. Ông ngạc nhiên lắm. Khi nỗi xúc động dịu đi, ông bảo Nốt Ruồi:

— Giáo chủ đang mong gặp chàng, càng sớm càng hay.

— Cháu phải về chứ. Nhưng xin phép cho cháu đến Lơke thăm bố mẹ cháu và mời hai ngài đến Bátđa với chúng ta.

Ông thị vệ trưởng cùng chàng lên chiếc giường du hành, trong chớp mắt hạ xuống nhà ông Sămxetđin tại phố Vàng. Hai người gõ cửa.

— Ai đấy? - tiếng bà mẹ hỏi ra.

— Con đây, con của mẹ là Nốt Ruồi đây!

Bà mẹ mừng khôn tả, người mẹ đã bao năm mặc áo để tang con. Bà ngả vào vòng tay Nốt Ruồi, lịm đi. Ông Sămxetđin đáng kính cũng thế.

Nghỉ ngơi ba ngày, mọi người lên chiếc giường bay, nó đưa họ đến Bátđa theo lệnh công chúa. Giáo chủ ôm hôn Nốt Ruồi như ôm hôn một đứa con, ban cho chức tước tiền của cũng như ban cho ông Sămxetđin và cậu Atlân.

Nốt Ruồi nhớ đến Mamút Hai Lòng đã kích thích khéo chàng ra đi, đã tiếp nhận chàng khi chàng nằm trần trên bờ giếng. Xét cho cùng, vì hắn mà chàng có ngày nay. Chàng cho người đi tìm khắp nơi, cuối cùng thấy hắn trong một khu vườn, ngồi giữa một đám thanh niên mà uống rượu và ca hát. Chàng bảo hắn vào cung, cử làm cảnh sát trưởng thay cho Amat ghẻ chốc, mặc dù hắn hai lòng.

Nốt Ruồi vui sướng được một đứa con xinh đẹp và dũng cảm như Atlân. Chàng cảm tạ Chúa và sống cực kỳ hạnh phúc giữa Bátđa với ba người vợ: Zôbêiđa, Atmin và Mariam, mãi mãi cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay.

TRUYỆN NỮ BÁC HỌC KHẢ ÁI

Người ta kể lại rằng - nhưng chỉ có Đức Ala mới biết được hết - ngày xưa ở Bátđa có một thương gia giàu lắm, kinh doanh rất nhiều ngành. Là người có danh vọng, được tôn kính, lại được đủ thứ đặc quyền đặc lợi, ông vẫn không thấy sung sướng vì chúa Ala chỉ ban phúc cho ông đến thế thôi, chứ không cho ông có được một mụn con, dù là con gái cũng được. Ông thấy xương ông ngày một nhô ra, lưng ngày một còng xuống, mà ông vẫn không tài nào kiếm lấy được một đứa con để làm khuây trong bao nhiêu thê thiếp của ông.

Nhưng một hôm, sau khi đã bố thí rất nhiều, sau khi đã đi thăm các giáo sĩ Hồi, sau khi đã thành tâm trai giới và cầu kinh, ông đi lại với một người thiếp trẻ nhất, và lần này, nhờ ơn Đức tối cao, người thiếp đã có mang từ đấy.

Tính từng ngày, sau chín tháng, nàng may mắn sinh hạ được một cậu con giai đẹp như trăng rằm.

Để tạ ơn đấng ban phúc, ông phú thương không quên hoàn nguyện: luôn bảy ngày liền, ông phát chẩn cho những người nghèo khó, những người góa bụa và những trẻ mồ coi. Đến sáng ngày thứ bảy, ông mới nghĩ đặt tên cho con, và ông gọi cậu là Abun Haxan.

Cậu bé được các vú sữa và nô tỳ xinh đẹp chuyền tay ôm ẵm. Tất cả phụ nữ và tôi tớ trong nhà nâng niu cậu như một của báu mãi cho tới tận khi đến tuổi đi học. Bấy giờ người ta mới đưa cậu đến học những bậc giáo sư lỗi lạc nhất. Họ dạy cậu đọc những lời cao siêu trong thánh kinh Koran, dạy cậu viết cho tốt, dạy cậu làm thơ, làm tính và nhất là khoa bắn cung. Vì thế, học thức của cậu hơn hẳn các bạn cùng trạc tuổi và cùng thế kỷ với cậu. Nhưng cậu không phải chỉ có thế mà thôi.

Thật vậy, ngoài phần học thức kia, cậu còn là người rất có duyên, và rất đẹp trai. Sau đây là những lời một nhà thơ đã dùng để tả vẻ tuấn tú của cậu, tả hai má mơn mởn, đôi môi như hoa: Chẳng khác gì bông hồng vẫn đua nở trong mùa xuân đã qua rồi.

Tóm lại, cậu Abun Haxan thật sự là một niềm vui và một cảnh đẹp mắt cho cha cậu mãi tới ngày ông chết. Một hôm, nhà phú thương cảm thấy ngày tận số đã gần kề. Ông gọi cậu đến ngồi trước mặt và bảo:

“Con ơi! Gần đến lúc cha rũ sạch nợ đời rồi. Cha chỉ còn có việc sửa soạn để ra mắt Thượng đế thôi. Cha để lại cho con vô số của nổi của chìm, cả từng làng một, với đất cát phì nhiêu, vườn cây ăn quả đẹp đẽ của cha để lại không những đủ dùng mà còn dư dật cho con và con cái của con sau này. Cha chỉ dặn lại, con đừng tiêu pha quá độ, luôn luôn cảm tạ đấng Ban phúc và sống với lòng sùng bái Người”

Trối trăng xong, nhà phú thương tắt thở. Abun Haxan vô cùng đau đớn. Sau khi an táng cha, cậu đóng cửa cư tang, sống âm thầm với mối thương tâm của cậu.

Nhưng chẳng bao lâu, các bạn bè của cậu cũng làm cho cậu đến khuây khỏa, và lôi cuốn được cậu ra khỏi cảnh âu sầu. Họ nói khéo đến nỗi cậu phải chịu nghe họ, trước còn ra nhà tắm công cộng rửa ráy cho thảnh thơi, sau đến thay bỏ cả quần áo tang. Muốn cho cậu hoàn toàn hết buồn phiền, họ tán với cậu thế này:

“Được một người như anh nối dõi thì ông cụ vẫn như còn sống vậy. Vậy đừng buồn nữa, và phải nghĩ đến việc hưởng thụ tuổi xuân và gia tài của anh chứ!”

Abun Haxan dần dần quên hết những lời di huấn của cha, và cuối cùng tin tưởng rằng mình có thể hưởng hạnh phúc và may mắn vô cùng tận. Từ đấy cậu không ngừng thỏa mãn cho hết các sở thích của cậu; cậu đam mê tất cả các thú vui; cậu năng lui tới những nhà ca kỹ, vũ nữ; ngày nào cậu cũng dùng không biết bao nhiêu gà giò, món ăn ưa nhất của cậu; cậu thích mở những vò rượu mạnh lâu năm, thích nghe tiếng cốc chạm cốc, thích phá tan bất cứ gì có thể phá tan được, thích hủy hoại bất cứ gì có thể hủy hoại được, thích đảo lộn bất cứ gì có thể đảo lộn được, đến nỗi một ngày kia, cậu bừng mắt dậy, trong tay không còn thứ gì ngoài bản thân cậu. Về phần tôi tớ, tỳ thiếp mà cha cậu để lại cho rất nhiều, cậu chỉ còn vẻn vẹn có mỗi một nữ nô.

Nhưng ta hãy tán thưởng trước điều này là số chàng luôn luôn gặp may. Chính nữ nô quý nhất trong các nữ nô xứ Đông xứ Tây lại là người sót lại trong cái nhà không còn gì quý giá của cậu Abun Haxan hoang toàng con ông phú thương đã qua đời kia.

Thật thế đấy! Nàng tên là Khả Ái. Quả là từ xưa tới nay, chưa có tên nào lại xứng với người như thế. Nữ nô Khả Ái là một nữ nô tầm thước, mảnh dẻ và thanh tú. Mặt nàng đẹp và tươi vô cùng; tất cả các nét đều biểu hiện dấu hiệu của hạnh phúc và điềm hay; miệng nàng như đã có đóng ấn của thánh Xôlâymân để bảo quản kho báu ở trong; hàm răng nàng là hai chuỗi ngọc trai đều đặn; hai núm thạch lựu ở ngực nàng cách nhau một khoảng cực đẹp. Bài ca này của một nhà thơ chính là nói về nàng:

“Nàng là mặt trời, nàng là mặt trăng, nàng là cánh hồng.

Nàng cũng xa những màu sắc buồn, như mặt trời, mặt trăng và cánh hồng.

Khi nàng xuất hiện, mọi trái tim đều hồi hộp. Khi nàng đi khỏi, mọi người đều tưng hửng như mất hồn…

Trên thân thể yêu kiều của nàng hòa hợp đủ các màu: màu phơn phớt của hoa hồng, màu trắng tinh của bạc, màu đen của quả dâu chín, và màu của gỗ trầm hương.

Nhan sắc của nàng lộng lẫy quá, đến nỗi chính nó đã chống cự lại tình dục.

Cảm tạ Chúa Ala đã ban sắc đẹp của nàng! Sung sướng thay tình lang nào được thưởng thức những lời ân ái của nàng.”

Nữ nô Khả Ái như thế đấy. Nàng là kho của duy nhất còn lại của cậu Abun Haxan hoang phí.

Khi thấy gia sản tiêu tan hết, không thể cứu vãn được nữa, Abun Haxan phiền muộn đến mất ăn mất ngủ. Cậu nằm ba ngày liền, không ăn không ngủ. Nữ nô Khả Ái nghĩ rằng cứ để thế thì cậu đến chết mất, nàng bèn quyết tâm cứu cậu, bất cứ bằng cách nào.

Nàng trang điểm xong, mặc những quần áo còn tàm tạm coi được, và đeo những thứ nữ trang nàng còn giữ được riêng. Nàng tiến tới trước mặt Abun Haxan, miệng tươi cười như báo hỷ. Nàng nói:

— Chúa Ala sẽ dùng tôi làm trung gian để cứu cậu khỏi cảnh nghèo khổ. Muốn được thế, cậu chỉ cần đưa tôi đến trước mặt đức Giáo chủ Harun An-Rasít, và dạm bán tôi lấy một vạn đina vàng. Nếu Ngài cho là đắt quá, thì cậu cứ nói thế này: “Tâu Giáo chủ, người thanh nữ này còn đáng giá hơn thế. Ngài cứ thử tài khắc biết. Không ai sánh kịp nàng. Nàng quả xứng đáng được hầu hạ Ngài, là đấng Giáo chủ của chúng tôi.”

Khả Ái còn dặn đi dặn lại cậu Abun Haxan nhất định không giảm giá.

Abun Haxan vốn người vô tâm, từ trước tới nay chẳng để ý gì đến tài đức của người nữ nô xinh đẹp nên không đánh giá được tài ba của nàng nữa. Cậu chỉ thấy ý kiến của nàng hay hay và có cơ thực hiện được. Lập tức cậu trở dậy, và để Khả Ái đi theo, cậu dẫn nàng đến trước mặt Giáo chủ và nói đúng những lời nàng đã dặn.

Giáo chủ quay lại nàng và hỏi:

— Tên nàng là gì?

— Tên tôi là Khả Ái.

— Ô này, Khả Ái! Nàng là người có học, thật không? Nàng có thể kể lại ta nghe những môn nào nàng đã nghiên cứu không?

— Tâu Giáo chủ! Tôi đã nghiên cứu văn phạm, thơ phú, dân luật, tổng pháp, âm nhạc, thiên văn, hình học, toán học, luật kế thừa, và cách tra cứu những sách pháp thuật, cùng là đọc những văn bia. Tôi thuộc lòng Thánh kinh và có thể đọc được kinh ấy bảy cách khác nhau. Tôi nhớ tường tận số thiên, số chương, số mục, số đoạn trong kinh; tôi biết nó hòa hợp với nhau thế nào, nó có bao nhiêu dòng, bao nhiêu chữ…; tôi biết rõ thiên nào cảm ứng và chép ra ở La Mếc, thiên nào được đọc cho viết lại ở Mêđin; tôi rất tường giáo luật và tín điều, tôi phân biệt được những giáo điều chính tông, với những câu phụ họa; tôi có thể đánh giá được trình độ thực hư của nó. Tôi không lạ gì môn lý luận, môn kiến trúc và môn triết học, cũng như môn hùng biện, môn nhã đàm, môn tu từ và luật làm thơ. Tôi có thể làm thơ với tất cả các tiểu xảo trong cách hành văn. Tôi làm được thơ giản dị và dễ đọc, tôi cũng làm được thơ khó khăn và bí hiểm, thú riêng cho khách tao nhã mà thôi… Tóm lại, tôi đã học rộng, và tôi học đâu nhớ đấy. Ngoài ra tôi còn biết hát thật sự và múa như chim vậy. Tôi gảy được đàn tỳ bà và thổi được ống dịch, cũng như tôi chơi được hết các thứ đàn và biết gảy theo năm mươi cách khác nhau. Vì thế cho nên khi tôi hát và múa, ai được tai nghe mắt thấy cũng đều phải chết mê chết mệt. Tôi am hiểu tất cả các mỹ nghệ, và đã lưu tâm nghiên cứu về các ngành ấy đến giới hạn mà chỉ một vài người rất hiếm, đã từng lâu năm lao đao trong bể học, họa may mới thấy được phạm vi.

Nghe nói, Giáo chủ Harun An-Rasít rất lấy làm lạ; ngài lại vừa vui vẻ thấy đứng trước mặt mình một người con gái hoạt bát và xinh xắn đương cung kính cúi đầu. Ngài quay lại Abun Haxan và bảo:

— Ta cho triệu ngay tất cả những giáo sư trong các ngành khoa học đến đây, để sát hạch nữ nô của nhà ngươi. Bằng vào kỳ thi công khai và quyết định này, ta sẽ xem nàng có thực học như nàng xinh đẹp hay không. Nếu nàng thắng được trong cuộc thử tài này, ta không những sẽ giả cho ngươi một vạn đina vàng, mà ta lại còn hậu thưởng cho ngươi nữa, vì là đã biết đem đến dâng ta một người kỳ nữ. Trái lại, nếu nàng không trúng cách, thì việc mua bán không thành, nàng vẫn là của riêng nhà ngươi.

Ngay lúc ấy, Giáo chủ cho triệu vị bác học nổi tiếng thời bấy giờ là ông Ibrahim Saiyat, người đã nghiên cứu kỹ tất cả những tri thức của nhân loại, và ngài lại còn cho triệu thêm các nhà thơ, nhà văn phạm, nhà đọc Thánh kinh, các thầy thuốc, các nhà thiên văn học, triết học, luật học, thần học. Họ đều vội vàng vào cung và tụ tập cả ở nhà tiếp khách, nhưng không ai hiểu vì việc gì mà được mời đến đông như vậy.

Sau khi được Giáo chủ cho phép, họ ngồi thành một vòng trên thảm, còn ở giữa thì đức Giáo chủ đã cho đặt một chiếc ghế thếp vàng cho Khả Ái ngồi, mặt che một mạng mỏng. Qua tấm mạng, người ta thấy lồ lộ hai con mắt long lanh, và hai hàm răng tươi cười.

Khi mọi người đã im lặng, im lặng đến nghe rõ được cả tiếng một cái kim rơi, Khả Ái chúc tụng cử tọa một cách có duyên và đĩnh đạc, rồi nàng nói:

— Tâu Giáo chủ! Dám xin Giáo chủ ra lệnh, nô tỳ sẵn sàng giải đáp những vấn đề do các vị bác học uyên thâm và đạo mạo này đặt ra.

Bấy giờ Giáo chủ ngồi trên ngai mới quay lại bọn người có mặt ở đấy và phán:

— Ta cho mời các vị đến đây, mục đích là để các vụ xem xét người con gái này có học về nhiều môn không, và học có thâm thúy không. Vậy các vị đừng quản gì mà không làm cho nổi bật học vấn uyên bác của các vị và tri thức của nàng.

Mọi người liền cúi rạp xuống tận đất, giơ hai tay lên mắt rồi lên trán, và đồng thanh nói:

— Chúng tôi xin vâng mệnh chúa Ala và Giáo chủ.

Khả Ái cúi mặt suy nghĩ một chút, rồi ngẩng đầu lên nói:

— Kính thưa toàn thể các vị lão sư! Trong các vị, ai là người thông thạo nhất về Thánh Kinh Koran và về các huấn thị của Giáo Tổ (cầu Chúa ban phúc cho Người)?

Bấy giờ cả hội đồng giơ tay chỉ một vị tiến sĩ. Ông này đứng dậy nói:

— Tôi là người nàng hỏi đây.

— Xin Ngài tùy ý hỏi tôi về môn học của Ngài.

Bấy giờ nhà bác học về Thánh kinh liền nói:

— Cô em ơi! Cô đã nghiên cứu đến nơi đến chốn Kinh của chúa Ala, cô đã nhớ được cả số thiên, số chữ trong Kinh, và những châm ngôn trong bổn đạo, vậy đầu tiên cô hãy nói cho tôi biết: Ai là chúa tể của cô? Ai là Giáo Tổ? Ai là Iman (giáo sư) của cô? Cô hướng về đâu? Cô sống theo khuôn mẫu nào? Ai dìu dắt cô trên đường? Ai là anh em của cô?

— Ala là chúa tể của tôi. Môhamát (cầu chúa ban phúc cho Người) là giáo tổ của tôi. Koran là luật của tôi, vậy kinh ấy là Iman (giáo sư) của tôi. Caaba, ngôi đền thờ chúa Ala mà Abraham dựng lên ở La Mếc là hướng của tôi. Gương Giáo Tổ là khuôn mẫu của đời tôi. Sách Xunna, toàn tập những huấn thị của Giáo Tổ, hướng đạo của tôi trên đường. Và tất cả các tín đồ đạo Hồi là anh em của tôi.

Giáo chủ lấy làm kinh ngạc thấy một thiếu nữ xinh đẹp trả lời rõ ràng và gãy gọn như thế; nhưng nhà bác học đã lại hỏi:

— Này cô em! Sao cô biết được rằng có một vị Thượng đế?

— Đấy là do lý trí.

— Lý trí là gì?

— Lý trí là một thiên tư kép: một đằng bẩm sinh, một đằng học được. Lý trí bẩm sinh là thiên tư mà chúa Ala đã đặt sẵn vào tâm những đầy tớ của Chúa, những người đã được Chúa lựa chọn với mục đích để họ đi trên con đường chân lý. Còn như lý trí học được là lý trí những bậc thông tuệ, nó là kết quả của nền giáo dục và của công phu thường xuyên.

— Rất đúng! Bây giờ cô có thể cho tôi biết cô đã làm thế nào mà biết được có Giáo Tổ (cầu Chúa ban phúc cho Người)

— Tôi học kinh của Chúa Ala, đọc những cách ngôn trong kinh ấy, khảo sát những bằng cứ và những chứng từ về sứ mệnh thần thánh ấy.

— Tốt lắm! Nhưng cô có thể nói về những bổn phận cần thiết trong đạo của chúng ta không?

— Trong đạo của chúng ta có năm bổn phận cần thiết là: tuyên bố lòng tin bằng câu: “Chỉ có Ala là chúa tể muôn loài và Môhamét là sứ giả của Chúa!”; cầu nguyện; bố thí; trai giới tháng Ramađân; hành hương đến La Mếc khi có thể làm được.

— Nhưng việc thiện nào đáng khen nhất?

— Có sáu việc tất cả: cầu nguyện, bố thí, trai giới, trẩy hội La Mếc, phấn đấu chống những tính xấu và những hành vi phạm pháp, cuối cùng là chiến tranh thần thánh.

— Trả lời giỏi quá! Nhưng nàng cầu nguyện cốt để đạt mục đích gì?

— Tôi chỉ có một mục đích đơn giản là dâng Chúa tấm lòng sùng bái của tôi, ca tụng công đức Chúa và nâng tâm hồn tôi lên tầng trời an tĩnh.

— Chà chà! Câu đáp hay quá! Nhưng trước khi cầu nguyện có những nghi thức gì cần phải chuẩn bị không?

— Có chứ! Phải rửa ráy cho thân thể thật sạch sẽ, tức là phải làm lễ tắm rửa…

— Giá trị của việc cầu nguyện thế nào?

— Cầu nguyện củng cố lòng tin, nó là nền tảng của sự tín ngưỡng.

— Cầu nguyện có ích gì?

— Lời cầu nguyện thật đẹp không nhằm lợi ích trần tục. Nó là dây liên lạc tinh thần giữa chúng sinh và Thượng đế …

(Nàng kể nốt vì kết quả của sự cầu nguyên, như tâm trí được sáng suốt, lòng tin khỏi ngả nghiêng… Nhà bác học Kinh thánh lại hỏi nàng về nghi thức lễ tắm nữa, về thiên thần và quỷ sứ làm gì khi tín đồ sắp sửa hành lễ, nàng đều đáp rất rõ ràng và viện những lời kinh điển ra để chứng thực những lời nói của nàng.)

Ông ta lại hỏi:

— Nàng có thể nói về nghi lễ tắm rửa gọi là Tayamun không?

— Tayamun tức là lễ tắm rửa bằng cát và bụi. Lễ này có thể tiến hành trong bảy trường hợp, như: thiếu nước, hết nước dự trữ; cần nước để ăn uống; chuyên chở phí đi mất một phần nước; mắc bệnh phải kiêng nước; gãy xương cần nghỉ ngơi cho liền lại; và có những thương tích không được sờ mó đến. Khi làm lễ tắm rửa bằng bụi và cát thì phải như thế này: trước hết phải thành tâm, sau mới lấy tay bốc cát và bụi và làm điệu bộ như xoa lên mặt, rồi xoa từ khuỷu tay đến hai bàn tay, xong rồi mới lau tay…

Nhà bác học lại hỏi về nghi tiết trong lúc cầu nguyện, cùng là thứ thuế nhân dân phải nộp cho Giáo đường, mệnh danh “Thuế bố thí”. Thuế này phải nộp bằng tiền bạc, ngũ cốc hoặc gia súc, theo một tỉ lệ nhất định. Khi nàng đã giải đáp xong, nhà bác học về Kinh Thánh lại hỏi:

— Đúng lắm! Bây giờ cô hãy nói về ngày trai giới xem nào?

— Ngày trai giới là ngày nhịn ăn, nhịn uống, cầm dục từ sáng sớm đến lúc mặt trời lặn, trong tháng Ramađân. Bắt đầu ngày trai giới từ ngày có trăng non. Trong ngày trai, không nên nói nhảm, và không được đọc sách nào ngoài kinh Koran.

— Đúng đấy! Thế còn “cấm phòng tu dưỡng” là thế nào?

— Cấm phòng tu dưỡng tức là vào ở hẳn trong giáo đường một thời gian dài, không ra đến ngoài lúc nào trừ khi đại tiểu tiện; kiêng giao thiệp với phụ nữ, kiêng cả nói. Kinh Xunna khuyên làm việc ấy, chứ nó không phải là một pháp giới.

— Được! Bây giờ tôi muốn nghe cô nói về việc hành hương.

— Việc trẩy hội La Mếc, việc hành hương là một bổn phận mà bất cứ tín đồ Hồi giáo nào cũng phải làm, ít nhất là một lần, trong đời mình, sau khi đã đến tuổi trưởng thành. Muốn hành hương, phải thực hành nhiều điều:phải khoác áo đặc biệt của người hành hương, áo ấy gọi là Iram; giữ gìn không được đi lại với phụ nữ; kiêng cạo râu, cạo tóc; không cắt móng chân móng tay và không che đầu, che mặt. Còn các điều khác thì đã chỉ rõ trong kinh Xunna.

— Nàng hãy nói về chiến tranh thần thánh xem nào?

— Chiến tranh thần thánh, là chiến tranh chống người ngoại đạo, khi Ixlam (Hồi giáo) lâm nguy. Nhưng chỉ chiến đấu để tự vệ, chứ không bao giờ tự gây ra chiến tranh. Khi giáo đồ đã cầm võ khí để tự vệ rồi, thì phải quyết tâm tiến đánh kẻ ngoại đạo, và chỉ có tiến chứ không lùi.

Khi nhà bác học, chuyên chú thích về Thánh kinh, đã nghe hết những lời giải đáp của Khả Ái, ông không thể không nghĩ thầm là học thức của nàng chẳng kém gì ông, nhưng ông lại không muốn tự nhận mình phải chịu, không tìm ra được chỗ yếu của nàng. Vì thế ông quyết tâm hỏi những câu bí hiểm:

— Chữ tắm rửa nghĩa đen là gì?

— Là tắm rửa cho hết những ô uế trên thân thể và trong lòng.

— Trai giới nghĩa là gì?

— Là kiêng kỵ.

— Bố thí nghĩa là gì?

— Là làm giàu.

— Hành hương để làm gì?

— Để đi tới đích.

— Chiến đấu là gì?

— Là tự vệ.

Sau những câu đáp ấy, nhà bác học đứng dậy, và reo lên:

— Thật là tôi không còn vấn đề gì để hỏi nữa. Tâu Giáo chủ, nữ nô này thật là một kỳ nữ. Nàng học rộng và thông tuệ quá!

Nhưng Khả Ái chỉ hơi mỉm cười và ngắt lời ông:

— Đến lượt tôi, tôi muốn hỏi lại ông một câu. Thưa ông bác học, xin ông cho biết nền tảng của Hồi giáo là gì?

Ông ta nghĩ một giây và nói:- Nó gồm bốn điều: đức tin là một; sáng suốt do lý trí lành mạnh là hai; lòng trung thực biết cho đúng quyền lợi và bổn phận của mình, cũng là sự kín đáo là ba; thực hành những lời cam kết là bốn.

Khả Ái hỏi tiếp:

— Xin phép ông cho tôi được hỏi thêm một câu nữa. Nếu ông không giải đáp được thì tôi sẽ có quyền lột áo chức bác học, thị đọc Thánh Kinh của ông nhé?

— Ta nhận lời đấy. Hỏi đi nữ nô.

— Thưa ông, Hồi giáo có những chi tiết gì?

Nhà bác học nghĩ một lúc lâu, và cuối cùng không biết giải đáp thế nào. Bấy giờ chính đức Giáo chủ mới nói, và bảo Khả Ái:

— Nàng trả lời câu hỏi ấy đi, và cái áo chức của vị bác học này sẽ thuộc về nàng đó.

Khả Ái cúi đầu tạ ơn và nói:

— Hồi giáo có hai mươi chi tiết: nghiêm ngặt tuân phụng giáo huấn trong Thánh kinh; y theo truyền thuyết và huấn thị của đức Giáo Tổ; không bao giờ được làm điều bất công; chỉ ăn những thứ được phép ăn; không bao giờ ăn những thứ cấm; trừng trị kẻ gian tham để khỏi tăng âm mưu của kẻ ác do sự khoan hồng của người nhu nhược; hối lỗi; nghiên cứu giáo lý; làm ơn cho kẻ thù; giao thiệp nhũn nhặn; cứu giúp những đầy tớ của chúa Ala; tránh hết những cải cách và thay đổi; tỏ ra can đảm khi gặp vận đen và mạnh dạn trong bước khó khăn; tha thứ khi mình mạnh và có quyền thế; nhẫn nại trong khi khổ; tin rằng chỉ có Ala là chúa vô thượng; sùng bái Giáo Tổ (cầu Chúa ban phúc cho Người); chống lại sự cám dỗ của ác quỷ; phấn đấu chống tình dục và những thiên tính xấu; hiến thân cho sự nghiệp vì chúa Ala, với tấm lòng tận tin tận phục.

Giáo chủ Harun An-Rasít nghe xong lời giải đáp ấy, ngài ra lệnh lập tức lột áo khoác của nhà bác học trao cho Khả Ái. Lệnh được thi hành ngay. Nhà bác học xấu hổ hết sức, cắm đầu lủi khỏi phòng.

Bấy giờ, một vị bác học khác đứng lên. Ông là người nổi tiếng về môn thần học, và được cử tọa đưa mắt cử ông làm khảo quan. Ông quay lại Khả Ái và nói:

— Này nữ nô, ta chỉ hỏi vài câu vắn tắt thôi: ngươi có thể nói về cách thức khi ăn uống không?

— Trước hết phải rửa tay, niêm danh hiệu chúa Ala và tán dương chúa, xong rồi mới ghé đùi bên trái ngồi xuống. Lúc ăn, chỉ dùng ngón tay cái, tay chỏ và ngón giữa, nhúm lấy miếng ăn nho nhỏ thong thả đưa lên miệng nhai cho thật kỹ. Không được nhìn người bên cạnh, sợ làm cho người ta ngượng và ăn mất ngon.

Nhà bác học hỏi:

— Ơ này, nữ nô! Bây giờ nàng có thể nói cho ta biết cái ra gì, cái ra gì một nửa, và cái chẳng ra gì là như thế nào không?

— Tín đồ Hồi giáo là cái ra gì; kẻ đạo đức giả là cái ra gì một nửa; còn người dị giáo là kẻ chẳng ra gì.

— Đúng! Thế đức tin nằm ở đâu?

— Ở bốn nơi: tâm, đầu, lưỡi, và chân tay nên tâm có nghị lực để vui vẻ; đầu có nghị lực để biết chân lý; lưỡi có nghị lực để nói thật; và chân tay có nghị lực để phục tòng.

— Có bao nhiêu thứ tâm?

— Có nhiều thứ tâm: tâm người tin đạo Hồi là tâm trong sạch và lành mạnh, tâm kẻ dị giáo là tâm hoàn toàn trái ngược với tâm người tín đồ đạo Hồi; có tâm trói buộc vào những vật trần tục; có tâm gắn bó vào những thú vui tinh thần; có tâm bị tình dục, thù oán hoặc tính keo kiệt thống trị, có tâm hèn nhát, có tâm cháy đi vì ái tình; có tâm căng lên vì kiêu ngạo, lại có tâm sáng suốt như tâm của các vị giáo hữu đức Sứ giả và cuối cùng là tâm của đức Sứ giả, tâm người Trúng cách.

Khi nhà thần học nổi tiếng nghe hết câu trả lời ấy, ông reo lên:

— Ta hoàn toàn đồng ý với nhà ngươi, nữ nô ạ!

Bấy giờ nàng Khả Ái xinh đẹp nhìn Giáo chủ và nói:

— Tâu Giáo chủ, xin phép Ngài cho tôi được hỏi lại ông giám khảo của tôi một câu thôi, và nếu ông không trả lời được thì cũng xin phép Ngài cho tôi được lột áo chức của ông.

Được Giáo chủ cho phép, nàng hỏi:

— Kính thưa bực lão thành tôn quý, dám mong cụ cho cháu biết bổn phận nào là bổn phận phải theo trước hết, tuy nó không phải bổn phận quan trọng nhất?

Nhà thần học không biết giải đáp ra sao. Khả Ái lột ngay áo khoác của ông rồi mới nói:

— Đấy là bổn phận phải làm lễ mộc dục, vì trong Thánh kinh đã chỉ rõ: phải làm cho thân và tâm được thanh tịnh, trước khi cử hành bất cứ lễ gì dù là lễ nhỏ nhất, và trước tất cả các nghi lễ định ra trong Thánh kinh và trong kinh luật Xunna.

Sau đó, Khả Ái quay mặt lại hội đồng, đưa mắt nhìn khắp một vòng. Lập tức một nhà bác học đứng ra. Ông là một học giả nổi tiếng hồi ấy, và chẳng ai bằng ông về môn học kinh Koran. Ông nói với Khả Ái:

— Này cô gái rất mực thông minh và nức mùi nước hoa, cô đã biết kinh của chúa Ala rồi, vậy cô có thể cho ta biết một vài điểm về thực học của cô không?

— Kinh Koran gồm 114 chương, trong đó 70 chương được truyền ở La Mếc, còn 44 chương ở Mêđin. Nó chia ra làm 621 thiên và 6.236 tiết - Nàng kể nốt về kinh ấy có bao nhiêu mục, có bao nhiêu tiếng, có bao nhiêu chữ cái, có bao nhiêu tên các vị tiên tri và đến cả bao nhiêu tên chim nữa.

— Cô nhớ được tường tận đến thế thì thật là kỳ diệu. Nhưng tôi muốn cô cho biết đức Giáo tổ của chúng ta (cầu chúa Ala ban phúc cho Người) xử đoán những kẻ dị giáo ở tiết nào?

— Ở tiết có câu: “Người Do Thái bảo người Gia tô là đi lầm đường, còn người Gia tô thì lại cho là người Do Thái không biết chân lý. Các con nên biết rằng hai bên đều có lý khi họ nói như thế!”

Vị nguyên lão rất hài lòng khi nghe xong lời đáp ấy. Nhưng ông vẫn còn muốn vặn nữa, nên hỏi:

— Kinh Koran truyền xuống hạ giới như thế nào? Có phải toàn bộ truyền xuống làm một lần, chép theo những bản lưu trữ lại trên thiên đình, hay là kinh ấy được truyền xuống làm nhiều lần?

— Theo lệnh đức Chúa tể thế giới, thiên thần Gabriel đem kinh ấy xuống truyền cho Sứ giả Môhamet (cầu Chúa ban phúc cho Người), trưởng ban những sứ giả của chúa Ala, và tùy từng trường hợp, thiên thần đã đem các chương thích đáng xuống trong một thời gian là hai mươi năm…

— Về dịp nào, tự thiên đình đã truyền xuống tiết này: “Ôi! tín đồ! đừng nhịn mà không hưởng những thú trần tục cho đầy đủ!”

— Đấy là nhân có vài môn đồ, muốn đi quá vào duy tâm một cách không cần thiết, định tự hoạn và mặc quần áo bằng gai móc…

Nghe câu trả lời ấy xong, nhà bác học không nén được nữa, phải reo lên:

— Tâu Giáo chủ, tôi xin công nhận rằng cô thiếu nữ này là một bực học giả vô song!

Bấy giờ Khả Ái xin phép được hỏi lại một câu:

— Xin Ngài cho biết tiết nào trong kinh Koran có hai ba chữ “káp”, tiết nào có mười sáu chữ “min”?

Nhà bác học há hốc mồm, chịu không nói ra được tiết nào. Khả Ái lột áo ông xong, nói ra những tiết nàng vừa hỏi, làm cho cả cử tọa phải kinh ngạc.

Bấy giờ trong đám hội đồng, một ông lang nổi tiếng đã viết nhiều sách có giá trị, quay về Khả Ái và hỏi:

— Cô đã nói rất giỏi về tinh thần rồi, bây giờ ta hãy chăm lo về thể chất. Vậy cô hãy nói về thân thể loài người, về sự cấu tạo của nó, về dây thần kinh, các xương, và tại sao Ađam lại có tên như thế?

— Chữ Ađam nguyên từ chữ Arập ađim, nghĩa là da, là mặt đất. Nó được dùng để đặt tên cho vị thủy tổ loài người …

Nàng nói về sự cấu tạo của con người theo như truyền thuyết trong đạo Hồi xong, viên thầy thuốc hỏi thêm:

— Nàng có thể nói về những triệu chứng các bệnh không?

— Triệu chứng các bệnh hoặc ở ngoài, hoặc ở trong. Nó chỉ cho ta biết loại bệnh và mức độ nặng nhẹ của các bệnh.

Thật thế, các thầy thuốc giỏi chỉ bắt mạch cũng đủ biết bệnh nặng nhẹ thế nào. Bắt mạch biết được trình độ can tao, hàn nhiệt. Lại còn nhìn người nào thấy mắt vàng thì biết là người ấy có bệnh đau gan; người nào cong lưng, thì biết người ấy có bệnh viêm phổi nặng. Còn những dấu hiệu bề ngoài hướng dẫn thầy thuốc trong việc chẩn đoán là: nôn mửa, đau đớn, phù thũng, phân và nước tiểu.

— Cô nói về những nguyên nhân của bệnh nhức đầu xem nào.

— Phần chính nguyên nhân của bệnh nhức đầu là do ăn uống. Có thể nhức đầu, vì khi thức ăn trước chưa tiêu hóa, đã đưa thức ăn khác vào dạ dày, hoặc vì ăn khi không thấy đói. Tham ăn là nguyên nhân tất cả các bệnh tai hại trên mặt đất. Vậy ai muốn sống lâu thì phải ăn uống có điều độ, và hơn nữa phải dậy sớm, tránh thức đêm, không dâm dục quá độ, đừng lạm dụng trích và giác huyết, và cuối cùng là phải coi chừng cái bụng của mình.

— Triệu chứng về bệnh hoàng đảm thế nào?

— Triệu chứng bệnh hoàng đảm là da vàng, miệng đắng, chóng mặt, nôn ọe và chán ghét đàn bà. Người bệnh dễ mắc những biến chứng nguy hiểm.

— Đúng đấy! Người ta chia y khoa ra thế nào?

— Y khoa chia ra làm hai phần: phần nghiên cứu bệnh và phần nghiên cứu thuốc.

— Tôi thấy học thức của cô không còn thiếu sót chỗ nào. Nhưng cô có thể nói loại nước nào là nước tốt nhất không?

— Đấy là nước trong sạch và mát, đựng bằng bình xốp, ngoài xoa một vài thứ hương quý, hoặc chỉ ướp bằng hơi thơm thôi. Nhưng chỉ được uống sau bữa ăn rất lâu, như thế sẽ tránh được khỏi khó chịu và mới là thực hành câu này của đức Sứ giả (cầu chúa ban phúc cho Người): “Dạ dày là nơi tiếp thu đủ các thứ bệnh; táo bón là nguyên nhân các bệnh và vệ sinh là căn nguyên các vị thuốc”

— Món ăn gì tốt nhất?

— Đấy là món ăn do bàn tay một phụ nữ nấu nướng ra; nó không đòi hỏi nhiều công phu sửa soạn quá, và khi ăn thì trong bụng vui vẻ.

— Cô có ý kiến gì về các thứ quả không?

— Quả và thịt cừu là thức ăn lành nhất, nhưng cũng không nên ăn quả trái mùa.

— Cô hãy nói về rượu xem nào.

— Sao ông lại hỏi tôi về rượu, khi Thánh kinh đã nói rành mạch về món ấy như thế này: “Mặc dù rượu có nhiều tính hay, nhưng vẫn nên cấm, vì nó làm loạn tinh thần và làm nóng các dịch. Rượu và cờ bạc là hai thứ mà tín đồ phải kiêng, nếu không sẽ bị những tai ương tột bực”. Ông lang nghĩ một chút, rồi nói:

— Cho đến bây giờ, cô đã trả lời rất đúng, nhưng tôi còn muốn hỏi cô một câu nữa thôi: Con vật nào chỉ sống ở chỗ giam cầm, và nếu nó được thở không khí ngoài trời thì lại chết ngay?

— Thưa, đấy là con cá ạ.

Khi vị danh y nghe xong câu đáp, ông phải công nhận là không còn câu gì hỏi cho Khả Ái bí được nữa. Ông toan trở về chỗ ngồi thì Khả Ái ra hiệu mời ông hãy ở lại và nói:

— Đến lượt tôi phải hỏi ngài một câu chứ? Thưa ngài, vật gì tròn như quả đất mà ở trong một con mắt; có lúc nó rời ra khỏi con mắt, có lúc lại chui vào. Nó rời nhau ban đêm, để lại ôm lấy nhau ban ngày, và chúng thường cư trú ngoài rìa?

Nghe câu hỏi ấy, ông lang vặn óc nghĩ mãi không ra, đành phải chịu. Khả Ái thu lấy áo của ông xong, nàng theo lệnh Giáo chủ giảng: đấy là khuy và khuyết áo.

Sau đó, trong số các vị đạo mạo còn lại, có một nhà chiêm tinh đứng lên. Cụ là người có tiếng nhất trong nước. Khả Ái nhìn cụ mỉm cười, vì nàng chắc rằng đôi mắt của nàng còn sáng hơn các vì sao cụ thường ngắm nghía.

Nhà chiêm tinh đến ngồi trước mặt Khả Ái, và sau khi nói những câu khai mào thường lệ, cụ hỏi:

— Mặt trời từ đâu mọc ra, và khi lặn rồi thì đi đâu?

— Thưa cụ, mặt trời từ các suối phương Đông mọc lên, và lặn đi vào các suối phương Tây. Mặt trời là chúa ban ngày, cũng như mặt trăng là chúa ban đêm. Trong kinh, chúa Ala đã dạy: “Chính ta đã cho mặt trời ánh sáng chói mắt và cho mặt trăng ánh sáng mát dịu; ta đã định cho chúng tọa vị và trình tự, để các con biết mà tính ngày tính năm….”

— Trả lời thật là chính xác! Nhưng này, cô thiếu nữ ơi, cô có thể nói về những vì tinh tú khác không?

— Nếu nói về tất cả các vì tinh tú thì phải mất nhiều buổi mới xong được. Vậy tôi chỉ xin nói qua thôi. Ngoài mặt trời và mặt trăng, còn có năm hành tinh nữa là sao thủy, sao kim, sao hỏa, sao mộc và sao thổ.

Mặt trăng, lạnh và ẩm, ảnh hưởng tốt, tọa vị ở cung Cự giải, viễn địa điểm là cung Kim ngưu, khuynh giác là cung Thiên hát, cận địa điểm là cung Ma kết…

Khả Ái nói xong, nhà chiêm tinh cực lực tán thưởng, nhưng ông vẫn còn muốn làm cho nàng bối rối bằng một câu hỏi khó hơn. Ông hỏi:

— Cô thiếu nữ ơi! Cô liệu trong tháng này có mưa không?

Khả Ái cúi đầu suy nghĩ một lúc lâu, làm cho Giáo chủ đã tưởng nàng phải xin chịu. Nhưng nàng đã ngẩng đầu lên và nói:

— Tâu Giáo chủ, nô tỳ sẽ không trả lời, nếu nô tỳ không được phép bày tỏ hết ý nghĩa của nô tỳ.

Giáo chủ ngạc nhiên đáp:

— Ta cho phép nàng cứ nói.

— Thế thì nô tỳ xin Giáo chủ cho mượn thanh gươm của Ngài một lát, để chém đầu nhà chiêm tinh này, vì ông ấy là một người không tin thần, không tin đạo.

Nghe Khả Ái nói câu ấy, cử tọa đều cười ồ, nhưng nàng đã nói luôn:

— Thật thế đấy, ông chiêm tinh ạ! Ông nên biết rằng có năm điều chỉ có chúa Ala mới am tường thôi, nó là: giờ chết, trời mưa, tính nam hay nữ của bào thai trong bụng mẹ, các sự biến ngày mai và nơi mọi người sẽ chết.

… Bấy giờ, theo lệnh Giáo chủ, một nhà bác học kế chân nhà chiêm tinh, đến ngồi trước Khả Ái và hỏi:

— Nàng hãy nói về tính bất trung bất tín. Tính ấy có phải đẻ ra đã có rồi không?

— Về câu hỏi này, tôi xin đem chính lời của đức Sứ giả (cầu Chúa ban phúc cho Người) để đáp: “Sự bất trung bất tín lưu hành trong con cháu Ađam, như máu lưu hành trong huyết quản, ngay lúc chúng thốt ra lời nguyền rủa trái đất, hoa quả và thời tiết. Nhưng tội nặng nhất là tội phỉ báng quả đất và thời tiết, vì thời tiết là Thượng đế, còn quả đất là tạo vật của Thượng đế.”

Nhà triết học reo lên:

— Thật là lời nói thâm thúy và minh bạch! Nhưng nàng có biết cái mả nào lại cử động cùng với vật chôn trong ấy không?

— Đấy là con cá voi đã nuốt đấng Tiên tri Jônat trong bụng.

— Nàng hãy giải cái tính đố sau đây: “Một đàn chim bồ câu sà xuống một ngọn cây, một phần đậu ở cành trên, còn một phần đậu ở cành dưới. Phần đậu cành trên nói với phần đậu cành dưới thế này: nếu một bạn ở dưới ấy bay lên trên này với chúng tôi, thì số chúng tôi sẽ gấp đôi số các bạn. Nhưng nếu trong chúng tôi có một bạn bay xuống với các bạn, thì hai bọn chúng ta bằng nhau. Vậy có bao nhiêu chim tất cả?

— Có 12 con tất cả. Trên 7 con, dưới 5 con.

Khi nhà triết học nghe xong lời giải đáp, ông vội vàng lủi ngay, vì ông sợ nàng hỏi lại thì mất áo.

Bây giờ, nhà bác học nổi tiếng nhất là Ibrahim ben Sayat mới đứng dậy, đến trước mặt Khả Ái và nói:

— Ta muốn nàng chịu thua trước đi thì hơn, để ta khỏi phải hỏi nàng vô ích!

— Thưa cụ, cụ nên cho người về lấy sẵn áo, vì chắc áo của cụ đương khoác sắp bị lột đấy ạ.

— Thôi được, ta hãy chờ xem… Nàng nói về các thứ lửa xem nào?

— Có thứ lửa ăn mà không uống, tức là lửa thường trên đời; có thứ lửa vừa ăn lại vừa uống, đấy là lửa ở địa ngục; lửa uống mà không ăn là lửa mặt trời, sau cùng là lửa không ăn mà cũng không uống, ấy là lửa mặt trăng.

— Câu ẩn ngữ này chỉ cái gì? Khi tôi uống, hùng biện tuôn ra ở môi tôi. Tôi đi và nói, nhưng không phát ra tiếng, mặc dù những đức tính ấy, tôi không được trọng vọng khi sống, mà đến khi tôi chết, cũng chẳng ai tiếc gì tôi.

— Đấy là cái ngòi bút.

— Câu đố này chỉ cái gì? Tôi là chim, nhưng không có thịt, không có máu, không có lông vũ lông măng. Người ta ăn tôi, hoặc luộc, hoặc rán, hoặc để sống nguyên. Khó mà biết được tôi sống hay chết. Còn như sắc của tôi là vàng và bạc.

— Chao ôi! Cần gì phải dài dòng như thế mới nói được quả trứng. Cụ nên hỏi tôi cái gì khó hơn.

— Câu này chỉ cái gì? Tôi ăn nhưng không có mồm, không có bụng. Tôi ngốn cây cỏ và súc vật. Chỉ có đồ ăn mới kích thích sức sống của tôi, còn nếu tôi uống thì tôi chết ngay.

— Thưa cụ, đấy là lửa ạ.

— Hai bạn ấy không ân ái với nhau bao giờ, tuy rằng đêm nào cũng ôm lấy nhau. Họ coi nhà, đến sáng mới rời nhau. Đấy là cái gì?

— Đấy là hai cánh cửa.

— Câu này chỉ cái gì? bao giờ tôi cũng kéo lê sau tôi một cái đuôi dài. Tôi có mũi mà không ngửi, và tôi làm ra quần áo mà không mặc.

— Đấy là cái kim.

— Cái gì ngọt hơn mật ong? Cái gì sắc hơn dao? Cái gì có hiệu lực nhanh hơn thuốc độc? Khoái lạc gì chỉ được một giây? Nợ nào là nợ mà đến kẻ chây lười nhất cũng không thể không trả? Hình phạt nào lại theo chúng ta đến tận lúc xuống lỗ? Vui của tâm hồn là gì? Gì là cái khổ ở đời? Bệnh gì mà lại không có thuốc?

Khả Ái nói:

— Trước khi trả lời, xin cụ hãy cởi áo giao cho tôi đã.

Nhưng Giáo chủ An-Rasít bảo nàng:

— Ta chắc là nàng sẽ giải đáp đúng, nhưng nể tuổi tác của nhà bác học, nàng hãy trả lời trước đi thì hơn.

Khả Ái vâng lời. Nàng nói:

— Lòng yêu con, ngọt hơn mật ong. Lưỡi con người sắc hơn dao. Mắt lẳng lơ nhanh hơn thuốc độc. Khoái lạc nhục dục chỉ được một giây. Món nợ mà ai cũng phải trả là cái chết. Con hư là hình phạt của cha mẹ cho đến tận lúc xuống lỗ. Cái vui của tâm hồn là sự hòa thuận giữa vợ chồng. Nghèo là cái khổ nhất đời. Tính xấu là bệnh không có thuốc.

Trước sự mẫn tiệp như thế của một cô thiếu nữ, Giáo chủ hết sức kinh ngạc. Ngài ra lệnh cho nhà bác học phải cởi áo giao cho Khả Ái. Ông giao áo xong, còn giơ tay phải lên trời, công nhận là cô thiếu nữ biết nhiều hơn ông, và cô thật là một kỳ nữ trên đời.

Bấy giờ đức Giáo chủ hỏi Khả Ái:

— Nàng có biết sử dụng các nhạc khí và vừa đàn vừa hát không?

Khả Ái trả lời là có biết. Ngài lập tức sai mang ra một cây đàn cầm, đựng trong một cái bao bằng xatanh đỏ, cuối bao có một quả găng bằng vàng. Một chiếc khóa vàng khóa kín cái bao.

Khả Ái lấy cây đàn trong bao ra, thấy có câu này khắc xung quanh bằng chữ dán vào nhau:

“Khi tôi hãy còn là một cành cây xanh tươi, những cặp chim tình tứ đã dạy tôi những câu hát của chúng rồi.

Bây giờ, trên đầu gối của các cô thiếu nữ, tôi vang lên dưới ngón tay, và cũng hát như chim”.

Khả Ái ôm cây đàn vào người như một người mẹ cho con bú và gảy ra những tiếng réo rắt theo mười hai điệu khác nhau. Trong lúc mọi người đương say sưa lắng tai nghe thì nàng cất tiếng hát. Tiếng nàng vang vào tâm hồn, làm cho tất cả mọi người cảm động đều ứa nước mắt.

Khi nàng hát xong, Giáo chủ đứng dậy reo lên:

— Cầu chúa Ala tăng phúc cho nàng hơn nữa, và cầu chúa độ cho những giáo sư đã dạy nàng cùng những người đã sinh ra nàng!

Ngay bấy giờ, Ngài ra lệnh đếm một vạn đina vàng, để vào một trăm túi, giao cho Abun Haxan và Ngài hỏi Khả Ái:

— Này, kỳ nữ! Nàng thích vào hậu cung của ta, có lâu đài và kẻ hầu người hạ riêng, hay thích quay về với chàng thanh niên kia, chủ cũ của nàng?

Khả Ái đến cúi rạp xuống tâu:

— Cầu Đức Ala phù hộ cho Giáo chủ! Kẻ nô tỳ này mong được về với chủ cũ.

Giáo chủ không phật ý về sự lựa chọn của nàng, lập tức chuẩn y lời nàng thỉnh cầu, ban riêng cho nàng năm nghìn đina vàng. Ngài phán:

— Ta chúc cho nàng cũng thạo về tình ái, như nàng tinh thông về học thức.

Muốn tỏ ra mình rộng lượng đến tột bực, Ngài phong cho Abun Haxan một chức cao và cho dự vào hàng những cận thần của Ngài xong rồi mới bãi triều.

Khả Ái nặng trĩu những áo chức của các nhà bác học, và Abun Haxan xách hết hơi những túi đầy vàng, cùng nhau ra khỏi phòng họp, theo sau là tất cả những người dự cuộc. Họ đều rất kinh ngạc về những sự mắt thấy tai nghe, và cùng giơ tay lên reo mừng: “Trong thiên hạ, còn đâu có một vị hào hiệp như đức Giáo chủ ta không?

TRUYỆN THI HÀO ABU NÔOÁT

Một đêm kia, Giáo chủ Harun An-Rasít trằn trọc không tài nào ngủ được. Ngài một mình ra khỏi cung và đi dạo quanh vườn ngự để giải trí. Ngài thuận chân đi đến một gác nhỏ, cửa mở, có một hoạn quan nằm ngang bậc ra vào, đang ngủ say. Ngài bước qua mình hoạn quan đi vào trong phòng duy nhất của căn gác ấy. Ngài thấy một chiếc giường, màn buông kín, hai bên có hai ngọn đuốc soi sáng. Cạnh giường có một cái bàn con, trên để một cái khay đựng một bình rượu, trên miệng úp một cái cốc.

Giáo chủ ngạc nhiên thấy ở gác này những thứ bất ngờ ấy. Ngài đến tận cạnh giường, vén màn lên xem. Ngài lặng người trước một thiếu nữ ngủ trên giường: đấy là một nữ nô trẻ măng, đẹp như trăng rằm, nàng chỉ có mớ tóc lòa xòa che trên người. Giáo chủ thích thú lắm, Ngài cầm cái cốc úp trên bình rượu, rót đầy, tâm nguyện: “Chúc cho hai má hây hây của nàng, thiếu nữ ơi!” và từ từ uống hết. Rồi Ngài nghiêng người trên nét mặt xinh tươi, sẽ hôn vào nốt ruồi nhỏ đen ở góc môi thiếu nữ.

Tuy cái hôn ấy hết sức nhẹ nhàng, nhưng thiếu nữ cũng giật mình tỉnh giấc. Nhận ra Giáo chủ, nàng ngồi nhỏm dậy, sợ hãi. Nhưng Ngài an ủi nàng ngay:

— Này, nô tỳ trẻ ơi! Cạnh nàng có chiếc cổ cầm, chắc là nàng biết gẩy hay lắm. Ta định ở lại đêm nay với nàng, mặc dù ta chưa biết nàng là ai. Vậy nàng hãy đàn hát đi để ta nghe.

Thiếu nữ nâng cây đàn, lên dây xong, gẩy một khúc cực du dương. Giáo chủ hết sức tán thưởng. Thiếu nữ thấy vậy, thừa dịp tâu ngay:

— Tâu Giáo chủ, nô tỳ này thật đau khổ, vì số phận hẩm hiu.

— Tại sao vậy?

— Tâu Giáo chủ, Hoàng tử mua thiếp một vạn đina định để dâng Chúa công. Không ngờ Hoàng hậu biết chuyện, bà hoàn lại số tiền cho Hoàng tử và giao thiếp cho một hoạn quan da đen, giam cầm thiếp tại đây.

Giáo chủ nghe nói, giận lắm. Ngài hứa sáng hôm sau sẽ cho thiếu nữ một cung riêng cùng tất cả kẻ hầu người hạ, xứng đáng với sắc đẹp của nàng. Sau khi ân ái với nàng, Giáo chủ ra khỏi cửa, đánh thức tên quan hoạn, bảo đi gọi ngay thi hào Abu Nôoát.

Số là xưa nay, mỗi lần nhà vua có việc gì bận tâm thì Ngài cho triệu nhà thơ, hoặc để nghe một vài bài thơ, hoặc để cho ông ta ghi lại bằng văn vần những lời Ngài kể cho ông ta nghe.

Viên thái giám đến nhà Abu Nôoát nhưng không thấy ông ở nhà. Ông ta đành đi hết các nơi công cộng để tìm. Nhưng đâu cũng chẳng thấy. Mãi về sau, đến tận cuối phố Cửa Xanh, mới gặp được ông ta trong một tửu điếm rất tồi tàn. Thái giám đến cạnh, và nói:

— Giáo chủ cho triệu ông.

Thi sĩ cất tiếng cười vang, trả lời:

— Ông thái giám ơi, ông tính tôi rời đây sao được, vì tôi bị một bạn trẻ giữ làm con tin.

Viên thái giám ngạc nhiên hỏi:

— Người ấy đâu, và là ai thế?

— Đấy là một thanh niên, không râu ria, đẹp trai. Tôi đã hứa cho hắn một nghìn đina, nhưng hiện không có sẵn tiền trong người, nên không thể rời khỏi chốn này trước khi trả xong món nợ ấy.

— Lạy Chúa! Này ông Abu Nôoát, ông cho tôi xem mặt người ấy. Nếu hắn thật xinh trai như ông nói thì ông sẽ được thứ lỗi, và hơn thế nữa.

Trong khi hai người đương nói chuyện, thì thanh niên kia ghé đầu qua cửa nhìn vào. Abu Nôoát quay lại phía hắn reo lên:

— Mới chỉ có cành cây đưa đẩy đó thôi, nếu còn thêm tiếng chim hót nữa thì tuyệt biết chừng nào! …

… Bấy giờ thanh niên kia vào hẳn trong phòng. Hắn mặc ba lớp áo: ngoài cùng áo trắng, giữa áo đỏ, trong áo đen. Thấy thanh niên mặc áo trắng, Abu Nôoát cảm hứng, ứng khẩu đọc mấy câu thơ sau:

“Chàng xuất hiện mặc áo lanh trắng như sữa, hai mắt chàng mơ màng dưới làn mi thiên thanh, hai má hây hây ca tụng công Đức Tạo hóa.

Ta bảo chàng: “Sao chàng đi qua mà lại không thèm nhìn ta một chút, trong khi ta nguyện thuộc tay chàng”.[116]

Chàng đáp: “Đừng nói nữa, và lẳng lặng mà ngắm tác phẩm của Tạo hóa: thân thể tôi trắng, áo tôi trắng, mặt tôi trắng, số phận tôi trắng: ấy là trắng trên trắng, trắng phủ lên trắng[117]

Thanh niên nghe xong bài thơ, mỉm cười, cởi bỏ áo trắng, lộ ra áo đỏ. Thấy thế, Abu Nôoát cảm thấy tứ thơ dào dạt, và lập tức ứng khẩu:

“Chàng hiện ra mặc áo đỏ như cách xử trí tai ác của chàng. Ta ngạc nhiên, cảm động và kêu lên: “Làm sao chàng tuy vẫn trắng như vừng trăng bạc, mà lại có thể hiện ra với hai má đỏ ửng, như là nhuộm bằng huyết của quả tim đôi ta, và mặc bộ áo mẫu đơn?

Chàng đáp: “Thoạt tiên, bình minh đã cho tôi mượn quần áo, nhưng bây giờ thì chính mặt trời đã tặng lửa cho tôi đấy: má tôi là lửa, áo tôi đỏ; môi tôi là lửa và rượu đỏ nhuộm môi tôi; đấy là đỏ trên đỏ, đỏ phủ lên đỏ!”

Anh thanh niên nghe xong bài thơ ấy, lột áo đỏ vứt đi, lộ ra toàn thân áo đen, nít chặt lấy người… Abu Nôoát lập tức làm một bài thơ khác.

Viên thái giám thấy gã thanh niên và được nghe những câu thơ ấy, trong thâm tâm, ông tha thứ cho Abu Nôoát và ông quay về cung, tâu rõ sự tình.

Giáo chủ vừa giận vừa buồn cười, đưa tiền cho viên thái giám cầm đi chuộc nhà thơ và ra lệnh phải về hầu ngay.

Viên thái giám vâng lệnh. Một lát, ông quay về, tay đỡ Abu Nôoát còn say khướt, lảo đảo. Giáo chủ cố lấy giọng giận dữ, thét hỏi Abu Nôoát, nhưng ông ta chỉ phá lên cười. Giáo chủ đành lại gần, dắt cùng vào căn gác của thiếu nữ.

Nhà thơ thấy thiếu nữ mặc áo xatanh thiên thanh, mặt che mạng mỏng, ngồi trên giường, hai mắt to, đen lay láy, như cười vẻ mặt của mình, thì tỉnh ngay rượu, và nguồn thơ lai láng, ông ứng khẩu một bài thơ ca tụng nàng:

“Ai ơi, hãy nói với cô gái đẹp mặc áo thiên thanh, rằng ta khẩn cầu nàng đoái thương đến kẻ đương chết mệt vì nàng. Hãy nói với nàng rằng: “Ta khẩn cầu nàng nên vì sắc trắng của nàng còn hơn cả hoa hồng, hoa nhài; ta khẩn cầu nàng nên vì nụ cười của nàng, nó làm cho đến cả trân châu, bảo ngọc cũng lu mờ, ta khẩn cầu nàng hãy đoái trông lại, làm sao cho trong khóe mắt của nàng, ta không thấy vết tích những lời vu khống mà kẻ ghen ghét đã bày đặt ra cho ta!”

Abu Nôoát ngâm xong bài thơ, thiếu nữ đưa khay rượu đến trước mặt Giáo chủ. Ngài bảo nhà thơ phải uống cho hết bình rượu. Ông ta vui vẻ vâng mệnh. Một lát, hơi men làm cho ông mất hết lý trí. Bỗng Giáo chủ muốn dọa cho ông khiếp sợ, cầm thanh gươm lăm lăm như muốn chém đầu ông ta. Abu Nôoát sợ hết hồn, cuống quýt chạy khắp phòng, kêu thét lên. Giáo chủ vẫn đuổi theo, lấy mũi gươm thích vào người. Cuối cùng Giáo chủ nói:

— Thôi! Quay về chỗ, uống một tuần nữa đi.

Nói thế, nhưng Ngài lại làm hiệu cho thiếu nữ giấu cái cốc vào trong áo. Abu Nôoát dẫu say thật, nhưng vẫn nhìn thấy, ứng khẩu câu thơ này:

“Còn có sự tình cờ nào lạ hơn không? Một cô gái ngây thơ hóa thành kẻ trộm, lấy cốc của tôi giấu vào trong áo, vào một nơi mà chính tôi muốn vào ẩn. Tôi không nói tên nơi ấy, vì tôn kính Giáo chủ”.

Câu thơ làm Ngài bật cười, nói:

— Lạy chúa, ngay bây giờ ta muốn phong cho nhà ngươi một chức cao: từ nay, ngươi sẽ làm quản ma cô chính thức ở thành Bátđa này.

Abu Nôoát cười gằn, lập tức trả lời:

— Như thế, tâu Giáo chủ, tôi xin phụng sự Ngài, và xin Ngài cho biết Ngài có cần đến tôi mách mối không?

Câu nói quá xược ấy làm Giáo chủ đùng đùng nổi giận, Ngài thét thị thần đi gọi ngay đao phủ Mêrua, kẻ thi hành các lệnh của Giáo chủ. Vài phút sau, Mêrua đến. Ngài ra lệnh lột áo Abu Nôoát, buộc một chiếc yên lừa lên lưng nhà thơ, quàng dây cương vào cổ, cắm vào đít một que nhọn, và dắt qua cửa tất cả các cung phi tần để làm trò cười cho người trong cung, xong rồi dẫn ra cửa thành chém đầu, để đầu vào mâm đem về phục mệnh. Mêrua tuân lệnh, thi hành ngay.

Thế là hắn lột áo nhà thơ, đóng bộ cho đúng như lệnh Giáo chủ và từ từ rong qua cửa cung các phi tần, mà con số đúng với số ngày trong một năm.

Abu Nôoát vốn là tay khôi hài giỏi có tiếng trong cung cấm, nên được các cung phi thương hại. Muốn tỏ lòng ái ngại, người nào người nấy đem vàng bạc và tư trang quấn vào người ông. Các bà còn ùn ùn theo sau, lấy lời ngọt ngào khuyên giải. Quan tể tướng An Bácmaki nhân vào cung có việc quan trọng, đi qua đấy, thấy nhà thơ vừa đi vừa khóc lóc than vãn, lại gần hỏi:

— Abu Nôoát đấy à? Anh đã phạm tôi gì mà đến nỗi bị khổ hình như vậy?

— Lạy chúa, nào tôi có phạm tội gì cho cam. Tôi chỉ ngâm vài bài thơ hay nhất của tôi trước mặt Giáo chủ, cho nên Người muốn đền ơn, đã thưởng cho tôi bộ quần áo đẹp nhất này đây.

Lúc ấy, Giáo chủ nấp một nơi gần đấy, nghe thấy câu nói của Abu Nôoát, Ngài không nhịn được cười, lập tức ân xá cho ông, lại còn cho thêm một áo bào và một món tiền to nữa.

Giáo chủ vẫn coi chàng như một người bạn thân, trong những lúc Ngài có việc bất như ý.

TRUYỆN NÀNG ZUMURUT XINH ĐẸP VỚI CHÀNG ALITSA, CON ÔNG QUANG VINH

Ngày xưa, ở xứ Koratxân có một thương nhân rất giàu tên là Quang Vinh. Ông có một cậu con trai đẹp như trăng rằm, tên là Alitsa.

Một hôm, ông Quang Vinh, khi ấy đã nhiều tuổi lắm, thấy mình bị bệnh không thể qua khỏi được, ông gọi Alitsa lại gần và bảo:

— Cha thấy đã đến lúc tận số rồi. Cha muốn dặn lại con một vài điều.

Alitsa thảm thiết hỏi:

— Thưa cha, cha muốn bảo con điều gì ạ?

— Cha muốn bảo con đừng có đánh đu với nhiều bạn bè và đừng giao du lắm với đời, vì đời ví như một anh thợ rèn: nếu nó không đánh bỏng mình vì lò lửa, hoặc không làm mình đui mù vì phoi sắt bắn ra trên da, thì nó cũng làm mình ngạt thở vì khói.

Alitsa nghe lời cha, nói:

— Thưa cha, con xin vâng lời cha dạy. Nhưng cha còn muốn khuyên con gì nữa không?

— Nên làm việc thiện nếu có dịp làm được, nhưng đừng mong được báo đáp bằng tấm lòng biết ơn, hoặc bằng một việc tương đương với việc mình đã làm. Khốn thay! Người đời không có cơ hội để ngày nào cũng làm lành đâu con ạ.

— Vâng, con xin tuân lời cha.

— Con đừng có phung phí những của cải của cha để lại cho con. Con chỉ được trọng vọng, tùy theo tài năng con có trong tay đấy thôi.

Ông cụ còn nói tiếp:

— Không nên coi thường những lời khuyên bảo của các bậc lão thành, và cũng đừng tưởng rằng hỏi những người có thể bày mưu cho mình là vô ích đâu con ạ. Ngoài ra, cha còn một điều này nữa muốn khuyên con: con chớ nên uống rượu. Rượu là nguyên nhân đủ thứ hại, nó có thể làm cho con mất lý trí, và biến con thành cái đích cho thiên hạ dè bỉu và khinh mạn.

Đấy là tất cả những điều cha khuyên con trước khi cha bước qua ngưỡng cửa cuối cùng, con nên nhớ lấy cho kỹ. Con nên là một người con ưu việt. Cha chúc cho con suốt đời sung sướng.

Nói xong, ông Quang Vinh nhắm mắt và thiêm thiếp về trời.

Lễ an táng ông thật là long trọng. Tất cả tỉnh, từ kẻ sang đến người hèn, đều đi đưa đám và tỏ lòng thương tiếc ông. Trên mộ ông, người ta dựng tấm bia khắc câu sau đây:

“Từ cát bụi sinh ra, tôi quay về với cát bụi. Bản thân tôi chỉ là cát bụi. Hình như tôi chưa từng sống bao giờ”.

Sau khi ông cụ qua đời, Alitsa nối nghiệp buôn bán và theo đúng lời ông dặn lại. Nhưng chỉ được một năm, chàng đã bị những bạn bè vô lại rủ rê, đâm ra rượu chè bợm đĩ. Chàng vung tiền như rác. Chàng lý luận thế này: “Cha mình để cho mình bao nhiêu tiền của, mình chẳng tiêu cho sướng thì để làm gì? Mình có sống được hai lần đâu!”. Vậy chàng tiêu đến nỗi, trước còn bán cửa nhà, vườn ruộng, rồi bán đến cả quần áo. Khi chỉ còn có mỗi một manh áo che thân, chàng mới nhận thấy rằng lời cha nói là đúng. Những bạn hữu trước kia chàng thết đãi linh đình, bây giờ đều kiếm cớ lánh mặt chàng. Cuối cùng, đói quá, chàng phải đi hành khất. Hôm ấy, chàng lang thang tới chợ, thấy có đám đông người tụ tập, chàng lại gần để xem.

Người ta bán đấu giá một nữ nô lệ da trắng cực đẹp. Chàng ngất ngây nhìn thiếu nữ, và len vào giữa đám đông. Các lái và người mối hằng tưởng chàng đến mua nô lệ, vì họ biết chàng là người thừa kế ông Quang Vinh giàu sụ, và chưa biết chàng đã phá sản.

Việc rao bán nữ nô bắt đầu. Người đặt giá trước tiên là năm trăm đina vàng. Có tiếng giả:

— Năm trăm mười đồng đấy!

— Năm trăm hai mươi đồng!

— Năm trăm ba mươi đồng!

— Một nghìn đấy!

Mọi người thấy giá nhảy vọt lên như thế chỉ đưa mắt nhìn nhau, không ai dám giả thêm nữa. Người giả một nghìn đina là một lão già hình thù xấu xí, hai mắt lác xanh lè. Bấy giờ, người mối hàng quay lại người chủ của nữ nô, hỏi:

— Thế nào, bác có bằng lòng bán nàng một nghìn đina không?

— Tôi bằng lòng rồi, nhưng phải được sự đồng ý của nàng mới được, vì tôi đã hứa là chỉ bán nàng cho người nàng thuận thôi.

Bấy giờ, người mối đến gần nữ nô tên là Zumurut và hỏi:

— Hỡi chúa tiên! Nàng có bằng lòng về với cụ Rasidetđin đáng kính, đã giả tới một nghìn đina vàng đây không?

Zumurut nhìn lão Rasidetđin, kinh tởm, đọc câu thơ:

“Tôi xin nàng một cái hôn. Nàng nhìn tôi, khóe mắt nàng không tỏ vẻ thù ghét, khinh bỉ, nhưng thờ ơ.

Tuy nàng biết tôi giàu có và danh giá, nhưng nàng vẫn bỏ đi, và từ miệng nàng phun ra câu này: Ta không ưa mớ tóc bạc …”.

Nghe câu ấy, người mối hàng nói:

— Nàng từ chối là phải. Vả lại, một nghìn đina rẻ quá. Theo ý tôi, nàng đáng giá phải một vạn cơ.

Anh ta quay lại đám đông, hỏi to:

— Ai bằng lòng mua nữ nô này với giá một nghìn?

— Tôi!

Zumurut thấy người này không đến nỗi ghê tởm như lão Rasidetđin, nhưng lại nhuộm râu. Nàng liền nói:

— Này! Con người chết mệt về thân hình và mặt mũi ta kia! Ngươi tha hồ mà ngụy trang bằng những màu sắc giả tạo. Ngươi không được ta để mắt tới đâu.

Đến lượt anh chột bằng lòng mua. Zumurut lại đọc câu thơ:

“Em ơi, đừng bao giờ đánh bạn với người chột… Chúa Ala đã lấy bớt một mắt của nó đi, để cho mọi người biết rằng chơi với nó không lợi mà tránh xa!”.

Người mối hàng thấy khách mua nào cũng không vừa ý nàng, đành phải bảo:

— Thưa nữ chủ, nàng hãy nhìn tất cả các vị quí nhân ở đây. Nàng bằng lòng ai thì để tôi nói bán hàng với người ấy vậy.

Zumurut nhìn khắp một lượt; nàng thấy Alitsa thì một tình yêu mãnh liệt rạo rực trong tâm hồn nàng. Nàng chỉ Alitsa cho người mối hàng và bảo:

— Này bác mối hàng ơi, tôi muốn thuộc về anh thanh niên có nét mặt xinh xắn, có vóc người mềm mại kia…

Nói xong, nàng đọc luôn mấy bài thơ ca tụng sắc đẹp của chàng thanh niên và biểu lộ lòng yêu của nàng. Người mối thấy nàng xinh đẹp mà lại mẫn tiệp như vậy, tỏ ý ngạc nhiên với chủ nàng. Anh này trả lời:

— Cô ta không những thuộc nhiều thơ, mà còn làm được thơ nữa. Ngoài ra, cô ta rất khéo tay, thêu thùa rất giỏi. Cô chỉ cần tám ngày là thêu được bức thảm đáng giá năm mươi đina đấy. Người nào mua được nàng thì chỉ vài tháng là đủ vốn.

Người mối lại gần Alitsa, cúi rạp đầu chào, cầm tay chàng hôn, rồi nói:

— Thưa ông chủ, ông thật là may mắn vô cùng. Ông mua được nữ nô này với giá rẻ quá. Cô ta có cả sắc lẫn tài.

Alitsa thấy nói vậy, tự cười thầm, bụng nghĩ: “Lạy Chúa! Mình chẳng có lấy một xu mua mẩu bánh ăn, thế mà người ta vẫn tưởng mình dư tiền mua nữ nô. Thật là mỉa mai! Nhưng dù sao mình cũng cứ không nói mua hay không mua, cho khỏi xấu hổ với thiên hạ”. Thế là Alitsa chỉ cúi đầu không nói gì.

Zumurut thấy tình cảnh như vậy, bảo với người mối đưa nàng đến trước Alitsa. Nàng hỏi:

— Hỡi chủ nhân yêu quý của thiếp, thiếp đã quyết tâm về với chàng. Chàng thấy một nghìn đina đắt quá hay sao?

Alitsa không nói.

— Chín trăm vậy nhé?

Alitsa lắc đầu.

— Tám trăm vậy!

Nàng cứ thế hạ giá xuống dần đến một trăm.

Bấy giờ Alitsa không làm thế nào được, đành phải nói:

— Nữ chủ của tôi ơi, nàng nên biết cho rằng tôi chẳng có một đồng một chữ nào. Vậy nàng hãy tìm người mua khác thì hơn.

Bấy giờ Zumurut mới hiểu là anh thanh niên không có tiền. Nàng bảo:

— Dù sao chàng cũng cứ đập tay chàng vào tay em, lấy áo chàng khoác cho em và vòng tay chàng ra sau lưng, làm như thế để tỏ ý chàng bằng lòng mua.

Alitsa làm đúng như lời nàng. Nàng liền móc trong bọc ra một túi tiền đưa cho chàng:

— Đây, trong này có một nghìn đina, anh đếm chín trăm trả cho chủ bán, còn một trăm anh để dùng vào các việc chi tiêu cần kíp.

Việc mua bán thế là xong. Alitsa đưa Zumurut về nhà. Nàng thấy một cái lều lụp xụp, đồ đạc vẻn vẹn có một chiếc chiếu rách. Nàng liền đưa cho Alitsa một túi nữa đựng một nghìn đina nữa. bảo chàng đi sắm các thứ cần dùng, và mua cho nàng một tấm lụa Đamát với chỉ vàng, chỉ bạc, chỉ ngũ sắc, kim và đê. Thu xếp nhà cửa đâu vào đấy rồi, nàng bắt tay vào việc thêu thùa ngay. Nàng làm một bức màn che cửa, xung quanh thêu chim muông và thú vật, giữa thêu cây cối, hoa quả. Nàng thêu khéo đến nỗi trông bức lụa, người ta tưởng chừng như thú vật đang đi, chim chóc đang hót và cảm thấy mát rượi trong vườn cây lúc lỉu quả chín. Công việc làm xong vừa đúng có tám ngày. Nàng gấp bức màn cẩn thận, đưa cho Alitsa và bảo:

— Anh đem ra chợ bán cho thương nhân nào có cửa hàng lấy đúng năm mươi đina, nhưng anh đừng bán cho khách qua đường. Chúng ta có nhiều kẻ thù nó rình chúng ta đấy. Anh nên đề phòng những kẻ qua đường.

Alitsa mang bức màn ra chợ bán cho một cửa hiệu lấy năm mươi đina mang về.

Sau đó, chàng lại đi mua vật liệu, và nàng cứ tiếp tục thêu tám ngày một bức cho chàng đem bán. Trong một năm liền, họ sống cực kỳ sung túc. Tình yêu giữa vợ chồng mỗi ngày một thêm thắm thiết.

Một hôm, Alitsa cũng đem một bức thêu ra chợ giao cho một người mách mối bán hộ như mọi khi, thì gặp một tín đồ Thiên chúa giáo đi qua. Loại người đi đạo này thường hay đứng vẩn vơ ở cửa chợ, chờ có khách đến bán, thì xun xoe nhận mua bán giúp, làm cho người ta rất bực mình. Tên đi đạo hỏi mua bức thêu với giá sáu mươi đina, nhưng Alitsa nhớ lời vợ dặn, vả chàng cũng sẵn ghét bọn đi đạo, nên không bán. Tên đi đạo tăng dần giá và trả tới một trăm đina. Người làm mối hàng đã được tên đi đạo nói lót trước, nên tán với Alitsa bảo không nên bỏ lỡ dịp hời như vậy, thành ra chàng bùi tai thuận bán, nhưng vẫn sờ sợ.

Khi trở về nhà, chàng đến một chỗ quặt thì thấy tên Thiên chúa giáo theo sau. Chàng đứng lại và hỏi:

— Mày đến khu phố này làm gì, đồ Thiên chúa giáo? Những loại như mày không được bén mảng tới đây.

— Xin ông chủ tha lỗi, tôi có chút việc cần phải đến đầu phố này. Chúa Ala phù hộ cho ông!

Alitsa bỏ đi, nhưng đến cửa nhà mình thì tên đi đạo cũng vừa tới. Hắn chả đi sang đường vòng đón đầu chàng mà. Alitsa tức giận quát:

— Đồ đi đạo khốn nạn! Tao đi đâu mày cũng đi theo là làm sao?

— Ôi chào! Thưa ông chủ, tôi tới đây thật là ngẫu nhiên, ông nên tin cho như vậy. Nhưng ông cho tôi xin một hớp nước, chúa Ala sẽ thưởng cho ông. Tôi khát quá.

Alitsa nghĩ thầm: “Có chúa Ala chứng minh, không ai có thể nói rằng một người Hồi giáo đã không chịu cho một con chó khát uống nước. Thôi, mình đi lấy nước cho nó uống”. Chàng mở cửa vào nhà, lấy bình nước đem ra, thì thấy tên đi đạo đã vào buồng trước rồi. Chàng giận lắm:

— Mày làm gì ở đây, đồ chó? Sao mày dám tự tiện vào nhà tao?

— Thưa ông chủ, xin ông thứ lỗi. Tôi đã đi cả ngày đến kiệt sức, không đứng vững được nữa, nên bất đắc dĩ tôi phải qua cửa nhà ông, vì giữa cửa và tiền phòng cũng chẳng khác nhau mấy. Vả lại tôi chỉ ở đây nghỉ một chút đủ lấy hơi, rồi lại đi ngay thôi. Xin ông đừng đuổi tôi, thì rồi chúa Ala cũng không đuổi ông.

Alitsa phân vân quá, vẫn cầm bình nước ở tay nhưng nó đã vớ lấy và tu một hơi đến no, rồi mới trả bình lại. Alitsa đứng chờ cho nó đi đi, nhưng chán chê mê mỏi cũng chẳng thấy nó đi.

Alitsa tức quá thét:

— Mày có lập tức ra ngay khỏi chỗ này, bước đi đâu thì đi không?

— Thưa ông chủ, chắc ông không phải là người làm ơn cho ai lại bắt người ta phải canh cánh nghĩ đến suốt đời, và tôi cũng không phải là người như một nhà thơ đã nói đến:

“Biến hết rồi loại người rộng rãi thấy kẻ nghèo thì bố thí ngay, trước khi người ta ngửa tay van xin.

Giờ đây, chỉ còn có loại người cho vay lãi nặng, loại người bần tiện cho khách qua đường một hớp nước lã cũng tính toán thiệt hơn”.

Còn như tôi, thưa ông chủ, tôi bây giờ đã khỏi khát, nhưng lại đói cồn cào cả ruột. Xin ông làm phúc cho tôi một chút thức ăn thừa của ông cũng được, chỉ một miếng bánh với một củ hành thôi, tôi cũng không dám chê.

— Này! Bước ngay! Đừng nói lôi thôi nữa. Nhà không có gì cả.

Tên đi đạo vẫn không nhúc nhích, nói:

— Thưa tôn ông, xin ông xá lỗi. Nếu nhà không có sẵn thứ gì ăn, thì ông còn có một trăm đina vừa bán bức thêu. Xin ông, vì chúa Ala, mà chạy ra chợ gần đây mua cho tôi một miếng bánh đa thôi, để khỏi mang tiếng là tôi ra khỏi nhà ông mà không được tiếp chu đáo.

Alitsa nghe thấy thế, nghĩ bụng: “Không còn nghi ngờ gì nữa, tên đi đạo này là một thằng dở hơi, một thằng điên. Để mình tống nó ra cửa, xuỵt chó trong phố đuổi cho nó một mẻ”. Alitsa vừa sắp đẩy hắn ra khỏi nhà, thì tên đi đạo vẫn cứ đứng sừng sững nói:

— Ôi! Thưa ông chủ, tôi chỉ xin một mẩu bánh và một củ hành thôi, để cho đỡ đói. Xin ông đừng mua bán nhiều mà tốn phí. Vì người quân tử thực vô cầu bão[123], như một nhà thơ đã nói:

“Một mẩu bánh nhạt cũng đủ để xua đuổi cái đói cào ruột của người quân tử, chứ như cả thế giới cũng không đủ cho thỏa cái ngon miệng giả dối của kẻ tham ăn”.

Khi Alitsa thấy không còn cách nào tống tên đi đạo ra khỏi nhà được, chàng đành bảo:

— Tao đi chợ mua cái ăn cho mày. Mày phải ở nguyên chỗ này thôi đó.

Thế là Alitsa ra chợ mua pho mát, chuối, dưa chuột, bánh đa, bánh phồng, đem về đưa cho tên đi đạo và bảo:

— Đấy ăn đi!

Nhưng tên ấy lại làm khách và nói:

— Thưa chúa công! Ngài thật là hào phóng quá, ngài mua đến mười người ăn chả hết. Thật là nhiều quá đi mất. Trừ phi ngài muốn làm vinh dự cho tôi, mà cùng ăn với tôi chăng?

— Không, tôi no rồi, anh cứ ăn một mình đi.

— Ồ, thưa chúa công! Phép lịch sự của tất cả các nước dạy ta rằng người nào từ chối không ăn cùng với khách của mình thì nhất định người ấy là một đứa con hoang.

Alitsa không trả lời được, đành ngồi xuống cạnh tên đi đạo, ăn một cách lơ đãng. Tên đi đạo rình lúc Alitsa không để ý, nhét luôn một viên thuốc ngủ cực mạnh vào quả chuối, đưa mời Alitsa:

— Thưa chúa công! Xin ngài xơi quả chuối ngọt lịm này, tôi đã bóc để dâng ngài.

Alitsa muốn cho chóng việc, tiếp quả chuối ăn luôn. Nhưng vừa ăn khỏi miệng thì chàng đã ngã ra ngất đi. Tên đi đạo liền vội vàng chạy ra đường, ngoài này đã có một bọn chực sẵn, do lão Rasidetđin cầm đầu. Rasidetđin là tên khốn nạn có đôi mắt lác xanh lè mà Zumurut đã không bằng lòng để cho mua mình trước. Lão đã thề là thế nào lão cũng lấy cho bằng được nàng. Lão là một tín đồ Cơ đốc, nhưng bề ngoài lão lại làm ra vẻ người Hồi giáo để được hưởng những quyền lợi riêng như người Hồi. Lão là anh tên vừa đánh thuốc mê cho Alitsa.

Được tin báo, cả bọn ùa vào nhà Alitsa, bắt Zumurut, nhét giẻ vào mồm, trói lại, buộc lên lưng la, đem về nhà lão Rasidetđin. Lão ta đem nàng vào một buồng kín đáo nhất, tháo giẻ ở miệng nàng ra và bảo:

— Bây giờ nàng đã thuộc quyền ta, Zumurut xinh đẹp ạ. Thằng vô lại Alitsa chẳng thể đến đây đánh tháo được nàng ra khỏi tay ta đâu. Vậy bắt đầu, nàng hãy bỏ cái tôn giáo bất chính của nàng đi và theo đạo chính tông là đạo Cơ đốc, rồi chúng ta sẽ thành thân với nhau. Ta thề có đức thánh Cứu Thế và có đức Mẹ Đồng Trinh, nếu nàng không tuân lời ta thì ta sẽ hành hạ nàng đến cùng cực và làm cho nàng khổ hơn một con chó, nghe không!

Zumurut nước mắt ròng ròng, môi run cầm cập, thét lên:

— Này thằng già khốn nạn kia! Tao thề có chúa Ala! Cho mày chặt tao ra từng mảnh, mày cũng không làm tao bỏ được đức tin đâu. Ừ, dù cho mày có cưỡng chiếm được thể xác tao chăng nữa, bất quá mày cũng như con dê đực động cỡn nhảy con dê non thôi, chứ mày đừng hòng làm tao chia sẻ việc ô nhục với mày đâu. Vả chẳng chóng thì chầy, thế nào chúa Ala cũng trị tội mày đấy.

Lão già thấy không thuyết phục được nàng, liền sai nô lệ đè sấp nàng xuống và lấy roi vụt túi bụi. Cứ mỗi roi đòn, thì Zumurut lại kêu lên: “Chỉ có Ala mới là Thượng đế, và chỉ có Môhamet mới là sứ giả của Chúa!”. Lão già đánh đến mỏi tay mới thôi, rồi lão sai nô lệ vứt nàng xuống bếp, ở với bọn hầu gái, không cho ăn uống.

Bây giờ hãy nói về Alitsa. Chàng bị thuốc độc, ngủ mê đi đến tận sáng hôm sau. Khi hồi tỉnh, không thấy vợ đâu, chàng lăn ra kêu khóc rồi đau đớn và thất vọng quá độ, chàng chạy vung ra phố, hai tay hai hòn đá, vừa đi vừa đập vào ngực, miệng kêu: “Zumurut, Zumurut ơi!”. Trẻ con vây quanh reo hò: “Một người điên, anh em ơi!”. Những người quen biết thì nói: “Con ông Quang Vinh đấy mà. Tội nghiệp cho anh Alitsa này nhé!”

Alitsa cứ lang thang đi tìm vợ như thế. Một hôm, chàng gặp một bà lão nhân đức ôn tồn hỏi chuyện. Chàng thuật việc chàng bị tên đi đạo đánh thuốc mê, cướp mất Zumurut như thế nào cho bà lão nghe. Bà lão suy nghĩ một lúc, rồi bảo:

— Con đi ra chợ mua cho mẹ một cái thúng với các thứ hàng lặt vặt bằng thủy tinh và bằng đồng mạ vàng mạ bạc. Mẹ sẽ giả làm người bán hàng rong, đội thúng hàng ấy vào khắp các nhà trong thành phố dạm bán cho các phụ nữ, may ra mẹ sẽ tìm thấy được Zumurut cho con.

Alitsa mừng quá, vội vàng chuẩn bị các thứ như lời bà cụ bảo. Bà cụ đội thúng đi lần từng phố một, vào nhà riêng các phụ nữ của những nhà đại thương, thân sĩ. Cứ như thế bà tới nhà tên Rasidetđin, tên khốn kiếp giả làm tín đồ Hồi giáo. Bà gõ cửa. Một nữ tỳ ra mở. Bà chào hỏi đon đả, nữ tỳ đưa bà vào trong bếp. Bọn phụ nữ xúm lại xem hàng. Bà bán rẻ lại nói năng ngọt ngào, nên gây ngay được cảm tình với tất cả mọi người. Thấy cạnh đó có một người con gái nằm trên chiếc chiếu rách, bà hỏi thì nữ tỳ nói ngay chuyện nàng cho bà biết. Bà nắm chắc đấy là Zumurut, liền chạy lại gần, ghé tai bảo:

— Con có phải là Zumurut không? Mẹ đi tìm con về cho Alitsa đây.

Sau rồi bà nói rõ tại sao bà cải trang như vậy, và dặn nàng đến tối hôm sau thì trèo lên cửa sổ sau bếp trông ra đường, hễ có tiếng huýt sáo thì cứ nhảy xuống, đã có Alitsa đón.

Bà lão ra về, nói cho Alitsa biết kế của bà. Alitsa vui mừng cuống quýt, muốn tạ ơn bà, nhưng bà không nhận gì, chỉ chúc cho Alitsa thành công, rồi từ biệt.

Chiều hôm sau, Alitsa tìm đến nhà bà cụ chỉ, ngồi nép vào chân tường chờ cho thật tối để huýt sáo làm hiệu đón nàng. Đã mấy hôm mất ngủ, người mệt nhoài, nay lại ngồi buồn chỗ thanh vắng, Alitsa chợp ngủ đi lúc nào không biết.

Vừa lúc đó, một tên trộm táo gan cũng đến phố này để kiếm ăn. Còn đương dò tìm lối vào nhà, tên ấy chợt thấy Alitsa ngủ say. Nó ghé xuống xem, thấy quần áo chàng đẹp và mới, nó liền nhẹ nhàng lấy cái áo khoác và cái khăn của chàng. Giữa lúc ấy, nó thấy cửa sổ mở, có một phụ nữ hiện ra và huýt sáo. Đấy là Zumurut. Nàng thấy thấp thoáng có người dưới chân tường, tưởng là Alitsa nên huýt sáo ra hiệu.

Tên kẻ trộm chẳng hiểu thế nào nhưng cũng cứ thử huýt sáo trả lời xem sao. Zumurut thấy đúng ám hiệu, liền ra ngoài cửa sổ, liều mạng nhảy xuống. Tên kẻ trộm lực lưỡng đỡ được nàng, cõng chạy như bay.

Khi Zumurut thấy người cõng mình khỏe quá, nàng đâm nghi, sờ vào mặt người đó thì thấy râu rễ tre cứng đờ. Nàng kinh hãi giãy giụa và tát luôn mấy cái vào mặt nó. Nàng hỏi:

— Mày là ai? Mày là ai?

Bấy giờ đã ra tới cánh đồng, vắng vẻ, tên kẻ trộm liền đặt nàng xuống và bảo:

— Tao là Giuân, thành viên khét tiếng trong đảng Đanáp, mày biết không. Chúng tao bốn mươi người khỏe mạnh. Lâu nay chúng tao không có đàn bà. Tối mai thì mày tha hồ sướng đấy.

Khi Zumurut nghe xong câu nói như vậy, nàng hiểu ngay tình cảnh khủng khiếp của nàng, òa lên khóc, nhưng tên kẻ cướp đã ôm chặt lấy nàng, chạy như bay. Nàng giãy giụa chẳng được, nên đành chịu, bụng khấn thầm: “Lạy chúa Ala! Cầu chúa cứu khổ cứu nạn cho con. Con chỉ trông cậy vào Chúa.”

Tên Giuân cõng Zumurut về một hang đá, là sào huyệt của tụi cướp. Ở đây có một mụ già canh gác hang và bếp nước, mụ chính là mẹ tên Giuân. Nghe thấy ám hiệu, mụ ra cửa hang đón. Tên Giuân giao Zumurut cho mụ và dặn:

— Mẹ trông nom cẩn thận cô tiểu thư này, cho nàng ăn uống tử tế để cho nàng có sức tiếp chúng tôi đêm mai. Tôi đi tụ tập các anh em lại để cùng vui. Độ quá trưa mai tôi sẽ về tới nhà đấy.

Mụ già đưa nước cho Zumurut uống. Mụ nói:

— Con thật sung sướng được bốn mươi trai tráng yêu đương, ấy là chưa kể tên tướng còn khỏe bằng cả bốn mươi người kia họp lại.

Zumurut không trả lời. Nàng phủ cái khăn lên mặt, nằm lăn ra đất. Đêm, nàng suy nghĩ và tự nhủ: “Lẽ nào ta lại chịu ngồi yên chờ cho bọn cướp giày vò. Không! Lạy chúa Ala! Nhờ Chúa phù hộ, ta phải tự cứu lấy linh hồn và thể xác ta. Không đời nào ta chịu để cho chúng làm ô uế được thân ta.”

Đến sáng, nàng đứng dậy, lại gần mụ già, hôn tay mụ và nói:

— Đêm con ngủ được giấc ngon quá, thấy người khỏe khoắn lạ. Con sẵn sàng đón tiếp các vị khách quý. Nhưng trong khi chờ đợi, ta phải làm gì chứ? Hay là mẹ ra ngoài kia con bắt chấy cho mẹ nào.

— Ui chà! Thế thì còn gì hơn nữa. Từ ngày mẹ vào đây, chưa bao giờ được gội đầu, chấy rận bò khắp người.

Mụ và Zumurut ra khỏi hang, ngồi dưới bóng nắng. Zumurut thấy đầu mụ nhung nhúc những chấy. Nàng đánh bạo, trước còn bốc từng nắm, sau dần bắt từng con. Nàng lại gỡ tóc, chải đầu cho mụ. Nàng làm êm như ru. Mụ không những thấy đầu đỡ ngứa, lại còn được người chải đầu mơn trớn, nên ngủ khuấy đi thật say. Zumurut không để lỡ dịp, liền lẻn vào trong hang lấy khăn áo đàn ông mặc vào, rồi ra bãi tháo con ngựa buộc ở cọc, đóng yên cương, nhảy lên ngựa phi thẳng. Những của nàng lấy toàn đồ quân gian đi cướp các nơi mang về chứa ở đây.

Zumurut phóng ngựa, cứ thẳng trước mặt đi suốt mười ngày đêm liền, chỉ dừng lại đủ thời gian cho ngựa nghỉ và ăn cỏ, còn nàng thì kiếm rễ cây ăn cho đỡ đói. Đến sáng ngày thứ mười một, nàng vượt khỏi sa mạc, tới một cánh đồng cỏ tươi tốt, có suối nước, cây xanh, bóng mát. Zumurut nghỉ ở đấy một giờ rồi lại lên ngựa, lần theo con đường cái rộng chạy giữa hai hàng cây, đi vào một thành phố lớn. Gần tới cửa thành, nàng thấy một đám đông reo hò vang trời tỏ ý vui sướng. Đồng thời cửa thành mở toang, một toán các quan đại thần, các thân hào và các tướng lĩnh tiến đến trước mặt nàng, quỳ rạp xuống tận đất, cung kính như trước mặt một ông vua. Trong khi đó, tiếng reo hò vang lên khắp tứ phía: “Cầu chúa Ala ban thắng lợi cho vua ta! Hoan nghênh vua ta, người đem phúc lợi cho nhân dân Hồi giáo!”. Một đạo kỵ binh đã sắp hàng hai bên để giữ trật tự, và một người truyền tin, cưỡi một con lạc đà thắng yên cương lộng lẫy, bắc loa báo cho nhân dân biết là nhà vua đã đến.

Zumurut vẫn hóa trang làm kỵ sĩ, không hiểu ra sao cả. Nàng hỏi người đến cạnh nàng thì đấy là một quan trưởng thị vệ. Viên ấy nói:

— Cảm tạ chúa Ala đã cho chúng tôi một vị vua trẻ và đẹp, dòng giống quí tộc Thổ Nhĩ Kỳ. Nguyên theo tục lệ của nhân dân thành phố chúng tôi, hễ vua cũ chết đi mà không có con trai nối nghiệp, thì chúng tôi ra đón ở con đường này, hễ người nào đến trước tiên thì người ấy là vua của chúng tôi, bất cứ sang hèn giàu nghèo. Hôm nay chúng tôi thật là may mắn được gặp người, hỡi nhà vua đẹp nhất đời.

Zumurut vốn là người đảm đang và khôn ngoan, nàng không chút bối rối trước sự ngẫu nhiên ly kỳ này. Nàng liền cất tiếng nói với tất cả mọi người:

— Hỡi các vị, các vị sẽ là bầy tôi trung thành của ta. Ta đây không phải là một người Thổ Nhĩ Kỳ bình thường nào, ta xuất thân quyền quý. Nhân một chuyện xích mích trong gia đình, ta rời khỏi quê hương định đi chu du thiên hạ, tìm cơ hội lập nghiệp. Nhưng nay định mệnh khiến ta gặp cảnh đặc biệt này, thì ta cũng bằng lòng nhận làm vua các ngươi.

Zumurut đi đầu đám rước vào thành, giữa những tiếng hoan hô vang dậy của nhân dân.

Zumurut lên ngôi. Việc đầu tiên của nàng là sai mở kho lấy tiền phân phát cho binh lính, người nghèo khó và người tàn tật. Nàng lại ban thưởng cho tất cả các quan trong triều và vợ con họ, tì thiếp họ. Nàng xóa bỏ sưu thuế, tạp dịch, ân xá cho tù phạm, sửa những sai lầm, oan ức. Vì thế nàng được tất cả mọi người, từ giàu đến nghèo, ai ai cũng ca tụng.

Nhưng Zumurut vẫn không sung sướng. Lúc nào nàng cũng nghĩ đến chồng là Alitsa. Tuy nàng đã bí mật cho tìm kiếm chàng, nhưng không thấy tung tích đâu. Sau một năm, nàng nghĩ ra được một mẹo: nàng truyền cho kiến trúc sư san phẳng một bãi rộng, ở giữa xây một đài cao, trên đài kê ngai và đủ ghế cho tất cả các quan chức và thân hào ngồi.

Công trình xây dựng xong, nàng cho mở một tiệc yến cực to mời hết các quan trong triều và thân hào trong kinh thành. Nàng tuyên bố:

— Từ tháng sau, cứ mỗi ngày đầu tháng, xin mời tất cả các vị cùng nhân dân thành phố đến đây dự tiệc để cảm ơn đấng tạo hóa. Ai cũng phải đến, người nào vắng mặt sẽ bị xử giảo. Mong các vị loan báo cho nhân dân biết.

Đầu tháng ấy, mõ đi khắp các thành phố trong kinh thành, rao: “Hỡi toàn thể nhân dân, lái buôn và khách hàng, bất cứ giàu nghèo, no đói, hãy theo lệnh vua ta, tất cả cùng đến lầu Meidân để ăn uống và ca tụng chúa Ala, đấng ban phúc cho chúng ta. Hãy đóng cửa hàng lại, và hoãn hết các việc mua bán. Kẻ nào không đi sẽ bị xử giảo.”

Nghe mời, tất cả nhân dân đều kéo đến lầu Meidân. Vua ngồi trên ngai ở giữa phòng, các quan và thân hào, theo thứ tự ngồi trên các ghế đặt hai bên. Tiệc có những món ngon lành như thịt cừu quay, cơm nấu với bơ, bột mì nấu sữa, v…v… Trong khi mọi người ăn uống, vua chăm chú nhìn từng người một, đến nỗi họ phải nghĩ thầm: “Lạy Chúa Ala! Không biết vì lẽ gì mà nhà vua nhìn mình kỹ đến thế?”

Trong đám nhân dân, có tên Thiên chúa giáo đã trợ lực Rasidetđin đánh thuốc mê cho Alitsa và bắt cóc Zumurut. Tên khốn nạn, ăn hết các món trước mặt còn giơ tay với lấy đĩa đồ ăn để ở xa, đựng kem quế. Hắn chen ngã cả người ngồi cạnh. Người này bực mình, phải bảo:

— Chú với lấy một đĩa thật xa đem về trước mặt mình để ăn, sao lại khiếm nhã như thế?

Một lão nghiện nói:

— Thôi này, đưa đĩa ấy lại đây, lão ăn mấy vài miếng.

Thằng cha ngạo nghễ nhìn lão và nói:

— Đây là một món ăn quý, chỉ có người quý mới được ăn, lão không xứng đáng được ăn món này.

Zumurut từ nãy vẫn nhìn hắn, liền sai thị vệ ra bắt. Thị vệ tuân lệnh, ra túm ngay lấy hắn, đẩy ngã sấp xuống, kéo chân đến trước mặt vua. Mọi người thì thào: “Ăn uống vô lễ thì bị phạt như thế đấy!”. Lão nghiện xuýt xoa: “May cho mình quá! Xơi món kem quế ấy vào thì chưa biết mình ra thế nào.”

Zumurut quát hỏi tên bị bắt:

— Mày tên là gì? Đến xứ này để làm gì?

— Thưa đức Vua, tên tôi là Ali, làm nghề ren tua. Tôi đến đây để kiếm việc làm.

Zumurut sai một tên tiểu nội thị đi lấy khay cát và bút đồng của nàng, để nàng bói một quẻ. Nàng rải cát ra khắp mặt khay, cầm bút vẽ một đầu khỉ và viết những chữ không ai hiểu, lên cát; nàng tính toán giờ lâu, rồi bỗng ngửng đầu lên, thét:

— Quân khốn nạn kia, sao mày dám nói dối cả Vua? Mày theo đạo Thiên chúa, tên mày là Batrum. Mày đến đây cốt tìm một nữ nô đã bị mày bắt cóc trước kia. Đồ chó! Tao đã bói ra chân tướng mày, mày có nhận hay không?

Nghe thấy nói thế, tên Thiên chúa giáo khiếp sợ, ngã quỵ xuống đất, chắp tay lạy van thú hết sự thực. Nhân dân hết sức khâm phục, thì thầm nói với nhau: “Chà! Vua của chúng ta bói giỏi quá!”

Zumurut truyền cho đao phủ dẫn tên khốn nạn ra khỏi tỉnh, lột da nhồi cỏ đem bêu ở trước lầu, còn xác thì đốt đi. Những người ngồi ăn cạnh Batrum lè lưỡi bảo nhau: “Từ giờ đến chết cũng không dám ăn món kem quế xúi quẩy kia nữa!”

Tháng sau, khi nhân dân lại được mời dự tiệc, quả nhiên không ai dám ngồi ở mâm có món kem quế. Trong khi nhân dân đã ngồi đông rồi, thì có một người đàn ông, mặt dữ tợn, xô mọi người, bước nhanh vào chỗ ăn. Hắn nhìn quanh, thấy chỗ trước mâm kem không có ai, hắn liền đến đấy ngồi và giơ tay lấy kem ăn. Mọi người xung quanh kêu lên: “Này! Đừng ăn món ấy mà tai vạ đấy” nhưng hắn không nghe, cứ ăn như thường.

Zumurut đã nhận ra tên ấy là Giuân. Nguyên tên này khi về hang, không thấy Zumurut thì giận lắm. Nó thề đi khắp bốn phương tìm cho bằng được nàng. Nó đến tỉnh này, thấy có lệnh phải đi dự tiệc cho nên đến đây, nhưng khí chậm một chút.

Nó đương ăn, thì lính đến bắt và đưa đến trước mặt Zumurut. Nó khai tên là Otmâm, làm đường, đến tỉnh này để sinh sống. Nhưng cũng như bận trước, nhà vua, tức là Zumurut, sai lấy dụng cụ ra để bói, rồi cũng vẽ vẽ, viết viết. Nàng suy tính hồi lâu, bấy giờ mới quát lên:

— Vô phúc cho mày, quân man trá! Tao tính ra, biết mày không phải là Otmâm mà là Giuân. Mày không làm vườn mà làm giặc, ăn cướp, giết người. Mày thú nhận ngay thì khỏi bị tra tấn.

Giuân, nghe câu nói như bị sét đánh ngang tai, tái mét người, run cầm cập; nó nghĩ bụng là thú thật ngay thì sẽ được nhẹ tội, nên nó nói:

— Tâu Bệ hạ! Người đã đoán trúng. Nhưng từ nay trở đi, tôi xin hối cải và xin nhất tâm đi vào con đường ngay thẳng.

Zumurut nói:

— Ta không được phép để một con vật nguy hiểm sống lẫn với những người Hồi.

Nàng nói xong, ra lệnh cho đem Giuân ra hành hình.

Tới bữa tiệc thứ ba, dân chúng cũng lại tụ tập để ăn uống. Lần này, họ còn sợ món kem quế hơn lần trước nữa. Họ cho đó là món giết người, cho nên thậm chí họ còn quay lưng lại món ấy cho khỏi phải nom thấy. Đột nhiên có một lão già, râu bạc, ở đâu tiến vào. Lão thấy mâm có món kem quế vắng khách liền tiến đến ngồi ăn.

Zumurut nhìn lão, nhận ngay ra lão Rasidetđin, tên Thiên chúa giáo khốn nạn thủ mưu vụ bắt cóc nàng. Thật thế, Rasidetđin mãi không thấy em là Batrum trở về, nó bèn quyết định tự đi tìm Zumurut, nhân tiện đi tìm em một thể, và số mệnh đã đưa nó tới đây. Zumurut nhận ra kẻ thù, nàng nghĩ bụng: “Lạy Chúa! Món kem quế thật là một món ăn tốt lành. Nhờ nó mà mình đã tóm được những kẻ hại mình. Sau này ta phải cho rao trong thành phố rằng đó là món ăn bắt buộc mới được. Nhưng bây giờ, hãy sửa cho lão già này đã.”

Thế là Zumurut cho bắt Rasidetđin, và sau khi cũng bói toán như mấy lần trước, nàng ra lệnh đánh tên già năm trăm roi, rồi mới đem lột da nhồi cỏ.

Tan tiệc. Nữ hoàng Zumurut về cung, trong lòng rất buồn bã vì tuy nàng đã báo được thù nhưng còn người yêu thì vẫn chẳng thấy đâu.

Đầu tháng sau, nhân dân lại họp như thường lệ để ăn tiệc. Zumurut đương thất vọng thì cuối cùng thấy Alitsa đến, vẫn đẹp trai như xưa, chỉ có vẻ hơi xanh và yếu thôi.

Nguyên Alitsa, ngồi chờ đón Zumurut, ngủ thiếp đi suốt đêm. Đến lúc tỉnh dậy thì trời đã sáng rõ, sờ lên đầu thấy mất khăn, tìm đến áo khoác thì cũng mất, chàng hiểu ngay là đã bị quân gian lấy trộm. Chàng vội vàng tìm bà lão nhân đức, nhờ bà đi hỏi hộ tin tức Zumurut. Đến khi được bà cho biết là Zumurut đã trốn khỏi nhà kia đêm hôm trước rồi, chàng vật mình lăn khóc, khóc đến ngất đi. Bà già phúc đức cứu tỉnh và bảo:

— Thì lỗi tại anh tất cả, bây giờ khóc mà thấy người được ư.

Tuy bà nói thế nhưng bà cũng trông nom cho Alitsa rất cẩn thận. Chàng ốm liệt giường một năm liền. Ốm khỏi, chàng nghe lời bà già và đi các tỉnh để dò la tin tức nàng, vì thế cho nên chàng đã đến tỉnh này.

Zumurut trông thấy chàng, mừng quá, suýt nữa thì kêu rú lên, nhưng nàng trấn tĩnh được ngay, không để lộ cho ai biết. Còn Alitsa đến đây, thấy cái bàn có món kem quế không có ai thì ngồi vào. Nhân dân ái ngại bảo cho chàng biết đừng có đụng vào cái món xúi quẩy mà chết toi mạng, chàng nghiễm nhiên trả lời: “Nếu được chết thì tôi càng khỏi khổ!” và chàng ăn uống tự nhiên. Zumurut chờ cho chàng ăn xong rồi mới bảo thị vệ ra lễ phép mời chàng lên lầu để nàng hỏi chuyện. Nhân dân thấy thị vệ đến gần chàng, sợ quá, nhưng đến khi thấy chàng không bị lôi kéo, đánh đập gì thì họ rất lấy làm ngạc nhiên và mừng thầm cho chàng. Họ thấy Vua ngọt ngào hỏi lai lịch chàng, và thấy chàng nói:

— Tâu Bệ hạ, tên tôi là Alitsa, nguyên làm nghề buôn bán. Còn như tại sao tôi đến tỉnh này thì đấy là một câu chuyện rất thương tâm.

Chàng vừa khóc vừa kể nỗi mình, làm cho ai nghe cũng phải ái ngại thay cho chàng, còn Zumurut thì tuy rất đau thương nhưng vẫn cố trấn tĩnh. Nghe chàng kể hết đầu đuôi chuyện mình rồi, Zumurut cũng lại sai đem sa bàn ra để bói. Nàng cũng lại giả vờ bói toán thật lâu, bấy giờ mới nói:

— Hỡi thanh niên đẹp trai! Ta bói ra thì biết là ngươi đã khai đúng sự thật, và ta còn biết cả là Chúa Ala sắp cho ngươi tìm thấy vợ nữa đấy. Ngươi có thể vui mừng trước đi.

Nói xong, nàng ra lệnh cho hai thái giám nhỏ tuổi đem chàng đi tắm rửa và thay đổi quần áo sang trọng cho chàng, rồi đến tối dẫn chàng vào hầu. Nhân dân rất lấy làm kinh dị, chẳng hiểu tại sao anh chàng lại được biệt đãi như vậy. Có kẻ hiếu sự, nửa bỡn nửa thật, nói: “Thì tại chàng đẹp trai, chứ còn tại sao nữa.”

Tối hôm ấy, người ta đưa Alitsa đến phòng riêng của Zumurut. Nàng không dám đột ngột cho chàng biết mình, sợ chàng bị kích thích quá thì có hại, cho nên nàng chỉ dần dần cho chàng đoán ra chân tướng của nàng. Vợ chồng tái hợp kể sao xiết nỗi vui mừng.

Sáng hôm sau, nàng họp quần thần và thân hào trong cung điện, tuyên bố:

— Hỡi các vị! Ta nay đã quyết tâm đi về quê hương người bạn của ta mới chọn được đây để sống với nhau suốt đời. Vậy các vị nên theo tục lệ, đón lấy một người khác về đây để ta nhường ngôi.

Các quan và các thân sĩ vâng lời.

Vậy, vợ chồng Alitsa chỉ đem theo hai tiểu thái giám và mấy hòm vàng bạc châu báu, trở về Koratxân là nơi quê cha đất tổ. Từ đấy, họ sống sung sướng với nhau cho tới già.

TRUYỆN SÁU CÔ THIẾU NỮ TÀI SẮC KHÁC NHAU

Một hôm Giáo chủ En Mamun cho họp các vị đại thần, đô đốc cùng các nhà thơ và nhà trí thức được Ngài coi như thân thuộc. Một trong số đó là ông Môhamat En Baxri. Giáo chủ ngồi trên ngai vàng, bảo ông:

— Giờ đây ta muốn được ngươi kể cho nghe một chuyện lạ ta chưa từng được nghe bao giờ, Môhamat hỡi.

— Tâu Giáo chủ, dễ thôi - ông nói - nhưng xin Người cho biết Người ưng nghe chuyện thần được nghe kể hay chuyện chính mắt thần được trông thấy?

— Loại nào cũng được, nhưng phải là chuyện thật lý thú.

Môhamat bèn kể như sau:

Gần đây, thần được biết một người rất giàu tên là Ali En Yamani, quê ở Bátđa. Ông ta đã rời bỏ quê hương đến ở thành Bátđa của chúng ta cho cuộc sống được vui vẻ và bình yên. Sau một thời gian, thấy ở đây vừa ý, ông cho dọn hết đồ đạc từ Yamân đến, với cả khuê phòng có sáu nữ nô đẹp như mặt trăng.

Cô thứ nhất trắng, cô thứ hai nâu, cô thứ ba béo, cô thứ tư gầy, cô thứ năm hung và cô thứ sáu đen. Cả sáu cô đều hoàn hảo, biết văn chương, giỏi múa và nhạc.

Cô trắng tên là Mặt Trăng, cô nâu Lửa Hồng, cô béo Trăng Tròn, cô gầy Thiên Tiên, cô hung Mặt Trời, cô đen Con Ngươi.

Một hôm, ông Yamani vui vì ở Bátđa yên tĩnh và thấy khoan khoái hơn thường ngày, mời sáu nữ nô vào phòng họp để cùng ông đàm đạo, uống rượu và ca hát. Cả sáu cô đều đến, bày đủ trò cùng ông chủ hoan hỉ.

Ông Yamani lấy một cái cốc rót đầy rượu đưa cho Mặt Trăng, nói:

— Hỡi nô lệ da trắng đáng yêu, hỡi Mặt Trăng, hãy cho chúng ta nghe cái giọng du dương của nàng.

Mặt Trăng nâng cây đàn tì bà, lên dây, dạo một khúc khiến đá cũng phải nhảy, cánh tay phải giơ lên. Nàng ứng khẩu mấy câu thơ rồi hát:

“Người yêu của ta, dù xa dù gần, đã in hình trong mắt ta, khắc tên trên tay chân ta.

Ta là trái tim để ôm ấp ký ức về chàng, ta là con mắt để ngắm nghía chàng.

Kẻ theo dõi trách ta: “Sao cô không quên mối tình nồng cháy ấy đi?”. Ta nói: “Hỡi con người khắc nghiệt, cứ mặc ta, đi đi! Sao lại đòi ta một điều không thể được”

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô trắng. Cô cạn chén. Ông lại rót đầy đưa cô nâu, nói:

— Hỡi Lửa Hồng, môn thuốc chữa mọi tâm hồn, nhưng xin chớ làm hỏng tâm hồn ta, hãy hát vài câu thơ cho ta nghe giọng nàng.

Lửa Hồng cầm cây tì bà, lên dây một cung bậc khác, dạo vài tiếng khiến đá và tim nhảy lên. Nàng hát:

“Em xin lấy vẻ mặt thân yêu của anh mà thề rằng em yêu anh, chỉ yêu anh cho đến chết, và không bao giờ phản bội tình anh.

Ôi bộ mặt sáng sủa, xinh đẹp, người dạy cho những người đẹp nhất biết thế nào là một vật đẹp.

Vẻ xinh xắn của người đã chinh phục mọi trái tim, vì người là công trình tinh khiết do tay đấng Tạo hóa làm nên”

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô nâu. Cô cạn chén. Ông lại rót đầy đưa cô béo, nói:

— Hỡi Trăng Tròn bề ngoài nặng nề mà bên trong đáng yêu nhẹ nhõm, nàng hãy hát cho nghe vài câu thơ trong sáng như da thịt của nàng.

Cô béo nâng cây tì bà, lên dây, dạo vài khúc khiến tâm hồn và đá cùng reo lên. Nàng thì thầm, rồi cất giọng thanh thanh:

“Hỡi chàng mà em mong đợi, nếu làm vui được lòng chàng, thì chỉ cần một nụ cười trả công của chàng, em sẵn sàng đương đầu với toàn vũ trụ.

Nếu chàng đung đưa, kiêu hãnh đến với em đang than thở, thì dù tất cả các vua chúa trên đời có biến hết, em cũng không cần biết đến làm chi.

Hỡi chàng xinh đẹp, chàng mà hạ cố đến em thì hạnh phúc của em là sẽ được sống dưới chân chàng”

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô béo. Cô cạn chén. Ông lại rót đầy đưa cô gầy, nói:

— Hỡi nàng Thiên Tiên mảnh dẻ, đến lượt cô cho chúng ta được niềm khoái lạc thưởng thức những bài hát hay.

Nàng gầy cúi xuống cây tì bà như người mẹ cúi xuống đứa con, và hát:

“Em hết sức nhiệt tình với chàng, chàng hết sức lãnh đạm với em. Luật nào khuyên làm thế nhỉ?

Có một vị quan tòa nào xét xử tình yêu để đến mà kêu không? Ông ta sẽ phán xử công bằng thế này: Lấy phần thừa thãi nhiệt tình của em trai cho chàng, lấy phần thừa thãi lạnh nhạt của chàng trao cho em”.

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô gầy. Cô cạn chén. Ông lại rót đầy đưa cô hung, nói:

— Mặt Trời nàng hỡi, có tấm thân của hổ phách và màu của vàng, nàng có thể tiếp tục thêu vài câu thơ trên tấm lụa tình được chăng?

Cô thiếu nữ da hung hung, nghiêng cái đầu tóc vàng trên cây đàn, lim dim đôi mắt sáng như bình minh, dạo mấy tiếng làm run rẩy tâm hồn và thể xác và cất tiếng:

“Em đứng trước người yêu. Chàng nhìn em, mắt sắc như kiếm đâm vào trái tim e, .

Em hỏi trái tim bị kiếm xuyên qua: Sao không muốn chữa cho vết thương lành? sao không biết đề phòng?

Tim không giả lời, và cứ để chàng lôi cuốn dưới chân.”

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô hung. Cô cạn chén. Ông lại rót đầy đưa cô đen, nói:

— Con Ngươi nàng hỡi, cô gái ngoài đen trong trắng, cô gái thân mang màu tóc tang mà mặt niềm nở, nguồn hạnh phúc trong nhà ta, hãy hát cho ta vài câu thơ kỳ diệu, đỏ thắm như mặt trời.

Nàng Con Ngươi nâng cây tì bà, chơi hai mươi cách khác nhau. Xong trở lại cách đầu, hát bài hát quen thuộc theo nhịp kể sau đây:

“Mắt ta hỡi! Khóc nhiều đi.

Khóc tình ta quá thắm làm nghẹt tim ta.

Lửa tình đốt cháy tâm can ta, lòng say đắm khiến ta mòn mỏi.

Tất cả do người ta yêu.

Người ta yêu làm ta héo hon, khiến những kẻ tình địch của ta vui thích”

Ông chủ nghe thú quá, nhấp môi vào cốc rượu, mời cô đen. Cô cạn chén.

Kế đó, cả sáu cô cúi rạp đầu chào ông chủ, xin ông cho biết cô nào làm ông hài lòng nhất vì giọng hát, lời thơ. Ông Yamani nhìn ngắm vẻ đẹp của họ, nghĩ về tài hoa của họ hồi lâu. Ông thấy họ đều kỳ diệu như nhau, không biết nên giả lời ra sao. Cuối cùng ông nói:

— Đáng ca ngợi thay chúa Ala, Đấng phân phát duyên dáng và sắc đẹp đã cho ta cả sáu nàng đều hoàn hảo và tuyệt diệu như nhau. Ta yêu thích cả sáu nàng, lương tâm không cho ta quí riêng một nàng nào hơn những nàng khác. Hỡi đàn cừu non của ta, hãy lại ôm hôn ta cùng một lúc đi nào.

Cả sáu cô chạy ùa vào lòng ông mà nũng nịu. Ông cũng vuốt ve họ một lúc lâu. Xong, ông bảo họ ngồi thành vòng tròn trước mặt ông. Ông nói:

— Ta không muốn bất công coi một cô nào hơn hẳn những cô khác. Nhưng điều ta không làm thì các cô nên tự làm lấy. Các cô đều thuộc Kinh Thánh, hiểu văn chương, đều đọc sử cũ và sử người Hồi, đều ăn nói giỏi, có giọng rất hay. Ta muốn các cô tự xét xem mình có gì là tốt, là có lợi, là đáng khen, cũng như bạn mình có gì thua kém mình thì cứ nói. Cứ từng cặp, từng đôi mà đối nhau về màu sắc và hình dáng, ví như cô trắng với cô đen, cô gầy với cô béo, cô hung với cô nâu. Nhưng đối chọi nhau là đối chọi bằng lời hay, câu đẹp, bằng lời các vị hiền triết, các nhà bác học, bằng uy tín của thi nhân và của Kinh Thánh.

Sáu cô xin vâng và chuẩn bị vào cuộc đấu trí thú vị.

Cô thứ nhất đứng dậy là cô trắng Mặt Trăng. Cô làm hiệu mời cô đen Con Ngươi đứng trước mặt mình rồi nói:

— Chị Đen này! Sách các nhà bác học chép rằng:

Sắc trắng nói như thế này:

Ta là ánh sáng chói chang, là mặt trời mọc ở chân mây. Sắc ta trong trẻo và hiển nhiên. Trán ta lóng lánh ánh bạc. Sắc đẹp của ta gợi cảm hứng cho thi nhân viết: “Nàng, da trắng, má nhẵn nhụi, êm ái, là một viên ngọc nhan sắc được giữ gìn cẩn mật.

Nàng thẳng như chữ I, chữ mim là miệng của nàng, lông mày là hai chữ nun lộn ngược. Cái nhìn của nàng là những mũi tên bắn đi từ đôi cung lông mày đáng sợ của nàng”.

Chị Đen hỡi, tôi nói tiếp: Màu của tôi là màu ban ngày, là màu hoa cam, là màu của ngôi sao mai lấp lánh như ngọc. Chúa Ala Tối cao, trong Kinh Thánh nói với Mutxa có bàn tay hủi: “Cứ cho tay vào túi, khi rút ra nó sẽ trắng, nghĩa là tinh khiết, lành lặn.”

Cũng trong Kinh Thánh còn có câu: “Kẻ nào biết giữ mặt trắng, nghĩa là không một vết nhơ nào, thì kẻ ấy sẽ được hưởng tấm lòng từ bi hỉ xả của Chúa.”

Vậy sắc trắng của tôi là chúa các sắc, và cái đẹp của tôi là sự hoàn hảo, và sự hoàn hảo ấy là cái đẹp của tôi.

Quần áo, tư trang đẹp bao giờ cũng trắng, nó làm nổi rõ sự rạng rỡ của tôi, sự rạng rỡ có thể khuất phục những tâm hồn và những trái tim.

Tuyết rơi chẳng trắng đó sao?

Và chị há quên rằng tín đồ chọn sa, lụa trắng làm khăn quấn trên đầu?

Biết bao điều kỳ lạ có thể nói về màu trắng của tôi. Nhưng thôi, tôi chẳng muốn nói dài về những điều hay của tôi. Sự thật là hiển nhiên, như ánh sáng chói vào mắt ta vậy. Và giờ, tôi chỉ trích chị đây, chị Đen hỡi. Đen là màu mực, là màu phân gio, là mạt sắt của anh lò rèn, là mặt con quạ, con chim xúi quẩy nhất trong các loài chim. Hãy nhớ lại lời nhà thơ nói về trắng đen:

“Viên ngọc quý vì trắng, còn vì than đáng giá là bao! Mặt trăng là điềm tốt, là dấu hiệu thiên đường. Mặt đen là nhựa thông, là hắc ín để giữ lửa nơi địa ngục”.

Sử ghi chuyện ông Nut thần thánh một hôm nằm ngủ, có hai con là Sân và Hâm ngồi cạnh. Một cơn gió thổi lật tà áo ông lên, để hở hang cả phía dưới. Hâm thấy thế, bật buồn cười. Sân đứng dậy, kéo vạt áo cha xuống. Vừa lúc ông già thức dậy. Ông thấy Hâm cười thì nguyền rủa, thấy Sân đạo mạo thì ban phúc cho. Lập tức mặt Sân trắng ra, mặt Hâm đen lại. Sân là thủy tổ những sứ giả, những đấng chăn dắt dân, những người hiền và những vua chúa. Hâm không dám nhìn cha, bỏ đi, thành gốc của người da đen, người Xuđăng. Chị Đen, chắc chị biết là những nhà bác học và con người nói chung, đều nhất trí rằng không có vị hiền giả nào trong giống mọi và giống da đen.

Nữ nô trắng nói đến đây, ông chủ bảo thôi, nhường lời cho cô Đen. Nàng Con Ngươi từ nãy đứng im, giờ nhìn Mặt Trăng mà rằng:

— Chị Trắng ngu dốt kia, chị há không biết trong Kinh Koran có đoạn nói về Chúa Ala tối cao lấy đêm đen và ngày sáng là thề? Chúa lấy đêm trước, ngày sau là có ý thích đêm hơn ngày.

Lông đen, tóc đen là dấu hiệu và trang sức của tuổi thanh xuân. Râu trắng, tóc trắng là tuổi già, là dấu hiệu chấm dứt hưởng thụ cuộc đời.

Nếu màu đen không là màu đáng ưa nhất thì Chúa không làm cho thật đen từng con mắt và điểm giữa trái tim. Nhà thơ nói rất đúng rằng:

“Ta yêu một tấm thân màu mun đen là bởi nó trẻ, nó chứa một trái tim nồng, đôi tròng mắt lửa.

Ta rất sợ cái gì trắng. Lòng trắng trứng, thịt bệch như lòng trắng trứng là những thứ hãn hữu lắm, vì không có gì khác, ta mới buộc lòng phải nuốt cho trôi.

Tấm khăn liệm trắng, cũng như mớ tóc bạc, làm sao có thể yêu?”

Một nhà thơ khác có nói: “Các bạn hỡi, đừng ngạc nhiên thấy tôi yêu như điên người đàn bà da đen bóng loáng này.

Vị thầy thuốc cho biết phải có ý đen mới có được cơn điên.”

Một nhà thơ khác nữa cũng nói:

“Tôi không hề yêu những người đàn bà da trắng này, người ta tưởng da họ có thoa bột hắc lào.

Người tôi yêu là một cô da đen, màu đêm tối, mặt như mặt trăng, màu đen và bộ mặt không tách rời nhau. Vì nếu không có đêm thì làm gì có ánh trăng?”.

Bạn bè họp mặt thân tình là vào lúc nào, nếu không phải vào đêm? Những kẻ yêu nhau cảm ơn bóng đêm đã bảo vệ họ khỏi con mắt tò mò, tránh cho họ khỏi bị quở mắng; trái lại, họ kinh sợ ban ngày thóc mách quấy rầy họ, làm hại họ. Chị Trắng hỡi, chỉ có thế thôi cũng đủ cho thấy hơn kém trắng đen. Nhưng hãy nghe thêm nhà thơ:

“Ta không yêu cậu bé nặng nề này, da trắng vì nhiều mỡ quá. Ta yêu cậu bé da đen, mảnh dẻ mà gân thịt rắn chắc.

Khi đau thương, ta vốn thích cưỡi con ngựa giống trẻ chân thon, để mặc người khác cưỡi voi”.

Một nhà thơ khác nói:

“Tối nay bạn tôi đến thăm tôi. Chúng tôi khoái trá nằm bên nhau.

Bình minh đến bắt gặp chúng tôi vẫn ôm nhau.

Tôi chỉ có một lời cầu Chúa, là biến ngày thành đêm hết để bạn tôi đừng có xa tôi.”

Chị Trắng hỡi! Nếu tôi cứ tiếp tục kể mãi những điều hay, những điều đáng khen về màu đen, tôi sẽ đi ngược lại câu cách ngôn “Ít lời nhiều ý hơn là dài dòng”. Có điều, tôi cần nói rằng giá trị của chị so với tôi có nghĩa lý gì. Chị trắng như hủi. Hủi cũng trắng, và thối và ngột ngạt nữa. Chị coi mình là tuyết, nhưng chị quên rằng ở địa ngục không chỉ có lửa, đôi chỗ có tuyết lạnh lắm nó hành hạ người có tội còn tàn khốc hơn lửa đốt. Chị bảo tôi đen như mực, chị quên rằng có mực mới viết được Kinh Thánh, rằng xạ hương quí các vua chúa tặng nhau là màu đen? Cuối cùng tôi khuyên chị nên nhớ lời này của nhà thơ:

“Anh không thấy rằng xạ hương mà không đen như thế thì không là xạ hương, còn thạch cao sở dĩ đáng bỉ vì là màu trắng.

Trong con mắt, màu đen quí biết bao, còn màu trắng nào ai quan tâm đến”.

Nghe lời nàng Con Ngươi, ông chủ Ali En Yamani khen:

— Cô Đen, cô Trắng, cả hai cô đều nói giỏi lắm. Bây giờ đến lượt hai cô khác.

Cô Trắng, cô Đen về chỗ ngồi. Cô Béo, cô Gầy đứng dậy, mặt đối mặt. Cô béo Trăng Tròn định nói trước. Cô cởi quần áo, phô ra cổ tay, mắt cá, bắp đùi. Cô nói với cô Thiên Tiên mảnh dẻ:

— Khen thay chúa Ala đã tạo nên tôi to mập. đã đặt gối đệm vào khắp xó xỉnh trong người tôi, đã đắp lên da tôi một lớp mỡ thơm mùi cánh kiến xa gần đều ngửi thấy. Tuy vậy, Chúa vẫn dành bắp thịt cho tôi để khi cần, có thể tống kẻ thù một đấm nát mặt ra. Chị Gầy hỡi, được chiêm ngưỡng hình thù béo tốt của tôi, ai mà không run lên vì thích thú. Cả đến Chúa, trong Kinh Thánh cũng ca ngợi mỡ, Người bắt phải giết cừu lớn béo, cừu non béo, bê béo khi tế lễ. Cả người tôi là một vườn quả: quả lựu là vú tôi, quả đào là má tôi, quả dưa đỏ là mông tôi. Khi người Bani-Ixraen bỏ chạy khỏi Ai-cập, họ tiếc con chim sa mạc nào nhất? Có phải họ tiếc nhất con chim mòng thịt ngọt và béo không? Vả lại, chị Gầy hỡi, hãy nghe nhà thơ ca ngợi người đàn bà béo như tôi đây:

“Nhìn chị đi, lắc lư đôi mông gợi tình ghê gớm. Nhìn chị ngồi, đứng lên là thấy dấu mông in lõm vào ghế.

Nhìn chị nhảy, bệ vệ đến làm cho tim ta phải rụng xuống chân ai”.

Còn chị, chị Gầy, chị giống cái gì nhỉ? Giống con chim sẻ bị vặt lông. Chân chị lẻo khoẻo như chân quạ, đùi vế như que củi, thân hình khô, cứng như cột treo cổ. Đúng là nhà thơ đã nói về chị trong câu sau đây:

“Cầu Chúa tránh cho tôi phải ăn nằm với người đàn bà gầy guộc này.

Tay chân mụ như có sừng cứ húc vào xương tôi, khiến tôi phải tỉnh giấc, da xám xanh, nứt nẻ”.

Thiên Tiên gầy nhìn Trăng Tròn béo, mỉm cười mà rằng:

— Cảm tạ Chúa đã sinh tôi ra như một nhành liễu yểu điệu, như thân cây bạch dương mềm mại, như bông hoa huệ đung đưa. Tôi đứng dậy thì nhẹ nhàng, ngồi xuống thì êm ru, đùa vui thì duyên dáng. Hơi thở của tôi nhẹ mà thơm, tâm hồn tôi giản dị tinh tế không đụng chạm với cái thô dày. Hỡi chị Béo, tôi chưa từng nghe ai khen người yêu của mình: “Nàng đồ sộ như một con voi, thịt quá nhiều như một trái núi quá cao”. Trái lại, tôi nghe người ta miêu tả người yêu: “Thân hình nàng mảnh dẻ, mềm mại, thanh nhã. Nàng đi, chân không dính đất. Nàng ăn uống thanh đạm, khát, chỉ vài hớp nước. Nàng yêu kín đáo, nhanh hơn chim sẻ, nhẹn hơn sáo xanh, dẻo như cây tre. Nàng cười duyên dáng và duyên dáng thay cử chỉ của nàng. Kéo nàng vào lòng không khó nhọc.”

Hỡi chị Béo, người ta say mê chính tôi, con người mảnh khảnh, nhỏ nhắn. Chính tôi gợi những mối tình bồng bột, khiến bao người khôn ngoan phải điên đảo. Người ta so sánh tôi với cây nho uể oải quấn quanh cây kè. Tôi là con linh dương mảnh khảnh mắt ướt và buồn. Tôi thật xứng đáng với cái tên Tiên nữ.

Còn chị, giờ tôi nói thật về chị nhé.

Chị là một đống mỡ và thịt, đi thì lạch bạch như vịt, ăn thì như voi. Béo như chị thì chỉ nên để cho hàng thịt xẻ ra mà bán.

Linh hồn chị cũng thô lỗ như thân xác chị. Chị đùa vui sao nặng nề đến nghẹt thở. Chị mà cười thì đến vỡ xương tai người nghe. Người yêu mà thở than trong lòng chị thì chị không còn thở được nữa, nếu anh chàng lại ôm hôn chị thì chị nhễ nhại mồ hôi.

Chị ngủ thì ngáy như sấm, thức thì thở như trâu. Chị gần như không xê dịch được; nằm nghỉ thì là một gánh nặng đối với bản thân. Chị suốt ngày chỉ cử động hàm răng như con bò cái, mửa thức ăn ra như con lạc đà. Đi đái thì ướt áo, đi ngoài thì ngập phân. Nhìn phía trước, chị như con voi; nhìn nghiêng chị như lạc đà; nhìn phía sau, chị như một cái bao da phình nước.

Nghe Thiên Tiên nói thế, ông Ali En Yamani khen:

— Hỡi Thiên Tiên, cô nói giỏi lắm. Trăng Tròn cô hỡi, cô nói rất hay. Giờ thi hai cô về chỗ cho cô hung cô nâu đối đáp với nhau.

Mặt Trời và Lửa Hồng đứng dậy, đến trước mặt nhau. Cô hung nói trước:

— Chính tôi được kinh Koran nói đến nhiều. Chúa Ala nói về tôi khi Người dạy: “Màu vàng hung là màu ưa nhìn nhất”. Tôi cũng là màu đẹp nhất. Màu hung của tôi là một kỳ quan, sắc đẹp của tôi là tuyệt đỉnh, sự quyến rũ của tôi ai cũng ước ao. Vàng nhờ có màu hung mà có giá. Mặt trời và tinh tú đẹp là nhờ có màu hung. Màu hung làm đẹp táo và đào, màu hung vàng là màu của nghệ. Màu hung là màu ngọc quý và lúa có chín mới có màu hung.

Màu hung làm đẹp cảnh thu. Màu hung giữ ánh mặt trời trên lá, khiến thảm lá bọc lấy hoàn vũ đẹp biết bao.

Còn chị, chị nâu, vật gì sắc nâu thì kém giá, không gì tầm thường và xấu hơn màu nâu. Cứ nhìn mà xem, con trâu, con lừa, chó sói, chó nhà, màu nâu tuốt. Chị cho tôi biết, có món ăn nào sắc nâu mà người ta ưa? Hoa, ngọc không bao giờ màu nâu, chỉ có thứ đồng bẩn mới có màu của chị.

Chị không trắng, không đen, không có giá trị nào của hai màu ấy, không có một lời khen nào về hai màu ấy khả dĩ gán cho chị được.

Nghe mấy lời cô hung, ông chủ bảo:

— Giờ thì để cho Lửa Hồng nói.

Cô nâu mỉm cười, để lộ hàm răng ngọc. Nàng da dẻ màu mật ong, đường nét duyên dáng, thân hình tuyệt đẹp, cân đối, cử chỉ thanh lịch, tóc đen dài buông xõa. Nàng im lặng một lát để phô bày những giá trị ấy ra đã, rồi mới nói với đối thủ là nàng sắc hung:

— Đáng khen thay chúa Ala đã sinh ra tôi không béo ụt ịt, không gầy giơ xương, không trắng tựa thạch cao, không vàng như kẻ đau gan, không đen như than bụi. Chúa đã hòa hợp trong tôi với một nghệ thuật tuyệt vời tất cả những sắc màu tinh tế, tất cả những nét hình đáng yêu. Tất cả các nhà thơ đều ca ngợi tôi bằng đủ thứ ngôn ngữ. Tôi là người được ưa chuộng nhất trong tất cả các lứa tuổi, trong tất cả những vị hiền nhân.

Tôi không cần tự khen nữa, vì đủ lắm rồi, chỉ cần dẫn vài đoạn thơ đã làm vì tôi.

Một nhà thơ có nói:

“Những cô màu nâu có một giác quan thầm kín, thấy được nó thì mắt anh sẽ không buồn nhìn những cô khác nữa.

Họ thật quyến rũ, có tài mơn trớn gợi tình, cái tài có thể đem dạy cho cả thiên thần Harút”.

Một nhà thơ khác nói:

“Tôi yêu một cô da nâu xinh xắn, người thẳng như một cây thương.

Cổ nàng có một vết đen nhỏ, mịn màng như một thứ trang sức được vuốt ve, được hôn hít. Tôi rất thích vết đen ấy.

Da nàng nhẵn bóng, tỏa hương dịu ngọt. Nàng giống như một cây trầm hương.

Khi đêm buông màn xuống, nàng đến thăm tôi. Tôi giữ nàng lại cho đến lúc bóng đêm trở thành bóng của những giấc mơ.”

Còn chị, chị hung vàng, chị úa như lá cây mulukhia[122] loại xấu, xơ, cứng hái ở Bap En Lúc.

Màu của chị là màu nồi đất dùng cho mấy chú lái bán đầu cừu. Sắc của chị là sắc cỏ gà, là sắc các chất thổ hoàng thạch dùng trong nhà tắm bôi cho rụng lông. Mặt chị màu vàng của đồng như quả của cây zakum nơi địa ngục, thứ cây mà quả là đầu lâu quỷ.

Nhà thơ nói thế này, chính là nói về chị:

“Số phận buộc cho tôi một mụ vợ sắc vàng hung khiến mắt tôi, tim tôi đều khó chịu; lại lắm lời, làm tôi phát nhức đầu.

Nếu tâm hồn tôi không đoạn tuyệt với mụ thì tôi tự trừng phạt bằng những quả đấm vào mặt tôi đến vỡ quai hàm”.

Ông Ali En Yamani nghe thế, thú vị cười lăn ra. Ông bảo hai cô về chỗ. Để tỏ cho biết là ông hài lòng, ông ban thưởng cho họ áo, ngọc, ngọc trai. Ông thưởng cho họ ngang nhau, không ai hơn ai, không ai kém.

*

Môhamat En Baxri nói với Giáo chủ En Mamun:

— Tâu Giáo chủ, đó là câu chuyện về sáu thiếu nữ. Giờ đây họ vẫn sống hòa thuận với nhau trong nhà ông Ali En Yamani ở Bátđa của chúng ta.

Giáo chủ thích lắm, hỏi:

— Môhamat hỡi! Ngươi có biết nhà ông Yamani ở đâu không? Ngươi đến hỏi nếu ông ta bán sáu cô ấy thì mua đem về cho ta.

— Thần chắc là không bán vì ông chủ này rất mê sáu nữ nô ấy.

— Ngươi cứ đem đi sáu vạn đina, một vạn một cô, đưa cho cái ông Ali En Yamani, bảo ta thích sáu nữ nô của ông ta.

Môhamat cầm món tiền đi gặp ông Yamani. Ông này không dám từ chối, nhận tiền, trao nữ nô cho Môhamat.

Thấy các nữ nô màu sắc khác nhau, dáng điệu thanh lịch, thông minh và có nhiều đức khác nữa, Giáo chủ mừng lắm. Ngài cho mỗi cô một nơi ở tốt ở hậu cung, hưởng thụ sự hoàn mỹ và nhan sắc của họ trong nhiều ngày.

Về phần ông Ali, khi sáu cô đi rồi, ông thấy cô đơn, hối tiếc đã nhường cho Giáo chủ. Không đừng được nữa, ông gửi lên Ngài một bức thư tuyệt vọng. Giữa những câu buồn, có mấy dòng thơ sau:

“Ước mong lời chào tuyệt vọng này đến được những người đẹp mà tôi đã phải xa. Họ là mắt, là tai, là đồ ăn thức uống, là khu vườn, là cuộc đời của tôi.

Từ ngày phải xa họ, không gì làm tôi khuây khỏa nỗi buồn đau, đêm thao thức không sao ngủ được.

Tôi phải ghen tuông nhốt cả sáu nàng vào mắt tôi, buông mi mắt xuống làm rèm mới phải.

Ôi đau buồn, đau buồn! Cái nhìn của họ lúc xa tôi như những mũi tên cắm vào da thịt. Mũi tên rút ra, tôi bị tử thương, ngã gục. Thà đừng sinh ra cho xong.”

Giáo chủ vốn đại lượng, đọc qua lá thư vội cho gọi sáu cô, ban cho mỗi người một vạn đina, áo quần cùng nhiều thứ khác, rồi cho về với chủ cũ.

Ông Yamani thấy họ trở về đẹp hơn, giàu hơn, vui sướng hơn thì ông mừng lắm, cùng họ chung sống hân hoan, khoái lạc cho đến ngày vĩnh quyết cuối cùng.

CÂU CHUYỆN KỲ LẠ VỀ THÀNH PHỐ ĐỒNG THAU

Trong dòng họ Giáo chủ Ommiat trị vì ở Đamát, có Giáo chủ Apđen Malêc ben Mêruân. Ngài ưa đàm đạo với các vị hiền nhân trong nước về đức Xôlâymân ben Đaut, về tính tình, sức mạnh và quyền lực vô biên của Người đối với loài thú nơi hoang dã, hung thần trong không, cùng các thần trên biển, dưới đất.

Nghe người ta đồn đại về những chiếc bình đồng cũ chứa một làn khói đen kỳ dị hình thù quỷ quái, Giáo chủ ngạc nhiên lắm, không tin. Một du khách nổi tiếng tên là Talep ben Xen quả quyết chuyện bình đồng là có thật, và nói thêm:

— Tâu Giáo chủ, xưa kia những hung thần chống lại đức Xôlâymân bị nhốt vào những bình ấy, đóng ấn khủng khiếp vào miệng bình rồi đem thả xuống biển tại Magrép miền Tây Phi châu. Khói tỏa ra là linh hồn những hung thần tụ lại. Bọn hung thần này mà xổng ra được khỏi bình ra ngoài không khí là trở lại hình thù gớm guốc trước kia.

Nghe thế, Giáo chủ càng ngạc nhiên. Tính hiếu kỳ bị kích động, Ngài nói với Talep:

— Talep hỡi! Ta muốn đi xem một chiếc bình đồng nhốt hung thần khói, được chăng? Nếu được, ta sẽ thân hành đi tìm. Ngươi nói đi!

— Tâu Giáo chủ, việc gì Người phải đi cho mệt ngọc thể. Chỉ cần một lá thư cho Đô đốc Mutxa, vị quan chức của người ở Magrép là đủ. Vì quả núi dưới chân là vùng biển có những chiếc bình ấy nối với Magrép bằng một giải đất có thể đi bộ tới được mà không ướt chân. Đô đốc Mutxa nhận được thư, tất phải thừa hành lệnh của Người.

Giáo chủ Apđen Malêc y theo, bảo ngay Talep:

— Đem thư ta đến Magrép bình yên để trao cho Mutxa thì còn ai hơn nhà ngươi, hỡi Talep. Cần bao nhiêu tiền lộ phí, ngươi cứ vào kho mà lấy. Cần bao nhiêu người đi theo, ngươi cứ chọn. Nhưng phải chóng lên đấy.

Rồi Giáo chủ viết thư, đóng dấu, trao cho Talep. Talep lên đường, đến nơi yên ổn. Đô đốc Mutxa tiếp ông niềm nở, kính cẩn. Mutxa đọc thư xong đưa lên môi, lên trán và xin thừa lệnh. Ông cho mời cụ Apđôxamát, một người đã đi đến tất cả các miền có người ở trên trái đất, và giờ đây ngồi ghi chép lại cho mai hậu những hiểu biết trong cuộc đời liên miên du lịch của mình. Mutxa chào cụ, nói:

— Thưa cụ Apđôxamát, Giáo chủ lệnh cho tôi đi tìm những chiếc bình đồng cũ có hung thần phản nghịch bị đức Xôlâymân ben Đaut giam. Bình ở đáy biển dưới chân một quả núi cuối xứ Magrép. Xứ này tôi thuộc từ lâu, nhưng chưa hề nghe nói về vùng biển ấy cũng như về con đường tới đó. Nhưng cụ đã chu du khắp thiên hạ, chắc cụ biết rõ.

Ông cụ nghĩ một lúc mới đáp:

— Thưa đô đốc, tôi có biết, và cũng đã từng muốn tới đó, nhưng cho đến bây giờ tôi vẫn chưa đi được. Đường đi khó khăn, không có giếng, không có nước. Đi phải hai năm mấy tháng. Người ta bảo trên đỉnh núi có một thành phố gọi là thành phố Đồng Thau, nhưng không thấy dấu vết người ở. Đến, chưa chắc đã về được, có về cũng phải lâu hơn khi đi.

Nghĩ một lúc, cụ tiếp:

— Thưa Ngài, tôi không dám giấu, là đường đi nguy hiểm lắm, nhiều chuyện sợ hãi. Phải qua một sa mạc toàn hung thần với quỷ canh giữ một vùng hoang vu từ thời thượng cổ. Những vùng cực Tây châu Phi ấy, không ai đến được, trừ hai người là Xôlâymân ben Đaut và En Ixkanđa Hai Sừng. Và từ cái thời xa xưa ấy, cả cái vùng rộng lớn này lại trở nên im ắng. Nếu thừa lệnh Giáo chủ, Ngài không quản gian nguy mà mạo hiểm đến một xứ không có đường, chỉ có tôi dẫn đi, thì xin chuẩn bị cho một nghìn lạc đà mang thức ăn. Đem ít lính thôi. Chúng ta sắp bước vào địa hạt của những lực lượng âm u bí hiểm, đem nhiều người, nhiều vũ khí, chúng có thể nổi giận và như thế thì không một quyền lực trần thế nào có thể bảo vệ nổi chúng ta. Chuẩn bị xong, trước khi lên đường, xin Ngài làm chúc thư đi.

Đô đốc Mutxa cầu chúa Ala, rồi cho tập hợp các vị chỉ huy lính tráng cùng những vị quan đầu tỉnh, làm chúc thư cử con là Harun kế nghiệp. Xong, cùng cụ Apđôxamát, Talep và vài ba tùy tùng dẫn hai nghìn lạc đà lên đường qua sa mạc.

Đoàn đi qua những vùng hoang vu, bằng phẳng như mặt biển lúc sóng im. Đi hàng tháng không gặp một bóng sinh vật, im lặng như tờ cho đến một ngày kia, thấy phía xa xa trước mặt một đám mây sáng ở chân trời. Đến nơi, thấy đấy là một tòa nhà tường cao bằng thép Trung Quốc, có bốn dãy cột bằng vàng chu vi là bốn nghìn bước. Mái vòm bằng chì, có hàng nghìn sinh vật đến đậu, sinh vật duy nhất dưới bầu trời.

Bức tường lớn có cửa chính bằng những súc gỗ mun nạm vàng. Trên tường có một tấm biển lớn bằng kim loại đỏ có mấy dòng chữ Iôni. Cụ Apđôxamát dịch cho mọi người nghe:

“Hãy vào đây để biết chuyện những bậc đã cầm quyền

Họ đã đi qua, chẳng có thì giờ ngồi nghỉ nơi bóng mát của những ngọn tháp nơi đây.

Họ bị thần Chết làm cho tan tác như những chiếc bóng biến đi, như những cọng rơm trước gió.”

Mutxa xúc động, thì thầm: “Không có Chúa nào khác ngoài chúa Ala”. Ông bảo mọi người cùng vào, bước qua bực cửa chính mà vào trong tòa lâu đài. Một đàn chim to lặng lẽ bay quanh một ngọn tháp cao vút toàn bằng đá hoa cương. Dưới chân tháp có một trăm ngôi mộ xếp thành bốn vòng tròn, giữa là một cái quan tài lớn bằng pha lê, có mấy dòng chữ Iôni bằng vàng nạm ngọc:

“Ta hết say mê như người sốt thôi mê sảng.

Ta đã chứng kiến biết bao biến cố

Đã lừng lẫy tiếng tăm những ngày vinh hiển

Vó ngựa của ta đã vang lên ở bao chốn kinh đô.

Ta như một trận gió nóng sa mạc, đã tàn phá biết bao tỉnh thành. Ta như sấm sét đã tiêu diệt biết bao vương quốc.

Ta đã kéo lê bao vị vua sau chiến xa của ta!

Ta đã đọc lệnh biết bao lần cho toàn vũ trụ!

Và giờ đây…

Ta hết say mê như người sốt thôi mê sảng. Ta chẳng để lại gì như bọt sóng trên bãi cát vậy.

Cái chết đã đem ta đi, uy quyền của ta không đẩy lùi được nó. Quân đội của ta, triều thần của ta không giúp được ta chống lại.

Du khách hỡi! Hãy nghe mấy lời mà lúc sống ta chưa hề thốt ra:

Hãy giữ lấy linh hồn! Hãy bình yên hưởng thụ sự yên tĩnh của cuộc đời cùng vẻ đẹp bình lặng của nó. Ngày mai cái chết sẽ cuốn ngươi đi.

Ngày mai, ai gọi ngươi, thì đất sẽ đáp: “Ta giữ riết lấy kẻ ta ôm ấp, vĩnh viễn không thả ra đâu.”

Nghe cụ Apđôxamát dịch mấy lời trên, đô đốc Mutxa và mấy người tùy tùng rơm rớm nước mắt. Họ đứng lặng hồi lâu trước tấm quan tài và những nấm mộ, lâm râm cầu nguyện cho người chết. Rồi họ đi tới ngôi tháp. Tháp có cửa vào, hai cánh bằng gỗ mun, có tấm biển chạm chữ Iôni dát ngọc:

“Nhân danh cái Vĩnh cửu, cái Bất biến,

Nhân danh Đấng Quyền lực.

Ta báo ngươi hay, hỡi lữ khách qua đấy, rằng đừng nên kiêu hãnh về những vẻ bên ngoài lừa lọc.

Hãy lấy ta làm gương, chớ tự huyễn hoặc vì ảo tưởng. Ảo tưởng sẽ đẩy ngươi xuống vực sâu.

Ta nói cho ngươi nghe về quyền lực của ta:

Ta có một vạn ngựa chiến trong chuồng, do những ông vua bị ta bắt làm tù binh chăn dắt.

Ta có một nghìn cung phi là một nghìn trinh nữ dòng dõi vua chúa, có một nghìn cung nữ khác chọn trong số những cô ngực nở mà nhan sắc làm lu mờ cả mặt trăng.

Ta có một nghìn người con, những hoàng tử dũng cảm như mãnh sư.

Ta có những kho báu rất lớn. Và từ Đông sang cực Tây, các dân tộc cùng vua chúa bị quân đội vô địch của ta đánh bại, đều cúi đầu thần phục ta.

Ta tưởng uy quyền của ta là bất diệt, đời ta là vô biên, thì đột nhiên đấng Bất tử lên tiếng báo cho ta biết quyết định về ngày tận số của ta.

Suy nghĩ về vận mệnh của ta, ta tập hợp hàng nghìn lính kỵ mã cùng lính bộ binh, gươm giáo tua tủa.

Ta tập hợp các chư hầu, các thủ lĩnh trong nước và trong quân đội.

Ta đem tất cả những hòm xiểng ngọc ngà châu báu, bảo với mọi người: “Các ngươi chỉ cần làm thế nào cho ta sống thêm một ngày trên cõi thế là ta cho các ngươi tất cả những của cải và hàng tạ vàng bạc này.”

Họ cúi đầu, im lặng, bất lực. Và thế là ta chết. Cung điện của ta thành một nhà mồ.

Du khách hỡi, ngươi muốn biết tên ta ư? Ta là Đại đế Kút ben Sêđát ben At.”

Biết được sự thật cao cả này, đô đốc Mutxa và tùy tùng òa lên khóc và khóc rất lâu. Mãi họ mới vào trong tháp, qua những gian phòng rộng mênh mông, trống không, vắng lặng. Sau tới một gian phòng còn rộng hơn, mái tròn, trong có một cái bàn rất lớn bằng gỗ bạch đàn, chạm trổ rất khéo có dòng chữ Iôni rất đẹp:

“Trước kia có một nghìn vua chột và một nghìn vua sáng ngồi tại bàn này. Giờ đây, dưới mồ, tất cả đều mù như nhau”.

Đô đốc Mutxa càng ngạc nhiên hơn trước điều bí ẩn này. Ông không giải thích được, ghi câu ấy vào tấm da cừu. Ông xúc động rời khỏi nơi đây đi về phía thành phố Đồng Thau.

Đi hết một ngày, lại một ngày, lại ngày thứ ba cho đến chiều. Họ bỗng thấy một kỵ sĩ đứng im trên một chiếc bệ cao, mặt trời rọi vào, tay vung một cây thương, mũi thương giống một ngọn đuốc cháy đỏ như mặt trời lúc bấy giờ.

Tới gần, thấy rõ người ngựa, bệ kê đều bằng đồng thau. Trên mũi thương, phía có ánh mặt trời là mấy dòng chữ lửa:

“Hỡi những du khách táo gan đã đến được miền đất cấm, giờ thì không lùi được nữa rồi.

Nếu không biết đường đến thành phố Đồng Thau, các người hãy dùng sức mà quay ta trên cái bệ này. Khi ngừng, ta quay mặt phía nào thì cứ phía ấy mà đi”.

Đô đốc Mutxa đến gần kỵ sĩ, lấy tay đẩy. Nhanh như chớp kỵ sĩ quay. Khi ngừng, mặt hướng về phía ngược lại với phía đi tới của mấy người. Bấy giờ cụ Apđôxamát cũng thấy là mình lầm đường và hướng mới là hướng đúng.

Thế là đoàn người và vật quay lại đi theo hướng mới. Đi mãi, ngày lại ngày, cho đến một buổi chiều kia họ thấy trước mặt một cột đá đen. Một con quái vật bị xích nửa người vào đó, nửa kia bị chôn sâu xuống đất. Những quyền lực âm ty đã sinh đẻ ra cái thân quái đản này, đen, to như thân một cây cọ già trụi lá. Nó có hai cánh to, đen, có bốn bàn tay mà hai giống chân sư tử có móng nhọn sắc. Tóc dựng đứng, cứng như lông đuôi lừa rừng rung rung trên cái sọ gớm ghiếc. Hai mắt đỏ lòm, trán có đôi sừng bò và có một con mắt mở to, bất động, xanh lè như mắt hổ, mắt báo.

Thấy người, cái thân giơ tay, la hét dữ dội, vùng vẫy như muốn dứt đứt dây trói. Đoàn người sợ quá, đứng đực ra, không tiến, không lùi được một bước. Đô đốc Mutxa hỏi cụ Apđôxamát xem sự thể ra sao.

— Lạy chúa, lão cũng không hiểu nổi - cụ nói.

— Xin cụ đến gần mà hỏi. Có thể nó sẽ nói.

Cụ Apđôxamát không muốn tỏ ra ngần ngại. Cụ tới chỗ con quái vật, lên tiếng:

— Nhân danh đức Chúa tể ngự trị thế giới hữu hình và vô hình, ta buộc mi phải trả lời ta. Mi cho ta biết mi ở đây từ bao giờ và do đâu bị trừng phạt thế kia?

Hắn sủa lên và nói:

“Tôi là một hung thần, hậu sinh của Eblit, cha các vị thần. Tên tôi là Đaet ben Alamát. Tôi bị Lực Vô Hình xích vĩnh viễn vào đây.

“Ngày xưa xứ này do Hải Vương cai quản, có một tượng thần bằng hồng mã não bảo hộ cho thành phố Đồng Thau. Tôi có nhiệm vụ canh giữ pho tượng và ở ngay trong lòng nó. Khách thập phương đến bói pho tượng và nghe lời tiên tri đều là do lời tôi phán ra cả.

Tôi là chư hầu của Hải Vương: Ngài chỉ huy cả đạo quân thần chống lại đức Xôlâymân ben Đaut. Nếu cuộc chiến xảy ra giữa Ngài và Xôlâymân thì tôi sẽ chỉ huy đạo quân ấy. Cuộc chiến đã nổ ra.

“Hải Vương có một người con gái rất đẹp. Tiếng đồn đến tai đức Xôlâymân, Ngài phái một người đến Hải Vương, một mặt xin cưới công chúa, một mặt phá cái tượng thần bắt Hải Vương phải công nhận chỉ có một chúa là đức Ala với Xôlâymân là sứ giả của Người. Nếu trái ý, Xôlâymân sẽ nổi giận và báo thù.

“Hải Vương cho triệu tập quần thần và các thủ lĩnh các thần, nói:

— Xôlâymân lấy bao tai họa dọa ta, bắt ta phải gả con gái, bắt phải đập vỡ tượng thần là nơi ở của vị thủ lĩnh các ngươi Đaet ben Alamat. Các ngươi nghĩ gì về sự đe dọa ấy? Ta phải tuân theo hay chống lại?

Các vị đại thần đáp:

— Tâu đức vua, Ngài việc gì phải sợ uy lực của Xôlâymân! Lực lượng của chúng ta cũng đáng sợ như lực lượng của ông ta. Chúng ta có thể đánh bại họ là khác.

Họ hỏi ý kiến tôi. Tôi nói:

— Câu trả lời duy nhất là đánh cho vị sứ giả của ông ta mấy roi.

Họ thực hiện ngay lời tôi, nọc sứ ra đánh và bảo: “Cứ về thuật lại cho chủ ngươi biết.”

“Xôlâymân biết chuyện, giận lắm, huy động mọi lực lượng có trong tay: thần, người, muông, thú. Đội quân người giao cho Axáp ben Backhia chỉ huy. Đomriát, cha các thần, chỉ huy đội quân ma, quỷ, thần, đông sáu chục triệu cùng đội quân muông, thú từ khắp bốn phương trời, khắp các đảo, các biển đến. Xôlâymân dẫn đội quân khủng khiếp ấy tấn công Hải Vương. Ông dàn trận như thế này:

“Ở tả, hữu dực là đội mãnh thú xếp theo hàng bốn. Đạo quân chim dữ quan sát trên không báo việc điều quân của chúng tôi và hễ thấy binh sĩ là sà xuống mổ mắt. Tiền quân là đội quân người, hậu quân là đội quân thần. Bên phải Xôlâymân là Tể tướng Axáp ben Backhia, bên trái là Đomriát vua các thần trên không. Xôlâymân ở giữa, ngồi trên một chiếc ngai bằng vân ban thạch và bằng vàng đặt trên lưng bốn con voi xếp thành hình vuông. Ông cho lệnh tấn công.

“Tiếng ầm ầm nổi dậy mỗi lúc một to. Tiếng chân người, thú chạy rung chuyển vỏ trái đất. Tiếng chim dữ, thần, ma ha hét inh ỏi trong không. Tôi chỉ huy đội quân tiền đạo gồm những vị thần đã quy thuận Hải Vương, xông vào đội quân thần của vua Đomriát. Đomriát biến thành một quả núi bốc khói, phun hàng suối lửa hòng làm tôi nghẹt thở. Tôi kích thích quân tôi, tôi lùi, tôi tiến, cho đến khi thấy quân thù đông quá sắp đè bẹp mình, thì nổi hiệu rút quân, vỗ cánh vút bay đi. Xôlâymân ra lệnh bao vây tiêu diệt chúng tôi. Bọn tôi, kẻ bị thú dày xéo, kẻ bị móc mắt, kẻ bị phanh thây quẳng từ trên không xuống. Tôi trốn, bay ba tháng ròng, cuối cùng bị bắt, bị trói, bị xích vào cây cột đèn này cho đến mãn kiếp. Còn tất cả các vị thần tôi chỉ huy bị bắt, đều bị biến thành khói nhốt trong những chiếc bình đồng có yểm ấn của Xôlâymân. Những chiếc bình này bị vứt xuống đáy biển nơi tường lũy của thành phố Đồng Thau.

“Còn dân ở đây ra sao, vì tôi bị xích ở đây, nên không hề được biết. Các ông đến thành phố ấy, có thể thấy dấu vết của họ và biết được số phận của họ.”

Cái thân nói xong, cựa quậy rất dữ như muốn xổng ra. Đô đốc Mutxa và tùy tùng, sợ nó xổng ra được hoặc buộc phải giúp nó một tay nên không muốn dừng lại lâu, vội đi về phía thành, đã thấy hiện lên ở xa xa, trong nắng chiều những bức tường cùng những ngọn tháp.

Còn cách một quãng thì trời tối. Ngại không muốn đi tiếp, họ nghỉ lại cho đỡ mệt. Tảng sáng hôm sau, Mutxa đánh thức mọi người dậy đi tiếp. Đến nơi, họ thấy những bức tường bằng đồng thau nhẵn thín như mới lấy ở khuôn ra. Tường cao như bị lẫn với núi vây quanh một mảng của núi vậy. Khi đã bớt ngạc nhiên rồi, họ tìm một cổng để vào nhưng tìm không thấy. Họ cứ đi, đi mãi, không thấy cổng, không thấy một lỗ hổng, không thấy một ai ra hoặc vào. Giời đã đổ trưa, mà vẫn không nghe một tiếng động bên trong hoặc bên ngoài tường, không thấy một cử động nào trên cao hoặc dưới chân tường. Đô đốc Mutxa không mất hy vọng, khuyến khích mọi người cứ đi. Và họ cứ đi cho đến chiều, trước mặt là bức tường thành đồng thau lên lên xuống xuống theo mặt đất, như mọc từ dưới đất lên. Mọi người đã mệt, Mutxa cho dừng chân, nghỉ ngơi ăn uống, và cũng để ông có thì giờ suy nghĩ.

Nghỉ ngơi một lúc, ông bảo mọi người ở lại trông lều, còn ông với cụ Apđôxamát và Talep thì trèo lên một quả núi quan sát chung quanh và nhìn vào trong cái thành không chịu mở cho người trần tục.

Lúc đầu không trông thấy gì, vì bóng tối bao phủ. Bỗng ở đằng đông có ánh sáng, một lúc mặt trăng mọc lên lộng lẫy trên đỉnh cao, tỏa ánh sáng cho khắp đất trời. Và phía dưới, một cảnh tượng làm cho họ phải nín hơi.

Một thành phố trong mơ!

Dưới ánh trăng tỏa ra từ trên cao, con mắt nhìn xa tít chân trời mờ họ thấy, trong vòng tường đồng thau, nào những mái tròn cung điện, những sân cao trước nhà, những mảnh vườn yên tĩnh, nào sông ngòi lập lờ uốn khúc, lấp lánh ánh trăng. Xa xa một biển kim khí lạnh tỏa sáng. Những bức tường đồng thau màu vàng đỏ, những mái tròn như nạm ngọc, những mảnh sân, khu vườn, những dòng sông và biển cả, những bóng kéo dài ngả về Tây, tất cả hòa hợp trong một toàn cảnh có gió đêm nhẹ thổi, có ánh vàng huyền ảo của trăng trong.

Có điều, bức tranh rộng lớn ấy lại im ắng như một nhà mồ. Không có gì tỏ ra có người ở. Thế nhưng lại có những tượng bằng đồng thau dựng trên những bệ cao, to: có những kỵ sĩ bằng đá hoa, những con thú có cánh không bay. Trong cái bất động rộng lớn ấy, cái động duy nhất là hàng nghìn con dơi khổng lồ bay lượn sát mái nhà. Và chọc thủng cái im lặng mênh mông, những con cú vô hình rúc lên thê thảm tiếng kêu chết chóc trên những cung điện chết và những sân thượng im lìm.

Ba người ngắm cảnh no mắt rồi thì xuống núi đến một chỗ chân thành có bốn tấm biển khắc chữ Iôni.

Tấm biển thứ nhất ghi:

“Người ơi! Tính toán làm chi, vô ích! Cái chết gần rồi. Chớ tin ở tương lai. Có một Đấng Chúa vũ trụ làm cho quốc gia ly tán, quân đội tan hoang, đẩy vua chúa từ trên lâu đài cao sang xuống nấm mồ chật hẹp. Dưới mồ, linh hồn họ tỉnh giấc thấy họ chỉ còn là một đống tro bụi, ai cũng như ai”.

Mutxa nói:

— Đấy là những sự thật cao cả. “Linh hồn tỉnh giấc trong sự bình đẳng dưới mồ”. Đúng quá!

Ông ghi vào tấm da dê. Cụ Apđôxamát dịch tiếp tấm biển thứ hai:

“Người ơi! sao lại có ảo tưởng vào hai bàn tay của mình? Sao lại tin vào cuộc đời vô nghĩa? Đời là tạm bợ, là nơi chờ để chuyển đi. Còn đâu những vị vua sáng lập các quốc gia. Còn đâu những vị đi chinh phục chiến thắng ở Irắc, Ixpahân, Korátxân? Họ qua rồi như chưa bao giờ có mặt”.

Mutxa cũng ghi lại, và xúc động nghe dịch tấm biển thứ ba:

“Người ơi! Ngày tháng trôi đi, đời người bình thản trôi đến chỗ tận cùng. Hãy nghĩ tới ngày Chúa phán xét. Còn đâu những vị hoàng đế Ấn Độ, Trung Quốc, Xina, Nubi? Hơi thở của Thần Chết đã thổi họ ngã xuống hư vô”.

Mutxa lấy làm thích thú, nhắc lại: “Đâu nhưng vị hoàng đế Xina, Nubi? Ngã xuống hư vô!”

Biển thứ tư, nói:

“Người ơi! Ngươi đắm say trong khoái lạc, không thấy rằng cái chết bám trên vai, theo dõi từng cử động của người. Đời mong manh như tấm mạng nhện, phía sau hư vô đứng rình. Còn đâu những người ước mơ to, sự nghiệp lớn? Họ đã đánh đổi lâu đài lấy nấm mộ. Lâu đài của họ giờ đây là chỗ ở của cú vọ”.

Mutxa không giữ nổi xúc động, khóc hồi lâu rồi ôm đầu, suy nghĩ: “Chuyện sinh tử thật là bí hiểm. Đã phải chết thì sinh ra làm gì? Chết làm cho quên sống, thế thì việc gì phải sống? Nhưng chỉ có chúa Ala là hiểu được những số phận. Chúng ta chỉ nên cúi đầu tuân lệnh.”

Nghĩ thế, ông cùng hai ông bạn đến chỗ cắm lều bảo mấy người tùy tùng đi kiếm gỗ và cành cây để làm một cái thang thật dài, chắc, có thể trèo vào cái thành không có cổng này.

Tìm được gỗ và cành cây to khô, họ dùng kiếm, dao đẽo cho trơn, lấy khăn đội đầu, dây lưng, dây buộc lạc đà, dây chằng yên mà buộc thành một cái thang cao đủ leo lên đến ngọn tường. Họ tìm chỗ thuận lợi nhất, đặt thang vào, lấy đá to chèn rồi cầu nguyện chúa Ala mà từ từ leo lên. Mutxa lên trước, mấy người nữa theo sau, còn mấy người ở lại trông nom lều.

Trèo đến ngọn tường, họ đi trên mặt thành một lúc đến một chỗ có hai tháp canh nối với nhau bằng một cái cửa mà hai cánh đóng lại khít nhau đến luồn một mũi kim vào kẽ cũng khó. Trên cửa có hình nổi một kỵ sĩ bằng vàng, giương một cánh tay lên, bàn tay mở ra. Trong lòng bàn tay có mấy chữ Iôni, dịch ra là: “Cọ mười hai lần vào cái đinh ở rốn tôi.”

Đô đốc Mutxa ngạc nhiên lắm, lại xem thì thấy quả có một chiếc đinh vàng đóng vào giữa rốn kỵ sĩ. Ông giơ tay cọ mười hai lần. Đến lần thứ mười hai thì hai cánh cửa mở rộng cho thấy một cái thang bằng đá hoa cương đỏ xoáy sâu xuống. Bọn ông Mutxa lần theo bực thang thì đến giữa một gian phòng mở ra một đường phố, có lính cầm cung, cầm kiếm đứng canh. Mutxa bảo mấy người cùng đi đến nói trước với họ để khỏi bị phiền. Đến gần thì thấy có người đứng, tay cầm mộc, tay cầm kiếm trần; có người ngồi, có kẻ lại nằm. Mutxa đến một người có vẻ là chỉ huy, chào thân mật. Nhưng anh không động đậy, không chào lại. Những người khác cũng đứng im, mắt nhìn không chớp, không chú ý tới khách, như không trông thấy. Đoán là họ không biết tiếng Arập, Mutxa xin cụ Apđôxamát nói với họ bằng tất cả những thứ tiếng mà cụ biết. Cụ bắt đầu dùng tiếng Hy Lạp. Họ vẫn im. Cụ dùng tiếng Ấn Độ, tiếng Do Thái, tiếng Ba Tư, tiếng Êtiôpi, tiếng Xuđăng. Chẳng ai hiểu gì, cũng chẳng có một cử chỉ nào tỏ ra hiểu.

— Thưa cụ - Mutxa nói - bọn lính này có lẽ bất bình vì cụ không chào họ theo kiểu của họ. Xin cụ làm điệu bộ chào họ theo cách chào của tất cả các nước cụ biết.

Cụ Apđôxamát làm theo. Nhưng vẫn chẳng ai cử động, người nào cũng đứng im trong dáng đứng ban đầu. Mutxa ngạc nhiên lắm nhưng cũng đành phải bỏ đi, không hiểu vì sao có sự im lặng lạ lùng này. Cụ Apđôxamát cũng lẩm bẩm: “Lạy Chúa! Ta chưa từng thấy chuyện lạ như thế này trong những cuộc hành trình của ta.”

Họ tiếp tục đi và đến một khu chợ, thấy cổng chợ mở thì bước vào. Người mua bán rất đông, cửa hiệu nào cũng đầy hàng hóa, nhưng bọn ông Mutxa nhận thấy mọi người ở đây như đã thống nhất với nhau hễ thấy họ là ai ở đâu, làm gì cứ nguyên như thế chờ cho khách đi rồi mới tiếp tục hoạt động. Thế nhưng hình như họ không chú ý đến sự có mặt của khách, để tỏ sự bất bình về việc khách đột nhập vào đây. Và để tăng ý nghĩa của sự thờ ơ, khách đi đến đâu, im lặng đến đấy, khách chỉ nghe tiếng chân mình vang lên giữa cái cảnh không ai cử động. Bọn ông Mutxa cứ đi như thế qua khu bán nữ trang, khu vải lụa, khu làm đồ ngựa, khu bán dạ, khu thợ giày, khu bán gia vị, đến đâu cũng chẳng thấy được một cử chỉ niềm nở hoặc ác cảm, một nụ cười chào mời hoặc chế giễu. Qua khu bán hương liệu, thấy một quảng trường mênh mông. Mắt quen với thứ ánh sáng dịu mát lọc qua lá cây của khu chợ, đến đây bỗng thấy ánh sáng chói chang. Cuối quảng trường có một tòa lâu đài bằng đá hoa, hai bên có tháp bằng đồng thau. Một vòng người đứng cạnh, im lặng tay cầm thương, cầm kiếm. Chung quanh có những cây cột cũng bằng đồng thau rất cao, trên có những con thú lớn bằng vàng có cánh giương rộng. Trước tòa lâu đài có một cái cổng bằng vàng, qua cổng thì thấy một hành lang cột bằng vân ban thạch dài dọc theo tòa lầu và dùng làm giới hạn cho một cái sân có những bể cạn bằng đá hoa ngũ sắc. Trong hành lang có rất nhiều vũ khí lạ nạm ngọc, từ khắp các nước trên thế giới đưa đến, treo la liệt vào cột, trên tường, và ở trần hành lang. Quanh hành lang có những chiếc ghế dài bằng gỗ mun chạm trổ công phu, viền vàng, bạc. Những dũng sĩ mặc lễ phục nằm ngồi ngổn ngang trên ghế, không ai có một cử động nào để ngăn khách hoặc mời khách cứ đi. Bọn ông Mutxa đi theo hành lang thấy phía trên có những dòng chữ bằng vàng, nền xanh mà cụ Apđôxamát dịch như sau:

“Người ơi! Đừng chạy theo thú vui ở đời. Hãy biết sợ Chúa mà kính cẩn thờ Người. Nên biết sợ cái chết. Biết kính trọng Chúa, biết sợ cái chết là nguồn của mọi sự khôn ngoan. Vì như thế sẽ làm được nhiều việc tốt, sẽ thơm tho ngày phán xử gớm ghê”.

Họ ghi lại dòng chữ, rồi đi qua một cái cửa lớn ở giữa hành lang, vào một căn phòng ở giữa có một chiếc bể cạn bằng đá hoa trong, có tia nước phun lên. Phía trên chiếc bể cạn là một cái trần bằng lụa thêu kim tuyến, màu sắc hài hòa. Bốn chiếc máng quanh co dẫn nước đến bể cạn. Lòng máng thứ nhất bằng vân ban thạch hồng, lòng máng thứ hai bằng hoàng ngọc, lòng máng thứ ba bằng ngọc bích, lòng máng thứ tư bằng lam ngọc. Nước mang màu sắc của lòng máng có ánh lọc qua trần lụa soi vào, phản chiếu vào các vật chung quanh và vào tường đá hoa một màu nước biển dìu dịu.

Họ qua một cửa thứ hai vào một phòng thứ hai. Trong phòng có các thứ tiền cũ bằng vàng, bạc, có vòng cổ, nữ trang, ngọc ngà châu báu, nhiều vô kể, la liệt dưới đất thành từng đống, không có chỗ xen chân. Phải khó nhọc lắm mới tới được phòng thứ ba.

Phòng này có nhiều binh giáp bằng kim loại quý, những tấm mộc bằng vàng nạm ngọc, những chiếc mũ cổ, những thanh kiếm Ấn Độ, những cây thương, cây lao, những chiếc áo giáp thời Đaut và Xôlâymân. Tất cả những thứ này đều được giữ gìn cẩn thận nên trông như mới lấy ở lò ra.

Tiếp đó họ vào phòng thứ tư, đầy những tủ và ngăn bằng gỗ quý, trong ấy, những bộ quần áo sang trọng, những thứ vải vóc thật đẹp được xếp gọn gàng.

Qua một cửa mở, họ vào phòng thứ năm. Ở đây toàn những thứ dùng vào việc ăn uống tắm rửa: những chiếc bình bằng vàng và bạc, những bồn nước bằng pha lê, những cốc bằng đá quý, những khay bằng ngọc hoặc bằng mã não ngũ sắc.

Xem xong từng ấy phòng, họ định quay lại, nhưng còn tiếc. Hé tấm màn lụa rộng che một bức tường của căn phòng, họ thấy sau tấm màn có một cái cửa lớn chạm trổ công phu, cẩn ngà và gỗ mun, then cửa to dày bằng bạc. Không có một lỗ nào có thể cho chìa khóa vào được. Cụ Apđôxamát xem xét cách mở, thấy có một chiếc lò xo. Cụ ấn vào, tức thì cửa mở. Một căn phòng kỳ lạ đào hẳn vào đá hoa nhẵn như một tấm gương thép. Cửa sổ căng rèm mắt cáo toàn ngọc và kim cương. Ánh sáng chiếu qua soi vào đồ vật một vòng hào quang rực rỡ. Giữa phòng có một cái buồng cầu nguyện bằng vàng có con chim đậu, lông bằng ngọc bích, mỏ bằng hồng ngọc. Có những bậc thang bằng ngà từ buồng xuống, rải một tấm thảm len màu rất tươi, có thêu hoa, cỏ, với một cánh rừng có muông thú y như thật.

Bọn ông Mutxa trèo lên căn buồng, đến chỗ thềm bên ngoài, họ sửng sốt vì trước mắt, dưới một cái tán bằng nhung dát ngọc và kim cương là một chiếc giường rộng trải thảm lụa nhiều tầng. Trên thảm có một thiếu nữ nằm, sắc mặt tươi tắn, điềm tĩnh, mi mắt khép, lông mi dài, cong, một chiếc vòng bằng vàng giữ lấy mái tóc, mũ đính ngọc lấp lánh như sao, một vòng ngọc trai còn ướt làm mát da hồng ở cổ nàng. Tất cả những thứ trang sức ấy càng làm rạng rỡ thêm nhan sắc của nàng. Hai bên giường có hai người đứng hầu, một da trắng, một da đen, một người cầm kiếm, một người cầm giáo. Phía chân giường có một cái bàn đá hoa, khắc dòng chữ:

“Ta là trinh nữ Tatmo, con gái vua xứ Amalêxit. Thành phố này là của ta. Hỡi du khách, ngươi đã đến được đây, thích gì thì cứ lấy. Nhưng coi chừng, chớ vì nhan sắc của ta và lòng thèm muốn, mà chạm đến ta”.

Khi đã bớt xúc động, ông Mutxa bảo mấy người đồng hành:

— Chúng ta đã thấy nhiều điều lạ, giờ còn phải ra biển tìm mấy cái bình đồng. Đã đến lúc phải rời khỏi nơi đây. Các vị thấy ưng cái gì cứ việc lấy đem đi, nhưng chớ có phạm đến công chúa hoặc chạm đến quần áo nàng.

Talep ben Xen nói:

— Thưa đô đốc, trong lâu đài này không gì sánh được với sắc đẹp của cô thiếu nữ này. Không đưa về Đamát dâng lên Giáo chủ thì thật là đáng tiếc. Món quà này còn hơn tất cả những bình dưới biển.

Mutxa can:

— Không nên đụng đến công chúa. Xúc phạm đến nàng là tai họa đấy.

— Thưa ngài, các nàng công chúa không bao giờ coi như thế là bị xúc phạm, dù là họ sống hay họ ngủ.

Nói xong, ông ta lại gần định bế lên. Tức thì ông ta bị kiếm và giáo của hai người hầu đâm vào ngực chết tươi. Mutxa thấy thế, không muốn đứng lại nữa, kéo mọi người đi ngang và tìm đường ra biển.

Đến nơi, thấy rất đông người da đen đang phơi lưới. Họ chào khách bằng tiếng Arập theo thể thức người Hồi. Mutxa nói với người nhiều tuổi nhất, có lẽ là thủ lĩnh của họ:

— Thưa cụ, chúng tôi theo lệnh Giáo chủ Apđen Malêc ben Mêruân đến biển đây tìm những chiếc bình giam các thần thời sứ giả Xôlâymân. Xin cụ chỉ giúp cho và giải cho nghe những bí mật của thành phố không ai cử động này.

Ông cụ nói:

— Ngư dân ở đây đều là tín đồ của chúa Ala, còn dân ở thành phố Đồng Thau đã bị phù phép từ thời xưa và sẽ cứ ở tình trạng ấy cho đến ngày Phán xét. Còn bình giam thần, chúng tôi có nhiều lắm, khi cần, mở nút cho thần ra lấy bình nấu cá và thức ăn. Các vị muốn lấy bao nhiêu chúng tôi cũng cho. Có điều, khi sắp mở nút thì phải lấy tay vỗ vào miệng bình, bắt thần bên trong phải nhận sự thật về nhiệm vụ của Sứ giả Môhamát để chuộc tội phản nghịch chống lại uy quyền tối cao của đức Xôlâymân ben Đaut.

Cụ nói thêm:

— Về phần chúng tôi, để tỏ lòng trung thành với Giáo chủ, chúng tôi xin tiến hai cô gái biển vừa kéo lưới được hôm nay, đẹp hơn tất cả những cô gái trên trần.

Cụ già trao cho Mutxa mười hai chiếc bình đồng miệng gắn chì có yểm dấu của Xôlâymân, và hai cô gái tóc dài như sóng lượn, mặt sáng đẹp như mặt trăng, nhưng từ rốn trở xuống lại là mình cá uốn éo như phụ nữ khi thấy có người để ý đến dáng đi của mình. Hai cô giọng du dương, cười rất tươi, nhưng không biết nói một thứ tiếng nào cả, hỏi chỉ lấy mắt cười đáp lại.

Bọn ông Mutxa cảm ơn cụ già về lòng hào hiệp và mời cụ cùng tất cả ngư dân ở đây rời bỏ xứ này đến ở Đamát, thành phố của hoa quả và nước ngọt. Cụ già và mọi người nhận lời. Họ đến thành phố Đồng Thau, lấy tất cả những gì có thể đem đi được, ngọc ngà, vàng bạc, tất cả những thứ nhẹ cân mà nặng giá. Xong, họ cho vào bao, vào hòm chở đi. Họ đến Đamát bình yên, không xảy ra chuyện gì bất trắc trong cuộc hành trình lâu dài.

Giáo chủ Apđen Malêc vừa thích thú vừa ngạc nhiên về câu chuyện do Mutxa kể lại. Ngài nói:

— Ta thật ân hận không được cùng các vị đến cái thành phố Đồng Thau ấy. Nhưng nếu chúa cho phép, ta sẽ đến chỗ kỳ quan này mà khám phá cho ra sự bí hiểm.

Ngài tự tay mở lần lượt từng chiếc bình đồng. Mỗi lần mở, một làn khói đặc bay ra, biến thành một hung thần dữ tợn quỳ xuống chân Giáo chủ kêu:

— Tôi xin chúa Ala và xin Ngài, ông chủ Xôlâymân của chúng tôi tha cho tội phản nghịch.

Nói xong, chui qua trần biến mất, khiến mọi người hết sức kinh ngạc.

Giáo chủ cũng rất thích thú về sắc đẹp của hai cô gái bể. Nụ cười, giọng nói cùng ngôn ngữ xa lạ của hai cô làm Giáo chủ xúc động. Ngài xây cho hai cô một cái bể cạn lớn. Được ít lâu, cả hai đều chết vì suy nhược và nóng.

Còn ông Mutxa thì được Giáo chủ cho đến Jêrudalem đất Thánh an dưỡng để ngẫm nghĩ về những lời ông đã ghi trong cuộc hành trình. Ông rất được tín đồ Hồi giáo kính trọng. Ông mất tại đây.

Hiện người ta vẫn đến viếng nhà kỷ niệm xây trên phần mộ của ông.

TRUYỆN IP AN MANXUA VỚI HAI CÔ THANH NỮ

Giáo chủ Harun An Rasít vì lo việc nước mà thường mất ngủ. Một đêm, trằn trọc mãi không nhắm được mắt, Ngài bực mình đạp chăn ra, vỗ tay gọi Mêrua, người bảo vệ, luôn luôn túc trực ở ngoài cửa mà bảo:

— Mêrua này, tìm cách gì giải khuây cho ta, vì ta không ngủ được.

Mêrua nói:

— Tâu Giáo chủ, không gì bằng đi dạo ban đêm cho tĩnh tâm hồn, cho dịu giác quan. Đêm trong khu vườn đẹp lắm. Đến với cây, đến với hoa, nhìn sao đẹp lấp lánh, ngắm trăng trong thong thả trôi đến giữa sao rồi trăng xuống sông tắm mát.

— Mêrua! Đêm nay ta không muốn nhìn những thứ đó.

— Tâu Giáo chủ, Người có ba trăm cung tần mỹ nữ, mỗi nàng một tòa riêng. Tôi đến báo cho họ chuẩn bị đón Giáo chủ. Người sẽ đứng nấp sau bức rèm từng nhà mà bí mật ngắm họ.

— Mêrua! Lâu đài này là của ta, những cô gái ấy là của ta. Nhưng đêm nay, ta không muốn những thứ ấy.

— Người cho lệnh đi, tôi sẽ đi mời những bậc hiền triết, những ngài bác học, những vị thi nhân của Batđa đến đây. Bậc hiền triết sẽ nói những lời đạo lý, ngài bác học sẽ kể những khám phá của họ trong bộ sử biên niên, vị thi nhân sẽ ngân nga những vần điệu làm đẹp lòng Người.

— Mêrua, đêm nay ta không muốn những thứ ấy.

— Trong cung có những người hầu rượu xinh đẹp và những thanh niên ưa nhìn. Nếu Người ra lệnh, tôi sẽ tìm họ đến hầu chuyện Người.

— Mêrua, đêm nay ta không muốn những chuyện ấy.

— Vậy thì, tâu Giáo chủ, xin chặt đầu tôi. Có lẽ đó là cách duy nhất để Người đỡ phiền muộn.

Câu này làm cho Giáo chủ phá lên cười.

— Hê Mêrua, rồi cũng có ngày thôi. Giờ thì đến chỗ phòng chờ xem có ai thực sự dễ coi và dễ nghe thì đưa vào.

Mê rua tuân lệnh đi ra, một lát trở lại:

— Tâu Giáo chủ, chỉ thấy lão già Ip An Manxua thôi.

— Ip An Manxua nào? Ip An Manxua ở Đamát ấy à?

— Đúng cái ông già tinh quái ấy đấy.

— Thế thì dẫn vào.

Mêrua ra dẫn vào. Ip An Manxua chào Giáo chủ thì Ngài bảo:

— Này Manxua, kể ta nghe một chuyện của nhà ngươi đi.

— Tâu Giáo chủ, chuyện tôi trông thấy hay chuyện tôi nghe kể?

— Có chuyện gì lạ mà ngươi chứng kiến thì kể. Chuyện trông thấy nghe vẫn thú hơn chuyện nghe kể lại.

Và Ip An Manxua kể như sau:

Mỗi năm tôi thường đến Baxra mấy ngày ở nhà đô đốc Moohamat an Hasami, là người của Giáo chủ ở tỉnh ấy. Một lần, theo thường lệ tôi đến thì gặp đúng lúc đô đốc lên ngựa sắp đi săn. Thấy tôi, ông mời đi luôn. Nhưng tôi từ chối, vì tôi vốn ghét ngựa, cứ thấy ngựa là đau bụng, chỉ có thể cùng lắm là đi lừa. Mà không nhẽ cưỡi lừa đi săn? Đô đốc không ép, để tôi ở lại, cho sử dụng cả dinh cơ, truyền cho bọn nha lại phải hầu hạ tôi chu đáo, không để tôi phải thiếu thốn tí gì. Ông ta đi rồi, tôi nghĩ bụng: “Lạy chúa, Ip An Manxua hỡi, từ bao năm, năm nào ngươi cũng từ Bátđa đến Baxra. Cho đến hôm nay đây, dạo chơi trong thành phố, ngươi chỉ đi từ dinh đến vườn rồi từ vườn về dinh. Như thế không đủ cho việc học hỏi của ngươi. Giờ, rỗi rãi, ngươi thử đi các phố Baxra xem có gì bổ ích không. Vả lại, đi bộ là cách tốt nhất giúp cho tiêu hóa dễ dàng. Bụng ngươi vốn khó tiêu. Ngươi sắp béo phì ra như cái bao da dê đựng nước.”

Bất bình vì sự phì nộn của mình, tôi lập tức đứng dậy, thắng áo đẹp vào, ra khỏi dinh đi loanh quanh một lúc.

Tâu Giáo chủ, Người biết đấy, ở Baxra có bảy mươi phố, mỗi phố dài bảy mươi dặm Irắc. Đi một lúc thấy lạc, tôi càng đi nhanh hơn. Không dám hỏi đường sợ người cười. Mồ hôi vã ra, khát nước quá, tôi tưởng mặt trời sắp làm tôi chảy mỡ. Gặp một phố ngang nhỏ, tôi rẽ theo tìm nơi có bóng mát ngồi nghỉ chân. Không ngờ đây lại là một phố cụt, hết phố là một ngôi nhà to. Nhà bề ngoài trông đẹp lắm. Cổng vào có màn cửa bằng lụa đỏ. Phía trong, trước nhà là một khu vườn. Mỗi bên lối vào có một ghế đá hoa có bóng nho leo. Tôi ngồi xuống ghế nghỉ chân thở một lát. Đang lau mồ hôi trán thì nghe từ khu vườn có tiếng phụ nữ hát vọng ra:

“Từ ngày con hoẵng non của tôi bỏ tôi mà đi, tôi đau khổ biết chừng nào.

Chàng cho rằng để con gái yêu mình là một lỗi lầm nặng, có đúng thế chăng?”

Giọng hát thật hay. Tôi nghĩ: giọng ca đã hay ắt người phải đẹp. Tôi đứng dậy đến chỗ cổng hé màn, kín đáo nhìn vào. Giữa vườn có hai cô gái, một cô có vẻ là chủ, một cô là tớ. Cả hai đều đẹp lạ kỳ. Cô đẹp hơn đang hát, cô kia đệm đàn tì bà. Tôi ngây người ra đứng ngắm. Cô hát bỗng quay lại. Thấy tôi, cô vội kéo mạng che mặt. Cô tức bực sai cô đệm đàn chạy ra mắng tôi. Cô này nhìn vào mặt tôi:

— Này, ông già! Nhìn trộm phụ nữ trong nhà như thế không xấu hổ sao? Tuổi già, râu bạc của ông không khuyên ông biết trọng những điều đáng trọng à?

Tôi đáp thật to, cố cho cô ngồi trong kia nghe thấy:

— Cô nói đúng. Tôi già thật, nhưng còn xấu hổ thì là chuyện khác.

Cô kia nghe thế, chạy ra gắt:

— Trơ trẽn dừng lại trước cửa một nhà không phải là nhà mình, một phòng khuê không phải phòng khuê của mình, thế còn chưa đáng xấu hổ cho mái tóc bạc của ông sao?

Tôi cúi chào, đáp:

— Cô ơi, tôi thề rằng chòm râu bạc của tôi không đáng xấu hổ đến thế. Tôi dừng lại là có nguyên do.

— Nguyên do gì?

— Tôi là khách phương xa đến, khát đến khô họng, có thể chết được.

— Thế thì tội nghiệp thật.

Nói rồi, cô chủ sai cô kia chạy đi lấy nước cho tôi uống.

Cô bé chạy đi một lát, trở lại với một cái chén bằng vàng đặt trên khay, và một tấm khăn lụa xanh. Cô mời tôi uống chén nước mát mùi thơm xạ hương. Tôi uống rất thong thả, ngắm trộm cô chủ và nhìn biết ơn cả hai cô. Như thế một lúc, tôi trả lại cái chén. Cô gái đưa tôi chiếc khăn lụa thơm lau mồm. Lau xong, tôi trả lại khăn nhưng cứ ngồi im.

Cô chủ thấy tôi ngồi lâu quá, nói giọng khó chịu:

— Ông còn chờ gì mà chưa trở lại con đường theo chúa?

Tôi đáp, vẻ mơ mộng:

— Tôi đang suy nghĩ lung lắm, chưa biết giải quyết thế nào.

— Những suy nghĩ gì vậy, thưa ông?

— Tôi nghĩ đến thế sự thăng trầm, nó là kết quả của thời gian.

— Đó là những suy nghĩ nghiêm túc. Và tất cả chúng ta đều có điều gì đáng oán thời gian. Nhưng cái gì đã gợi cho ông những suy nghĩ ấy ở trước cửa nhà này?

— Tôi nghĩ về chủ nhân của ngôi nhà này. Tôi nhớ ra rồi. Trước kia ông bảo là ở cái ngõ chỉ có một nhà với vườn. Vâng, lạy chúa Ala! Chủ nhân nhà này là người bạn tốt nhất của tôi.

— Thế ông phải nhớ tên bạn ông chứ?

— Có chứ! Ông ấy tên là Ali ben Môhamat, tổng đại biểu kính mến của những nhà kim hoàn ở Baxra. Lâu lắm tôi không gặp. Có thể ông ấy đã chết rồi. Ông có con cháu gì không, thưa cô?

Nghe hỏi, cô gái ứa nước mắt mà rằng:

— Cầu chúa phù hộ cho ông tổng đại biểu Ali ben Môhamat. Ông ấy có một người con gái là cô Xét Bat, thừa tự một gia sản lớn lắm.

— Lạy chúa! Đúng rồi! Cô chính là con gái yêu của ông bạn tôi.

Cô cười:

— Bác đoán đúng đấy.

— Cầu chúa ban phúc cho cháu. Nhưng nhìn qua tấm lụa mỏng che mặt cháu, bác thấy hình như vẻ mặt cháu buồn lắm. Cháu cho bác biết vì sao. Có thể chúa cho bác đến đây để chữa nỗi buồn nó làm hao tổn nhan sắc của cháu.

— Bác chưa cho cháu biết bác tên là gì, là người thế nào thì làm sao cháu có thể nói với bác những điều thân mật ấy được.

— Bác là Ip An Manxua, ở Đamát, và là một trong những người được vinh dự Giáo chủ Harun An-Rasít của chúng ta chọn làm bạn tâm tình.

Tâu Giáo chủ, tôi vừa nói thế thì Xét Bat reo lên:

— Ôi bác Ip An Manxua! Bác là khách quý đến nhà, cháu mong được tiếp bác thân tình và nồng hậu.

Rồi cô mời tôi theo cô vào phòng khách, ở cuối khu vườn. Cô mời tôi uống nước xong, nói:

— Bác thấy nét mặt cháu, muốn biết vì sao cháu buồn? Xin bác hứa giữ bí mật đừng kể lại với ai thì cháu xin kể.

Tôi đáp:

— Bác giữ bí mật trong buồng tim như trong một cái két sắt không tìm đâu ra chìa khóa.

— Vậy cháu xin kể.

Cô hầu xinh xắn mời tôi một thìa mứt hoa hồng. Tôi dùng xong, Xét Bat nói:

— Bác Ip An Manxua, cháu yêu và người yêu của cháu xa cháu. Tất cả chuyện của cháu chỉ có thế thôi.

Rồi cô thở dài thườn thượt, im không nói nữa.

Tôi nói:

— Cháu đẹp hoàn toàn, người yêu của cháu chắc cũng hoàn toàn đẹp. Tên chàng là gì nhỉ?

— Vâng, chàng hoàn toàn đẹp như bác nói. Chàng là Jôbai, tù trưởng bộ lạc Bani Saibân. Chàng là người thanh niên đẹp nhất Baxra và Irắc.

— Hẳn là thế. Nhưng tình yêu của các cháu mới là trên lời nói hay đã có những cuộc gặp gỡ kéo dài, giầu kết quả?

— Chúng cháu gặp nhau nhiều. Nếu vì gặp nhiều mà lòng thêm gắn bó, thì có thể giầu kết quả đấy. Nhưng Jôbai đã phụ tình chỉ vì một chút hiềm nghi.

Tâu Giáo chủ, nghe thế tôi bèn kêu lên:

— Nếu gió uốn bông huệ nghiêng xuống đất thì ai lại nghi ngờ hoa huệ yêu bùn đen? Dù Jôbai có nghi đúng thì sắc đẹp của cháu cũng buộc chàng phải tha chứ.

Cô cười:

— Thà là chuyện với nam giới cho cam. Đằng này chàng lại kết tội cháu yêu một cô gái, cái cô xinh xắn, dịu dàng vừa hầu hạ hai bác cháu ta đấy.

Tôi phản đối:

— Xin chúa tha lỗi cho chàng! Xấu hổ thay thần quỷ quái! Làm sao đàn bà lại có ngoại tình với nhau? Nhưng chàng căn cứ vào đâu mà nghi ngờ?

Cô đáp:

— Một hôm, tắm xong, cháu nằm dài trên giường để mặc cho cô hầu yêu là cô gái này đây lau mình mẩy và chải tóc cho. Giời oi nóng, con bé lột hết mấy tấm khăn lớn che vai, che ngực cháu rồi bện tóc cháu lại cho gọn. Xong hắn nhìn cháu, thấy cháu đẹp hơn lên thì ôm lấy cổ cháu, hôn lên má mà rằng: “Cô ơi, em muốn là đàn ông để yêu cô hơn thế này”. Rồi hắn vuốt ve cháu và làm đủ trò. Đúng lúc ấy, tù trưởng vào. Chàng lườm hai đứa rồi bỏ đi, một lát sau gửi đến một mảnh giấy có mấy chữ: “Tình yêu chỉ đem lại hạnh phúc khi không bị san sẻ”. Từ đấy cháu không gặp chàng nữa, mà chàng cũng chẳng hề cho biết tin, bác Ip An Manxua ạ.

Tôi hỏi:

— Hai người có giao ước hôn thú không?

— Giao ước mà làm gì. Chúng cháu sum họp với nhau là do ý muốn, cần gì đến pháp quan và người làm chứng!

— Nếu cháu bằng lòng, bác sẽ nối duyên cho, để có được niềm vui thấy hai người tốt đôi tái hợp.

— Đáng tụng niệm thay chúa Ala đã đưa chúng cháu vào con đường của bác. Cháu không phải là kẻ vô ơn. Giờ cháu viết cho Jôbai một lá thư nhờ bác chuyển và khuyên nhủ chàng giúp.

Cô bảo con hầu đi lấy bút, giấy.

Cô viết: “Hỡi chàng yêu quý, sao chúng ta lại phải xa cách nhau lâu thế nhỉ? Em đau khổ mất ăn mất ngủ. Đêm đến, trong mơ, thấy hình bóng chàng, em không nhận ra được nữa, vì sai lạc đi nhiều.

Sao chàng lại nghe những kẻ vu cáo em, nói xấu? Xin chàng hãy đứng dậy, rũ đi những ý nghĩ không tốt mà về với em. Ôi ngày hội ngộ, vui sướng biết bao cho đôi ta”.

Viết xong, cô gấp lại, đóng dấu vào mà trao cho tôi, đồng thời bỏ vào túi tôi một nghìn đina vàng ép tôi phải nhận. Tôi định bụng giữ lấy tiền làm kỷ niệm về những việc tốt ngày trước tôi đã làm cho ông tổng đại biểu cha cô và cũng để phòng ngừa lúc cần đến sau này. Tôi từ biệt Xét Bat đến nơi ở của Jôbai. Tôi có quen biết cha chàng, đã mất từ lâu.

Đến lâu đài Jôbai, được biết chàng đi săn, tôi chờ. Khi chàng về, được báo tên tuổi cùng chức vị của tôi, chàng quý lắm, xin tôi cứ coi dinh cơ của chàng như của tôi. Sau đó, chàng thân hành đến thăm tôi.

Tâu Giáo chủ, chàng đẹp quá, tôi ngây người ra nhìn. Chàng thấy tôi đứng lặng, tưởng đâu vì lạ lẫm thì mỉm cười đến ôm hôn tôi. Tôi ôm chàng mà tưởng ôm trong lòng mặt trời, mặt trăng và toàn vũ trụ. Một lúc tôi mới bớt bàng hoàng. Jôbai cầm tay tôi mời ngồi trên đệm. Người hầu dọn thức ăn ra.

Toàn bát đĩa xứ Koratxân bằng vàng, bạc, với những món rán, món quay mà mồm, mũi, mắt đều thấy khoái. Có chim nhồi hồ trăn tử và nho, có cá để trên bánh phồng, có rau mã xỉ hiên trông thèm chảy dãi, không nói đến bao nhiêu thứ khác như cơm kem trâu mà tôi muốn thọc vào đến cùi tay, mứt cà rốt có hạnh nhân mà tôi rất ưa - một ngày nào đó tôi sẽ phải chết vì thứ mứt này - hoa quả, thức uống.

Tuy vậy, tâu Giáo chủ, tôi xin thề là đã nén được thèm thuồng, không đụng đến món nào cả. Chờ cho Jôbai mời mọc mãi, tôi mới nói:

— Lạy Chúa! Lão đến đây cốt để xin ngài tù trưởng một điều. Ngài không nhận thì lão nguyện chăng ăn uống gì ở bữa tiệc đãi khách linh đình này.

— Thưa cụ, trước khi nhận cái điều hệ trọng có thể khiến cụ từ chối việc tiếp đãi, cụ có thể cho biết mục đích cụ đến thăm được không?

Tôi không trả lời, lấy bức thư trong người ra đưa cho chàng. Chàng cầm lấy, mở ra đọc, đọc xong xé vụn ra vứt xuống đất lấy chân dí lên.

— Cụ Ip An Manxua ạ, cụ muốn bảo gì tôi cũng xin làm ngay, nhưng xin đừng nói đến lá thư này. Tôi không có gì phải trả lời.

Tôi liền đứng dậy, định đi ngay. Chàng níu áo giữ lại, nói:

— Nếu cụ biết được vì sao tôi phải từ chối, hẳn cụ sẽ không năn nỉ. Vả lại cụ chớ tin mình là người đầu tiên người ta nhờ làm việc này. Nếu cụ muốn, tôi sẽ nói đúng những lời cô ta nhờ cụ đến nói với tôi.

Và chàng nhắc lại, như thể chàng đã có mặt lúc cô ta dặn tôi. Chàng nói thêm:

— Xin cụ đừng bận tâm đến chuyện này nữa. Cụ cứ ở lại đây nghỉ ngơi, bao lâu cũng được.

Thế là tôi ở lại. Hôm ấy tôi ăn, tôi uống, tôi đàm đạo với chủ nhân. Tôi lấy làm ngạc nhiên thấy bữa tiệc không có hát, có nhạc như thông thường vẫn có. Tôi hỏi chủ nhân, chàng sầm mặt lại, bối rối:

— Từ lâu tôi đã bỏ hát, bỏ nhạc trong những bữa tiệc. Nhưng cụ đã muốn, thì xin có.

Chàng gọi một nữ nô. Cô ta mang vào một cây đàn Ấn Độ có vỏ bọc bằng xatanh. Cô ôm đàn, ngồi dạo lên hai mươi mốt giọng. Cuối cùng cô dùng giọng thứ nhất mà hát rằng:

“Hỡi các cô gái của số phận, các cô tóc rối bời, khóc lên vì đau khổ

Bàn ăn đủ các thức ăn ngon. Hoa hồng thơm, hoa thủy tiên hàm tiếu, nước cười trong bể cạn.

Hồn ta hỡi, hồn buồn bã, hãy dũng cảm lên! Một ngày kia, hy vọng lại sáng lên trong con mắt. Cốc hạnh phúc, ngươi sẽ được nhắp môi vào”

Cô chuyển sang điệu buồn hơn:

“Kẻ nào chưa thưởng thức những khoái lạc của tình yêu, chưa nếm mùi cay đắng của nó, thì chưa hiểu mất bạn thân thiệt thòi như thế nào.

Kẻ nào không bị những vết thương tình thì không có được những nỗi giày vò khoan khoái do những vết thương ấy gây cho.

Ôi, những đêm hoan lạc đến sáng, những ngày hoan lạc đến đêm! Ôi quá khứ! Hỡi trái tim bị tan vỡ, làm gì được những quyết định của một số phận hung tàn”

Mấy lời than vừa dứt, Jôbai kêu lên một tiếng đau thương, ngã lăn ra. Nữ nô trách tôi:

— Lỗi tại cụ đấy. Đã lâu chúng tôi tránh không hát trước mặt ông chủ chúng tôi. Bài tình ca nào cũng làm ông xúc động, bối rối.

Tôi rất tiếc đã gây ra nông nỗi. Tôi nghe theo lời nữ nô, vào phòng riêng để khỏi làm phiền chàng vì sự có mặt của mình.

Sáng hôm sau trước lúc ra đi, tôi nhờ một người hầu chuyển lời cảm ơn đến Jôbai. Bỗng một nô lệ đến đưa tôi một cái túi có một nghìn đina, xin tôi nhận cho và cho hay y được lệnh nhận lời từ biệt của tôi.

Thất bại trong chuyến đi, tôi trở về nơi xuất phát. Vừa đến vườn, tôi đã thấy Xét Bat đứng đợi. Không để cho tôi mở miệng, cô nói ngay:

— Bác Ip An Manxua ơi, cháu biết là chuyện hỏng rồi.

Cô kể từng điểm, từng điểm mọi việc đã xảy ra giữa tôi và Jôbai, tưởng chừng nàng đã thuê thám tử theo dõi để về kể lại hát. Tuy vậy, tôi cũng hỏi:

— Sao cháu biết rõ thế? Cháu có mặt tại đấy mà không ai trông thấy cháu à?

— Bác ạ, đã yêu nhau thì mắt có thể thấy những điều mà người khác không ngờ. Bác chẳng có gì đáng trách trong việc chàng từ chối. Số cháu nó như thế.

Cô ngước mắt nhìn trời, nói thêm:

— Lạy chúa! Chúa là chủ những trái tim, là vua của những tâm hồn, xin cho tôi từ nay được người yêu mà chẳng yêu ai. Còn chút tình nào trong trái tim này dành cho Jôbai, hãy rót vào tim Jôbai cho chàng khổ não. Chúa hãy làm cho chàng trở về van xin tôi phải nghe chàng, chúa hãy cho tôi làm chàng đau khổ.

Cô cảm ơn tôi về những chuyện tôi đã làm cho cô và để tôi về. Tôi về dinh đô đốc Môhamat, rồi tôi đi Bátđa.

Năm sau, theo thường lệ tôi lại phải đến Baxra. Tâu Giáo chủ, đô đốc Môhamat là con nợ của tôi, tôi cứ phải đến đòi nợ như thế. Đến Baxra, tôi nghĩ ngay đến việc tìm hiểu câu chuyện của đôi tình nhân nọ. Tôi tới nhà Xét Bat trước. Cổng vườn đóng, chung quanh im ắng quá khiến lòng tôi man mác. Nhìn qua khe cổng, thấy giữa lối đi, dưới cành liễu rủ có một ngôi mộ mới, xây bằng đá hoa. Vì đứng xa, tôi không đọc rõ tấm bia. Tôi nghĩ: “Cô ta không còn nữa, tuổi xuân đứt đoạn. Đáng tiếc thay tấm thân nhan sắc nhường kia. Chắc vì đau buồn quá mà thiệt phận.”

Tôi thấy ngực nén xuống. Tôi đi ngay đến tù trưởng Jôbai. Cảnh ở đây lại buồn thảm hơn. Tất cả đều hoang vắng: tường đổ, vườn khô, không dấu vết người chăm sóc. Cổng dinh không người canh gác. Không gặp một ai hỏi cho biết người trong dinh ra sao. Tôi tự nhủ: “Có thể chàng cũng chết rồi”. Tôi buồn quá, ngồi ở cửa, ngẫu hứng mấy vần thơ”

“Nhà hỡi! Ta ngồi ở bực cửa khóc cùng những viên đá của ngươi về người bạn thân không còn nữa.

Chàng đâu rồi, vị chủ nhân mà lòng hiếu khách tỏa rộng đến kẻ qua đường.

Lâu đài hỡi, đâu rồi những người bạn vui tươi thời ngươi còn huy hoàng?

Hỡi người đi qua! Hãy làm như họ, nhưng ít nhất cũng đừng quên những ơn huệ dấu vết còn đây, dù có sự tàn phá của thời gian.”

Tôi đang than thở thì một tên hoạn nô đến, gắt:

— Ông già kia, im đi! Cầu mong cho ông chết đi. Sao lại hát gở thế trước cửa nhà người ta?

— Tôi ứng khẩu vài câu thơ khóc người bạn thân trong nhà này, tên là Jôbai, tù trưởng bộ lạc Bani-Saibân.

— Cầu chúa ban phúc cho ông chủ tôi. Sao ông lại bảo là tù trưởng Jôbai đã chết? Đáng ca ngơi thay chúa Ala. Chủ tôi còn sống trong vinh quang và của cải đấy.

— Thế sao trong nhà, ngoài vườn lại buồn thảm như vậy?

— Chỉ tại tình yêu cả thôi. Tù trưởng tuy còn sống nhưng sống cũng như chết. Ông cứ nằm dài trên giường, bất động. Đói không bao giờ kêu cho ăn, khát không bao giờ đòi cho uống.

— Ngươi đi báo ngay có ta muốn gặp. Cứ thưa có ông Ip An Manxua đợi ở cửa.

Tên hắc nô vào. Một lúc ra bảo chủ y có thể cho tôi gặp. Hắn dẫn tôi vào, bảo: “Cụ nói gì chủ tôi cũng không nghe đâu, trừ khi cụ làm cho ông xúc động.”

Tôi thấy Jôbai nằm dài, mắt nhìn vào khoảng trống, mặt xanh gầy, không nhận ra được nữa. Tôi chào, chàng không đáp. Tôi nói, chàng không trả lời. Tên hắc nô thì thầm vào tai tôi: “Chủ tôi giờ chỉ hiểu bằng thơ. Nói thường, không hiểu.”

Lạy chúa, tôi chỉ mong có thế, để được nói chuyện với chàng. Tôi trầm ngâm một lát, rồi ứng khẩu, đọc rành rọt:

“Chàng còn nhớ đến tình cô Xét Bat nữa không, hay đã quên sau những giày vò khủng khiếp của lòng say đắm?

Chàng còn mất ngủ nữa không, hay đã có thể ngủ được rồi?

Còn khóc, còn tuyệt vọng thì có nghĩa là chàng đã điên dại quá mất rồi.”

Nghe mấy câu, chàng mở mắt, nói:

— Chào cụ Ip An Manxua. Tình thế đã quá trầm trọng đối với tôi.

— Thưa Ngài, tôi có thể giúp ngài được gì bây giờ?

— Bây giờ chỉ có cụ là cứu được tôi. Tôi muốn nhờ cụ chuyển cho Xét Bat một lá thư vì chỉ có cụ là thuyết phục được nàng phải phúc đáp.

— Tôi xin sẵn lòng.

Chàng tươi tỉnh hẳn, ngồi dạy, mở một tờ giấy đặt vào lòng bàn tay, rồi cầm bút, viết:

“Hỡi nàng khắt khe yêu dấu, tôi đã mất trí và quằn quại trong niềm tuyệt vọng. Trước tôi cứ tưởng tình yêu là chuyện vụn vặt, dễ dàng, nhẹ nhõm. Giờ thì than ôi! Chết đuối trên sóng tình, tôi mới thấy, đối với kẻ dấn thân vào, tình quả là một biển cả sóng dữ thật gớm ghê. Lòng tái tê, tôi xin trở lại với nàng và xin nàng xá lỗi cho việc đã qua. Xin thương tôi, và nhớ đến mối tình đôi ta. Nàng mà quên độ lượng tức là muốn tôi phải chết đấy”.

Chàng đóng dấu vào thư, trao cho tôi. Tôi chưa rõ số phận của Xét Bat, nhưng cũng cầm thư đi ngay. Tôi qua sân, không báo gì cả, vào thẳng phòng khách.

Thật kỳ lạ! Mười nữ nô da trắng ngồi trên thảm, vây quanh Xét Bat. Xet Bat rạng rỡ như mặt trời, trông rất khỏe mạnh, nhưng lại mặc tang phục. Tôi cúi chào. Cô thấy tôi, mỉm cười, đáp lễ:

— Kính chào bác Ip An Manxua. Mời bác ngồi. Nhà này là của bác đấy.

Tôi nói:

— Mong những nỗi bất hạnh tránh xa khỏi đây. Nhưng tại sao cháu lại mặc áo tang?

— Bác đừng hỏi nữa cháu buồn. Cô ta chết rồi, cô bé xinh đẹp ấy mà. Chắc bác đã thấy mộ, nơi cô ta an nghỉ trong vườn.

Nói xong nàng khóc. Mấy cô kia an ủi mãi.

Tôi nghĩ nên im lặng giây lát, sau mới nói:

— Cầu chúa Ala phù hộ cho cô ta, và mong cái phần cuộc đời còn nợ cô ái nô của cháu được chúa trả lại cho cháu hưởng.

Nhân nàng đang xúc động, tôi lấy bức thư gài trong thắt lưng đưa ra và nói thêm:

— Chàng sống hay chết là do thư phúc đáp của cháu, chàng còn sống chỉ để chờ lá thư ấy thôi.

Nàng cầm thư, mở ra, đọc qua, mỉm cười và nói:

— Trước kia chàng không buồn đọc thư cháu, mà bây giờ lại đắm say đến thế! Cháu đã giữ im lặng khinh bạc để buộc chàng phải quay lại nồng nhiệt hơn bao giờ hết.

— Cháu làm thế là phải, lại có quyền nói cay đắng hơn chút kia. Nhưng một tâm hồn rộng lượng vốn dễ tha thứ. Vả lại, cô ái nô dịu hiền, người bạn xinh xắn có thể an ủi được cháu thì đã chết rồi. Một mình với nỗi đau thương, cháu sẽ làm gì trong tòa lâu đài này?

Cô nghe tôi nói, nước mắt chạy quanh, có vẻ suy nghĩ. Một lúc lâu mới nói:

— Bác ơi, cháu thấy bác nói đúng đấy. Cháu trả lời chàng đây.

Tâu Giáo chủ, thế là cô lấy giấy viết một lá thư mà tôi chắc những ngài thư ký giỏi nhất của Người cũng khó viết cảm động hơn được. Tôi không nhớ nguyên văn, nhưng ý là thế này:

“Em không hiểu nổi tại sao chúng mình phải xa nhau dù cứ muốn gần nhau. Nghĩ kỹ, có thể lỗi tại em. Nhưng quá khứ đã qua. Mọi sự ghen tuông đều phải chết đi vì xa cách, lìa tan. Để em nhớ lại hình bóng chàng, như thế cho mát dễ chịu, còn hơn cả giấc ngủ.

Lúc ấy, chúng ta sẽ lại cùng giải khát với nhau và nếu có say nhau thì cũng chẳng ai trách cứ”.

Cô đóng dấu đưa cho tôi:

— Lạy chúa, cái này làm cho kẻ khát hết khát, kẻ tàn tật hết bệnh đây.

Tôi định đi, thì cô giữ lại:

— Bác nói thêm là đêm nay hạnh phúc sẽ đến với chúng cháu đấy.

Tôi chạy đến nhà Jôbai. Chàng đang đăm đăm nhìn về phía cửa tôi sẽ phải qua.

Đọc qua lá thư, chàng reo lên vui sướng, rồi ngã ra, thiếp đi. Một lát tỉnh lại, chàng lo lắng hỏi:

— Cụ ơi, chính nàng đã viết thư này à? Chính tay nàng viết à?

— Lạy chúa! Cho đến bây giờ tôi chưa biết có ai dùng chân mà viết bao giờ.

Tâu Giáo chủ, tôi vừa nói xong thì nghe phía sau cửa có tiếng vòng xuyến xủng xoảng, tiếng nhạc leng keng, tiếng lụa sột soạt, và Xét Bat hiện đến.

Niềm vui này khôn tả bằng lời, nên tôi miễn tả. Chỉ cần biết là đôi tình nhân chạy đến ôm chặt lấy nhau. Một lúc lâu, Xét Bat vẫn cứ đứng, mặc cho Jôbai năn nỉ mời ngồi. Tôi lấy làm lạ, hỏi tại sao thì cô nói:

— Có làm xong giao ước thì cháu mới ngồi.

— Giao ước gì vậy?

— Thứ giao ước chỉ liên quan đến người đang yêu.

Cô ghé tai người yêu thì thầm. Chàng gọi một người hầu, ra lệnh, cho đi ngay. Một lát sau thấy vị pháp quan và những người làm chứng đến. Họ làm giao ước hôn nhân cho hai người. Làm xong họ ra luôn, với món quà một nghìn đina do Xét Bat tặng. Tôi cũng muốn cáo lui. Jôbai không chịu, nói:

— Không lý gì bác chỉ tham dự vào việc buồn, mà không tham dự vào ngày vui của chúng cháu.

Rồi hai vợ chồng mời tôi dự tiệc suốt đêm, sau đấy tôi về phòng riêng. Sáng dậy, một tiểu đồng đưa vào một cái chậu và một bình nước. Tôi rửa mặt mũi, cầu kinh xong, ra ngồi ở phòng khách. Đôi vợ chồng vừa tắm xong tươi tỉnh vào tiếp tôi. Chúc mừng họ xong, tôi nói:

— Lão thấy vui được góp phần vào việc tái hợp của hai cháu. Jôbai này, nếu muốn tỏ lòng mến bác, cháu cho bác biết, cái gì trước đây đã làm cho cháu giận hờn đến phải khổ sở xa lánh Xét Bat? Cái chuyện cô hầu chải đầu, bện tóc, ôm hôn, đùa nghịch, cô ấy đã nói rõ. Nhưng chả nhẽ có thế mà giận hờn đến thế, chắc phải có nguyên do, chứng cớ, có những mối nghi ngờ khác?

Jôbai cười, nói:

— Bác tinh lắm. Giờ, ái nô của Xét Bat đã chết, mối thù của cháu cũng tắt. Cháu có thể nói nguyên ủy của sự bất hòa giữa chúng cháu. Chỉ do một câu chuyện đùa mà một anh lái đò bảo là của hai cô, cái hôm anh ta chở thuyền cho hai cô đi chơi trên sông. Anh ta mách với cháu:

— Thưa ngài, sao ngài lại có thể chịu để cho một người đàn bà giễu mình với một ái nô được. Hôm ấy, hai người uể oải tựa vào nhau trên chiếc thuyền của tôi mà hát những bài hát chẳng hay ho gì về tình yêu nam giới. Họ kết thúc những bài hát như thế này:

“Lòng dạ ta còn nóng hơn lửa, nhưng nếu lại gần ông chủ của ta thì lửa lòng nguội tắt. Trước những thèm muốn của chàng, tim ta lạnh giá hơn băng.

Ông chủ của ta thì khác hẳn. Ở chàng cái phải cứng thì lại mềm, cái phải mềm thì lại cứng. Vì lòng chàng cứng như đá, còn cái khác thì lại mềm như nước”.

Nghe anh lái đò, cháu thấy tối tăm mặt mũi. Cháu vội về nhà Xét Bat thì thấy cái điều đã thấy. Thế là đủ bằng chứng cho cháu nghi ngờ. Nhưng nhờ Chúa, giờ thì quên hết rồi.

Chàng xin tôi cầm món tiền ba nghìn đina, gọi là giả ơn về những việc tốt tôi đã làm.

Ip An Manxua bỗng ngừng kể. Một tiếng ngáy đã ngắt lời ông. Thì ra, Giáo chủ nghe chuyện đã ngủ say. Ip An Manxua sợ Ngài tỉnh giấc bèn rón rén đi ra phía cửa mà Mêrua đã rón rén hơn mở cho ông.

TRUYỆN AMLICA - NỮ HOÀNG DƯỚI ĐẤT

Có một nhà hiền triết Hy Lạp tên là Đanian. Ông có nhiều môn đệ biết kính trọng ông, nghe lời ông giảng mà thâu thái những hiểu biết của ông. Ông chỉ phiền không có con trai để tiếp thu sách vở cùng những nguyên cảo của ông. Ông chỉ còn biết cầu Thượng đế. Đức Tối cao độ lượng vô biên đã nghe lời cầu nguyện ấy và cho bà vợ ông có thai ngay. Trong thời gian bà thai nghén, ông Đanian thấy mình quá già, nghĩ bụng: “Ta sắp chết, không biết con ta sau này có giữ được sách vở của ta không”. Nghĩ vậy, ông dùng tất cả thời giờ của ông tóm lược tất cả những điều ông viết. Ông viết chữ rất bé vào năm tờ giấy, tinh hoa về sự hiểu biết của ông chứa trong năm nghìn bản thảo. Ông đọc lại, suy nghĩ thêm, thấy năm tờ còn dài, có thể cô đọng hơn nữa. Ông để mấy tháng suy nghĩ mà cô lại trong một tờ chỉ bé bằng một phần năm các tờ trước. Viết xong, thấy mình đã đến ngày tận số.

Nhà bác học già sợ sách vở và bản thảo của mình rơi vào tay kẻ khác, cho đem quẳng hết xuống biển, chỉ giữ lại tờ giấy nhỏ. Ông gọi bà vợ bụng chửa, dặn:

— Tôi không còn sống được nữa, thế là không được trông thấy mặt đứa con trời ban cho, chẳng được nuôi nấng nó. Gia tài tôi để cho con là tờ giấy nhỏ này. Chỉ khi nào con nó hỏi phần gia tài của bố thì bà hãy đưa. Nếu đọc mà hiểu được hết ý nghĩa thì nó sẽ là người khôn ngoan nhất thời đại. Tôi muốn con sẽ mang tên là Hatxip.

Nói xong, nhà hiền triết Đanian thở ra, an nghỉ trong hòa bình của chúa Ala.

Đám tang ông có đủ môn đệ và nhân dân trong thành dự. Ai cũng khóc, để tang ông trong lòng.

Mấy hôm sau, bà Đanian sinh một đứa con trai kháu khỉnh, đặt tên là Hatxip theo lời dặn của người đã qua đời. Bà mời mấy nhà chiêm tinh đến bói cho con. Mấy ông quan sát tinh tú, tính toán xong, đoán: “Chú bé này đến tuổi thanh niên sẽ bị một tai họa đe dọa, nếu thoát được sẽ sống lâu, sẽ giàu và sẽ thông thái lắm.”

Chú bé lên năm, bà cho đến trường để học một cái gì, nhưng chú bé chẳng chịu học gì cả. Bà không cho đến trường nữa, muốn cho học một nghề, nhưng cho đến năm mười lăm tuổi, chú vẫn chẳng học được gì, cũng chẳng làm gì để kiếm ăn và để giúp mẹ về chi tiêu. Bà mẹ buồn, khóc. Mấy bà láng giềng khuyên lấy vợ cho cậu, cậu tất biết làm ăn, vì phải làm để nuôi vợ.

Bà mẹ tìm được một cô gái vừa ý trong số con cái những bà con quen biết và hỏi làm vợ cho con. Hatxip là một người chồng tốt, không thờ ơ mà trái lại còn mặn mà đằm thắm với vợ. Nhưng vẫn chẳng chịu làm ăn gì. Hàng xóm có mấy bác tiều phu, một hôm, nói với bà Đanian:

— Bà mua cho anh ấy một con lừa, mấy cuộn dây, một cái rìu, cho vào núi đốn củi với chúng tôi. Tiền bán củi sẽ chia và như thế anh ấy có thể đỡ bà trong việc tiêu pha và nuôi vợ được khá hơn.

Bà mẹ mừng lắm, mua sắm đủ mấy thứ, gửi gắm Hatxip cho mấy bác, dặn dò rất cẩn thận.

Mấy bác nói:

— Xin bà cứ yên tâm. Con ông chủ Đanian của chúng tôi thì chúng tôi phải trông nom, giúp đỡ chu đáo chứ.

Họ đưa chàng vào núi, chỉ bảo cho việc đốn củi, bó lại, cho lừa mang đến chợ bán. Hatxip rất thích nghề này, vừa giúp đỡ được mẹ, được vợ, lại vừa được đi chơi.

Một hôm, chàng đang đẵn gỗ thì gặp giông bão, sấm sét, gió mưa. Mọi người chạy tránh vào một cái hang gần đấy, đốt lửa sưởi. Họ bảo Hatxip bổ củi để đốt. Hatxip vào phía cuối hang, chăm chú bổ. Bỗng nghe tiếng rìu oang oang như phía dưới đất rỗng. Chàng bới lên xem thì thấy một phiến đá hoa cũ, trên có một cái vòng bằng đồng. Chàng gọi, mọi người chạy đến nâng phiến đá lên thì thấy một cái hầm rộng, sâu, dưới có vô số những chiếc bình cổ niêm phong cẩn thận. Họ dòng Hatxip xuống xem là những bình gì rồi lấy dây buộc lại cho họ kéo lên. Hatxip buộc đến đâu họ kéo lên đến đấy. Kéo hết cả rồi, họ cho lên lưng lừa thẳng đường lên tỉnh, không nghĩ đến việc kéo anh bạn của họ lên. Họ bảo:

— Kéo hắn lên, bán được, lại phải chia cho hắn. Vả chăng, hắn là một tên vô lại, chết đi hơn là sống.

Họ dẫn lừa đến chợ, cử một người đến báo với bà Đanian:

— Chúng tôi gặp giông bão, mọi người vào ẩn trong một cái hang. Con lừa của Hatxip sợ bỏ chạy, Hatxip chạy đuổi theo, chẳng may gặp một con chó sói trong rừng chạy ra. Thế là cả người lẫn vật bị sói ăn thịt. Chúng tôi đi tìm, chỉ còn thấy ít máu và vài mẩu xương.

Mẹ và vợ Hatxip nghe tin ấy, cào mặt mày, lăn lộn xuống đất mà kêu khóc.

Mấy gã tiều phu bán mật ong được giá hời, mỗi người được một món to, đem mua mỗi người một ngôi hàng, ngày nào cũng ăn uống no say những của ngon vật lạ.

Còn về phần Hatxip, khi thấy chẳng có ai kéo mình lên, chàng kêu la, van lạy, nhưng vô ích vì bọn tiều phu kia đã cố ý để chàng chết ở đây. Chàng định khoét mấy lỗ ở vách, bám lấy mà leo lên, nhưng đá vách là đá hoa cương, rìu bổ vào không ăn thua. Chàng tuyệt vọng, nằm lăn ra, chờ chết. Bỗng từ một khe đá, một con bọ cạp to chui ra định đến đốt chàng. Chàng cho một nhát rìu đi đời con bọ, rồi đến quan sát khe đó thì thấy có tia sáng lọt ra. Chàng cho lưỡi rìu vào bẩy, thì, ôi ngạc nhiên: tảng đá như một cánh cửa từ từ nâng lên, người chui lọt.

Chàng không ngần ngại chui qua. Một hành lang chạy dài trước mắt. Ánh sáng ban nãy là từ chỗ đầu hành lang này đây. Chàng men theo, một lúc đến một cánh cửa to bằng thép đen, có ổ khóa bằng bạc, chìa khóa bằng vàng. Chàng mở cửa thì thấy một quãng trời rộng, dưới là một cái hồ nằm dưới chân một quả đồi ngọc bích. Trên bờ hồ có một chiếc ngai lóng lánh ngọc. Quanh chiếc ngai, soi bóng xuống nước, là những chiếc ghế bằng vàng, bằng bạc, bằng ngọc bích, bằng gỗ mun, bằng bạch đàn; chàng đếm thì có đúng mười hai ngàn cái, không hơn không kém. Chàng lên lên ngồi trên chiếc ngai để ngắm cảnh, ngắm núi, ngắm hồ.

Vừa ngồi, nghe có tiếng chũm chọe, tiếng chiêng. Rồi từ bên sườn ngọn đồi, một đoàn người trườn hơn là đi tới. Vì xa, chàng không thấy rõ hình thù. Họ đến gần thì thấy đấy là những phụ nữ rất đẹp nhưng nửa dưới hình rắn. Họ hát tiếng Hy Lạp, giọng du dương, xưng tụng Nữ hoàng mà Hatxip chưa thấy đâu cả. Rồi từ phía sau ngọn đồi xuất hiện bốn cô gái rắn giơ thẳng hai tay lên đầu đỡ lấy một cái chậu bằng vàng, trong có vị Nữ hoàng tươi cười, duyên dáng. Bốn cô tiến đến chiếc ngai vàng mà Hatxip vừa vội vàng rời khỏi, đặt Nữ hoàng vào, xếp lại nếp tấm mạng che mặt bà rồi lui về phía sau, còn những cô gái rắn khác thì mỗi cô bò đến một chiếc ghế quí quanh hồ. Nữ hoàng nói mấy tiếng Hy Lạp. Tiếng chũm chọe vang lên, các cô gái rắn cất tiếng hát xưng tụng Nữ hoàng xong, ngồi lên ghế.

Nữ hoàng thấy Hatxip, ra hiệu vẫy chàng. Hatxip cảm động lại gần.

Nữ hoàng mời ngồi, nói:

— Hỡi chàng trai mà số mệnh đã dẫn tới đây, chàng là khách quý nơi vương quốc dưới đất này. Ta là Nữ hoàng Amlica đây. Tất cả phụ nữ rắn kia là thần dân của ta đấy. Chàng là ai, sao có thể đến được hồ này? Ta vừa tạm biệt nơi nghỉ hè của ta ở núi Côca, đến đây nghỉ đông mỗi năm vài tháng.

Amlica cúi chào, rồi mời chàng ngồi lên một chiếc ghế bằng ngọc bích bên phải Nữ hoàng.

— Tôi là Hatxip - chàng nói - con ông Đanian, nhà bác học đã qua đời. Tôi có thể là một nhà buôn hoặc trở nên một nhà đại thông thái, nhưng rồi cuối cùng làm nghề đốn củi, vì tôi thích hít thở cái không khí rừng núi; còn chuyện muốn tĩnh tại một nơi thì chờ khi chết nằm giữa bốn bức tường của ngôi mộ cũng không muộn.

Rồi chàng kể lại việc xảy ra với mấy gã tiều phu và ngẫu nhiên mà đến được nơi đây. Nữ hoàng nghe, lấy làm thú.

— Từ lúc chàng bị bỏ rơi trong hầm đến giờ, chắc chàng đã đói lắm.

Bà nói rồi ra hiệu cho một cô hầu. Cô này trườn đi, một lúc trở lại, đội trên đầu một cái mâm vàng đầy những nho, lựu, táo, hồ trăn tử, phỉ tử, hồ đài, vả tươi và chuối. Ăn no rồi, chàng uống kem ngọt đựng trong chén bằng hồng ngọc. Khi nàng hầu dọn mâm đi rồi, Amlica nói với chàng:

— Chàng còn ở vương quốc ta ngày nào thì chỉ toàn gặp chuyện tốt đẹp thôi. Nếu chàng định ở đây một vài tuần với chúng ta, trên bờ hồ này, dưới bóng núi kia, ta sẽ kể một câu chuyện mua vui cho chàng, và khi chàng về cõi người thường, nó sẽ dùng cho chàng làm một bài học.

Thế là Nữ hoàng kể câu chuyện này. Mười hai ngàn cô gái rắn ngồi trên ghế ngọc và vàng đều chăm chú nghe:

Ở xứ Bani Ixray có một ông vua rất khôn ngoan. Khi sắp mất, vua gọi thái tử đến dặn:

— Bêlukia con hỡi! Khi con lên nối ngôi cha, con phải kiểm kê lại tất cả tài sản trong cung, đừng để sót một vật gì.

Bêlukia lên ngôi báu rồi thì việc trước tiên là soát lại đồ đạc kho báu của cha, đi khắp các phòng trong cung có chứa của quý. Đến một căn phòng ở một chỗ khuất, thấy có một cái tráp nhỏ bằng gỗ mun đặt trên một cái cột đá hoa trắng ở giữa phòng. Bêlukia mở tráp ra, thấy một cái hộp nhỏ bằng vàng, mở hộp ra có một cuộn giấy, mở cuộn giấy thấy có ghi mấy dòng chữ Hy Lạp:

“Ai muốn làm chúa tể loài người, thần thánh, chim muông, thì chỉ cần lấy được chiếc nhẫn sứ giả Xôlâymân đeo ở ngón tay, nơi mai táng Người ở đảo Bảy Biển. Cái nhẫn phù phép ấy được Ađam, thủy tổ của loài người, trước khi phạm tội, đã đeo nó ở Thiên đàng. Sau, nó bị thiên thần Gôbray lấy đi tặng cho Xôlâymân. Nhưng không có thuyền bè nào vượt nổi biển đến đảo ấy được. Chỉ có ai tìm thấy thứ cây mà nhựa bôi vào gan bàn chân làm cho nổi trên nước mới có thể đi tới được. Cây ấy mọc ở vương quốc ngầm của Nữ hoàng Amlica, và chỉ có Nữ hoàng là biết chỗ nó mọc. Bà hiểu được tiếng nói của cây và hoa, biết tất cả hiệu năng của chúng. Vậy muốn lấy được nhẫn, trước tiên phải đến vương quốc Amlica. Có được cái nhẫn thì không những có thể làm bá chủ muôn loài mà còn có thể thâm nhập miền U Minh mà uống nước Giếng Sống, nguồn của nhan sắc, của thanh xuân, của khoa học, của sự khôn ngoan và của sự bất tử”.

Bêlukia vội họp ngay các mục sư, giáo sĩ và các nhà bác học Bani Ixray hỏi xem có ai biết đường đến vương quốc ngầm của Nữ hoàng Amlica. Mọi người đều chỉ nhà thông thái Ofân đứng giữa họ. Ofân là một ông già đáng kính, thông hiểu mọi khoa học, nắm được những bí ẩn của môn ảo thuật, nắm được chìa khóa của thiên văn học và hình học, bí quyết của thuật luyện vàng và thuật phù thủy. Thiếu quân Bêlukia hỏi ông:

— Ông Ofân thông thái, ông có thể đưa ta đến vương quốc của nữ hoàng dưới đất thật ư?

— Tâu Bệ hạ, tôi đưa được.

Thiếu quân cử vị Tể tướng thay quyền nhà vua điều khiển việc nước trong suốt thời gian vua vắng mặt. Vua cởi triều phục, mặc áo thầy tu, đi giày du lịch rồi cùng Ofân ra khỏi cung điện, khỏi kinh thành, dấn vào sa mạc.

Đến sa mạc, Ofân nói với vua: “Đây là chỗ thuận lợi để khấn nguyện mà tìm ra đường đi”. Ofân vạch lên cát một cái vòng, niệm thần chú và tìm ra được lối vào vương quốc ngầm của ta. Ông ta niệm thần chú nữa, thế là đất mở ra và họ đến được nơi hồ này. Ta tiếp đãi họ với tất cả sự ân cần dành cho bất cứ ai đến thăm vương quốc của ta. Họ nói mục đích của họ. Thế là ta ngồi vào chậu vàng, cho kiệu đến đỉnh ngọn đồi ngọc bích kia. Cây, hoa trên đường ta đi ngả nghiêng thì thầm khoe với ta những đức tính của chúng. Chúng tôi đi giữa bản hòa tấu du dương thơm tho ấy đến một cái cây hoa nở đỏ ối, nghiêng mình dưới làn gió nhẹ mà hát: “Tôi là cái cây kỳ lạ. Lấy nhựa của tôi bôi vào gan bàn chân thì sẽ đi được trên tất cả các biển do đức Ala tối cao tạo nên mà không ướt chân”. Ta chỉ cho hai vị khách:

— Cái cây này là cây hai vị đi tìm đó.

Ofân bèn hái lá non và bẻ cành non ép lấy nhựa đổ vào một chiếc lọ to ta trao cho. Ta hỏi ông ta lấy nhựa ấy làm gì.

— Tâu Nữ hoàng - ông nói - để đi tới đảo Bảy Biển tìm chiếc nhẫn có phép của Xôlâymân, chúa tể của thần, của người và của chim muông.

Ta khuyên can:

— Ông không biết rằng sau Xôlâymân, không ai có thể có được chiếc nhẫn đó, dù làm cách gì chăng nữa. Ông Ofân và cả vị thiếu quân Bêlukia kia, hãy nghe tôi, bỏ cái ý định táo bạo điên rồ chạy khắp các biển để tìm cái nhẫn ấy đi. Nó sẽ chẳng bao giờ thuộc về tay ai cả. Thà hái ở đây thứ lá cây ăn vào trẻ mãi không già.

Họ không nghe, từ biệt ta mà đi.

Amlica kể đến đây thì ngừng lại, bóc một quả chuối đưa cho Hatxip, còn mình thì ăn một quả vả, và nói:

— Trước khi tiếp câu chuyện về Bêlukia đi Bảy Biển cùng với những chuyện khác về ông ta, chàng có muốn biết tường tận tình hình vương quốc của ta dưới chân dãy Côca vòng lấy trái đất như một vành đai, biết diện tích, những vùng lân cận, những cây hoạt động biết nói, những thần, những phụ nữ rắn, thần dân của ta mà chỉ có chúa Ala mới biết được con số? Núi Côca nằm trên một khối ngọc bích gọi là En Xakrat, màu xanh ánh lên da trời. Ở dãy Côca có tỉnh Jennixtân, thủ đô các thần thuộc quyền vua Jân ben Jân, có một nơi chim rốc ở trong thung lũng Kim Cương. Chàng có muốn nghe những chuyện đó không, kèm theo những chiến công của các chiến sĩ anh hùng?

Chàng Hatxip đáp:

— Thưa Nữ hoàng Amlica, những chuyện ấy cũng thích, nhưng thích hơn là đoạn tiếp câu chuyên vua Bêlukia.

Amlica liền kể:

Bêlukia và nhà thông thái Ofân từ giã ta, đến đảo cuối vùng Bảy Biển nơi có thi hài Xôlâymân. Đến bờ biển thứ nhất, họ lấy nhựa trong lọ ra xoa mạnh vào gan bàn chân và mắt cá chân. Rồi họ rón rén xuống biển. Thấy không chìm, trái lại còn dễ đi hơn trên cạn, họ rảo bước để khỏi phí thời gian. Đi ba ngày ba đêm, ngày thứ tư đến một hòn đảo đẹp quá, tưởng đâu là thiên đường.

Đất màu nghệ vàng, đá toàn là ngọc. Cánh đồng là những vườn hoa tuyệt đẹp, cánh hoa nhấp nhô thơm ngát dưới làn gió nhẹ. Có hoa huệ, hoa vạn thọ, hoa đồng thảo, hoa cam cúc, hoa thu mẫu đơn. Những con linh dương nhảy nhót đùa rỡn giữa những hàng rào hoa nhài. Những cây trầm hương, những cây hoa to lộng lấy, cành lá rì rào, những con chim gáy hòa giọng với tiếng suối reo. Chim họa mi tâm sự với bông hồng mối tình đau khổ và bông hồng chú ý lắng nghe. Suối hát ca dưới những lùm cây mía. Đất đai phô bày của cải non tơ, sắc xuân phơi phới. Vua Bêlukia và Ofân dạo chơi dưới bóng cây, ngắm cảnh cho đến tối, khoan khoái lắm. Đêm xuống, họ leo lên cây. Sắp ngủ thì nghe một tiếng rống long trời chuyển đất. Một con thú khổng lồ nhảy lên bờ, ngậm trong miệng một hòn đá sáng như một bó đuốc, theo sau là hàng đàn hàng lũ những con quái biển, con nào cũng ngậm một hòn đá sáng, khiến cả hòn đảo sáng trưng như ban ngày. Cùng lúc đổ đến từ bốn phía không biết cơ man nào là sư tử, bổ, báo, chỉ có chúa Ala mới đếm được là bao nhiêu. Thú trên đất gặp thú dưới biển chuyện trò suốt đêm. Đến sáng thì thủy quái lặn xuống biển còn thú dữ tản lên rừng. Hai người sợ quá không ngủ được, giờ vội tụt xuống xoa nhựa vào chân mà đi tiếp.

Họ đi trên biển thứ hai suốt mấy ngày đêm thì đến chân một dãy núi, giữa có một thung lũng toàn nam châm. Không thấy có dấu vết thú rừng, họ dạo chơi lang thang hết ngày, đói thì ăn cá khô, tối đến ngồi trên bờ biển ngắm mặt trời lặn. Bỗng có tiếng gầm, ngoảnh lại thấy một con hổ đang chực chồm tới. Họ chỉ đủ thì giờ xoa nhựa vào chân mà chạy xuống biển, hổ không đuổi được.

Đây là biển thứ ba. Đêm ấy tối đen, gió mạnh, sóng to, đi rất mệt, nhất là đã mất ngủ mấy đêm. Sáng ngày, may đến được một hòn đảo, họ nằm lăn ra nghỉ. Mãi mới dậy thăm đảo thì thấy toàn cây ăn quả, đặc biệt là quả mọc thành mứt ngay trên cành. Hai vị khách rất thích thú, nhất là Bêlukia vốn ưa quả rim đường và nói chung tất cả những thức ăn có ngâm đường. Nhà vua hái ăn suốt ngày, lại bắt Ofân ở đấy mười ngày mà ăn cho no. Hết ngày thứ mười, vì ăn nhiều quá mà đau bụng. Hai người lại xoa nhựa vào chân mà đi tới biển thứ tư. Đi bốn ngày bốn đêm thì đến một hòn đảo cát mịn trắng có đủ các loài bò sát, trứng ấp bằng nắng mặt trời. Ở đây không có cây, một ngọn cỏ cũng không có nên hai người chỉ nghỉ cho đỡ mệt rồi lại xoa chân đi ngay.

Trên biển thứ năm có một hòn đảo nhỏ, có núi pha lê vân vàng, có những cây hoa vàng sáng như sao, ánh sáng được núi pha lê phản chiếu lại làm cho cả hòn đảo bừng lên hơn cả ban ngày. Ofân giải thích:

— Đây là đảo Hoa Vàng. Những hoa ấy rụng xuống, khô đi thành bột, nóng chảy ra thì làm thành những mạch vàng có thể khai thác mà lấy vàng lên. Đảo Hoa Vàng này là một mảnh mặt trời rơi xuống đây từ xưa.

Họ qua một đêm tuyệt đẹp ở đảo; sáng hôm sau lại lấy nhựa xoa chân mà đi vào vùng biển thứ sáu.

Đi rất lâu, họ mới đến được một hòn đảo cây cối xum xuê. Họ nghỉ một lúc rồi thăm đảo. Ôi! Sợ quá! Vì trên cây, quả là những đầu người đeo vào cành bằng tóc, mỗi đầu một vẻ khác nhau, cái thì mỉm cười, cái thì mếu khóc. Những đầu rụng xuống lăn lông lốc trong đám bụi biến thành những quả cầu lửa chiếu sáng cả rừng, làm mờ đi ánh sáng mặt trời. Họ sợ quá không dám đến gần. “Rừng gì mà lạ quá!” họ nghĩ vậy, rồi quay xuống bãi cát dưới chân đảo, ngồi nghỉ sau một mô đá. Trời tối dần. Đột nhiên họ thấy nhô lên mười hai cô gái bể đẹp tuyệt trần, cổ đeo hạt ngọc. Các cô quay vòng tròn mà nhảy nhót, nô rỡn, ca hát dưới ánh trăng. Bêlukia và Ofân dù rất thích nhan sắc, điệu múa, giọng ca của các cô, vẫn không muốn ở lâu, cứ nghĩ đến những quả đầu lâu mà khiếp. Họ lấy nhựa xoa vào gan bàn chân và mắt cá, đi về biển thứ bảy.

Trên biển này, họ đi suốt hai tháng mà không gặp một mảnh đất nào. Để khỏi chết đói, họ phải chộp lấy những con cá thỉnh thoảng nổi trên mặt nước mà ăn sống. Họ bắt đầu hối tiếc đã không nghe lời ta can ngăn. Cuối cùng họ cũng đến được một hòn đảo mà họ cho là đảo Bảy Biển có thi hài Xôlâymân đeo ở một ngón tay cái nhẫn thần kỳ.

Đảo có nhiều cây ăn quả, nhiều suối chảy qua. Hai người, từ khi phải ăn cá sống, đói quá và khát đến khô cổ, giờ thấy một cây táo chín, sai quả thì mừng lắm. Họ với tay định hái thì từ trong thân cây một giọng khủng khiếp vang ra:

— Đụng đến những quả này sẽ bị chặt đôi.

Đồng thời, một người khổng lồ cao bốn chục sải tay hiện ra. Bêlukia sợ quá, hỏi:

— Hỡi vị chúa khổng lồ, chúng tôi sắp chết đói, không hiểu sao Ngài lại cấm chúng tôi đụng đến những quả này?

— Sao lại không hiểu? Bớ hai người! Thủy tổ các ngươi Ađam đã trái lệnh chúa Ala mà ăn những quả cấm này. Từ bấy đến nay, ta phải canh giữ cây để giết những kẻ định hái quả. Đi ngay kiếm ăn nơi khác.

Bêlukia và Ofân vội bỏ đi, vào sâu trong đảo, kiếm các quả khác ăn. Xong, họ tiếp tục đi tìm chỗ có thể có thi hài Xôlâymân. Đi một ngày một đêm, đến một quả đồi toàn hổ phách và xạ hương. Sườn đồi có một cái động rất đẹp, vòm và thành bằng kim cương, sáng như có ánh mặt trời. Hai người bước vào, càng vào sâu càng thấy sáng, thấy rộng. Họ đi mãi, tự hỏi không biết động mở rộng đến đâu. Bỗng họ đến một căn phòng mênh mông đục vào khối kim cương, giữa có một chiếc giường bằng vàng khối trên đặt thi hài đức Xôlâymân ben Đaut khoác áo choàng xanh đính ngọc và đá quí, một ngón tay của bàn tay phải đeo chiếc nhẫn tỏa những tia sáng làm mờ cả ánh sáng kim cương trong gian phòng, tay trái duỗi cầm chiếc vương trượng bằng vàng đầu nạm ngọc bích.

Bêlukia và Ofân thấy lòng tràn đầy một niềm kính sợ, không dám tiến lên nữa.

Nhưng rồi Ofân nói:

— Chúng ta đã vượt bao hiểm nguy, trải bao khó nhọc không phải để bây giờ tới đích thì lùi lại. Tôi xin đến chỗ ngài kia, còn ngài thì niệm lời thỉnh nguyện mà tôi đã dặn để có thể tháo chiếc nhẫn ra khỏi ngón tay cứng rắn.

Bêlukia lâm râm cầu khẩn, còn Ofân lại gần giơ tay định tháo chiếc nhẫn. Nhưng vì Bêlukia quá xúc động khấn nhầm, nên gây tai họa. Một giọt kim cương từ trần rơi xuống đốt cháy Ofân, giây lát chỉ còn lại một nắm tro tàn nơi chân giường Xôlâymân.

Thấy Ofân bị trừng trị, Bêlukia vội ra khỏi động chạy thẳng xuống biển. Nhà vua định lấy nhựa xoa vào gan bàn chân, nhưng lọ nhựa đã bị đốt cùng với Ofân mất rồi. Ông buồn lắm, giờ mới thấm thía về những lời ta bảo trước kia. Nhà vua đi lang thang, không biết sẽ ra sao, một mình không người hướng đạo.

Đang đi thì thấy một cơn lốc bụi ầm ầm như sấm. Có tiếng thương kiếm chạm nhau, tiếng vó ngựa và những tiếng la hét không phải là tiếng người. Bụi tan thì thấy một đạo quân gồm đủ các loại thần, ma, quỷ trong không, dưới biển, trên đất, trong rừng, dưới nước, trong sa mạc.

Nhà vua sợ lặng người, không dám cựa quậy. Viên tướng của đạo quân lạ lùng này đến hỏi:

— Người là ai? Làm thế nào đến được đảo này, là nơi hàng năm chúng ta đến để canh phòng cái động có đức Xôlâymân ben Đaut, vị chúa tể của tất cả chúng ta an nghỉ?

Bêlukia đáp:

— Hỡi vị tướng quân chỉ huy, tôi là Bêlukia, vua xứ Bani Ixray. Tôi bị lạc trên biển đến đây. Nhưng xin cho tôi được hỏi Ngài là ai, những dũng sĩ kia là ai?

— Chúng tôi là thần con cháu Jân ben Jân., chúng tôi đến từ vùng Đất Trắng, trước kia có vua Sétđat con ngài At trị vị, giờ là vua Xa trị vì.

— Thế Đất Trắng ở đâu?

— Ở phía sau núi Côca, cách đây bảy mươi nhăm tháng đi đường đối với người, còn với thần thì chỉ trong chớp mắt. Ngài là vua, nếu ngài muốn, chúng tôi sẽ đưa đến trình với chủ chúng tôi.

Bêlukia nhận lời ngay và được các thần đưa đến nơi ở của vua Xa. Ông thấy một cánh đồng rất đẹp có những con kênh lòng bằng vàng và bạc. Cánh đồng có nhiều xạ hương và nghệ, có những cây giả, cành bằng ngọc bích, quả là ngọc hồng. Có những chiếc lều lụa xanh cột bằng vàng nạm đá quí. Giữa cánh đồng là một chiếc lều cao hơn những chiếc khác bằng lụa đỏ và xanh, cột bằng ngọc bích và ngọc hồng. Đó là lều của vua. Vua Xa ngồi trên một chiếc ngai bằng vàng khối, bên phải có các vua chư hầu, bên trái là các quan văn võ.

Bêlukia chào nhà vua. Vua tiếp đãi ân cần, mời ngồi cạnh, trên một chiếc ghế bằng vàng. Nhà vua hỏi tên tuổi và chuyện Bêlukia. Bêlukia kể lại chuyện mình từ đầu đến cuối. Nghe chuyện, mọi người rất ngạc nhiên.

Xong vua mời tiệc. Người ta rải khăn ăn. Các thần bưng mâm bát ra. Trên những chiếc mâm vàng có năm chục lạc đà non luộc, năm chục con quay; còn trên những chiếc mâm bạc có năm chục đầu cừu. Trái cây to, ngon đựng trong hàng dãy bát sứ. Tiệc xong là mâm bát hết sạch, không còn tí gì.

Vua Xa nói với Bêlukia:

— Chắc ngài không biết lịch sử và nguồn gốc chúng tôi, xin kể sơ qua để khi về xứ sở loài người, ngài thuật lại cho họ biết những chuyện còn bí ẩn đối với họ:

Từ thuở khai thiên lập địa, chúa Ala tối cao đã tạo ra Lửa chứa trong Quả Cầu ở bảy tầng xếp từ trên xuống dưới, khoảng cách giữa hai tầng là một nghìn năm theo cách tính của con người.

Tầng thứ nhất là tầng lửa Jêhannam, dành cho những kẻ phản nghịch không chịu hối cải. Chúa gọi tầng thứ hai là Lazy, vì nó là một vực thẳm; tầng này dành cho những kẻ sau khi đức Sứ giả Môhamat đến rồi (cầu Chúa cho Ngài bình an) mà vẫn không chịu làm tín đồ Hồi giáo, cứ chìm đắm mãi trong tối tăm, sai lạc. Sau đó chúa tạo tầng thứ ba hình một cái vạc, gọi là En Jahim để giam quỉ Gô và Magô. Tầng thứ tư, chúa gọi là Xai, dùng làm nơi ở cho Eblit, thủ lĩnh các thần phản nghịch đã trái lệnh đức tối cao, không chịu công nhận và chào Ađam. Tầng thứ năm được gọi là Xatha dành cho bọn vô đạo, bọn ăn gian nói dối và bọn kiêu căng. Ở tầng thứ sáu, chúa cho khoét một cái hang lớn gọi là Hitmat, cho khí nóng và hôi vào để nhốt bọn Do Thái và bọn Thiên Chúa giáo. Tầng thứ bảy gọi là Hâua, dành để tiếp nhận bọn Do Thái và Thiên Chúa giáo thừa ở tầng trên và bọn tín đồ giả dối. Hai tầng sau cùng khủng khiếp nhất. Tầng thứ nhất Jêhannam dễ chịu hơn cả. Cả bảy tầng cấu trúc giống nhau. Ở tầng một có bảy vạn quả núi lửa, mỗi quả núi bảy vạn thung lũng, mỗi thung lũng bảy vạn thành phố, mỗi thành phố bảy vạn tháp, mỗi tháp bảy vạn nhà, mỗi nhà bảy vạn ghế. Cứ nhân lên sẽ biết có bao nhiêu ghế. Mỗi ghế có bảy vạn cách tra tấn và nhục hình khác nhau mà chỉ có Chúa Ala mới biết rõ hình thức, cường độ và thời gian. Nếu biết tầng này là tầng ít nóng nhất thì ngài Bêlukia có thể hình dung nỗi đau đớn ở các tầng kia.

Tôi nói qua về Lửa là vì bọn thần chúng tôi là con cháu của Lửa.

Hai vị đầu tiên được chúa Ala lấy Lửa tạo nên là hai thần Khanlit và Manlit mà Chúa dùng làm cận vệ riêng. Chúa cho một thần hình sư tử, thần kia hình chó sói. Chúa cho sư tử làm giống đực, chó sói làm giống cái. Đuôi sư tử Khanlit dài hai mươi lăm bộ, bộ phận sinh dục chó sói Manlit có hình dáng một con rùa to theo tỉ lệ với chiều dài đuôi Khanlit. Sư tử lốm đốm trắng và đen, chó sói sắc hồng và trắng. Chúa Ala cho Khanlit và Manlit giao hợp, đẻ ra những rồng rắn, bọ cạp cùng những con vật hôi thối, tất cả được đưa đến bảy tầng dùng vào việc trừng phạt tù nhân. Chúa lại ra lệnh cho họ giao hợp lần thứ hai, lần này đẻ ra bảy con đực và bảy con cái. Đàn con lớn lên thì có một vị xử sự rất tốt, có nhiều triển vọng được đức Tối cao chú ý cử làm Thống lĩnh đạo quân gồm tất cả con cái hàng đàn hàng lũ do cặp Sư - Sói liên tiếp sinh ra; vị đó chính là thần Eblit. Sau này vì trái lệnh chúa Ala buộc phải cúi đầu trước Ađam, ông ta bị ném vào tầng thứ tư cùng tất cả những ai ủng hộ ông ta. Eblit cùng con cháu đã làm cho địa ngục đầy những quỉ đực, cái. Còn mười đôi nam nữ kia, họ chịu qui thuận, họ lấy nhau mà sinh đẻ ra các thần là bọn chúng tôi đấy, Bêlukia ạ. Đó là tóm tắt lịch sử dòng giống. Chúng tôi gốc gác từ sư tử và sói nên ăn khác lắm, Ngài đừng ngạc nhiên. Mỗi người, mỗi ngày nuốt hết một chục con lạc đà, hai chục con cừu, uống bốn chục muôi canh, mỗi muôi to bằng một cái chảo.

Miền đất chúng tôi ở có dãy núi Côca bao lấy như một vành đai, tuyết trên núi làm cho mát dịu, giá không có tuyết này thì không ở nổi vì lửa trong lòng đất nóng lắm.

Đất chúng tôi ở cũng có bảy tầng, đặt trên vai một vị thần có một sức mạnh kỳ lạ. Vị thần đứng trên một phiến đá đặt trên lưng một con bò mộng, con bò này cưỡi lên lưng một con cá rất to, cá bơi trên mặt biển Vĩnh Cửu. Đáy biển này là tầng trên của địa ngục. Địa ngục có bảy miền và nằm trong mồm một con rắn quái dị; con rắn này đến ngày Phán xét, trước mặt đấng Tối cao, sẽ khai địa ngục ra để Người phán quyết lần cuối.

Đó là tóm tắt lịch sử chúng tôi, nguồn gốc chúng tôi và sự hình thành của Quả cầu.

Tôi phải nói thêm là tuổi chúng tôi bao giờ cũng thế, chúng tôi không bao giờ già, còn trên mặt trái đất quanh chúng tôi, thiên nhiên và con người cùng mọi vật đều nhất thiết tàn vong. Chúng tôi không già là nhờ uống nước Giếng Sống, giếng ấy ở nơi âm u có ngài Khiz canh giữ. Chính ngài Khiz đáng kính là người điều tiết các mùa, đội cho cây chiếc vòng xanh tươi tắn, đẩy cho nước chảy nhanh, trải thảm xanh trên cánh đồng cỏ; chiều chiều, Ngài khoác chiếc áo choàng xanh, hòa mầu sắc của bầu trời sắp tối.

Bêlukia, ngài đã chăm chú nghe tôi. Để thưởng cho ngài, tôi cho người đưa ngài khỏi nơi đây, đặt tại cửa ngõ xứ sở của ngài, nếu ngài muốn.

Bêlukia hết sức cảm ơn vua Xa về sự tiếp đãi, về những bài học và về thiện ý sau cùng này mà ông vui lòng nhận. Ông từ biệt vua Xa cùng triều đinh và các vị thần rồi trèo lên ngồi trên vai một vị thần rất khỏe. Vị này, chỉ trong chớp mắt cõng ông qua không gian, đặt nhẹ nhàng xuống biên thùy nơi xứ sở.

Bêlukia đi về phía kinh đô, bỗng gặp một thanh niên rất đẹp nhưng xanh xao, vẻ mặt buồn khổ, ngồi khóc thảm thiết giữa hai nấm mồ. Vua lại gần, thân mật chào hỏi:

— Hỡi chàng thanh niên xinh trai, sao lại ngồi khóc giữa hai nấm mồ thế này? Hãy cho tôi biết sao buồn như thế, may ra tôi có thể an ủi được chăng?

Chàng thanh niên ngước cặp mắt buồn nhìn Bêlukia:

— Hỡi vị du khách, ngài dừng lại làm gì? Cứ để tôi khóc một mình trên những nấm mộ này.

— Hỡi người anh em khốn khổ, tôi cảm thông với nỗi đau buồn của chàng. Chàng đừng ngại, cứ cho tôi hay vì sao mà buồn.

Bêlukia ngồi xuống, trên phiến đá, sát cạnh chàng, cầm hai tay chàng rồi kể chuyện mình từ đầu chí cuối. Xong, nói:

— Giờ đến lượt chàng, chuyện đó ra sao nào? Chắc hẳn lý thú lắm! Chàng kể ngay đi.

TRUYỆN CHÀNG ĐẸP TRAI SẦU NÃO

Chàng thanh niên vẻ mặt dịu dàng buồn bã, ngồi khóc giữa hai nấm mồ, kể cho thiếu quân Bêlukia:

— Hỡi người anh của tôi, chuyện tôi ly kỳ lắm, chép lại có thể dùng làm một bài học lành mạnh cho những ai có thiện cảm đọc nó.

Chàng ngừng một chút, lau nước mắt, rồi tì trán lên bàn tay mà kể:

Tôi sinh ở Kabun. Cha tôi là Timôt, vua nước Bani Salân và nước Apganixtan. Ông là một vị vua vĩ đại, rất công bằng và có bảy vua chư hầu, mỗi vua có một trăm thành phố và một trăm pháo đài. Cha tôi thống lĩnh mười vạn kỵ sĩ dũng cảm và mười vạn dũng sĩ can trường. Còn mẹ tôi là con gái vua Barauân xứ Koratxân. Tên tôi là Jânsat.

Từ nhỏ, cha tôi đã cho tôi học khoa học, nghệ thuật và rèn luyện thân thể. Năm mười lăm tuổi tôi trở thành một trong những kỵ sĩ xuất sắc nhất trong vương quốc. Ngồi trên mình ngựa phi nhanh hơn sơn dương, tôi điều khiển những cuộc săn bắn cùng những cuộc đua ngựa.

Một lần, tôi được dự một chuyến săn cùng với cha tôi và mấy vị quan võ. Chúng tôi đã săn ba ngày, giết được nhiều thú. Chiều tối hôm thứ ba, có một con linh dương rất đẹp lạc đến chỗ tôi và bảy kỵ sĩ đang đứng. Thấy chúng tôi, nó sợ, băng mình chạy biến. Thế là chúng tôi đuổi theo. Đuổi mấy tiếng đồng hồ thì đến bờ một con sông rất rộng và rất sâu. Tưởng nó phải dừng lại thì chúng tôi sẽ vây lấy mà bắt, không ngờ nó chỉ do dự một chút, rồi nhảy xuống nước bơi sang bờ bên kia. Chúng tôi lập tức xuống ngựa, giao ngựa cho một kỵ sĩ rồi nhảy cả xuống một chiếc thuyền câu buộc ở đó, chèo đuổi theo. Đến giữa gặp gió to, sóng mạnh, chúng tôi không làm chủ được thuyền nữa. Dòng nước cuốn đi băng băng trong đêm tối đặc dần, mấy lần tưởng vỡ thuyền vì va phải đá ngầm hoặc những chướng ngại khác. Nước cuốn suốt một ngày một đêm hôm sau nữa, cho đến sáng hôm sau nữa mới lên được đất liền.

Trong khi ấy, cha tôi hỏi người giữ ngựa, được biết tôi bị dòng sông cuốn đi. Ông thất vọng, khóc lóc, ném cả mũ miện xuống đất, cắn vào tay, và cho người thông thạo vùng này đi tìm khắp nơi. Còn mẹ tôi thì cào vào mặt, xé áo, bứt tóc, đấm ngực mà khóc, đoạn lấy áo tang mặc.

Về phía chúng tôi, khi chạy vào đất liền thấy có một con suối chảy dưới bóng cây. Một người ngồi ở gốc cây, yên lặng ngâm chân vào nước. Chúng tôi chào, hỏi xem nơi này là đâu, anh ta không chào lại, trả lời như quạ kêu. Bỗng anh ta đứng phắt dậy, tự chặt làm đôi, nửa người trên chạy đến chúng tôi, nửa người dưới chạy về phía khác. Cùng một lúc từ khắp nơi trong rừng chạy đến những người tương tự cũng phân thân làm đôi, nửa thân trên xông đến chúng tôi. Ba kỵ sĩ gần nhất bị chúng ăn thịt, tôi và ba kỵ sĩ còn lại sợ xanh mắt, chạy nhanh xuống thuyền; thà bị chìm dưới nước còn hơn bị bọn quỉ nhai xương. Nhìn lên bờ thấy hàng lũ những chân cẳng đùi vế chạy loạn xạ đuổi theo chúng tôi trong khi thân của chúng xâu xé ba kỵ sĩ xấu số. Chúng tôi không hiểu sao những thân người bụng bị cắt ngang mà lại có thể háu ăn đến thế. Thảm thương thay ba người bạn xấu số của chúng tôi.

Chúng tôi bị dòng nước cuốn đi, sáng hôm sau tạt đến một nơi có những vườn cây ăn quả, có hoa tươi. Lần này buộc thuyền xong tôi không lên bờ vội, cho ba chàng kỵ sĩ lên thăm dò trước. Ba người đi nửa ngày mới về, họ đi khá nhiều, rẽ ngang rẽ dọc không thấy gì khả nghi. Sau, họ thấy một cung điện bằng đá hoa trắng, đình tạ bằng pha lê. Có một khu vườn rất đẹp, giữa có hồ rất xinh, vào trong cung thấy những chiếc ghế bằng ngà bày quanh một chiếc ngai bằng vàng nạm kim cương và hồng ngọc. Trong cung, ngoài vườn không thấy một bóng người.

Nghe tình hình, tôi yên tâm, lên bờ đi về phía cung điện. Trước hết chúng tôi vào vườn hái quả ăn cho no đã, rồi vào cung. Tôi ngồi trên chiếc ngai vàng, ba chàng kỵ sĩ ngồi trên ghế ngà. Tôi nhớ đến cha, đến mẹ, đến ngai vàng mà thổn thức. Mấy chàng kỵ sĩ cũng xúc động ứa nước mắt.

Đang chìm đắm trong những kỷ niệm buồn thì có tiếng ầm ầm như tiếng sóng biển, rồi thì một đoàn những đại thần, nội thần, thân hào, đô đốc kéo đến, nhưng toàn là khỉ, đủ loại lớn, bé. Con khỉ Tể tướng thuộc loại lớn nhất, đến cúi đầu nói với tôi bằng tiếng người, rằng hắn ta cùng dân chúng khỉ tôn tôi làm vua và ba kỵ sĩ của tôi là chỉ huy quân đội chúng. Chúng đem thịt linh dương rán cho ăn, xong mới duyệt binh trước khi giao chiến với kẻ thù cũ là bọn yêu tinh ở vùng lân cận.

Tôi mệt quá, cho bọn chúng lui, rồi bàn với ba kỵ sĩ về tình thế mới, thấy cần phải trốn khỏi nơi đây. Đến chỗ buộc thuyền thì thuyền đã biến đâu mất, đành phải trở lại ngủ một giấc đến sáng.

Sáng dậy, viên Tể tướng của những thần dân mới của tôi đến chào và báo tất cả đã sẵn sàng để giao chiến. Mấy viên đại thần dẫn đến bốn con chó to xích sắt dùng làm ngựa cho chúng tôi. Chúng tôi buộc lòng phải cưỡi chó đi trước, theo sau là hằng hà sa số những thần dân khỉ của tôi, có viên Tể tướng dẫn đầu.

Đi một ngày một đêm thì đến trước một ngọn núi cao, đen, có nhiều sào huyệt của yêu tinh. Một lúc bỗng chúng xuất hiện, hình thù thật gớm guốc: con thì đầu bò mình lạc đà, con trông giống chó sói, con thì ghê tởm không tả được vì nó không giống một thứ gì để mà so sánh.

Bọn yêu thấy chúng tôi thì xuống núi, đến gần, lấy sỏi ném sang như mưa. Bọn khỉ cũng lấy sỏi ném lại. Cuộc hỗn chiến ác liệt dần. Tôi và ba kỵ sĩ dùng cung bắn chết vô số bọn yêu; khỉ thấy thế, thích lắm, chiến đấu rất hăng. Cuối cùng chúng tôi thắng, đuổi theo bọn yêu.

Tôi và ba kỵ sĩ định nhân cơ hội chạy đuổi lộn xộn này mà quay ngược lại trốn đi. Thế là bọn tôi cho chó phi nước đại biến mất. Chạy một lúc lâu, dừng lại cho chó nghỉ thì thấy trước mặt có một tảng đá nhẵn như mặt bàn có ghi mấy dòng chữ Do Thái:

“Hỡi người bị số mệnh đẩy đến miền đất này để làm vua loài khỉ, nếu người muốn chạy để khỏi làm vua thì có hai con đường. Đường bên phải là con đường ngắn nhất dẫn đến đại dương bọc lấy thế giới. Đường này phải qua những sa mạc có quỉ dữ và các thần đáng sợ. Con đường kia, bên trái, dài, phải đi bốn tháng và qua một thung lũng lớn gọi là Thung lũng Kiến. Thoát được kiến sẽ đến một quả núi lửa, dưới chân có thành phố Do Thái. Ta Xôlâymân ben Đaut, viết mấy dòng này để cứu người”.

Đọc xong chúng tôi lấy làm lạ, vội đi vào con đường bên trái. Mới đi một ngày, bỗng thấy đất rung chuyển dưới chân, ngoảnh lại thấy rõ dần đàn khỉ có viên Tể tướng cầm đầu, chạy như bay đến. Chúng vây lấy chúng tôi mà kêu la vui sướng. Viên Tể tướng thay mặt đàn khỉ, chúc tụng mừng chúng tôi.

Chúng tôi bực mình lắm nhưng không dám lộ ra mặt, đành quay lại nơi cung điện. Bỗng từ trong thung lũng một đạo quân kiến kéo ra, con nào cũng to như con chó. Một cuộc hỗn chiến diễn ra. Kiến lấy càng quặp lấy khỉ mà nghiến đứt đôi, khỉ thì cứ mười con đánh một kiến.

Chúng tôi lại nhân dịp bỏ trốn. Ba kỵ sĩ bị kiến trông thấy nghiến chết, chỉ có tôi thoát được, chạy đến một con sông thì bỏ chó lại, bơi qua. Sang bờ bên kia, phơi quần áo, nằm nghĩ đến mấy người bạn mà xót xa. Kiến và khỉ không thể qua sông, tôi yên tâm ngủ một giấc đến sáng.

Sáng dậy, lại đi, hết ngày này qua ngày khác, đói thì nhổ cây, bới rễ mà ăn. Đi mãi, đến thành phố Do Thái như đã ghi trên tấm đá. Nhưng có một điều không thấy ghi. Nguyên đến gần thành phố có một con sông, ngày thường nước sâu, riêng ngày thứ bảy thì cạn nước; sau mới biết vì là ngày lễ của người Do Thái. Hôm tôi qua sông là ngày thứ bảy, sông khô. Vào thành phố vắng không thấy bóng người nào. Tôi đến ngôi nhà đầu tiên gặp trên đường, đẩy cửa bước vào, tôi thấy có đông người ngồi thành vòng tròn vẻ đáng kính. Tôi chào và nói:

— Tôi là Jânsat, con vua Timôt ở Kabun, vua xứ Bani Sailân. Xin các vị cho biết đây cách nước tôi còn xa không, đi đường nào đến được? Và tôi cũng đang đói nữa.

Mọi người nhìn tôi không đáp. Một người có lẽ là trùm trưởng, ra hiệu bảo tôi: “Ăn, uống đi, nhưng đừng nói”. Ông chỉ một cái mâm có những thức ăn tôi chưa từng thấy, ngửi mùi đoán là chất dầu. Tôi ăn, uống, im lặng.

Tôi ăn xong, ông ta đến bên, vẫn ra hiệu hỏi:

— Là ai? Đâu đến? Đến đâu?

Tôi ra hiệu hỏi xem có trả lời được không. Ông gật đầu, nhưng ra hiệu chỉ được nói ba tiếng thôi. Tôi hỏi:

— Đoàn lữ thương Kabun, khi nào?

Ông đáp bằng hiệu: “Không biết” rồi ra hiệu bảo tôi đi ra, vì đã ăn xong.

Tôi chào ông ta và mọi người mà đi, ngạc nhiên hết sức về cung cách kỳ dị ấy. Ra đến phố, định tìm hỏi thăm đường thì nghe tiếng rao: “Ai muốn được một nghìn đồng vàng và một nữ nô đẹp vô song, hãy theo tôi làm một công việc chỉ một giờ là xong.”

Đang tay trắng, nghe thế, tôi bảo người rao:

— Tôi nhận làm việc ấy.

Anh ta bèn dẫn tôi đến một ngôi nhà, bày biện sang lắm. Một ông già Do Thái ngồi trên một chiếc ghế gỗ mun. Anh rao hàng cúi chào, chỉ tôi nói:

— Đây là một chàng thanh niên ngoại quốc. Từ ba tháng nay tôi rao hàng, người này là người duy nhất đã đáp lời tôi.

Ông già Do Thái chủ nhà ân cần mời tôi ngồi cạnh, cho ăn, cho uống. Tôi ăn xong, ông trao cho một cái túi có một nghìn đồng vàng, vàng thật không phải giả; cho một cái áo lụa và dẫn tôi đến với một nữ nô mà ông ta cho tôi trước khi tôi làm cái công việc gì đó.

Cô nữ nô này rất đẹp. Tôi ở với cô ba ngày ba đêm. Sáng ngày thứ tư, ông già cho gọi tôi, bảo:

— Chàng đã sẵn sàng làm cái việc tôi thuê mà chàng đã nhận chưa nào?

Tôi đáp đã sẵn sàng dù chưa biết là việc gì.

Ông già Do Thái cho nô lệ đem hai con la có yên cương đến. Ông ta cưỡi một con, tôi một con. Đến trưa thì đến chân một quả núi cao, dốc thẳng. Không có một con đường, một lối đi nào lên cả.

Ông già đưa tôi một con dao:

— Đã đến lúc rồi - ông nói - hãy thọc con dao này vào bụng con la.

Tôi làm theo, mổ bụng con vật, lôi ruột ra, rửa sạch da bên ngoài. Ông bảo tôi:

— Giờ thì chàng chui vào, ta khâu lại như khâu một cái túi.

Tôi cũng làm theo. Khâu xong rồi, lão già bảo:

— Một con đại bàng sẽ sà xuống đây cắp chàng lên trên tổ của nó trên đỉnh núi hiểm trở này. Hắn bay lên thì chớ cựa quậy, hắn mà thả ra rơi xuống thì gãy xương. Lên đến nơi, hắn đặt xuống thì lấy dao cắt dây mà chui ra. Chim sợ sẽ bay đi. Chàng nhặt ngọc và đá quí trên ấy quẳng xuống. Xong, xuống với ta.

Ông già vừa nói xong thì tôi cảm thấy được nhấc bay lên một lúc rồi đặt xuống. Tôi cắt dây, ló đầu ra. Chim thấy, sợ, bay đi. Tôi nhặt những viên ngọc hồng, ngọc bích và đá quí đầy rẫy, tung xuống. Nhặt xong, tìm lối xuống không có. Dưới kia, lão Do Thái trèo lên lưng la, chuồn thẳng.

Tôi thất vọng, khóc cho số phận, nghĩ cách tìm đường ra. Tôi cứ thẳng trước mặt mà đi, đi hai tháng mới đến đầu dãy núi, vào một thung lũng có suối chảy, có hoa thơm, co chim líu lo ca ngợi đấng Tạo hóa. Thấy một tòa lâu đài cao vút, tôi tìm đến. Một cụ già, mặt sáng tươi, ngồi trên một chiếc ghế ở tiền sảnh, trong tay cụ là một chiếc vương trượng bằng hồng ngọc, trên đầu cụ là một vành đai kim cương. Tôi chào cụ. Cụ ân cần mời ngồi và hỏi tôi ở đâu đến và định đi đâu. Tôi òa lên khóc, nức nở đến ngạt hơi. Cụ khuyên tôi nín đi kẻo cụ buồn, rồi dẫn tôi đến một căn phòng lớn hơn cho ăn cho uống. Một lúc thấy tôi đã bình tâm, cụ bảo tôi kể chuyện tôi cho cụ biết. Tôi vâng theo. Kể xong tôi hỏi cụ là ai, tòa lâu đài này là thế nào. Cụ nói:

— Lâu đài này xưa kia được Xôlâymân xây nên. Ta được Người giao cho thống lĩnh các loài chim. Năm nào, chim trên toàn trái đất cũng đến đây chúc mừng ta. Nếu chàng muốn về nước, ta sẽ nhờ chim đưa đi. Trong khi chờ đợi, chàng có thể đi lại khắp tòa lâu đài mênh mông này, vào tất cả các phòng mà xem, chỉ trừ một phòng. Đây là chùm chìa khóa ta giao cho chàng. Chiếc bằng vàng này là để mở cái phòng cấm, không được dùng đến.

Tôi bắt đầu vào các phòng nhìn ra cái sân lớn, rồi vào những phòng khác dùng để nuôi chim, rồi đến căn phòng cấm. Tôi đứng ngắm rất lâu, không dám đụng đến vì có lệnh của cụ già. Nhưng rồi cuối cùng, không thắng được tính hiếu kỳ, tôi tra chìa vào khóa, mở ra, bước vào, lòng vẫn nơm nớp.

Không phải là một cảnh tượng hãi hùng, ngược lại. Trên mặt đất khảm các loại đá quý đủ màu, có một bể cạn bằng bạc bốn bên có chim bằng vàng. Nước chảy qua miệng chim rơi xuống nền bạc, nghe du dương như tiếng chim hót thật. Vườn hoa rất thơm, sắc hoa hòa với sắc quả. Bóng cây trùm xuống mặt nước mát rượi. Cát dưới chân là bụi ngọc bích và bụi kim cương trải dài cho đến một chiếc ngai đặt trước bể cạn. Ngai là một tảng hồng ngọc chiếu những tia sáng hồng lạnh vào khu vườn khiến cho nước lóng lánh như ngọc.

Tôi say sưa trước sự hòa diệu của những vật tự nhiên ấy, đến ngồi trên chiếc ngai ngọc có tán lụa đỏ che, nhắm mắt lại cho nhập tâm cái cảm giác tươi tắn này. Mở mắt ra thấy ba con chim câu rỉa lông trắng đến đây tắm. Chúng nhảy nhót rất duyên dáng trên bờ bể nước bằng bạc. Chúng hôn hít, vuốt ve nhau rồi ôi kỳ diệu, trút bộ lông cánh trắng tinh biến thành ba cô thiếu nữ trắng như hoa nhài, đẹp như mặt trăng. Các cô nhảy vào bể nước mà nô rỡn, lúc ẩn lúc hiện trong sóng nước long lanh, cười giòn giã, rồi lặn xuống chỉ còn thấy mớ tóc bay trên làn nước.

Bêlukia, anh hỡi! Tôi mê mẩn tâm thần, xúc động quá chạy đến bể nước reo lên:

— Các nàng hỡi, hỡi mặt trăng, ôi những nữ hoàng!

Các cô thấy tôi, kêu lên khiếp sợ, ra khỏi bể nước, choàng vội bộ lông cánh vào, bay đậu lên cây cao nhất, nhìn tôi mà cười.

Tôi lại gần, ngước mắt nói:

— Xin cho biết các nàng là ai? Tôi là Jânsat, con vua Timôt ở Kabun vua xứ Bani Sailân.

Con chim non nhất, cô gái mà nhan sắc làm tôi đắm say nhất cất tiếng:

— Chúng tôi là con gái vua Nat ở cung điện Kim Cương. Chúng tôi đến đây chơi thôi.

— Thế thì xin thương tôi, xuống đây chơi với tôi.

— Jânsat chàng hỡi, con gái ai lại chơi với con trai bao giờ. Dù sao, nếu chàng muốn rõ hơn về tôi, xin theo đến cung phụ vương tôi.

Nói rồi nhìn tôi tình tứ mà bay đi với hai chị.

Tôi thất vọng, kêu lên một tiếng, ngã lăn ra bất tỉnh. Không biết tôi ngất đi bao lâu. Tỉnh dậy, tôi thấy cụ già thống lĩnh chim muông ngồi cạnh, lấy nước hoa vẩy lên mặt tôi. Thấy tôi mở mắt, cụ nói:

— Chàng thấy chưa, không nghe lời ta nên ra thế đấy. Ta đã bảo không được mở cửa phòng này mà.

Tôi không trả lời, ứng khẩu mấy câu thơ:

“Cô thiếu nữ mảnh dẻ, thân hình cân đối khiến ta say mê.

Ôi nhan sắc của nàng! Nàng đẹp vô song, không một cô gái Ấn Độ nào sánh kịp”

Cụ già nói:

— Ta hiểu rồi. Thế là chàng đã thấy mấy cô gái ăn mặc như bồ câu thỉnh thoảng đến đây tắm.

— Cháu gặp mấy cô ấy đấy, bác ạ. Bác chỉ cho cháu cung điện Kim Cương mà mấy cô ở với cha là vua Nat ở đâu.

— Đừng nghĩ đến chuyện đến đấy. Vua Nat là một trong những ông vua hùng cường nhất của các thần. Ngài không gả con gái cho cháu đâu. Nên nghĩ đến về nước thì hơn. Chim sắp đến mừng ta, ta sẽ gửi cháu cho chúng.

— Cháu cám ơn bác, nhưng không gặp lại được cô gái đã nói chuyện với cháu thì cháu chưa về với bố mẹ đâu.

Nói rồi, tôi quỳ xuống chân cụ già khóc, xin cụ chỉ cho cách gặp lại các cô gái bồ câu. Cụ đỡ tôi dậy:

— Ta thấy cháu đã quá nặng lòng. Thôi được, ta sẽ tìm cách cho cháu gặp lại. Cháu nấp sau mấy cây này mà chờ. Mấy cô đến cởi bộ lông cánh xuống tắm, cháu chạy đến chiếm lấy. Các cô sẽ phải đấu dịu. Họ sẽ vuốt ve, ngon ngọt lạy van trả bộ lông cánh cho họ. Cháu chớ có mềm lòng sẽ hỏng việc. Cháu phải cương quyết từ chối, bảo: “Tôi muốn trả lại cho các cô lắm, song phải chờ cụ già”. Cháu phải tiếp các cô cho lịch sự, chờ ta về, sẽ xoay chuyển theo ý cháu.

Tôi cảm ơn, chạy nấp sau cây, còn cụ thì về phòng riêng tiếp khách. Tôi chờ khá lâu, cuối cùng, nghe tiếng cánh bay, tiếng cười trong không. Ba con bồ câu bay xuống đậu trên bờ bể nước, nhìn ngang nhìn ngửa xem có ai đứng nhìn không. Cô trẻ hỏi:

— Các chị ơi, có ai trong vườn không nhỉ? Chàng trẻ tuổi nọ, giờ ra sao nhỉ?

Hai chị đáp:

— Samxa ơi, đừng quá bận tâm. Cứ làm như hai chị đây này.

Cả ba trút bộ lông cánh, xuống nước đùa giỡn. Tôi thấy như có ba mặt trăng dưới nước.

Chờ các cô bơi ra đến giữa bể, tôi vụt đến ôm lấy bộ lông cánh của cô gái tôi yêu. Đáp lại hành động ăn cướp của tôi là ba tiếng kêu kinh hãi. Các cô thẹn thùng lặn xuống, chỉ hở cái đầu, bơi đến nhìn tôi cầu khẩn. Lần này biết chắc nắm được các cô, tôi cười, lùi lại, vung bộ lông cánh lên đắc thắng.

Thấy thế, cô trẻ nhất, cô đã nói với tôi lần trước, có tên là Samxa, lên tiếng:

— Chàng ơi, sao chàng lại chiếm đoạt cái không phải của mình?

Tôi cười:

— Con chim bồ câu của tôi ơi, hãy ra khỏi bể nước đến nói chuyện với tôi đi.

Cô trẻ nhất nói:

— Tôi muốn thế, hỡi chàng thanh niên xinh đẹp, nhưng trần truồng thế này ra sao được. Giả áo cho tôi, tôi hứa sẽ đến nói chuyện với chàng và để chàng vuốt ve, hôn hít nữa, bao nhiêu cũng được.

Tôi nói:

— Ôi ánh sáng của mắt tôi, nữ chủ của tôi, nữ hoàng nhan sắc, tim gan của tôi! Giả áo cho nàng tức là tôi tự tử đấy. Không được đâu. Dù sao cũng phải chờ ông bạn của tôi, vị thống lĩnh chim muông đến đã.

— Chàng chỉ chiếm áo của tôi, vậy chàng hãy xa ra, quay mặt đi cho các chị tôi khoác lông cánh vào, còn tôi thì mượn các chị vài chiếc lông cánh mà che cái chỗ cần thiết nhất.

Tôi nói:

— Cái ấy thì được.

Và tôi đi, đến đứng sau chiếc ngai bằng hồng ngọc.

Hai cô chị ra trước, khoác áo vào, nhổ mấy lông cánh dày nhất làm một tấm che nhỏ, đỡ cô em ra, buộc tấm che vào chỗ cần che nhất, xong gọi tôi. Tôi chạy đến, quỳ xuống ôm chân cô Samxa nhưng vẫn giữ vững bộ lông cánh để nàng không lấy mà bay đi được. Nàng nâng tôi dậy, nói rất khéo, vuốt ve tôi để tôi giả áo, nhưng tôi vẫn vững tâm, lại rủ được cô đến chỗ chiếc ngai ngọc. Tôi ngồi lên, bế cô trong lòng.

Nàng biết không thoát được, cũng đồng tình với tôi mà ôm lấy cổ tôi. Chúng tôi hôn nhau. Hai chị cười, nhìn tứ phía xem có ai đến không.

Bỗng cụ già đẩy cửa bước vào. Chúng tôi đứng dậy chào, kính cẩn hôn tay cụ. Cụ bảo ngồi, rồi nói với Samxa:

— Bác vui lòng thấy cháu ưng thuận chàng thanh niên yêu cháu thiết tha này. Chàng thuộc một gia đình rất vẻ vang đấy. Cha là vua Timôt, chủ nước Apganixtan. Cháu nên nhận cuộc tình duyên này và nên nói cho cha cháu bằng lòng.

Nàng xin tuân theo lời cụ.

Cụ già bảo:

— Nếu cháu nhận thì cháu thề với bác đi, hứa trung thành với chồng và không bao giờ được bỏ chàng.

Samxa xinh đẹp đứng ngay dậy thề.

Cụ bảo chúng tôi:

— Các cháu cảm tạ đấng Tối cao đi. Chúc các cháu hạnh phúc. Ta cầu chúa cho các cháu đây. Giờ thì các cháu được tự do yêu nhau. Còn cháu Jânsat, giả áo cho cô ta. Cô ta không bỏ cháu đâu.

Nói xong, cụ dẫn chúng tôi vào một căn phòng đã có đệm, có thảm, lại có mấy mâm đầy hoa quả và các thức ăn ngon. Samxa nói với hai chị về cung báo cho vua cha về việc hôn nhân của nàng và việc vợ chồng nàng sẽ về ra mắt. Nàng tỏ ra ân cần đối với tôi, gọt quả cho tôi ăn và cùng ăn với chúng tôi. Ăn xong chúng tôi ôm nhau mà ngủ, khoan khoái vô cùng.

Sáng Samxa dậy trước. Nàng mặc áo lông vào, đánh thức tôi dậy, hôn vào giữa mắt tôi, nói:

— Chúng mình phải đến cung Kim Cương ra mắt phụ vương em là vua Nat. Chàng ăn mặc nhanh lên.

Chúng tôi từ biệt cụ già, hết sức cảm ơn cụ. Samxa bảo tôi:

— Chàng ngồi lên vai em cho vững, đường khá xa đấy, mặc dù em định bay thật nhanh.

Nàng từ biệt lần cuối vị ân nhân, cõng tôi lên vai vun vút bay đi, phút chốc đặt tôi xuống trước cung Kim Cương. Các thần được vua cử đứng chờ, vội chạy đi báo. Chúng tôi thong thả tiến vào.

Vua Nat rất mừng thấy tôi đến, ôm hôn tôi thắm thiết. Ngài cho tôi mặc một chiếc áo rất đẹp, cho đội một cái vòng đai gọt từ một khối kim cương, rồi dẫn tôi đến hoàng hậu, mẹ vợ tôi. Bà cũng rất hài lòng, khen con gái khéo chọn. Bà tặng con gái rất nhiều viên đá quí, đầy ắp trong cung, xong cho dẫn chúng tôi đến nhà tắm. Người ta kỳ cọ, xức cho nước hoa hồng, xạ hương, long diên hương và dầu thơm, mát mẻ lạ thường. Vua cho mở tiệc yến linh đình ba mươi ngày đêm liên tiếp để mừng chúng tôi.

Tôi ngỏ ý muốn đưa vợ về chào cha mẹ tôi. Vua và hoàng hậu tuy rất buồn phải xa con gái nhưng cũng chấp thuận, chỉ bắt tôi hứa hàng năm phải về đây một thời gian. Vua cho đóng một cái ngai lộng lẫy và cao rộng đến độ có thể chứa hai trăm nam thần, hai trăm nữ thần. Chúng tôi lên ngai, còn bốn trăm thần theo hầu thì đứng trên bực thang của chiếc ngai. Còn một đạo quân các thần khác làm nhiệm vụ khiêng. Chúng tôi từ biệt xong, các thần khiêng bay lên và trong hai ngày đã vượt một chặng đường mà nếu đi bộ thì phải hai năm.

Cha mẹ tôi thấy tôi vắng nhà lâu quá, tưởng đã tuyệt vọng, nay thấy tôi về lại đem theo cả vợ xinh đẹp con vua, cưới trong một hoàn cảnh kỳ lạ thì mừng ứa nước mắt, ôm chặt lấy chúng tôi mà hôn. Hơn nữa mẹ tôi còn ngất đi, nhờ có lọ nước hoa hồng của Samxa mới tỉnh lại.

Yến tiệc, hội hè xong, cha tôi hỏi Samxa:

— Con muốn gì để được vui lòng nào?

Samxa vốn giản dị, đáp:

— Tâu đức vua cha đầy hồng phúc, con chỉ muốn một ngôi nhà giữa một khu vườn có suối nước trong cho hai vợ chồng là đủ.

Cha tôi ra lệnh và sau một thời gian ngắn chúng tôi có nhà, có vườn mà sống với nhau tràn đầy hạnh phúc. Sau một năm trời bể ái nguồn ân, vợ tôi muốn về cung Kim Cương thăm cha mẹ, nhắc lại lời tôi đã hứa. Tôi yêu nàng lắm, không muốn trái ý. Than ôi! Vì chuyến đi này mà nỗi bất hạnh đã giáng xuống chúng tôi.

Chúng tôi lên chiếc ngai có thần khiêng, bay nhanh lắm, cứ một ngày là một tháng đường bộ. Tối đến thì hạ xuống gần một con suối hoặc dưới bóng cây để nghỉ. Một hôm, chúng tôi nghỉ chính tại chỗ này đây. Samxa muốn xuống sông tắm. Tôi khuyên không nên, gần tối rồi có thể bị lạnh. Nàng không nghe, đem theo mấy nữ nô đi. Họ cởi áo lội xuống sông. Samxa như một mặt trăng giữa một chòm sao. Đang nô giỡn, Samxa bỗng thét lên đau đớn. Mấy nữ nô vội bế đặt lên bờ. Tôi chạy đến hỏi và định chữa cho nàng thì nàng đã chết. Bọn nữ nô chỉ một vết rắn cắn ở gót chân nàng.

Tôi ngã lăn ra, bất tỉnh, lâu quá, mọi người tưởng tôi cũng chết nốt. Than ôi! Tôi chưa được chết, còn phải sống để khóc nàng và xây cho nàng ngôi mộ này đây. Còn ngôi mộ kia tôi cho xây cho tôi, canh người yêu khốn khổ. Bây giờ tôi chỉ còn có nước mắt và những kỷ niệm đau đớn, chờ đến lúc được nằm cạnh Samxa trong chốn hoang vu chết chóc này, xa đất nước mà tôi đã bỏ đi, xa cõi đời đối với tôi đã thành một sa mạc đáng sợ.

*

Kể xong, chàng thanh niên xinh đẹp sầu não úp mặt vào lòng bàn tay mà khóc nức nở. Bêlukia nói:

— Lạy chúa! Người anh của tôi hỡi! chuyện anh thật ly kỳ, nghe quên cả chuyện của tôi mà tôi cứ tưởng là không có chuyện nào bằng. Cầu chúa an ủi anh và giúp anh chóng quên.

Bêlukia còn ở lại một giờ đồng hồ, gắng rủ chàng về nước với mình để thay đổi không khí và cảnh vật, nhưng chàng không nghe. Bêlukia đành phải đi, sợ lại làm phiền chàng. Bêlukia an ủi thêm mấy câu, ôm hôn bạn rồi đi nhanh về phía kinh đô của chàng. Sau năm năm xa cách, chàng đã về đến nhà bình an.

Từ đấy ta không có tin gì về Bêlukia nữa, vả lại bây giờ có chàng ở đây, Hatxip ạ, ta quên hẳn vị thiếu quân Bêlukia mà ta vẫn hằng mong được gặp lại một ngày. Còn chàng, chàng đừng từ biệt ta sớm quá. Ta muốn giữ chàng ở đây lâu năm. Ta không để cho chàng phải thiếu thứ gì đâu. Ta có nhiều chuyện còn hay hơn chuyện Bêlukia và chuyện chàng thanh niên sầu não. Để chàng thấy ta chỉ muốn điều tốt cho chàng, vì chàng đã chú ý nghe ta lâu, ta gọi các cô hầu dọn cho chúng ta ăn uống và hát để chúng ta thưởng thức và giải trí cho đến sáng mai.

Tiệc xong, buổi múa hát của các cô gái rắn kết thúc, đoàn đón rước Nữ hoàng về một tòa lầu khác đã được chuẩn bị chu đáo để nghỉ, thì Hatxip nói với bà:

— Tâu Nữ hoàng Amlica, tôi chỉ là một gã tiều phu khốn khổ thế mà được Nữ hoàng cho hưởng bao nhiêu điều khoan khoái tại đây. Nhưng tôi còn có mẹ và vợ ở nhà, tôi không thể để cho hai người phải chờ đợi lâu hơn, vậy tôi được về kẻo mẹ và vợ sẽ vì đau khổ mà chết mất, dù suốt đời tôi sẽ phải ân hận không nghe những chuyện khác mà Nữ hoàng có ý định kể cho nghe.

Nữ hoàng Amlica hiểu rằng Hatxip đi là phải, nên bảo chàng:

— Hatxip hỡi, ta muốn để chàng về với mẹ và vợ, dù ta rất tiếc phải xa một người biết chăm chú nghe chuyện như chàng. Nhưng chàng phải thề với ta một điều, nếu không ta sẽ không để chàng đi được. Chàng phải hứa suốt đời sẽ không bao giờ đến nhà tắm công cộng vì sẽ nguy hiểm đến tính mạng chàng đấy. Giờ ta không thể nói rõ hơn được.

Hatxip ngạc nhiên lắm, nhưng không muốn trái ý Nữ hoàng, nên thề suốt đời sẽ không đến nhà tắm công cộng. Từ biệt xong. Nữ hoàng cho một cô gái rắn tiễn chàng ra khỏi vương quốc. Cửa ra là một ngôi nhà đổ nát đối diện với chỗ hầm có mật ong, nơi Hatxip đã vào được vương quốc ngầm.

Hatxip về đến nhà, gõ cửa thì mặt trời đã vàng úa ở phương Tây. Bà mẹ ra mở cửa, thấy con, kêu lên một tiếng, ngả vào tay chàng mà khóc vì vui. Vợ Hatxip nghe tiếng kêu và tiếng khóc của bà mẹ, chạy ra, thấy chồng, nàng chào lễ phép và hôn tay chàng. Họ vào nhà. Khi không khí đã bình tĩnh lại, Hatxip hỏi tin về mấy gã tiều phu, bà mẹ kể lại khi họ về báo tin chàng bị sói ăn thịt như thế nào, bọn họ trở thành những thương gia giàu có, cửa hiệu sang trọng ra sao, và họ thấy đời cứ mở rộng mỗi ngày trước mắt họ.

Hatxip nghĩ một lúc rồi bảo mẹ:

— Mai mẹ ra chợ tìm họ, bảo họ tập hợp lại, báo tin con đã về và con muốn thăm họ.

Hôm sau bà mẹ y lời. Mấy gã tiều phu được tin, mặt tái đi, mời Hatxip đến thăm. Trước hết, họ biếu mẹ Hatxip mấy tấm lụa thật đẹp cùng vải vóc rồi dẫn bà về. Họ hứa mỗi người sẽ giả lại cho Hatxip một nửa tài sản về nô lệ cũng như về của cải. Họ chào chàng, hôn tay chàng, thực hiện lời hứa trên và xin chàng quên lỗi của họ. Hatxip không muốn giữ oán thù, bảo:

— Cái gì đã qua rồi là đã qua, cái gì phải đến sẽ đến, có đề phòng cũng không được.

Họ từ biệt chàng, tỏ lời biết ơn. Hatxip từ hôm ấy trở nên giàu có. Chàng mở một ngôi hàng sau thành, ngôi hàng giàu đẹp nhất chợ.

Một hôm, đến cửa hiệu theo thường lệ, chàng qua một nhà tắm công cộng ở chợ. Người chủ đang hóng gió trước cửa, nhận ra Hatxip, ông ta chào:

— Xin được hân hạnh mời chàng vào tắm. Tôi không thấy chàng vào đây lần nào cả. Hôm nay mời chàng chỉ là để được vui tiếp đón thôi. Mấy người xoa bóp sẽ dùng bao tay lông để kỳ cọ, sẽ vò đầu bằng một thứ giấy chưa bao giờ.

Hatxip nhớ đến lời thề, đáp:

— Lạy Chúa! Tôi không thể nhận lời ông được, vì tôi đã thề không bao giờ vào nhà tắm công cộng.

Lão chủ không thể tin một lời thề như thế, vì phàm ai đã ngủ với vợ thì thế nào cũng phải tắm, dù có phải chết.

— Sao lại từ chối thế - ông ta nói. - Lạy Chúa! Đến lượt tôi thề rằng nếu chàng cứ khăng khăng không vào, tôi sẽ ly dị tức khắc với bà mụ vợ của tôi. Tôi xin thề như thế ba lần.

Mặc kệ lời thề độc, Hatxip vẫn không nhận lời. Lão chủ quỳ xuống chân chàng van xin để khỏi phải thực hiện lời thề. Lão khóc:

— Chàng cứ vào tắm đi, có xảy ra chuyện gì tôi xin chịu hết trách nhiệm.

Những người qua đường xúm quanh, biết chuyện thề ly dị cũng xin Hatxip không nên bỗng dưng gây họa cho một người đã mời chàng tắm không lấy tiền. Rồi khi thấy nói mãi cũng vô hiệu, họ dùng võ lực tóm lấy Hatxip đẩy vào, mặc cho chàng kêu la khủng khiếp. Họ cởi quần áo chàng ra, dội hai ba chục chậu nước, xoa bóp, kỳ cọ, gội đầu, rồi lau khô lấy khăn nóng choàng vào người và lấy một tấm khăn to viền thêu trùm lên đầu. Lão chủ thấy lời thề ly dị đã được giải, mừng quá, bưng đến cho Hatxip một cốc kem long diên hương mà rằng:

— Chàng tắm xong nhẹ nhõm khoan khoái biết bao. Cốc kem này sẽ làm chàng mát ruột như chàng đã làm cho tôi mát lòng.

Hatxip mỗi lúc một khiếp đảm, không biết nên nhận hay nên từ thì bỗng một đoàn cận vệ nhà vua xông vào nhà tắm tóm lấy chàng cứ thế lôi đi, mặc cho chàng phản đối, chống cự. Họ giao chàng cho vị Tể tướng đang nóng lòng đứng chờ ở cửa hoàng cung.

Tể tướng mừng quá, tỏ ý kính cẩn, mời chàng theo ông vào yết kiến vua. Hatxip phó mặc cho số phận, theo Tể tướng đến một phòng lớn ở đấy đã tề tựu theo thứ tự phẩm tước hai nghìn tỉnh trưởng, hai nghìn võ quan cao cấp, hai nghìn đao phủ chỉ chờ một hiệu lệnh là chém bay những cái đầu. Còn vua thì nằm trên một chiếc giường lớn bằng vàng như đang ngủ, mặt phủ một tấm khăn lụa.

Hatxip hoảng sợ, tưởng phải chết, quỳ xuống chân giường vàng kêu van. Nhưng Tể tướng cung kính đỡ chàng dậy, nói:

— Hỡi người con của Đanian tiên sinh, chúng tôi mong chàng cứu giúp đức vua Karađân của chúng tôi. Ngài bị hủi ăn khắp mặt, khắp mình, không thuốc nào trị nổi.

Tất cả mọi người, tỉnh trưởng, võ quan, cả đao phủ, đồng thanh:

— Chúng tôi chỉ còn biết trông mong ở chàng chữa lành cho đức vua Karađân.

Hatxip tự nhủ: “Họ coi mình là một nhà bác học!” Chàng nói với Tể tướng:

— Tôi là con ông Đanian thật, nhưng tôi có biết gì đâu. Tôi được đi học, nhưng không học. Người ta muốn dạy tôi nghề thuốc, nhưng chỉ được một tháng lại thôi vì tôi chậm hiểu lắm. Mẹ tôi nghèo túng quá, bèn mua cho tôi một con lừa, mấy cuộn dây, bảo tôi làm nghề đốn củi. Hiểu biết của tôi là như thế đấy.

Tể tướng nói:

— Hỡi người con ông Đanian, chàng đừng giấu tài nữa. Chúng tôi biết rằng dù có chạy khắp Đông, Tây cũng không tìm ra được một người giỏi thuốc như chàng.

Hatxip sửng sốt:

— Thưa Tể tướng, tôi không biết bệnh, không biết thuốc thì chữa làm sao?

— Thôi đi, chối vô ích. Chàng có thể chữa được.

Hatxip giơ hai tay lên trời:

— Sao Ngài lại nói thế?

— Đúng đấy - Tể tướng nói - chàng chữa được vì chàng biết Nữ hoàng Amlica dưới đất. Bà ta có một thứ sữa tinh khiết, uống lúc đói hoặc uống chặn bệnh có thể chữa khỏi tất cả các bệnh nan y.

Hatxip chắc rằng mình vào nhà tắm nên bị lộ. Chàng ra sức chối:

— Tôi chưa từng thấy thứ sữa ấy, cũng không biết Nữ hoàng Amlica là ai. Đây là lần đầu tiên tôi nghe cái tên ấy.

Tể tướng mỉm cười:

— Chàng chối à? Ta sẽ cho chàng biết chàng có chối cũng vô ích. Ta nói là chàng đã ở nơi Nữ hoàng Amlica. Trước kia, những ai đến vương quốc ấy lúc về da bụng đều đen. Cuốn sách ta đang đọc kia cho ta biết như thế. Hay đúng hơn, hỡi vị con Đanian tiên sinh, ai ở đấy về, hễ tắm là da bụng đen lại. Ta đã cho thám tử đứng rình. Tất cả những người vào tắm chỉ có chàng là da bụng đen. Chàng chối nữa thôi?

— Không. Lạy chúa! Tôi không bao giờ ở vương quốc của Nữ hoàng cả.

Tể tướng giật tấm khăn choàng lấy người chàng, thì rõ ràng bụng chàng đen như bụng trâu.

Hatxip hoảng sợ, suýt ngã lăn ra, bỗng nảy ra một ý:

— Thưa Tể tướng - chàng nói - tôi sinh ra, bụng đã đen như thế này.

— Bọn thám tử đã báo với ta: chàng vào nhà tắm, bụng mới đen.

Hatxip vẫn không muốn phản bội mà nói ra chỗ ở của Nữ hoàng, cứ một mực chối không có liên hệ, không thấy bà bao giờ. Tể tướng ra hiệu cho hai tên đao phủ. Chúng sấn đến, nọc chàng ra, trần truồng như thế, cứ gan bàn chân mà đánh, tưởng chết được. Đau quá, chàng kêu van xin thú nhận.

Tể tướng đỡ dậy, lấy một chiếc áo trào mặc cho chàng, dẫn ra sân, cho cưỡi con ngựa đẹp nhất trong những tàu ngựa của vua. Ông cũng lên ngựa rồi cùng một đoàn tùy tùng đông đảo kèm chàng đến ngôi nhà đổ nát, nơi chàng từ vương quốc ngầm đi ra.

Tể tướng đã học được trong sách phép bùa chú, đốt hương khấn khứa. Hatxip theo lệnh của ông, cũng lầm rầm cầu nguyện Nữ hoàng hiện đến. Bỗng mặt đất rung chuyển, hất ngã hầu hết những người đứng đấy. Từ một cái hố tròn, bốn con rắn đầu người phun lửa, đội một cái chậu vàng hiện lên, trong có Nữ hoàng Amlica mặt tỏa hào quang. Bà nhìn Hatxip đầy vẻ trách móc nói:

— Ôi Hatxip, chàng giữ lời thề với ta như thế sao?

— Thưa Nữ hoàng, lỗi là ở vị Tể tướng đã đánh tôi tưởng chết.

— Ta biết, vì vậy mà không trừng phạt chàng. Người ta bắt ta chàng đến đây và bắt cả ta phải rời khỏi nơi ở đến chữa cho vua. Chàng muốn xin sữa của ta chữa bệnh chứ gì. Để nhớ những ngày ta tiếp đãi chàng và chàng biết chăm chú nghe ta kể chuyện, ta cho chàng hai lọ sữa này của ta. Ta chỉ cho cách dùng, hãy lại gần đây.

Rồi bà nói nhỏ, chỉ đủ cho chàng nghe:

— Một lọ đánh dấu một gạch đỏ để chữa cho vua, lọ kia dành cho viên Tể tướng đã đánh chàng. Tể tướng thấy vua khỏi, sẽ muốn uống để đề phòng các thứ bệnh tật, chàng đưa lọ thứ hai.

Nữ hoàng trao hai lọ sữa cho Hatxip. Đất mở ra, bà và mấy cô hầu biến mất. Mặt đất lại khép kín như cũ.

Vào cung, Hatxip làm theo lời dặn. Chàng đưa vua uống lọ thứ nhất. Vua vừa uống sữa xong, thấy toàn thân toát mồ hôi, da loét hủi rụng từng mảng, rụng đến đâu da mịn màng trắng như bạc đến đấy. Chỉ trong chốc lát vua khỏi hết bệnh.

Tể tướng thấy thế, vớ lấy lọ thứ hai nốc một hơi hết sạch. Tức thì người trương lên dần dần to như một con voi, nổ tung, chết ngay tức khắc. Người ta vội lôi đem chôn.

Nhà vua khỏi bệnh, mừng lắm, cho Hatxip ngồi cạnh, cử làm Tể tướng thay cho kẻ vừa chết dưới mắt vua, cho loan báo khắp trong cung biết. Vua ban cho chàng một chiếc áo trào nạm ngọc, ba trăm kỵ sĩ, ba trăm cung nữ, ba công chúa làm vợ chính thức cùng với vợ cũ là bốn. Vua còn ban cho ba mươi vạn đina vàng, ba trăm la, ba trăm lạc đà và rất nhiều trâu bò và cừu.

Vua bảo với bá quan: “Ai trọng ta thì phải trọng chàng”. Thế là cả triều đình lần lượt đến hôn tay Hatxip tỏ lòng tín phục và kính trọng đối với chàng. Hatxip đem mẹ, bốn vợ và các nàng hầu đến ở dinh Tể tướng. Chàng sống trong vinh quang và giàu có trong một thời gian dài. Trong thời gian ấy chàng học đọc học viết.

Biết đọc, biết viết rồi, Hatxip nhớ lại cha mình là một nhà đại thông thái. Chàng hỏi mẹ xem cha có để lại cho mình sách vở, giấy má gì làm gia tài không.

— Con ơi - bà mẹ nói - trước khi mất cha đã hủy diệt tất cả sách vở và các bản thảo, chỉ để lại cho con một tờ giấy nhỏ, dặn mẹ khi con ngỏ ý muốn thì trao cho.

— Con muốn lắm, vì bây giờ con cần học hỏi để chăm lo việc nước tốt hơn.

TRÍ TUỆ VÀ HÀO HOA

TRUYỆN AN-RASÍT VÀ ÔNG LÃO ĐI ĐƯỜNG

Tâu bệ hạ đầy hồng phúc! Tục truyền Giáo chủ Harun An-Rasít thấy trong lòng phiền muộn y như tình trạng bệ hạ hiện nay, bèn rời cung đi du ngoạn trên quãng đường từ Batđa đến Baxra, mang theo Tể tướng Jafa An Bacmaki, quan tiến tửu thân cận Abu Ixắc và nhà thơ Abu Nôoát.

Trên đường đi, giữa lúc Giáo chủ mặt ủ mày chau, đôi môi mím chặt, bỗng gặp một cụ già cưỡi lừa đi tới. Giáo chủ quay lại bảo Tể tướng:

— Hỏi xem lão già này đi đâu.

Từ nãy đến giờ Tể tướng Jafa chỉ nghĩ đến cách giải phiền cho Giáo chủ, lập tức lấy ông già làm trò vui. Ông già vẫn ung dung trên đường, buông lỏng dây cương trên cổ con lừa thuần hậu. Tể tướng tiến đến gần, hỏi:

— Cụ đi đâu đây?

— Lão từ quê nhà ở Baxra đi Batđa đây.

— Sao cụ phải đi xa như vậy?

— Lạy chúa Ala! Lão định đến Batđa tìm một vị danh y xin cái đơn mua ít thuốc nhỏ mắt.

— Ô, cụ này, chỉ có chúa Ala mới ban phúc và chữa cho cụ khỏi thôi, nhưng nếu tôi có thể kê cho cụ một cái đơn ngay ở đây, làm cho mắt cụ khỏi trong một đêm, đỡ cho cụ khỏi mất công đi tìm thầy và phải chi tiêu tốn kém, thì cụ sẽ trả cho tôi cái gì nào?

— Chỉ có chúa Ala mới có thể trả công cho ông theo đúng tài năng của ông được thôi.

Tể tướng quay về phía Giáo chủ và nhà thơ Abu Nôoát nháy nháy mắt, rồi nói với ông già:

— Nếu vậy, bố già này, bố hãy nhớ kỹ cái đơn tôi kê đây, rất đơn giản thôi. Này nhé: lấy ba lạng gió, ba lạng ánh sáng mặt trời, ba lạng ánh sáng mặt trăng và ba lạng ánh đèn cho vào một cái cối không đáy, trộn kỹ tất cả và đem hong ra trong ba tháng. Sau đó bố lại tán ra trong ba tháng và để vào một cái liễn thủng phơi ra gió và ánh nắng trong ba tháng nữa. Thế là thuốc đã luyện xong. Trong đêm đầu, bố chỉ cần rắc lên mắt ba trăm lần, mỗi lần ba nhúm to rồi đi ngủ. Sớm hôm sau tỉnh dậy bố sẽ khỏi … nếu chúa muốn.

Nghe xong, để tỏ lòng biết ơn và kính trọng thầy lang, ông già cúi rạp xuống trên mình lừa trước mặt Tể tướng, đồng thời thả ra một cái rắm thô bỉ, tiếp theo là hai cái rắm sịt kéo dài, rồi nói với viên Tể tướng:

— Kìa thầy lang, mau hớt lấy không tan mất. Lúc này, đó là cách giả ơn duy nhất về môn thuốc gió của thầy. Khi lão về quê, nếu chúa muốn, lão sẽ gửi làm quà tặng thầy một mụ nữ tì có cái đít nhăn nhúm như quả vả khô. Mụ ta sẽ làm cho thầy tha hồ sảng khoái đến hết hơi thì thôi. Và lúc đó mụ sẽ vừa khóc thầy, vừa đái lên cái mặt đã lạnh và bộ râu khô cằn của thầy.

Ông già khẽ vuốt ve con lừa và tiếp tục đi. Giáo chủ cảm thấy toàn thân rung lên quá sức, ngã bổ chửng ra. Ngài phá lên cười khi thấy vẻ mặt viên Tể tướng ngẩn ra vì bị một vố bất ngờ làm lão bối rối, không ứng đối kịp. Còn nhà thơ Abu Nôoát tỏ vẻ tử tế, làm hiệu khen ngợi lão ta.

CHÀNG THIẾU NIÊN VÀ ÔNG THẦY

Vị đại thần Baretđin, tỉnh trưởng tỉnh Amân có một cậu em xinh đẹp tuyệt trần. Cậu đi đến đâu thì bất luận là đàn ông hay đàn bà đều quay lại ngắm nghía cho con mắt được thỏa thuê về sắc đẹp mê hồn của cậu. Vị đại thần sợ có chuyện không hay, giữ không cho cậu giao thiệp với ai, không cho chơi với những thiếu niên cùng tuổi. Vì không cho cậu em đến trường học, sợ không trông nom được, ông cho mời một ông thầy đáng kính, mộ đạo, được tiếng là trong sạch đến dạy cậu học. Ngày nào ông cũng đến dạy cậu mấy tiếng trong một căn phòng riêng dành làm phòng học.

Chẳng bao lâu, vẻ đẹp quyến rũ của cậu thiếu niên làm cho ông thầy xúc động. Ông mê cậu học trò, cứ thấy cậu là như có chim hót trong tâm hồn, thức tỉnh những cái đang ngủ.

Không biết làm thế nào cho dịu lòng đi được, ông tâm sự với cậu rằng không thể xa cậu được. Cậu động lòng nói:

— Than ôi! Thầy cũng biết đấy, mọi cử động của tôi nhất nhất đều bị anh tôi giám sát.

Ông thầy thở dài mà rằng:

— Thầy muốn một tối nào đó được ngồi đối diện ngắm em.

— Thầy tưởng dễ sao? Ngày mà còn bị canh giữ cẩn mật nữa là đêm tối.

— Ta cũng biết thế, nhưng sân thượng nhà thầy sát ngay sân thượng nhà này. Đêm nay, khi ông anh ngủ rồi, cậu lên sân thượng, chỉ bước qua bức tường ngăn thấp là sang đến sân thượng nhà thầy. Thầy sẽ đón cậu. Qua rồi là không ai giám sát chúng ta nữa.

Cậu bé nhận lời. Tối, cậu giả vờ ngủ. Vị đại thần lui vào buồng rồi, cậu lên sân thượng. Ông thầy dẫn cậu sang. Trên sân thượng bên này đã sắn mấy cốc rượu và hoa quả. Hai người ngồi trên một chiếc chiếu trắng. Trên cao trăng sáng, trong. Thấy lòng lai láng, họ vừa uống rượu vừa cất lời ca. Trong lúc ấy, vị đại thần nảy ra ý nghĩ đến thăm em trước khi ngủ. Ông ngạc nhiên không thấy cậu ta đâu cả. Ông tìm khắp, trèo lên sân thượng đến chỗ bức tường ngăn thì thấy cậu em đang cùng thầy học ngồi sát cạnh nhau mà hát, tay cầm cốc rượu. Ông thầy cũng thấy vị đại thần từ xa tiến lại. Nhanh trí, ông hát rằng:

“Cậu bắt ta uống chén rượu có hòa nước miếng của cậu. Chén hồng ngọc lấp lánh dưới đôi má của cậu, hồng lên vì sắc hồng của ngọc và cả vì sắc hồng của sự thẹn thùng. Biết gọi cậu là gì đây? Anh cậu là Trăng Tròn của Đạo, giờ đây đang đứng soi cho chúng ta. Vậy gọi cậu là Trăng Tròn của Nhan sắc”.

Vị tỉnh trưởng nghe rõ mấy câu thơ ám chỉ mình một cách tế nhị. Ông vốn kín đáo và lịch sự, và cũng không thấy gì khả nghi, nên lui gót, nghĩ bụng: “Lạy Chúa! Để cho hai người trò chuyện. Đến chỉ phiền họ.”

Thế là hai thầy trò được hoàn toàn hạnh phúc.

GIÁ CẢ DƯA CHUỘT

Một hôm, vua Môin ben Dayđa đi săn, gặp một người Arập cưỡi lừa đi từ phía sa mạc đi tới. Nhà vua tiến thẳng đến phía anh ta chào hỏi:

— Anh bạn Arập đi về đâu vậy? Anh mang thứ gì cuộn tròn trong bị thế?

— Tôi đến dâng vua Môin giống dưa chuột đầu mùa trong vườn tôi đây. Ai cũng biết hoàng thượng là người hào phóng nhất nên chắc chắn Người sẽ trả tôi một số tiền xứng đáng với đức tính hào phóng của Người.

Vua Môin mời anh chàng Arập chưa hề biết mặt lại hỏi:

— Anh mong hoàng thượng trả cho anh bao nhiêu chỗ dưa chuột này?

— Ít nhất một nghìn đina vàng.

— Nếu hoàng thượng chê đắt quá thì sao?

— Tôi sẽ chỉ xin năm trăm.

— Nếu Người vẫn chê đắt?

— Tôi sẽ chỉ xin ba trăm.

— Nếu Người còn chê đắt?

— Một trăm.

— Nếu Người vẫn chê đắt?

— Năm chục.

— Nếu Người vẫn chê đắt?

— Ba chục.

— Nếu Người vẫn chê đắt?

— Ồ, tôi sẽ đẩy con lừa của tôi vào hậu cung và trở ra tay không.

Nghe vậy, vua Môin mỉm cười, thúc ngựa đuổi theo đoàn tùy tùng rồi quay vội trở về cung. Tới nơi, ông dặn trước quân hầu và thị vệ cứ để anh Arập mang dưa vào. Một giờ sau, anh Arập tới cung, thị vệ vội dẫn anh ta vào phòng tiếp khách. Vua Môin bệ vệ ngồi trên ngai vàng giữa triều thần oai nghiêm, có thị vệ gươm giáo tuốt trần, cho nên anh Arập không thể nhận ra nhà vua chính là chàng kỵ mã vừa gặp trên đường. Anh ta ôm bị dưa chuột trong tay, lạy chào rồi chờ nhà vua hỏi trước. Nhà vua hỏi:

— Anh bạn Arập mang cho trẫm cái gì trong bị thế?

— Tâu bệ hạ, thần tin tưởng vào lòng rộng rãi như biển cả của bệ hạ nên thần mang dưa chuột đầu mùa ở vườn của thần tới dâng.

— Thật là ý kiến hay! Anh đánh giá sự rộng lượng của trẫm bao nhiêu nào?

— Một nghìn đina vàng.

— Hơi nhiều quá đấy!

— Năm trăm.

— Nhiều quá.

— Ba trăm.

— Nhiều quá.

— Một trăm.

— Nhiều quá.

— Năm chục.

— Nhiều quá.

— Vậy thì ba chục.

— Vẫn còn nhiều.

Anh Arập bèn kêu lên:

— Lạy Chúa! Gặp cái thằng cha mặt khỉ ở chỗ sa mạc thật là xúi quẩy! Không, lạy Chúa! Tâu bệ hạ, thần không thể bán chỗ dưa chuột này dưới giá ba mươi đina.

Nghe vậy, vua Môin mỉm cười, không đáp. Anh Arập nhìn vua, bỗng nhận ra chính là người anh vừa gặp ở sa mạc. Anh ta bèn nói:

— Lạy Chúa! Tâu bệ hạ, xin bệ hạ cho ba chục đina vì con lừa còn buộc ở ngoài cửa kia ạ.

Nghe vậy, vua Môin phá ra cười đến nỗi ngã bổ chửng ra; xong nhà vua cho gọi viên nội thần đến bảo:

— Khanh hãy đem ngay cho anh bạn Arập này một nghìn đina vàng, rồi năm trăm, rồi ba trăm, rồi một trăm, rồi năm chục và cuối cùng là ba chục để anh ta cho con lừa buộc đâu để đó.

Anh Arập vô cùng kinh ngạc khi nhận một nghìn chín trăm tám mươi đồng đina vàng đổi lấy một bị dưa chuột.

Đấy, tính hào phóng của vua Môin là như vậy. Cầu Chúa mãi mãi ban phúc cho cả hai.

TÓC BẠC

Abu Xuoét kể như sau:

Một hôm tôi đến một vườn cây, mua ít quả. Xa xa một người đàn bà đang ngồi chải tóc dưới bóng một cây mơ. Lại gần, thấy bà ta đã già, đầu đã bạc nhưng vẻ mặt còn xinh tươi, nước da tươi mát. Bà thấy tôi đến mà chẳng buồn lấy mạng che mặt, che đầu, vẫn tiếp tục tươi cười dùng chiếc lược ngà gỡ tóc.

Tôi chào hỏi:

— Bà ơi! Tuổi bà thì già mà mặt còn trẻ. Sao bà không nhuộm tóc cho giống một thiếu nữ? Vì sao vậy?

Bà ngửng đầu, cặp mắt to nhìn tôi, rồi đáp lại bằng mấy vần thơ:

“Trước kia tôi đã từng nhuộm tóc, nhưng màu đen của tóc đã bay đi, mà màu thời gian thì vẫn còn lại.

Nhuộm nữa làm gì? Nếu muốn, tôi vẫn có thể núng nính đôi mông. Đã ế chồng đâu”.

CUỘC PHÂN TRANH ĐƯỢC GIẢI QUYẾT

Người ta kể rằng Tể tướng Jafa một đêm nọ được đón tiếp Giáo chủ Harun An-Rasít tại nhà mình nên ông không tiếc gì để làm cho Giáo chủ được vui. Bỗng Giáo chủ hỏi:

— Jafa này, trẫm nhớ khanh có mua một nữ nô rất xinh đẹp. Trẫm đã để ý con bé đó trước và muốn mua cho trẫm. Vậy khanh hãy nhường lại cho trẫm với giá bao nhiêu tùy ý.

— Tâu Giáo chủ, thần không có ý muốn bán con bé.

— Thế khanh biếu trẫm vậy.

— Tâu Giáo chủ, thần không có ý định ấy ạ.

Tức thì Giáo chủ cau mày, hét lên:

— Ta lấy ba lời thề[124] mà thề sẽ ly dị ngay với Hoàng hậu Xét Zôbêiđa nếu nhà ngươi không thuận bán hoặc nhường lại con bé cho ta.

— Thần cũng xin lấy ba lời thề mà thề sẽ ly dị ngay với vợ của thần nếu thần thuận bán hoặc nhượng lại con bé đó cho bệ hạ.

Cả hai bỗng nhận ra rằng họ đã quá chén nên đã quá miệng thề độc như vậy. Cả hai hỏi nhau cách ra khỏi tình trạng bối rối đó. Phân vân suy nghĩ một lúc, An-Rasít nói:

— Chỉ có thể thoát khỏi trường hợp lôi thôi này bằng cách cầu cứu đến trí tuệ của vị pháp quan Abi Iutxup, y vốn thạo về luật ly hôn.

Tức khắc họ cử người đi tìm viên pháp quan. Abi Iutxup nghĩ: “Giáo chủ cho tìm ta giữa đêm hôm khuya khoắt chắc hẳn có việc quốc gia đại sự xảy ra trong vương quốc Hồi giáo”. Ông ta vội vã ra đi, nhảy lên lưng một con la và dặn người đầy tớ đi sau:

— Hãy đem theo cái túi cỏ con la đang ăn dở, đến nơi nhớ buộc vào cổ để nó ăn tiếp.

Ông tới nơi, Giáo chủ thân hành đứng dậy đón tiếp và mời ông ngồi bên cạnh; đó là một đặc ân Giáo chủ chỉ dành riêng cho Abi. Giáo chủ nói:

— Trẫm vời khanh đến về một việc rất hệ trọng.

Rồi nhà vua nói rõ việc xảy ra. Abi nói:

— Tâu bệ hạ, cách giải quyết thật đơn giản.

Sau đó, ông quay về phía Jafa nói:

— Quan lớn chỉ việc bán cho hoàng thượng một nửa nữ nô đó và biếu Người nửa kia là xong.

Cách phân giải đó làm cho Giáo chủ vô cùng hài lòng và rất phục giải pháp tế nhị đó; nó đã giải thoát cho cả hai người khỏi lời thề, đồng thời làm cho Giáo chủ chiếm được nữ nô mà ông thèm muốn.

Họ cho gọi cô bé lên và Giáo chủ nói:

— Trẫm không thể chờ thời gian hợp pháp để giải phóng vĩnh viễn nữ nô này khỏi tay người chủ thứ nhất. Khanh cần tìm cách giải phóng ngay cho nó.

Abi đáp:

— Điều đó lại càng dễ hơn. Xin cho gọi một tên kỵ binh đến đây.

Tức khắc người ta đưa một anh kỵ binh đến.

Abi nói:

— Muốn được giải phóng một cách hợp pháp, nữ nô cần được chính thức kết hôn. Thần sẽ cho nó kết hôn với tên lính này, rồi sẽ thưởng cho tên lính một số tiền, bắt nó ly dị ngay trước khi động vào người vợ. Tâu bệ hạ, chỉ có như vậy con bé mới thành cung nữ của bệ hạ được.

Rồi quay về phía anh lính, ông ta hỏi:

— Anh có bằng lòng lấy người nữ nô này làm vợ chính thức không?

— Tôi bằng lòng.

Viên pháp quan bèn nói:

— Như vậy là anh đã lấy vợ. Một nghìn đina vàng đây, ly dị với vợ anh đi.

Anh lính từ chối:

— Một khi đã chính thức kết hôn, tôi nhất định muốn có vợ vì cô ta vừa ý tôi.

Nghe anh lính trả lời, Giáo chủ cau mày tức giận, nói với viên pháp quan:

— Ta lấy danh dự tổ tiên mà thề rằng cách giải quyết của khanh sẽ đưa khanh đến giá treo cổ.

Nhưng Abi Iutxup hòa nhã đáp:

— Xin bệ hạ đừng bận tâm về lời từ chối của tên lính này và xin cứ tin rằng cách giải quyết càng dễ hơn bao giờ hết.

Rồi ông ta nói tiếp:

— Tâu bệ hạ, chỉ xin cho phép hạ thần dùng tên lính này như một tên nô lệ của thần.

— Trẫm cho phép! Hắn là nô lệ và thuộc quyền sở hữu của khanh.

Abi bèn quay về phía nữ nô nói:

— Ta cho cô tên lính này như một tên nô lệ bán mình, cô có nhận không?

— Tôi xin nhận.

Abi reo lên:

— Như vậy cuộc hôn nhân giữa hắn với cô tự nó bị phá vỡ. Thế là cô không còn ràng buộc với hắn nữa. Luật hôn nhân đã định rõ. Ta phân xử như thế đấy!

Nghe lời phân xử, Giáo chủ vô cùng kinh ngạc. Ông ta đứng dậy, reo lên:

— Trời, Abi, thật không có người thứ hai nào như khanh trên dải đất Hồi quốc này.

Rồi Giáo chủ sai lấy một mâm đầy vàng ra tặng ông. Abi cảm ơn Giáo chủ nhưng cũng chưa biết làm cách nào bê tất cả số vàng đó về. Bỗng nhớ tới cái túi cỏ của cổ la, ông ta bèn cho mang lại, trút vàng vào và ra về.

Giai thoại này nhằm chứng minh rằng việc học pháp luật dẫn người ta tới vinh hoa phú quý như vậy. Cầu Chúa Ala ban phúc cho họ!

CÁI TÚI KỲ LẠ

Một đêm, Giáo chủ Harun An-Rasít lại bị mất ngủ. Ngài cho gọi Tể tướng Jafa đến bảo:

— Jafa này, đêm nay ta mất ngủ, ta thấy ngực khó thở quá. Ta muốn ngươi làm cho nó dễ thở một chút.

— Tâu Giáo chủ, tôi có một người bạn là Ali người Ba Tư. Ông ta lúc nào cũng sẵn một kho chuyện thú vị có thể làm tiêu tan những nỗi buồn dai dẳng hoặc làm dịu những nỗi bực mình.

— Thế thì cho gọi ông bạn đến ngay.

Jafa cho người mời đến. Giáo chủ bảo:

— Ali này, ta nghe đồn ngươi biết những chuyện có thể tiêu nỗi buồn, biến nỗi bực, lại còn có thể khiến người mất ngủ ngủ được. Ta muốn nghe một chuyện.

— Tâu Giáo chủ, nên kể chuyện tôi đã nghe hay chuyện tôi đã thấy?

— Kể chuyện ngươi được chứng kiến.

Ali kể:

“Một hôm, tôi đang ngồi ở cửa hiệu thì một tên Cuốc[125] đến mua vài thứ hàng. Bỗng hắn chiếm lấy một cái túi nhỏ treo ở cửa hiệu, chẳng buồn giấu giếm cứ thế mà đi, làm như cái túi ấy là của hắn từ hồi mới đẻ. Tôi nhảy bổ ra, đuổi theo túm lấy vạt áo, bắt phải trả lại. Hắn nhún vai:

— Túi này là của tôi với tất cả những thứ trong đó.

Tôi tức đến ngạt thở:

— Hỡi đồng bào Hồi giáo, hãy cứu lấy tài sản của tôi khỏi tay tên vô đạo này.

Cả chợ chạy đến vây quanh chúng tôi. Mấy thương nhân khuyên tôi nên lôi hắn đến vị pháp quan mà kiện. Rồi họ giúp tôi kéo hắn đi.

Đến nơi, vị pháp quan hỏi:

— Ai là bên nguyên, ai là bên bị?

Tên Cuốc tiến lên, nói ngay, không kịp để cho tôi mở miệng:

— Cầu Chúa phù hộ cho vị pháp quan của chúng tôi. Cái túi này là của tôi, tất cả những gì trong ấy là của tôi. Tôi đánh mất, vừa rồi thấy treo ở cửa hiệu của người này.

Quan hỏi:

— Anh mất từ bao giờ?

— Bẩm từ hôm qua. Mất của tôi tiếc quá không ngủ được.

— Trong túi có những gì?

Tên Cuốc không nghĩ ngợi, nói luôn:

— Có hai lọ pha lê phấn đen đánh lông mày, hai chiếc đũa bạc để kẻ phấn, một khăn lau, hai chiếc cốc để uống nước chanh, miệng cốc viền bằng vàng, hai bó đuốc, hai cái thìa, một cái gối, hai tấm thảm trải bàn chơi, hai bình nước, hai cái chậu, một cái mâm, một cái nồi, một cái vại sành, một cái gáo, một chiếc kim thêu to, hai bao thức ăn, một con mèo cái chửa, hai con chó cái, một cái bát ăn cơm, hai con lừa, hai cái đệm cho phụ nữ, một cái áo da, hai cái áo bông, một con bò cái, hai con bê, một con cừu cái với hai con cừu con, một con lạc đà cái với hai con lạc đà con, hai con lạc đà thi với hai con cái, một con trâu và hai con bò, một con sư tử cái và hai con đực, một con gấu cái, hai con cáo, một cái ghế dài, hai cái giường, một tòa lâu đài với hai phòng khách lớn, hai cái lều bằng lụa xanh, hai cái màn, một nhà bếp có hai cửa và một hội đồng những người Cuốc như tôi sẵn sàng làm chứng rằng cái túi này là của tôi.

Vị pháp quan quay sang phía tôi:

— Bây giờ anh nói sao nào?

Tâu Giáo chủ, tôi lấy làm kỳ lạ hết sức. Tuy nhiên tôi cũng bước lên và nói:

— Xin Chúa nâng cao địa vị của ngài pháp quan của chúng tôi. Còn tôi, tôi biết rằng trong cái túi của tôi chỉ có một tòa lầu đổ nát, một ngôi nhà không có bếp, một cái cũi chó, một trường học con trai, những thanh niên chơi xúc xắc, một ổ cướp, một đạo quân với những vị chỉ huy, thành phố Baxra và thành phố Batđa, tòa lâu đài cũ của Giáo chủ Xetđat ben At, một lò thợ rèn, một lưới đánh cá và một cái gậy của người chăn cừu, năm chàng trai xinh đẹp, mười hai thiếu nữ và một nghìn người hướng dẫn các thương đoàn sẵn sàng làm chứng rằng cái túi này là của tôi.

Tên Cuốc nghe tôi nói, khóc nức nở, nói:

— Thưa vị pháp quan, cái túi của tôi, tôi nhận lại được. Mọi người biết rõ nó là của tôi. Nó còn chứa thêm hai thành phố có lũy và thành, mười tháp canh, hai cái nồi chưng hóa học, bốn người chơi cờ, một con ngựa cái và hai con ngựa đực, một con ngựa giống và hai con ngựa thiến, một chú bê bất lực, hai người mù và hai người sáng, một người què và hai người bại, một thuyền trưởng, một con tàu và thủy thủ, một mục sư Thiên chúa giáo và hai trợ tế, một giáo trưởng và hai tu sĩ, cuối cùng một vị pháp quan và hai người làm chứng sẵn sàng chứng rằng cái túi này là túi của tôi.

Vị pháp quan lại quay về phía tôi:

— Anh trả lời ra sao nào?

Tâu Giáo chủ, tôi điên tiết lên, tuy vậy cũng cố bình tĩnh nói:

— Cầu Chúa làm sáng tỏ lời phán quyết của Ngài, chủ nhân của cả chúng tôi. Tôi phải nói thêm rằng trong cái túi này còn có thuốc nhức đầu, bùa yêu thuốc dấu, áo lưới, những tủ đầy binh khí, một nghìn con cừu đực chọi sừng, một khu súc vật, những người đàn ông say đắm phụ nữ, những kẻ thích con giai đẹp, những khu vườn đầy cây ăn quả và hoa, những cây nho trĩu quả, những quả táo và những quả vả, những cái bóng và những con ma, những lọ và những chén, những đám cưới, những tiếng kêu la đùa giỡn, những bạn thân ngồi với nhau trên cánh đồng cỏ, những cờ những phướn, một cô mới cưới từ nhà tắm đi ra, hai chục ca kỹ, năm nữ nô đẹp người Abixini, ba cô Ấn Độ, bốn cô Hy Lạp, năm mươi cô Thổ Nhĩ Kỳ, bảy chục cô Ba Tư, bốn chục cô Casơmia, tám mươi cô Cuốc, tám mươi cô Trung Quốc, chín chục cô Jêoocji, tất cả nước Irắc, địa đường, hai chuồng bò, một nhà thờ, nhiều nhà tắm, một trăm thương gia, một tấm ván, một mẩu đinh, một người da đen thổi kèn, một nghìn đina, hai mươi hòm vải, hai mươi vũ nữ, năm chục cửa hàng lưu trữ, thành phố Kupfa, thành phố Gaja, cung điện Khôtxru, cung điện Xôlâymân, tất cả vùng từ Bat đến Ixpahân, Ấn Độ, Xuđăng, Batđa và Koratxân, ngoài ra còn có một tấm khăn liệm, một chiếc quan tài, một con dao cạo để cạo râu vị pháp quan nếu Ngài không xử cái túi này là của tôi.

Nghe xong, vị pháp quan nhìn chúng tôi nói:

— Lạy Chúa! Hoặc các anh là hai tên vô lại dám nhạo báng pháp luật và người đại diện của nó, hoặc là cái túi này là một cái vực sâu không đáy hay có thể là cái Thung - lũng - của - ngày - phán - xét.

Nói rồi, vị pháp quan cho mở cái túi trước mặt những người làm chứng. Trong túi chỉ có vài cái vỏ cam và hột ôliu.

Tôi nói với vị pháp quan đang sửng sốt rằng cái túi là của tên Cuốc, còn túi của tôi đã mất rồi. Nói xong tôi bỏ đi.”

Giáo chủ Harun An-Rasít nghe xong câu chuyện, cười lăn lộn. Ngài thưởng cho Ali một món quà sang, và đêm hôm ấy Ngài ngủ một giấc đến sáng.

ABU NÔOÁT ỨNG KHẨU

Một đêm nọ Giáo chủ Harun An-Rasít trằn trọc mãi không ngủ được, bèn dạo chơi dưới hành lang trong cung. Bỗng ông ta bắt gặp một cung nữ ông vẫn thường yêu say đắm. Nàng đang đi về phía cung cấm. Giáo chủ liền đi theo vào. Ông ta ôm lấy cung nữ vuốt ve đùa nghịch nàng làm cho chiếc khăn che mặt rơi ra và chiếc áo tuột khỏi vai. Trông thấy vậy, Giáo chủ nổi lòng thèm muốn ân ái với nàng, nhưng nàng từ chối và nói:

— Tâu bệ hạ, xin Người rộng lượng để đến mai vì tối nay thiếp không nghĩ rằng được Người chiếu cố nên không chuẩn bị gì cả. Đến mai, nếu Chúa muốn, thiếp sẽ xin tắm hương hoa để tiếp bệ hạ.

An-Rasít không nài ép, quay gót trở ra đi dạo mát.

Hôm sau, cũng vào giờ này, Giáo chủ cho Mêrua đến báo trước với cung nữ rằng ông ta sẽ đến như đã hẹn. Nhưng cũng đúng hôm đó, cung nữ bắt đầu thấy mệt nhọc và khó ở hơn bao giờ hết, nàng đành lấy câu tục ngữ: “Ban ngày xóa hết những lời ban đêm” nhờ Mêrua trả lời Giáo chủ.

Vừa lúc Mêrua tâu lên Giáo chủ những lời của cung nữ, ba nhà thơ Abu Nôoát, En Racasi và Abu Môtxôp cũng vừa tới. Giáo chủ quay về phía họ, bảo:

— Các khanh hãy ứng khẩu mỗi người vài câu trong đó có câu: “Ban ngày xóa hết những lời ban đêm.”

Nhà thơ An Racasi ngâm:

“Lòng ta hỡi! Hãy dè chừng cô bé xinh đẹp khó có gì lay chuyển.

Nàng không muốn đến thăm ai cũng như không muốn tiếp ai.

Nàng hứa hẹn một buổi gặp gỡ nhưng nàng sai hẹn.

Và từ chối: Ban ngày xóa hết những lời ban đêm!”

Tiếp đó nhà thơ Abu Môtxôp tiến lên, ngâm:

“Lòng ta bay hết tốc độ tới nàng, thế mà nàng lại đùa nghịch với mối nhiệt tình đó.

Mắt ta khóc, lòng ta cháy lên niềm ham muốn.

Nhưng nàng chỉ mỉm cười.

Nếu ta nhắc nàng lời hò hẹn, nàng trả lời ta: “Ban ngày xóa hết những lời ban đêm!”

Sau cùng, Abu Nôoát ngâm:

“Ôi! Đêm nọ trong cơn bối rối, nàng mới xinh đẹp làm sao!

Sự chống cự của nàng biết bao quyến rũ.

Trận gió say ban đêm chậm rãi đong đưa tấm thân nhỏ nhắn của nàng.

Thân nàng gập lại, ngực nàng như hai trái lựu nhô lên.

Đùa nghịch thân ái, táo bạo vuốt ve, bàn tay ta đã làm rơi tấm khăn che mặt từ trên vai nàng. Ôi đôi vai tròn trĩnh, tấm áo nàng rơi xuống, lật ra, nửa mình trên lồ lộ như nhị hoa trên đài hoa vậy.

Lúc đó màn đêm buông xuống quanh hai ta, ta muốn táo bạo hơn, ta bảo nàng: “Hoàn thành thôi chứ!”

Nhưng nàng đáp: “Đoạn tiếp để ngày mai”

Hôm sau ta đến với nàng và ta nhắc: “Lời hứa hẹn!”

Nàng ngửa người, cười đáp: “Ban ngày xóa hết những lời ban đêm.”

Sau khi nghe những vần thơ ứng khẩu khác nhau, An-Rasít thưởng cho mỗi nhà thơ một món tiền to. Riêng đối với Abu Nôoát, Giáo chủ ra lệnh đem xử tử ngay tức khắc. Ông ta thét lên:

— Lạy Chúa! Chính mi đã thông đồng với đứa con gái nọ, nếu không sao mi tả đúng được cảnh đó trong lúc chỉ có mình ta ở đấy?

Abu vừa cười vừa đáp:

— Bệ hạ quên rằng một nhà thơ chân chính là người dựa vào những lời người ta nói, đoán được những điều người ta giấu mình ư? Vả lại đức Sứ giả đã tả chúng ta một cách tuyệt diệu, khi Ngài nói: “Những nhà thơ đi theo tất cả mọi con đường như những kẻ điên dại. Chỉ có cảm hứng và cả ma quỷ nữa hướng dẫn họ đi. Họ kể và nói những điều mà họ không làm.”

Nghe vậy, An-Rasít không muốn tìm hiểu thêm điều bí mật nọ nên sau khi tha tội cho Abu Nôoát, ông ta còn thưởng cho nhà thơ gấp đôi hai nhà thơ kia.

*

Nghe xong giai thoại đó, vua Saria reo lên:

— Lạy chúa Ala! Không, như ta, ta sẽ không tha thứ cho tên Abu Nôoát, ta sẽ đi sâu tìm hiểu điều bí mật nọ và ta sẽ chém đầu tên vô lại. Nàng Sêhêrazát, ta không muốn nghe nàng nói đến cái tên mất dạy đó nữa, nó không tôn trọng cả Giáo chủ lẫn luật pháp.

Sêhêrazát nói:

— Tâu bệ hạ đầy hồng phúc, thiếp xin kể giai thoại “Con lừa.”

CON LỪA

Một hôm trong chợ, giữa những kẻ chuyên đi lừa đảo thiên hạ, có một người trung hậu tay cầm sợi dây dắt một con lừa đi theo. Một tên kẻ cắp lão luyện nhận ra bác ta liền quyết định lấy trộm con lừa. Hắn bàn mưu với một tên đồng bọn, tên này hỏi:

— Mày làm thế nào không để nó chú ý được?

— Cứ theo tao sẽ rõ.

Hắn đến sát đằng sau bác nọ, nhẹ nhàng cởi cái thòng lọng ở cổ con lừa rồi chui đầu vào, không làm cho bác ta thấy được sự thay đổi và cứ đi như một con vật, trong lúc tên đồng lõa dắt lừa tháo chạy.

Khi tin chắc rằng con lừa đi đã xa, tên kẻ cắp đột nhiên dừng bước. Bác nọ không hề quay lại, thử kéo dây dắt nó đi, nhưng cảm thấy con vật cưỡng lại, bác quay lại để quở mắng nó. Nhưng bác thấy trong thòng lọng không phải con lừa mà là tên kẻ cắp nọ, vẻ mặt như từ tốn, mắt như van xin. Bác hết sức kinh ngạc đứng ngẩn người ra trước mặt hắn. Mãi sau bác ta mới lắp bắp được vài tiếng:

— Anh là vật gì vậy?

Tên kẻ cắp kêu lên, giọng đầy nước mắt:

— Thưa ông chủ, chính tôi là con lừa của ông. Câu chuyện của tôi thật là ly kỳ. Lúc còn trẻ tôi vốn là một đứa vô lại, sống bê tha trụy lạc. Một hôm tôi vừa say bí tỉ, vừa lôi thôi lếch thếch bước về nhà. Vừa thấy tôi, mẹ tôi không nén được cơn tức giận, người chửi mắng tôi như tát nước và muốn đuổi tôi ra khỏi cửa. Nhưng tôi đẩy bà ta lại và trong lúc say rượu tôi đã đánh mẹ tôi. Thế là mẹ tôi nổi giận trước cách đối xử đó, nguyền rủa tôi và tác dụng của lời nguyền đã biến tôi thành con lừa ngay tức khắc. Thế rồi ông đã mua tôi ở chợ với giá năm đina vàng, ông đã giữ tôi trong suốt thời gian qua và đã dùng tôi như một con vật chở hàng. Ông đã châm vào mông tôi khi tôi mệt quá từ chối không cất bước lên được nữa. Ông đã nguyền rủa tôi những điều mà tôi chẳng dám nhắc lại ông nghe. Vì mất tiếng nói nên tôi không thể kêu ca cùng ai về tất cả những điều đó, cùng lắm thỉnh thoảng tôi mới đánh được cái rắm thay cho lời nói. Hôm nay chắc bà mẹ đáng thương của tôi đã nhớ đến tôi và chắc bà động lòng thương hại nên đã cầu khẩn xin Thượng đế mở lượng từ bi. Tôi tin chắc rằng nhờ vậy nên ông thấy giờ đây tôi được trở lại hình người.

Nghe nói vậy, bác nọ kêu lên:

— Ôi, anh bạn đồng bào của tôi ơi! Anh hãy tha thứ những lỗi lầm của tôi đối với anh. Cầu chúa Ala ban phúc cho anh. Anh hãy quên những cách đối xử tồi tệ tôi đã bắt anh phải chịu đựng mà tôi không hay biết. Chỉ còn biết cầu cứu ở chúa Ala.

Rồi bác ta vội cởi thòng lọng buộc ở cổ anh ăn cắp ra và quay về nhà, trong lòng ăn năn bứt rứt. Suốt đêm, bác không chợp mắt vì hối hận và buồn phiền.

Vài ngày sau, con người đáng thương đó lại ra chợ tậu một con lừa mới. Bác hết sức ngạc nhiên khi nhận ra ngay tại chỗ con lừa cũ của bác. Bác ta nghĩ: “Chắc tên mất dạy lại phạm tội gì nữa hẳn”. Bác lại gần nó. Con vật hí lên khi nhận ra chủ. Bác ghé vào tai nó, lấy hết sức hét lên:

— Hỡi thằng vô lại bất trị! Mày lại nhục mạ và đánh mẹ mày nên mày lại hóa thành lừa. Nhưng thề có chúa Ala, không phải tao mua mày lần nữa đâu.

Rồi bác ta giận dữ nhổ vào mặt nó và đi mua một con lừa khác, rõ ràng thuộc dòng dõi bố mẹ lừa mà ai ai cũng biết.

ZÔBÊIĐA BỊ BẮT QUẢ TANG

Một hôm Giáo chủ Harun An-Rasít đến ngủ trưa tại cung Hoàng hậu Xét Zôbêiđa. Ông ta sắp ngả lưng, bỗng nhận thấy ngay giữa giường một vết loang rộng còn tươi. Thấy vậy, ông sa sầm mày mặt và cực kỳ giận dữ. Ông cho triệu ngay Xét Zôbêiđa đến, và mắt nảy lửa, bộ râu rung rung, ông thét:

— Vết trên giường kia là vết gì vậy hử?

Xét Zôbêiđa cúi xuống vết nọ, hít mạnh và nói:

— Tâu bệ hạ, chính là vết bẩn của người đàn ông.

Cố kìm cơn thịnh nộ, ông quát:

— Nàng có thể cắt nghĩa tại sao lại có cái vết đó còn tươi trên giường trong lúc ta không ngủ ở đây hơn một tuần lễ?

Quá xúc động, Hoàng hậu kêu lên:

— Tâu bệ hạ, thiếp luôn luôn trung thành với bệ hạ. Có phải bệ hạ nghi ngờ thiếp thông dâm không?

— Ta nghi ngờ nàng đến mức phải cho mời ngay viên pháp quan Abi Iutxup[126] tới giám định và cho ta biết rõ việc này. Và thề có danh dự của tổ tiên, ta sẽ không chùn tay nếu viên pháp quan xác nhận nàng đã thông dâm.

Khi viên pháp quan đến, An-Rasít nói:

— Này, Abi Iutxup, nói cho ta biết vết kia có thể là cái gì vậy?

Viên pháp quan lại gần giường, đặt ngón tay vào giữa vết nọ, rồi đưa ngang tầm mắt và mũi, nói:

— Tâu bệ hạ, đây là vết tinh khí đàn ông.

Giáo chủ hỏi:

— Vậy xuất xứ trực tiếp có thể là gì?

Viên pháp quan vô cùng khó xử và không muốn khẳng định một điều có thể làm Xét Zôbêiđa oán hận, bèn ngửng đầu lên trần nhà suy nghĩ, và bỗng thấy cánh một con dơi đang bám chặt vào một khe hổng. Một ý kiến chợt lóe lên trong trí, ông liền nói:

— Tâu bệ hạ, xin Người một ngọn giáo.

Giáo chủ đưa cho ông ta cây giáo. Abi Iutxup đâm trúng con dơi, rơi bịch xuống. Abi bèn nói:

— Tâu bệ hạ, những sách thuốc dạy chúng ta rằng loài dơi có thể tinh khí đặc biệt giống như tinh khí loài người. Chắc chắn rằng nó đã phạm tội này trong lúc hoàng hậu đang ngủ. Người vừa trông thấy thần đã xử nó tội chết.

Lời giải thích đó làm Giáo chủ hoàn toàn thỏa mãn, ông không nghi ngờ gì về lòng trung thực của hoàng hậu nữa và hậu thưởng cho viên pháp quan nhiều tặng phẩm để tỏ lòng biết ơn. Về phía mình, Xét Zôbêiđa cực kỳ hân hoan, tặng cho Abi những món quà hậu hĩnh và mời ông ta ở lại cùng bà và Giáo chủ ăn một ít quả đầu mùa người ta vừa bưng lên. Viên pháp quan ngồi trên thảm giữa Giáo chủ và Xét Zôbêiđa.

Xét Zôbêiđa bóc một quả chuối đưa ông ta và nói:

— Trong vườn tôi còn những thứ quả khác hiếm có trong mùa này, ông có thích dùng hơn ăn chuối không?

Abi đáp:

— Tâu lệnh bà, thần thường giữ đúng cái phép tắc không bao giờ nói ra bất cứ một phán đoán nào về một cái gì mà mình chưa trông thấy. Trước hết thần cần thấy những quả đầu mùa đó để so sánh với những quả này rồi mới bày tỏ ý của thần xem thứ nào hơn.

Xét Zôbêiđa sai hái ngay những quả đầu mùa trong vườn bưng lên, đưa cho viên pháp quan nếm, rồi hỏi:

— Bây giờ ông thích những thứ quả nào?

Viên pháp quan mỉm cười, vẻ thành thạo, nhìn Giáo chủ rồi lại nhìn Xét Zôbêiđa, nói:

— Lạy chúa Ala! Câu trả lời thật là khó. Chọn một trong những thứ quả này có nghĩa là sẽ kết tội những quả kia. Chúng sẽ oán hận thần, sẽ làm cho thần có cơ bị đầy bụng.

Nghe vậy, An-Rasít và Xét Zôbêiđa cười lăn cười lộn.

ĐỰC HAY CÁI

Trong các giai thoại về vua nước Ba Tư Khốtxru đại đế, người ta kể rằng ông ta là một người rất thích cá. Một hôm đang cùng hoàng hậu Sirin ngồi chơi trên sân thượng, ông ta bỗng thấy một ngư dân mang đến biếu một con cá vừa to vừa đẹp lạ thường. Thích thú về món quà đóm nhà vua truyền lệnh cho bác đánh cá bốn nghìn đơrap. Hoàng hậu vốn không bao giờ tán thưởng tính hoang phí của nhà vua nên chờ bác đánh cá đi rồi, bà nói:

— Bệ hạ không nên hoang phí đến mức cho một tên đánh cá bốn nghìn đơrap vì một con cá. Cần bắt nó trả lại số tiền đó, nếu không, sau này ai đưa biếu cái gì cũng đều tính toán hy vọng được trả theo giá đó. Bệ hạ sẽ không chống nổi hy vọng của họ đâu.

Vua Khốtxru đáp:

— Nhưng lấy lại cái gì đã ban ra thì thật là một điều ô nhục đối với một ông vua.

Hoàng hậu đáp:

— Không! Không thể để như vậy được. Có cách lấy lại số tiền đó mà tên đánh cá hoặc bất cứ ai cũng không thể nói gì. Chỉ việc gọi hắn lại và hỏi: “Con cá anh mang đến là cá đực hay cá cái?”, nếu nó đáp là đực thì trả nó cá và bảo: “Trẫm muốn một con cá cái”. Nếu nó đáp lại là cái thì cũng trả lại nó và bảo: “Trẫm muốn một con cá đực.”

Vua Khốtxru vốn yêu quý hoàng hậu, không muốn trái ý bà, vội miễn cưỡng làm theo lời bà khuyên. Nhưng bác đánh cá vốn là người tinh ý và biết nắm thời cơ, nên khi vua Khốtxru cho gọi lại hỏi: “Con cá này đực hay cái”, bác ta cúi lạy và đáp:

— Tâu bệ hạ, con cá này ái nam ái nữ.

Nghe vậy, vua Khốtxru vô cùng khoái trá, cả cười rồi sai viên nội thần đưa bác ta tám nghìn chứ không phải bốn nghìn đơrap. Bác đánh cá cho vào bị đựng cá rồi quay ra. Đi đến sân rồng, bác vô ý đánh rơi một đồng; bác vội đặt ngay bị xuống đất cúi tìm và nhặt lên, có vẻ vô cùng thỏa mãn. Từ trên sân thượng, vua Khốtxru và hoàng hậu vẫn theo dõi bác đánh cá và trông thấy việc vừa xảy ra. Hoàng hậu nắm lấy cơ hội tốt đó, kêu lên:

— Đấy, hắn thế đấy. Thật là một kẻ nhục nhã. Đánh rơi một đồng bạc, đáng lẽ hắn cứ bỏ đi để cho một người nghèo nào nhặt cũng được, thế mà hắn đã đê tiện nhặt tranh của kẻ bần cùng.

Nghe vậy, vua Khốtxru rất xúc động, cho gọi bác đánh cá lại, nói:

— Này, đồ hèn hạ! Nhà ngươi không phải là người nữa. Tâm hồn nhà ngươi nhỏ bé quá. Tính keo kiệt làm hại ngươi. Nhà ngươi đặt một cái bị đầy vàng xuống để nhặt một đồng bạc rơi ra vì kẻ nghèo khó may mắn nào đó.

Bác đánh cá lại cúi lạy và đáp:

— Cầu chúa Ala ban phúc cho bệ hạ. Thần nhặt đồng bạc lên không phải vì cái giá của nó nhưng chính vì đối với thần nó có giá trị rất lớn. Thật thế, một bên mặt đồng bạc có in hình bệ hạ, và bên kia là tên bệ hạ. Thần không muốn để nó bị những bàn chân vô ý của những người qua lại giày xéo lên. Bệ hạ đã lôi thần từ bùn lầy ra, thần chưa đáng giá một đồng.

Lời đáp làm vua Khốtxru vô cùng hài lòng nên ông ta cho thêm bác đánh cá bốn nghìn đồng nữa và ra lệnh cho mõ đi rao khắp nước: “Không bao giờ nên nghe theo lời khuyên của đàn bà. Muốn tránh nửa cái sai lầm mà nghe họ thì sẽ mắc hai sai lầm.”

CHIA PHẦN

Một đêm Giáo chủ Harun An-Rasít phàn nàn với tể tướng Jafa và cận vệ Mêrua về bệnh mất ngủ của mình. Mêrua bỗng phá lên cười. Giáo chủ cau mày nói:

— Ngươi cười gì vậy? Cười vì điên hay vì nhạo báng?

— Tâu Giáo chủ, tôi xin lấy tình bà con của Người với đức Sứ giả mà thề rằng tôi không cười vì điên hoặc vì muốn nhạo báng ai, mà là do nghĩ tới cái tài hài hước của anh chàng Ip An Karabi. Hôm qua người ta vây quanh lấy hắn ở sông Hổ để nghe hắn nói chuyện.

— Nếu vậy thì chạy tìm ngay tên Karabi ấy cho ta. Có thể hắn sẽ làm cho ta đỡ tức ngực chút nào chăng.

Mêrua chạy đi ngay, bảo với Karabi:

— Tôi đã tâu với Giáo chủ về anh. Ngài sai tôi tìm anh đến kể chuyện vui cho Ngài nghe.

— Xin vui lòng.

— Ta tiến cử anh tất nhiên là với điều kiện anh sẽ chia cho ta ba phần tư số tiền Ngài sẽ thưởng cho anh.

— Nhiều quá. Hai phần thôi là vừa.

Mêrua kỳ kèo một chút lấy lệ rồi dẫn đi.

Thấy Karabi, Giáo chủ nói:

— Nghe đồn ngươi có nhiều chuyện vui, hãy kể xem sao. Nhưng nếu không làm ta cười được thì ăn đòn đấy.

Lời đe dọa này khiến trí óc Karabi lạnh hẳn đi. Anh ta kể chuyện nhạt phèo, Giáo chủ không cười, lại bực thêm. Ngài thét:

— Cho hắn một trăm roi vào gan bàn chân cho máu làm tắc óc hắn phải chạy xuống đấy.

Lính nọc ra đánh. Được hơn ba chục roi, Karabi kêu:

— Giờ đến lượt Mêrua chịu hai phần ba số còn lại. Chúng tôi đã thỏa thuận với nhau rồi.

Giáo chủ ra hiệu. Lính vật cổ Mêrua xuống, nhịp roi lại vun vút đều đặn. Mêrua than:

— Lạy chúa! Biết thế này thì mình chỉ lấy một phần ba hoặc một phần tư thôi, còn thì nhường cho hắn.

Giáo chủ phì cười, ban cho mỗi người một nghìn đina.

THẦY ĐỒ

Một anh nọ vốn quen thói du đãng và sống ăn bám vào người khác. Anh ta dốt đặc cán mai, một chữ cũng không biết, nhưng bỗng nảy ra ý nghĩ muốn làm thầy đồ vì đó là cái nghề duy nhất chẳng phải làm gì cả mà lại kiếm ra tiền. Rõ ràng là người ta có thể làm thầy đồ mặc dầu mít đặc về mọi phép tắc và kiến thức sơ đẳng về ngôn ngữ; chỉ cần xảo quyệt một chút là có thể làm cho thiên hạ tin rằng mình là một nhà văn phạm đại tài. Ta biết rằng một nhà văn phạm thông thái thường là một kẻ đáng thương hại, trí óc hẹp hòi ti tiện, suy nhược, phiến diện và tật nguyền.

Vậy là anh chàng vô lại ngẫu nhiên tự cho mình là một thầy đồ. Hắn chỉ cần mất công quấn thêm vài vòng cho cái khăn xếp to lên và mở ở cuối cái phố nhỏ một căn phòng trang trí bằng những bảng để viết và những thứ đại khái như vậy. Rồi hắn chờ khách đến học.

Nhìn cái khăn đội đầu quá oai vệ, dân phố không chút nghi ngờ về tài học của ông hàng xóm, vội vàng đem con đến gửi thầy.

Nhưng vì mù chữ nên anh ta tìm một cách rất tài tình để gỡ chỗ bí. Đó là cách lấy những đứa trẻ nào hơi hơi biết đọc biết viết dạy lại những đứa chưa biết gì, còn thầy thì ra vẻ giám sát, khen hoặc chê. Bằng cách đó nhà trường phát đạt lên và công việc của thầy ngày càng khấm khá. Một hôm thầy đang cầm roi, mắt quắc lên nhìn lũ trẻ khốn nạn đang run lên vì sợ hãi, bỗng một người đàn bà bước vào, tay cầm một phong thư tiến về phía thầy nhờ thầy đọc giúp. Những người đàn bà mù chữ vẫn thường làm thế. Không biết làm cách nào để thoát khỏi một cuộc thử thách như vậy, thầy bèn vùng dậy, hấp tấp đi ra. Nhưng người đàn bà giữ thầy lại, cầu khẩn thầy đọc hộ lá thư trước khi đi. Thầy đáp:

— Tôi không thể chờ thêm được chút nào nữa. Thầy tu đã báo giờ đọc kinh buổi trưa, tôi phải đến thánh đường ngay.

Nhưng người đàn bà không muốn buông thầy ra, nói:

— Cầu chúa Ala phù hộ cho thầy! Lá thư này của chồng tôi xa nhà đã năm năm nay. Trong xóm chỉ có thầy là đọc được thôi.

Và bà ta ép thầy phải cầm lá thư. Thầy buộc lòng cầm nhưng lại cầm ngược. Trong lúc vô cùng bối rối, thầy cau mày nhìn dòng chữ, vỗ trán, xoay xoay cái khăn xếp, mồ hôi toát ra. Thấy vậy, người đàn bà đáng thương nghĩ thầm: “Không còn hồ nghi gì nữa, thầy xúc động như vậy hẳn thầy đọc được những tin không lành. Ôi tai họa! Có lẽ chồng tôi đã chết rồi”. Với giọng đầy lo lắng, bà ta hỏi thầy:

— Xin thầy làm phúc đừng giấu gì tôi. Có phải chồng tôi mất rồi không?

Để trả lời, thầy chỉ hất đầu làm một dấu hiệu mơ hồ rồi giữ im lặng. Bà nọ kêu lên:

— Thật là tai họa giáng xuống đầu tôi! Tôi có cần cấu xé quần áo không thầy?

Thầy đáp:

— Xé đi!

Bà ta lại hỏi, trong lòng lo lắng đến cực độ:

— Tôi có cần tát và cào vào má không ạ?

— Tát và cào đi.

Nghe vậy, người đàn bà khốn nạn hoảng hốt lao ra khỏi trường, chạy về nhà gào khóc thảm thiết. Bà con láng giềng vội kéo đến an ủi, nhưng vô hiệu. Vừa lúc đó, một người bà con của khổ chủ bước vào, thấy lá thư, sau khi đọc xong liền bảo bà kia:

— Kìa, ai dám bảo cho bác cái tin bác giai mất? Trong thư không hề có điều đó. Đây, nội dung thế này:

“Mình ơi, tôi vẫn khỏe mạnh và hy vọng sẽ trở về với mình trong vòng mười lăm ngày nữa. Nhưng trước hết, để chứng minh lòng mến yêu của tôi, tôi gửi về cho mình một tấm vải gai bọc trong một cái chăn. Chúc mình bình yên!”.

Người đàn bà cầm lá thư trở lại trường để mắng cho thầy đồ một trận vì thầy đã làm bà ta hiểu lầm. Gặp thầy ngồi ở cửa, bà ta nói:

— Thật đáng xấu hổ cho thầy. Ai lại đi đánh lừa một người đàn bà đáng thương và báo tin chồng người ta chết trong khi bức thư nói chồng tôi sắp về và gửi trước cho tôi một tấm vải gai và một cái chăn.

Nghe vậy, thầy đáp:

— Có thể! Ồ bà bạn đáng thương, bà trách tôi thế là phải. Nhưng xin bà tha lỗi cho vì lúc cầm thư bà trong tay, tôi bận óc quá nên đọc hơi nhanh và nhìn xiên nên tưởng tấm vải và cái chăn là những vật kỷ niệm trong số đồ dùng của ông nhà ta mà người ta gửi về khi ông mất.

GIÁO CHỦ TRONG LẴNG

Truyện sau đây là do danh ca Ixắc ở Môtxun kể:

Một đêm, khuya lắm, tiệc tan, tôi ở cung Giáo chủ En Mamun ra về. Buồn tiểu tiện quá, tôi rẽ vào một ngõ hẻm, tôi bước lại gần một bức tường. Vừa xong, bỗng có một vật rơi đúng đầu. Tôi nhảy lùi, giơ tay đỡ, sờ một lúc thì rất ngạc nhiên thấy đấy là một cái lẵng to, bốn quai có dây buộc vào một sợi dây từ trên nhà cao dòng xuống. Lẵng lót lụa phía trong, lại có hai chiếc gối êm.

Đêm ấy, tôi uống hơi nhiều nên say. Thấy sẵn có một chỗ nghỉ thuận tiện, tôi vào lẵng ngồi, thì bị kéo lên đột ngột không nhảy ra kịp. Lên đến một sân thượng, có bốn cô gái đón mời đi theo. Một cô cầm đuốc đi trước, ba cô theo sau. Xuống hết một cái thang bằng đá hoa thì đi vào một căn phòng sang tựa phòng Giáo chủ. Tôi nghĩ: “Người ta tưởng mình là cái ông hẹn gặp đêm nay. Thôi, để mặc Chúa an bài.”

Tôi đang băn khoăn thì tấm màn lụa lớn che một phần gian phòng được kéo lên. Mười cô gái, tươi như hoa, thân hình mềm mại dáng đi uyển chuyển, người thì cầm đuốc, kẻ bưng lư có hương cam tùng và trầm hương loại thơm nhất. Cô đi giữa đẹp như mặt trăng làm cho tinh tú phải ghét ghen. Nàng đi uốn éo, nhìn phải, liếc trái rất tình tứ. Tôi cúi chào. Nàng cười, chào lại. Tôi hết say rượu để say người mạnh hơn.

— Thế nào mà ngài lại đến phố này, ngồi vào cái lẵng? - nàng hỏi.

— Tôi đến phố là do buồn đi tiểu, ngồi vào trong lẵng là do rượu say, vào đây là do lòng độ lượng của nàng. Tôi say nàng mà hết say rượu.

Cô gái tỏ vẻ hài lòng, hỏi tôi:

— Ngài làm gì?

Tôi giấu không nói tôi là ca sĩ và nhạc sĩ của Giáo chủ.

— Tôi làm nghề dệt ở khu dệt chợ Batđa.

— Phong thái chàng lịch sự lắm, vinh dự thay cho khu thợ dệt. Nếu chàng lại hiểu biết về thơ nữa thì được tiếp chàng ở đây thật không có gì phải ân hận. Chàng có thuộc thơ không?

— Có thuộc ít nhiều.

— Xin đọc cho nghe vài bài.

— Hỡi nữ chủ của tôi! Khách bao giờ cũng xúc động về sự đón tiếp, vậy nàng hãy đọc trước đi vài bài nàng thích để khuyến khích tôi.

— Xin sẵn lòng.

Nàng chọn đọc những bài thơ cổ rất hay của các nhà thơ Amrikai, Zôhai, Antara, Nabiga, Amru ben Kantum, Tarafa và Sanfara, và những bài thơ mới của Abu Nôoát, En Racasi, Abu Môtxôp và nhiều nhà thơ khác. Nàng đọc thơ cũng hay như nàng đẹp.

— Giờ thì chắc chàng đã hết xúc động.

Tôi chọn những bài thơ hay nhất mà tôi thuộc, đọc thật diễn cảm. Nàng nói:

— Lạy chúa! Không ngờ trong khu thợ dệt lại có người trang nhã đến thế.

Tiệc được dọn ra, hoa quả đầy mâm. Nàng tự tay gắp cho tôi những miếng ngon nhất. Ăn xong, tự nàng rót cho tôi uống, rồi bảo:

— Bây giờ là lúc tốt nhất để chuyện trò. Chàng có biết nhiều chuyện lý thú không?

Tôi cúi đầu, và kể cho nàng nghe bao nhiêu mẩu chuyện vui về vua chúa. Bỗng nàng ngăn tôi lại:

— Quả là kỳ lạ! Sao một người thợ dệt lại biết nhiều về vua chúa thế?

— Có gì lạ đâu. Tôi có một ông bạn láng giềng được Giáo chủ tiếp. Những lúc nhàn rỗi, ông ta kể cho nghe.

— Dù vậy tôi cũng rất phục chàng nhớ lại chính xác đến thế.

Như thế đấy! Và hương trầm, hương cam tùng thơm nức gian phòng, và cô gái đẹp nói với tôi bằng khóe mắt, nụ cười. Tôi như mê ly, nghĩ: “Giá Giáo chủ ở đây, không biết Ngài sẽ làm gì? Chắc chắn Ngài sẽ xúc động mà bay trên đôi cánh tình yêu.”

Cô gái lại bảo tôi:

— Quả chàng là một nhân vật đặc biệt, biết nhiều học rộng lại phong nhã hào hoa. Em chỉ còn xin chàng một điều, là chàng hát lên vài bài thơ cho em được họa đàn theo.

Tôi vốn là một nhạc công, không thích nghe mình hát, nên đáp:

— Trước tôi có học hát, nhưng ít kết quả nên tôi bỏ. Nàng đã bảo mà tôi phải từ chối là có nguyên do. Còn nàng, rõ ràng nàng có giọng rất tốt. Giá nàng hát lên cho đêm nay thêm đẹp?

Nàng cho lấy chiếc tì bà rồi vừa đàn vừa hát. Trong đời, tôi chưa từng được nghe một giọng nào đầy đặn, trang nghiêm, hoàn hảo hơn, một nghệ thuật hòa âm tuyệt tác hơn. Nàng thấy tôi tỏ vẻ mến phục thì hỏi:

— Chàng có biết thơ của ai, nhạc của ai đây không?

Tôi biết nhưng vờ như không.

— Tôi hoàn toàn không biết.

— Có lẽ nào trên đời này lại có người không biết bài hát ấy! Lời là của Abu Nôoát, nhạc tuyệt diệu là của nhạc sĩ lớn Ixắc ở Môtxun đấy chàng ạ.

Tôi vẫn giữ kín:

— Ixắc bằng thế nào được nàng.

— Ôi, chàng nhầm rồi. Ở đời này làm gì có ai sánh nổi Ixắc. Rõ là chàng chưa nghe ông ta hát bao giờ.

Rồi nàng lại hát, thỉnh thoảng lại ngừng hỏi xem tôi có cần gì không. Chúng tôi vui với nhau như vậy cho đến sáng.

Một bà già, có lẽ là vú nuôi, đến báo đã đến giờ phải thu dọn. Cô gái trước khi vào, nói:

— Em có cần dặn chàng phải kín đáo không, hỡi vị khách của em? Những cuộc họp mặt thân mật nên coi như một vật cầm cố, phải để lại trước khi ra về.

Tôi cúi chào nàng mà đáp:

— Tôi vốn hiểu cần phải như thế.

Sau đấy tôi lại vào ngồi trong chiếc lẵng và được dòng xuống.

Tôi về nhà, cầu kinh xong lên giường ngủ cho đến tối. Thức dậy, tôi vội mặc quần áo vào cung. Mấy vị nội thần cho biết Giáo chủ vừa đi khỏi, bảo tôi chờ. Đêm nay Ngài mở tiệc, cần tôi hát. Tôi chờ một lúc không thấy Giáo chủ về, bèn chạy đến chỗ tối qua, nghĩ bụng bỏ phí một đêm như thế thì thật là điên dại. Tôi lại thấy cái lẵng treo lơ lửng, kéo xuống mà ngồi vào, và lại được kéo lên.

Thiếu nữ thấy tôi, cười nói:

— Lạy chúa! Chàng định đến ở luôn đây chắc!

— Ai lại không ước mong được thế. Nàng biết đấy, khách có quyền được chủ tiếp ba ngày cơ mà. Tôi mới hưởng có ngày thứ hai. Nếu sau lần thứ ba tôi còn đến thì nàng có thể lấy máu của tôi.

Đêm ấy chúng tôi lại trò chuyện, ngâm thơ, ca hát như đêm qua. Tuy nhiên, lúc vào ngồi trong lẵng, tôi nghĩ đến cơn thịnh nộ của Giáo chủ: “Ngài sẽ không tha thứ đâu, phải kể lại câu chuyện mới được. Chuyện cũng khó tin, phải đến tận nơi mới tin được”. Tôi bèn nói với cô gái:

— Tôi thấy nàng thích hát, thích những giọng hay. Tôi có một người anh họ, mặt đẹp hơn tôi, lịch sự, tài hoa hơn, biết rất nhiều bài hát của Irắc. Đêm mai, đêm cuối cùng của cuộc tiếp đãi kỳ diệu này, nàng cho phép tôi đưa anh tôi đến được chăng?

— Chàng bắt đầu lộ bí mật rồi. Nhưng anh chàng như thế cũng được.

Tôi cảm ơn, lại ra về như hôm qua.

Về đến nhà thấy mấy lính cận vệ của Giáo chủ ở đấy, họ chửi rủa tôi, túm tôi lôi đi đến trước Giáo chủ En Mamun. Ngài ngồi trên ngai, mắt nảy lửa, dữ dội như những lần Ngài nổi cơn thịnh nộ. Vừa thấy tôi, Ngài thét:

— Đồ chó! Ngươi dám trái lệnh ta à?

— Lạy chúa! Không đâu. Tâu Giáo chủ, có duyên cớ.

— Duyên cớ gì?

— Tôi chỉ có thể tâu lên một mình Người biết thôi.

Ngài cho lệnh mọi người ra hết. Tôi thuật lại đầu đuôi, rồi nói:

— Tối nay cô gái chờ chúng ta, vì tôi đã hứa.

Nghe xong, Giáo chủ tươi tỉnh lại:

— Duyên cớ hay đấy! Ngươi nghĩ đến ta về tối nay như thế là tốt lắm.

Phải chờ đến tối, Ngài thấy sốt ruột không biết làm gì. Tôi dặn Ngài phải giữ kín chớ gọi tên tôi. Ngài hứa giữ kín. Tối đến Giáo chủ cải trang làm một thương nhân, theo tôi. Đến nơi, thấy không phải là một mà là hai chiếc lẵng, chúng tôi mỗi người ngồi vào một cái, được kéo lên rồi hạ xuống một sân thượng để được dẫn vào căn phòng lộng lẫy nói trên kia. Cô gái đêm nay đẹp hơn bao giờ hết.

Giáo chủ thấy cô là mê ngay. Đến khi rượu vào, lại nghe nàng hát thì thật như điên, như cuồng. Vui vẻ và hưng phấn quá, Giáo chủ quên mất điều đã hứa.

— Này Ixắc - Ngài nói - chờ gì mà không hát đối lại bằng một điệu mới do ngươi nghĩ ra?

Tôi bối rối quá, đành phải đáp:

— Tâu Giáo chủ, xin tuân lệnh Người.

Cô gái nghe thế, nhìn chúng tôi, vội lấy mạng che mặt lại mà biến đi như mọi cô gái phải làm trước mặt Giáo chủ.

En Mamun hơi thất vọng, bảo tôi: “Hỏi xem chủ nhà này là ai.”

Tôi gọi bà vú hỏi.

— Thật là đại họa! Thật là ô nhục! - bà nói - cô ta là con gái vị Tể tướng của Giáo chủ, Hatxân ben Xen.

— Cho gọi Tể tướng đến đây! Giáo chủ ra lệnh.

Bà già run run đi ra. Một lúc, Tể tướng Hatxân ben Xen ngỡ ngàng ra mắt Giáo chủ.

Giáo chủ cười, hỏi:

— Ông có con gái à?

— Tâu Giáo chủ, đúng thế.

— Tên nàng là gì?

— Là Khađiga.

— Còn trinh hay đã có chồng?

— Còn trinh.

— Ta muốn cưới nàng làm vợ chính thức.

— Con gái của thần và thần đều là tôi tớ của Giáo chủ.

— Ta cho nàng mười vạn đina làm hồi môn. Mai, ông đến lĩnh ở ngân khố trong cung. Ông sẽ cho đưa cô dâu vào cung với tất cả nghi thức trang trọng cần thiết. Ta dành một nghìn làng, một nghìn khoảnh đất của riêng ta cho những ai đi phù dâu. Ông cho bắt thăm mà chia cho họ.

Giáo chủ ra về, tôi theo sau. Lần này thì ra bằng cửa chính.

Giáo chủ dặn tôi:

— Ngươi không được nói chuyện này với bất cứ ai. Bép xép là mất đầu đấy.

Tôi giữ kín câu chuyện cho đến ngày Giáo chủ và Xét Khađiga mất, người đàn bà đẹp nhất trần gian.

ANH HÀNG BÁN LÒNG

Đoàn người hành hương hàng năm đến La Mếc đông nghịt đang đi vòng quanh tòa thánh Kaba bảy lần thì có một người tách ra, đến tòa thánh, hai tay nâng tấm màn che lên, quỳ xuống khấn khứa, giọng rất thành tâm:

— Cầu Chúa cho cô ta lại giận chồng để tôi lại được ngủ với cô ấy.

Nghe câu quái gở ấy ở chỗ thiêng liêng, những người hành hương bất bình tóm cổ anh ta quật xuống khiền cho một trận rồi lôi đến quan tư tế mà uy quyền rất lớn đối với người hành hương. Họ nói:

— Tên này dám vén tấm màn thiêng ở đền Kaba mà khấn khứa nhảm nhí.

Vị tư tế ra lệnh đem treo cổ. Anh ta quỳ xuống kêu:

— Thưa Ngài, xin Ngài hãy nghe chuyện tôi đã, sau thấy cần trừng phạt thế nào xin tùy ý.

Quan tư tế gật đầu, và kẻ đáng bị treo cổ kể:

“Tôi làm nghề quét rác, thêm nghề làm lòng cừu bán kiếm kế sinh nhai. Một hôm tôi đang bình thản theo sau con lừa mang một giỏ đầy lòng mới lấy ở nhà mổ súc vật ra thì thấy một đám đông người, kẻ chạy tán loạn, kẻ nấp sau cánh cửa. Xa xa có mấy tên nô lệ cầm gậy đuổi kẻ qua đường. Tôi hỏi chuyện thì có người cho biết: một ông lớn cho dẫn các nàng hầu qua phố nên đuổi hết mọi người. Tôi thấy nếu cứ thẳng đường mà đi e sẽ khốn nên dắt lừa nấp vào một xó, quay mặt vào tường để khỏi nhìn thấy nàng hầu của ông lớn nọ. Tôi nghe thấy đoàn phụ nữ đi qua, một lúc định quay mặt lại tiếp tục đi thì bất thình lình một anh da đen kẹp chặt lấy tôi trong hai cánh tay, một anh khác dắt con lừa đi. Tôi sợ quá quay mặt lại thì thấy ba chục cô gái nhìn tôi. Cô đi giữa, mắt lờ đờ như một con linh dương khát nước, thân hình nàng mềm mại thon thon. Tay bị trói quặt sau lưng, tôi bị bọn hoạn nô lôi đi, mặc cho tôi kêu la giãy giụa. Mọi người đều nói:

— Anh ta có làm gì đâu. Anh ta là một người quét rác và bán lòng cừu. Bắt trói người vô tội là trái phép Chúa đấy.

Mặc, họ cứ lôi tôi đi theo các nàng hầu. Tôi nghĩ: “Mình có tội gì nhỉ? Hẳn là do mấy khúc lòng, thối quá, bà kia có chửa không chịu được. Hoặc tại mặt mũi mình nom tởm quá, quần áo thì rách rưới hở cả những bộ phận đáng che kín. Thôi thì trăm sự nhờ Chúa!

Tôi cứ bị lôi đi như thế giữa những lời thương cảm của khách qua đường, cho đến khi tới một ngôi nhà nguy nga. Tôi được dẫn vào một cái sân đẹp lắm. Tôi lại nghĩ: “Đây hẳn là nơi mình chịu cực hình”. Tôi sẽ chết mà không một ai trong gia đình biết cả. Trong giây phút cuối cùng này, tôi cũng nghĩ đến con lừa khốn khổ rất được việc, không cào chân, không đánh đổ những thùng rác cũng như thùng lòng. Bỗng một chú bé đến, cắt đứt dòng suy nghĩ của tôi. Chú dịu dàng bảo tôi đi theo, đưa tôi vào nhà tắm. Ba nữ nô xinh đẹp bảo tôi vứt bỏ mớ áo rách đi. Các cô đưa tôi vào buồng có hơi nóng, tự tay tắm rửa cho tôi; cô thì gội đầu, cô cọ chân, cô kỳ bụng xoa bóp, xức nước hoa rồi lau khô. Xong, đưa tôi một bộ quần áo thật đẹp bảo mặc vào. Tôi lúng túng mãi không mặc được vì cả đời có thấy bộ quần áo đẹp như thế bao giờ. Các cô cười, đến giúp tôi, lại còn cù trêu tôi nữa. Tôi chưa biết phải làm gì thì mấy cô cầm tay tôi dắt đi như dắt một chàng rể. Họ đưa tôi đến một gian buồng bày biện sang trọng không tả nổi, trên tường có tranh vẽ với những đường kẻ đỏ xanh ngang dọc rất thích mắt.

Vừa vào, tôi thấy chính cô đi giữa đoàn nàng hầu vừa rồi nằm uể oải trên một chiếc giường bằng tre và bằng ngà, mình mặc chiếc áo mỏng lụa Môtxun, quanh giường có mấy nữ nô đứng hầu. Thấy tôi, nàng ra hiệu bảo lại gần. Tôi lại gần. Nàng bảo ngồi, tôi ngồi. Nàng sai người dọn tiệc. Tôi được ăn những món rất ngon mà không biết là món gì vì cả đời chưa được nếm. Tôi ăn mấy bát cho khỏi đói rồi rửa tay ăn hoa quả. Xong, bọn gia nô đem rượu và bình hương đến xông hương cho nàng và tôi. Nàng rót rượu vào cốc mời tôi uống và cùng uống luôn một cốc với tôi, uống mãi cho đến khi cả hai người cùng say. Nàng ra hiệu cho bọn con hầu lui ra, rồi kéo tôi vào lòng. Tôi tưởng mình đang trong vòng tay của một tiên nữ. Chúng tôi ôm nhau ngủ hết đêm. Sáng dậy nàng bảo tôi phải đi về, hỏi tôi ở đâu. Tôi nói rõ nơi ở. Nàng bảo khi cần sẽ cho người gọi. Nàng cho tôi một tấm khăn thêu chỉ vàng chỉ bạc, trong có cái gì thắt mấy nút:

— Chàng cầm lấy mà mua cái gì cho con lừa của chàng ăn.

Tôi ra khỏi nhà nàng tưởng chừng như ra khỏi thiên đường.

Về đến nơi ở trong cửa hàng bán lòng thú, tôi mở tấm khăn ra, chắc trong có độ năm hào, như thế cũng đủ mua ăn buổi sáng. Nhưng mở ra thì, ôi ngạc nhiên! Không phải năm hào mà là năm mươi đồng vàng. Tôi vội đào một cái lỗ chôn để dành phòng khi đói kém. Tôi mua hai hào vừa bánh vừa hành ngồi ở cửa ăn, mà nghĩ đến chuyện vừa rồi.

Trời vừa tối, một tiểu nô đến hỏi tôi, do nàng sai đến. Tôi theo chú. Vào đến buồng nàng, tôi cúi chào sát đất. Nàng nâng tôi dậy rồi kéo tôi cùng nằm trên chiếc giường bằng tre và bằng ngà. Sáng dậy nàng cũng cho tôi một tấm khăn gói năm chục đồng vàng. Cứ như thế trong tám ngày liền, tối tiệc tùng hoan lạc, sáng năm chục đồng vàng.

Đêm thứ chín, tôi ở nhà nàng, vừa lên giường thì một nữ nô đột ngột bước vào nói thầm với cô chủ rồi lôi tôi ra khỏi phòng, cho lên một buồng ở gác trên, khóa trái cửa lại rồi bỏ đi. Cùng lúc tôi nghe có tiếng chân ngựa đậu dưới đường. Nhìn qua khe cửa sổ xuống sân thì thấy một chàng thanh niên đẹp lắm, có một đoàn hộ vệ và nô lệ đi theo. Chàng vào buồng cô gái. Đêm hôm ấy hai người đùa giỡn với nhau ầm ĩ.

Sáng dậy, tôi thấy chàng thanh niên và đoàn tùy tùng đi ra bằng cổng lớn. Chàng vừa đi khỏi thì cô gái đến tìm tôi.

— Chàng thấy người thanh niên vừa đi khỏi đấy chứ?

— Có thấy.

— Chồng tôi đấy. Tôi kể chuyện chúng tôi cho chàng nghe, chàng sẽ rõ tại sao tôi lại chọn chàng làm tình nhân. Một hôm tôi cùng chồng đang ngồi trong sân thì bỗng chàng đứng dậy đi về phía nhà bếp. Tôi tưởng chàng đi tiểu tiện hay đại tiện gì đó. Chờ mãi không thấy chàng trở lại, tôi vào bếp định hỏi bọn nô tì thì thấy chàng nằm trên một chiếc chiếu với con mụ rửa bát thô kệch nhất. Tôi vội quay lại, thề sẽ trả thù. Tôi phải tìm được một kẻ ti tiện, mặt mày ghê tởm để ngủ với hắn ta, rồi sau đấy mới cho chồng đến giường mình. Tôi đi khắp thành phố, tìm suốt bốn ngày mới gặp được chàng đây. Cái vẻ nhơ nhớp, cái mùi hôi thối của chàng thật không ai bằng nên tôi đã chọn chàng làm tình nhân và chuyện xảy ra như đã xảy ra. Tôi đã thực hiện được lời thề, giờ thì đã làm lành với chồng. Chàng về thôi. Khi nào ông ấy lại ngủ với một nữ nô nào thì tôi lại sẽ cho gọi chàng để nếu chồng ăn chả thì vợ ăn nem.

Trước khi từ biệt tôi, nàng thưởng cho bốn trăm đồng.

Tôi ra về, đến đây cầu chúa Ala xúi giục cho anh chồng nàng lại đến với cái mụ rửa bát nọ để tôi lại được nàng gọi đến. Chuyện của tôi là thế đấy, thưa quan tư tế.”

Nghe vậy, vị quan nói với mọi người:

— Chuyện của hắn xóa tội cho hắn. Phải tha cho hắn cái tội nói những lời đáng tội nơi đền Kaba.

NÀNG MÁT MẮT

Amru ben Môxêđa kể chuyện này:

Một hôm Abu Ixa, con Giáo chủ Harun An-Rasít gặp ở nhà một người bà con là Ali, con ngài Hêsam, một nữ nô trẻ tên là Mát Mắt, gặp là mê ngay, nhưng giấu kín không cho ai biết, và tìm cách làm thế nào cho Ali bán lại cho mình. Lâu lắm rồi mà không tìm được cách gì, chàng bèn nhờ anh là Giáo chủ An Mamun tới thăm Ali đột ngột.

Ali thấy hai người đến, chào kính cẩn rồi mời vào phòng tiệc. Phòng này, trụ và tường đều bằng đá hoa ngũ sắc khắc trổ theo kiểu Hy Lạp trông thật ngoạn mục. Trên sàn trải một chiếc chiếu Ấn Độ, trên chiếu là một tấm thảm Baxra rộng bằng cả gian phòng. An Mamun ngắm nghía một lúc rồi giục Ali cho ăn. Ali vỗ tay, tức thì bọn gia nô bưng vào nào là gà giò, bồ câu, nào là bao nhiêu món rán nóng và nguội, những món ăn đặc, những món ăn lỏng, nhất là những con thú săn bắn được làm thịt nhồi nho khô và hạnh nhân; An Mamun rất thích món này. Ăn xong, người ta bưng ra một thứ rượu vang đặc biệt cất bằng nho chọn từng hạt từng hạt một nấu với quả thơm và hạt thơm ăn được. Rượu rót trong cốc bằng vàng, bằng bạc, bằng pha lê. Bọn hầu rượu là những thiếu niên rất đẹp mặc áo lụa mỏng Alêcxanđri có thêu vàng, thêu bạc. Họ lấy những chiếc lọ bằng vàng khảm đá quý rót nước hoa hồng có xạ hương vào rượu trước khi mời khách. Giáo chủ thích thú lắm, bảo Ali:

— Lạy Chúa! Ali ơi, từ nay tôi không gọi ông là Ali nữa mà gọi là Bố-Đẹp.

Ali từ đấy mang biệt hiệu là Abun Jaman.

Ali làm hiệu cho viên nội thần. Bức màn lớn ở cuối phòng được kéo lên. Mười ca nhi mặc áo lụa đen tiến lên. Bọn nô lệ đã xếp mười chiếc ghế vàng thành hình tròn. Các cô đến ngồi trên đấy. Họ gảy đàn và hát một bản tình ca.

An Mamun nhìn cô gái đã làm ông cảm động nhất, hỏi tên.

— Tên tôi là Hài Hòa - cô đáp.

— Cô thật xứng với cái tên ấy - Giáo chủ nói. Ta muốn nghe một mình cô hát một bài nào đó.

Hài Hòa dạo mấy tiếng trên cây tì bà, rồi hát rằng:

Tôi dịu dàng

Sợ người ta ngắm

Tim dễ xúc động

Sợ

Con mắt kẻ thù

Nhưng nếu là chàng

Niềm vui

Rung động lòng tôi

Tôi tán như nước

Phó mặc cho chàng

Nhưng nếu chàng đi

Tôi, người bải hoải

Như con linh dương

Mất con thơ dại

An Mamun khen:

— Cô hát hay đấy cô bé ạ. Lời thơ của ai thế?

— Lời thơ của Amru An Jobaidi, nhạc của Môbet.

Giáo chủ nâng cốc uống cạn. Abu Ixa và Abun Jaman cũng làm thế. Mười ca nhi khác, áo lụa xanh, thắt lưng lụa Amân thêu kim tuyến đến ngồi trên ghế thay thế mười cô kia. Các cô lựa dây đàn. Giáo chủ nhìn một cô trong như pha lê, hỏi tên.

— Tâu Giáo chủ, tên tôi là Hươu.

— Vậy thì nàng Hươu, hát ta nghe một bài.

Cô Hươu gảy đàn, hát:

Chúng tôi là những tiên nữ

Chẳng cần gìn giữ

Vì là những linh dương La Mêc

Không ai được săn đuổi.

Chúng tôi mắt lờ đờ

Mà ăn nói dễ nghe

Bọn thô bạo không biết điều

Mắng chúng tôi là đồ yêu.

Chúng tôi trơ trẽn

Người mộ đạo

Không dám bén.

An Mamun thấy hay, hỏi:

— Bản nhạc của ai?

— Thơ là của Jaria, nhạc của Ip Xôrai.

Giáo chủ lại cùng Abu và Abun cạn chén. Mười cô gái đi vào. Mười ca nhi khác ra thay. Các cô mặc áo lụa hồng, thắt lưng hồng, tóc xõa trên lưng. Họ ngồi trên ghế đàn và hát đồng ca. Trông họ như những viên hồng ngọc lấp lánh. An Mamun nhìn cô đẹp nhất, hỏi tên.

— Tâu Giáo chủ, tên tôi là Quyến rũ.

— Vậy thì Quyến rũ hãy lên giọng đi!

Quyến rũ vừa gảy đàn vừa hát:

Kim cương và hồng ngọc

Gấm vóc cùng lụa là

Các cô chẳng thích đâu mà

Mắt họ là kim cương

Môi họ là hồng ngọc

Còn lại là gấm vóc lụa là.

Giáo chủ lấy làm thích thú, hỏi:

— Thơ của ai thế, hỡi nàng Quyến rũ?

— Của Ađiben Jây. Còn nhạc thì cổ lắm, không rõ tác giả là ai.

An Mamun, Ixa và Ali lại cạn chén. Mười cô khác áo vàng, thắt lưng vàng óng ánh đá quí đến ngồi trên ghế hát như mấy cô trước. Giáo chủ hỏi tên cô có thân hình mảnh dẻ nhất.

— Tâu Giáo chủ, tên tôi là Hạt Sương.

— Chúng ta chờ nàng vài lời thơ đây.

Hạt Sương hát:

“Má chàng bốc men rượu, tôi uống rượu ở má chàng,

tôi mê mẩn như điên như dại.

Tôi chỉ mặc

Một chiếc áo lót thơm

Mùi cam tùng và hương liệu

Tôi chạy ra ngoài phố

Cho thiên hạ biết mối tình của chúng tôi.

Giáo chủ khen:

— Hay đấy, Hạt Sương ạ. Hát lại đoạn sau đi.

Hạt Sương gảy tì bà, hát lại đoạn sau, giọng rõ hơn:

Tôi chạy ra ngoài phố

Cho thiên hạ biết mối tình của chúng tôi.

— Thơ của ai thế?

— Của Abu Nôoát và nhạc của Ixắc.

Nghe hát xong, Giáo chủ muốn cáo lui. Ali nói:

— Tâu Giáo chủ, tôi còn một nữ nô mới mua một vạn đina, muốn cho ra mắt, xin Ngài rốn lại cho một chút. Nếu Ngài thấy ưng, Ngài có thể coi như của mình. Nếu Ngài không ưa, tôi cũng cứ xin đưa ra để được Ngài đánh giá.

An Mamun nói:

— Nếu vậy thì nữ nô ấy là của ta.

Cùng lúc xuất hiện một thiếu nữ đẹp có một không hai, mềm mại, yểu điệu, mắt giống người Babilon rất tình tứ, lông mày cánh cung, sắc da hoa nhài, trán chít khăn vàng thêu ngọc với hàng chữ bằng kim cương:

“Nàng được thần nuôi, nhan sắc làm cho bao trái tim tê dại như bị những mũi tên vô hình bắn phải”.

Cô gái thong thả tiến ra ngồi vào cái ghế vàng dành riêng cho nàng. Abu Ixa vừa trông thấy cô, đánh rơi chiếc cốc cầm ở tay, mặt biến sắc khiến An Mamun phải hỏi duyên cớ vì sao.

— Thưa Giáo chủ, em đau gan, thỉnh thoảng lại bị tái da mặt đi như thế.

— Em có biết cô này? Trước đây có gặp cô ta lần nào không?

Abu Ixa không muốn giấu nữa, đáp:

— Thưa Giáo chủ, có ai lại không biết có mặt trăng.

Giáo chủ quay sang phía cô gái hỏi:

— Tên cô là gì, cô gái?

— Tâu Giáo chủ, tên tôi là Mát Mắt.

— Vậy Mát Mắt hãy hát cho chúng ta nghe nào.

Và nàng hát:

“Kẻ chỉ nói yêu đầu lưỡi mà lòng dửng dưng, có thật biết yêu chăng?

Kẻ tin là một khối đá, mặt vờ say mê, có thật biết yêu chăng?

Người ta bảo xa nhau là hết đau khổ vì tình. Than ôi! tôi nào có hết khổ đau!

Người ta bảo hãy đến với người yêu, liều thuốc này vẫn không công hiệu, vì chàng nào có biết tôi yêu.”

Giáo chủ nghe giọng hay lắm, hỏi:

— Bài hát của ai?

— Thơ là của En Khezai, nhạc của Zazua.

Abu Ixa nghẹn ngào vì xúc động, nói với anh:

— Thưa Giáo chủ, cho em được hát đáp lại.

Giáo chủ gật đầu. Abu Ixa hát:

“Áo quần tôi bọc lấy tấm thân mòn mỏi, lồng ngực tôi chứa trái tim quặn đau.

Tôi không đưa mắt tỏ tình chỉ vì sợ Mặt trăng phật ý”.

Ali nghe, hiểu ngay là Abu Ixa đã quá say mê cô nữ nô của ông. Ông liền đứng dậy, nghiêng mình trước Ixa mà rằng:

— Hỡi vị khách của tôi! Trong nhà này mọi ước mong của khách dù mới nghĩ, chưa nói ra, cũng sẽ được thực hiện ngay tức khắc. Nếu Giáo chủ cho phép tôi được tặng trước mặt Người, thì Mát Mắt đã là nữ nô của chàng rồi đấy.

Giáo chủ cho phép. Và Abu Ixa dẫn cô gái đi.

Thế đấy! Ali và những người cùng thời ông, thật là độ lượng không ai bì.

GÁI HAY TRAI

Nhà thông thái Ôma kể:

Năm 561 theo kỷ nguyên Hồi giáo, một người phụ nữ có học thức và tài hùng biện nhất Batđa, người mà các nhà bác học ở Irắc tôn là thầy của các bậc thầy, đến chơi Hama. Năm đó từ khắp nơi trên mọi đất nước Hồi giáo, những nhà bác học lỗi lạc về mọi ngành trí thức cũng kéo đến Hama. Mọi người đều sung sướng được nghe và hỏi người phụ nữ kỳ diệu nhất trong giới phụ nữ, người đã cùng cậu em trai đi du lịch từ nước này qua nước khác để biện hộ những luận đề hóc búa nhất, để hỏi và được chất vấn về tất cả mọi khoa học, luật học, thần học và văn học.

Muốn được nghe bà ta nói, tôi cầu khẩn nhà bác học En Xanhani, bạn thân của tôi, đưa tôi đến ngay chỗ bà ta tranh luận hôm đó. Ông già En Xanhani nhận lời và chúng tôi đến chỗ bà Dahia. Bà ngồi sau một bức màn lụa tiếp khách để khỏi trái với tục lệ tôn giáo của chúng tôi. Chúng tôi ngồi trên một tấm ghế dài. Em trai bà Dahia tiếp chúng tôi hoa quả và các thứ giải khát.

Sau khi xưng danh và chức tước, tôi mở đầu cuộc tranh luận về luật pháp của các nhà bác học thần học thời cổ. Còn ông già En Xanhani bạn tôi, khi nhận thấy cậu em bà Dahia có một vẻ mặt và thân hình xinh đẹp lạ lùng thì hết sức sung sướng ngắm nhìn cậu không chán mắt. Bà Dahia nhận ra ngay cách giải trí của bạn tôi và sau khi quan sát, bà cảm thấy ngay mối xúc động của ông già. Bà gọi ông ta và bảo:

— Thưa cụ, hình như cụ chuộng con trai hơn con gái?

Bạn tôi cười, đáp:

— Chắc chắn như vậy.

— Thưa cụ, tại sao vậy?

— Vì chúa Ala đã lấy phần con gái luyện cho bọn con trai một thân hình hoàn hảo tuyệt mỹ. Tôi có sở thích chuộng những vật hoàn hảo hơn những vật không hoàn hảo.

Bà ta cười sau tấm màn và nói:

— Nếu cụ muốn bảo vệ ý kiến riêng, tôi xin sẵn sàng trả lời.

— Rất vui lòng.

— Nếu vậy xin cụ giải thích cho biết cụ thấy đàn ông con trai hơn đàn bà con gái ở chỗ nào?

— Thưa bà, điều bà vừa hỏi, tôi có thể chứng minh được, một mặt bằng luân lý, mặt khác bằng Kinh Thánh. Kinh Koran dạy: “Đàn ông hơn đàn bà rất nhiều vì chúa Ala ban cho điều hơn đó”. Trong Kinh còn nói: “Khi chia gia tài, đàn ông bao giờ cũng hưởng phần gấp đôi. Cho nên cậu em hưởng hai lần nhiều hơn cô chị”. Lời Chúa dạy đã chứng minh và quy định một điều thường xuyên rằng: người đàn bà chỉ đáng một phần nửa người đàn ông. Kinh Xunna cũng dạy rằng Đức Sứ giả đánh giá sự hiến sinh đền tội của nam giới giá trị gấp đôi của nữ giới. Bây giờ, nếu chỉ tính đến luân lý đơn thuần, chúng ta cũng thấy rằng tập tục và nền giáo dục đã xác nhận lẽ phải. Hơn nữa, ta nên tự hỏi một cách đơn giản: “Ai hơn? Nhân vật chủ động hay nhân vật thụ động?”. Câu trả lời chắc chắn sẽ nghiêng về nhân vật chủ động. Nam giới vốn thuộc loại chủ động, còn nữ giới thuộc loại thụ động. Cho nên không cần do dự gì nữa: nam giới phải hơn nữ giới. Con trai đáng chuộng hơn con gái!

— Thưa cụ, những lời cụ dẫn đều đúng cả. Tôi cũng công nhận như cụ rằng, trong Kinh của Người, chúa Ala đã chuộng nam hơn nữ. Nhưng Người chỉ nói chung chung như vậy chứ không chỉ rõ một cách tách bạch. Tại sao cụ chỉ tìm sự hoàn hảo trong đám con trai trẻ? Đáng lẽ cụ phải chuộng các người đã có râu ria, các cụ già đáng kính trán nhăn nheo vì chính họ mới hoàn hảo hơn chứ?

— Thưa bà, đúng như vậy. Nhưng ở đây lão không so sánh các ông già với các bà lão. Không phải như vậy. Lão chỉ suy luận về những người con trai. Bà xem, xin bà bỏ lỗi cho, ở người phụ nữ không có gì đáng so sánh với vẻ hoàn hảo ở một cậu bé xinh đẹp, thân hình mềm mại, chân tay nhỏ nhắn, má hồng hào, nụ cười xinh tươi và tiếng nói đáng yêu. Đối với sự việc rõ ràng như vậy, chính đức Sứ giả cũng dặn chúng ta: “Chớ nhìn lâu những chàng trai măng sữa, vì con mắt họ dễ cám dỗ hơn những nàng tiên”. Vả lại bà thấy đó, người ta chỉ có thể ca tụng sắc đẹp của một cô thanh nữ bằng cách so sánh với các cậu thiếu niên. Bà biết rõ những câu thơ của nhà thơ Abu Nôoát nói về tất cả những điều đó, và trong đó có câu:

“Nàng có bộ hông của một chàng trai trẻ và nàng run rẩy trước làn gió nhẹ như cành gai nhẹ rung trước ngọn gió bấc”.

Nếu vẻ đẹp của các cậu con trai không rõ ràng hơn hẳn các cô con gái thì tại sao nhà thơ lại dùng làm điểm so sánh? Hơn nữa bà cũng biết rằng con trai không những chỉ đẹp ở hình dáng của họ mà còn quyến rũ ta bằng lời nói và cách xử sự đáng yêu. Thật thú vị khi những lông tơ chớm mọc trên mép họ, và cặp má đỏ ửng lên như cánh hoa hồng. Những lúc đó, trên đời này không gì sánh được với vẻ đẹp của họ. Nhà thơ Abu Nôoát rất có lý khi ông nêu lên rằng:

“Những kẻ ghét ghen nói xấu chàng, bảo tôi rằng: “Những sợi lông bắt đầu làm cho môi chàng xù xì. Tôi bảo họ: “Các ông lầm to. Sao các ông lại có thể coi thứ trang trí đó như một điều xấu? Lông măng đó làm tôn màu trắng của vẻ mặt và hàm răng, y như một thứ trang sức màu xanh làm cho sự hoàn hảo của chàng gây nên biết bao niềm ghen tị. Và sắc đẹp cũng muốn tự biến thành cái má phủ lông tơ”.

Đấy, thưa bà, như vậy cũng khá đầy đủ chứng cớ để chứng minh rằng sắc đẹp của con trai hơn hẳn sắc đẹp của con gái nói chung.

Nghe vậy, bà Dahia đáp:

— Chúa Ala sẽ tha thứ cho cụ về những lý lẽ sai lầm. Chắc cụ chỉ muốn nói đùa đó thôi. Giờ thì đến lượt chân lý thắng. Xin cụ chuẩn bị tai nghe lý lẽ của tôi.

Cầu Chúa phù hộ cho cụ! Đâu, chàng thanh niên mà nhan sắc có thể sánh với nàng thiếu nữ? Xin cụ chớ quên rằng da con gái không những chỉ ánh lên màu trắng như bạc mà còn mịn màng như lụa, như nhung. Còn thân hình nàng! Đó là một nhánh sim và một cành gai mềm mại. Miệng nàng! Đúng là cam cúc nở hoa, và đôi môi nàng là hai đóa thu mẫu đơn láng ướt. Má nàng là những trái táo. Trán nàng tỏa ánh hào quang và đôi lông mày luôn luôn ngập ngừng không biết nên giao lại với nhau hay rời nhau ra. Khi nàng nói, răng nàng là một tràng ngọc trai; lúc nàng cười, hàng suối ánh sáng tuôn chảy từ đôi môi dịu ngọt như mật và mềm như bơ. Sắc đẹp in dấu trên cái rãnh ở cằm nàng.

Cụ già hỡi! Lẽ nào so sánh người với thần? Cụ há không biết rằng các bậc vua chúa, các vị Giáo chủ và các danh nhân trong lịch sử đều lấy làm vinh dự được sống dưới ách của họ đó ư? Biết bao đấng siêu việt đã cúi đầu trước nhan sắc mê hồn của phụ nữ! Biết bao người đã vì phụ nữ mà từ bỏ cả giàu sang, cả đất nước, cả mẹ cha! Vì họ mà bao vương quốc đã tiêu tan! Hỡi cụ già đáng thương! Có phải vì họ mà người ta xây dựng lâu đài, thêu thùa gấm vóc và dệt nên những thứ vải quý không? Có phải vì họ mà bao người đi kiếm long diên hương và xạ hương để làm nước hoa thơm dịu không? Cụ quên rằng sắc đẹp phụ nữ đã đọa đày bao nhiêu tiên xuống địa ngục, làm đảo lộn trái đất và vũ trụ, làm chảy hàng núi xương sông máu đó ư?

Còn những lời trong Kinh cụ vừa kể, chính nó lại bênh vực nữ giới hơn. Trong Kinh có dạy: “Chớ nhìn lâu những chàng trai măng sữa, vì con mắt họ dễ cám dỗ hơn những nàng tiên”. Dùng những nàng tiên để so sánh chính là trực tiếp ca ngợi các nàng tiên trên thiên đường, họ là nữ chứ không phải nam. Vả lại các ngài, những người chuộng con trai, khi muốn tả họ, các ngài so sánh những cái vuốt ve của họ như những cái vuốt ve của người thiếu nữ. Các ngài không xấu hổ về những sở thích đồi bại, các ngài còn đem phô trương ra và thỏa mãn công khai những sở thích đó. Các ngài quên lời dạy trong kinh: “Sao lại tìm tình yêu trong nam giới? Chúa Ala đã chẳng tạo ra phụ nữ để thỏa mãn lòng ham muốn của các anh đó ư? Các anh hãy tận hưởng tùy theo sở thích. Nhưng các anh là một dân tộc ương ngạnh, không chịu làm như vậy.”

Mỗi khi các ngài phải ví con gái với con trai chính chỉ để thay đổi lòng thèm muốn hư hỏng và thị hiếu đồi bại. Vâng, chúng tôi biết lắm. Những nhà thơ khuynh nam giới của các ngài, nhà thơ lớn nhất trong bọn họ, vị lão tướng Abu Nôoát đã chẳng nói về những người thanh nữ như sau ư?

“Y như chàng trai trẻ, nàng không có hông và nàng cắt cả tóc đi.

Nhưng một lớp lông tơ mịn như nhung phủ trên mặt làm nàng tăng thêm vẻ đẹp”.

Hỡi cụ già! Người ta vẫn nói bộ râu làm cho nam giới có sức quyến rũ. Thì cụ hãy nghe đây:

“Khi những sợi lông đầu tiên vừa mọc trên má chàng, người yêu chàng chạy mất. Quả thật khi đám lông đen như than đã làm nhọ cằm thì tức là nó đã làm cho vẻ đẹp của chàng tan thành khói.

Khi vẻ mặt như trang giấy trắng đã đầy chữ đen, ai còn muốn cầm bút làm chi nếu không phải là kẻ ngốc duy nhất?”

Đấy, cụ xem, chúng ta cần biết ơn chúa Ala tối cao đã tập trung ở người phụ nữ đủ mọi lạc thú trên đời. Và muốn ban thưởng cho các vị Sứ giả, các vị thánh thần và cho các tín đồ, Chúa vẫn hứa cho họ những nàng tiên tuyệt mỹ trên thiên đường. Vả lại nếu chúa Ala biết rằng trên đời này ngoài phụ nữ ra còn có sự khoái lạc nào khác, chắc chắn Ngài sẽ dành ban cho những tín đồ trung thành. Chúa Ala chỉ kể đến con trai khi lấy họ làm đầy tớ cho các vị thánh thần trên thiên đường, còn chưa lần nào Ngài định dùng họ vào mục đích khác. Chính đức Sứ giả cũng không hề khuynh nam giới chút nào. Ngược lại! Người chẳng đã có thói quen nhắc đồng bạn rằng: “Trên trái đất có ba vật làm ta yêu: phụ nữ, hương thơm và niềm khoan khoái trong tâm hồn lúc cầu kinh!”

Thưa cụ, tôi không biết làm thế nào hơn là tóm tắt ý kiến tôi bằng câu thơ này của thi sĩ:

“Có sự khác biệt giữa cái lưng này và cái lưng kia. Lại gần cái này, áo anh sẽ nhuốm màu vàng, sờ vào cái kia áo anh sẽ ngát hương thơm.

Ai đi so sánh con trai với con gái! Có bao giờ người ta lại chuộng đống phân lợn hơn khúc gỗ trầm hương?”

Nhưng tôi thấy mình tranh luận quá hăng, vượt cả phép lịch sự mà người phụ nữ cần tôn trọng, nhất là trước mặt các bậc lão trượng và các vị bác học. Tôi xin lỗi những vị nào có thể bất bình và mếch lòng. Tôi cũng mong rằng sau đây các vị sẽ giữ kín chuyện, vì tục ngữ đã nói:

“Trái tim người đàn ông đứng đắn là nấm mồ của những điều bí mật.”

HẾT TẬP VI

Chịu trách nhiệm xuất bản

LỶ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN NGỌC LÂN

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Sửa bản in: KIM CHI

NGHÌN LẺ HỘT ĐÊM

(Tập VI)

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In 25.000 cuốn, trong đó có 100 cuốn giấy trắng, khổ 13x19, tại Nhà máy in Diên Hồng, 15, Hai Bà Trưng - Hà Nội.

Số in: 03/T3. Số xuất bản: 1-VH. In xong và gửi lưu chiểu tháng 2-1985.

Giá: 34đ00

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

VII

NGUYỄN TRÁC (chủ biên)
ĐOÀN NỒNG, NGUYỄN ĐĂNG CHÂU dịch

XUẤT BẢN VĂN HỌC
HÀ NỘI - 1986

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J.G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

NGƯỜI GIÁO CHỦ KỲ DỊ

Một đêm, Giáo chủ Harun An-Rasít không ngủ được bèn cho gọi Tể tướng Jafa An Bacmaki, bảo:

— Ta thấy khó thở, muốn dạo chơi từ các đường phố Batđa đến sông Hổ cho khuây khỏa.

Jafa giúp Giáo chủ cải trang làm thương nhân, sau đó ông và vệ sĩ Mêrua cũng cải trang cùng đi hộ vệ. Họ qua cái cửa bí mật ra khỏi cung, men theo các đường phố lúc ấy rất yên tĩnh đến sông Hổ. Họ thấy một chiếc thuyền buộc ở bến và người lái già đắp chăn sắp ngủ. Họ lại gần, chào:

— Cụ lái ơi, trời đẹp, gió mát, cụ làm ơn cho chúng tôi xuống thuyền dạo chơi trên sông một lát. Xin trả công cụ một đina.

Ông già đáp, giọng sợ hãi:

— Các vị nói gì vậy? Các vị không biết có lệnh cấm à? Các vị cũng không thấy thuyền Giáo chủ cùng tùy tùng đang tiến tới đây đó sao?

Mấy người rất đỗi ngạc nhiên:

— Cụ có chắc trên thuyền kia có Giáo chủ không?

— Lạy Chúa! Ở Batđa này ai lại không biết Giáo chủ, đức chủ nhân của tất cả chúng ta. Các vị ơi, chính Ngài đấy, có cả Tể tướng Jafa và vệ sĩ Mêrua nữa. Có cả kỵ mã và ca công. Các vị nghe kìa, cái người đứng ở mũi thuyền đang kêu: “Cấm người lớn, trẻ con, người già, người trẻ, kẻ sang, người hèn, không một ai được dạo trên sông. Trái lệnh là chém đầu hoặc treo cổ lên cột buồm.”

Giáo chủ lấy làm lạ. Ngài có ra lệnh như thế bao giờ! Mà đã hơn năm nay, Ngài có đi chơi trên sông đâu. Ngài đưa mắt hỏi Jafa, ông cũng lấy làm lạ. Ông nói với ông già chèo thuyền:

— Hai đina đây, cụ cầm lấy, cho chúng tôi xuống thuyền. Chỗ nào có lùm cây thì cụ cho ẩn vào để chúng tôi được nhìn thuyền Giáo chủ và tùy tùng đi qua.

Ông già lúc đầu còn ngần ngại, sau nhận tiền, mời ba người xuống, cho thuyền ẩn vào một vòm lá, lấy cái chăn đen trùm lên ba người cho đỡ lộ. Một lát, thấy một chiếc thuyền lớn tiến đến, ở hai đầu có những nô lệ trẻ, áo chẽn đỏ, áo choàng vàng, khăn trùm đầu trắng, tay cầm những bó đuốc trầm hương, thỉnh thoảng lại giơ cao lên mà rao lớn lệnh nói trên. Hai trăm kỵ mã đứng ở mạn thuyền. Giữa là một chiếc bục trên có ngai vàng. Trên ngai là một chàng thanh niên, áo da đen thêu chỉ vàng. Bên phải có một người giống Jafa như đúc, bên trái có một tay cầm kiếm trần coi hệt Mêrua. Dưới chân bục, hai chục ca nhi và nhạc công ngồi thứ tự.

Giáo chủ thấy thế nói với Jafa:

— Nhất định là một đứa con ta, hoặc An Mamun hoặc An Amanh. Hai người đứng hai bên giống ngươi và Mêrua. Những kẻ ngồi dưới bục giống những ca nhi và nhạc công của ta. Ngươi nghĩ gì về chuyện này? Ta thấy đầu rối bời.

— Thần cũng vậy, tâu Giáo chủ.

Chiếc thuyền sáng trưng đã đi qua. Ông già hết sợ, reo lên:

— Thoát! Bây giờ thì chắc yên ổn, vì không ai trông thấy chúng ta.

Ông già cho thuyền ra khỏi nơi ẩn và đưa ba vị khách lên bờ. Giáo chủ hỏi:

— Này cụ, cụ vừa nói Giáo chủ đêm nào cũng dạo chơi trên chiếc thuyền đốt đuốc thế kia à?

— Thưa Ngài, vâng, và như thế đã một năm rồi.

— Chúng tôi là những người phương xa đi du lịch. Cảnh nào chúng tôi cũng thích, nơi nào đẹp chúng tôi tìm đến. Cụ cầm lấy mười đina này. Đêm mai, giờ này cụ lại chờ chúng tôi ở chỗ này nhé.

— Lão xin lĩnh ý.

Giáo chủ và hai người từ biệt ông già. Họ về cung, vừa đi vừa bàn tán về chuyện vừa rồi.

Cuối ngày hôm sau, khi không còn phải bận rộn tiếp các vị đại thần, nội thần, đô đốc, thân hào, giải quyết mọi công việc, xét xử, lên án, ân xá, Giáo chủ vào hậu cung chờ tối đến. Ngài trút bỏ bộ triều phục cải trang làm thương nhân rồi lại cùng Jafa và Mêrua đến chỗ bờ sông. Ông già chở thuyền đã đứng đợi. Ba người xuống thuyền. Thuyền ẩn dưới vòm lá. Họ chờ chiếc thuyền đuốc sáng.

Họ không phải chờ lâu. Chiếc thuyền đã đến, nhạc tấu vang lừng, đuốc hồng mặt nước. Vẫn những người như đêm qua, vẫn số kỵ mã, số người hát, người đàn, và ở giữa vẫn là viên tể tướng Jafa kỳ dị, người hộ vệ Mêrua kỳ dị đứng hai bên vị Giáo chủ kỳ dị.

An-Rasít nói với Jafa:

— Nếu không chính mắt nhìn thấy mà chỉ nghe kể lại, thì không thể tin được.

Rồi bảo ông lão chèo thuyền:

— Đây mười đina nữa, cụ hãy chèo theo chiếc thuyền kia. Đừng sợ. Họ không trông thấy ta đâu vì họ ở chỗ sáng, ta ở chỗ tối. Chúng tôi muốn được hưởng cảnh đẹp của đêm hoa đăng trên sông nước.

Ông lão nhận tiền, và dù lo sợ, vẫn lặng lẽ chèo theo đường thuyền rẽ sóng, giữ không cho lọt vào vòm sáng trước mặt. Đến một chỗ có vườn hoa thoai thoải xuống đến bờ sông, chiếc thuyền đỗ lại. Vị Giáo chủ kỳ dị cùng đoàn người lên bờ và theo tiếng nhạc tiến vào vườn hoa. Chiếc thuyền đi rồi, ông lão ghé thuyền vào một chỗ tối để ba vị khách lên bờ. Họ trà trộn vào bọn người cầm đuốc mà đi quanh vị Giáo chủ nọ.

Đang đi như thế, họ bị mấy kỵ mã phát giác và bị bắt đưa đến trước mặt chàng thanh niên Giáo chủ. Chàng ta hỏi:

— Làm sao các ông lại đến được đây, và đến làm gì?

— Thưa Ngài, chúng tôi là những thương nhân phương xa vừa tới đây. Chúng tôi đi dạo, nhỡ quá chân, quả không biết là đã phạm lỗi.

— Các ông không phải là người Batđa thì đừng sợ. Nếu không, ta đã cho chặt đầu rồi.

Chàng nói với viên Tể tướng của chàng:

— Cứ để cho họ ở đây. Đêm nay họ là khách của chúng ta.

Ba người theo đoàn người đến một nơi cung điện nguy nga chỉ có cung điện của Giáo chủ mới sánh tày. Ở cửa có ghi dòng chữ:

“Nơi này được nghệ thuật điểm trang, được thời gian làm cho thêm đẹp. Xin chào khách quý; chủ nhân niềm nở, mong khách vừa lòng”.

Họ vào một căn phòng tuyệt đẹp, trải thảm lụa vàng. Chàng thanh niên lên ngồi trên một chiếc ngai bằng vàng, cho phép mọi người ngồi quanh. Tiệc được dọn ra ngay. Ăn xong, họ rửa tay. Lập tức, thức uống được đem lên. Họ uống chung cốc, lần lượt từng người. Đến lượt Giáo chủ An-Rasít, Ngài không uống. Chàng thanh niên hỏi tể tướng Jafa:

— Sao ông bạn của ông lại không uống?

— Thưa Ngài, từ lâu ông ấy không uống rượu nữa.

— Ta sẽ mời thức khác vậy.

Chàng cho một kỵ mã đi lấy một bình kem nước táo mời. Lần này, An-Rasít uống rất thích thú.

Mọi người đã ngà ngà say, chàng thanh niên cầm một chiếc đũa bằng vàng gõ lên bàn ba tiếng. Tức thì hai cánh cửa cuối phòng mở rộng, hai người da đen khiêng ra một chiếc ghế ngà trên ngồi một nữ nô da trắng mặt sáng như vừng dương. Họ đặt nữ nô trước mặt chàng thanh niên rồi lùi lại, đứng nghiêm. Nữ nô lấy một cây đàn Ấn Độ, lên dây, dạo hai mươi bốn kiểu khác nhau rồi trở về kiểu thứ nhất và hát rằng:

“Vắng em, lòng ta tang tóc. Xa ta, em làm sao khỏi buồn?

Số phận đã chia lìa đôi trẻ. Căn nhà đầy hạnh phúc mà vẫn rỗng không”

Chàng thanh niên nghe hát, kêu lên một tiếng, xé toạc chiếc áo ngoài nạm kim cương rồi tất cả áo trong quần ngoài mà ngất đi. Bọn kỵ mã vội lấy một tấm chăn xatanh đắp lên người chàng. Nhưng Giáo chủ và Jafa, Mêrua đã kịp nhận thấy trên mình chàng thanh niên có những vết sẹo to cùng vết lằn roi vọt.

Giáo chủ bảo tể tướng Jafa:

— Lạy Chúa! Đáng tiếc một người đẹp như thế lại mang trên người dấu vết quá rõ của một tên cướp hoặc một phạm nhân kỳ quái mới xổng tù.

Bọn kỵ sĩ đã mặc cho chàng một chiếc áo mới đẹp hơn chiếc trước. Chàng thanh niên đã lại ngồi trên ngai như không có chuyện gì xảy ra. Chàng thấy ba người khách thì thầm với nhau thì hỏi:

— Tại sao các ông ngạc nhiên? Các ông xì xào gì thế?

Jafa đáp:

— Ông bạn tôi đây nói rằng ông ấy đã đi khắp các nước, đã quen biết rất nhiều vị tai to mặt lớn và vua chúa, nhưng chưa bao giờ thấy một ai hào phóng như Ngài đây. Quả thật, ông ấy ngạc nhiên thấy Ngài đã xé toạc một chiếc áo đáng giá hàng vạn đina. Ông ấy đã đọc tôi nghe mấy câu thơ ca tụng Ngài:

“Tính hào hiệp nằm giữa lòng bàn tay chàng, khiến ai cũng muốn đến nhà này.

Nếu một ngày kia, lòng hào hiệp khép lại, thì tay chàng sẽ là chiếc chìa khóa mở ra”

Chàng thanh niên nghe thế lấy làm hài lòng, tặng cho Jafa một nghìn đina và một chiếc áo đẹp hơn chiếc áo chàng vừa xé đi. Mọi người lại uống rượu, vui chơi. Chỉ có An-Rasít là cứ băn khoăn mãi về những dấu vết trên da thịt chàng thanh niên. Ngài bảo Jafa hỏi xem sao. Jafa khuyên hãy chờ, chớ vội tỏ ra hiếu kỳ.

Giáo chủ bực mình:

— Ta lấy đầu ta và ngôi mộ đức Apba mà thề rằng nếu ngươi không hỏi ngay thì về đến cung, ngươi sẽ mất linh hồn đấy.

Đúng lúc, chàng thanh niên thấy hai người lại thì thầm bèn hỏi:

— Có gì quan trọng mà hai ông cứ nhỏ to mãi thế?

— Những điều tốt lành cả thôi - Jafa đáp.

— Lạy Chúa! Các ông nói gì, xin đừng giấu tôi.

— Ông bạn tôi thấy trên mình Ngài có nhiều vết sẹo và vết roi vọt thì ngạc nhiên hết sức, muốn biết vì sao Ngài lại bị đối xử không hợp chút nào với địa vị và uy quyền Giáo chủ của Ngài.

Chàng thanh niên mỉm cười:

— Được, tôi sẽ kể hết vì các ông là người xa lạ. Chuyện tôi ly kỳ lắm, ghi chép mà suy nghĩ sẽ có được bài học bổ ích đấy.

Thưa các vị, tôi không phải là Giáo chủ đâu, chỉ là con vị Tổng đại diện kim hoàn của Batđa. Tên tôi là Môhamat Ali. Cha tôi mất đi để lại cho tôi một gia tài gồm vàng, bạc, ngọc trai, hồng ngọc, bích ngọc, đồ nữ trang và các thứ kim hoàn. Ông cũng để lại lâu đài, ruộng đất, vườn tược, vườn cây ăn quả và nhiều ngôi hàng cửa hiệu. Tôi là chủ toàn bộ lâu đài này với nam nữ nô lệ, người canh gác, kẻ hầu hạ, những nam nữ thanh niên nô tì.

Một hôm tôi đang ngồi ở cửa hiệu sai phái kẻ ăn người làm thì thấy một cô gái rất đẹp cưỡi con la có chiếc yên rất sang, có ba cô khác cũng đẹp đi theo. Cô gái xuống la vào ngồi trong cửa hiệu của tôi. Tôi đứng dậy chào. Cô hỏi:

— Chàng là Môhamat Ali, làm nghề kim hoàn phải không?

— Thưa vâng, tôi là nô lệ của nàng, xin sẵn sàng để nàng sai khiến.

— Chàng có thứ nữ trang nào thật đẹp, xin cho xem.

— Hỡi nữ chủ, tôi xin đem ra đây tất cả những thứ đẹp nhất trong cửa hiệu. Nếu có thứ gì nàng ưa thích được, thì kẻ nô lệ này sẽ là người hạnh phúc nhất. Nhược bằng không có thứ nào khiến nàng phải để mắt thì tôi sẽ ân hận suốt đời.

Tôi đưa ra một trăm chiếc vòng quí chạm trổ rất công phu. Nàng cầm xem từng chiếc, tỏ ra sành hơn cả tôi. Xem xong hết, nàng hỏi:

— Có chiếc nào hơn nữa không?

Tôi liền nghĩ tới chiếc vòng nhỏ ngày trước cha tôi mua mười vạn đina, mà tôi đã cất trong một chiếc hộp quí để một chỗ không ai biết. Tôi thong thả đi lấy chiếc hộp, cẩn thận mở ra trước mặt cô gái mà rằng:

— Các bậc đế vương lớn nhỏ không một ai có được chiếc vòng như thế này.

Cô gái nhìn thoáng qua rồi reo lên, vui vẻ:

— Đúng là cái vòng tôi tìm mua suốt đời mà chưa thấy. Chàng tính bao nhiêu?

— Trước kia cha tôi mua mười vạn đina, nhưng nếu nàng thích thì đối với tôi thật là đại hạnh được biếu không nàng.

Nàng nhìn tôi, cười:

— Tôi mua nó, với cái giá chàng nói, thêm vào năm nghìn đina tiền lãi cho cái vốn chết nằm đấy.

— Ôi, nữ chủ của tôi! Cái vòng này và cả chủ nó hiện nay là thuộc quyền của nàng. Tôi không có gì nói thêm nữa.

Nàng vẫn cười:

— Tôi cũng thế. Giá cả tôi đã định xong. Xin nói thêm: tôi là kẻ chịu ơn chàng.

Nói xong, nàng đứng dậy đi ra, nhanh nhẹn nhảy tót lên lưng la, quay lại dặn tôi:

— Chàng đem chiếc vòng theo tôi lại đằng nhà lấy tiền. Nhờ chàng, tôi có được một ngày ngọt như sữa.

Tôi không nói nữa sợ nàng phật ý. Tôi bảo bọn gia nô đóng cửa hiệu rồi lững thững đi bộ theo cô gái. Đến nơi, tôi trao cô chiếc vòng. Cô bảo tôi ngồi ở chiếc ghế nơi tiền sảnh chờ người thủ quỹ đến giả tôi số tiền mười vạn đina và tiền lãi. Tôi đang chờ thì thấy một nữ nô trẻ mời tôi vào bên trong vì một người như tôi ngồi đây e không tiện. Tôi liền đứng dậy vào phòng đợi bên trong ngồi chờ trên một chiếc ghế đẩu bọc nhung xanh. Một nữ tì thứ hai lại đến mời vào phòng khách; vừa vào thì thấy bức màn cuối phòng cuốn lên. Bốn nữ nô khiêng một chiếc ngai vàng trên có người thiếu nữ ngồi, mặt như trăng tròn, cổ đeo chiếc vòng.

Thấy nàng không che mạng, tôi xúc động quá, tim đập mạnh. Nàng ra hiệu cho bọn nữ nô lui, và tiến lại tôi nói:

— Hỡi chàng là ánh sáng của mắt em, có phải người đẹp nào cũng nhẫn tâm như chàng đối với người yêu mình không?

Tôi đáp:

— Tất cả sắc đẹp là ở nàng, còn thừa chút nào mới chia cho thiên hạ.

— Hỡi nhà kim hoàn Môhamat Ali, em yêu chàng. Phải dùng đến kế vừa rồi, cốt là dẫn chàng đến đây.

Nói rồi, nàng thẫn thờ kéo tôi lại sát người nàng, uể oải nhìn tôi. Tôi xúc động quá, ôm lấy đầu nàng. Nàng cho tôi biết nàng là em gái tể tướng Jafa, con ngài Yahia ben Khalet An Bacmaki.

Rồi nàng cho mời viên pháp quan và những người làm chứng đến, nói:

— Đây là Môhamat Ali, con vị Tổng đại diện Ali đã quá cố. Chàng hỏi tôi làm vợ, tặng tôi chiếc vòng này làm hồi môn. Tôi nhận và bằng lòng.

Họ viết hôn ước cho chúng tôi rồi ra về. Bọn gia nô đem các thức uống, đem cốc và đàn đến. Hai chúng tôi uống rượu rồi vừa đàn vừa hát cho nhau nghe, tới khuya mới ôm nhau mà ngủ. Trong đời tôi, chưa đêm nào tôi ngủ khoan khoái như đêm hôm đó.

Và không phải chỉ một đêm mà một tháng ròng, liên tục. Tôi quên tất cả, quên cửa hàng, quên lỗ lãi, quên tài sản phải trông nom, quên cả nhà cả cửa cho đến một hôm, hôm mồng một tháng hai, nàng bảo tôi:

— Em phải đi tắm, mất vài tiếng đồng hồ. Xin chàng cứ nằm trên chiếc giường này. Tắm xong, em sẽ tươi tắn, nhanh nhẹn, thơm tho hơn mà về với chàng.

Để cho chắc chắn, nàng bắt tôi phải thề không được ra khỏi phòng. Xong, nàng đem theo hai nữ tì mang khăn tắm, quần áo đi.

Ôi! Thưa các vị, nàng vừa đi khỏi thì cửa mở, một bà già bước vào chào, nói:

— Môhamat hỡi, hoàng hậu Xét Zôbêiđa cho già mời chàng vào cung. Người ta đã ca ngợi về phong thái tao nhã, về cử chỉ lễ độ và giọng nói êm ái của chàng nên hoàng hậu muốn gặp chàng.

Tôi đáp:

— Bà ơi, thật là vinh dự lớn cho tôi được hoàng hậu mời, nhưng vợ tôi chưa về thì tôi chưa thể đi được.

— Vì quyền lợi của chàng, già khuyên nên đi, nếu không hoàng hậu mà thù thì nguy hiểm lắm. Đi một lát rồi về thôi mà.

Tôi thấy xiêu lòng dù đã thề với vợ. Tôi theo bà già vào cung.

Xét Zôbêiđa thấy tôi, cười, bảo tôi lại gần, hỏi:

— Chàng, ánh sáng của con mắt, chàng là người yêu của cô em gái vị tể tướng đấy à?

— Thưa, tôi là nô lệ và tôi tớ của Hoàng hậu.

— Người ta ca tụng không sai. Quả chàng có phong thái tao nhã và giọng nói cao quý thật. Ta muốn thấy và biết chàng để chính mắt ta có thể phán xét về sự lựa chọn và thị hiếu của cô em gái tể tướng. Giờ thì ta đã thỏa ý muốn. Nhưng nếu chàng hát lên một bài để ta được nghe thêm giọng của chàng thì ta thật mãn nguyện.

— Hạ thần xin tuân theo ý Hoàng hậu.

Một nữ nô đem đến một cây đàn. Tôi lên dây, dạo một chút rồi hát mấy đoạn một bài ca về tình yêu chim sẻ. Tôi hát xong, Xét Zôbêiđa bảo:

— Hỡi chàng thanh niên trang nhã! Cầu Chúa Ala hoàn thiện công trình của Chúa bằng cách làm cho chàng hoàn hảo hơn nữa. Giờ chàng về ngay đi trước khi vợ chàng về, kẻo nàng lại nghĩ ta muốn cướp đoạt chàng.

Tôi cúi chào kính cẩn rồi đi ra bằng lối cửa đã vào. Về nhà thấy vợ tôi nằm trên giường. Nàng về trước tôi. Nàng ngủ im không động đậy. Tôi nằm xuống phía chân giường, xoa nhè nhẹ ống chân nàng. Bỗng nàng mở mắt, lạnh lùng đạp tôi một cái vào hông lăn xuống đất, thét lên:

— Đồ phản bội! Đồ lừa đảo! Ngươi đã trái lời thề, đã đến với Xét Zôbêiđa. Lạy Chúa, nếu ta không ghê tởm nỗi ô nhục phải bày tỏ trước đám đông nỗi niềm sâu kín của ta thì ta sẽ cho ngay Xét Zôbêiđa biết phải trả giá như thế nào cho việc quyến rũ chồng người khác. Còn ngươi, ngươi phải trả cái giá ấy cho mụ ta và cho ngươi.

Nàng vỗ tay gọi “Ya Xoáp”, lập tức tên trưởng hoạn nô, tên da đen lúc nào cũng gườm gườm nhìn tôi, chạy vào. Nàng ra lệnh:

— Đem chặt ngay cổ tên phản bội, tên nói láo, tên lừa đảo này cho ta.

Tên da đen vung kiếm lên xẻo một mảnh vạt áo hắn mà bịt mắt tôi lại và nói:

— Cầu nguyện đi!

May thay! Vì tôi vốn tỏ ra rộng rãi với các nữ nô trong nhà nên lúc ấy tất cả bọn họ, lớn bé, già trẻ xúm vào mà kêu xin:

— Thưa cô chủ, chúng tôi xin cô tha cho chàng. Chàng không biết tội mình là nặng, không hiểu rằng không gì làm cho cô bất bình hơn là đến với Xét Zôbêiđa tình địch của cô, vì chàng hoàn toàn không hay biết sự ganh tị giữa hai người. Vậy xin cô tha thứ.

— Thôi được, ta tha chết cho y, nhưng phải cho y nhớ đời tội trái lời thề.

Nàng ra hiệu cho Ya Xoáp thay kiếm bằng roi. Tên da đen lấy một cái roi mềm khủng khiếp quất vào những chỗ nhạy cảm nhất trong người tôi, và bồi thêm năm trăm roi nữa vào hông, vào sườn. Lúc nãy, các vị thấy người tôi đầy những sẹo cùng vết là do vậy.

Xong trận nhục hình, nàng cho lôi tôi vứt ra phố như vứt một con vật. Tôi gượng dậy, máu me bê bết, lê về nhà, đến căn buồng bỏ vắng bấy lâu thì ngã ra bất tỉnh. Lâu lắm, tôi mới hồi lại.

Tôi cho mời một danh y chữa gân, xương rất mát tay đến băng bó, thuốc thang xoa bóp mãi mới khỏi. Khỏi rồi, tôi còn phải nằm bất động trong hai tháng. Vừa đi lại được bình thường, tôi đến tắm tại nhà tắm công cộng, và ra cửa hiệu. Hôm sau tôi đem bán đấu giá tất cả cơ nghiệp, lấy tiền mua bốn trăm kỵ mã trẻ cho ăn mặc thật sang, và một con tàu mà đêm nay các vị thấy đấy.

Tôi chọn một kỵ mã giống tể tướng Jafa, một kỵ mã làm hộ vệ như của Giáo chủ. Còn bản thân tôi thì cải trang làm Giáo chủ, đêm nào cũng chơi trên sông, đốt đuốc mà đàn hát cho khuây khỏa nỗi buồn.

Từ một năm nay tôi sống như vậy với ảo tưởng tuyệt vời mình là Giáo chủ, cố quên đi nỗi xót xa từ ngày bị vợ trừng phạt phũ phàng chỉ vì ganh tị với Xét Zôbêiđa. Tôi nào có biết gì đâu, thế mà lại thành nạn nhân của mối tranh chấp đàn bà.

Câu chuyện buồn thảm của tôi là thế đấy. Xin cảm ơn các vị đã nhập bọn với chúng tôi để cùng nhau thân mật qua đêm nay.

Giáo chủ Harun An-Rasít nghe xong câu chuyện, nói:

— Đáng ca ngơi thay chúa Ala đã làm cho nhân nào quả nấy.

Ngài xin phép chàng trẻ tuổi cho ra đi cùng hai bạn.

Ngài về cung nghĩ cách đền bù lại sự thiệt thòi do hai người đàn bà gây ra cho chàng trẻ tuổi. Còn tể tướng Jafa cũng buồn vì em gái mình đã gây nên nông nỗi mà giờ đây chắc mọi người trong cung đã biết hết.

Hôm sau, Giáo chủ mặc triều phục, đường bệ ngồi giữa bá quan văn võ, bảo tể tướng Jafa cho tìm chàng thanh niên đêm qua. Jafa đi một lúc trở lại với chàng thanh niên nọ. Chàng cúi chào Giáo chủ, đọc mấy câu thơ xưng tụng Ngài. Ngài lấy làm vừa ý, bảo chàng lại ngồi cạnh và nói:

— Này Môhamat Ali, ta cho gọi chàng đến để chính miệng chàng kể cho nghe câu chuyện chàng đã kể với ba thương nhân hôm qua. Chuyện có nhiều ý nghĩa đấy.

Chàng thanh niên cảm động nói:

— Tâu Giáo chủ, Người có ban cho chiếc khăn an toàn tôi mới dám nói.

Giáo chủ quăng cho chàng chiếc khăn biểu hiện sự an toàn. Chàng thanh niên thuật lại mọi sự việc không quên một chi tiết nào.

Chàng kể xong, Giáo chủ hỏi:

— Giờ chàng có muốn vợ chàng về với chàng không nào, mặc dù nàng có lỗi với chàng?

— Tất cả những gì do bàn tay Giáo chủ ban cho đều đáng được chào đón. Ngón tay của Người là chìa khóa mở cửa tốt lành. Hành động của Người là những chiếc vòng quí đeo vào cổ làm trang sức.

Giáo chủ lại nói với tể tướng Jafa cho cô em gái đến. Ngài hỏi cô:

— Hỡi cô con gái của Yahia trung thành của ta, nàng có nhận ra chàng thanh niên này không?

— Tâu Giáo chủ, lẽ nào con gái lại được phép biết đến đàn ông?

Giáo chủ cười:

— Chàng là Môhamat Ali, con vị Tổng đại diện kim hoàn đã quá cố đấy. Cái gì đã qua rồi thì cho qua, còn hiện tại, ta muốn gả nàng cho chàng làm vợ.

— Đã là tặng vật của Giáo chủ ban cho, tôi đâu dám từ chối.

Giáo chủ cho gọi pháp quan và những người làm chứng đến viết bản hôn ước, lần này sẽ gắn bó dài lâu cho hai người để họ được hưởng hạnh phúc hoàn toàn. Ngài lại giữ Ali làm cận thần thân tín cho đến hết đời.

Giáo chủ Harun An-Rasít đã dùng thì giờ rảnh rỗi để nối lại những cái bị đứt, để đưa hạnh phúc đến cho kẻ bị số phận phản trắc như thế đấy.

CÂU CHUYỆN NHỮNG MƯU MÔ CỦA ĐALILA QUỶ QUYỆT VÀ CON GÁI ZENAP XẢO TRÁ VỚI AMAT GHẺ CHỐC, HATXAN DỊCH HẠCH VÀ ALI THỦY NGÂN

Ở Batđa, thời Harun An-Rasít, có một người được gọi là Amat Ghẻ Chốc và một người là Hatxan Dịch Hạch. Cả hai đều nổi tiếng về mưu ma chước quỷ kỳ lạ. Giáo chủ vốn biết sử dụng mọi loại tài năng, gọi hai người đến cho làm túc vệ trưởng, ban cho mỗi người một chiếc áo trào, cấp cho mỗi tháng một nghìn đina tiền lương, cho bốn mươi kỵ mã hùng dũng hộ vệ. Amat Ghẻ Chốc trông coi việc an ninh trên bộ, Hatxan Dịch Hạch theo dõi việc an ninh đường thủy. Trong những buổi lễ lớn, hai người được đi hai bên Giáo chủ, một bên phải, một bên trái.

Ngày được phong, hai người cùng đi với vị đô trưởng Batđa là đô đốc Khalet, có bốn mươi kỵ sĩ theo sau. Người truyền loa đi trước, tuyên sắc chỉ của Giáo chủ:

“Hỡi dân chúng thành Batđa, theo lệnh của Giáo chủ thì từ nay Hữu túc vệ trưởng của Người là Amat Ghẻ Chốc, tả túc vệ trưởng của Người là Hatxan Dịch Hạch. Dân chúng phải luôn luôn nghe lệnh và tôn trọng hai vị ấy”

Cùng thời, ở Batđa có một mụ già ghê gớm, mụ Đalila, quen gọi là Đalila Quỷ Quyệt. Mụ có hai con gái, một đứa đã có chồng và đứa con trai trên là Mamút Ranh con; đứa thứ hai chưa có chồng quen gọi là Zenap Xảo trá. Chồng mụ Đalila ngày trước là một vị quan to, trông nom đàn bồ câu dùng để đưa thư tín đi khắp nơi trong nước. Chim rất được việc nên Giáo chủ quí chim hơn cả con cái. Cũng vì vậy, chồng mụ Đalila có danh vọng, uy quyền, lương tháng một nghìn đina. Nhưng ông ta đã chết, và người đời đã quên ông. Mụ Đalila là một mụ già rất thông thạo về những chuyện xảo trá, giả dối, ăn cắp, lường gạt, mưu gian đủ lối, một mụ phù thủy có thể gọi rắn bò ra khỏi hang và dạy mánh khóe lừa đảo cho cả thần Eblit.

Ngày lễ nhậm chức Túc vệ trưởng của hai gã Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch, Zenap nghe truyền loa, vội về bàn với mẹ:

— Mẹ này, thằng Amat Ghẻ Chốc, ngày nó đến đây vốn là một thằng đào tẩu, bị trục xuất khỏi Ai-cập, và từ đấy không có một việc gian hùng nào hắn không làm. Bây giờ Giáo chủ cho hắn giữ chức Hữu túc vệ trưởng. Còn thằng Hatxan Dịch Hạch bạn hắn, đầu hói như quả bí ngô thì giữ chức Tả túc vệ trưởng. Chúng nó ngày đêm ra vào cung Giáo chủ, có lính hầu, lương tháng nghìn đina, bao nhiêu danh vọng, đặc lợi, đặc quyền. Còn chúng ta thì hỡi ôi! Chúng ta ở xó nhà, không chức vị, không lợi danh, bị lãng quên không ai nhòm ngó tới.

Mụ Đalila gật gật cái đầu:

— Trăm sự nhờ Chúa thôi, con ạ.

Zenap nói tiếp:

— Mẹ phải đứng lên thôi, tìm cách gì cho thiên hạ phải nói đến ta, hoặc giở một trò nào đó khiến cả Batđa phải xôn xao, tiếng đồn đến tai Giáo chủ khiến Ngài phải chú ý đến ta mà trả lại cho mẹ con ta lương bổng cùng đặc quyền của cha ngày trước.

— Con gái của mẹ! Mẹ lấy đầu con mà hứa rằng mẹ sẽ giở ngón thượng hảo hạng ở Batđa này, cao hơn tất cả những trò của Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch.

Nói rồi, mụ lấy mạng trùm mặt, choàng một chiếc áo tay rộng dài đến gót chân như một khất sĩ, thắt chiếc thắt lưng rộng bằng len. Mụ lấy cái bình đổ đầy nước vào, cho ba đồng đina vào miệng bình, dùng cái nút quấn bằng dây dừa đậy lại. Mụ lại quấn vào cổ, vào ngực mấy chuỗi hạt to tướng, nặng như một gánh củi. Mụ cầm một cái giải như những khất sĩ thường cầm, khâu bằng mấy mảnh vải đỏ, vàng, xanh.

Ăn mặc như thế, mụ ra khỏi nhà, vừa đi vừa cầu Chúa. Miệng thì cầu Chúa mà lòng dạ thì chạy rông trên những cánh đồng ma quỷ, trí óc nghiền ngẫm nặng nề về một mưu mô quỷ quyệt gớm ghê. Mụ đi hết phố này đến phố khác, cuối cùng tới một ngõ hẻm. lát đá hoa, quét tước và tưới nước sạch sẽ. Cuối ngõ có một cái cổng có mái bằng đá hoa trắng. Người canh cổng là người xứ Magrep, ăn mặc sạch sẽ. Cánh cổng bằng gỗ trầm hương, có những vòng khuyên bằng đồng thau, có ổ khóa bằng bạc. Đấy là cổng nhà ngài túc vệ trưởng của đức Giáo chủ. Ông này là một người được trọng vọng, nhiều của nổi của chìm, lương cao, bổng hậu nhưng cũng là một người hung bạo, kỳ cục, thường đánh người rồi mới nói lý do sau, nên được gọi là Tai Họa của Phố Phường. Ông có một cô vợ trẻ xinh đẹp. Đêm tân hôn, ông đã thề rằng cô còn sống thì ông không bao giờ lấy người vợ thứ hai, không bao giờ ngủ đêm xa nhà. Cứ như thế cho đến một hôm vào triều, ông thấy vị đại thần nào cũng có một, hai đứa con. Cũng hôm ấy, ông đến nhà tắm công cộng, soi vào gương thấy râu đã bạc nhiều, ông nghĩ: “Lẽ nào trời không cho ta một mụn con?”. Ông về tìm vợ, trong lòng bực tức. Ông ngồi thịch xuống ghế, không nói một lời. Cô vợ chạy lại hỏi han. Ông gắt:

— Xa ra! Từ khi lấy cô, chẳng thấy được điều gì tốt lành cả.

— Sao vậy? - cô vợ hỏi.

— Hôm ăn nằm với nhau lần đầu, cô bắt tôi phải thề không được lấy vợ hai. Tôi đã nghe cô. Hôm nay thấy vị đại thần nào cũng có một vài đứa con trai, mà tôi thì con trai không có, con gái cũng không, nghĩ mà buồn, muốn chết đi cho rảnh. Không có con, thế là tuyệt tự, sau này còn ai nhắc nhở tới mình. Tôi cáu kỉnh là vì thế, vì không có con. Tôi đã gieo giống của tôi vào đá, vào sỏi mất rồi.

Cô vợ đỏ mặt:

— Ông muốn nói thế nào thì nói. Có Chúa phù hộ cho tôi. Tôi đã uống bao nhiêu thuốc, đã giã mòn cối bao nhiêu thứ lá. Tôi chậm sinh nở là do ông. Trứng của ông nó loãng, hạt của ông nó chết.

— Được rồi, ta đi đây. Khi nào về, ta sẽ lấy vợ hai cho cô xem.

Thế là ông ta đi. Ra đến đường, ông ăn năn đã trót nặng lời. Cô vợ cũng hối hận đã nói những điều quá đáng.

Đấy là chuyện về ông chủ nhà nơi đường hẻm. Còn mụ Đalila thì khi đến cổng nhà ấy, mụ thấy cô vợ trẻ viên đô đốc tựa cửa sổ như một người vợ mới cưới, đẹp làm sao, mỹ trang lóng lánh, áo trắng sáng trong như pha lê. Con mụ mối lái xúi quẩy nghĩ bụng: “Đalila ơi! Đã đến lúc mở cái túi mưu mô gian trá của mi ra xem có thể lôi kéo người thiếu phụ này ra khỏi nhà chồng nó mà lột hết quần áo mỹ trang không nào”. Mụ ngồi ngay dưới cửa sổ nhà viên đô đốc, miệng lẩm bẩm: “Lạy Chúa Ala và những đấng bằng hữu của Chúa, những vị Tốt Lành, xin dẫn dắt con đi.”

Nghe lời cầu nguyện ấy, lại thấy mụ ăn mặc như khất sĩ, đàn bà trong xóm chạy đến hôn vào áo mụ và cầu mụ ban phúc. Cô vợ trẻ của viên đô đốc Tai Họa Phố Phường thầm nghĩ: “Bà này mang ơn của Chúa đến cho ta đây”. Cảm động ứa nước mắt, thiếu phụ gọi nữ tì bảo:

— Xuống tìm ông già giữ cổng, hôn tay ông ta và bảo: “Cô chủ Khatum xin ông để cho bà lão tu hành này vào nhà cầu chúa Ala ban ơn cho chúng ta.”

Nữ tì chạy xuống nói lại lời cô chủ với ông gác cổng Abu Ali. Ông tới gần mụ già định hôn tay mụ. Mụ lùi lại, nói:

— Lui ra! Bọn tôi tớ các người thường cầu kinh mà không chịu tắm rửa gì cả. Đừng đụng vào ta mà phí công ta tắm rửa. Abu Ali hỡi! Cầu Chúa giải thoát cho ngươi khỏi cảnh tôi đòi và chư vị thánh ban ơn cho ngươi.

Lời cầu ấy làm cho lão gác cổng hết sức cảm động. Lão bị viên đô đốc dữ tợn ba tháng chưa trả công. Lão suy tính nhiều mà chưa có cách gì đòi được. Lão nói với mụ:

— Thưa mẹ! Mẹ cho tôi một tí nước trong bình uống lấy phúc.

Mụ đỡ bình nước trên vai, vung mấy vòng. Cái nút quấn dây dừa văng đi, ba đồng đina vàng cũng lăn xuống đất như rơi đâu từ trên trời xuống. Lão gác cổng vội nhặt lấy, nghĩ: “Vinh quang thay chúa Ala! Bà lão này là một bà thánh có nhiều tiền của giấu kín. Bà mới biết ta là người gác cổng bị quỵt tiền công ba tháng, rất túng thiếu, nên đã cầu nguyện được ba đina rơi xuống cho ta”. Lão nhặt ba đina vàng đưa cho mụ, nói:

— Ba đina này có lẽ văng ra từ bình nước của mẹ đây, mẹ cầm lấy.

— Cầm lấy mà đi đi! - mụ nói - Ta không bận tâm đến những việc trần tục như ai. Giữ lấy số tiền ấy mà tiêu cho đời rộng ra một chút, thay cho số tiền viên đô đốc chịu ngươi.

Lão giơ hai tay lên trời mà reo:

— Lạy Chúa Ala đã ban ơn cho tôi! Thật là phép lạ!

Lúc ấy nữ tì bước đến, hôn tay mụ già và dắt mụ lên. Đến gần thiếu phụ, mụ ngạc nhiên trước tấm nhan sắc của nàng, rực rỡ như một hòn ngọc quý.

Khatum vội quỳ xuống chân mụ già mà hôn tay mụ. Mụ nói:

— Con gái của ta! Chúa cho ta linh cảm thấy con cần ta khuyên bảo nên ta đến đây.

Khatum trước hết mời mụ ăn đã theo thông tục đối với tu sĩ khất thực. Nhưng mụ không đụng đến món ăn nào.

— Ta chỉ muốn dùng thức ăn trên thiên đường, vì vậy ta tịch cốc suốt, chỉ trừ có năm ngày trong năm. Ta thấy con có vẻ buồn. Con nói cho ta biết tại sao đi.

— Thưa mẹ, đêm động phòng, con bắt chồng con thề không bao giờ được lấy vợ lẽ. Ông ấy thấy con người ta thèm lắm, trách con là không sinh nở được. Con cãi lại: “Chính ông là một con la tuyệt tự”. Ông giận, bỏ đi, dọa lúc về sẽ lấy vợ lẽ. Ông ấy lắm ruộng nhiều nhà, thu lợi lớn lắm. Vợ lẽ có con, đứa con sẽ cướp hết những tài sản ấy.

— Ta biết một vị gọi là Cha Tấn Công, là Bội gia chửa đẻ, chỉ cần đến thăm vị thánh này một lần thì con nợ nghèo thành kẻ cho vay lãi, đàn bà hiếm hoi sẽ con đàn cháu lũ. Rõ là con chưa biết tí gì về vị ấy cả.

— Từ ngày cưới, con chưa ra khỏi nhà lần nào. Cả đến thăm hỏi đám ma đám cưới cũng không đi được.

— Ta muốn dẫn con đến vị Cha Tấn Công, vị Bội gia chửa đẻ ấy. Con có điều lo buồn cứ nói với ngài, cầu nguyện ở ngài. Chồng con về ngủ với con, thế nào con cũng sẽ có con, hoặc trai hoặc gái. Nhưng dù trai dù gái con cũng nguyện cho nó làm giáo sĩ để phụng sự vị thánh Cha Tấn Công.

Cô Khatum xinh đẹp tràn đầy hy vọng, phơi phới niềm vui, mặc bộ quần áo đẹp nhất, đeo những thứ nữ trang quý nhất, dặn bọn nữ tì trông nhà cẩn thận rồi cùng mụ Đalila ra đi. Vừa ra, gặp ông già canh cửa Abu Ali, ông ta hỏi:

— Cô đi đâu?

— Tôi đến vị Bội gia chửa đẻ.

Ông tán tụng mụ Đalila:

— Bà già thần thánh này đáng được chúa Ala ban phúc. Bà có hàng kho của. Bà vừa cho tôi ba đina vàng đỏ ối. Không cần hỏi tôi một lời mà biết tình cảnh của tôi nên giúp tôi. Ước mong bà trai giới suốt năm cho tôi được hưởng lộc.

Đi đường, mụ già quỷ quyệt nói với vợ viên đô đốc Tai Họa của Phố Phường:

— Inxalat! Đến thăm Cha Tấn Công, cô xin ngài cho cô được yên tĩnh tâm hồn, được thỏa nguyện ước mong, được chồng yêu lại, giữa hai người từ đây sẽ không bao giờ có chuyện gì bất bình hoặc phiền muộn.

— Ôi! Thưa mẹ, con muốn bay ngay đến nhà vị thần thánh ấy.

Đalila nghĩ: “Giữa đám người qua lại tấp nập thế này thì làm thế nào bắt hắn cởi trần truồng ra tước hết nữ trang của hắn?”. Bỗng nhiên mụ bảo:

— Con này! Con lùi lại đi sau ta một chút, nhưng đừng mất hút ta đấy. Ta vốn là một mụ già nặng những gánh của những người không gánh nổi. Dọc đường, người ta sẽ chất lên vai ta những tặng vật thành kính dâng lên vị thánh nọ. Để ta đi một mình cho tiện.

Cô ta lùi lại theo sau mụ cho đến khi chợ chính của thương nhân. Trong khu chợ mái vòm, người ta nghe vang vang tiếng chân thiếu phụ bước, tiếng nhạc vàng ở cổ chân xinh xắn, tiếng những đồng tiền vàng nơi mái tóc chạm nhau du dương nhịp nhàng, như tiếng nhạc lục huyền cầm và chũm chọe xoang xoảng.

Hai người đi qua cửa hiệu của một thương nhân trẻ tên là Xiđi Môxen, một chàng trai đẹp, lông tơ mịn màng đôi má. Thấy thiếu phụ xinh đẹp, anh ta liếc trộm mấy lần. Mụ già biết ý, bảo với Khatum:

— Con tìm chỗ ngồi nghỉ, ta có chút việc phải bàn với chàng trai ngồi kia.

Khatum ngồi không xa cửa hiệu. Anh chàng tha hồ ngắm nghía. Cô chỉ mới ngước nhìn mà chàng ta đã mê mẩn. Biết là cá đã cắn câu, mụ già đến chào, hỏi:

— Có phải cậu là thương gia Xiđi Môxen không?

— Vâng, nhưng ai nói cho bà biết tên cháu?

— Những người tốt bụng. Họ muốn già đến với cậu. Già cho cậu hay cô ngồi kia là con gái già, cha là một đại thương gia, chết rồi để lại nhiều của cải lắm. Em nó có những dấu hiệu chắc chắn tỏ rằng đã đến tuổi lấy chồng nên già dẫn đi chơi. Lần đầu tiên em nó ra khỏi nhà đấy. Người hiền có nói: “Gả con gái, chớ gả con trai”. Như linh cảm thấy và như được thần linh mách bảo, già định gả em nó cho cậu. Về nó, cậu không có gì phải lo; còn về cậu, nếu cậu nghèo, già sẽ cho tất cả vốn liếng của em nó, và sẽ mở cho cậu không phải một mà là hai cửa trên. Như thế là cậu được chúa Ala ban cho không phải chỉ một cô gái trẻ đẹp, mà cả ba điều đáng ham muốn bắt đầu bằng chữ T là Tiền tài, Tiện nghi và Thú dục.

Nghe thế, Xiđi Môxen đáp:

— Hay quá! Thưa mẹ, thật ngoài sự mong muốn của con. Xin cám ơn mẹ. Về ba điều mẹ nói, hai điều trên con hoàn toàn tin vào lời mẹ, nhưng còn điều T thứ ba, thú thật, con chỉ có thể yên tâm khi đã được soát lại bằng chính mắt mình. Mẹ con trước khi qua đời có dặn con: “Mẹ chỉ mong được chính mắt thấy rõ da thịt cô gái sắp cưới cho con”. Con đã thề sẽ thay thế mẹ con mà thực hiện như thế và mẹ con yên tâm nhắm mắt.

— Nếu thế thì đứng dậy theo già ngay. Già sẽ cho con thấy rõ da thịt em con. Con phải đi sau em nó, mà đừng để mất hút. Già đi đầu, dẫn đường.

Chàng nhà buôn trẻ mang theo một cái túi đựng một nghìn đina vàng, nghĩ bụng: “Không biết chuyện gì sẽ xảy ra đây, nhưng khi cần thì ta đã sẵn một món tiền dùng vào việc ký hôn ước.”

Mụ già đi đầu, cách sau mấy bước là thiếu phụ, sau cùng là chàng buôn trẻ đẹp. Mụ đến ngôi hàng anh thợ nhuộm Hat Môhamat, một người nổi tiếng vì những ham thích trái ngược. Anh ta giống như một con dao chặt một nhát là đứt được cả phần đực lẫn phần cái của củ liên vu, vừa có vị ngọt của quả vả vừa có vị chua của quả lựu. Môhamat nghe bước chân leng keng tiếng nhạc, ngẩng đầu nhìn. Và kìa, một chàng trai rất đẹp, một thiếu nữ rất xinh. Anh chàng thấy lòng xốn xang rạo rực.

Mụ Đalila đến gần, chào hỏi:

— Anh là anh thợ nhuộm Hat Môhamat phải không?

— Vâng, tôi là Hat Môhamat. Bà hỏi gì ạ?

— Nhiều người tốt bụng đã nói với già về anh. Anh nhìn kìa. Người con gái xinh xinh kia là con gái già, chàng trai duyên dáng kia là con trai già. Già nuôi chúng nó tốn kém lắm. Nhà của già là một căn nhà rộng nhưng cũ kỹ và ọp ẹp lắm, mới đây có sửa lại, thêm mấy cái xà ngang, mấy cột trụ bằng gỗ. Ông thợ cả bảo nhà có thể sập nên tạm đến ở một nơi khác, chữa xong nhà tử tế hãy về. Già phải đi tìm một chỗ cho mấy mẹ con tạm ở. Người ta mách đến đây. Già vốn rộng rãi, anh đừng ngại.

Nghe thế, anh thợ nhuộm thấy phớn phở “Ya Hat Môhamat! Một tảng bơ trên một chiếc bánh ngọt, người ta đưa đến tận mồm mi rồi.”

— Quả tôi có một ngôi nhà - anh nói - trên gác có buồng rộng, nhưng không có buồng nào để không cả. Tôi ở buồng dưới, còn buồng trên gác dành để tiếp những người nông dân thường đem chàm đến bán cho tôi.

— Già chữa nhà chỉ khoảng một hoặc cùng lắm là hai tháng, ở đây già không quen biết nhiều. Thôi thì anh ngăn đôi buồng trên gác ra vậy, dành một bên cho ba mẹ con già. Và nếu anh muốn, thì những người khách nông dân của anh cũng sẽ là khách của già. Già sẵn lòng ăn chung ở chung với họ.

Anh thợ nhuộm vội đưa cho mụ chùm chìa khóa ba chiếc: một chiếc to, một chiếc bé, một chiếc xoắn. Anh ta dặn:

— Chiếc to mở cổng ra vào, chiếc bé mở cửa phòng đợi, chiếc xoắn mở buồng trên gác. Bà cầm lấy cả chùm mà dùng.

Mụ Đalila cầm chùm chìa khóa đi, theo sau là nàng Khatum, sau nữa là chàng buôn trẻ Xiđi Môxen. Ba người đi đến một phố hẹp, ở đây là nhà anh thợ nhuộm. Mụ Đalila lấy chiếc chìa khóa to mở cổng, đưa Khatum vào, bảo Môxen chờ. Mụ dẫn Khatum xinh đẹp lên gác và bảo:

— Cha Tấn Công đáng kính ở dưới này. Con ngồi đây chờ mẹ xuống báo, mẹ lên ngay. Cởi tấm mạng ra cho mát.

Mụ xuống đưa Xiđi Môxen vào phòng đợi.

— Con ngồi chờ đây nhé, mẹ đi dẫn em nó đến cho con để con được chính mắt thấy điều con muốn thấy.

Mụ chạy lên gác bảo Khatum:

— Ta xuống thôi.

— Con mừng quá mẹ ơi.

— Nhưng ta sợ một điều cho con.

— Điều gì vậy?

— Ta có một đứa con vừa là người thay mặt vừa là người giúp việc cho Cha Tấn Công dưới nhà. Hắn kỳ lắm, không phân biệt trời nóng trời lạnh, lúc nào cũng trần truồng. Khi có một người lịch sự như con đến, hắn thấy tư trang, lụa là y như nổi cơn điên, nhảy bổ đến xé quần xé áo người ta, lột hết nữ trang, giật hoa đến đứt tai người ta ra. Con nên cởi hết tư trang, áo dài áo cánh mẹ giữ cho. Cha Tấn Công khấn nguyện cho con xong rồi lên đây mẹ sẽ trả lại hết.

Khatum cởi bỏ hết, chỉ giữ lại chiếc áo lót bằng lụa. Mụ gói tất cả lại, bảo:

— Giờ ta đem đặt xuống dưới chiếc áo dài của Cha Tấn Công để được thơm mùi vị chúc phúc của cha.

Mụ đem giấu dưới gầm cầu thang, xong đến chỗ Xiđi Môxen đang ngồi chờ cô gái. Môxen nói:

— Em con đâu, mẹ đưa đến đây đi cho con xem xét một chút.

Bỗng mụ tát vào mặt và đấm vào ngực mình.

— Mẹ sao thế? - Xiđi hỏi.

— Ôi mấy mụ láng giềng ác ý, đố kỵ, điêu ngoa, sao không chết hết đi cho rảnh. Họ thấy con đi với mẹ thì hỏi về con, mẹ bảo con sắp làm con rể mẹ. Họ ghen ghét với điều may mắn của hai mẹ con mình, đến tìm con gái mẹ mà rằng: “Mẹ cô không muốn nuôi cô nữa hay sao mà lại đem gả cho một thằng ghẻ lở, một thằng hủi”. Mẹ đã thề với con gái là trước khi được chính mắt trông thấy mình mẩy anh, mẹ không ép em nó, cũng như chính anh trước kia đã thề với mẹ mình ấy mà.

Nghe thế, Xiđi Môxen nói:

— Chúa hại bọn đố kỵ và bọn có ác ý.

Nói rồi anh ta cởi hết quần áo, da thịt trắng trẻo nguyên vẹn như bạc tinh rong. Mụ già tỏ ra vừa lòng.

— Đẹp đẽ, sạch trong như anh thì có gì phải ngại.

Môxen sốt ruột giục:

— Mẹ đưa nàng đến đây đi.

Anh ta xếp cái áo cầu rất đẹp và quần áo khác, dây lưng, lưỡi dao găm bạc vào trong cái túi có đựng một nghìn đina. Mụ già bảo:

— Trong phòng chờ mà để những của quý thế này thì không nên. Để mẹ đem cất vào một chỗ chắc chắn cho.

Mụ xách túi, khóa cửa lại, đến gầm cầu thang lấy gói của Khatum, lặng lẽ ra khỏi nhà. Mụ đem cả túi lẫn gói đến gửi một anh bán mứt kẹo quen thân, xong mụ đến cửa hiệu anh thợ nhuộm máu dê đang nóng lòng chờ. Thấy mụ, anh ta hỏi ngay:

— Inxala! Thế nào? Bà vừa ý về cái nhà của tôi chứ?

— Thật là tuyệt! Tôi ưng ý lắm. giờ tôi đi thuê mấy anh khuân vác khiêng đồ đạc đến. Như thế là tôi bận lắm mà mấy con tôi thì từ sáng đến giờ chưa có gì vào bụng. Phiền anh cầm đồng đina này mua giúp chúng vài bát xúp thịt băm và mời anh cùng ăn với các em cho vui.

— Thế ai trông cửa hiệu và áo quần của khách cho tôi?

— Lạy Chúa! Có thằng nhỏ làm công đấy thôi.

— Thôi được.

Anh ta cầm mấy cái bát đi. Đó là về anh thợ nhuộm. Sau còn nói đến anh ta nữa.

Nói về mụ Đalila quỷ quyệt, mụ chạy đến nhà người quen bán mứt kẹo lấy túi và gói rồi, lại đến hiệu anh thợ nhuộm. Mụ bảo thằng bé trông hàng:

— Chủ mày nhắn tao về bảo mày đến ngay hiệu bán xúp. Để tao trông hàng cho. Đi ngay đi.

Chú bé đi rồi, mụ vớ ngay áo quần của khách đưa nhuộm và tất cả những gì có thể vơ vét được. Đang nhặt nhạnh thì có một anh đánh lừa thuê thất nghiệp một tuần nay, đi qua. Anh ta lại nghiện hatsít nữa. Mụ gọi, hỏi:

— Anh có biết thằng con tôi, anh thợ nhuộm ở đây ấy?

— Ya Ala! Thưa bà chủ của cháu, còn ai biết rõ anh ấy bằng cháu.

— Hỡi anh đánh lừa đáng mến, thằng con khốn khổ của tôi không có tiền giả nợ, bị tù nhiều phen, cứ mỗi lần tôi lại phải chạy vạy cho hắn được thả ra. Để chấm dứt tình trạng ấy, hôm nay tôi muốn hắn tuyên bố vỡ nợ. Tôi nhặt nhạnh áo quần của khách đem giả cho họ. Anh cho tôi thuê con lừa để chở các thứ ô hợp này. Một đina công đây. Trong khi chờ đợi tôi trở lại, nhờ anh xem còn cái gì thì đập phá hết đi cho, như những bình thuốc nhuộm, những chậu thuốc đã pha. Những viên pháp quan sẽ không còn gì để mà bắt nợ nữa.

Anh đánh lừa vui vẻ nói:

— Anh thợ nhuộm đối xử với cháu tốt lắm. Hôm nay cháu sẽ làm cái việc nhỏ mọn này để trả ơn anh cháu. Cháu sẽ đập phá sạch.

Mụ chất cả lên lưng con lừa, tay cầm dây dắt nó về nhà. Nhờ trời phù hộ, mụ không gặp cản trở gì cả. Mụ vào nhà, con gái Zenap ngồi chờ mẹ, ruột nóng như ngồi trên đống lửa.

— Mẹ ơi - Zenap nói - con nghĩ tới mẹ luôn. Mẹ vừa được những gì nào?

— Mới một buổi sáng ta đã chơi bốn vố cho bốn gã: một thương nhân trẻ, vợ một viên võ quan ghê gớm. một anh thợ nhuộm trăng hoa, và một anh chở lừa thuê. Tất cả áo quần, các thứ cuỗm được, ta chất lên lưng con lừa của tên chở lừa thuê đem về cho mày đây.

— Thế thì từ nay mẹ không thể đi lại trong thành Batđa này được nữa vì có lão võ quan vợ bị lột, có chàng thương nhân trẻ bị trần như nhộng, có anh thợ nhuộm mất hết áo quần của khách, và có anh chở lừa thuê mất lừa.

— Ui chà! Con gái mẹ ơi, mẹ cóc cần mấy gã đó, trừ có tên chở lừa thuê, vì hắn biết mẹ.

Đấy là về Đalila.

Về anh thợ nhuộm thì mua được xúp thịt rồi, anh ta đưa chú bé bưng về nhà. Tạt qua cửa hiệu, anh thấy anh chở lừa thuê đang đập phá, các chum vại, các thùng gỗ vỡ tan, cả cửa hiệu chỉ còn là một đống mảnh vụn ngổn ngang, bùn xanh nhão nhoét. Anh ta vội kêu:

— Ngừng tay, anh chở lừa ơi.

Anh này ngừng lại, nói với anh thợ nhuộm:

— Khen thay chúa Ala đã cho anh ra tù. Tôi vẫn nghĩ đến anh luôn.

— Anh nói gì thế? Và thế này là thế nào?

— Lúc anh vắng nhà - anh chở lừa thuê nói - người ta đã tuyên bố là anh vỡ nợ.

Anh thợ nhuộm họng như bị tắc lại, môi run run, mắt lồi ra, hỏi:

— Ai bảo anh thế?

— Bác bảo thế mà, và sai tôi đập phá hết để những người mà vị pháp quan phái đến không còn gì để tịch biên cả. Như thế có lợi cho anh.

Anh thợ nhuộm ngạc nhiên hết sức:

— Ma quỷ ám ảnh! Mẹ tôi chết từ lâu rồi cơ mà.

Anh ta đấm ngực thình thình, hét đến vỡ họng:

— Thế là mất sạch, của ta và của khách!

Anh chở lừa thuê lúc ấy cũng bật lên khóc và kêu:

— Thế là mất con lừa của tôi rồi!

Và chàng hét anh thợ nhuộm:

— Đồ con tiều! Mẹ anh cướp con lừa của ta rồi. Anh phải trả ta.

Anh thợ nhuộm túm gáy anh chở lừa thuê, vừa đấm vừa la:

— Con đĩ già nhà mày đâu rồi?

Anh chở lừa thuê hét lên:

— Lừa ta đâu? Lừa ôi! Trả lừa cho ta.

Hai người túm lấy nhau, rủa nhau, cắn nhau, thụi vào đầu vào vai, húc vào bụng nhau, túm lấy hạ bộ của nhau định bóp nát ra.

Người xem quanh mỗi lúc một đông. Cuối cùng họ can được đôi bên. Một người hỏi anh thợ nhuộm:

— Ya Hat Môhamat, có chuyện gì giữa hai anh thế?

Anh chở lừa thuê vội to tiếng thuật lại câu chuyện, rồi kết thúc:

— Tôi làm như thế là để giúp ích cho anh thợ nhuộm.

Có người lại hỏi:

— Ya Hat Môhamat, anh phải quen mụ ta thì mới nhờ trông cửa hiệu chứ.

— Bây giờ tôi mới gặp. Mụ ấy đến ở nhà tôi với một đứa con trai và một đứa con gái.

Một người đứng xem cho rằng anh thợ nhuộm phải đền con lừa vì nếu anh không nhờ mụ già trông hàng thì đời nào anh chở lừa thuê lại giao lừa cho mụ. Một người thứ ba cũng nói:

— Ya Hat Môhamat, anh đã cho mụ ta ở trong nhà mình thì anh phải trả con lừa, hoặc đền tiền.

Rồi mọi người cùng hai đương sự đến nhà anh thợ nhuộm.

Về phần Khatum và chàng thương nhân trẻ tuổi thì thế này:

Anh chàng ngồi trong phòng chờ đợi thiếu nữ đến để xem xét da thịt, còn Khatum ở buồng trên gác cũng chờ cho bà già thần thánh nói với người phụ việc của Cha Tấn Công, xong rồi thì lên dẫn nàng xuống gặp cha. Chờ mãi không thấy, Khatum phong phanh một chiếc áo lót mỏng ra khỏi buồng, xuống cầu thang. Anh chàng thương nhân nghe bước chân xuống thang có tiếng nhạc, nói ra:

— Nhanh lên nàng ơi! Mẹ nàng dẫn nàng đến để gả cho tôi đấy. Nàng hãy cùng với mẹ vào đây.

Khatum đáp:

— Mẹ tôi chết rồi còn đâu. Còn anh, có phải là cái anh dở hơi giúp việc của Cha Tấn Công đấy không?

Chàng thương nhân trả lời bâng quơ:

— Con mắt của ta ơi! Lạy Chúa! Ta chưa dở hơi lắm đâu. Còn như Cha Tấn Công thì ta quả xứng với danh hiệu ấy.

Khatum thẹn đỏ mặt, không biết tính sao, đành ngồi ở cầu thang mà chờ bà già, mặc lời quở trách của anh chàng mà nàng vẫn tưởng là người phụ tá dở hơi của ngài Bội Gia chửa đẻ.

Chính lúc ấy, đám người đi cùng anh thợ nhuộm và anh chở lừa thuê ào đến. Họ gọi cổng. Chờ một lúc, họ đạp cửa ùa vào phòng đợi, thấy anh thương nhân trẻ trần như nhộng, hai tay bưng lấy món hàng quý của anh ta. Anh thợ nhuộm hét:

— Đồ con con đĩ! Mẹ mày, con mụ gây tai họa đâu rồi?

— Mẹ tôi chết đã lâu. Còn bà già, chủ nhà này chỉ là bà nhạc tương lai của tôi thôi.

Chàng ta kể lại tỉ mỉ câu chuyện. Rồi nói thêm:

— Còn cô gái đến đây cho tôi xem người thì đang nấp sau cái cửa này.

Người ta xô cửa thì thấy một cô gái lẩy bẩy chỉ có một chiếc áo lót mỏng trên người đang cố che xuống thấp nhất đùi vế vẻ vang. Anh thợ nhuộm cáu kỉnh:

— Ôi! Đồ con hoang. Mẹ mày, con mụ mối, ở đâu?

Nàng ngượng ngùng:

— Mẹ tôi chết lâu rồi. Bà già dắt tôi đến đây là một bà thánh giúp việc cho đức Bội Gia đấy.

Nghe thế, mọi người, cả anh thợ nhuộm, dù cửa hiệu bị phá; cả anh chở lừa thuê dù lừa đã mất; cả anh thương nhân trẻ, tất cả cười lăn cười lộn. Rồi họ lấy quần áo cho cô gái sợ sệt mặc vào - chúng ta sẽ gặp lại cô khi chồng cô đi xa về. Còn anh thợ nhuộm Hat Môhamat và anh chở lừa thuê thì làm lành với nhau, xin lỗi nhau, rồi cùng anh thương nhân trẻ đi đến ngài đô trưởng là đô đốc Khalet. Họ trình lại những việc đã xảy ra và đòi được trả thù.

— Các vị ơi - đô trưởng nói - chuyện các vị kỳ quá, thật khó tin.

— Lạy Chúa! Chúng tôi xin lấy đức Giáo chủ mà thề rằng những điều chúng tôi nói toàn là sự thật.

— Nhưng ta làm sao tìm ra mụ già ấy trong số nghìn vạn bà già ở cái thành Batđa này. Ta không thể phái người đi đến tất cả các hậu đường mà lật mạng che mặt người đàn bà lên được.

Thế là họ kêu lên:

— Thật là đại họa! Ôi cửa hiệu của tôi! Ôi con lừa của tôi! Ôi cái túi 1000 đina của tôi!

Ngài đô trưởng thương hại bảo:

— Các vị hãy lùng khắp thành phố, thấy con mụ đâu tóm lấy. Ta hứa sẽ dùng cực hình bắt mụ phải thú nhận.

Ra khỏi dinh quan đô trưởng, mấy người bị mụ Đalila lừa tản đi các ngả mong tìm được con mụ đáng nguyền rủa.

Về phần họ là như thế. Chúng ta sẽ gặp lại họ sau này. Còn mụ Đalila quỷ quyệt thì nói với con gái:

— Mấy chuyện vừa qua đã mùi mẽ gì. Ta còn làm hơn thế nữa.

— Giờ thì con sợ cho mẹ lắm.

— Việc gì phải sợ. Ta như hạt đậu trong vỏ, lửa nước chẳng làm gì nổi ta.

Mụ trút bỏ bộ đồ tu hành, mặc quần áo nô tì của nhà đại gia rồi lại đi, nghĩ đến những trò lừa đảo mới sắp đem thi hành ở Batđa. Mụ đến một phố hẻo lánh có vải hoa đẹp căng suốt chiều dài chiều rộng, và rất nhiều đèn xanh đỏ. Đất toàn giải thảm sang trọng. Một tòa lâu đài rợp cờ quạt, từ trong vang rộn tiếng ca hát, tiếng trống cơm, tiếng sênh, tiếng chũm chọe. Trước cửa, một nữ nô cõng trên vai một chú bé áo quần bằng nhung thêu chỉ vàng chỉ bạc, ngoài khoác chiếc áo choàng gấm thêu, khăn bịt đầu đỏ có đính ba hàng ngọc, chiếc kiềng ở cổ bằng vàng nạm ngọc. Mụ hỏi mấy người đứng xem và mấy người khách vào ra thì biết đấy là nhà ông Tổng đại diện thương gia Batđa. Chú bé kia là con ông. Ông còn một cô gái trinh đến tuổi gả chồng. Hôm ấy là ngày ăn hỏi nên mới trang hoàng như thế. Bà mẹ chú bé bận tiếp các bà khách, chú bé hay quấy, cứ bám lấy áo bà nên phải giao cho một nữ nô cõng đi chơi.

Biết được như thế, mụ Đalila nghĩ bụng: “Đalila hỡi! Cái vố phải chơi bây giờ là bắt cóc thằng bé này mà lột lấy của”. Mụ tiến lên, than phiền: “Ta đến muộn thế này thực xấu hổ với vị Tổng đại diện phu nhân đáng kính”. Rồi mụ đặt vào tay nữ nô vốn là một đứa đần độn một đồng đina giả mà bảo:- Ta trả công cho con một đina, con lên bẩm với bà chủ rằng: “U già Om Ankhay rất nhớ ơn bà và rất mừng cho bà. Hôm nào cưới u sẽ dẫn các con đến, sẽ có nhiều quà đến mừng các cô phù dâu theo lệ thường”.

Nữ nô nói:

— Cháu muốn giúp bà lắm, chỉ phiền nỗi chú bé này hễ thấy mẹ là bám lấy.

— Thế thì để đấy ta trông cho, con chạy ù lên rồi xuống ngay.

Nữ nô cầm đồng bạc giả, trao chú bé cho mụ, lên nhà.

Đalila vội chuồn ngay đến một phố nhỏ tối om. Mụ lột truồng chú bé. “Ôi Đalila! - mụ nghĩ - như thế vẫn chưa đủ. Nếu mi quả là con mẹ ranh thì phải dùng đứa bé này mà xoay xở có lợi nhất, đem cầm lấy một món tiền to chẳng hạn”. Mụ hấp tấp đến khu kim hoàn ở chợ. Mụ thấy trong cửa hiệu của người Do Thái, một nhà buôn vàng bạc lớn ngồi sau chiếc hộp bày hàng. Mụ nghĩ: “Ổn rồi” và bước vào. Anh Do Thái thấy mụ, nhìn đứa bé, nhận ra là con vị Tổng đại diện thương gia. Anh Do Thái tuy rất giàu vẫn ghen ghét với mấy ông bạn láng giềng khi họ bán được một món hàng vào lúc anh ta chưa có khách. Cho nên thấy mụ già, anh ta mừng lắm, hỏi:

— Thưa bà chủ, bà cần gì ạ?

— Ông là người Do Thái Ira phải không?

— Naâm!

— Hôm nay là ngày ăn hỏi của chị chú bé này, con gái ngài Tổng đại diện. Ngài cần ngay một số nữ trang: hai đôi vòng chân bằng vàng, một đôi xuyến vàng, một đôi hoa tai ngọc, một thắt lưng chỉ vàng, một con dao găm cán bằng ngọc bích nạm ngọc hồng và một cái nhẫn có dấu.

Người Do Thái vội lấy tất cả những thứ ấy giá ít nhất cũng hơn một nghìn đina trao cho mụ.

— Tôi đem về cho bà chủ chọn - mụ nói. - Bà chọn xong, hết bao nhiêu tiền tôi sẽ đem đến trả. Nhờ anh giữ giúp chú bé này, chờ tôi trở lại.

Mụ vơ tất cả, đi tuột về nhà.

Zenap xảo trá thấy mụ về, hỏi:

— Mẹ vừa chơi được món gì nào?

— Ít thôi. Ta vừa bắt cóc thằng bé con lão Tổng đại diện thương gia, lột hết, rồi đem gửi làm con tin tại nhà tên Do Thái Ira lấy khoảng một nghìn đina nữ trang.

— Mẹ ơi, lần này chắc chắn là hết đường. Mẹ không thể thò ra mà đi lại ở Batđa được nữa rồi.

— Đã thấm gì. Mày không phải sợ cho ta.

Lại nói về cô nữ nô trẻ khờ dại. Cô vào phòng khách tìm bà chủ:

— Thưa bà - cô nói - u già của bà là Om Ankhay gửi lời kính chào bà và chúc tụng bà. U nói rất mừng cho bà. Ngày cưới cô con, u sẽ đem các con đến và sẽ có nhiều quà tặng các cô phù dâu.

— Thế chú bé đâu? - bà chủ hỏi.

— Con nhờ u già giữ hộ, sợ đem lên đây chú lại theo bà. U đưa con một đina để thưởng cho ca nhi.

Cô ta đưa cho ca nữ chính đồng đina, nói:

— Đây, mừng cho chị.

Ca nữ cầm đồng đina, thấy nó bằng đồng.

Bà chủ hốt hoảng thét:

— Đồ con đĩ! Xuống bế ngay cậu chủ nhỏ của mày.

Nữ nô lật đật chạy ra, không thấy chú bé, không thấy u già. Cô thét lên một tiếng, ngã sấp mặt xuống. Các bà khách vội ùa cả ra, niềm vui đổi thành tang tóc. Đúng lúc ấy vị Tổng đại diện về, bà vợ mếu máo thuật lại sự việc, ông vội chạy ngay đi tìm chú bé. Tất cả các vị thương gia khách khứa cũng theo ra, chia nhau các ngả đi tìm. Cuối cùng, sau bao nhiêu nỗi lo âu khắc khoải, họ thấy chú bé trần truồng ở bực cửa nhà anh Do Thái.

Ông đại diện sấn đến, điên người vì mừng, vì giận:

— Đồ khốn! Ngươi định làm gì con ta? Sao lại lột hết áo quần nó thế này?

Anh Do Thái ngạc nhiên và sợ sệt:

— Lạy Chúa! Thưa ngài, tôi cần gì phải giữ con tin như thế này. U già của ngài lấy một nghìn đina nữ trang cho tiểu thư rồi gửi chú bé lại một lát đó thôi.

Vị Tổng đại diện càng giận dữ:

— Đồ chết tiệt! Anh tưởng con gái ta thiếu nữ trang nên cần đến anh đấy hẳn. Trả ngay những thứ anh đã lấy của thằng bé.

Anh Do Thái sợ xanh mặt, kêu:

— Hỡi các vị Hồi giáo, cứu tôi với!

Vừa lúc ấy, ba người bị lừa đầu tiên cũng vừa từ ba phía đến: anh chở lừa thuê, chàng thương nhân trẻ, và anh thợ nhuộm. Họ hỏi chuyện, biết là mụ tai vạ lại vừa giở một ngón nữa.

— Chúng tôi biết con mụ ấy - họ nói - một con mụ lường gạt đã lừa chúng tôi trước khi lừa các vị.

Họ kể lại chuyện họ cho mọi người hay. Vị Tổng đại diện, không biết làm gì, đành nói:

— Còn may ta tìm lại được con ta. Ta cũng chẳng bận tâm nữa đến áo quần của nó, coi như món tiền chuộc nó. Nhưng một ngày kia ta sẽ phải đòi được ở con mụ già.

Nói rồi, ông vội về báo cho vợ tin mừng đã tìm được con.

Còn anh Do Thái thì hỏi ba nạn nhân:

— Các ông đi đâu bây giờ?

— Tiếp tục đi lùng.

— Cho tôi đi với. Nhưng các ông, trước khi bị lừa, có ai biết mụ ta không?

— Có tôi - anh chở lừa thuê đáp.

Anh Do Thái khuyên:

— Không nên đi cả bọn thế này, nên đi riêng rẽ để con mụ khỏi để ý.

— Phải đấy - anh chở lừa thuê tán thành - chúng mình hẹn trưa sẽ gặp nhau tại ngôi hàng anh hớt tóc Hat Maxut.

Bàn nhau rồi, họ phân tán mỗi người một nơi. Số đã định là anh chở lừa thuê là người gặp mụ già quỷ quyệt trước nhất, lúc mụ đi giữa phố, đang nghĩ đến một mưu mô mới lừa người. Mụ cải trang, nhưng anh chở lừa thuê cũng nhận ra ngay, chạy đến túm lấy, kêu:

— Đồ khốn kiếp! Đồ khọm già! Đồ củi khô! Thế là ta tóm được con mụ.

Mụ già vẫn ôn tồn:

— Có việc gì thế, anh?

— Con lừa! Trả lừa cho ta.

Mụ nói, giọng trìu mến:

— Nói khẽ chứ, anh. Cái gì mà chúa Ala đã dùng tấm khăn của Người che lại thì mình cũng nên che đi. Bây giờ anh muốn gì nào? Con lừa của anh, hay những thứ của người khác?

— Ta chỉ đòi con lừa của ta thôi.

— Ta biết anh nghèo, ta đâu có muốn lấy lừa của anh. Ta chỉ đem gửi nó cho anh, tại nhà anh thợ cạo Hat Maxut trước mặt anh kia kìa. Ta đến bảo hắn trả ngay cho anh. Anh chờ ta một chút nhé.

Mụ vào nhà Maxut, hôn tay anh ta, khóc nói:

— Khốn khổ thân tôi!

— Sao thế, bác?

— Anh có thấy thằng con ta đứng trước cửa hiệu anh kia không? Hắn làm nghề chở lừa thuê. Một hôm hắn bị trúng gió độc, ốm lăn lóc đến mất hết trí khôn, như điên như dại, cứ luôn mồm đòi lừa. Sáng dậy kêu: “Trả lừa tôi”. Đi ngủ kêu: “Trả lừa tôi”. Đi kêu: “Trả lừa tôi”. Có một thày thuốc bảo ta: “Trí óc con bà loạn lắm rồi, muốn chữa chỉ còn cách nhổ hai cái răng hàm trong cùng và cho bọ ban miêu đốt vào hai thái dương hoặc gí sắt nung đỏ vào”. Anh chữa giùm, ta trả công anh một đina đây. Muốn cho nó vào, anh gọi: “Lừa của chú trong nhà tôi, vào mà lấy.”

Anh thợ cạo có hai người giúp việc đắc lực. Anh bảo một người nung đỏ cho hai cái đinh rồi ra gọi anh chở lừa thuê: “Lừa của chú trong nhà tôi, vào mà lấy.”

Anh chở lừa vào bên trong thì mụ ra ngoài đứng ở bực cửa. Anh thợ cạo dẫn anh chở lừa vào phía sau rồi bất thình lình thụi một cái vào bụng, đạp một cái vào chân. Anh chở lừa ngã lăn ra. Hai người phụ việc trói nghiến hai tay hai chân anh lại, không cho cựa quậy. Anh thợ cạo lấy hai cái kìm như kìm thợ rèn tọng vào mồm anh chở lừa, vặn một cái, lôi cả hai chiếc răng hàm ra. Anh chở lừa thuê gào thét, vặn người lại. Mặc! Anh thợ cạo lấy nhíp cặp hai cái đinh nung đỏ gí vào hai thái dương anh chở lừa. Xong rồi, anh ta có vẻ đắc ý.

— Ualahi! Thế là chú hết điên. Mẹ chú chắc sẽ bằng lòng ta. Ta phải ra gọi bà vào xem việc ta làm nhạy biết chừng nào.

Trong khi anh chở lừa thuê giãy giụa trong bàn tay hộ pháp của hai tên phụ việc, anh thợ cạo ra ngoài cửa hiệu. Ôi thôi! Cửa hiệu rỗng tuếch như bị một cơn gió lốc cuốn sạch đồ đạc: dao cạo, gương cầm tay khung xà cừ, kéo, da liếc dao, chậu, bình đựng nước, khăn mặt, ghế ngồi biến hết, chẳng còn tí gì, bóng chúng cũng không còn. Con mụ già cũng biến mất, hơi hướm của mụ cũng không còn. Cửa hiệu lại được quét tước và tưới nước như vừa mới thuê.

Anh thợ cạo điên tiết chạy vào phía trong bóp cổ anh chở lừa thuê lắc lắc như lắc giỏ:

— Con mẹ mày đâu?

Anh chở lừa khốn khổ vừa đau, vừa cáu thét lên:

— Đồ con cái giẻ rách! Mẹ tao ấy à, bà ấy chết rồi!

Anh thợ cạo vẫn bóp cổ anh chở lừa thuê mà lắc:

— Mẹ mày đâu? Cái con đĩ già dẫn mày đến đây rồi cuỗm hết của tao mà cút mất ấy?

Anh chở lừa thuê run nẩy người sắp thét lên nữa thì bọn đi lùng vừa về đến: anh thợ nhuộm, anh thương nhân trẻ và anh Do Thái. Họ thấy anh thợ cạo mắt long lên, anh chở lừa thuê hai bên thái dương phồng tướng, mồm miệng đầy máu, hai cái răng hàm còn dính hai bên mép.

— Có chuyện gì thế các anh? - họ hỏi.

Anh chở lừa thuê gào lên:

— Hỡi các bạn Hồi giáo! Phải bỏ tù thằng cha đáng đánh đòn này.

Anh ta thuật lại sự việc. Mấy người hỏi anh thợ cạo sao lại làm thế. Anh này kể lại việc cửa hiệu anh bị con mụ già vét sạch. Mọi người lại biết thêm một tội ác mới của con quỷ cái. Anh thợ cạo đóng cửa hiệu, nhập bọn với bốn người mà đi lùng thủ phạm. Anh chở lừa thuê thì cứ rên rỉ hoài: “Ôi lừa của tôi! Ôi hai chiếc răng hàm của tôi!”

Họ đi lùng khắp các phố, lâu lắm. Thực ra không một ai trong bọn họ biết tên mụ là gì, nhà mụ ở đâu. Đến một chỗ rẽ, lại anh chở lừa thuê trông thấy mụ trước tiên. Anh chạy sấn đến kêu: “Hắn đây rồi! Giờ thì phải đền hết cho chúng ta.”

Họ lôi mụ đến dinh đô trưởng, đô đốc Khalet. Đến nơi, họ giao cho lính và xin được gặp ngài đô trưởng.

— Ngài đang nghỉ trưa - lính trả lời - chờ một lát đến khi ngài dậy.

Năm người chờ trong sân, còn mụ Đalila thì lính giao cho mấy hoạn nô đem nhốt vào một căn buồng ở hậu đường.

Vào đây, con mụ xảo trá làm thế nào lại mò đến được buồng đô trưởng phu nhân. Mụ chào, mụ hôn tay, mụ xin gặp ngài đô trưởng.

— Ngài đang nghỉ trưa - phu nhân đáp - bà muốn hỏi ngài việc gì?

— Chồng tôi buôn đồ gỗ và buôn nô lệ. Trước khi đi xa, ông ấy giao lại cho tôi năm nô lệ biết cưỡi ngựa đem bán đấu giá. Quan đô trưởng đã gặp tôi và bọn chúng, ngài đã trả giá một nghìn hai trăm đina. Tôi bằng lòng bán. Giờ tôi đã dẫn bọn nô lệ đến cho ngài.

Ngài đô trưởng quả có cần mua nô lệ. Hôm qua ông mới đưa cho bà vợ một nghìn đina để mua, vì vậy bà tin ngay lời mụ già.

— Thế bọn nô lệ đâu? - bà hỏi.

— Dạ, chúng đang đứng dưới cửa sổ, ngoài sân kia.

Bà nhìn ra, thấy có năm anh chàng thật.

— Lạy Chúa! Chúng đẹp đấy chứ - bà nghĩ. Mỗi tên cũng đáng giá một nghìn rồi.

Bà mở hòm lấy một nghìn đina đưa cho mụ.

— Còn thiếu hai trăm - bà nói - xin chờ quan lớn tôi dậy.

— Ôi, thưa nữ chủ! Hai trăm đồng này tôi xin gửi lại một trăm về bình nước ngọt cho bà uống, còn một trăm để lần sau. Giờ thì bà cho tôi ra bằng cửa riêng kẻo bọn nô lệ trông thấy, chúng lưu luyến không cho đi.

Bà mở cửa riêng cho mụ ta ra và đức Che Chở đã chở che cho mụ về đến tận nhà.

Zenap thấy mụ vào, hỏi:

— Nào, mẹ của con hôm nay làm được gì nào?

— Ta lừa được mụ vợ đô trưởng một nghìn đina, ta lừa bán cho mụ ta năm tên nô lệ: tên chở lừa thuê, tên thợ nhuộm, tên Do Thái, tên cạo râu, và thằng nhà buôn trẻ. Trong bọn này ta gớm nhất là thằng chở lừa thuê, cái thằng ranh con này đã nhận ra ta mấy lần.

— Mẹ của con, lần này thì thôi nhé, đừng đi nữa. Ngạn ngữ có câu: “Bình đất rơi mãi, thế nào cũng có lần vỡ.”

Zenap can mẹ mãi, nhưng không được …

Còn vị đô trưởng, sau khi ông đã ngủ trưa dậy, bà vợ nói:

— Mừng ông đã ngủ ngon, và mừng ông mua được năm tên nô lệ.

— Nô lệ nào?

— Sao ông lại giấu tôi?

— Lạy Chúa! Tôi có mua nô lệ nào đâu. Ai bảo bà thế?

— Ông đã mua của một bà già năm nô lệ giá một nghìn hai trăm đina. Chính bà ấy cho tôi biết và đã dẫn nô lệ đến đây. Chúng ngồi ngoài sân kia kìa, mỗi tên mặc một chiếc áo dài. Riêng một cái áo cũng đáng một nghìn rồi.

— Bà đã trả tiền chưa?

— Lạy Chúa! Trao rồi.

Ngài đô trưởng vội chạy ra sân. Năm người vẫn ngồi ở đấy. Ông hỏi lính:

— Năm tên nô lệ mụ thương gia bán cho bà lớn đâu?

Họ ngạc nhiên, đáp:

— Từ khi quan lớn nghỉ trưa đến giờ, chúng tôi chỉ thấy có năm người này thôi.

Ngài đô trưởng liền quay về phía năm người mà rằng:

— Hôm qua chủ chúng bay đã bán chúng bay cho ta lấy một nghìn đina. Giờ chúng bay là nô lệ của ta. Hãy bắt đầu công việc nào. Có hố phân đó, đem hót đi.

Năm người nghe thế, sững sờ, kêu lên:

— Công lý của ngài là thế đấy hả? Chúng tôi là người tự do, không ai mua bán được. Chúng tôi buộc phải kiện ngài lên Giáo chủ. Ya Ala! Mời ngài đi với chúng tôi.

— Nếu chúng bay không là nô lệ, thì đích thị là ăn cắp, là lừa đảo rồi. Chúng bay đã đồng lõa với con mụ già, đưa hắn đến dinh ta để lừa ta. Lạy Chúa! Ta sẽ đem bán chúng bay cho người nước ngoài, mỗi đứa một trăm đina.

Lúc này ông Tai Họa Phố Phường đến trách móc ông đô trưởng về chuyện vợ bị lừa. Nguyên ông ta đi xa về thì thấy vợ ốm, vì xấu hổ và vì xúc động. Nàng kể hết sự việc với chồng, và trách: “Chỉ vì ông ăn nói phũ phàng mà tôi phải cậy đến ngài Bội Gia.”

Tai Họa thấy ông đô trưởng thì sừng sộ:

— Có phải ông cho phép con mụ mối lái già vào hậu phòng để lường gạt các bà đô đốc? Nghề của ông là thế hả? Lạy Chúa! Ông phải chịu trách nhiệm về chuyện người ta lừa vợ tôi cũng như những thiệt hại gây ra cho vợ tôi.

Nghe Tai Họa Phố Phường nói thế, năm người kia hùa theo:

— Hỡi ngài đô đốc, hỡi ngài Tai Họa dũng cảm, xin ngài xử cho chúng tôi với.

— Các anh kiện cáo việc gì?

Họ thuật lại chuyện của họ.

— Như thế là các anh bị gạt rồi - Tai Họa nói. - Vị đô trưởng nạt nộ được chúng ta là lầm to.

Vị đô trưởng nói với Tai Họa:

— Ngài đô đốc! Tôi xin bảo đảm việc bồi thường cho ngài và tìm trả lại cho phu nhân các thứ bị lừa. Tôi sẽ tóm cổ con mụ lường gạt.

Ông hỏi năm người:

— Trong số các anh, ai biết mặt con mụ ấy?

Cả năm đồng thanh:

— Tất cả bọn chúng tôi đều có thể nhận ra hắn.

Anh chở lừa thuê nói thêm:

— Mắt hắn xanh sáng lắm. Hắn có lẩn vào đám một nghìn con đĩ tôi cũng nhận ra ngay. Nhưng xin ngài cho chúng tôi một chục người lính để tóm cổ hắn.

Vị đô trưởng cho mười người lính đi với họ. Anh chở lừa thuê đi đầu. Vừa đi được mấy bước trong phố thì gặp mụ ta. Mụ toan chạy, họ tóm được ngay, trói quặt tay sau lưng, lôi đến viên đô trưởng.

— Những thứ ăn cắp được, mụ làm gì rồi? - vị đô trưởng lấy cung.

Mụ ta chối:

— Tôi không hề ăn cắp của ai. Tôi không thấy gì cả. Tôi không hiểu gì cả.

Vị đô trưởng bảo tên trưởng ngục:

— Tống mụ này vào xà lim hôi mốc nhất cho ta.

— Lạy Chúa! Chúng tôi không dám nhận việc này - trưởng ngục thưa. - - Chắc chắn mụ ta sẽ trốn mất.

Vị đô trưởng nghĩ bụng: “Tốt nhất là đem phơi cái mặt hắn ra cho mọi người biết thì hắn không thể trốn được. Đêm nay cho canh gác cẩn mật, mai sẽ xử.”

Ngài lên ngựa, theo sau là cả đoàn người bị mụ lừa. Họ lôi mụ ra ngoài thành Batđa, đến một chỗ bằng phẳng, vắng vẻ. Họ chôn một cây cọc to, buộc cứng tóc mụ vào đấy. Năm người kia ngồi quanh, canh gác mụ cho đến sáng.

Vậy thì năm người, nhất là anh chở lừa thuê, bắt đầu trả thù, gọi mụ bằng tất cả những cái tên bỉ ổi nhất mà những nỗi nhục nhã họ đã phải chịu đựng gợi lên trong lòng căm tức của họ. Nhưng rồi cái gì cũng phải cạn, phải hết, dù là cái túi giễu cợt của anh chở lừa, cái chậu nghịch ác của anh thợ cạo hay thùng nước chua của anh thợ nhuộm. Và cũng vì ba đêm mất ngủ, xúc động làm cho bải hoải, năm anh chàng ngồi quanh chiếc cọc trói mụ Đalila, ăn xong là bắt đầu ngủ gà ngủ gật. Đêm đã khuya. Tiếng ngáy của họ mỗi lúc một to.

Có hai anh Bêđoanh cưỡi ngựa, không biết từ đâu đến. Ngựa đi bước một, tiếng nói chuyện râm ran. Mụ Đalila lắng nghe một người hỏi:

— Trong thời gian ở thành Batđa kỳ diệu này, anh đã làm được việc gì cho là thú vị nhất?

Một phút im lặng, rồi anh kia đáp:

— Tôi ấy à? Lạy Chúa! Tôi đã chán những chiếc bánh xèo, nhân kem, ngâm mật ong. Ngon ghê! Đó là việc tôi cho là thú vị nhất đã làm được ở Batđa.

Anh kia hít hít trong không khí mùi thơm tưởng tượng của bánh xèo rán nhân kem, ngâm mật, và nói:

— Bánh ngon quá nhỉ! Tôi suốt đời đi trong sa mạc, có được ăn đâu. Giờ tôi cứ thủng thẳng thế này mà đến Batđa tìm chén thứ bánh ngon ngọt ấy mới được.

Anh Bêđoanh kia từ biệt bạn, quay lại, còn anh này tiếp tục đi. Đến chỗ Đalila bị trói, anh lại gần hỏi:

— Bà là ai? Sao lại ở đây?

— Thưa ngài kính mến, ở Batđa có một người làm và bán bánh xèo nhân kem, ngâm mật ong nổi tiếng. Hôm nọ hắn chửi tôi. Tôi đến cửa hàng nhổ vào mâm bánh của hắn. Hắn đi kiện. Vị đô trưởng cho trói tôi ở đây, sáng mai ngài sẽ bắt tôi phải ăn mười khay bánh xèo một lúc, không ăn hết thì cứ phải trói mãi. Lạy Chúa! Tôi vốn không ưa ngọt, bánh xèo ngâm mật ong thì lại càng không chịu nổi. Hỡi ôi! Thế là tôi phải đứng đây nhịn đói mà chết.

Anh Bêđoanh mừng quá:

— Tôi lấy danh dự người Arập mà thề rằng tôi đi từ bộ lạc của tôi đến Batđa là cốt tìm ăn bánh xèo cho thỏa chí bình sinh. Bà ơi, cháu ăn thay bà có được không?

— Người ta không cho đâu, trừ phi anh đứng vào đây thay tôi. Mặt tôi lúc nào cũng che mạng, họ không biết mặt tôi nên cũng sẽ không biết được là anh thay chỗ cho tôi. Chỉ còn việc cởi trói cho tôi và đổi quần áo cho nhau nữa là êm chuyện.

Anh chàng Bêđoanh chỉ cần có thế. Anh vội cởi trói cho mụ, để mụ trói anh vào thay. Mụ choàng chiếc áo khoác của anh ta, đầu quấn mấy vòng dây đen bện bằng lông lạc đà, xong tót lên mình ngựa biến đi về phía Batđa.

Sáng hôm sau, năm anh chàng canh gác vừa cất tiếng chửi rủa như đêm qua, thì nghe anh Bêđoanh hỏi:

— Bánh xèo đâu? Dạ dày tôi đang réo bánh xèo đây.

Nghe giọng lạ, cả năm người kêu lên:

— Lạy Chúa! Một người đàn ông! Giọng nói của người Bêđoanh!

Anh chở lừa thuê chạy vụt đến:

— Ya Bađavi! Anh làm gì thế này? Sao lại dám cởi trói cho con mụ già?

— Ôi! Bánh xèo đâu? Suốt đêm không được ăn. Nhiều mật ong vào! Bà ta ghét của ngọt, nhưng tôi lại rất thèm.

Năm người hiểu ngay là anh này cũng đã bị lừa như họ. Họ tuyệt vọng, tát vào mặt mình than:

— Tránh không khỏi số! Chúa đã định thì không làm gì được.

Họ đang bối rối thì vị đô trưởng đến, có lính đi theo. Anh Bêđoanh thấy ông, hỏi:

— Những khay bánh xèo ngâm mật ong đâu?

Vị đô trưởng thấy anh Bêđoanh ở chỗ mụ già, hỏi năm người:

— Thế này là thế nào, các vị?

— Là số phận - họ đáp. Rồi thêm: “Con mụ đã lừa được anh Bêđoanh này mà chuồn rồi. Ông phải chịu trách nhiệm về việc này trước Giáo chủ, vì nếu ông cho lính canh giữ thì mụ trốn sao được. Chúng tôi không phải là lính để canh giữ, cũng như không phải là nô lệ để người ta mua bán.”

Vị đô trưởng hỏi anh Bêđoanh, anh ta thuật lại câu chuyện và kết thúc:

— Giờ thì phải có bánh xèo cho tôi.

Vị đô trưởng và lính phá lên cười. Còn năm người thì mắt đỏ ngầu và đòi trả thù. Họ nói:

— Chúng tôi phải đưa ông đến Giáo chủ.

Anh Bêđoanh cuối cùng hiểu là mình bị lừa, cũng nói với vị đô trưởng:

— Tôi mất con ngựa, tôi mất áo quần. Ông cũng phải chịu trách nhiệm.

Vị đô trưởng không còn cách gì khác, buộc phải dẫn tất cả đến cung vị Thống lĩnh các tín đồ, Giáo chủ Harun An-Rasít ở Batđa. Đến nơi đã thấy đô đốc Tai Họa Phố Phường ở đấy rồi.

Giáo chủ hỏi từng người một: anh chở lừa thuê trước tiên, vị đô trưởng sau hết. Mọi người đều kể lại sự việc rành rọt.

Giáo chủ nghe xong một lượt, bảo họ:

— Ta lấy danh dự tổ tiên ta Bani Apbat mà hứa với các ngươi là ai mất gì sẽ được trả lại nấy. Ngươi, chở lừa thuê sẽ được lừa và tiền bồi thường. Ngươi, thợ cạo sẽ có bàn ghế và mọi đồ nghề. Ngươi, thương nhân, túi tiền và quần áo. Ngươi, Do Thái, nữ trang. Ngươi, thợ nhuộm, một cửa hiệu mới. Ngươi, tù trưởng Arập, con ngựa, quần áo và bánh xèo no nê. Nhưng trước hết, phải bắt được con mụ già.

Ngài bảo vị đô trưởng và lão Tai Họa:

— Ngươi, đô đốc Khalet, một nghìn đina của ông cũng sẽ được trả lại. Ngươi, đô đốc Mutxtapha, nữ trang, quần áo của vợ và một món tiền bồi thường. Nhưng hai ông phải tìm được mụ già. Ta giao cho hai ông đấy.

Đô đốc Khalet, mũ áo, giơ hai tay lên trời, xin:

— Lạy Chúa! Thưa đức Thống lĩnh các tín đồ, xin tha thứ cho tôi. Tôi không dám nhận việc đó. Mụ đã lừa tôi như thế, tôi không dám đảm bảo là mụ ta không tìm được cách lừa tôi mà thoát thân.

Giáo chủ cười bảo:

— Thế thì cử người khác.

— Xin Người giao cho chính viên túc vệ trưởng, tay phải của Người là Amat Ghẻ Chốc, tài nhất Batđa. Dù ông ta tài giỏi có thể làm được nhiều chuyện, lương cao, cho đến bây giờ vẫn chưa có việc gì để thi thố tài năng.

Giáo chủ cho gọi Amat đến, cho lệnh phải tìm bằng được mụ già quỷ quyệt. Amat tuân lệnh đem bốn mươi xạ thủ đi. Giáo chủ giữ năm người và anh Bêđoanh lại. Người chỉ huy xạ thủ của Amat Ghẻ Chốc tên là Ayúp Lưng Lạc Đà vốn thạo việc lùng bắt, anh ta nói với Amat:

— Thủ lĩnh Amat, ở Batđa này không phải chỉ có một cụ già. Việc khó đấy, ngài ạ.

— Vậy anh nghĩ thế nào?

— Muốn tóm được con mụ, phải nhiều người. Tôi nghĩ nên mời thêm thủ lĩnh Hatxan Dịch Hạch với bốn chục xạ thủ của ông ấy. Ông ấy có nhiều kinh nghiệm.

Nhưng Amat không muốn cho người bạn đồng nghiệp được chung vinh dự bắt mụ già. Anh ta nói to, cốt cho Hatxan đứng ở cửa cũng nghe thấy:

— Lạy Chúa! Lưng Lạc Đà hỡi, cần gì phải nhờ tay kẻ khác giúp!

Nói rồi, lên ngựa, dẫn bốn chục xạ thủ nghênh ngang diễu qua trước mặt Hatxan Dịch Hạch. Hatxan bực mình, lại tự ái vì Giáo chủ coi thường không giao việc cho, nghĩ bụng: “Rồi các ngươi sẽ phải cần đến ta.”

Amat dẫn bọn thủ hạ đến quảng trường trước cung Giáo chủ, chia làm bốn nhóm và bảo:

— Mỗi nhóm phải khám xét một khu của thành phố. Trưa mai đến quán rượu phố Muxtapha cho ta biết kết quả.

Bốn nhóm tản đi bốn phía còn Amat thì đủng đỉnh đi hóng gió.

Dân chúng bàn tán về việc Giáo chủ cho Amat Ghẻ Chốc lùng bắt một mụ già lừa đảo. Tin đến tai Đalila và Zenap. Đalila bảo con gái:

— Không có Hatxan Dịch Hạch thì ta không sợ. Hắn là người duy nhất ở Batđa làm cho ta phải kiềng. Hắn biết ta, hắn biết mày. Lúc nào hắn muốn, ngay ngày hôm nay là có thể bắt được hai mẹ con mình, không cách gì thoát được. Phải cảm ơn đấng Che Chở đã che chở cho chúng ta.

Zenap nói với mẹ:

— Mẹ của con ơi, dịp may để chúng ta cho thằng Amat Ghẻ Chốc cùng bốn chục xạ thủ ngu đần của hắn biết tay. Thú quá mẹ nhỉ.

— Con gái yêu của mẹ, hôm nay mẹ hơi mệt, mẹ để con chơi một vố cho bọn bốn chục lẻ một tên cướp đó. Việc dễ thôi. Mẹ tin con có đủ tài làm được.

Zenap vốn là một cô gái có duyên, uyển chuyển, mặt xinh tươi, mắt đen. Cô ta đứng dậy thắng bộ cánh rất diện vào, lấy một tấm mạng lụa mỏng che mặt. Đôi mắt nhìn qua lụa càng óng ả, quyến rũ hơn. Zenap hôn mẹ mà rằng:

— Mẹ của con ơi, con lấy tấm trinh tiết còn nguyên vẹn của con mà thề rằng con sẽ trở thành tình nhân của lũ bốn mươi lẻ một để trêu chọc chúng cho vui.

Cô ta đến phố Muxtapha, vào quán rượu lão Hat Karim người Môtxun. Cô tình tứ chào Karim. Lão chào lại hai lần.

— Ya Hat Karim - cô ta nói - tôi muốn thuê riêng căn phòng lớn trong kia từ giờ đến mai để tiếp mấy người bạn. Khách không được vào đấy. Đây, tôi trả năm đina.

— Hỡi nữ chủ, vì đôi mắt đẹp của cô, tôi bằng lòng để cô dùng căn phòng ấy mà không lấy tiền, miễn là cô cho khách uống rượu chán chê.

Cô ta mỉm cười:

— Khách của tôi là những cái vò người ta quên không nút. Tất cả các thứ rượu của quán này không đủ rót đầy đâu, bác đừng ngại.

Zenap về lấy đệm, thảm, khăn, bàn ghế, mâm bát, cốc chén và một số thứ khác chất lên lưng con lừa của anh chở lừa và con ngựa của anh Bêđoanh tải đến căn phòng vừa thuê. Cô ta giải khăn bàn, bày bình rượu, cốc chén và mấy đĩa thức nhắm. Xong, ra đứng tựa cửa quán rượu chờ.

Một lúc thấy xa xa là toán mười xạ thủ của Amat Ghẻ Chốc, đi đầu là Lưng Lạc Đà trông có vẻ dữ tợn. Đến quán rượu, thấy cô thiếu nữ xinh đẹp hờ hững vén tấm mạng che mặt lên, Lưng Lạc Đà như choáng váng về nhan sắc trẻ trung tươi tắn của cô ta.

— Cô đứng làm gì ở đây? - anh ta hỏi.

— Chẳng làm gì cả - cô vừa nói vừa đưa mắt liếc tình - Chàng có phải là thủ lĩnh Amat không?

— Lạy Chúa! Không phải. Cô cần gì? Tôi có thể thay ông ấy vì tôi chỉ huy bọn xạ thủ của ông ấy. Tôi là Ayúp Lưng Lạc Đà, nô lệ của cô em có đôi mắt linh dương đấy.

Zenap cười rất tươi:

— Lạy Chúa! Hỡi vị chỉ huy xạ thủ, ngài thật là nhã nhặn. Xin mời các ngài vào nhà trong để em được thừa tiếp các vị khách đáng mến.

Cô ta dẫn bọn họ vào, mời ngồi quanh mấy chiếc mâm to, rồi rót rượu có pha thuốc mê chế bằng một thứ cây gai Ấn Độ. Mới được mấy cốc, cả mười người đã lăn quay như những con voi say, hay những con trâu chóng mặt, mà ngủ li bì. Zenap lôi chân từng người kéo vào phía trong, chồng chất lên nhau, lấy một cái chăn phủ lên, rồi kéo chiếc màn che lại. Đoạn thu dọn sạch sẽ, lại ra tựa cửa.

Một lúc, đội tuần tra mười xạ thủ thứ hai lại đến. Bọn này cũng bị cái vẻ mặt sáng tươi, đôi mắt đen xinh đẹp chinh phục để cùng chịu chung số phận như bọn kia. Rồi đội thứ ba, thứ tư cũng thế. Xong cô ta lại dọn dẹp, bày biện lại tươm tất, ra tựa cửa đón Amat Ghẻ Chốc.

Chỉ một lát, anh này lù lù trên yên ngựa dẫn xác đến, dữ tợn, mắt nảy lửa, râu cằm râu mép vểnh lên như lông con lang đói. Y xuống ngựa buộc cương vào một chiếc vòng sắt ở tường quán rượu.

— Cái lũ chó má ấy đâu cả - y gắt - Ta đã cho lệnh phải đợi ta ở đây cơ mà. Cô kia có thấy chúng đâu không?

Zenap núng nính đôi mông, liếc dài một cái bên trái, rồi một cái bên phải, nở một nụ cười trên môi, hỏi lại:

— Thưa ông chủ, ngài hỏi ai kia?

Amat bị hai cái liếc làm mê mẩn tâm thần. Y nói với cô gái, nãy giờ đứng im, ngây thơ:

— Hỡi cô gái, tôi hỏi bốn chục xạ thủ của tôi.

Zenap làm ra vẻ đột ngột kính nể, lại hôn tay Amat Ghẻ Chốc:

— Ôi, ngài thủ lĩnh Amat, cánh tay phải của đức Giáo chủ. Bốn chục xạ thủ có nhờ em thưa lại với ngài là họ chợt thấy phía cuối phố mụ Đalila mà ngài đang truy nã, họ đuổi theo, nên không dừng lại ở đây. Tóm cổ được mụ già họ sẽ trở lại ngay. Mời ngài vào phòng lớn bên trong của quán rượu mà chờ họ, em xin lấy đôi mắt của em mà hầu hạ ngài.

Cô ta dẫn Amat Ghẻ Chốc vào. Trước cái nhan sắc quyến rũ của Zenap, anh chàng cũng bị đánh thuốc mê mà lăn ra như chết.

Zenap lập tức lột hết áo quần Amat Ghẻ Chốc, chỉ để lại một chiếc áo lót, một quần đùi rộng, rồi lột đến bọn kia. Xong xuôi, thu nhặt các thứ đem chất tất cả lên con ngựa của Amat Ghẻ Chốc, con ngựa của anh Bêđoanh, con lừa của anh chở lừa, về nhà đưa cho mẹ. Mụ Đalila vui vẻ, ôm lấy con gái mà hôn.

Amat Ghẻ Chốc và bốn chục xạ thủ của y li bì hai ngày đêm. Sáng ngày thứ ba, tỉnh giấc ngủ kỳ lạ, họ bâng khuâng không hiểu vì sao. Đoán mãi, cuối cùng biết là bị lừa. Họ thấy xấu hổ quá, nhất là Amat Ghẻ Chốc vừa mới dương dương tự đắc với Hatxan Dịch Hạch. Giờ ăn mặc thế này mà ra phố thì còn thể thống nào nữa. Nhưng rồi cũng phải ra khỏi quán rượu. Người đầu tiên y gặp lại đúng là Hatxan Dịch Hạch. Thấy Amat chỉ có chiếc áo lót, chiếc quần đùi, theo sau là bốn chục xạ thủ cũng ăn mặc như vậy, Hatxan hiểu ngay chuyện gì đã xảy ra. Anh ta khoái lắm, hát lên mấy câu thơ:

“Những cô gái thơ ngây cứ tưởng mọi người đều giống nhau. Các cô không biết rằng chúng tôi chỉ giống nhau về cái khăn đội đầu thôi.

Trong số chúng tôi có người là bác học, có kẻ lại ngu đần.

Trên trời chẳng có những ngôi sao không có ánh sáng, lại có những ngôi lấp lánh như ngọc đó sao.

Phượng hoàng và chim cắt không ăn thịt chết, mà kền kền thì sà xuống xác hôi.”

Hatxan hát xong đến gần Amat vờ ngạc nhiên:

— Lạy Chúa! Ngài Amat, buổi sáng trên sông Hổ thường lạnh, mà áo mỏng quần đùi thế này thì nguy hiểm đấy.

Amat Ghẻ Chốc nói:

— Còn ngài, Ya Hatxan! Trí óc ngài còn nặng nề và lạnh lẽo hơn buổi sáng nay. Không ai tránh khỏi số. Số chúng tôi là bị một đứa con gái lừa. Ngài có biết hắn không?

— Biết chứ. Biết cả mẹ hắn nữa. Nếu ngài cần, tôi đi bắt ngay cho.

— Bắt thế nào?

— Ngài chỉ việc đến trước Giáo chủ, lắc lắc cái vòng cổ để tỏ là mình bất tài, bất lực rồi tâu với Giáo chủ cử tôi đi bắt thay ngài.

Amat Ghẻ Chốc về ăn mặc chỉnh tề, cùng đi với Hatxan đến cung Giáo chủ.

Giáo chủ hỏi:

— Amat đấy à? Mụ già đâu?

Amat lắc vòng cổ, tâu:

— Lạy Chúa! Tâu đức Thống lĩnh các tín đồ, thần không biết mụ ta. Nhưng Hatxan biết và làm tốt hơn thần. Ông ấy cho rằng mụ ta làm thế cốt để thiên hạ phải nói đến mụ khiến Giáo chủ sẽ phải để ý tới mụ.

An-Rasít hỏi Hatxan:

— Có thật thế không? Ngươi biết mụ già ấy à? Ngươi có tin là mụ ta làm thế để được ân huệ của ta không?

— Tâu đức Giáo chủ, đúng là như thế.

— Ta lấy danh dự và lăng tẩm của tổ tiên mà hứa rằng nếu mụ đem trả tất cả những gì đã lấy của người khác thì ta sẽ tha thứ cho mụ.

— Xin Người trao cho thần chứng chỉ an toàn để thần trao cho mụ - Hatxan nói.

Giáo chủ quăng cho Hatxan Dịch Hạch chiếc khăn lau của Ngài dùng làm vật bảo đảm an toàn.

Hatxan cúi nhặt, chạy thẳng đến nhà Đalila mà y đã biết từ lâu. Y gõ cửa, Zenap ra mở.

— Mẹ cô đâu?

— Trên gác.

— Lên bảo có ngài Hatxan, tay trái Giáo chủ đem khăn an toàn của Giáo chủ đến cho mẹ cô, miễn là bà ấy đem trả tất cả những gì đã lấy của người ta. Bảo với mẹ cô nên xuống đường hoàng, đừng để ta phải dùng võ lực.

Đalila trong buồng đã nghe thấy. Mụ kêu:

— Hãy đưa tôi khăn an toàn đã. Tôi sẽ theo ông đến Giáo chủ, đem theo tất cả những vật tôi đã lấy được.

Hatxan ném cho mụ chiếc khăn. Mụ quấn vào cổ, rồi cùng con gái khuân tất cả những vật đã tước đoạt lên lưng con lừa của anh chở lừa và hai con ngựa.

Hatxan bảo:

— Còn quần áo của Amat Ghẻ Chốc và của bốn chục người của ông ta.

— Có phải tôi lấy đâu - mụ Đalila đáp.

— Ừ nhỉ! Zenap con gái mụ lấy. Thôi được, cứ giữ đấy - Hatxan cười nói.

Rồi y lấy dây buộc ba con vật với nhau cho đi hàng một, chở đồ đạc cùng mụ Đalila đến cung Giáo chủ.

An-Rasít thấy mụ già ma quái, thét tùy tùng quật mụ xuống tấm thảm máu để hành hình. Mụ kêu:

— Tâu Giáo chủ, tôi được sự che chở của Người rồi mà. Ôi Hatxan!

Hatxan Dịch Hạch đến hôn tay Giáo chủ:

— Tâu đức Thống lĩnh các tín đồ, xin tha cho mụ. Người đã cho mụ vật bảo đảm an toàn rồi mà, mụ quấn ở cổ kia.

— Vì nhà ngươi, ta tha cho mụ. Còn mụ kia, lại đây. Tên mụ là gì?

— Là Đalila, vợ viên cố quản đốc chim câu của Người.

— Mụ quả thật là xảo trá, có nhiều mưu gian. Từ nay mụ sẽ mang tên là Đalila Quỷ Quyệt. Đối với mấy người này, mụ làm như vậy để làm gì? Mụ làm phiền và làm mệt lòng chúng ta quá lắm.

Đalila quỳ xuống chân Giáo chủ:

— Tâu đức Thống lĩnh các tín đồ, tôi đã hành động không phải vì tham lam. Nghe hai vị túc vệ trưởng tay trái và tay phải của Người là Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch trước đây đã giở bao nhiêu trò ở Batđa, tôi nảy ra ý định cũng làm như họ hoặc hơn họ để được Giáo chủ chú ý mà cho tôi được làm công việc và hưởng lương của chồng tôi trước kia, cha của mấy đứa con gái khốn khổ.

Nghe thế, anh chở lừa đứng phắt dậy kêu:

— Cầu Chúa phán xét. Mụ ta không phải chỉ đánh cắp con lừa của tôi mà còn xúi anh thợ cạo này nhổ hai chiếc răng hàm trong cùng và gí đinh nung đỏ vào hai bên thái dương của tôi.

Anh Bêđoanh cũng đứng dậy kêu:

— Cầu Chúa phán xét. Mụ ta không phải chỉ trói tôi vào cọc thay cho mụ, mà còn lấy của tôi con ngựa, lại gợi cho tôi thèm khát bánh xèo ngâm mật ong mà vẫn chẳng được ăn.

Anh thợ nhuộm, anh thợ cạo, chàng thương nhân trẻ, đô đốc Tai Họa, anh Do Thái, ngài đô trưởng, đều lần lượt đứng lên cầu xin Chúa bắt mụ phải bồi thường những thiệt hại do mụ gây nên.

Giáo chủ vốn có lượng hải hà, sai đem trả cho mọi người những cái họ mất, lại lấy tiền riêng đền bù cho họ hết sức rộng rãi. Đặc biệt anh chở lừa được Ngài đền một nghìn đina vàng và phong cho làm trùm phường những người chở lừa thuê. Mọi người hả hê ra về, xưng tụng lòng đại lượng và công lý của Giáo chủ mà quên hết nỗi bực mình.

Còn Đalila thì Giáo chủ bảo:

— Giờ thì mụ muốn xin gì cứ nói.

Mụ phủ phục xuống mà rằng:

— Tâu đức thống lĩnh các tín đồ, tôi chỉ xin một điều là được làm công việc và hưởng lương của người chồng đã mất, vị quản đốc chim bồ câu đưa tin. Tôi có thể làm được, vì ngày chồng tôi còn sống, chính tôi và con gái là Zenap vẫn cho chim ăn, quét dọn chuồng, buộc thư vào cổ chim. Chính tôi đã trông nom cái trạm lớn của chim, cái trạm ngày đêm có bốn chục lính da đen và bốn chục con chó canh giữ - những con chó mà Người chiếm được của vua xứ Apgan dòng dõi Xôlâymân, khi Người chiến thắng ông ta.

— Ta y cho. Để ta viết ngay sắc chỉ cho mụ cai quản khu trạm lớn của chim cùng bọn lính da đen với đàn chó. Những con chim câu này ta quý lắm, quý hơn cả con cái của ta. Thiếu con nào là mụ mất đầu đấy. Nhưng ta tin mụ làm được việc.

Đalila nói thêm:

— Tâu đức Thống lĩnh các tín đồ, xin được cho con gái tôi là Zenap đến trạm ở cùng tôi, giúp tôi trông nom mọi việc.

Giáo chủ cho phép.

Mụ hôn tay Giáo chủ rồi về nhà. Hai mẹ con chở đồ đạc đến khu trạm, ở tòa lầu ngay lối ra vào.

Ngày hôm ấy, mụ ăn mặc quần áo đàn ông, đầu đội một chiếc mũ bằng vàng trên có con bồ câu bằng bạc, lên ngựa vào cung nhận lệnh và xem có phải gửi giấy tờ gì đi các tỉnh không. Đêm đến mụ thả đàn chó ra khu sân rộng để canh giữ trạm, giống chó béc giê của Xôlâymân.

Ngày nào mụ cũng vào cung đem theo cả đoàn bốn chục lính da đen mặc áo lụa đỏ hoặc áo gấm. Những chiếc áo lấy của Amat Ghẻ Chốc và Ayúp Lưng Lạc Đà thì mụ đem treo khắp phòng nơi ở mới, làm đồ trang điểm.

Như thế là ở Batđa, hai mẹ con mụ Đalila Quỷ Quyệt và Zenap xảo trá, nhờ ranh mãnh và khéo léo mà được giữ chức vụ vẻ vang quản đốc bầy chim câu và chỉ huy bốn chục lính với bốn chục chó giữ trạm.

Cùng với Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch, ở Batđa còn có một tên bợm khác, khôn khéo và chui luồn rất tài tình, quân lính chịu không sao bắt nổi. Cứ mỗi lần đinh ninh nắm được hắn trong tay là hắn lại chuồn mất y như giọt thủy ngân người ta định kẹp giữa hai ngón tay vậy. vì thế, ở Lơke, quê hương hắn, người ta gọi hắn là Ali Thủy Ngân.

Ali sở dĩ bỏ quê đi Batđa là do: Một hôm Ali rảnh rỗi, buồn bã ngồi với bạn bè trong một căn phòng xây ngầm dưới đất là nơi tụ họp của họ. Bạn bè thấy y buồn, muốn giải phiền, nhưng y cứ ngồi một góc, mặt mày cau có trông dữ tợn. Một người bàn:

— Anh cả ơi! Muốn khuây khỏa, không gì hơn là đi một vòng các phố và các chợ ở Lơke.

Ali cuối cùng đứng dậy đi chơi, nhưng vẫn cau có. Khách qua đường ai gặp cũng nhường bước tỏ ý nể sợ. Đến phố Đỏ, y định vào cái quán y thường vào chè chén say sưa, thì gặp một người cõng một cái túi đựng nước bằng da dê, tay cầm hai cái cốc bằng đồng. Theo lời anh ta rao thì nước của anh ta lúc thì ngọt như mật ong, lúc thì say như say rượu. Anh ta gõ hai cốc vào nhau đánh nhịp mà hát rao:

“Nước uống ngon nhất là do nước nho. Không có bạn tâm giao không có hạnh phúc. Có bạn thì khoan khoái gấp hai. Kẻ nói hay là kẻ có danh vọng”.

Lại rao tiếp:

“Hỡi vị khách! Nước, nước trong, nước ngọt, nước ngon, nước mát. Nước của tôi là mắt con gà trống, nước của tôi là pha lê, nước của tôi là con mắt, là niềm vui của cuống họng, là kim cương. Nước! Nước! Nước của tôi”.

Ali bảo rót cho một cốc. Anh ta tráng cốc cẩn thận, rót đầy đưa Ali. “Nước ngon lắm” - anh ta nói. Ali cầm cốc nước, nhìn một lúc, lắc lắc đổ đi, đòi rót cốc khác. Anh bán nước bất bình, nhìn Ali kêu:

— Thưa ngài, có gì trong cốc nước trong như mắt gà trống mà ngài lại đổ đi thế này?

— Ta thích thế. Rót cốc khác.

Anh ta rót cốc thứ hai kính cẩn đưa cho Ali. Y lại hắt xuống đất, đòi rốt cốc nữa. Anh bán nước kêu:

— Ya siđi! Nếu ngài không muốn uống, để tôi đi.

Nhưng rồi anh cũng rót cốc thứ ba. Lần này Ali Thủy Ngân uống một hơi, đặt một đina vào cốc và trả lại. Người bán nước không tỏ vẻ mừng được món hời, nhìn Ali bực tức và nói giọng mỉa mai:

— Chúc ngài may mắn, thưa ngài. Chúc ngài may mắn. Kẻ hèn mọn và các ngài quan lớn khác nhau xa.

Ali Thủy Ngân vốn dễ bực mình, nghe thế cáu lắm, tóm lấy vạt áo anh ta đấm một thôi một hồi, lắc cả người cả túi nước, rồi ép anh ta vào bức tường giếng nước công cộng phố Đỏ, mà mắng:

— Đồ con nhà mối lái! Một đồng đina cho ba cốc nước còn chê ít sao? Cả túi nước của mi không đáng ba hào. Chỗ nước ta đổ đi và uống chưa đến một xu.

— Thưa ngài, đúng thế đấy.

— Thế sao mi lại mỉa mai ta? Trong đời mi, mi đã thấy ai đối với mi hào phóng hơn ta chưa?

— Lạy Chúa! Có. Tôi đã gặp một người rộng lượng hơn ngài. Đàn bà còn chửa, còn đẻ thì trên trái đất này còn người có tấm lòng rộng rãi.

— Cho ta biết con người rộng rãi hơn ta mà anh gặp là người thế nào?

— Nhưng ngài hãy buông tôi ra đã và ngồi xuống chỗ bục đá hoa này. Tôi sẽ kể ngài nghe. Kỳ lạ lắm.

Ali Thủy Ngân buông người bán nước ra. Cả hai cùng ngồi, và anh hàng nước kể:

Cha tôi là trùm phường hàng nước ở Lơke, không phải phường những người bán nước cất cho các gia đình, mà là những người bán nước rong như tôi, gùi nước trên lưng mà rao bán ở các phố.

Cha tôi chết, để lại năm con lạc đà, một con la, một cửa hiệu và một căn nhà. Với một người như tôi, như thế thừa đủ để có hạnh phúc. Nhưng thưa ngài, người nghèo không bao giờ thỏa mãn, đến ngày may mắn được toại nguyện thì lăn ra chết. Tôi nghĩ bụng phải đi buôn đi bán làm giàu thêm gia sản được hưởng. Vay mượn được một ít hàng hóa, nhân mùa hành hương đến La Mếc, tôi dùng lạc đà và la tải đi Hetja. Nhưng thưa ngài, người nghèo không bao giờ làm giàu được, đến lúc giàu thì chết. Chuyến buôn của tôi thật khốn khổ. Mùa hành hương chưa hết, mà tôi lỗ vốn mất sạch, phải bán cả lạc đà, cả la đi lấy tiền ăn đường. Sợ trở về Lơke chủ nợ sẽ bắt bỏ tù, tôi nhập vào đoàn lữ thương đi Xyri, rồi tới Đamat, Alep và từ đấy đi Batđa.

Tới Batđa, tôi tìm ông trùm phường những người bán hàng nước. Tôi đọc chương đầu kinh Koran và chúc ông bình an. Tôi kể tình cảnh của tôi. Ông lấy ngay cho tôi một chiếc áo ngắn, một cái túi da và hai cái cốc. Hôm sau, lưng cõng túi nước, tôi đi khắp phố, vừa đi vừa hát rao như ở Lơke. Nhưng người nghèo thì cứ phải nghèo. Số phận là như thế.

Chẳng bao lâu tôi thấy rõ dân chúng ở Batđa khác với ở Lơke nhiều lắm. Ở Batđa người ta không khát. Họa hoằn có ai uống thì lại không trả tiền. Nước là của chúa Ala mà. Nghe những câu trả lời của mấy người uống đầu tiên mà ngán ngẩm. Một người tôi mời uống đáp: “Anh có cho ta ăn đâu mà mời uống”. Thế là mở hàng đã gặp điều không may. Tôi tiếp tục đi, lòng buồn nản. Tôi lại mời người thứ hai.

— Đi đi, hỡi anh đeo nước - khách gắt - Lợi lộc phải dành cho Chúa chứ.

Tôi không nản chí, vào các chợ, đến những cửa hàng đông khách. Chẳng thấy một ai để ý đến tiếng cốc đồng gõ vào nhau, đến tiếng hát rao của tôi. Chẳng có lấy một người hỏi mua nước uống. Cho mãi tới trưa vẫn chẳng bán được đồng nào lấy cái mua một miếng bánh với quả dưa chuột mà ăn. Người nghèo cũng biết đói chứ. Nhưng đói chưa khổ bằng nhục, thưa ngài. Người giàu cũng có khi nhục, họ chịu đựng kém kẻ nghèo vì kẻ nghèo chẳng có gì để mất hoặc để được. Ví dụ như tôi, nếu tôi bất bình về sự phẫn nộ của ngài thì không phải vì tôi mà là vì túi nước tôi đeo, nó là của rất quý chúa Ala ban cho. Còn ngài, ngài nổi nóng với tôi là do những nguyên cớ đụng đến con người của ngài.

Những ngày đầu tiên ở Batđa, buồn chán quá, tôi nghĩ: Kẻ nghèo khó thà chết trong một nhà ngục nơi đất nước quê nhà còn hơn sống giữa những người không thích uống nước. Tôi đang nghĩ ngợi nặng nề như thế bỗng thấy khu chợ nhốn nháo, thiên hạ chạy ùa về một phía. Nghề của tôi phải tìm đến chỗ đông người, tôi bèn chạy theo họ, túi nước trên lưng. Tôi thấy một đoàn người đi hàng đôi chỉnh tề, tay cầm gậy dài, đầu đội mũ to đính ngọc, áo choàng bằng lụa, hông đeo kiếm cán khảm rất đẹp. Đi đầu là một người cưỡi ngựa trông dữ lắm. Ai trông thấy cũng rập đầu chào. Tôi hỏi người cưỡi ngựa là ai, đoàn người thế nào. Người ta bảo:

— Nghe giọng Ai-cập của anh và câu hỏi ngớ ngẩn, biết ngay anh không phải là người Batđa. Đoàn người là của ngài Amat Ghẻ Chốc, Hữu túc vệ trưởng của Giáo chủ, có nhiệm vụ giữ trật tự an ninh vùng ngoại ô. Người cưỡi ngựa chính là ngài đấy. Ngài được kính trọng, lương tháng một nghìn đina giống như ông bạn đồng liêu Hatxan Dịch Hạch, Tả túc vệ trưởng. Mỗi người lĩnh lương tháng một nghìn đina. Họ từ cung Giáo chủ ra về, ăn bữa trưa đấy.

Tôi cất tiếng hát rao kiểu Ai-cập, vừa hát vừa chạm cốc đồng vào nhau gõ nhịp. Ngài Amat nghe tôi rao, thúc ngựa lại gần, nói:

— Hỡi người anh em Ai-cập, nghe anh hát tôi nhận ra anh ngay. Cho tôi một cốc nước nào.

Tôi rót một cốc đầy đưa lên. Ngài đỡ lấy, lắc lắc, hắt đi. Cốc thứ hai cũng thế, giống như ngài vậy. Đến cốc thứ ba thì uống một hơi cạn và reo lên:

— Hỡi người anh em của ta! Lơke và dân chúng muôn năm! Sao anh lại đến cái thành phố này mà những người bán nước rong không được ưa chuộng và không được trả tiền?

Tôi thuật lại chuyện của tôi, vì nợ nần mà phải trốn đi. Ngài chúc tôi may mắn rồi đưa tôi năm đina. Ngài còn nói với thủ hạ: “Vì lòng thương của Chúa, ta mong các ngươi tỏ ra rộng rãi với anh bạn đồng hương này của ta”. Lập tức, mỗi người mua một cốc, uống xong trả một đina. Riêng buổi ấy, tôi được hơn một trăm đina bỏ vào cái hộp đồng đeo ở thắt lưng.

Rồi ngài Amat bảo tôi:

— Chừng nào anh còn ở Batđa, thì mỗi lần uống nước chúng tôi đều trả anh như thế.

Cái hộp đồng của tôi luôn luôn đầy. Chẳng bao lâu tôi đếm có hơn một nghìn đina. Tôi nghĩ: “Giờ đến lúc có thể về nước được rồi. Ở nước ngoài có tốt mấy cũng không bằng về nước. Vả lại, mình có nợ thì phải trả chứ!”. Tôi đến cung Giáo chủ tìm Amat. Ở đấy người ta đã biết tôi và đối xử tử tế với tôi. Tôi đọc mấy câu thơ từ biệt ân nhân:

“Nhà của khách nước ngoài xây trên đất nước người, giống như một tòa lầu xây trên gió.

Gió thổi, tòa lầu đổ sụp và người nước ngoài bỏ nó đấy. Tốt nhất là đừng xây gì cả”

Và tôi nói:

— Hiện có một đoàn lữ thương đi Lơke, tôi muốn đi cùng về sống với người thân.

Amat cho tôi một con la và một trăm đina.

— Tôi muốn nhờ anh một việc - ông nói - Ở Lơke anh có quen biết nhiều không?

— Tôi quen tất cả những người hào hiệp ở đấy.

— Thế thì nhờ anh cầm bức thư này đưa tận tay người bạn cũ của tôi là Ali Thủy Ngân và bảo với Ali: “Anh cả của anh gửi lời chào và lời chúc phúc. Anh ấy hiện ở với Giáo chủ Harun An-Rasít.”

Tôi cầm lá thư, hôn tay ngài Amat rồi đi Lơke. Gần năm ngày thì đến nơi. Tôi tìm các chủ nợ, có bao nhiêu trả hết với số tiền kiếm được ở Batđa nhờ lòng đại lượng của Amat Ghẻ Chốc.

Trả xong nợ, tôi lại mặc chiếc áo da, đeo túi da lên lưng và lại đi bán nước như ngài thấy đấy. Tôi tìm Ali Thủy Ngân để đưa lá thư lúc nào cũng cất kỹ vào giữa hai lần vạt áo, mà không tìm ra.

Đấy là chuyện của tôi với vị khách hào hiệp nhất.

Anh ta kể xong, Ali Thủy Ngân đứng dậy ôm anh ta mà hôn như hôn một người anh em ruột thịt.

— Hỡi người đồng hương của tôi - Ali nói - vừa rồi tôi cáu giận với anh là không phải lắm, anh tha lỗi cho. Người hào hiệp hơn tôi, người duy nhất rộng rãi hơn tôi ấy mà anh gặp ở Batđa là người anh cả, thủ lĩnh của tôi đó. Tôi là Ali Thủy Ngân mà anh đang tìm đây, người bạn đầu tiên của Amat Ghẻ Chốc. Giờ tìm được rồi, anh hãy vui lên, vui mắt, vui lòng rồi cho tôi xin lá thư của vị đại ca của tôi nào.

Anh bán nước lấy thư trong vạt áo ra đưa cho Ali. Y mở ra đọc:

“Amat chào chú em đầu, chú em lừng danh nhất. Ali Thủy Ngân.

Ôi! Chú là thứ trang sức đẹp nhất. Anh viết cho chú lên tờ giấy này, nó sẽ theo gió bay đến chú.

Anh mà là chim thì anh bay ngay đến mà đậu trên tay chú. Nhưng anh là con chim bị người ta cắt cánh mất rồi, còn bay sao được.

Ali đẹp nhất! Bây giờ anh cầm đầu bốn chục gã lực lưỡng do Ayúp Lưng Lạc Đà chỉ huy. Tất cả đều như chúng ta đã từng chơi hàng nghìn trò thật tuyệt. Anh được Giáo chủ Harun An-Rasít cử làm Hữu túc vệ trưởng, trông nom nội thành và vùng ngoại ô, lương tháng một nghìn đina không kể bao nhiêu bổng lộc nữa.

Vậy hỡi người em yêu quý nhất của anh! Nếu chú muốn có đất dụng võ mà mở rộng cánh cửa lợi danh thì mau đến tìm anh ở Batđa. Đến đây chú chỉ cần giở vài ngón là anh hứa sẽ xin Giáo chủ cho một chức vụ tương xứng với tài ba của chú, với tình bạn của đôi ta; một chức vụ mà tiền lương ngang với của anh.

Thế nào cũng đến cho anh mừng.

Cầu Chúa cho chú hòa bình và hạnh phúc. Ya Ali!”

Đọc xong lá thư, Ali vui mừng, cảm động, một tay vung chiếc gậy dài, một tay vung lá thư rồi nhảy loạn xạ trên các bậc thành giếng, xô đẩy bà già và hành khất lung tung. Y hôn lá thư mấy lần, đưa lên trán. Y cởi thắt lưng da, có bao nhiêu đina lấy ra hết đặt vào tay anh bán nước để cảm ơn.

Đoạn y về căn hầm báo cho bọn đàn em biết y đi Batđa ngay.

— Này các chú, giờ thì các chú phải trông nom lấy nhau thôi.

Một tên đàn em phụ tá nói:

— Thế nào, đại ca bỏ chúng em à?

— Số phận chờ ta ở Batđa, nơi anh cả của ta là Amat Ghẻ Chốc.

— Bây giờ là lúc chúng em gặp khó khăn. Kho lương thực vừa hết. Không có anh, chúng em làm ăn ra sao?

— Trước khi đến Batđa, qua Đamát, ta sẽ kiếm chác ít nhiều gửi về cho mà tiêu dùng, đừng lo.

Y cởi bộ quần áo đang mặc, tắm rửa, xong mặc một chiếc áo dài chẽn, khoác ra ngoài một chiếc áo đi đường rộng tay, giắt vào thắt lưng hai con dao găm, một lưỡi đoản kiếm, quấn lên đầu mấy vòng khăn. Y cầm một cây thương cán dài bốn mươi hai gang làm bằng những ống tre lồng vào nhau, nhảy phốc lên ngựa và ra roi.

Vừa ra khỏi Lơke, gặp ngay một đoàn đi Đamát và Batđa. Y nhập bọn. Đó là đoàn của vị Tổng đại diện thương gia Đamát, một nhà cự phú, từ Đamếc về. Ali vốn là một thanh niên đẹp trai, má chưa có lông tơ. Vị đại diện thích y lắm cũng như các ông chủ lạc đà, chủ la. Trong cuộc hành trình, Ali đã ngăn được mấy vụ cướp đêm của bọn Bêđoanh, đuổi được mãnh sư sa mạc. Đến Đamát, đoàn lữ thương thưởng cho Ali mỗi người năm đina, vị tổng đại diện cho một nghìn. Ali gửi tất cả cho bọn đàn em ở Lơke, chỉ giữ lại một món tiền nhỏ đủ ăn đường đến Batđa.

Đến nơi, y tìm ngay nhà Amat. Hỏi mấy người, họ đều không thể hoặc không muốn chỉ. Đến một bãi rộng gọi là Anna, thấy một bọn trẻ đang chơi. Chúng gọi đứa bé điều khiển trò chơi, đứa bé nhỏ người hơn cả, là Mamut Ranh con. Mamut chính là con của người chị Zenap. Ali nghĩ: “Cứ hỏi bọn trẻ là tốt nhất”. Y bèn đến một hiệu bánh ngọt mua một gói kẹo vừng, rồi chạy đến gọi bọn trẻ: “Đứa nào muốn ăn kẹo vừng, đến đây!”. Mamut Ranh con ngăn bọn trẻ lại, một mình đến chỗ Ali: “Đưa kẹo đây!”. Ali đưa gói kẹo đồng thời đặt vào tay thằng bé một đồng bạc. Thấy tiền, thằng bé tưởng anh kia định kéo hắn đi làm chuyện dâm ô, gắt lên:

— Cút đi! Ta không bán mình đâu. Ta không làm những trò ô nhục. Cứ hỏi người khác xem ta là người thế nào.

Ali vốn không nghĩ tới chuyện gì ô nhục, bảo nó:

— Ta trả tiền em là để nhờ em một việc. Kẻ hảo hán nhờ người hảo hán bao giờ cũng trả công. Em chỉ cho ta nhà ngài Amat Ghẻ Chốc.

Thằng bé nói:

— Chỉ có thế thôi thì dễ quá. Giờ tôi đi trước, anh theo tôi. Đến nhà Amat Ghẻ Chốc tôi sẽ lấy ngón chân quặp một hòn sỏi hất bắn vào cửa. Như thế không ai biết là tôi mách cho anh.

Nói rồi thằng bé chạy trước, một lúc thấy hắn lấy ngón chân quặp một hòn sỏi, không cần giơ chân lên, hất bắn vào cửa một ngôi nhà. Ali Thủy Ngân phục thằng bé là sớm hiểu biết, khôn ngoan, khéo léo, cẩn thận, ranh mãnh, tế nhị. Y kêu lên:

— Inxala! Ya Mamut! Khi ta được cử làm cảnh vệ trưởng hoặc túc vệ trưởng, ta sẽ chọn mi trước tiên đưa vào đội những người hảo hán của ta.

Ali đến gõ cửa. Nghe tiếng gõ, Amat Ghẻ Chốc cảm động lắm, gọi Lưng Lạc Đà: “Ôi, Lưng Lạc Đà, nhanh ra mở cửa cho con người đẹp nhất trần gian. Hắn là thủ hạ của ta ở Lơke, Ali Thủy Ngân đấy. Nghe kiểu gõ cửa, ta nhận ra ngay”. Lưng Lạc Đà ra mở cửa. Ali và Amat ôm chầm lấy nhau. Amat giới thiệu Ali với bốn chục thủ hạ của mình, họ chào đón niềm nở như đối với một người ruột thịt. Amat Ghẻ Chốc lấy một cái áo rất đẹp đưa cho Ali mà rằng:

— Khi đức Giáo chủ cử ta làm Hữu túc vệ trưởng và trao cho ta áo quần của bọn đàn em, ta đã dành chiếc áo này cho chú mày, tin rằng một ngày nào đấy thế nào cũng gặp lại.

Amat cho bày tiệc mừng thật thịnh soạn. Họ ăn uống, vui chơi suốt đêm.

Sáng hôm sau, trước khi vào cung, Amat dặn Ali:

— Ya Ali! Những ngày đầu tiên ở Batđa, chú phải cẩn thận đấy. Chớ ra khỏi nhà, người ta để ý. Dân chúng ở đây lôi thôi lắm. Batđa không phải là Lơke. Batđa là nơi có Giáo chủ, mật thám nhiều như ruồi ở Ai-cập. Bọn trộm cắp, lừa đảo nhung nhúc như ngỗng và cóc ở ta.

— Anh cả ơi! Chả nhẽ em đến Batđa để cấm cung trong buồng như một cô gái trinh.

Amat khuyên nên kiên nhẫn, xong dẫn bọn xạ thủ đi.

Ali Thủy Ngân chỉ ngồi nhà được ba ngày. Ngày thứ tư thấy khó chịu lắm, tim như thắt lại, ngực như lép đi. Y hỏi Amat đã đến lúc cho y tung hoành chưa, để được Giáo chủ chú ý.

— Rồi đâu có đấy - Amat nói - cứ để anh lo liệu. Anh sẽ gợi ý với Giáo chủ trước khi chú thi tài.

Nhưng Amat Ghẻ Chốc vừa đi, thì Ali Thủy Ngân thấy cũng phải đi, không thể ngồi yên một chỗ được nữa. “Mình ra phố hít thở không khí cho giãn ngực một chút thôi mà”. Và thế là y ra phố, lang thang, tạt vào một hiệu bánh, một quán ăn. Bỗng y thấy một đoàn bốn chục người da đen mặc áo lụa đỏ, đội mũ dạ trắng, đeo đoản kiếm thép. Họ đi hàng hai, đều đặn. Đi sau cùng là bà quản đốc chim câu, cưỡi một con la yên cương sang trọng, đầu đội mũ vàng, chóp mũ là một con chim câu bằng bạc, áo khăn sắt, trông oai vệ uy nghi. Mụ vừa ở cung về đến khu trạm. Mụ đi qua trước mặt Ali Thủy Ngân mà mụ không biết cũng như y không biết mụ. Mụ thấy Ali trẻ đẹp, thân hình cân đối, dáng đi có duyên, vẻ ngoài lịch sự, đặc biệt con mắt nhìn sao mà giống Amat Ghẻ Chốc địch thủ của mụ đến thế. Mụ thì thầm vào tai một anh da đen, anh này chạy hỏi nhỏ mấy người buôn trong chợ về Ali nhưng không ai biết gì cả. Đalila về nhà gọi Zenap bảo đem bàn bói cho mụ.

— Con gái của mẹ, ta vừa gặp trong khu chợ một chàng thanh niên đẹp lạ lùng. Phải cái, mắt hắn nhìn giống hệt mắt Amat Ghẻ Chốc, địch thủ của chúng ta. Ta sợ kẻ lạ mặt này mà không ai biết cả đến Batđa để bày một trò gì chơi hai chúng ta. Vì vậy ta phải bói một quẻ xem sao.

Mụ xoa lên bàn cát, tay xoa, miệng niệm chú. Mụ đọc ngược mấy dòng chữ Do Thái, rồi giở quyển sổ bói tính toán mấy con số.

— Con gái của mẹ ơi - mụ nói - chàng trai xinh đẹp này là Ali Thủy Ngân ở Lơke. Hắn là bạn của Amat Ghẻ Chốc, kẻ thù của ta. Thằng này gọi hắn đến Batđa là để trả thù việc con phục rượu cho Amat mà lột hết quần áo của hắn cũng như của bốn mươi tên lính. Thằng Ali đến đây ở cùng nhà với Amat đấy.

— Mẹ của con - Zenap nói - cả thằng ấy nữa, hắn là cái thá gì. Sao mẹ có vẻ lo lắng về cái thằng nhãi không râu ấy?

— Cái bàn cát còn cho biết thằng ấy số còn cao hơn nhiều số hai mẹ con ta.

— Được. Để xem.

Zenap lấy thỏi phấn kẻ cho mắt thêm sắc nhung, cho cặp lông mày giao nhau, rồi diện cái áo dài đẹp nhất vào mà đi tìm chàng trai nọ. Cô ta cứ thong thả mà đi qua các khu chợ Batđa, đôi mông núng nính, đôi mắt liếc dọc liếc ngang dưới tấm mạng nhỏ mỏng, mỉm cười với người nào, ngầm hẹn với kẻ kia. Cô ta cứ đi với tiếng xuyến ở cổ tay, tiếng nhạc ở cổ chân, với ngọn lửa dục đốt cháy lòng người, cho đến một ngôi hàng nọ gặp một thanh niên rất đẹp mà cô nhận ngay ra là Ali Thủy Ngân. Cô đến bên, vờ vô ý chạm mạnh vào Ali khiến y loạng choạng, lại còn mỉa mai như thể người ta va phải mình:

— Muôn năm kẻ mù! Hỡi anh chàng sáng mắt kia.

Ali Thủy Ngân bị đôi mắt cô gái xuyên qua người, chỉ cười:

— Ôi, cô gái đẹp quá! Cô thuộc về ai thế?

Cô ta lim dim cặp mắt đáp:

— Thuộc về những chàng trai đẹp như anh.

— Cô đã có chồng hay còn là gái trinh?

— Có chồng rồi. Thế có may cho anh không?

— Vậy gặp nhau ở nhà tôi hay nhà cô nào?

— Ở nhà tôi thì hơn. Tôi lấy một anh chồng thương nhân. Cha tôi cũng là thương nhân. Hôm nay là lần đầu tiên tôi ra khỏi nhà. Chồng tôi đi xa một tuần. Chồng vừa đi khỏi, tôi cũng muốn hưởng lạc, bảo con nữ tì nấu cho vài món ngon miệng. Nhưng miếng ăn chỉ ngon khi có bạn hiền. Nghĩ vậy, tôi đi tìm một chàng đẹp trai, lịch sự như anh để về cùng ăn và cùng ngủ với tôi đêm nay. Tôi gặp anh, thấy yêu ngay. Anh có thể hạ cố đến ăn một miếng cho tôi vui vẻ, khoái lạc một chút không?

— Được mời thì không thể từ chối.

Thế là cô ta đi trước, Ali theo sau cách một quãng, qua hết phố này đến phố khác. Ali chợt nghĩ: “Một người ở xa mới đến mà làm thế này thì thật là dại. Nhỡ mình đang ngủ mà anh chồng về bắt được, hoạn đi thì làm sao. Nhà hiền triết có nói: “Kẻ nào gian dâm ở một nước mà mình là khách thì sẽ bị đấng Hiếu Khách trừng trị”. Nên nói khéo với cô ta mà thôi đi”. Đến một nơi hẻo lánh, Ali nói với cô gái:

— Cô cầm lấy đồng đina này, hẹn một hôm khác.

Zenap làm bộ ngạc nhiên:

— Lạy đức vĩ đại nhất! Hôm nay nhất định anh phải đến vì chưa bao giờ em lại thấy hào hứng như bây giờ.

Ali lại tiếp tục theo sau. Đến một ngôi nhà lớn cổng có khóa gỗ, cô gái dừng lại. Cô vờ tìm trong túi cái chốt để mở, và kêu lên thất vọng: “Mất quách rồi, lấy gì mà mở” rồi bảo Ali:

— Anh mở đi.

— Tôi không có chốt, chẳng có chìa, lấy gì mà mở khóa? Không thể dùng sức được.

— Anh cứ việc vào, cửa sẽ mở.

Ali Thủy Ngân đặt tay vào ổ khóa gỗ. Zenap ghé miệng vào lẩm nhẩm những tên gọi đức mẹ của Môiz. Cửa mở. Hai người vào, Zenap dẫn Ali vào căn phòng có nhiều khí giới đẹp, có trải thảm đẹp. Cô ta mời Ali ngồi, rồi trải khăn bàn dọn ăn. Cô đến ngồi cạnh Ali, ăn và gắp cho y ăn, uống cùng cốc với y, vui đùa nhưng không cho Ali đụng đến người, không cho hôn, cho véo, cho cắn. Mỗi lần y nghiêng xuống định hôn là cô ta giơ tay cản lại, thành ra y chỉ hôn được vào tay. Y van nài thì cô ta nói: “Chỉ đến đêm mới thật sự khoái lạc.”

Ăn xong, rửa tay, ra sân chơi. Cạnh chỗ cái giếng, Zenap quay bánh xe có dây để kéo gầu lên. Bỗng cô ta kêu to một tiếng, nghiêng mình trên thành giếng, đấm ngực, vặn tay, ra vẻ tuyệt vọng. Thủy Ngân hỏi:

— Con mắt của tôi, nàng làm sao vậy?

— Cái nhẫn hồng ngọc của em rơi xuống giếng mất rồi. Chồng em mới mua hôm qua, năm trăm đina. Nó rộng quá, em phải lấy xi gắn cho chặt. Không ăn thua vì nó vừa rơi mất.

Cô ta nói thêm:

— Để em cởi quần áo xuống mò. Không sâu lắm đâu. Anh quay mặt đi cho em cởi áo nhé.

— Tôi đứng đây mà để nàng xuống thì nhục biết bao - Thủy Ngân nói - Để tôi xuống cho.

Y cởi nhanh áo quần, túm lấy cái dây gầu móc vào ròng rọc, xuống đến nơi thì thả dây ra. Nước sâu đến vai, lạnh lẽo, đen sì.

Zenap vội kéo dây lên, nói chõ xuống:

— Giờ thì chú mày gọi ông bạn Amat Ghẻ Chốc đến cứu nhé.

Cô ta vớ lấy áo quần Thủy Ngân, ra về, chẳng buồn đóng cổng nữa.

Ngôi nhà này là của một vị đại thần trong triều. Ông có việc, vừa đi khỏi. Lúc về, thấy cổng mở, đinh ninh có trộm vào. Ông gọi anh giữ ngựa đi soát khắp nhà. Không thấy mất gì, không có dấu hiệu gì là có trộm, ông yên tâm, bảo anh giữ ngựa mang vò ra giếng múc nước đổ đầy vào. Anh giữ ngựa thòng gầu xuống kéo lên, nặng quá, anh ta nhìn xem thấy một hình thù đen ngồi trong chiếc gầu thì nghĩ là một hung thần. Anh ta sợ quá, thả dây ra, vừa chạy vừa kêu: “Ya siđi! một hung thần dưới giếng, ngồi trong chiếc gầu”. Vị đai thần hỏi:

— Nó như thế nào?

— Trông ghê lắm. Đen sì, ủn ỉn như lợn.

— Chạy đi mời pháp sư đọc Kinh Thánh đến để trừ hung thần - vị đại thần giục.

Anh giữ ngựa vội chạy đi. Một lúc bốn vị đến, ngồi quanh giếng, đọc mấy chương trừ tà, còn anh giữ ngựa kéo chiếc gầu lên. Tức thì hung thần nhảy ra kêu: “Ala Atba! Mọi người sợ hết hồn. Các vị đọc kinh nói với nhau: “Đây là một vị hung thần tín đồ, vì hắn đọc tên Chúa” nhưng vị đại thần thì nhận ra được hung thần là một người trần mắt thịt như mọi người. Ông hỏi:

— Mày là kẻ trộm?

Hung thần vội đáp:

— Lạy Chúa! Không, tôi là một anh chài. Tôi nằm trên bờ sông Hổ, ngủ đi, thấy mình đi lại với gió, mộng tinh bẩn cả người, thức dậy xuống nước tắm rửa. Một cơn lốc kéo tôi ngã xuống rồi một dòng nước ngầm cuốn tôi đến cái giếng này. Giờ thì số phận tôi trong tay ngài.

Vị đại thần tin là thật, lấy cho y một chiếc áo cũ, an ủi mấy câu vì phải ngồi lâu dưới giếng lạnh, rồi bảo y ra về.

Ở nhà, Amat Ghẻ Chốc và mọi người đang lo lắng thì thấy Ali về. Y kể lại câu chuyện. Ai cũng cười giễu cợt, nhất là Lưng Lạc Đà:

— Lạy Chúa! Anh đường đường là một vị đại ca của lũ hảo hán ở Lơke mà chịu để một đứa con gái lừa gạt và lột truồng ra như thế à?

Hatxan Dịch Hạch lúc ấy đến thăm đồng nghiệp, tình cờ biết chuyện, hỏi Ali:

— Hỡi chàng trai Ai-cập ngây thơ! Anh có biết tên cô gái không? Người thế nào? Con cái nhà ai?

— Lạy Chúa! Hắn là con một thương gia, và là vợ một thương gia. Còn tên thì hắn không nói.

Hatxan Dịch Hạch phá lên cười:

— Cái con mà anh tưởng có chồng là gái trinh, tên nó là Zenap. Nó không phải là con một thương nhân mà là con mụ Đalila Quỷ Quyệt, quản đốc chim câu đưa tin. Ya Ali! Hắn và mẹ hắn đã cho cả Batđa quay cuồng trên ngón tay nhỏ xíu của họ. Đến đại ca của anh và bốn chục thủ hạ của ông ấy ở đây cũng còn bị nó lừa, bị nó lột hết.

Ali Thủy Ngân ra vẻ suy nghĩ lung lắm. Hatxan Dịch Hạch hỏi:

— Bây giờ anh định làm gì?

— Cưới cô ta, vì tôi yêu cô ta điên cuồng.

— Thế thì để ta bày kế cho. Ta mà không giúp thì đố anh có thể thực hiện được ý định táo bạo ấy.

Ali mừng lắm:

— Ya Hatxan, xin anh chỉ bảo giùm.

— Sẵn lòng. Nhưng ta bảo gì nhất thiết phải làm theo. Có thế ta mới hứa làm cho chú mày toại nguyện.

— Ya Hatxan, em là thằng nhỏ của anh, là môn đệ của anh. Anh bảo gì em cũng xin làm.

— Bắt đầu, hãy cởi hết quần áo ra.

Thủy Ngân bỏ cái áo khoác cũ ra, và thế là trần như nhộng. Hatxan Dịch Hạch lấy một cái bình đầy nhựa thông và một chiếc lông gà, bôi đen hết mặt mày mình mẩy Ali trông như một anh da đen thật sự. Rồi muốn cho giống hệt, Hatxan bôi đỏ loét đôi môi và đường viền mi mắt, để một lúc cho khô đi. Hatxan nói:

— Giờ thì chú là người da đen rồi. Chú lại sắp làm một anh đầu bếp, lo ăn cho Đalila và Zenap, cho bốn chục tên da đen và bốn chục con chó, giống chó becgiê của Xôlâymân. Chú hãy tìm gặp anh đầu bếp, chào hỏi xong thì dùng ngôn ngữ người da đen bảo hắn như thế này: “Hỡi người anh em da đen, lâu lắm chúng mình không uống rượu buza, không ăn món thịt cừu kabat rất ngon của chúng ta, giờ phải đi ăn mừng ngày chúng ta gặp nhau nào”. Anh ta sẽ từ chối, lấy cớ là bận việc bếp núc, và sẽ mời chú ăn những món anh ta làm tại nhà bếp khu trạm. Chú sẽ chuốc rượu cho anh ta thật say mà hỏi về những món ăn nấu cho Đalila, Zenap, nấu cho bốn chục người da đen, bốn chục con chó, hỏi về chỗ treo chùm chìa khóa nhà bếp, chỗ kho thức ăn thức uống. Cứ hỏi vung lên, anh ta sẽ nói hết vì người say thường nói hết những điều mà khi tỉnh không bao giờ chịu nói. Biết được những điều ấy rồi thì cho thêm thuốc ngủ vào rượu. Anh ta ngã xuống rồi thì lột lấy quần áo mà mặc, giắt dao phay làm bếp vào thắt lưng, cắp rổ đi chợ mua rau mua thịt đem về, vào kho lấy bơ, dầu, gạo cùng các thức ăn khác đem nấu nướng theo kiểu anh đầu bếp, pha thuốc ngủ vào, dọn cho Đalila và con gái, cho bốn chục anh da đen, bốn chục con chó. Tất cả sẽ lăn ra ngủ li bì. Chú lột hết quần áo đem về đây cho ta. Muốn lấy được Zenap, cần bắt bốn chục con chim câu đưa tin của Giáo chủ nhốt vào lồng đem luôn về đây.

Ali Thủy Ngân nghe thế, đưa tay lên trán, không nói một lời, đi tìm anh đầu bếp da đen. Y gặp anh ta ở chợ, đến chào hỏi và mời đi uống buza. Anh đầu bếp lấy cớ bận việc, mời Ali về khu trạm. Ali làm đúng như lời Hatxan dặn. Anh đầu bếp say rồi, y hỏi về các món ăn uống.

— Hỡi người anh em da đen - anh bếp nói - ngày nào cũng vậy, bữa trưa tôi phải nấu cho Đalila và Zenap năm đĩa thức ăn khác nhau, màu sắc cũng khác nhau. Bữa tối cũng thế. Hôm nay, tôi phải làm thêm hai món cho bữa trưa. Năm món là: biển đậu, đậu hòa lan, một đĩa xúp, một đĩa thịt cừu hầm nhừ, và một đĩa kem hoa hồng. Còn hai món thêm hôm nay là cơm nấu với mật ong và nghệ, hạt lựu trộn hạnh nhân bóc vỏ ngâm đường.

Ali hỏi:

— Bữa thường, anh dọn cho chủ ăn thế nào?

— Dọn cho hai mẹ con ăn riêng.

— Thế còn bốn mươi lính da đen?

— Đậu xào bơ, bánh và một bình buza để uống.

— Còn chó?

— Cứ mỗi con ba lạng thịt và xương ăn bỏ đi của nữ chủ.

Biết được như thế rồi, Thủy Ngân tìm cách cho thuốc ngủ vào cốc nước anh bếp. Uống xong, anh ta lăn ra như một con trâu đen. Thủy Ngân lấy chùm chìa khóa móc ở một cái đinh, một chiếc có vỏ hành và lông gà dính vào, Ali biết đấy là chìa khóa mở cửa nhà bếp. Chiếc có mùi dầu và bơ, đoán là chìa khóa mở kho. Y đi mua hoặc đi lấy tất cả những thứ thức ăn cần thiết rồi theo con mèo vẫn tưởng y là chủ, đi khắp khu trạm như thể y đã ở đấy từ bé. Y nấu nướng xong, trộn thuốc ngủ vào tất cả các món ăn, dọn ra. Không một ai thấy có sự thay đổi về người nấu cũng như về các món nấu. Đalila, Zenap, lính da đen, chó, tất cả ăn xong đều lăn ra ngủ. Ali bắt đầu cởi quần áo mụ già, thấy mụ xấu xí và đáng ghét quá. Y lấy tấm áo choàng và chiếc mũ của mụ. Y vào buồng Zenap, cô gái mà y yêu và vì ai mà lập chiến công đầu ở Batđa. Y cởi hết quần áo cô ta, thấy cô đẹp lắm, đáng ưa lắm, sạch sẽ và thơm tho. Nhưng y biết điều, chưa được cô bằng lòng thì chưa khai hoa, chỉ sờ mó, nắn bóp xem giá trị cô ta sau này thế nào. Muốn biết cô có nhạy cảm không, y cù vào gan bàn chân. Cô gái đạp một đạp thật mạnh khiến y rất hài lòng. Biết tường tận về cô rồi, y lấy quần áo đẹp đi, đoạn lột đến bọn lính. Xong lên sân thượng, vào chuồng chim câu, bắt tất cả chim bỏ vào một chiếc lồng. Y bình tĩnh đi ra, không đóng cửa, về nhà Amat Ghẻ Chốc. Hatxan Dịch Hạch đang chờ. Ali Thủy Ngân nộp hết những thứ đã lấy được, cả lồng bồ câu. Hatxan Dịch Hạch rất phục tài y, hứa sẽ giúp y lấy được Zenap.

Mụ Đalila tỉnh giấc đầu tiên, bâng khuâng một lúc. Khi đã hiểu mình bị thuốc mê thì vùng dậy mặc quần áo thường vào, chạy lên chuồng bồ câu. Chuồng rỗng không. Mụ xuống sân, lũ chó nằm như chết trong cũi. Lính da đen, đầu bếp đều ngủ li bì. Mụ điên lên chạy vào buồng con gái. Cô ta cũng đang ngủ, trần truồng, cổ có mảnh giấy buộc vào một sợi chỉ. Mụ đọc: “Ta đây, Ali Thủy Ngân của Lơke. Chỉ mình ta dũng cảm, anh hùng, nhanh nhẹn, khéo léo đã làm nên cơ sự này”. Đalila lo lắng: “Biết đâu thằng chết tiệt ấy đã không mở khóa con gái ta rồi”. Mụ cúi xuống xem xét cẩn thận, mừng rằng khóa vẫn y nguyên. Mụ lấy thuốc giải mê cho con gái ngửi. Zenap ngửi, tỉnh dậy. Mụ kể lại sự tình.

— Hỡi con gái của mẹ, dù sao con cũng phải biết ơn thằng Thủy Ngân không bẻ khóa của con khi hắn có thể làm việc ấy dễ dàng. Tuy hắn không giở trò với con, nhưng lại cuỗm mất chim của Giáo chủ. Không biết rồi sẽ ra sao đây.

Bỗng mụ nảy ra một ý, bảo con:

— Con chờ ta. Ta đi không lâu đâu.

Mụ đến nhà Amat Ghẻ Chốc. Nghe tiếng gõ cửa, Hatxan Dịch Hạch kêu:

— Mụ Đalila Quỷ Quyệt. Nghe gõ cửa, ta nhận ra ngay. Ali ra mở cho mụ, nhanh lên!

Ali cùng Lưng Lạc Đà ra mở. Mụ vào, tươi cười chào mọi người. Lúc này, Hatxan Dịch Hạch, Amat Ghẻ Chốc và mấy người đang ngồi ăn, món ăn là chim câu quay, củ cải và dưa chuột. Thấy Đalila vào, Dịch Hạch và Ghẻ Chốc đứng dậy chào:

— Ôi bà già khôn ngoan, sắc sảo! Mời mẹ ngồi ăn vài miếng chim câu quay. Chúng tôi vẫn để phần mẹ đấy.

Đalila nghe thế, thấy tối tăm mặt mày, kêu:

— Đàn chim câu mà Giáo chủ coi trọng hơn cả con cái, các người dám đem làm thịt ăn à, không biết xấu hổ sao?

— Ai ăn cắp chim câu của Giáo chủ thế mẹ?

— Thằng Ai-cập Ali Thủy Ngân kia chứ còn ai.

Ali trêu chọc:

— Bà mẹ của Zenap ơi! Khi tôi quay những con chim câu này, tôi có biết chúng là chim đưa tin đâu. Dù sao cũng để phần mẹ đây.

Nói rồi đưa một con chim câu mời mụ. Đalila xé miếng cánh đưa lên miệng nếm, bỗng mụ reo lên:

— Lạy Chúa! Chim của ta còn sống. Đây không phải mùi thịt của chúng. Ta nuôi chúng bằng hạt trộn xạ hương. Thịt này không có mùi ấy.

Mọi người cười rộ. Hatxan Dịch Hạch nói:

— Mẹ ơi, chim của mẹ vẫn bình yên. Tôi sẽ trả, miễn là …

— Là sao, nói đi Hatxan. Ta bằng lòng tất cả. Đầu ta đây!

— Nếu bà muốn lĩnh chim câu về thì hãy nghe lời thỉnh cầu của Ali Thủy Ngân, chú em cừ nhất của chúng tôi đây.

— Anh ta muốn gì?

— Muốn cưới cô Zenap, con gái của mẹ.

— Đó là một vinh dự cho ta và cho nó. Nhưng ta không thể ép con gái ta. Hãy trả chim cho ta đã. Không nên dùng trò xảo trá để lấy lòng con gái ta mà phải dùng phép lịch sự.

Hatxan bảo Ali:

— Thôi, trả chim cho bà ấy.

Thủy Ngân đưa cả lồng chim cho mụ. Mụ nói:

— Nếu anh muốn lấy con gái ta một cách đứng đắn thì phải đến hỏi bác Zôrai là anh ta, một người bán cá rán. Ông là cha đỡ đầu của Zenap. Ông mà không bằng lòng thì mẹ con ta cũng chịu. Ta hứa sẽ nói với con ta về anh và nói với bác Zôrai cho.

Mụ tươi cười ra về, kể lại chuyện cho con gái nghe và việc Ali muốn hỏi cô làm vợ.

— Mẹ của con ơi! Con không phản đối. Ali đẹp và lịch sự, và anh chàng đã không làm vỡ cái có thể làm vỡ lúc con ngủ, thế là tốt với con.

— Ali muốn lấy con phải đến hỏi bác Zôrai của con. Có thể sẽ mất chân, mất tay, có khi mất cả tính mệnh nữa kia đấy.

Lại nói về Ali Thủy Ngân, y hỏi Hatxan Dịch Hạch:

— Anh cho em biết Zôrai là ai, cửa hiệu ở đâu để em đến xin cưới cô cháu ông ta?

— Nếu phải đến với Zôrai, tên đại bợm ấy, thì nên bỏ ý định lấy vợ đi thôi. Lão Zôrai bán cá rán, trước đây là một đầu mục lâu la. Lão còn tài ba hơn ta, hơn chú, hơn anh cả Amat Ghẻ chốc của chúng ta nhiều. Cả Irắc đều biết tài lão. Lão có thể đục núi, bắt sao, lấy thỏi phấn kẻ mắt cho chị Hằng. Xảo trá, lừa đảo, quỷ quyệt, không ai trong số chúng ta sánh nổi với lão. Bây giờ lão khá hơn, biết tu chí, bỏ nghề trộm cướp, làm nghề bán cá rán, nhưng vẫn giữ được cái tài xưa. Chỉ cần nghe qua mánh khóe lão dùng mới đây để câu khách, bán cá cho chạy, thì đủ rõ:

Lão treo giữa lối ra vào cửa hiệu một cái túi đựng một nghìn đina là tất cả tài sản của lão. Lão nhờ mõ rao khắp chợ thế này: “Lẳng lặng mà nghe hỡi kẻ lừa đảo của Irắc, kẻ trộm của Batđa, kẻ cướp nơi sa mạc, kẻ cắp Ai-cập. Lẳng lặng mà nghe hỡi thần trên không, hỡi thần dưới đất! Ai mà lấy được túi tiền treo ở cửa hàng cá rán Zôrai sẽ được coi như người chủ hợp pháp của túi tiền đó”. Chú hiểu rao như thế thì khách đến mua cá để mong đoạt túi tiền đông biết chừng nào. Nhưng có tài, có khéo đến mấy cũng không lấy nổi. Lão Zôrai quỷ quyệt đã lấy một bộ máy nối với túi tiền bằng một sợi dây. Ai chạm vào cái túi, dù rất nhẹ, thì cả bộ máy chuyển động; chuông con, lục lạc rất nhiều trong máy kêu ran lên. Zôrai ở tít phía trong hoặc đang tiếp khách nghe rất rõ. Lão nhặt một hòn chì trong cái đống chất dưới chân lão ném thật mạnh vào kẻ táo gan. Thế nào kẻ ấy cũng gãy tay, gãy chân hoặc vỡ sọ. Ali ạ, ta khuyên chú nên thôi đi. Chú không thể chọi nổi với một tên bợm cỡ ấy. Ta như chú, ta quên phắt Zenap đi, quên việc cưới cô ta. Quên là bắt đầu có hạnh phúc. Quên đi cái gì tức là có thể sống không cần đến nó.

Ali Thủy Ngân nghe Hatxan Dịch Hạch nói, vùng vằng:

— Lạy Chúa! Không đâu. Em không thể quên cô gái mắt đen, rất nhạy cảm, tính khí kỳ lạ này. Đối với em, sợ như thế là một điều sỉ nhục. Phải đi lấy túi tiền, buộc lão cướp kia phải đem cháu gái đánh đổi.

Ali mặc quần áo phụ nữ vào, lấy phấn kẻ đuôi mắt cho dài thêm, nhuộm móng tay cho đỏ. Y cụp mạng lụa xuống mặt, đi ưỡn ẹo như đàn bà. Chưa hết, y chọc tiết một con cừu, cắt lấy dạ dày, cho máu vào, đem buộc vào bụng dưới làn áo, giả làm bụng chửa. Lại giết hai con gà, lấy diều, cho đầy sữa tươi, buộc vào ngực giả làm vú đàn bà sắp đẻ. Để cho thật hoàn hảo, y lấy khăn nhúng vào bột đắp mấy tầng vào mông. Bột khô lại, khăn dính vào nhau, thành ra đôi mông đồ sộ.

Ali đến cửa hiệu lão Zôrai. Đi đường, ai thấy cũng kêu đôi mông to quá. Đi một quãng, Ali bị những chiếc khăn bột cào vào mông rất khó chịu, y gọi một anh chở lừa thuê, trèo lên lưng lừa, nhẹ nhàng cẩn thận để giữ nguyên được chiếc bong bóng máu và đôi diều sữa. Đến cửa hàng bán cá rán, y thấy túi tiền treo lủng lẳng. Lão Zôrai đang rán cá, một mắt nhìn cá, một mắt quan sát khách hàng. Ali Thủy Ngân bảo anh chở lừa:

— Ya hama! Ta có chửa, ăn dở, nên ngửi mùi cá rán thèm quá. Anh mua hộ ta một con ta ăn, kẻo bị sẩy thai thì nguy.

Anh chở lừa đến nói với Zôrai:

— Chị có chửa kia, con trong bụng ngửi thấy mùi cá rán đạp dữ quá, định phá thai mà ra đấy. Ông bán ngay cho một con.

— Chờ một lát. Cá rán chưa chín. Không chờ được thì đi.

— Cho mua một con ở ngăn trên kia vậy.

— Cá ấy không bán.

Anh chở lừa đỡ người đàn bà có chửa xuống. Chị ta đến chỗ quầy phía trước cửa hiệu, chống tay đứng chờ ra chiều lo lắng. Lão chủ vừa trở cá trong chảo, vừa hát rao hàng, nụ cười trên môi:

“Thịt những con chim dưới nước là thức ăn của người khảnh ăn.

Bán cá lấy tiền đồng, bán nhiều thành tiền vàng tiền bạc.

Dầu mỡ vui mừng được chứa chúng bay, hỡi những chú cá tươi đang giãy.

Ôi! Những bữa ăn của người khảnh ăn.”

Zôrai đang hát thì bỗng nghe người đàn bà chửa thét lên một tiếng, máu dưới áo chảy lênh láng. Chị ta rên rỉ: “Ái, úi, gãy lưng mất rồi, lưng đau quá! Ôi con tôi!” Anh chở lừa trách Zôrai:

— Ông thấy chưa? Tai hại! Tôi đã bảo ông. Ông không bán cá làm chị ta sẩy thai. Ông phải đền tội trước Chúa và trước chồng chị ấy.

Zôrai sợ tai nạn xảy ra, lại sợ máu me vấy bẩn, lùi vào phía trong, không chú ý đến cái túi treo. Thủy Ngân lợi dụng khoảnh khắc ấy để đoạt lấy. Vừa đụng tới thì tiếng chuông, tiếng lục lạc, tiếng sắt rền lên. Zôrai chạy ra thấy cánh tay Thủy Ngân giơ lên thì hiểu ngay. Lão lấy một mảnh chì to ném vào bụng Thủy Ngân, thét: “Đồ chết treo! Này, nhận lấy!” Ali lăn ra giữa phố, mình bê bết hồ, máu, sữa. Y tưởng chết, cố gượng lê về. Khách túm lại, bất bình, kêu:

— Ông Zôrai là người chuyên nghề gây gổ. Nếu đã bán hàng thì đừng có nhiễu sự. Xảo trá và độc ác vừa chứ. Cất ngay cái túi khiêu khích này đi.

Lão cười gằn: “Lạy Chúa! Mặc ta.”

Ali về nhà Amat Ghẻ Chốc, hoàn hồn rồi lại nghĩ cách thực hiện ý định. Lần này y cải trang làm một anh giữ ngựa. Một tay cầm một cái đĩa, tay kia cầm năm đồng tiền đồng, y lại đến cửa hàng lão Zôrai. Y đưa năm đồng cho lão, hỏi mua cá.

— Bác để vào cái đĩa này cho.

Zôrai định lấy con cá trong chiếc mâm bày ở quầy hàng phía trước cửa hiệu đưa cho anh giữ ngựa. Ali không lấy. “Tôi mua cá rán nóng kia” - y nói.

— Chỉ có cá này thôi. Cá khác chưa rán. Chờ một tí vậy, tôi đi thổi lửa đây.

Nói rồi lão Zôrai đi vào. Thừa dịp, Ali giật lấy túi tiền. Cả gian phòng réo vang tiếng chuông, tiếng lục lạc, tiếng sắt. Zôrai nhảy phắt ra nhặt lấy một bánh chì ném rất mạnh vào đầu anh giữ ngựa giả:

— Đồ chó đẻ! Cứ nhìn cung cách mi cầm tiền, cầm đĩa, ta biết ngay.

Ali Thủy Ngân sau lần thất bại trước, biết đề phòng hơn. Y ngồi thụp xuống, tránh được, bỏ chạy ngay. Bánh chì đập vào cái mâm mà một nô lệ của vị pháp quan đội trên đầu. Mâm có những bát sữa đặc, sữa bắn tung tóe vào mặt, vào râu vị pháp quan đi bên cạnh, ướt áo quần và chiếc khăn quấn đầu của ngài. Khách mua hàng kêu lên: “Lão Zôrai, lão chúa gây sự kia! Lần này thì vị pháp quan sẽ bắt ngươi phải trả món lãi cho số vốn để trong cái túi của ngươi.”

Thủy Ngân về đến nhà, kể lại cho Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch nghe về lần thất bại thứ hai. Tuy vậy, y vẫn không nản chí. Y nghĩ đến Zenap lại thấy phấn chấn trong người. Y giả làm một người dụ rắn và một nhà ảo thuật, lại đến ngôi hàng Zôrai. Y ngồi bệt xuống đất, lấy trong một cái túi ba con rắn to thả ra, thổi sáo cho chúng nghe, thỉnh thoảng lại ngừng lại, lấy mấy cái chén sắt làm trò ảo thuật. Đột nhiên y túm lấy con rắn to nhất quẳng vào giữa ngôi hàng, dưới chân Zôrai. Lão vốn sợ rắn, bỏ chạy, vừa chạy vừa la hét. Thủy Ngân nhảy đến vồ cái túi. Zôrai mặc dù sợ rắn, mắt vẫn không rời Ali. Thấy y vồ túi tiền, lão vội nhặt hai hòn chì to, cầm hai tay. Một hòn ném bẹp dí đầu con rắn, hòn chì tay kia ném vào đầu Ali. Ali thụp đầu tránh được, chạy mất. Hòn chì trúng một bà già, bà ngã xuống, hết phương cứu chữa. Người ta xúm lại, la: “Ya Zôrai! Chúa Ala không cho phép làm như thế. Phải cất ngay cái túi tai họa này đi, nếu không chúng tôi dùng vũ lực. Lão độc ác kia, không được gây thêm tai họa nữa.”

Lão miễn cưỡng lấy túi tiền xuống. Lão nghĩ: “Thằng Ali Thủy Ngân vốn ngang ngạnh, có thể đêm tối hắn sẽ lẻn đến nhà đánh cắp”. Lão trao túi tiền cho vợ. Vợ lão là một mụ da đen, trước kia là nô lệ của Jafa An Bacmaki, được lòng độ lượng của Tể tướng giải phóng. Hai vợ chồng lão có một đứa con trai sắp làm lễ cắt da quy đầu. Mụ vợ nhận túi tiền, bảo chồng:

— Cha thằng Apđala ơi, ông rộng rãi thế này thật là đặc biệt. Lễ của thằng Apđala, sẽ làm to.

— Bà tưởng tôi đưa tiền để bà tiêu vào cái lễ cắt da quy đầu đấy hẳn? Lạy Chúa, không đâu! Đem vào bếp đào một cái lỗ mà chôn xuống. Nhanh lên mà đi ngủ.

Mụ vợ chôn xong túi tiền, lên giường nằm dưới chân Zôrai. Hơi nóng mụ da đen bốc lên khiến ông chồng buồn ngủ. Lão thiu thiu, mơ thấy một con chim to lấy mỏ cậy nắp cái lỗ chôn, quặp lấy túi tiền bay đi mất. Lão thức giấc kêu: “Mẹ thằng Apđala ơi! Túi tiền bị đánh cắp mất rồi. Xuống bếp xem sao, nhanh lên!” Mụ vợ cầm đèn chạy xuống thì thấy không phải một con chim mà là một thằng người, xách túi tiền, qua cửa bỏ ngỏ, chạy ra phố. Đó là Thủy Ngân. Y đã rình lão Zôrai, quan sát kỹ hoạt động của hai vợ chồng. Y đến nấp sau cửa nhà bếp và cuối cùng nẫng được cái túi tiền đáng mong muốn kia. Lão Zôrai ngửi thấy mất của, tức tối lắm. “Lạy Chúa! Ta sẽ lấy lại ngay đêm nay” - lão quả quyết. Vợ bảo:

— Ông không lấy lại được, tôi không mở cửa cho đâu, để cho mà ngủ ngoài đường.

Zôrai đi ngay. Lão đã biết Ali ở nhà Amat Ghẻ Chốc. Lão băng đường tắt đến trước khi Ali về. Lão có một chùm chìa khóa và chốt. Lão mở được cửa vào, đóng lại, bình tĩnh ngồi chờ. Ali về, gõ cửa. Lão bắt chước giọng của Hatxan Dịch Hạch, hỏi:

— Ai?

— Ali, người Ai-cập.

— Cái túi tiền của lão ăn cắp Zôrai, có lấy được không?

— Có đây.

— Trước khi ta mở cửa, hãy đưa cái túi qua lỗ này. Ta đánh đố với Ghẻ Chốc, lát nữa sẽ kể.

Thủy Ngân đưa túi tiền qua lỗ hổng. Zôrai cầm lấy, trèo lên sân thượng leo sang nhà bên, xuống thang, mở cửa, ra phố, về nhà.

Ali Thủy Ngân chờ mãi không thấy ai mở cửa, đấm một cái thật mạnh, khiến cả nhà thức giấc. Hatxan Dịch Hạch gọi:

— Này Lưng Lạc Đà! Ali ở ngoài đấy, mở cửa cho hắn.

Ali vào. Hatxan hỏi mỉa:

— Túi tiền của tên ăn cắp đâu?

— Thôi xin anh cả đừng đùa. Anh thừa biết là em đã trao cho anh rồi thôi.

Hatxan Dịch Hạch cười lăn ra, nói:

— Ya Ali! Làm lại đi thôi. Thế là lão Zôrai đã lấy lại được tiền của lão rồi.

Thủy Ngân nghĩ ngợi một chút:

— Đại ca ơi! - y nói - Lần này mà em không mang được cái túi về đây thì cứ xin không còn là thằng Ali Thủy Ngân nữa.

Y chạy tắt đến nhà Zôrai, trèo qua sân thượng nhà bên mà vào. Y đến ngay buồng hai mẹ con mụ Zôrai. Y nhảy đến trói tay chân mụ, nhét giẻ vào mồm. Xong y trói thằng bé nhét giẻ vào mồm, cho vào cái thúng đầy bánh ngọt còn nóng dùng vào buổi lễ hôm sau. Đoạn y ra tựa cửa chờ. Một lúc, lão Zôrai về gõ cửa. Ali Thủy Ngân bắt chước giọng của mụ da đen hỏi:

— Ya siđi! Ông đấy à?

— Phải, tôi đây.

— Ông có mang được túi tiền về không?

— Đây rồi.

— Tối quá, chẳng thấy gì cả. Tôi dòng thúng xuống, ông bỏ vào, tôi kéo lên, đếm đủ rồi sẽ mở cửa.

Thủy Ngân dòng một cái thúng xuống, Zôrai bỏ túi tiền vào đấy. Ali kéo lên, túm lấy, vào buồng bê cả thúng bánh có thằng bé nằm trong, về đưa cho Hatxan Dịch Hạch cả ba chiến lợi phẩm của cùng một trận thắng. Hatxan hãnh diện về Ali, khen lấy khen để. Mọi người đem thúng bánh ra ăn, hả hê và giễu cợt lão Zôrai.

Zôrai đợi mãi không thấy vợ xuống, lão sốt ruột đập cửa thình thình. Cả khu phố thức dậy, chó sủa vang cả lên, cũng chẳng ai mở. Lão điên tiết đạp cửa chạy lên và đã thấy cái điều lão thấy. Lão cởi trói cho vợ, mụ thuật lại sự việc. Lão tự đấm vào mặt, vặt râu rồi chạy đến gõ cửa nhà Amat Ghẻ Chốc. Trời đã sáng, mọi người đã dậy.. Lưng Lạc Đà ra mở cửa, dẫn Zôrai tiu nghỉu vào phòng khách. Mọi người cười vang, tiếp lão. Lão nói với Ali:

— Lạy Chúa! Ya Ali! Về cái túi tiền, anh lấy được thì nó là của anh. Nhưng còn thằng con, xin trả cho tôi.

Hatxan Dịch Hạch nói:

— Ông Zôrai này, chú em tôi Ali Thủy Ngân sẵn sàng trả con cho ông, cả cái túi tiền nữa, miễn là ông bằng lòng gả cháu gái, cô Zenap, con bà Đalila cho chú ta. Chú ấy yêu con bé lắm.

Zôrai cười:

— Đời thuở nhà ai, hỏi cháu gái ta mà lại ăn cắp của ta. Cứ trả con, trả tiền cho ta đã, rồi sẽ nói chuyện sau.

Hatxan Dịch Hạch ra hiệu bảo trả cả đứa con lẫn túi tiền. Ali hỏi:

— Thế bao giờ bác cho cưới?

— Khoan, hãy khoan! Ya Ali, anh tưởng ta có thể coi Zenap như con cừu hay con cá rán đấy hẳn. Lấy nó phải có hồi môn theo ý nó.

Ali Thủy Ngân sốt sắng:

— Tôi sẵn sàng có món hồi môn ấy. Phải những gì nào?

— Nó đã thề, ai muốn được trèo lên ngực nó thì phải có lễ ăn hỏi gồm bốn thứ này của cô Kamaria con gái lão Do Thái Azaria: cái áo thêu chỉ vàng, cái vòng đội đầu bằng vàng, thắt lưng vàng và đôi giày vàng.

— Chỉ cần có thế thôi à? Nếu ngay tối nay tôi không lấy được ba thứ này thì xin thề sẽ không còn quyền lấy cô Zenap nữa.

Hatxan Dịch Hạch kêu lên:

— Khổ cho chú rồi, Ya Ali! Sao lại thề dại thế. Thế là hết, có thể coi như chết rồi. Chú không biết lão Do Thái Azaria. Hắn là một tên phù thủy xấu xa, giảo quyệt, quỷ quái lắm. Hung thần, ma quỷ gì lão cũng sai khiến được. Lão ở trong một tòa lâu đài bằng đá ở ngoại ô. Có lão trong ấy thì tòa lâu đài mới trông thấy được. Khi lão có việc phải ra khỏi nhà thì tòa lâu đài như biến mất, không thấy được nữa. Ban ngày lão vào thành phố cho vay, cho mượn, tối về lại lấy cái mâm có đặt chiếc áo thêu chỉ vàng của con gái, mà gọi lớn lên:

— Hỡi tất cả những tên đầu trộm đuôi cướp sừng sở ở Irắc, Ba Tư, Arập! Hãy đến đây. Kẻ nào lấy được cái áo này của con gái ta là Kamaria thì ta gả cho.

Bọn trộm cắp ghê gớm nhất đều chịu, còn bị lão phù phép biến thành la, thành gấu, thành lừa, thành khỉ hết. Ta khuyên chú bỏ ý muốn ngông cuồng và ở lại đây với các anh.

Nhưng Ali không nghe:

— Nếu vì sợ khó mà từ bỏ mối tình với cô Zenap nhạy cảm thì em xấu hổ lắm. Lạy Chúa! Em sẽ lấy được chiếc áo dài thêu chỉ vàng mặc cho nàng ngày cưới, sẽ đặt vòng khăn vàng lên đầu nàng, thắt chiếc dây vàng quanh chiếc lưng ong và xỏ đôi giày vàng vào bàn chân nàng.

Nói rồi y tìm đến cửa hiệu lão phù thủy Do Thái cho vay lãi, tại khu hàng vàng bạc ở chợ. Y thấy lão đang cân vàng, cân xong bỏ vào một cái túi, đeo túi vào lưng con la buộc ở cửa. Lão xấu lắm, trông phát sợ. Chờ cho lão sắp xếp xong, đóng cửa hiệu, lên lưng la, thì Ali đi theo, không để lão biết. Đi mãi ra vùng ngoại ô, chưa biết đi tới đâu thì thấy lão Do Thái lấy ra một cái túi, thọc tay vào bốc một nắm cát, tung lên mà thổi. Bỗng hiện ra một tòa lâu đài tráng lệ xây bằng gạch vàng gạch bạc xen nhau, cổng bằng đá hoa trắng, bệ lên xuống cũng bằng đá hoa. Lão Do Thái biến vào trong ấy mất, một lát lão ra cửa sổ với một chiếc mâm vàng trên có một chiếc áo dài thêu chỉ vàng thật đẹp, một khăn đội đầu, một dây lưng và một đôi giày vàng. Lão thách thức:

— Hỡi những tên đầu sỏ trộm cắp của Irắc, Ba Tư, Arập! Đến mà lấy những thứ này. Lấy được thì được luôn cả con gái ta là Kamaria.

Ali vốn khôn ngoan, nghe thế nghĩ bụng: “Khôn nhất là đến thằng Do Thái chết tiệt này lấy lời lẽ ngon ngọt mà xin lão, kể cho lão biết việc của mình với Zôrai”. Y giơ một ngón tay lên trời, kêu:

— Tôi là Ali Thủy Ngân, người em thứ nhất của Amat Túc vệ trưởng của Giáo chủ. Tôi muốn thưa chuyện với ngài.

— Lên đây - lão Do Thái gọi.

Ali trèo lên. Lão hỏi:

— Anh muốn gì?

Ali kể chuyện mình rồi nói:

— Tôi cần cái áo chỉ vàng và vài thứ khác đem đến cho nàng Zenap, con gái bà Đalila.

Lão Do Thái cười, nhô mấy chiếc răng nhọn hoắt, rồi lấy bàn cát ra xem số cho Ali mà bảo:

— Nghe đây! Nếu anh còn muốn sống, chưa muốn chết uổng thì nên theo lời ta. Hãy từ bỏ ý định của anh đi. Kẻ nào xúi anh là muốn anh phải chết như những kẻ dại dột trước đây. Ta vừa bói thấy số anh còn cao hơn số ta, nếu không ta đã chặt đầu anh rồi.

Mấy lời sau này khiến Ali phấn chấn hẳn lên. Y bỗng rút thanh đoản kiếm dí vào ngực tên phù thủy:

— Nếu ngươi không đưa ta mấy thứ ta cần, nếu không cải tà quy chính mà đọc lời thề ngoan đạo theo Hồi giáo, thì tức khắc hồn ngươi sẽ lìa xác.

Lão Do Thái giơ tay ra như để đọc lời thề, niềm chú: “Bàn tay phải kia hãy teo lại”. tức thì bàn tay phải của Ali đang cầm kiếm teo lại, mũi kiếm rơi xuống. Ali lập tức lấy tay trái nhặt kiếm dí ngay vào ngực lão. Lão niệm: “Hỡi bàn tay trái kia, khô đi!”. Bàn tay đe dọa của Ali teo lại, mũi kiếm lại rơi xuống. Ali điên lên, giơ chân phải định đạp vào bụng lão Do Thái. Lão giơ tay nói: “Chân phải kia, teo lại” và cái chân phải đang giơ lên teo lại, Ali chỉ còn đứng bằng chân trái, mỏi quá, muốn cựa nhưng càng cựa càng mất thăng bằng, lăn quay ra, gượng đứng dậy, cho đến lúc kiệt sức. Lão phù thủy hỏi:

— Giờ ngươi đã chịu bỏ ý định của ngươi đi chưa?

Ali đáp:

— Ta phải lấy bằng được mấy thứ của con gái ngươi.

— Thế thì để ta đi lấy cho.

Lão lấy một chén nước phép vẩy vào người Ali, niệm chú: “Hãy biến thành con lừa!”. Tức thì Ali Thủy Ngân biến thành con lừa, với cái mặt lừa, với những chiếc móng mới bịt sắt ở chân, với đôi tai to tướng. Lừa ngước mũi, cong đuôi, hít mạnh và cất tiếng kêu dài. Lão Do Thái đọc thêm mấy câu thần chú để hoàn toàn làm chủ con lừa. Lão bắt hắn lùi xuống sân, lão vạch một vòng cát quanh nó. Một bức tường dựng lên, vây lấy, lừa không thể trốn được.

Sáng hôm sau, lão Do Thái đóng yên cương và mà cưỡi lên. Lão rỉ tai nó: “Mày thay cho con la”. Lão ra khỏi tòa lâu đài, tòa lâu đài biến đâu mất. Lão đến cửa hiệu, buộc chú lừa Ali vào chỗ buộc la hôm qua. Lão cân đo, xem lại vàng, xét lại bạc. Chú lừa Ali chỉ phải cái không nói được, còn thì vẫn tỉnh táo khôn ngoan như người. Muốn khỏi đói, chú buộc phải nhai phần thức ăn đậu khô dành cho mình. Lừa vẫn tức tối, muốn cho nhẹ người, thỉnh thoảng chú lại cho ra một tràng rắm thật kêu vào mặt khách.

Bỗng có một chàng thương gia trẻ, không may bị phá sản, tìm đến lão Do Thái:

— Tôi khánh kiệt nhưng vẫn phải ăn, phải nuôi vợ - anh ta nói - Tôi đem đến đôi xuyến vàng của vợ, tài sản cuối cùng, đổi cho ông lấy ít bạc mua con la hoặc con lừa chở nước tưới đi bán.

— Nếu con lừa anh mua không chịu đi hoặc không chịu mang những thùng nước quá nặng thì anh có định đánh đập làm cho nó phải khốn khổ không? - lão Do Thái hỏi.

Anh chủ lừa tương lai đáp:

— Hắn không chịu đi, hoặc không chịu làm, tôi sẽ dùng gậy đánh vào những chỗ dễ đau nhất mà bắt phải đâu vào đấy.

Như thế, và chú lừa Ali nghe thấy. Chú nhảy lên phản đối. Lão Do Thái Azaria bảo khách:

— Nếu vậy, tôi đổi con lừa của tôi buộc kia cho anh lấy đôi xuyến. Đừng có thương hại nó mà nó sinh chây lười. Hắn khỏe, trẻ, cho mang thật nặng vào.

Thỏa thuận xong, khách đem lừa đi. Lừa Ali nghĩ: “Ya Ali! Chủ mi sắp đặt một chiếc yên gỗ cứng và những túi da nặng lên lưng mi. Mỗi ngày mi sẽ phải đi mười chuyến dài hay hơn nữa, thế là kiệt sức rồi đời!”

Anh lái dắt lừa về nhà, bảo vợ vào chuồng ngựa lấy thức ăn cho nó. Chị vợ còn trẻ, dễ coi, lấy đậu bỏ vào cái túi đeo ở cổ lừa. Lừa Ali nhìn chị một chặp bỗng hít mạnh, rồi đột ngột húc chị ngã lăn trên chậu gỗ, áo tốc lên. Lừa cưỡi lên chị, môi run run hôn lên mặt chị. Chị hét lên. Các bà hàng xóm chạy đến, thấy vậy, đẩy lừa ra.

Anh chồng cũng chạy đến:

— Có chuyện gì thế? - anh hỏi.

Chị vợ nhổ vào mặt chồng, mắng:

— Đồ con hoang! Ở cả cái thành Batđa này chỉ chọn được con lừa dại gái này thôi à? Lạy Chúa! Hoặc là ly dị, hoặc là tống cổ lừa đi.

— Nhưng nó đã làm gì mới được chứ?

— Hắn húc tôi ngã ra, đè lên tôi định chuyện nọ kia. Không có mấy bà láng giềng thì còn gì nữa.

Anh chồng lấy gậy vụt lấy vụt để, rồi đem trả cho lão Do Thái đòi lại đôi xuyến. Anh ta đi rồi, lão phù thủy bảo lừa Ali:

— Thế là chú mình lại giở trò với đàn bà. Đồ khốn nạn! Chờ đấy. Mi quá bằng lòng với số phận lừa của mi, không kìm hãm được lòng dục vô sỉ. Ta sẽ có cách. Mi sẽ làm trò cười cho thiên hạ.

Lão đóng cửa hiệu, trèo lên lưng lừa đi ra vùng ngoại ô. Lão niệm chú cho tòa lâu đài hiện ra, cưỡi lừa vào trong sân, cho lừa vào mấy bức tường dựng lên hôm trước. Lão niệm chú, vẩy mấy giọt nước phép cho lừa trở lại thành người rồi hỏi:

— Ya Ali! Ngươi có từ bỏ ý định tai hại mà đi con đường bình thường không? Nếu không, ta sẽ biến mi thành một con vật còn tệ hơn con lừa.

— Không. Lạy Chúa! - Ali nói - Chúa đã định cho số tôi cao hơn số lão, thì tôi phải giết lão hoặc lấy cho được chiếc áo của Kamaria và thuyết phục lão theo đạo Ixlam.

Nói rồi chạy xổ đến. Lão phù thủy vẩy mấy giọt nước trong cái chén có tạc lời phù phép vào người Ali, kêu:

— Biến thành gấu đi!

Lập tức Ali biến thành gấu, có một vòng xích sắt to xuyên qua lỗ mũi. Mõm gấu bị khóa, và gấu đứng hai chân, nhảy nhót ra chiều thành thạo. Lão phù thủy ghé tai gấu, mắng nhiếc:

— Thằng khốn kiếp! Mi giống cái hột, phải đập cho vỡ vỏ ra mới lấy được nhân.

Rồi lão buộc gấu vào một cái cọc đóng trong chuồng.

Sáng hôm sau, lão cưỡi lừa, lôi gấu đi dắt đến cửa hiệu, buộc lừa buộc gấu lại, vào tính toán tiền nong, tiếp đãi khách hàng. Khách chủ chuyện trò, gấu nghe hết, hiểu hết, nhưng không nói được.

Một người qua đường thấy con gấu, vào hỏi lão Do Thái:

— Ông chủ Azaria ơi! Ông có thể bán cho tôi con gấu buộc kia không? Vợ tôi ốm quá, thầy thuốc bảo phải ăn thịt gấu, mỡ gấu. Tôi tìm mãi chưa mua được.

— Anh làm thịt ngay hay định nuôi thêm cho béo để có nhiều mỡ?

— Con gấu kia to như thế là được rồi. Tôi làm thịt ngay hôm nay thôi.

Lão phù thủy mừng lắm:

— Vợ anh cần, thì ta cho không anh đấy.

Người khách cảm ơn, dắt gấu về, gọi đồ tể đến. Anh này đem theo hai con dao bầu, xắn tay áo lên, liếc hai con dao vào nhau, đoạn vật gấu ra. Cái chết kề cổ khiến gấu Ali thấy sức mạnh tăng lên gấp bội. Hắn bỗng vùng dậy, chạy như bay đến lâu đài lão Do Thái.

Azaria thấy gấu trở lại, nghĩ: “Ta gắng thuyết phục hắn lần nữa”. Lần này lão gọi cả con gái đến. Lão vẩy nước phép, Ali trở lại thành người. Thấy Ali đẹp quá, cô gái mê mệt. Cô hỏi:

— Có phải chàng chỉ thích áo khăn của ta mà không thích ta?

— Đúng thế đấy - Ali đáp - Ta muốn lấy những thứ ấy cho Zenap, cô gái nhạy cảm của bà Đalila khôn khéo.

Nghe thế, Kamaria đau khổ quá chừng. Lão phù thủy bảo con gái:

— Con nghe chính tên khốn kiếp này nói đấy. Hắn có chịu hối cải đâu.

Lão lấy nước phép vẩy vào Ali: “Hãy biến thành chó!” tức thì Ali biến thành chó, thứ chó hoang chạy rông phố. Lão nhổ vào mặt chó, đá một cái, đuổi đi.

Chó Ali quẩn quanh dưới chân tường tòa lâu đài, nhưng chẳng thấy có gì ăn được, chó chạy vào Batđa. Đàn chó canh giữ các khu phố thấy chó lạ, nhe răng đuổi không cho vào khu vực của chúng. Chó chạy hết khu này đến khu khác, đâu đâu cũng bị chó cắn, chó đuổi, cho mãi đến khi may mắn vào được một cửa hiệu trên một mảnh đất trung lập. Chủ hiệu, một người bán đồ tầm tầm, thấy con chó bị đuổi ba chân bốn cẳng chạy thục mạng thì đem lòng thương hại. Ông lấy gậy đánh lũ chó kia. Chúng sủa một lúc rồi tản đi. Chó Ali nằm xuống chân ông chủ, rơm rớm nước mắt. Hắn liếm chân ông, đập đuôi cảm động như muốn tạ cái ơn cứu mạng. Chó cứ quấn quýt như vậy, nghĩ bụng: “Làm chó dù sao cũng còn hơn làm khỉ chẳng hạn, hoặc một con vật tồi tệ hơn”. Tối, ông chủ đóng cửa hàng. Chó cứ quẩn lấy ông, theo ông về nhà.

Vừa vào, thấy con gái ông chủ lấy mạng che mặt lại.

— Cha ơi! Nhà có con gái sao cha lại đưa một chàng trai lạ mặt đến? - cô trách.

— Chàng trai lạ mặt nào? Ở đây chỉ có con chó thôi - ông bố ngạc nhiên nói.

— Con chó ấy chính là chàng Ali thủy Ngân của Lơke. Chỉ vì chiếc áo của cô con gái Kamaria mà lão phù thủy Do Thái Azaria đã phù phép trừng trị chàng.

Ông chủ quay về phía chó, hỏi:

— Có đúng thế không?

Chó gật đầu.

Cô gái nói tiếp:

— Nếu chàng bằng lòng lấy con, con sẽ làm cho chàng trở lại thành người.

Ông bố reo lên:

— Cứ cho chàng trở lại thành người đi, chàng sẽ lấy con.

Ông hỏi chó:

— Chó nghe rồi đấy. Có bằng lòng thế không nào?

Chó vẫy đuôi, gật đầu.

Cô gái lấy chén nước phép, niệm chú vào. Bỗng có tiếng kêu. Nữ nô của cô gái vào bảo cô chủ:

— Lời hứa của cô và tờ giao ước giữa chúng ta, cô để đâu? Trước đây, khi tôi truyền phép cho cô, cô thề không bao giờ dùng phép mà không hỏi tôi. Tôi cũng muốn lấy Ali Thủy Ngân hiện giờ là chó. Tôi chỉ bằng lòng phù phép cho chàng thành người nếu chàng sẽ là chồng chung của cô và tôi, cứ một đêm với người này, một đêm với người kia.

Cô gái ưng thuận.

Ông bố ngạc nhiên, hỏi:

— Con học phép từ bao giờ vậy?

— Từ khi người nữ nô mới này đến ở đây. Cô ta trước ở với lão phù thủy Do Thái Azaria. Cô ta giở trộm sách phép của tên phù thủy khốn kiếp ấy để học.

Hai cô gái, mỗi người cầm một chén nước phép, niệm chú bằng tiếng Do Thái vào rồi vẩy vào con chó mà rằng:

— Nhờ đức hạnh và tài năng của đức Xôlâymân, hãy trở lại hình người!

Tức thì con chó đứng lên, nhảy trên hai chân, hóa thành chàng Ali Thủy Ngân trẻ đẹp hơn bao giờ hết.

Vừa lúc ấy lại nghe có tiếng kêu. Cửa mở to. Một cô gái kỳ diệu bước vào, bưng hai chiếc mâm vàng chồng lên nhau. Mâm dưới có áo vàng, dây lưng vàng, giày vàng. Mâm trên nhỏ hơn, có cái đầu đẫm máu, mặt nhăn nhó của lão Do Thái Azaria.

Cô gái vừa vào không phải ai xa lạ, chính là Kamaria con gái tên phù thủy. Cô đặt đôi mâm dưới chân Ali Thủy Ngân, nói:

— Em yêu chàng. Em đem đến cho chàng mấy thứ chàng mong muốn, và cái đầu của lão phù thủy. Bây giờ thì em đã theo đạo Hồi. Và nàng đọc: “Chỉ có Chúa Al là thượng đế, và Môhamat là Sứ giả của Ala”

Ali Thủy Ngân nói:

— Trái với lệ thường, nàng đem cho tôi món quà cưới quý thế này thì tôi cũng bằng lòng lấy nàng, cùng lúc với hai cô gái này. Tôi sẽ đem tặng lại cô Zenap con gái bà Đalila mà tôi muốn cưới làm vợ thứ tư, vì luật pháp cho phép lấy bốn vợ chính thức.

Kamaria và hai cô kia đều thuận như thế. Ông chủ hỏi:

— Chàng có hứa sẽ không lấy thêm vợ lẽ nữa không?

— Tôi xin hứa.

Ali đem cái mâm có áo, giày của Kamaria đến nhà Zenap. Dọc đường, y gặp một chú bán rong đầu đội một mâm mứt khô, kẹo, hạnh nhân bọc đường. Ali nghĩ nên mua ít kẹo mứt này cho Zenap. Chú bán rao đã để ý đến Ali, bảo:

— Thưa ông chủ, nội thành Batđa này không có ai làm mứt cà rốt trộn hồ đào giỏi như tôi. Ngài mua bao nhiêu nào? Nhưng trước khi mua, xin ngài nếm thử một chút xem sao.

Ali Thủy Ngân vừa nuốt xong thì ngã ngay xuống, bất tỉnh. Miếng mứt có thuốc mê. Tên bán rong chính là Mamut Ranh con, chuyên nghề lột khách. Hắn thấy Ali mang mấy thứ quý giá thì lừa đánh thuốc mê để cướp đoạt. Ali vừa ngã, Ranh con chiếm cái áo và mấy thứ, bỏ chạy. Hatxan Dịch Hạch bỗng ở đâu xuất hiện, thấy Ranh con ăn cắp thì đuổi bắt. Ranh con thú tội và chỉ cho Hatxan thấy Ali nằm đó. Từ hôm Ali bỏ đi mất, Hatxan đã đem bọn lính đi tìm khắp Batđa, nay tình cờ thấy ở đây, Hatxan lấy thuốc giải mê cho uống. Tỉnh dậy, Ali hỏi ngay mấy thứ vừa mất. Hatxan trao lại, hàn huyên một lúc. Hatxan ca ngợi tài ba của Ali vượt hẳn mọi người, rồi dẫn về nhà Amat Ghẻ Chốc. Ali kể lại hết. Amat nói:

— Tòa lâu đài của tên phù thủy giờ thuộc về chú, vì chú lấy Kamaria. Chúng ta sẽ làm lễ cưới ở đấy cho bốn cô vợ một lúc. Giờ ta đem tặng phẩm của chú cho Zenap và buộc lão Zôrai phải thuận tình. Ta đoan với chú, lần này lão bợm già ấy sẽ không từ chối. Còn thằng Ranh con thì phải thả ra thôi, vì từ nay chú có họ hàng với hắn rồi.

Hatxan Dịch Hạch lấy chiếc áo thêu chỉ vàng, khăn vàng đội đầu, thắt lưng chỉ vàng và đôi giày vàng đến khu trạm bồ câu. Đalila và Zenap đang cho chim ăn. Hatxan bảo cho mời Zôrai. Lão đến. Hatxan đưa mấy thứ lão đòi làm hồi môn cho Zenap.

— Giờ thì không ai có quyền từ chối - Hatxan nói - Nếu không, thì chính là cố tình làm nhục ta.

Đalila và Zôrai nhận lễ vật và đồng ý cho Zenap lấy Ali Thủy Ngân.

Hôm sau, Amat đến tòa lâu đài của tên Do Thái Azaria. Buổi tối, vị pháp quan và những người làm chứng, Hatxan Dịch Hạch và Amat Ghẻ Chốc với bốn chục lính của mỗi người cùng đến làm hôn ước giữa Ali với Zenap con gái bà Đalila, với Kamaria con gái Azaria, với cô gái con ông chủ hàng tầm tầm, với cô nữ nô của ông chủ hàng tầm tầm. Đám cưới bốn cô vợ thật linh đình. Đàn bà dự lễ đều nhận thấy Zenap đẹp hơn cả, dễ ưa hơn cả. Cô ta mặc chiếc áo thêu chỉ vàng, đội vành khăn vàng, thắt dây lưng chỉ vàng, đi đôi giày thêu vàng, đi giữa ba cô kia tựa như mặt trăng giữa ba ngôi sao trên trời.

Tiệc vui kéo dài ba mươi ngày đêm, không thiếu thứ gì. Mọi người cười đùa, ca hát, chơi bời thỏa thích.

Hết ba mươi ngày đêm, Hatxan Dịch Hạch bảo Ali Thủy Ngân:

— Giờ đã đến lúc ta tiến cử chú lên Giáo chủ.

Giáo chủ thấy Ali xinh tươi vui vẻ thì rất hài lòng. Ali phủ phục chào rồi bưng chiếc mâm ra, mở tấm khăn lụa. Giáo chủ thấy cái đầu lâu thì ngạc nhiên, hỏi sự tình.

— Tâu đức Thống lĩnh các tín đồ - Ali nói - đây là cái đầu của tên phù thủy Do Thái Azaria, kẻ thù lớn nhất của Người. Hắn có thể tàn phá tất cả đền đài cung điện của Batđa.

Ali bèn thuật lại câu chuyện giữa y và tên Do Thái từ đầu chí cuối, không sót một chi tiết nào.

Giáo chủ nghe thú quá, phong cho Thủy Ngân làm Trung túc vệ trưởng cùng thứ bậc, cùng chức trách, cùng lương bổng như Amat Ghẻ Chốc và Hatxan Dịch Hạch.

— Ya Ali! - Giáo chủ nói - Ta chúc cho bọn hảo hán như ngươi được sống lâu. Ngươi có muốn xin ta thêm điều gì không?

— Thần xin kính chúc đức Giáo chủ muôn đời trường thọ, và xin cho thần được gọi bốn chục bằng hữu ở quê hương Lơke đến đây dùng làm thủ hạ như hai bạn đồng liêu của thần.

Giáo chủ y cho, và truyền cho sử thần chép cẩn thận câu chuyện giữ trong kho lưu trữ văn thư dùng làm bài học và chuyện giải trí cho dân Hồi giáo và cho những ai đặt lòng tin vào chúa Ala và vào sứ giả Môhamat, đức hoàn hảo nhất trần gian (cầu Chúa cho ngài bình an).

Mọi người từ nay sống vui vẻ, êm ấm cho đến mãn chiều xế bóng.

TRUYỆN ANH CHÀI RUĐƠ HAY CÁI TÚI THẦN

Ngày xưa có một người lái buôn tên là Ôma, ông có ba người con trai: Xalem con cả, Xalim con thứ hai và Ruđơ con út.

Tuy ông nuôi ba con từ bé đến lớn, nhưng ông lại yêu Ruđơ hơn hết. Hai người anh biết thế, đâm ra ganh tị và ghét em. Ông nghĩ sau khi ông chết, Ruđơ sẽ khổ vì hai anh. Do đó, một hôm ông cho họp cả gia đình, mời một số người có học thức và những người coi việc kế tự của thành phố đến dự. Ông đem tất cả của cải vải vóc của cửa hiệu chia ra làm bốn phần theo đúng luật pháp, rồi cho ba người con mỗi người một phần, ông giữ lại một phần. Ông nói:

— Đây là toàn bộ gia tài của tôi. Bây giờ tôi còn sống, tôi chia cho tất cả các con tôi để chúng không còn đòi hỏi gì nữa. Riêng phần thứ tư là để cho mẹ chúng.

Ít lâu sau ông chết. Xalem và Xalim không bằng lòng việc chia gia tài lúc trước. Họ đòi chia lại phần của Ruđơ. Họ bảo:

— Của cải quý giá của bố đều vào tay Ruđơ.

Ruđơ phải nhờ tòa án xét xử, nhờ những người chứng kiến cuộc chia gia tài trước kia đến làm chứng. Tòa án cấm hai người anh không được đụng tới phần gia tài của Ruđơ. Vụ kiện đã làm cho mỗi người tiêu hết một phần tiền của mình, nhưng hai người anh vẫn thưa kiện. Thế là cả ba người đã mất phần lớn tiền của về việc đơn từ. Cho đến vụ kiện lần thứ tư, quan tòa ăn hết gia tài của họ, và họ trở thành những người nghèo khổ, không còn một đồng mua bánh hay hành nữa.

Họ bèn lập mưu lừa mẹ lấy hết của cải và bạc đãi mẹ. Người đàn bà khốn khổ đến tìm Ruđơ và khóc lóc:

— Hai anh con đã làm những việc bất hiếu như thế đó, đã lấy hết phần gia tài của mẹ.

Và bà nguyền rủa họ. Ruđơ thưa với mẹ:

— Mẹ ơi, đừng rủa hai anh con nữa. Đã có Chúa Ala. Còn con, con không thể kiện hai anh con được nữa, vì các vụ kiện đã làm cho con khánh kiệt rồi. Mẹ con ta hãy làm thinh. Mẹ hãy ở với con, mẹ con ta sẽ chia sẻ với nhau bát cơm, manh áo; mẹ cầu chúa Ala phù hộ cho con làm ăn được để con nuôi mẹ. Còn hai anh con, mặc họ chịu sự đối xử của Chúa. Mẹ hãy nghe bài thơ này để nguôi buồn:

Nếu kẻ vô lương ức hiếp người

Hãy kiên trì chịu đựng và chờ thời gian trả thù cho ngươi.

Hãy tránh sự hung bạo

Một hòn núi chèn một hòn núi khác thì sẽ bị một hòn núi to hơn chèn cho vỡ tan tành.

Ruđơ tiếp tục thưa với mẹ những điều phải trái, an ủi khuyên can mẹ và làm cho mẹ quyết tâm ở với mình. Chàng mua một cái lưới và hàng ngày đến quăng lưới trên sông Nin ở Bulăc, hay ở những hồ lớn hoặc bất cứ chỗ nào có nước. Mỗi ngày kiếm được mười đồng, hoặc hai mươi đồng, có khi ba mươi đồng để chi tiêu. Hai mẹ con sống đầy đủ.

Còn hai người anh thì không làm gì hết. Sau khi đã tiêu phí phần gia sản của mẹ, họ sống nghèo khổ, hết họa này đến nạn nọ, phải đi ăn xin. Họ chạy đến mẹ, van lơn bà cứu giúp. Mẹ bao giờ cũng thương con, thấy con đói thì động lòng, cho nên còn bao nhiêu bánh mốc, cơm thừa, bà đều cho hai con ăn hết. Bà nói:

— Các con ăn nhanh lên. Nếu em con về mà nó thấy, nó sẽ giận mẹ thì không tiện cho mẹ.

Nhưng một hôm, khi hai người anh đang ăn thì Ruđơ về bắt gặp. Mẹ lấy làm xấu hổ, ngượng nghịu, sợ con giận, bà cúi mặt và thỉnh thoảng mới ngước mắt lên nhìn Ruđơ. Nhưng Ruđơ đã không giận mà lại vui vẻ nói với hai anh:

— Hai anh cứ tự nhiên. Sao đến hôm nay hai anh mới đến đây với em?

Rồi Ruđơ ôm hôn hai anh rất thắm thiết và nói:

— Hai anh không đến làm cho em buồn tủi. Hai anh không cần biết tin về mẹ và em hay sao?

— Thực có Chúa biết! Hai anh nhớ em lắm; sở dĩ phải ở xa em vì ăn năn hối lỗi về những việc trước đây. Đó là quỷ Xatăng xui khiến. Bây giờ hai anh chỉ biết thương mẹ và em.

Ruđơ cảm động đáp:

— Em cũng chỉ biết thương hai anh.

Bà mẹ thấy vậy, nói với Ruđơ:

— Con ơi, cầu chúa Ala phù hộ cho con làm ăn phát đạt. Con rộng lượng hơn tất cả chúng ta.

Ruđơ mời hai anh ở lại ăn cơm và ngủ lại. Sáng hôm sau, mấy mẹ con ăn xong, Ruđơ xách lưới đi kiếm cá, tin tưởng vào lượng hải hà của Đấng Thiêng liêng. Còn hai người anh đi đến trưa mới về ăn cơm với mẹ… Ruđơ dùng tiền kiếm được mua thịt, mua rau và các thức mang về. Mấy mẹ con ở với nhau như vậy trong gần một tháng; Ruđơ kéo lưới nuôi mẹ và hai anh để hai anh ăn rồi đi dạo chơi. Nhưng một ngày kia, Ruđơ kéo lưới lên không được con cá nào, kéo lần thứ hai, thứ ba cũng không có. Chàng tự bảo: “Chỗ này không có cá” và đổi chỗ, nhưng không lại hoàn không. Chàng đổi chỗ lần thứ ba, thứ tư rồi cả ngày ấy, không được một con tép nhỏ. Chàng than vãn: “Lạ thật! Bây giờ cá không ở trong nước nữa. Hay là có duyên cớ gì khác chăng?”. Tối đến chàng vác lưới không về, buồn, lo, biết lấy gì cho mẹ và hai anh ăn hôm ấy. Khi đi qua tiệm bánh mì quen thuộc, chàng thấy bao nhiêu người, tay cầm tiền, chen nhau mua mà không được. Chàng nhìn họ, thở dài. Chủ tiệm hỏi:

— Chào anh Ruđơ. Anh đến chơi, anh cần gì không?

Ruđơ đáp:

— Ông cho tôi mười xu bánh và ông giữ cái lưới này làm tin.

Chủ hiệu đáp:

— Không! Cái lưới là dụng cụ làm ăn của anh, tôi giữ lấy sao đành. Đây, anh cầm số bánh anh lấy hàng ngày và cầm thêm mười xu nữa để có mua gì chăng, rồi ngày mai anh mang đến cho tôi hai hào cá, thế là ổn.

Ruđơ cảm ơn rồi đem mười xu đi mua rau, mua cá, miệng lẩm bẩm: “Thế nào ngày mai Chúa cũng cho ta giả hết nợ để khỏi lo”. Chàng về nhà nhờ mẹ làm cơm như thường ngày, ăn xong rồi ngủ.

Sáng hôm sau, Ruđơ vác lưới ra đi. Bà mẹ bảo:

— Sao con không ăn miếng bánh lót dạ của con?

— Mẹ và hai anh ăn đi - Ruđơ đáp.

Rồi chàng ra sông, thả lưới năm lần bảy lượt, từ sáng đến tối mà không được một con cá nào. Chàng trở về, vô cùng chán nản. Khi đi qua tiệm bánh - vì chỉ có con đường ấy - người chủ tiệm đưa cho chàng một hào bánh, cho mượn một hào nữa và nói:

— Anh mang về, hôm nay rủi ro không có cá thì mai sẽ có.

Ruđơ muốn từ chối thì ông ta lại bảo ngay:

— Đừng bận tâm về món nợ. Mai nếu không được cá thì cứ đến đây không việc gì mà ngượng. Bao giờ trả cũng được.

Hôm sau, Ruđơ vẫn không được gì và vẫn phải tới mua chịu bánh trong bảy ngày liền. Buồn quá sức, chàng nghĩ thầm: “Hôm nay ta tới hồ Carun, may ra có được gì chăng.”

Chàng đến hồ Carun gần Lơke, sắp sửa thả lưới thì một người Môrabin cưỡi la đến dừng trước mặt chàng. Ông ta ăn mặc thật đẹp, khăn áo choàng kín người chỉ để lộ một con mắt; la cũng choàng vóc gấm màu rực rỡ và có mang một cái túi bằng len màu. Ông ta xuống la:

— Chào anh Ruđơ, con ông Ôma.

— Xin chào quý khách.

— Anh Ruđơ, tôi cần anh giúp tôi một việc; việc rất lợi cho anh. Anh sẽ có một số tiền rất lớn và anh sẽ là người bạn thân của tôi để giải quyết mọi việc.

Ruđơ hỏi:

— Quý khách muốn gì, ngài cứ bảo, tôi sẽ làm ngay.

Lão Môrabin nói:

— Anh hãy đọc chương đầu kinh Koran.

Ruđơ đọc kinh xong, lão lấy trong túi ra một sợi dây tơ, bảo Ruđơ:

— Anh Ruđơ con ông Ôma này, bây giờ anh lấy sợi dây này, trói chặt tôi lại quẳng tôi xuống hồ và chờ một lúc. Nếu thấy tay tôi nổi thì thả lưới xuống ngay để vớt tôi lên. Nếu thấy chân tôi nổi, thế là tôi đã chết. Anh đừng lo nghĩ gì về tôi mà lấy cái túi này, cưỡi la đi đến khu chợ tìm ông Do Thái tên là Samaya mà giao con la, ông ta sẽ đưa anh một trăm đồng đina. Thế là xong, nhưng phải giữ bí mật về việc này.

Ruđơ nói:

— Tôi đã rõ và xin làm ngay.

Chàng trói ông lão lại.

— Trói chặt hơn nữa!

Ruđơ trói chặt hơn rồi ném ông ta xuống hồ, chờ một lúc.

Bỗng chàng thấy cả hai chân lão Môrabin nổi lên. Biết lão đã chết, chàng cưỡi la đến khu chợ, gặp người Do Thái đang ngồi trước cửa hàng. Người Do Thái thấy con la, reo lên:

— Không nghi ngờ gì nữa! Hắn đã chết rồi, chết vì tham.

Thế rồi không nói một lời, y giữ lấy con la, đếm cho Ruđơ một trăm đồng đina và dặn phải hết sức giữ kín.

Ruđơ nhận tiền, vội vàng đến tiệm bánh mì trả nợ rồi đi mua thịt, mua rau, giao cho mỗi người bán hàng một đồng đina và bảo:

— Cho tôi một ít thịt, một ít rau, còn bao nhiêu xin gửi lại đó.

Chàng mang thịt, rau về nhà. Hai người anh đói quá, nhảy xổ vào ăn hết cả bánh trong khi chờ nấu thịt, luộc rau.

Hôm sau, trước khi ra đi, Ruđơ giao cả số tiền vàng cho mẹ:

— Mẹ giữ lấy mà tiêu và cho hai anh con, để các anh con không thiếu thốn một thứ gì.

Chàng xách lưới đến hồ Carun, sắp thả lưới thì một người Môrabin thứ hai, ăn mặc đẹp hơn lão trước, cưỡi một con la cũng đẹp hơn con trước, tới chỗ Ruđơ. Ông xuống la chào:

— Chào anh Ruđơ, con ông Ôma.

Ruđơ đáp:

— Xin chào quý khách.

Lão hỏi:

— Hôm qua anh có thấy một ông Môrabin cưỡi một con la giống con này không?

Ruđơ sợ bị bắt về cái chết của lão kia, tự bảo nên chối phăng đi, bèn đáp:

— Tôi không thấy ai cả.

Lão Môrabin cười và nói:

— Ruđơ ơi, các việc xảy ra tôi đều biết hết, chối làm gì. Người mà anh đã ném xuống hồ, để lại con la mà anh đã bán cho ông Do Thái một trăm đina, người ấy là anh tôi.

Ruđơ đáp:

— Ông đã biết hết, sao còn hỏi làm gì?

— Vì rằng tôi cũng cần anh một việc như thế.

Lão lấy ra một cuộn dây tơ to tướng đưa cho Ruđơ, bảo:

— Trói tôi cho thật chặt như đã trói anh tôi, rồi ném xuống hồ, nếu thấy chân tôi nổi lên, thế là tôi chết rồi. Anh lấy con la của tôi mà bán cho ông Do Thái một trăm đina.

— Thế thì ông xích lại đây.

Ruđơ trói lão lại, ném xuống hồ. Lão chìm nghỉm một lúc thấy hai chân nổi lên. Biết lão cũng chết nốt, Ruđơ nghĩ: “Lão chết rồi, thế là xong đời. Cứ mỗi ngày ném một lão Môrabin xuống hồ để được một trăm đina thì tốt quá!”. Ruđơ cưỡi ngựa ra đi gặp lão Do Thái. Thấy Ruđơ, y reo lên:

— Người thứ hai lại chết rồi.

Ruđơ đáp:

— Chúc ông sống trăm tuổi.

Lão Do Thái nói:

— Số phận của kẻ tham lam là như thế đấy!

Rồi lão nhận lấy con la và trao một trăm đina cho Ruđơ.

Chàng về nhà đưa tiền cho mẹ. Bà mẹ hỏi:

— Vàng đâu con đem về cho mẹ nhiều thế?

Ruđơ kể câu chuyện cho mẹ nghe. Bà sợ quá, bảo con:

— Con đừng trở lại hồ Carun nữa. Mẹ sợ cho con và mấy người Môrabin lắm.

Ruđơ nói:

— Con ném họ xuống hồ, vì họ bảo con làm như vậy. Vả chăng, ném người xuống hồ, mỗi ngày được một trăm kia mà. Lạy Chúa Ala! Bây giờ ngày nào con cũng đến hồ Carun để ném xuống hồ cho đến người Môrabin cuối cùng.

Ngày thứ ba, Ruđơ đến hồ thì lão Môrabin thứ ba cũng đến, ăn mặc giống hệt hai người trước, nhưng sang trọng hơn nhiều; lão cưỡi một con la cũng đẹp hơn nhiều. Trên lưng la có một cái túi to hai ngăn, mỗi ngăn có một cái dành lớn bằng thủy tinh có nắp. Lão chào Ruđơ:

— Chào anh Ruđơ, con ông Ôma.

Ruđơ đáp lễ và tự bảo: “Làm sao mấy người này đều biết mình và biết cả tên cha mình?”

Lão Môrabin hỏi:

— Anh thấy mấy ông Môrabin qua đây không?

— Có. Thấy hai ông rồi.

— Họ đi đâu?

— Tôi đã trói họ lại, ném xuống hồ và họ đã chết cả. Nếu số phận của ông cũng sẽ như thế thì tôi sẵn sàng chờ ông.

Lão Môrabin cười:

— Ờ! Anh không biết, mọi việc đều do tiền định sao?

Lão xuống la thản nhiên nói:

— Anh Ruđơ, tôi muốn anh ném tôi như đã giúp mấy ông kia.

Lão rút trong túi ra một cuộn dây tơ to giao cho Ruđơ.

Ruđơ nói:

— Đưa tay đây để tôi trói quặt ra sau lưng, nhanh lên vì tôi bận. Vả chăng tôi đã quen nghề ném người xuống hồ lắm rồi, ông hãy tin tôi.

Ruđơ ném ông ta xuống hồ và đợi. Nhưng lạ thay, chàng thấy hai tay từ từ nổi lên rồi cái đầu và cả người lão Môrabin.

Lão kêu:

— Ta không biết bơi, ném lưới xuống cứu ta!

Ruđơ ném lưới xuống và vớt được lão lên. Chàng thấy trong mỗi bàn tay của lão có một con cá đỏ như san hô. Lão vội vàng chạy đến bên la, lấy hai cái bình thủy tinh bỏ mỗi con cá vào một bình, đậy lại và bỏ vào cái túi hai ngăn. Xong rồi, lão lại ôm ghì lấy Ruđơ hôn lấy hôn để:

— Lạy Chúa Ala! Không có anh thì ta không bắt được hai con cá này.

Ruđơ, sau một lúc ngơ ngác trước sự việc kỳ lạ này, nói với lão:

— Lạy Chúa Ala! Nếu ông nghĩ rằng tôi đã giúp ông được chút ít trong công việc này, thì xin nói cho hiểu về hai ông Môrabin kia, về hai con cá này và về ông Do Thái Samaya ở khu phố chợ nữa.

— Ruđơ hỡi, hai ông Môrabin kia là hai anh của tôi, một người tên là An Xalam, một người tên là An Tha, còn tôi tên là An Xamat. Người mà anh tưởng là Do Thái không phải Do Thái đâu mà là một người Hồi, theo phái Malekitơ tên là An Rahim và cũng là anh của tôi. Ông bố tôi tên là An Vađu, là một phù thủy trứ danh, biết tất cả các khoa thần bí và đã dạy chúng tôi khoa ảo thuật, khoa phát hiện những kho tàng kín đáo nhất. Anh em chúng tôi say mê nghiên cứu các khoa ấy và đã đạt tới một trình độ cao, điều khiển được các loại ma quỷ, yêu tinh. Khi ông bố chúng tôi chết, ông để lại rất nhiều của cải. Chúng tôi chia nhau các kho tàng quý báu, các phù chú và sách vở về các khoa ảo thuật. Nhưng còn một số tài liệu viết tay của ông thì chúng tôi chưa thỏa thuận ai được hưởng. Tài liệu quý nhất là quyển “Truyện người xưa” thật là vô giá, dầu là hạt kim cương cân nặng bằng quyển vở ấy cũng chưa bằng giá của nó. Quả vậy, trong tài liệu ấy có ghi rõ tất cả kho tàng quý báu nhất trong quả đất này, và những bài giải đáp các câu đố huyền bí nhất. Tất cả kiến thức của cha tôi đều lấy trong sách đó cả.

Khi sự bất hòa giữa anh em tôi chớm nở thì một cụ già đến nhà chúng tôi. Chính ông cụ ấy đã nuôi và dạy bố tôi học. Ông cụ tên là “Côhen tối sâu”. Ông bảo chúng tôi:

— Các cháu đem quyển “Truyện người xưa” ra đây. Các cháu là con của con ta, ta không thể bênh cháu này, bỏ cháu khác. Cháu nào muốn được quyển này thì phải đi tìm cho ta cái kho gọi là An-Samacđan, rồi lấy ở kho ấy đem về cho ta quả cầu, lọ sáp, cây kiếm và cái ấn trong đó có những phép màu kỳ diệu. Cái ấn do một hung thần giữ, chỉ nghe tên là đã phải sợ rồi; nó là hung thần Thiên lôi thét ra lửa. Người nào được ấn này sẽ không sợ một vua chúa nào nữa, khi nào muốn là có thể trở thành chúa tể của hoàn cầu. Còn thanh kiếm, hễ múa lên là lửa phun ra, có thể đốt cháy một đạo binh. Quả cầu cũng thần kỳ: người nào có nó, có thể đi khắp đó đây mà không phải rời chỗ ngồi một bước, chỉ đặt ngón tay vào chỗ mình muốn xem, tức thì quả cầu quay cho thấy những cái lý thú nhất của vùng ấy. Nếu có chỗ không vừa ý về lòng hiếu khách của dân chúng một vùng nào đó, hoặc về sự tiếp đón của một đô thành nào đó, thì chỉ quay cho nó đi hướng về phía mặt trời, tức khắc cả vùng cùng với dân cư sẽ bị lửa thiêu hủy hết. Cuối cùng là lọ sáp, hễ bôi sáp ấy vào mi mắt là thấy được tất cả các kho tàng chôn dưới đất. Quyển sách ấy sẽ thuộc về cháu nào tìm được cái kho Samacđan. Người nào tìm không ra sẽ không được oán thán gì. Các cháu có đồng ý thế không?

Chúng tôi đáp: “Thưa cụ tổ, chúng cháu xin vâng lời cụ. Nhưng chúng cháu không biết tí gì về cái kho Samacđan này cả.”

— Các cháu ơi, cái kho này ở trong tay hai người con của Hồng vương. Ngày trước, bố các cháu tìm cách chiếm cái kho ấy, nhưng muốn mở kho thì phải nhờ chúng nó. Khi bố các cháu định bắt chúng thì chúng thoát được, nhảy xuống hồ Carun biến thành hai con cá đỏ. Cái hồ ấy cũng thiêng đấy. Bố các cháu không bắt được đôi cá và đến trình bày với ông việc thất bại ấy. Ông gieo quẻ bói, biết rằng cái kho Samacđan chỉ mở được với sự giúp đỡ của một thanh niên người Lơke tên là Ruđơ, con ông Ôma, làm nghề đánh cá. Kẻ nào có số xuống dưới hồ, thì Ruđơ sẽ trói tay hắn mà ném xuống. Kẻ bị ném xuống sẽ đánh nhau với hai người con của Hồng vương đã bị hóa phép. Nếu số của hắn là thắng, mà bắt được cá thì sẽ không bị chết đuối. Tay hắn sẽ nổi lên trước. Ruđơ sẽ dùng lưới kéo lên. Người nào chân nổi lên trước thì chết và không có cách gì cứu được.

Nghe cụ già “Côhen tối sâu” nói vậy, chúng tôi đồng thanh đáp: “Chúng cháu nhất định làm việc đó, dầu chết cũng cam.”

Chỉ An Rahim là không bằng lòng việc phiêu lưu ấy. Chúng tôi bảo anh ấy cải trang làm người Do Thái buôn bán, còn chúng tôi thì đồng tình sẽ bảo người đánh cá đem con la và cái túi hai ngăn cho anh, nếu chúng tôi chết. Anh Ruđơ, anh đã biết là hai anh tôi chết đuối dưới hồ vì hai con cá đỏ. Còn tôi, sau khi anh ném tôi xuống hồ, suýt nữa tôi cũng bị thua chúng; may tôi đọc thầm một câu chú để cởi dây trói của tôi, và đã bắt được hai đứa con của Hồng vương biến thành cá. Thế là tôi thoát được cái hồ thiêng này. Tôi đã nhốt chúng nó trong hai cái bình kia. Hai con cá ấy là hai hung thần coi quyền lực, nhờ bắt được chúng, tôi sẽ mở được cái kho Samacđan. Nhưng để mở kho, thế nào cũng phải có anh giúp. Theo cụ già “Côhen tối sâu”, không thể làm khác được. Vậy anh có bằng lòng đi Matreb với tôi đến một nơi gần thành Phadơ và thành Mina, để giúp tôi mở kho Samacđan không? Tôi sẽ cho anh tất cả cái gì anh muốn. Tôi sẽ coi anh như em tôi; sau đó anh sẽ trở về vui sướng với gia đình.

Ruđơ đáp:

— Thưa ngài, tôi còn mẹ và hai anh mà tôi phải phụng dưỡng. Tôi đi với ngài thì ai nuôi mẹ và anh tôi?

— Anh từ chối chỉ là do lười thôi, nếu chỉ vì thiếu tiền cho mẹ anh thì tôi cho anh ngay một nghìn đồng đina và bà cụ chỉ phải chờ anh gần bốn tháng thôi mà.

Nghe nói đến một nghìn đồng đina, Ruđơ reo lên:

— Thế thì ngài đưa ngay, tôi đem về đưa cho mẹ tôi rồi tôi đi với ngài.

Ruđơ đem tiền về cho mẹ:

— Mẹ ơi, mẹ cầm một nghìn đồng để mẹ và hai anh tiêu. Con sẽ đi với ông Môrabin tới thành Matreb, chừng bốn tháng con sẽ về. Ở nhà mẹ cầu nguyện cho con thì con sẽ được luôn luôn may mắn.

Bà mẹ nói:

— Con đi vắng, mẹ buồn, mẹ nhớ và lo cho con lắm.

— Mẹ đừng sợ gì hết. Đã có chúa Ala phù hộ và ông Môrabin là một người rất tốt.

Rồi chàng hết sức ca ngợi ông Môrabin.

Bà mẹ nói:

— Cầu Chúa khiến ông Môrabin thương yêu con. Con hãy đi với ông, có thể ông sẽ tốt với con.

Ruđơ từ biệt mẹ và đi tìm lão Môrabin. Ông ta thấy Ruđơ liền hỏi:

— Anh đã hỏi ý kiến bà cụ chưa?

— Tất nhiên tôi đã hỏi rồi và bà cầu chúc cho tôi được may mắn.

— Anh lên la, ngồi sau lưng tôi.

Hai người đi từ trưa đến xế chiều.

Dọc đường Ruđơ đói bụng lắm, nhìn trong túi hành lý chẳng có gì ăn. Ruđơ hỏi lão Môrabin:

— Thưa ngài, hầu như ngài quên mang theo thức ăn đi đường?

— Anh đói bụng chăng?

— Vâng, đói lắm.

Lão Môrabin dừng la, hai người xuống. Lão bảo Ruđơ đưa cái túi.

— Anh ưng ăn gì nào?

— Ăn gì cũng được.

— Nhưng muốn ăn gì cứ nói.

— Tôi muốn bánh mì và phó mát.

Lão cười đáp:

— Anh rụt rè quá. Chỉ bánh mì và phó mát thì ít ỏi quá đối với anh. Anh hãy đòi món gì ngon hơn kia.

— Bây giờ thì cái gì đối với tôi cũng ngon hơn cả.

— Anh ưng gà quay không?

— Lạy Chúa! Có.

— Anh thích cơm nấu với mật không?

— Ngon lắm.

— Anh thích cà độn thịt và rán, đầu chim nấu với cà chua, đầu cừu bỏ lò, bánh lúa mạch bọc đường và rán, lá nho bọc thịt và các thứ bánh ngọt không?

Lão kể ra hai mươi bốn món ăn. Ruđơ nghĩ thầm: “Có lẽ ông này điên chăng. Thức ăn đâu mà kể ra như vậy. Bếp đâu, người nấu đâu, chừng ấy đủ rồi!”

— Thưa ngài, thôi. Ngài kể đến bao giờ mới hết mà tôi chả thấy một món nào cả.

Lão Môrabin đáp:

— Anh sẽ được thỏa mãn.

Lão thò tay vào túi lấy ra một cái mâm vàng với hai con gà quay nóng hổi, lại lấy ra một cái đùi cừu và lần lượt đủ hai mươi bốn món đã kể.

Ruđơ hết sức ngạc nhiên. Lão Môrabin nói:

— Ăn đi, anh bạn Ruđơ.

— Thưa ngài, ngài phải để trong cái túi này cả một cái bếp và người nấu bếp nữa?

— Đây là cái túi thần, có một hung thần bảo vệ nó. Bất kỳ khi nào ta muốn ăn thì nó phải mang lại cho ta một nghìn món ăn Xyri, một nghìn món ăn Ai-cập, một nghìn món ăn Ấn Độ, một nghìn món ăn Trung Hoa.

Ruđơ reo lên:

— Cái túi thần kỳ diệu thay!

Hai người ăn no rồi, lão Môrabin bỏ cái đĩa vàng vào túi, lấy ra một cái cốc vàng, một cái lọ vàng đầy nước. Hai người uống xong, đọc kinh chiều, rồi lên la tiếp tục cuộc hành trình.

Một lúc, lão Môrabin hỏi Ruđơ:

— Anh có biết chúng ta đi từ Lơke đến đây được bao nhiêu đường đất rồi không?

— Tôi không biết.

— Trong hai giờ vừa qua, chúng ta đã đi một quãng đường mà thường thường người ta phải đi một tháng.

— Làm sao mà ta đi nhanh như vậy?

— Ruđơ này! Con la này là một hung thần, một ngày nó đi bằng ta đi một năm. Nhưng hôm nay vì sợ anh nhọc nên nó chỉ đi bước một đó thôi.

Hai người đi về phía Matreb, và sáng cũng như chiều, ngày nào cũng vậy, thức ăn có sẵn trong cái túi thần kia. Hễ Ruđơ muốn ăn món gì, dù là phức tạp, lạ lùng đến đâu, chàng thấy ngay trong cái túi, trên một cái đĩa vàng. Sau năm ngày, hai người đến Matreb, vào thành phố Pha và Mina. Hai bên đường, khách bộ hành nhận ra chúa Môrabin, cúi chào kính cẩn, hoặc quỳ xuống hôn tay. Đến một căn nhà, lão Môrabin xuống la gõ vào cửa. Cánh cửa vừa mở thì một thiếu nữ đẹp như tranh, yểu điệu như một con sơn dương đang khát nước, ra chào đón niềm nở. Lão Môrabin bảo:

— Rama, con yêu quý của cha! Con vào mở cái phòng lớn trong cung cho cha.

Thiếu nữ đáp:

— Con xin vâng lệnh.

Nàng đi trước vào lầu, dáng đi uyển chuyền mềm mại. Ruđơ như mê mẩn tâm hồn, nghĩ bụng: “Có lẽ nàng phải là con vua cháu chúa gì đây!”

Còn lão Môrabin, việc đầu tiên là lấy cái túi để trên lưng la. Lão nói:

— Này la kia, bây giờ cho mày trở về chỗ cũ. Chúa sẽ phù hộ mày.

Tức thì đất nứt ra, la chui xuống và đất tự lấp lại. Ruđơ reo lên:

— Cảm ơn Chúa Ala đã phù hộ chúng ta khi ngồi trên lưng nó.

Lão Môrabin nói:

— Có gì mà anh ngạc nhiên. Ta đã nói trước với anh, con la ấy là một hung thần. Bây giờ ta vào trong cung.

Hai người bước theo thiếu nữ.

Ruđơ như bị lóa mắt vì bao nhiêu châu báu ngọc ngà và những cây hoa đăng bằng bạc, dây treo bằng vàng chói lọi. Hai người ngồi xuống đệm. Lão Môrabin bảo cô con gái:

— Rama, con vào lấy cái gói bằng lụa cho cha.

Rama vào lấy gói lụa ra. Lão Môrabin chọn một cái áo đáng giá nghìn đồng đưa cho Ruđơ:

— Hãy mặc vào. Anh là khách quý của tôi.

Ruđơ mặc áo vào trông đẹp như một vị vua Arập phương Tây. Sau đó lão Môrabin lấy trong túi ra bao nhiêu đĩa thức ăn đưa cho Rama dọn lên bàn, đến đĩa thứ bốn mươi mới thôi, đủ màu sắc và đủ các thứ cao lương mỹ vị. Lão nói:

— Thưa vị quý khách của tôi, xin quý khách rộng lòng tha thứ về bữa ăn đạm bạc này. Quý khách thích món gì nhất, cứ chỉ bảo, sẽ xin có ngay.

— Thưa ngài, tôi ưng tất cả, không có món gì tôi không thích. Ngài không cần hỏi nữa. Tôi chỉ biết ăn và tôi ăn nhiều lắm.

Hôm ấy Ruđơ ăn ngon lắm. Các ngày khác cũng vậy, nhưng không bao giờ thấy nhà bếp có khói, vì lão chỉ việc lấy trong cái túi thần ra. Ruđơ sống trong lều lão Môrabin đến hai mươi ngày như vậy, mỗi ngày thay một cái áo đẹp hơn.

Sang ngày thứ hai mươi mốt, lão bảo Ruđơ:

— Hãy dậy thôi! Hôm nay là ngày mở kho Samacđan.

Đến chỗ ngoại ô thành phố thì bỗng hai con la hiện đến để hai người cưỡi, có hai nô lệ đi theo. Vào khoảng trưa mới đến bờ sông. Hai người xuống la, hai tên nô lệ dẫn la đi một quãng thì hai con la biến mất. Hai tên nô lệ đem lại một cái lều vải và đệm, gối, dựng lều lên, trải đệm gối, lấy ở cái túi hành lý ra hai cái bình cá, rồi dọn ra một mâm có hai mươi bốn món ăn. Công việc xong xuôi, hai tên nô lệ lại biến mất.

Lão Môrabin đứng dậy, đặt hai cái bình cá lên ghế, đọc một câu chú. Hai con cá thốt lên:

— Thưa tôn sư phù thủy, có chúng tôi đây, xin ngài đại xá cho chúng tôi.

Hai con cá cứ van xin như vậy trong khi lão Môrabin đọc phù chú. Bỗng nhiên hai cái bình vỡ tan, hai người hiện lên trước mặt lão, vòng tay khúm núm thưa:

— Xin ngài tha thứ và bảo vệ chúng con, xin ngài cho biết ngài sẽ định đoạt số phận chúng con như thế nào?

Lão Môrabin đáp:

— Ý định của tao là đốt bay đi nếu bay không hứa sẽ mở kho Samacđan ra.

— Chúng con hứa sẽ mở, nhưng xin ngài bảo chàng Ruđơ con ông Ôma làm nghề kiếm cá ở Lơke đến đây, vì trong sổ tiền định đã nói rõ phải có mặt chàng mới mở kho được, và chỉ có Ruđơ mới được vào đến chỗ kho.

— Ta đã dẫn Ruđơ đến đây rồi; chàng đang nhìn và nghe chúng bay nói.

— Thế thì được rồi. Chúng con xin thề sẽ mở được kho.

Lão Môrabin tỏ vẻ hài lòng. Hai người nhảy xuống sông biến mất. Lão lấy một cây sậy rỗng có mang hai mảnh mã não đỏ, ở mỗi mảnh mã não có một cái túi vàng nhỏ đựng than. Lão thổi vào hai cái túi thì bỗng nhiên than cháy. Lão rắc trầm hương lên và nói:

— Anh Ruđơ này! Khói trầm hương đã bốc lên, ta sẽ đọc phù chú để mở kho Samacđan. Khi ta bắt đầu đọc chú, ta không thể ngừng vì sợ phù chú mất hiệu quả, cho nên ta bảo cho anh biết những việc anh phải làm để đạt tới đích, khi ta đến thành Matreb.

— Xin tôn sư cứ nói đi.

— Khi ta bắt đầu đọc chú thì nước sông sẽ cạn dần cho đến đáy. Giữa lòng sông khô, một cái cổng sẽ hiện lên, lớn bằng cái cổng thành, với hai cái vòm cũng bằng vàng như cái cổng. Anh cầm hai cái vòng gõ nhẹ vào cổng và chờ một chốc, rồi gõ lần thứ hai mạnh hơn lần trước và chờ một chốc, lần thứ ba anh gõ mạnh hơn nữa và lần này, anh im lặng mà nghe. Từ trong sẽ có tiếng người hỏi:

“Ai gõ vào cổng kho, không biết bí quyết của phù phép sao?”

Anh sẽ đáp: “Ta là Ruđơ, con ông Ôma, người kiếm cá ở Lơke”. Thế là cổng sẽ mở, một người hiện ra, tay cầm kiếm, bảo anh: “Nếu mày thật là Ruđơ thì mày giơ cổ ra để ta chém đầu”. Anh cứ giơ cổ ra không sợ gì hết. Hắn sẽ giơ kiếm lên đầu anh, nhưng hắn sẽ ngã lăn ngay xuống chân anh để thành một cái xác không hồn, còn anh thì không việc gì hết. Nhưng, nếu anh sợ không làm theo lời hắn thì hắn sẽ giết anh tức khắc. Thắng được phép thứ nhất này, anh cứ đi thẳng vào trong và sẽ đến cái cổng thứ hai. Anh sẽ đấm mạnh vào cổng. Một kỵ sĩ hiện đến, tay múa một cây đại đao mà bảo anh: “Mi đến đây làm gì? Chưa bao giờ người trần và cả ma quỷ dám đặt chân đến chỗ này!”

Anh không cần trả lời, cứ việc giơ ngực ra cho nó đâm. Nó sẽ cầm đại đao đâm anh, nhưng anh không việc gì mà nó thì ngã lăn xuống chân anh và chỉ là một cái xác không hồn. Nhưng nếu anh sợ mà lui, thì nó sẽ giết anh.

Đến cổng thứ ba, một người bắn cung sẽ giơ cung bắn tên vào anh, anh cũng giơ ngực như một tấm bia thì nó sẽ ngã lăn dưới chân anh và chỉ còn là một thể xác không hồn. Nhưng nếu anh do dự thì nó sẽ giết anh.

Đến cổng thứ tư, một con sư tử hung tợn há mồm ra chồm đến nuốt anh; đừng sợ, đừng chạy, cứ giơ tay ra. Tay anh đụng đến mõm nó là nó ngã lăn ra.

Đến cổng thứ năm, một người mọi đen sẽ hỏi anh: “Mày là ai?”

Anh sẽ đáp: “Ta là Ruđơ, con ông Ôma”

Nó sẽ nói: “Nếu ngươi thật là Ruđơ thì thử mở cổng thứ sáu.”

Anh đi thẳng đến cửa thứ sáu mà kêu lên:

“Hỡi chúa Giêsu, hãy bảo Miđơ mở cổng ra!”

Cổng sẽ mở. Hai con rồng rất lớn từ hai bên nhảy chồm tới anh; anh đừng sợ, giơ cho mỗi con một tay để nó cắn, nhưng chúng sẽ ngã lăn dưới chân anh. Điều chủ yếu là đừng có vẻ sợ chúng, nếu không chúng sẽ giết anh.

Đến cổng thứ bảy, anh gõ vào cổng. Người ra đón là bà mẹ của anh. Bà sẽ nói:

“Chào con. Con lại gần đây để mẹ chúc con bình an.

Anh sẽ đáp: “Đứng đấy và cởi quần áo ra!”

Bà ta sẽ nói: “Con ơi! Mẹ của con đây mà. Mẹ đã cho con bú, nuôi con lớn lên, dạy dỗ cho con nên người, sao con không biết ơn mẹ, lại bảo mẹ cởi áo quần ra?” Anh sẽ thét: “Nếu mày không cởi áo quần ra tao sẽ giết mày” và anh sẽ lấy cái kiếm treo trên tường phía bên mà bảo: “Cởi đi!”. Bà ta sẽ tìm mọi cách làm cho anh cảm động, sẽ than khóc nhưng anh chớ bị lừa vì cử chỉ của hắn; và mỗi khi hắn cởi thêm một cái thì anh lại thét: “Cởi cho kỳ hết!” Anh tiếp tục dọa giết mà bắt hắn cởi cho đến trần truồng ra. Anh sẽ thấy nó ngã lăn ra và biến mất.

Và như thế là anh đã phá được bao nhiêu mưu chước ma thuật của chúng, và hưởng được công lao khó nhọc của mình. Bấy giờ chỉ cần đi qua cái cổng thứ bảy ấy, vào phía trong sẽ thấy vàng chất thành đống, nhưng đừng để ý, cứ đi thẳng vào một cái phòng nhỏ có treo màn ở chính giữa kho, vén màn lên sẽ thấy lão phù thủy đại tài Samacđan, người chủ của cái kho ấy, nằm trên ngai vàng. Phía trên đầu ông ta có một cái tròn tròn như mặt trăng sáng chói, ấy là quả cầu thần kỳ. Anh lại sẽ thấy lưng ông ta đeo cái kiếm thần, tay đeo cái ấn thần và cổ đeo lọ sáp thần bằng một sợi dây chuyền vàng. Cướp lấy bốn vật ấy và mang về cho ta.

Nhưng anh Ruđơ ơi! Anh không được quên một tí gì về điều tôi dặn, hoặc làm khác đi. Nếu không anh sẽ phải ăn năn, lại có thể nguy cho tính mệnh anh nữa.

Ông Môrabin dặn đi dặn lại bốn lần cho Ruđơ khỏi quên.

Ruđơ nói:

— Tôi nhớ kỹ lắm rồi, nhưng làm sao có thể đương đầu với bao nhiêu chước ma phép quỷ ấy và chịu đựng nhiều sự nguy hiểm như thế được?

Ông Môrabin đáp:

— Anh đừng sợ. Những người anh gặp ở các cổng chỉ là ma quỷ cả. Cứ yên tâm.

Ruđơ lẩm bẩm: “Lạy Chúa Ala! Con tin tưởng vào Chúa.”

Ông Môrabin đốt trầm hương làm phép; lão rắc trầm vào lò than và đọc chú. Tức khắc nước sông dần dần cạn, lòng sông khô đi, và cái cổng kho bí mật hiện ra. Ruđơ hăng hái đi đến cái cổng vàng và gõ cửa ba lần.

Từ trong, một tiếng vọng ra:

— Người nào dám đến gõ cửa cổng kho mà không biết trừ ma thuật?

Ruđơ đáp:

— Ta là Ruđơ, con ông Ôma đây!

Cánh cửa vừa mở, một người hiện ra tay cầm kiếm, bảo Ruđơ:

— Ngươi đưa cổ ra!

Ruđơ đưa cổ ra thì người kia lăn ra, và cứ như vậy, đúng như lời ông Môrabin bảo trước, cho đến cổng thứ bảy và mỗi lần Ruđơ vẫn chiến thắng các phép ma cho đến khi bà mẹ chàng hiện ra. Bà nhìn chàng, nói:

— Con của mẹ, mẹ chào con.

Ruđơ hỏi:

— Mày là ai?

— Là mẹ của con, người mẹ đã mang con chín tháng trong lòng, rồi cho con bú, cho con ăn, dạy dỗ con nên người, con ạ.

— Cởi áo quần ra!

— Con của mẹ, sao con lại bảo mẹ cởi truồng trước mặt con?

— Cởi ra, không tao lấy kiếm này chặt đầu bây giờ.

Chàng giơ tay lấy cái kiếm treo bên tường.

— Nếu mày không cởi ra, tao sẽ giết mày lập tức.

Bà kia cởi áo.

Ruđơ bảo:

— Cởi nữa!

Và chàng bắt bà kia cởi cho kỳ hết, chỉ còn một cái quần cộc. Bà kia xấu hổ nói:

— Con ơi, bao nhiêu công của mẹ nuôi con, bây giờ con vứt hết. Lòng con có phải bằng đá không? Con còn muốn mẹ thật trần truồng ra nữa à? Có phải là trái pháp luật, trái đạo lý không con?

— Bà nói phải. Bà có thể cứ mặc cái quần cụt.

Ruđơ vừa dứt lời thì bà kia reo lên:

— Nó đồng ý rồi. Đánh nó đi!

Tức thì từ tứ phía, bọn người giữ kho vô hình đánh vào người Ruđơ như bão táp và trong nháy mắt, ma quỷ trong kho đã đuổi Ruđơ ra khỏi cổng cuối cùng, đóng kín cổng lại. Ông Môrabin vội vàng chạy đến đỡ lấy Ruđơ và dìu lên đến bờ sông vì nước sông từ đâu đã dâng lên cuồn cuộn và chảy xiết như trước. Ông đọc kinh Koran cho đến khi Ruđơ tỉnh dậy.

Ông hỏi:

— Tội nghiệp, anh đã làm như thế nào?

Ruđơ đáp:

— Tôi đã vượt mọi trở ngại, thắng mọi chước ma, chỉ vì cái quần cụt của mẹ tôi mà tôi mất hết, rồi lại bị đánh như thế nữa.

Chàng kể lại tất cả câu chuyện đã xảy ra.

Ông Môrabin nói:

— Có phải tôi đã bảo anh đừng làm trái lời tôi không? Anh thấy chưa, anh đã làm hại tôi và làm hại cả anh nữa, chỉ vì anh không bắt nó cởi cái quần cụt ra đó thôi. Thôi, như thế là hết cho năm nay. Ta phải chờ đến năm sau mới thử lại lần thứ hai. Trong khi chờ đợi, anh về ở với tôi.

Nói xong, ông gọi hai người nô lệ đến xếp dọn lều vải, dẫn hai con la cái đến để ông và Ruđơ trở về thành phố Pha.

Ruđơ ở nhà ông Môrabin một năm trời, mỗi ngày mặc một thứ áo quý, ăn uống no say theo sở thích của mình và đều lấy ra trong cái túi thần kia. Đến đầu năm sau, ngày giờ làm lại cuộc thử thách kia đã đến. Ông Môrabin bảo Ruđơ:

— Anh hãy sẵn sàng, chúng ta sẽ đi đến đấy.

— Phải đến cho được.

Hai người nô lệ dẫn hai con la đến, ông Môrabin và Ruđơ cưỡi đi về phía bờ sông. Lều vải được dựng lên như lần trước. Ăn xong, ông Môrabin lấy cây sậy, hai tấm mã não đỏ, cái lò than, trầm hương để đốt. Ông nói:

— Tôi có một điều căn dặn anh.

— Thưa tôn sư, lần này ngài không cần dặn nữa. Nếu tôi quên được trận đòn kia thì tôi mới quên được lời chỉ bảo của ngài năm ngoái.

Ông Môrabin hỏi:

— Có thật là anh nhớ kỹ rồi không?

— Thưa ngài, thật ạ.

— Anh phải bình tĩnh mới được. Anh đừng tưởng người đàn bà ấy là mẹ anh. Nó là một con ma, hiện ra hình người mẹ anh để lừa dối anh đó thôi. Lần trước anh còn mang được cái xác của anh về. Lần này nếu anh còn để cho ma quỷ lừa dối anh nữa thì anh sẽ để xác anh lại trong kho ấy.

— Lần trước tôi đã lầm rồi, nếu lần này còn lầm nữa thì thật đáng đem mà đốt đi.

Ông Môrabin rắc trầm hương vào lò than và bắt đầu đọc chú. Tức thì nước sông cạn và Ruđơ đi thẳng tới cái cổng vàng. Chàng vừa gõ thì cổng mở ngay, rồi lần lượt chàng trừ được tất cả ma thuật của yêu quái. Khi chàng gặp bà mẹ, bà bảo:

— Chào con đã tới.

— Con láo xược kia, từ bao giờ và làm sao tao lại là con mày hả? Cởi áo quần ra!

Mụ kia vừa tìm cách lừa dối Ruđơ vừa dần dần cởi áo quần ra, sau cùng chỉ còn cái quần cụt.

Ruđơ thét lên:

— Cởi nữa!

Mụ cởi cả quần cụt thì ngã lăn ra, chỉ còn là một cái xác không hồn.

Ruđơ không chút khó khăn vào thẳng trong kho. Chàng thấy vàng chất thành đống, nhưng chàng không thèm để ý nhìn. Chàng đến cái phòng con, vén bức màn lên, thấy ông phù thủy An Samacđan nằm trên ngai vàng, lưng mang cái kiếm thần, ngón tay đeo cái ấn thần, lọ sáp đeo vào cổ bằng một sợi dây chuyền vàng, và phía trên đầu ông quả cầu thần tròn và sáng chói như mặt trăng. Tức thì, không do dự, Ruđơ cướp cái kiếm thần, cái ấn thần, lọ sáp thần và quả cầu thần đi ra. Thế là tứ phía, nhạc nổi vang dậy tiễn đưa chàng Ruđơ thắng lợi. Đồng thời những người giữ kho cũng reo lên: “Chúc Ruđơ hạnh phúc! Chúc Ruđơ hạnh phúc!” cho đến khi Ruđơ ra khỏi cổng kho rồi, tiếng reo mừng, tiếng nhạc mới im.

Thấy Ruđơ trở về với bao nhiêu vật quý, ông Môrabin mới thôi đọc chú, thôi xông trầm, mà ôm chầm lấy Ruđơ. Được bốn bảo vật kia rồi, lão gọi từ trong khoảng không hai người nô lệ bảo xếp dọn lều vải, dẫn hai con la đến để lão và Ruđơ trở về thành phố Pha.

Về đến nhà, hai người ngồi trước mâm cơm với bao nhiêu vật lạ của ngon lấy trong cái túi thần ra. Ông Môrabin nói:

— Em Ruđơ của anh, ăn đi.

Ăn uống no say rồi, đĩa bát đã bỏ vào túi thần rồi, ông Môrabin lại nói với Ruđơ:

— Em Ruđơ ơi, em đã xa nhà, xa quả đất vì anh, em đã giúp anh thành công, anh mang ơn em nhiều lắm. Em có quyền đòi ơn ấy. Chúa Ala đã phù hộ cho em. Em muốn gì, em nói với anh, không ngại gì hết.

— Thưa ngài, tôi chỉ xin Chúa Ala và xin ngài cái túi thần này thôi.

Ông Môrabin liền đưa cái túi thần cho Ruđơ và nói:

— Em xứng đáng được cái túi thần này. Nếu em muốn bất kỳ vật gì đi nữa, em cũng được ngay. Cái túi thần chỉ cung cấp được thức ăn mà thôi.

— Tôi còn ước gì hơn nữa.

— Em đã chịu đựng bao nhiêu gian khổ vì anh, anh đã hứa làm cho em về quê hương lòng thật hoan hỉ. Cái túi thần chỉ cung cấp được thức ăn, anh muốn em trở nên giàu có nữa. Anh cho em cái túi vàng và ngọc này để em trở nên một nhà buôn lớn thừa thãi tiền tiêu trong gia đình, không phải nghĩ đến dành dụm gì cả. Còn cái túi thức ăn thì để anh bảo cho cách dùng. Muốn ăn món gì thì em thò tay vào túi đọc câu chú này: “Hỡi người bảo vệ cái túi này, người hãy mang cho ta món này”, tức thì em sẽ thấy dưới đáy túi thức ăn mà em muốn, dầu mỗi ngày em muốn một nghìn thức khác nhau đi nữa.

Sau đó, lão gọi một trong hai người nô lệ dắt đến một con la. Lão lấy một cái bị lớn có hai túi giống cái túi thực phẩm, bỏ vàng thoi và tiền vàng vào một túi, các thứ ngọc bích, hồng ngọc vào túi kia. Lão để cái bị lên lưng con la rồi nói với Ruđơ:

— Em cưỡi lên. Tên nô lệ sẽ đi trước dẫn đường cho tới tận nhà em ở Lơke. Em sẽ lấy hai cái túi và trả con la cho nó dắt về. Những việc bí mật giữa anh em ta, em không được để cho một người nào biết. Bây giờ chào em, cầu Chúa phù hộ cho em!

Ruđơ đáp:

— Cầu chúa Ala phù hộ ngài thêm giàu có để ngài giúp đỡ mọi người. Xin đa tạ ngài.

Chàng trèo lên con la đã mang sẵn hai cái túi thần, cùng người nô lệ lên đường. Suốt ngày và đêm ấy, con la ngoan ngoãn đi theo người nô lệ và sáng hôm sau đã tới Lơke. Chàng vào thành, qua cổng Đại Thắng đến nhà, thì bà mẹ đang ngồi trước thềm giơ tay xin người qua lại:

— Xin ông bố thí cho tôi một chút. Cầu chúa Ala!

Thấy mẹ như thế, Ruđơ xúc động quá chừng, nhảy xuống la, chạy đến ôm mẹ. Bà mẹ thấy con cũng khóc nức nở. Ruđơ dắt mẹ vào nhà, giao cho mẹ hai cái túi thần, trả con la cho người nô lệ để hắn mang về cho ông Môrabin, vì con la đó là một nữ thần và tên nô lệ là một nam thần.

Ruđơ mời mẹ ngồi và hỏi thăm tin tức về hai người anh. Bà nói:

— Hai anh con vẫn mạnh khỏe.

— Vì sao mẹ phải đi ăn xin ngoài đường?

— Vì mẹ đói.

— Làm sao mẹ lại đói được? Trước khi con đi, con đã để lại cho mẹ ngày đầu một trăm đồng, ngày thứ hai một trăm đồng và ngày thứ ba một nghìn đồng kia mà!

— Con ơi, hai anh con đã tìm cách lừa mẹ, lấy tất cả tiền của mẹ và cuối cùng đuổi mẹ ra khỏi nhà, vì thế mẹ phải đi ăn xin ngoài đường cho khỏi chết đói.

— Mẹ ơi, bây giờ mẹ đừng lo gì nữa, con đã về đây rồi. Đây là một túi đầy vàng và ngọc. Bây giờ thì tha hồ phong lưu.

— Con ơi, con thật may mắn và đáng quý. Cầu chúa Ala luôn phù hộ con. Con đi kiếm một tí bánh cho mẹ ăn. Từ hôm qua đến giờ mẹ chưa có ăn gì cả.

— Bây giờ mẹ tha hồ mà sung sướng, mẹ muốn ăn gì con cũng có ngay, không phải đi chợ và nấu nướng gì cả.

— Thế sao mẹ không thấy con mang về một thứ gì, chỉ thấy hai cái túi mà một cái rỗng không?

— Mẹ muốn thứ gì cũng có.

— Thứ gì cũng được con ạ, miễn là đỡ đói.

— Mẹ nói đúng lắm, khi cần thì cái gì cũng được, nhưng bây giờ con giàu lắm, mẹ cứ chọn món ăn cho vừa miệng.

— Mẹ muốn một cái bánh nóng và một miếng phó mát.

— Có đáng gì các thứ ấy!

— Mẹ có biết cái gì là đáng. Con quyết định lấy vậy.

— Con nghĩ rằng phải có một con cừu quay, gà quay, cơm có ớt, lòng nhồi, bí nhồi, cừu nhồi, đỗ, lạc, đường, mật ong … mới xứng để mẹ ăn.

Nghe con nói vậy, bà tưởng con bà giễu bà hoặc anh đã mất trí, nên nói:

— Con nói cái gì vậy? Con mê hay mất trí?

— Sao mẹ bảo con thế?

— Vì con kể toàn những món ăn lạ kỳ, đắt tiền và không làm sao có được.

— Con không nói dối đâu, để con dọn cho mẹ ăn ngay bây giờ.

— Mẹ có thấy gì đâu nào.

— Mẹ đưa cái túi cho con.

Bà mẹ cầm cái túi thì không thấy gì ở trong cả. Ruđơ thò tay vào, lấy ra một cái đĩa bằng vàng đầy lòng nhồi và nước xốt, thơm phức. Rồi chàng cứ thò tay vào lấy ra không biết bao nhiêu thức ăn, những món chàng đã kể ra, cả những món chàng không kể ra.

Bà mẹ hỏi:

— Cái túi đã rỗng lại bé, vậy con lấy bao nhiêu thức ăn ấy ở đâu ra?

— Mẹ ơi, cái túi này là của ông Môrabin cho con. Có một vị thần bảo quản nó, hễ con đọc chú là thần vâng lời ngay.

Rồi Ruđơ đọc câu chú cho mẹ nghe.

— Vậy thì mẹ thò tay vào, đọc câu chú ấy cũng có thức ăn hay sao?

— Vâng.

Bà mẹ liền thò tay vào túi và đọc câu chú. Tức thì bà thấy dưới tay bà một cái đĩa, bà lấy ra thì quả là một miếng sườn xào thật ngon, thêm đinh hương và nhiều gia vị khác nữa. Bà lại nói:

— Ta muốn ăn một cái bánh nóng và một miếng phó mát nữa thì đã quen ăn những thứ ấy, không quên được.

Bà đọc chú mà lấy những thức ấy trong túi ra. Ruđơ dặn mẹ:

— Ăn xong, mẹ bỏ cái đĩa vào túi vì cái phép này cần thế, và nhất là mẹ đừng lộ bí mật với ai, mẹ phải cất cái túi vào hòm của mẹ, khi cần hãy lấy ra. Mẹ nên rộng rãi đối với xóm giềng và người nghèo khổ. Mẹ cho hai anh con ăn tất cả các thức ngon vật lạ, có mặt con hay vắng con cũng thế.

Chưa dứt lời thì bỗng hai người anh chạy vào và họ thấy bữa ăn kỳ lạ.

Vừa rồi, họ nghe một bà trong xóm báo tin Ruđơ về: “Người em của hai ông đi đâu mới về, cưỡi một con la, có một người da đen dẫn đường và quần áo thì hết sức sang trọng”. Hai người anh bảo nhau:

— Lạy chúa Ala! Nếu trước đây ta không bạc đãi mẹ thì có phải tốt không! Bây giờ thế nào mẹ cũng mách với nó việc mình đã làm cho mẹ khổ, xấu hổ với nó quá!

Người kia nói thêm:

— Mẹ rộng lượng, không mách đâu. Mà nếu có mách với hắn thì tính hắn lại hay thương người hơn mẹ, không sợ, chỉ cần nêu lên một lý do gì đó, chắc hắn sẽ tin và tha thứ cho ta.

Thế là cả hai đi tìm Ruđơ. Quả thế, hai người anh vào thì Ruđơ đứng dậy, ân cần chào mừng ngay.

— Mời hai anh ngồi ăn với mẹ và em. Cả bốn mẹ con cùng ăn.

Hai người anh yếu và gầy đi nhiều vì đói và cực khổ. Ăn xong, Ruđơ nói với hai anh:

— Hai anh hãy đem những thức ăn còn lại về cho những người nghèo đói trong xóm.

— Chú ạ, nên để lại, tối ăn.

— Buổi tối sẽ có các món khác nhiều hơn, ngon hơn.

Hai người anh bèn đem các thức ăn còn lại phân phát cho những người nghèo qua đường rồi đem các đĩa không giao lại cho bà mẹ để bà cất vào cái túi kia.

Đến bữa tối, Ruđơ lấy trong túi ra bốn mươi món. Bà mẹ đặt lên bàn, Ruđơ mời hai anh vào ăn. Ăn xong, Ruđơ lấy ra bánh ngọt ăn tráng miệng. Chàng bảo hai anh mang những thứ còn lại cho người nghèo. Luôn mười ngày, Ruđơ mời hai anh ăn những món kỳ lạ nhất, quý báu nhất.

Xalem bàn với Xalim:

— Mày có biết làm sao thằng Ruđơ ngày nào cũng có cho ta ăn những món sang như vậy, mỗi ngày hai lần, buổi tối lại có bánh ngọt nữa? Vua cũng không thể sang hơn thế. Nó lấy đâu ra? Mà cũng không thấy nó mua bán gì cả, không thấy nấu bếp và cũng không thấy có người nấu ăn.

— Lạy Chúa! Tôi không hiểu. Ai có thể cho ta biết việc này?

— Chỉ mẹ mới có thể cho ta biết thôi.

Họ nghĩ ra một mưu. Trong khi Ruđơ đi vắng, họ đến bảo mẹ:

— Mẹ ơi, chúng con đói lắm.

— Các con không lo, các con sẽ tha hồ thỏa thích.

Bà vào buồng, thò tay vào cái túi thần, lấy mấy món thật nóng đem ra cho hai con ăn.

— Thưa mẹ, mấy món này thật nóng mà sao con không thấy mẹ thổi nấu gì cả?

— Mẹ lấy trong túi ra.

— Túi ấy là cái gì, thưa mẹ?

— Một cái túi thần. Mình muốn ăn gì thì thần đem đến ngay.

Rồi bà đọc câu chú cho hai người con nghe. Bà căn dặn:

— Hai con phải giữ bí mật.

— Mẹ yên tâm, con phải giữ bí mật.

Họ thử dùng cái túi thần, lấy được nhiều món ăn. Tối ấy, họ không nói gì.

Nhưng hôm sau, Xalem nói với Xalim:

— Chẳng nhẽ chúng ta cứ ăn xin thằng Ruđơ thế này mãi sao? Tao nghĩ chúng ta cần tìm mưu lấy cái túi kia riêng cho chúng ta có hơn không.

— Mưu kế gì bây giờ?

— Chỉ cần bán thằng Ruđơ cho ông đô đốc hải cảng của Xuyê thôi.

— Làm sao bán được nó?

— Ta đi tìm ông đô đốc ấy hiện ở Lơke. Ta sẽ mời ông ta và hai người thủy thủ tới ăn cơm. Mày chỉ việc hễ thấy tao nói gì với thằng Ruđơ thì mày cứ nói thêm vào và mày sẽ thấy đêm nay tao làm được những việc gì.

Bàn tính việc bán Ruđơ xong rồi, chúng đi tìm vị đô đốc hải cảng Xuyê.

— Thưa đô đốc, chúng tôi đến xin gặp ông về một việc mà nhất định ông sẽ hài lòng.

— Được, các anh nói đi.

— Chúng tôi là hai anh em. Chúng tôi có một thằng em thứ ba lười biếng, chẳng làm được việc gì nên thân. Bố chúng tôi chết, có để lại một gia tài. Thằng em chúng tôi nhận phần của nó, rồi ăn chơi dâm đãng hoang phí, chẳng mấy chốc mà khánh kiệt, rồi nó lại đi kiện chúng tôi tại tòa án. Bọn quan tòa bất công và áp bức này quy cho chúng tôi cướp phần gia tài của nó. Nó kiện chúng tôi một lần nữa để cho bọn quan tòa vơ vét sạch sành sanh tiền bạc của chúng tôi. Bây giờ không biết nó còn mưu đồ gì để ám hại anh em chúng tôi nữa, chúng tôi xin ngài mua nó mà dùng. Chúng tôi đến xin ngài mua lấy nó cho khuất mắt chúng tôi mà dùng nó vào việc chèo thuyền thì tốt quá.

Viên đô đốc nói:

— Thế hai anh có mẹo gì bắt và dẫn nó tới đây cho ta không? Bắt được nó ta sẽ cho dẫn ngay nó ra biển.

— Dẫn đến đây thì khó lắm. Tối nay, mời ngài đến ăn cơm với chúng tôi và xin ngài đem theo hai người nữa. Khi nó ngủ rồi, năm người chúng ta sẽ bắt nó, nhét giẻ vào mồm nó và chúng tôi giao nó cho ngài. Nhờ đêm tối, ngài cho khiêng nó ra khỏi nhà, ngài muốn dùng nó làm gì thì làm.

— Hay lắm! Hai anh muốn bán nó bao nhiêu? Bốn mươi đina nhé?

— Thật quá rẻ! Nhưng với ngài thì chúng tôi cũng bằng lòng vậy. Đến tối, ngài tới đường phố … cạnh nhà thờ, chúng tôi chờ đấy. Ngài chớ quên đem theo hai người.

Xalem và Xalim trở về nhà Ruđơ, chuyện trò thân mật và một lúc sau Xalem cầm tay Ruđơ hôn như van lơn. Ruđơ hỏi:

— Anh muốn gì, cứ nói đi.

— Em ạ, biết em xa nhà, anh có một người bạn thân đã mời anh ăn uống nhiều lần rất tử tế. Hôm nay anh đến để cảm ơn thì anh ta mời ở lại ăn cơm. Anh nói anh không thể bỏ em ở nhà một mình được. Người ban muốn mời cả em đến, nhưng anh bảo: “Tôi sợ em tôi không nhận lời, nhưng tối nay, anh và các em anh có thể tới nhà chúng tôi”. Lúc đó có mấy người em của bạn ở đấy, anh cũng tưởng mời lấy lệ, chắc rằng họ từ chối, ai ngờ họ nhận lời hết. Bạn anh bảo: “Thế thì các anh chờ ở đầu phố, cạnh nhà thờ, chúng tôi sẽ đến”. Bây giờ, em ạ, chắc họ đã chờ anh ở đấy. Anh đã tự tiện như vậy, đối với em thật là không phải quá. Thôi thì em đành lòng tiếp họ tối nay, anh cảm ơn lắm lắm. Từ trước đến giờ chú đã đối xử với các anh rất hậu. Nhưng nếu vì lý do gì đó em không muốn tiếp thì anh sẽ mượn nhà hàng xóm để tiếp bạn cũng được.

Ruđơ đáp:

— Sao lại tiếp họ ở nhà hàng xóm, anh Xalem? Nhà ta chật lắm hay sao, hay ta không có gì để mời họ ăn? Anh hỏi em như thế không thấy chướng hay sao? Anh cứ mời họ đến, mời họ ăn thật đầy đủ. Từ rày khi vắng em, anh cần mời bạn ăn thì cứ nói với mẹ dọn những món cần ăn cho thật thừa thãi. Vậy anh đi mời họ đi. Có khách đến nhà là phúc, anh ạ.

Xalem hôn tay em rồi ra cổng đi về phía nhà thờ, đón bọn kia về.

Ruđơ đứng dậy kính cần chào khách rồi mời họ ngồi bên cạnh chuyện trò thân mật, không nghi ngờ tí gì về những việc sắp xảy ra do hai người anh bố trí. Ruđơ nói với mẹ dọn một bữa ăn bốn mươi món màu sắc khác nhau. Khách ăn uống no say, đinh ninh bữa tiệc ấy là do lòng trọng khách của Xalem và Xalim; rồi hoa quả bánh ngọt cho đến khuya. Bỗng Xalem ra hiệu. Hai người lính thủy nhảy chồm đến Ruđơ rồi cả năm người đè xuống, lấy giẻ nhét vào mồm, trói cả chân lẫn tay, khiêng ra khỏi nhà và đi về Xuyê trong đêm tối. Họ ném Ruđơ vào gầm một chiếc thuyền, giữa những người nô lệ, những người bị tù đày và từ đấy bắt Ruđơ chèo thuyền trong suốt một năm trời.

Còn hai người anh, sáng hôm sau ngủ dậy, chạy tới nhà bà mẹ hỏi:

— Sao bây giờ Ruđơ ngủ chưa dậy?

— Các con vào đánh thức em dậy.

— Nó ngủ ở đâu?

— Ở trong buồng khách.

— Ở đấy không có ai cả. Có lẽ hắn đi với mấy người thủy thủ chăng vì Ruđơ đã quen cái thú đi xa rồi. Hôm qua chúng con nghe mấy người thủy thủ nói với hắn rằng họ muốn đem hắn đi tìm những kho vàng kho bạc nào đó.

— Có thể em đã đi với họ rồi mà không kịp nói với ta. Chúng ta cứ yên tâm, chúa Ala sẽ phù hộ, số em con gặp may mắn luôn, chắc sẽ đem về nhiều của cải nữa.

Tuy nói vậy, nhưng vắng con bà cũng buồn nên bà khóc. Chúng liền mắng bà:

— Bà này đáng ghét thật! Bà yêu thằng Ruđơ như thế, còn chúng tôi cũng là con bà mà chúng tôi đi bà chẳng buồn, về bà cũng chẳng vui. Thế chúng tôi chẳng phải là con bà hay sao?

— Chúng mày cũng là con tao, nhưng là những thằng khốn nạn, độc ác. Từ khi bố chúng mày chết, chúng mày chả giúp được tao việc gì, không an ủi lấy một lời, không một ngày nào ta được sung sướng với chúng mày. Còn thằng Ruđơ thì luôn luôn săn sóc tao, kính mến tao, tao thương nó là phải. Mà nó cũng giúp đỡ cả chúng mày nữa kia mà.

Bị mẹ mắng, hai thằng khốn nạn chửi lại bà và đánh bà. Chúng vào buồng lấy cái túi thần và cái túi đựng vàng ngọc. Chúng nói:

— Đây là của bố để lại.

Bà mẹ thét lên:

— Không! Đấy là của thằng Ruđơ, nó đem từ xứ người Môrabin về.

Chúng mắng lại:

— Bà nói láo! Đây là của bố chúng tôi, chúng tôi có quyền dùng.

Thế rồi hai thằng chia nhau. Nhưng về cái túi thần, chúng không thỏa thuận được.

Thằng Xalem nói:

— Tôi lấy cái túi này.

Thằng Xalim cũng nói:

— Tôi lấy cái túi này.

Hai thằng cãi nhau. Bà mẹ bảo:

— Chúng bay đã chia nhau vàng và ngọc rồi, cái túi này chia không được đâu, hễ chia thì nó mất hiệu nghiệm ngay. Bay để lại cho tao, muốn ăn gì tao lấy cho mà ăn, tao chỉ cần một mẩu bánh và một miếng bay ăn thừa. Áo quần tao thì tùy lòng bay. Tao không bắt buộc gì cả, chúng bay muốn làm ăn gì tùy ý. Tao cũng không quên chúng bay là con tao và tao là mẹ. Mẹ con nên sống hòa thuận thì khi thằng Ruđơ về, chúng bay khỏi xấu hổ với nó.

Hai đứa không nghe, tiếp tục cãi nhau to tiếng suốt đêm. Một người xạ thủ của vua đêm ấy nghỉ chân ở nhà bên cạnh, nghe hết và hiểu tất cả câu chuyện. Hôm sau, y vào xin yết kiến Vua Ai-cập - lúc bấy giờ là vua Săm-An-Đula, tâu rõ đầu đuôi câu chuyện kia. Vua bèn cho bắt Xalem và Xalim tra khảo. Chúng đã thú tất cả. Vua tịch thu cả hai cái túi và giam cả hai thằng vào ngục. Vua cho bà mẹ một số tiền trợ cấp đủ ăn tiêu hàng ngày.

Còn Ruđơ? Ruđơ đã làm nô lệ chèo thuyền cho viên đô đốc hải cảng Xuyê trong một năm trời. Một hôm, thuyền Ruđơ bị bão, va vào đá vỡ tan; thủy thủ đều chết đuối hết, trừ Ruđơ bơi được vào bờ. Chàng lần mò đến chỗ cắm trại của một đoàn người Bêđoanh. Người ta hỏi tông tích của chàng và chàng khai hết. Trong trại lúc ấy có một người lái buôn người ở Gietđa, cảm động về tình cảnh của Ruđơ nên hỏi chàng:

— Anh có muốn giúp việc ta không? Ta sẽ cung cấp áo quần cho anh và sẽ đem anh về Gietđa.

Ruđơ nhận lời ngay và khi đến Gietđa ông trả công rất hậu. Mấy hôm sau, ông đi dự lễ ở thành La Mếc và cho Ruđơ đi theo. Khi đến La Mếc, Ruđơ len vào đoàn thiện nam tín nữ đi dự lễ quanh thánh thất Kuaba và tại đấy chàng gặp được người bạn thân là ông Môrabin Ab-An-Samat. Ông hỏi thăm mọi việc. Ruđơ mủi lòng kể lại những tai nạn xảy ra. Ông dắt chàng về phòng trọ, cho ăn mặc cực kỳ sang trọng và bảo chàng:

— Anh Ruđơ, từ nay, chắc chắn tai qua nạn khỏi rồi!

Ông lại xem số của chàng và biết được những việc đã xảy tới cho hai người anh. Ông nói:

— Ở nhà, hai người anh đã bị những việc như thế này… và bây giờ đang nằm trong ngục của vua Ai-cập. Còn anh, tôi rất sung sướng được đón anh ở đây cho đến hết ngày lễ. Anh sẽ thấy từ đây mọi việc sẽ tốt lành.

Ruđơ đáp:

— Thưa ngài, ngài cho phép tôi đi tìm người lái buôn đã đem tôi tới đây để tôi cảm ơn và từ biệt ông, rồi tôi sẽ trở lại.

— Anh có vay tiền bạc của ông ta không?

— Thưa không.

— Vậy anh đi chào ông ta đi. “Một miếng khi đói bằng một gói khi no”, tấm lòng ấy thật là quý.

Ruđơ liền chạy đi tìm người lái buôn, chủ cũ của mình:

— Thưa ông, tôi mới gặp được một người bạn thân như anh em ruột thịt.

— Vậy anh đi mời ông bạn anh đến đây, ta sẽ thết tiệc mừng.

— Thưa ông, ông bạn tôi không yêu thích yến tiệc, ông ấy giàu lắm, ông lại có nhiều người giúp việc đi theo.

Người lái buôn đưa Ruđơ hai mươi đina, nói:

— Hãy nhận lấy cho tôi yên tâm va tròn trách nhiệm với anh.

— Chúa Ala sẽ thấu lòng ông.

Chàng từ tạ và trở về với ông Môrabin. Dọc đường, Ruđơ gặp một người nghèo, chàng cho cả hai mươi đồng đina rồi tới nhà trọ của ông Môrabin chờ đến hết ngày lễ.

Ông Môrabin giao cho chàng cái ấn thần mà chàng đã lấy ở kho Samacđan đem về. Ông nói:

— Anh Ruđơ, cầm lấy cái ấn thần này. Hễ anh muốn gì là được nấy. Cái ấn này có một hung thần bảo quản tên là Thiên Lôi. Anh muốn bất cứ điều gì trên thế gian này, nó cũng tuân hành, anh chỉ cọ vào cái mặt ấn, tức khắc Thiên Lôi hiện lên để phụng mệnh.

Và để bày cách dùng cái ấn, ông cọ vào mặt ấn. Thiên Lôi hiện lên, cúi đầu trước mặt ông:

— Thưa ngài, tôi đây, xin truyền bảo, tôi tuân ngay. Ngài muốn dựng lại một thành phố điêu tàn? Muốn triệt hạ một thành phố đang phồn thịnh? Ngài muốn giết ai? Muốn tiêu diệt một ông vua, hay chỉ phá tan quân đội của ông ta? Xin cứ bảo.

Ông Môrabin nói:

— Thiên Lôi! Từ nay ông này là chủ anh. Ta giao cho anh hầu hạ cho thật tốt.

Nói xong, ông cho nó lui và bảo với Ruđơ:

— Với cái ấn này, anh có thể tiêu diệt tất cả kẻ thù của anh.

— Thưa ngài, ngài cho phép tôi trở về gia đình quê hương của tôi.

— Hãy cọ vào cái ấn và khi nào Thiên Lôi hiện lên thì nói: “Ta muốn anh cùng ta về xứ ta ngay hôm nay.”

Ruđơ từ tạ ông Môrabin, cọ vào cái ấn. Thiên Lôi hiện lên thưa: “Có tôi đây! Xin truyền lệnh tuân ngay!”

Ruđơ đáp:

— Đưa ta về Lơke trong ngày hôm nay.

— Khó gì việc ấy!

Rồi hắn cúi gập xuống, Ruđơ cưỡi lên. Từ trưa đến nửa đêm, tới ngay trước nhà bà mẹ ở Lơke. Rồi thần biến mất.

Bà mẹ thấy Ruđơ về, khóc nức nở. Bà kể lại việc nhà vua đánh hai người anh và giam tại ngục, tịch thu cái túi thần và cái túi vàng và ngọc.

Ruđơ nghe mẹ nói, cũng thương hai anh.

— Mẹ đừng buồn, để con đem hai anh về đây tức thì.

Chàng cọ vào cái ấn thần. Thiên Lôi hiện lên:

— Tôi đây. Xin truyền lệnh, tôi tuân ngay.

Ruđơ nói:

— Hãy vào ngục nhà vua đem hai anh ta ra.

Hung thần biến mất.

Xalem và Xalim nằm trong ngục, vừa đau khổ vừa lo buồn vì bị đánh đập, bị đói khát và chỉ còn muốn chết cho hết khổ, hai người chỉ bàn về việc ấy, thì bỗng nhiên đất ở dưới chân họ nứt ra, Thiên Lôi hiện lên, không để họ hỏi han gì, đã mang họ chui xuống lòng đất. Hai người sợ quá ngất đi bất tỉnh cho đến khi Thiên Lôi dắt cả hai người vào nhà bà mẹ. Tỉnh dậy, họ thấy nằm trên đệm, một bên là mẹ, một bên là Ruđơ đang săn sóc mình.

Ruđơ thấy hai anh mở mắt liền nói:

— Hai anh của em! Hai anh có nhận ra em không?

Hai người anh cúi mặt và im lặng khóc.

Ruđơ nói:

— Hai anh đừng khóc, đó là quỷ ám ma xui lòng tham của hai anh, chứ hai anh nỡ nào bán em đi. Đừng khóc nữa! Em tự ví mình như thánh Jôdép con thánh Jacốp bị anh em ruột bán đi, nhưng anh em Jôdép còn bạc đãi Jôdép hơn hai anh cư xử với em, họ còn ném Jôdép vào một cái bể nước nữa kia. Hai anh chỉ cần xưng tội với chúa Ala, Chúa sẽ tha thứ. Chúa là Đấng Đại từ đại bi. Em cũng sẽ quên lầm lỗi của hai anh, hai anh đừng ngại ngùng sợ hãi gì hết.

Ruđơ tiếp tục vỗ về hai anh và kể lại những tai nạn chàng đã trải qua cho đến khi gặp ông Ap-An-Samat ở La Mếc và đưa cho hai anh xem cái ấn thần.

Hai người anh nói:

— Chú ơi, lần này chú tha thứ cho hai anh. Nếu hai anh còn sai trái lần nữa thì chú sẽ tùy ý xử trí, thế nào hai anh cũng cam chịu.

Ruđơ đáp:

— Thôi, hai anh đừng ân hận nữa. Hai anh kể cho em nghe nhà vua đã xử trí với hai anh thế nào?

— Nhà vua bắt người đánh các anh, dọa nhiều hình phạt nặng nề hơn nữa, và cuối cùng tịch thu hai cái túi.

— Được. Nhà vua sẽ biết!

Chàng cọ vào cái ấn thần. Thiên Lôi hiện lên. Hai người sợ quá tưởng Ruđơ gọi Thiên Lôi lên giết họ. Họ chạy đến bà mẹ cầu cứu:

— Mẹ ơi, mẹ cứu hai con với.

Bà mẹ đáp:

— Các con đừng sợ.

Trong lúc đó, Ruđơ bảo Thiên Lôi:

— Ta ra lệnh cho anh vào cung vua lấy hết châu báu ngọc vàng, không sót một tí gì, mang lại đây cho ta, với hai cái túi của ta, cái túi thần và cái túi đựng vàng ngọc mà vua đã tịch thu của hai anh ta.

Thiên Lôi đáp:

— Tôi xin tuân lệnh.

Và tức khắc biến đi. Một lát nó trở về, đặt vào bàn tay Ruđơ hai cái túi của chàng và tất cả ngọc vàng châu báu của nhà vua. Thiên Lôi nói:

— Thưa ngài, tôi không để lại một tí gì trong tủ nhà vua cả.

Ruđơ giao cho mẹ cái túi vàng ngọc và của cải của vua, dặn bà giữ kỹ. Chàng đặt trước mặt cái túi thần mà nói với Thiên Lôi:

— Nội đêm nay, hãy dựng cho ta một tòa lâu đài cao và đẹp, trang trí bằng vàng, có đủ nệm, màn, đồ dùng quý giá. Trời hửng sáng thì phải xong.

Thiên Lôi đáp:

— Xin tuân lệnh.

Ruđơ lấy trong túi thần ra những thức ăn thật ngon, cùng bà mẹ và hai anh ăn cơm tối và ngủ một giấc đến sáng.

Còn thần Thiên Lôi xuống đất rồi thì tập trung ngay bộ hạ, những quỷ dưới âm ty, chọn những đứa xây nhà giỏi nhất, bắt đầu làm việc. Chúng chia nhau đẽo đá, xây tường, quét vôi, chạm khắc, trải đệm, treo màn, sắp đặt tủ bàn. Sang ngày sau, cả tòa lâu đài đã hoàn thành.

Thiên Lôi đến báo với Ruđơ:

— Thưa ngài, lầu đã làm xong. Xin mời ngài đến.

Ruđơ, bà mẹ, hai anh đến và nhận thấy không có lâu đài nào đẹp bằng, về kiến trúc cũng như về cách bài trí.

Ruđơ ngắm nghía mặt trước cái lầu nguy nga đồ sộ rồi nghĩ đến việc chàng không tốn một xu, chàng lại càng thích và quay sang hỏi mẹ:

— Mẹ ơi, mẹ có ưng ở cái lầu này không?

— Mẹ ưng lắm và cầu chúa Ala ban phúc cho con.

Ruđơ cọ mặt ấn thần, Thiên Lôi hiện lên. Ruđơ bảo:

— Anh đem đến đây bốn mươi nữ tì da trắng thật đẹp, bốn mươi nữ tì da đen thật vạm vỡ, bốn mươi chàng trai và bốn mươi nô lệ.

Thiên Lôi đáp:

— Ngài sẽ có đủ.

Thiên Lôi liền cùng bốn mươi người bạn bay qua các xứ Ấn Độ, Trung Hoa, Ba Tư, bắt những trai gái đẹp nhất. Khi họ chọn đủ bốn mươi người mỗi thứ rồi, họ dẫn đến lầu Ruđơ và bắt đi hàng một diễu qua trước mắt chàng. Chàng vừa ý, bảo:

— Bây giờ phải cho mỗi người một cái áo thật đẹp và đủ đồ trang sức.

Thiên Lôi đáp:

— Tôi có đây.

Ruđơ bảo:

— Mang một cái áo cho ta và một cái cho mẹ ta.

Thiên Lôi mang lại đầy đủ và mặc áo cho các nữ tì da trắng, da đen và dặn họ:

— Các ngươi tới hôn tay bà chủ là bà mẹ ông Ruđơ và phải sẵn sàng thi hành lệnh của bà.

Rồi Thiên Lôi mặc áo cho bọn con trai và bảo họ đến hôn tay Ruđơ. Sau đó, Thiên Lôi mặc áo cho Xalem và Xalim hết sức cẩn thận. Mặc xong áo quần, Ruđơ có cái vẻ một vị vua và hai người anh như hai vị tể tướng.

Vì cái lầu rộng lắm, Ruđơ mời mỗi người anh ở một bên với tất cả những bà vợ, người hầu và nô lệ của họ. Ruđơ và mẹ ở trong cung giữa.

Mỗi người đều ở sang trọng huy hoàng như một vị vua. Còn ông vua Ai-cập thì sao? Khi người giữ kho vào tủ lấy các vật cần thiết cho vua thì không thấy còn gì trong tủ nữa. Thật đúng như câu thơ tả cái tủ ấy:

“Cây gỗ xưa kia giàu và đẹp vì có tổ ong kêu vang và bánh mật vàng chói. Khi bầy ong bay đi, tổ ong không còn nữa, thì chỉ là một khúc gỗ trống không”

Người giữ kho sợ quá, thét lên một tiếng rồi ngã lăn ra mê man. Tỉnh dậy, anh ta chạy vào cung vua tâu:

— Tâu bệ hạ, kho vàng đã mất tối qua rồi.

Vua mắng:

— Đồ khốn nạn! Mày đã làm gì đồ châu báu trong kho?

— Lạy Chúa Ala chứng giám! Thần có làm gì đâu mà cũng không hiểu mất như thế nào nữa. Tối qua, như thường lệ, thần kiểm tra thì tất cả còn nguyên vẹn. Sáng dậy, đến xem thì lại không còn một tí gì, các cửa đều đóng, không có một dấu vết hư hỏng, đập phá nào. Các ổ khóa, chìa khóa đều nguyên vẹn.

Vua hỏi thêm:

— Hai cái túi kia cũng mất hay sao?

— Đúng thế.

Nhà vua tức giận như điên như dại, bảo người giữ kho đi trước, vua đi theo đến buồng kho thì thấy quả thực kho trống rỗng mà cửa ngõ vẫn y nguyên. Vua nói:

— Đứa nào cả gan lấy trộm của cải của ta, không một chút kiêng sợ pháp luật uy quyền của ta?

Vua cho họp cả triều đình. Bá quan tấp nập vào triều, mỗi người tự hỏi có phải vì mình mà vua nổi giận không. Triều đình đến đông đủ, vua nói:

— Đêm qua, kho của ta bị mất trộm, ta chưa biết ai là thủ phạm, cả gan làm nhục ta, không sợ ta trừng phạt.

Bá quan tâu hỏi:

— Tâu bệ hạ, việc như thế nào?

— Cứ hỏi người giữ kho thì rõ.

Người giữ kho kể lại rõ ràng cho mọi người nghe:

— Tối hom qua, kho hãy còn nguyên, sáng ngày kho đã trống rỗng mà cửa ngõ vẫn y nguyên, không một chút hư hỏng.

Mọi người đều hết sức ngạc nhiên, cúi mặt làm thinh không dám nhìn nhà vua đang thịnh nộ. Nhưng đến đó thì anh xạ thủ - người đã tố cáo với nhà vua hai anh em Xalem, Xalim - đi vào. Y nói:

— Tâu bệ hạ, cả đêm hạ thần không ngủ được vì có nhiều việc rất lạ kỳ.

Vua hỏi:

— Nhà ngươi thấy gì?

— Tâu bệ hạ, cả đêm thần thấy một bọn thợ nề cầm búa cầm bay, xây một cái lâu đài thật to và sáng dậy lầu đã hoàn thành, một cái lầu đẹp nhất trần gian. Quá ngạc nhiên, hạ thần đi dò tin tức thì dân chúng mách rằng đó là chàng Ruđơ, con ông Ôma đi đâu xa mới về và mới dựng cái lầu ấy; chàng còn đem về rất nhiều nô lệ, rất nhiều của cải châu báu. Chàng đã đưa hai người anh ra khỏi ngục và bây giờ chàng ở trong tòa lâu đài ấy như một vị hoàng đế.

Nghe nói, vua sai người chạy vào ngục xem thế nào. Quân vào ngục xem, tâu rằng Xalem và Xalim không còn trong ngục nữa. Vua thét lên:

— Ta biết được thằng ăn trộm rồi, chính là thằng đã cứu thoát Xalem và Xalim.

Viên tướng hỏi:

— Tâu bệ hạ, thằng ấy là ai?

— Là thằng Ruđơ em chúng nó, và chính nó đã ăn trộm hai cái túi kia. Bây giờ tể tướng phái một thị thần với năm mươi quân tới bắt mấy anh em thằng kia, niêm phong của cải của chúng lại, dẫn đến đây và treo cổ chúng cho ta!

Nhà vua còn nói thêm:

— Phải bắt chúng đến đây ngay cho ta, ta muốn giết chúng nó tức thời.

Vị tể tướng tâu:

— Xin bệ hạ khoan hồng! Chúa Ala luôn luôn tha thứ và không vội vàng trừng phạt người có tội hoặc chống lại Chúa. Vả chăng người đã dựng được một tòa lâu đài trong một đêm, hẳn không sợ gì ai. Thần sợ thay cho người nào được cử đi. Xin bệ hạ cho hạ thần tìm một phương kế nào để biết sự việc ra sao đã; lúc bấy giờ bệ hạ sẽ quyết định.

Vua hỏi:

— Thế thì bây giờ nên làm thế nào?

Tể tướng đáp:

— Xin bệ hạ sai một thị thần đến mời gã vào cung, lúc ấy hạ thần sẽ thân mật, khéo léo hỏi hắn sự thật ra sao, rồi ta sẽ liệu. Nếu quả quyền lực của hắn lớn, ta sẽ dùng mưu. Nếu yếu ta sẽ dùng lực bắt nó để bệ hạ quyết định.

Vua nói:

— Thế thì cho đi mời ngay.

Tể tướng liền sai thị thần Otman đi mời Ruđơ và nói với chàng rằng quốc vương mời vào dự yến.

Vua dặn thêm:

— Phải mời cho được!

Thị thần Otman là một người dại và kiêu. Đến cổng lầu Ruđơ, thấy một hoạn nô ngồi trước thềm, trên một cái ghế trúc đẹp, không đứng dậy chào, làm như không có người đến, ông ta bước tới hỏi:

— Tên nô lệ kia, chủ mi ở đâu?

— Ở trong lầu.

Thị thần Otman nổi giận thét lên:

— Thằng hoạn nô khốn nạn kia! Tao hỏi mà mày nằm dài, như một thằng khốn kiếp thế hử?

Hoạn nô mắng:

— Cút ngay! Đừng nói thêm một tiếng nào nữa.

Viên thị thần không thể nén giận được nữa, bèn múa chùy định đánh người kia vì không biết tên hoạn nô là hung thần Thiên Lôi giữ ấn cho Ruđơ và đang làm nghĩa vụ gác cổng. Thiên Lôi thấy cử chỉ của thị thần Otman, đứng dậy, một mắt mở, một mắt nhắm, thổi vào mặt Otman làm ông ta ngã lăn xuống đất, cướp chùy đánh ông ta bốn đòn ra dáng. Năm mươi người lính thấy chủ mình bị đánh, tức quá, rút kiếm nhảy vào để giết người kia. Thiên Lôi cười:

— Bay rút kiếm ra à, đồ chó. Chờ xem đây!

Hắn nắm cổ mấy người, lấy kiếm của họ đâm xuyên qua bụng họ làm máu chảy lênh láng, rồi chặt họ ra từng khúc làm cho mấy người còn lại khiếp vía, cùng Otman chạy trốn vào cung. Còn Thiên Lôi trở lại ngồi chỗ cũ, uể oải như trước.

Khi vua nghe Otman tâu bày sự việc, ngài hết sức phẫn nộ:

— Bây giờ cho một trăm quân lính đi bắt nó cho ta.

Một trăm quân lính đi đến cổng lầu Ruđơ, bị người hoạn nô đánh cho tơi bời trong nháy mắt. Họ chạy về cung. Sau đó hai trăm người lính khác cũng bị hoạn nô đánh cho tan nát. Vua bảo vị tể tướng:

— Bây giờ tể tướng phải thân chinh đi với năm trăm quân sĩ, bắt nó đem về đây cho ta ngay. Bắt cả chủ nó là thằng Ruđơ với hai thằng anh nó nữa.

Tể tướng tâu lại:

— Tâu đức vua của muôn đời, thần xin đi một mình, mà cũng không mang vũ khí.

— Làm sao được thì làm. Tể tướng đi ngay đi.

Tể tướng bỏ cả vũ khí, chỉ mặc một áo dài trắng, tay cầm chuỗi hạt lớn, chậm rãi đến cổng lầu Ruđơ.

Thấy tên hoạn nô, tể tướng lại gần, ngồi xuống đất trước mặt hắn, vừa mỉm cười vừa nói:

— Xin chào ông.

— Chào mi, con người trần. Mi muốn gì?

Tể tướng nghe hai tiếng “người trần” hiểu ngay rằng anh hoạn nô là một thứ yêu ma. Ông sợ quá, run cả chân tay, lập cập hỏi:

— Chủ của ông, chúa Ruđơ có ở đây không?

— Có. Ở trong lầu.

— Thưa ngài, tôi xin nhờ ngài vào thưa với chúa Ruđơ rằng vua Sam-An-Đula mời ngài vào cung chơi, dự yến. Nhà vua xin chào mừng chúa Ruđơ và việc chúa Ruđơ vào cung chơi với vua là một vinh dự cho vua tôi.

Thiên Lôi đáp:

— Ngươi hãy chờ đây, để ta vào hỏi chủ ta.

Tể tướng ngồi chờ, thái độ rất kính cẩn. Thiên Lôi vào thưa với Ruđơ:

— Thưa ngài, nhà vua có sai một thị thần rất khỏe tới đây tìm ngài, tôi đánh cho một trận. Hắn có đem theo năm mươi quân sĩ, tôi cũng đánh cho tan tác. Sau đó họ lại cho một trăm, rồi hai trăm quân sĩ đến, tôi cũng đánh cho chạy trốn nốt. Cuối cùng nhà vua sai một vị tể tướng mặc áo dài trắng tay không, đến đây mời ngài vào dự yến với nhà vua. Ngài nghĩ thế nào?

— Anh ra dẫn viên tể tướng vào đây.

Thiên Lôi xuống bảo tể tướng:

— Mời ông vào nói chuyện với chủ tôi.

Tể tướng lên gác, vào phòng khách. Ruđơ ngồi trên ngai vàng, uy nghiêm như một vị vua, dưới chân có một tấm đệm cực kỳ đẹp. Tể tướng sửng sốt đứng nhìn cái lâu đài lộng lẫy, chạm trổ trang trí với những ghế bàn hết sức quý giá; ông tự coi mình như một người nghèo khổ nhất trước mặt Ruđơ, cho nên ông cúi đầu sát đất, chúc Ruđơ hạnh phúc.

Ruđơ hỏi:

— Vị tể tướng muốn gì?

— Tâu chúa thượng, bạn của ngài là vua Sam-An-Đula xin gửi lời chào chúa thượng. Nhà vua tha thiết muốn gặp chúa thượng, cho nên hôm nay đã làm một bữa tiệc lớn để đón mừng ngài. Xin ngài cho biết ngài có thể nhận lời mời ấy không?

Ruđơ đáp:

— Nếu nhà vua đã là bạn của ta thì trước hết ta xin chào ngài và sau xin mời ngài đến thăm ta.

Tể tướng nói:

— Tôi xin vâng lời chúa thượng.

Ruđơ cọ vào cái ấn thần. Thiên Lôi hiện lên. Ruđơ bảo:

— Đem cho ta một cái áo thật đẹp.

Khi Thiên Lôi đem áo ra, Ruđơ nói với vị tể tướng:

— Xin biếu ông. Ông hãy mặc vào.

Tể tướng mặc áo xong, Ruđơ lại bảo:

— Tể tướng về trình với vua những điều ông đã tai nghe, mắt thấy ở đây.

Tể tướng mặc cái áo của Ruđơ tặng đẹp nhất trên đời, ông vào cung tâu vua những việc đã xảy ra, tả lại cái lâu đài tráng lệ nguy nga và nói: “Ruđơ mời bệ hạ đến cung hắn.”

Nhà vua gọi:

— Quân lính đâu, ta đi ngay!

Tức thì tất cả quan quân chờ lệnh.

Vua nói tiếp:

— Lên ngựa hết đi! Đem cho ta con ngựa chiến để ta đi thăm Ruđơ.

Thế là vua cùng quan quân lên ngựa đi đến lầu Ruđơ.

Ruđơ thấy xa xa vua đã đến, bảo hung thần giữ ấn:

— Anh bảo các hung thần bạn của anh giả dạng người sắp hàng rào danh dự giữa sân để đón nhà vua. Vua thấy quân lính của ta đông và hùng dũng sẽ khiếp sợ và phải ngoan ngoãn.

Tức khắc Thiên Lôi cho hiện lên hai trăm hung thần giả dạng người vạm vỡ, khiên giáp rất đẹp. Vua vào lầu, đi giữa hai hàng rào danh dự, nhà vua run sợ. Ngài bước vào phòng khách, thấy Ruđơ ngồi dáng điệu uy nghiêm hơn tất cả các vị vua. Nhà vua cúi chào và chúc mừng Ruđơ. Ruđơ không đứng dậy đáp lễ, cũng không mời vua ngồi, mặc nhà vua đứng để ra oai, làm cho vua lúng túng. Sau một lát, Ruđơ mới nói:

— Vua đã ức hiếp kẻ yếu hèn, lấy hết của cải của họ, như thế có đúng không?

Vua đáp:

— Thưa ngài, xin ngài miễn lỗi. Thật là vì lòng tham mà tôi đã có những hành vi sai lầm như vậy, nhưng cũng là do số phận của tôi nữa.

Vua tiếp tục thanh minh về những sai lầm của mình và xin tha thứ. Vua lại còn đọc mấy câu thơ:

“Hỡi người tâm địa hải hà, con nhà quý tộc, người chớ quở ta về những lầm lỗi đã qua đối với người.

Ta sẵn sàng tha thứ cho người nếu người lầm lỗi, thì người nên tha thứ cho ta nếu ta có lỗi”.

Vua chịu nhục van lơn như thế cho đến khi Ruđơ phải động lòng:

— Chúa Ala sẽ tha tội cho nhà vua.

Ruđơ cho phép vua ngồi, tặng vua một cái áo bào, và bảo hai người anh dọn lên bàn những món ăn ngon và lạ. Ăn xong, Ruđơ lại cho những người tùy tùng nhà vua những bộ áo thật đẹp, hỏi han ân cần. Vua xin cáo về và từ ấy, hôm nào vua cũng ra chơi nhà Ruđơ, thậm chí hội họp triều đình ngay tại đấy để giải quyết công việc. Tình bè bạn giữa vua và Ruđơ ngày càng mật thiết.

Nhưng một ngày kia, ngồi một mình với vị tể tướng, vua nói:

— Tể tướng ơi! Ta sợ rồi đây Ruđơ sẽ giết ta và cướp đoạt ngai vàng.

Tể tướng đáp:

— Tâu đức vua của muôn đời! Bệ hạ không nên sợ Ruđơ cướp ngôi báu vì Ruđơ còn phú quý hơn vua, Ruđơ dùng ngai vàng của bệ hạ làm gì; vả chăng ngai vàng của bệ hạ mục nát lắm rồi. Về tính mệnh của bệ hạ, nếu bệ hạ sợ thì nên gả công chúa cho Ruđơ. Bệ hạ sẽ được chia cái quyền lực tối cao với chàng, và như thế uy quyền của hai người sẽ như nhau.

Vua đáp:

— Vậy thì tể tướng sẽ là người môi giới giữa Ruđơ và con gái ta.

— Muốn vậy, xin bệ hạ mời chàng vào cung. Bệ hạ sẽ bảo công chúa trang điểm thật huy hoàng, lướt nhanh qua phòng khách. Ruđơ trông thấy thoáng qua, sẽ tò mò tìm hiểu, ước mơ say đắm và sẽ hỏi nàng là con ai. Tôi sẽ nhỏ to tâm sự với chàng cho đến khi chàng quyết định xin làm rể bệ hạ. Như vậy, sự hòa thuận giữa chàng và bệ hạ là việc chắc chắn. Khi chàng chết, bệ hạ sẽ hưởng gia tài của chàng rể.

Vua đáp:

— Tể tướng nói đúng lắm!

Và vua ra lệnh làm tiệc, mời Ruđơ vào cung.

Suốt ngày ấy, Ruđơ miệt mài trong cuộc vui. Vua đã dặn hoàng hậu cho công chúa trang điểm thật rực rỡ và đi nhanh qua trước mặt phòng khách. Hoàng hậu và công chúa làm đúng như lệnh của vua. Khi công chúa lướt qua phòng tiệc như một tia sáng, Ruđơ thấy đẹp quá, reo lên rồi thở dài. Tay chân chàng như nhũn ra, mặt tái lại. Tình yêu say đắm nồng nàn đã chiếm cả tâm hồn chàng.

Tể tướng rỉ tai chàng:

— Cầu cho ngài không phải phiền muộn gì hết. Vì sao bỗng chốc ngài như tê tái, đau thương làm vậy?

— Thưa tể tướng, người thiếu nữ kia là ai? Cô ta làm cho tôi mê mẩn tâm thần.

— Là công chúa, con của bạn ngài đó. Nếu ngài vừa ý, tôi sẽ xin vua gả cho ngài.

— Nhờ tể tướng việc ấy. Tôi sẽ trả ơn tể tướng. Tể tướng muốn gì cũng được, mà nhà vua muốn lễ vật gì, tôi cũng sẵn. Và chúng tôi sẽ là bạn tâm giao, sẽ là thông gia, sẽ là họ hàng.

— Tôi được đức vua tin cậy. Tôi sẽ tâu trình giúp ngài.

Tể tướng nói nhỏ với nhà vua:

— Bạn của bệ hạ muốn kết thông gia với ngài, muốn xin công chúa Enxet-Adia. Bệ hạ chuẩn y cho. Bao nhiêu lễ vật cưới xin, Ruđơ sẵn sàng dâng.

— Lễ vật cưới xin xem như đã nạp rồi. Ta gả con ta cho hắn là một vinh dự lớn cho ta. Con gái ta sẽ là tôi tớ của hắn.

Tối hôm ấy mới bàn như thế. Sáng hôm sau, vua cho triệu vào triều đình bá quan văn võ và cả ông già An-Islam. Ruđơ xin cưới công chúa. Vua đã ưng thuận cho và bảo:

— Lễ vật đã nhận rồi.

Người phụ trách viết hôn ước. Ruđơ dâng lên vua cái túi vàng và ngọc của chàng để làm lễ cưới. Tức thì tiếng trống, tiếng kèn, tiếng sáo vang lên bắt đầu cuộc vui náo nhiệt. Còn Ruđơ vào buồng hoa chúc.

Nhà vua và Ruđơ sống cùng nhau vô cùng thân mật. Sau một thời gian dài, nhà vua từ trần. Bá quan xin Ruđơ nhận tước vị Hoàng đế. Ruđơ từ chối, nhưng họ nằn nì cho đến khi Ruđơ phải nhận lời. Việc đầu tiên của Ruđơ là dựng một giáo đường trên mộ vua Sam-An-Đula ở khu Bimđucania và cung điện của Ruđơ ở Amania, và từ đấy khu giáo đường được gọi là khu Ruđơya.

Hoàng đế Ruđơ lại cử hai người anh giữ chức tể tướng. Xalem làm hữu tể tướng, Xalim làm tả tể tướng. Ba anh em sống rất thuận hòa, nhưng chỉ được một năm thôi.

Cuối năm, một hôm Xalem nói với Xalim:

— Chú ơi! Chúng ta sống thế này đến bao giờ. Có lẽ suốt đời chúng ta làm tôi tớ của thằng Ruđơ và không khi nào ta nắm quyền trong tay để hưởng hạnh phúc hoàn toàn.

Xalim đáp:

— Làm sao ta giết được nó để cướp cái ấn thần và cái túi thần anh nhỉ? Chỉ anh mới tìm ra mưu kế giết phăng nó được vì anh thông minh và có kinh nghiệm hơn tôi.

— Nếu tôi giết được nó rồi thì chú có bằng lòng để tôi làm hoàng đế và chú sẽ làm hữu tể tướng, tôi sẽ lấy cái ấn thần và cái túi thần không?

— Xin vâng.

Thế là hai người sắp đặt mưu kế giết Ruđơ, đoạt ngôi báu và hưởng quyền lợi trên ngai vàng.

Khi chuẩn bị việc xong xuôi, hai người đến gặp Ruđơ:

— Tối nay xin mời chú đến nhà anh ăn cơm vì đã lâu chú không đến nhà hai anh.

— Em xin đi ngay. Vậy chúng ta sẽ ăn ở nhà ai?

— Ở nhà anh trước. Sau đó chúng ta sẽ ăn ở nhà chú Xalim.

— Được. Không hề gì điều đó.

Cả ba người cùng đến nhà Xalem. Ruđơ có ngờ đâu những chuyện sắp xảy ra. Vừa ăn một miếng thì Ruđơ ngã lăn ra, tan nát thịt xương. Một thứ thuốc độc mạnh chưa từng thấy đã ngấm vào máu chàng.

Xalem đứng dậy, cướp cái ấn thần ở ngón tay Ruđơ, nhưng vì khó tháo ra, hắn lấy dao chặt cả ngón tay rồi cọ vào cái ấn. Tức thì hung thần Thiên Lôi hiện ra và nói:

— Có tôi đây, xin ngài chỉ bảo, tôi xin làm.

Xalem nói:

— Mày giết ngay thằng Xalim cho tao, rồi mày mang xác cả hai thằng, thằng bị thuốc độc, thằng bị ám sát, ném ra trước mặt bọn tướng tá.

Thiên Lôi tuân hành mệnh lệnh của bất kỳ ai có cái ấn thần, giết Xalim ngay tức khắc, mang cả hai cái xác ném ra trước mặt các tướng tá lúc bấy giờ đang dự tiệc trong cung.

Bá quan thấy xác của Ruđơ và Xalim, hoảng hốt khiếp sợ giơ tay lên trời hỏi Thiên Lôi:

— Ai đã giết nhà vua và vị tể tướng?

Thiên Lôi đáp:

— Xalem, người anh cả của họ.

Lúc ấy Xalem bước vào nói:

— Bá quan và tất cả quân sĩ cứ ăn uống vui vẻ đi. Ta đã chiếm được cái ấn thần của em ta là Ruđơ rồi. Hung thần đứng trước mặt các người đây là thần Thiên Lôi, bảo quản cái ấn này. Chính ta đã bảo nó giết em ta là Xalim để không còn ai tranh ngôi báu của ta. Vả chăng Xalim là một thằng phản bội, nên ta sợ lòng phản trắc của nó. Bây giờ nó đã chết rồi. Chỉ còn một mình ta là hoàng đế. Các người có muốn ta lên giữ ngôi báu không, hay là muốn ta dùng cái ấn thần này để Thiên Lôi giết tất cả bọn lớn đến bé các người.

Nghe vậy, các quan đều khiếp vía không dám ho he, và đồng thanh:

— Chúng tôi xin tôn ngài làm hoàng đế.

Xalem ra lệnh làm ma cho hai người em. Hắn triệu tập triều đình sau khi đám ma đã cử hành xong.

Hắn ngồi lên ngai vàng. Bá quan làm lễ trước tân quân. Hắn nói:

— Bây giờ ta muốn làm lễ cưới ngay vợ của em ta.

Có người nói:

— Cũng được, nhưng nên chờ cái hạn bốn tháng mười ngày để tang của người vợ qua đã.

Xalem đáp:

— Ta không biết nghi thức ấy và những tục lệ kiểu như thế. Ta quyết định ngay tối nay sẽ lấy vợ của em ta.

Những người phụ trách phải chuẩn bị việc hôn ước và tới tâu cho vợ Ruđơ biết.

Enxet-Adia nói:

— Để hắn tới đây!

Đêm vừa đến, trời còn nhá nhem, Xalem tới nhà vợ Ruđơ. Nàng đón tiếp hết sức vui vẻ, chào mừng và rót rượu kem mời. Vừa hớp một hớp thì hắn ngã lăn ra, xác tan thành từng mảnh.

Hắn đã chết như thế đấy!

Nàng Enxet-Adia lấy cái ấn thần đập tan nát để sau này không ai dùng nó làm hại người khác được nữa. Nàng chặt đôi cái túi thần, hủy diệt tính thần kỳ của nó rồi đi báo với cụ già An Islam những việc đã xảy ra, báo cho những người có chức trách trong nước cần tiến cử một vị vua mới. Nàng bảo họ:

— Các người cần lựa chọn một vị hoàng đế mới để trị vì đất nước.

TRUYỆN CHÀNG ABUXIA VÀ CHÀNG ABUKIA

Ở tỉnh Ixkanđaria có hai người, chàng Abukia làm nghề thợ nhuộm và chàng Abuxia làm nghề thợ cạo. Họ là hai bạn láng giềng ở cùng một khu phố, cửa hiệu của họ sát bên nhau.

Abukia là một tên lưu manh chính cống, một tên bịp bợm thật là bỉ ổi thối tha. Đầu óc hắn chắc hẳn làm bằng đá cứng và sỏi lát ở cửa một ngôi đền Do Thái nào đó, nếu không, sao hắn lại dám cả gan, trắng trợn có đủ mọi hành vi xấu xa thế. Trong các cách lừa bịp khác nhau của hắn, hắn có thói bắt một số lớn khách hàng trả tiền trước, viện cớ cần tiền mua phẩm, và rồi sau hắn cũng chẳng trả cho họ những tấm vải họ mang đến thuê nhuộm. Không những hắn đem những món tiền đặt trước để tiêu vào việc ăn uống phè phỡn, hắn còn ngấm ngầm đem bán những tấm vải người ta mang đến nhuộm để có tiền hưởng lạc một cách đế vương. Khi khách hàng đến lấy đồ thì hắn viện hết cớ này cớ nọ bắt họ phải lần lữa chờ đợi không biết đến bao giờ. Chẳng hạn hắn nói như thế này: “Lạy Chúa! Thưa bác, hôm qua vợ tôi nó ở cữ nên suốt cả ngày tôi bận phải chạy hết chỗ này đến chỗ khác”. Hoặc nữa hắn nói: “Hôm qua tôi có khách đến chơi, suốt ngày bận tiếp khách. Hai hôm nữa ông đến thì vải của ông sẽ nhuộm xong và sẵn sàng để giao cho ông từ sớm tinh mơ đấy”. Thế rồi hắn cứ kéo dằng dai công việc ra mãi cho đến khi có người sốt ruột, phát cáu lên: “Thế nào, anh có nói thật vải của tôi ra sao không? Trả lại cho tôi. Tôi không bằng lòng đưa nhuộm nữa”. Lúc đó hắn trả lời: “Lạy Chúa! Thật là khốn khổ cho tôi!” rồi hắn giơ hai tay lên trời, thề sống thề chết xin nói thật. Sau khi đã bù lu bù loa, đập hai tay vào nhau, hắn kêu: “Thưa bác, xin bác biết cho là vải nhuộm xong tôi đem giăng ra phơi trên dây trước cửa hiệu, rồi tôi chạy đi giải một tí. Khi tôi quay về thì vải đã biến mất rồi. Một thằng lưu manh nào trong phố lấy trộm mất, có thể là cái thằng hàng xóm của tôi, lão thợ cạo thổ tả kia”. Nghe nói thế, nếu khách hàng là một người tốt, không muốn nhiễu sự thì họ chỉ bảo: “Thôi được. Chúa Ala sẽ đền bù lại cho tôi” rồi đi thẳng. Nhưng nếu khách hàng khó tính, họ sẽ nổi khùng lên chửi bới anh chàng thợ nhuộm rồi đánh nhau, cãi nhau với hắn ngoài đường phố làm cho mọi người xúm lại xem. Mặc dầu như vậy và mặc dầu quyền lực của pháp quan, khách hàng cũng không đòi lại được đồ của mình vì thiếu bằng chứng và hơn nữa vì cửa hiệu thợ nhuộm không có thức gì đáng để tịch thu và đem bán được. Thế là cái cửa hàng đó đứng trước một thời gian khá dài cho đến khi tất cả những nhà buôn trong phố và nhân dân trong khu bị lừa hết lượt. Lúc đó anh thợ nhuộm Abukia mất hết tín nhiệm và hết đường làm ăn, vì không còn ai để cho hắn xoay xở nữa. Hắn trở thành một người mà ai cũng nghi kỵ và nêu lên thành phương ngôn tục ngữ mỗi khi muốn nói đến những mánh khóe bịp bợm của bọn gian lận. Khi anh thợ nhuộm Abukia đã cùng đường mạt nghiệp, hắn đến ngồi trước cửa người láng giềng là anh thợ cạo Abuxia, kể chuyện làm ăn thất bại và nói cho bạn biết chỉ còn có chết đói mà thôi. Anh thợ cạo Abuxia là một người đi đúng đường ngay của chúa Ala, mặc dầu nghèo túng nhưng có lương tâm và là người lương thiện. Anh cảm thông ngay với nỗi khổ của một người nghèo hơn mình mà nói:

— Hàng xóm ta phải giúp đỡ lẫn nhau. Anh cứ ở đây ăn uống và sử dụng những của cải của chúa Ala, đợi ngày khấm khá hơn.

Và anh ta tiếp đãi hắn tử tế, cung cấp hết mọi thứ cần dùng cho hắn trong một thời gian dài.

Nhưng một hôm, anh thợ cạo Abuxia phàn nàn với anh thợ nhuộm Abukia về việc làm ăn khó khăn:

— Anh thấy đấy, tôi không phải là một người thợ cạo vụng về. Tôi thạo nghề lắm, tay tôi cắt tóc cho khách hàng êm như ru. Nhưng vì cửa hiệu tôi tồi tàn và bản thân tôi nghèo túng nên chẳng ai đến cạo cả. Năm thì mười họa buổi sáng mới có một bác phu khuân vác hay bác thợ đốt lò đến nhà tắm, nhờ tôi cạo lông nách hoặc đắp thuốc làm rụng lông háng. Và nhờ mấy đồng tiền do mấy người nghèo đó trả cho kẻ nghèo khác là tôi, nên tôi mới nuôi miệng tôi, nuôi anh và cáng đáng mọi nhu cầu của gia đình tôi. Nhưng chúa Ala thì cao cả và độ lượng!

Anh thợ nhuộm Abukia đáp:

— Anh thật quá ngây thơ, chịu đựng một cách kiên nhẫn sự khổ cực, khó khăn như thế này trong khi còn có cách làm giàu và sống thừa thãi. Anh thì đang chán cái nghề chẳng đem lợi gì cho anh cả, còn tôi cũng không thể làm nghề của tôi ở cái xứ toàn những người không tốt như thế này. Chúng ta chỉ còn có cách bỏ nơi độc địa này, rời đi nơi khác, kiếm một thành phố nào có thể làm ăn vui vẻ, phát tài. Hơn nữa, anh cũng biết rằng đi xa có lợi biết bao. Đi xa tức là được thích thú hít thở không khí trong lành, được tiêu tan những điều sầu muộn của cuộc đời, được thấy những đất nước mới lạ, được học hỏi thêm. Và khi ta có trong tay một nghề danh giá và tuyệt hay như nghề tôi nghề anh, nhất là được mọi dân tộc công nhận trong khắp mọi nước thì đi xa tức là để nghề của chúng ta sẽ phát tài, được danh giá và có quyền ưu tiên. Vả lại, chắc anh biết nhà thơ đã nói về những cuộc du lịch rằng:

“Nếu ngươi khao khát những điều to lớn, hãy rời khỏi nhà, bước vào cuộc đời du lịch. Vui thú, giàu sang, tài hoa, học vấn và tình bạn thắm thiết đang chờ ngươi trên ngưỡng cửa của đất nước mới lạ.

Nếu ai bảo: “Bạn ơi, trên đất nước xa xăm bạn sẽ phải chịu biết bao lo lắng hiểm nguy”, hãy trả lời: “Thà chết còn hơn nếu phải sống mãi ở một nơi, như loài côn trùng gặm nhấm giữa soi mói rình mò”

Vậy thì bạn ơi, tốt nhất là chúng ta đóng cửa hiệu chúng ta lại và cùng nhau ra đi tìm một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Và hắn tiếp tục trình bày mọi lẽ phải trái hơn thiệt, đến nỗi anh thợ cạo Abuxia thấy mình phải cấp tốc ra đi. Anh vội vã bọc trong một tấm vải cũ đã vá víu nào là chậy, dao cạo, kéo, miếng da để liếc dao cùng một số đồ dùng nhỏ khác, rồi từ biệt gia đình và trở lại gặp Abukia, đang đợi ở cửa hiệu.

— Bây giờ - anh thợ nhuộm nói - chúng ta chỉ còn việc tụng thiên Fatiha trong kinh Koran để chứng tỏ rằng chúng ta đã kết nghĩa anh em, và để cùng nhau cam kết là từ nay chúng ta sẽ bỏ chung tiền kiếm được vào cùng một két và khi trở về Ixkanđaria thì sẽ chia nhau một cách công bằng. Đồng thời ta cũng phải hứa với nhau là kẻ nào kiếm được việc làm thì phải chu cấp cho người chưa kiếm ra tiền.

Anh thợ cạo Abuxia công nhận dễ dàng những điều khoản anh cho là hợp lý. Và để cam kết với nhau những điều đó, cả hai cùng đọc thiên Fatiha của kinh Koran.

Kế đó, Abuxia chân thật đóng cửa hiệu lại sau khi đã trả tiền sòng phẳng, giao trả chìa khóa cho chủ nhà, rồi hai người ra bến, không có một tí lương thực nào mang theo. Họ lên một chiếc tàu đang giương buồm ra khơi.

Trong chuyến đi, trời đã xui khiến họ gặp may và giúp đỡ họ qua một trong hai người. Thật vậy, trong đám hành khách và thủy thủ, tất cả đến 140 người không kể ông thuyền trưởng, không có lấy một người thợ cạo nào ngoài Abuxia; và như vậy, chỉ mình anh ta mới có thể cạo cho những người cần cạo. Vì thế, khi tàu đã giương buồm, anh thợ cạo bảo bạn:

— Anh ạ, chúng ta đang ở ngoài khơi và phải kiếm thức ăn gì ăn uống chứ. Cho nên tôi thử đi xin hành khách và thủy thủ xem, may ra có người lại gọi tôi: “Này, thợ cạo, lại cạo đầu cho tôi”. Tôi sẽ cạo đầu cho họ, kiếm cái bánh hay ít tiền hoặc ngụm nước để cho anh và tôi có thức chi dùng chứ.

Anh thợ nhuộm nói:

— Ừ, cái đó không hại gì.

Rồi hắn nằm dài trên boong tàu, tìm chỗ gối đầu thoải mái nhất và cứ thế là ngủ, không lôi thôi gì cả, trong khi anh thợ cạo sửa soạn đi kiếm việc.

Abuxia mang đồ dùng ra, lấy một tách nước, vắt lên vai mảnh giẻ để làm khăn vì anh quá nghèo, rồi len lỏi trong đám hành khách. Bỗng một người gọi:

— Này bác, đến cạo đầu cho tôi nào.

Anh thợ cạo đến cạo đầu cho anh ta. Xong xuôi, khi anh ta trả tiền, Abuxia nói:

— Ông ơi, tôi dùng tiền làm gì ở đây bây giờ. Ông cho tôi một tấm bánh còn có ích và đáng quý hơn giữa nơi biển khơi này vì tôi còn một bạn đồng hành và lương thực chúng tôi rất ít ỏi.

Người khách bèn đưa cho anh một tấm bánh, một miếng phó mát và một tách nước. Abuxia cầm tất cả, anh trở về chỗ Abukia bảo hắn:

— Anh cầm lấy bánh mà ăn với phó mát, rồi uống nước trong tách này.

Abukia vơ các thức, ăn và uống luôn. Abuxia lại xách đồ dùng, vắt mảnh giẻ lên vai, cầm cái tách không đi khắp tàu giữa dãy hành khách nằm ngồi ngổn ngang, cạo đầu cho người này lấy tấm bánh, cho người kia lấy miếng phó mát hay quả dưa chuột hoặc khoanh dưa đỏ hay cả tiền nữa, và đến tối thì anh ta thu được đến ba mươi tấm bánh, ba mươi đồng, rất nhiều phó mát, ô liu và dưa chuột cùng nhiều thỏi tinh khí cá đực phơi khô mua ở Ai-cập, thuộc những loài cá tuyệt ngon ở Đamiet. Hơn nữa, anh ta lại được hành khách rất có cảm tình nên muốn xin gì cũng được. Anh được ca tụng nhiều đến nỗi tiếng đồn về tài khéo léo của anh ta đến tai thuyền trưởng, làm ông ta cũng muốn để anh đến cạo đầu cho mình. Thế là Abuxia đến cạo đầu cho ông thuyền trưởng, không quên than thở về đời sống gay go, về cảnh túng quẫn của mình và nỗi thiếu lương thực dọc đường. Anh lại nói cho ông biết anh có một người bạn đồng hành. Thuyền trưởng là một người hào phóng, lại thích thú về nết lịch thiệp và tài khéo léo của anh thợ cạo, liền bảo:

— Tôi muốn chiều tối nào anh và bạn anh cũng đến ăn cơm với tôi, và hai anh đừng lo lắng gì suốt cuộc hành trình này.

Anh thợ cạo trở về gặp anh thợ nhuộm; anh này vẫn quen thói ngủ rền và khi tỉnh dậy, nhìn thấy ngay cạnh đầu có tấm bánh, phó mát, dưa đỏ, ô liu, dưa chuột cùng tinh khí cá, liền thích thú reo lên:

— Đây là lộc của chúa Ala đây. Lạy Chúa!

Rồi hắn vồ lấy những thức ăn đó như muốn nuốt chửng tất cả ngay một lúc vào cái bụng quý của mình.

Lúc đó, một thủy thủ đến nói với anh thợ cạo:

— Này anh thợ cạo, thuyền trưởng bảo anh dẫn bạn anh cùng đến ăn cơm chiều.

Abuxia hỏi Abukia:

— Thế nào, anh có định đi với tôi không?

— Tôi không còn sức nhấc chân lên đi được nữa.

Anh thợ cạo đến một mình, thấy thuyền trưởng đang ngồi trên sàn trước một tấm khăn trải rộng, trên có đến hai mươi món ăn, có thể là hơn nữa, đủ màu khác nhau. Một số người trên tàu cũng được mời đến dự, và họ chỉ còn chờ anh ta đến là bắt đầu. Thấy anh đến có một mình, thuyền trưởng hỏi:

— Bạn anh đâu?

— Thưa ông, bạn tôi bị say sóng, đang ngây ngất cả người.

— Không sao, rồi sẽ qua khỏi cơn choáng váng ấy. Anh ngồi đây, cạnh tôi. Nào, ta thừa lộc chúa Ala đi!

Ông lấy một cái đĩa, xúc vào đó tất cả các món ăn màu khác nhau, nhiều đến nỗi mỗi phần thức ăn có thể đủ cho mười người. Khi anh thợ cạo ăn xong, thuyền trưởng lại đưa anh đĩa nữa, bảo: “Anh mang đĩa này về cho bạn anh nhé.”

Abuxia vội vã mang đĩa thức ăn đầy ắp về cho Abukia. Hai hàm răng hắn vẫn đang hoạt động nhai gau gáu như lạc đà, trong khi những miếng ăn kếch xù cứ hết miếng này đến miếng khác, thụt vào mồm hắn rất nhạy. Abuxia bảo hắn:

— Tôi đã bảo anh đừng đụng đến những thức dự trữ đó kia mà. Này đây, thuyền trưởng gửi cho anh những món tuyệt ngon. Anh thấy những xiên chả cừu non này của thuyền trưởng ra sao?

Abukia gầm gừ:

— Đưa đây.

Và hắn vồ lấy đĩa thức ăn Abuxia đưa, hai tay bốc lấy bốc để, ăn ngấu nghiến như chó sói, điên cuồng như sư tử, hung dữ như đại bàng sà xuống đàn bồ câu, dữ dội như người sắp chết đói đang hăm hở nhồi nhét thức ăn không cần giữ ý tứ gì cả. Trong chốc lát, hắn ăn nhẵn nhụi cả đĩa, và sau khi liếm thật sạch, hắn ném đĩa đi. Anh thợ cạo nhặt lấy đĩa đem trả lại cho các thủy thủ rồi đi uống nước hoặc uống rượu chi đó với thuyền trưởng, xong trở về ngủ cạnh Abukia, lúc này đã nằm quay ra ngáy ầm ầm như biển đập vào mạn tàu vậy.

Hôm sau và những hôm sau nữa, Abuxia tiếp tục đi cạo cho hành khách cùng thủy thủ kiếm lương ăn, chiều đến lại ăn cơm với thuyền trưởng và phục vụ rất đầy đủ cho anh bạn chỉ biết ngủ miệt mài và chỉ có thức dậy để ăn và đi đại tiểu tiện. Cứ thế cho đến sáng ngày thứ hai mươi mốt, tàu cập bến vào một tỉnh xa lạ.

Abuxia và Abukia lên bộ, thuê một chỗ ở nho nhỏ tại một khu nhà. Anh thợ cạo đến khu hàng chiếu mua một chiếc chiếu mới và dùng hai tấm chăn len bày biện trong nhà. Anh cung cấp đủ thứ cần dùng cho anh thợ nhuộm trong lúc hắn ta vẫn cứ kêu rên còn bị say sóng. Sau đó, để mặc cho bạn ngủ ở nhà, anh thợ cạo mang đồ dùng ra cạo đầu cho khách ở các góc phố, giữa trời, hoặc cho những người phu khuân vác, người dắt lừa, người quét đường, người bán hàng rong hoặc ngay cả cho những nhà buôn lớn, họ thấy anh giỏi thì tìm đến. Buổi tối, anh trở về nhà bày thức ăn ra trước anh bạn đang ngủ say, đánh thức bạn dậy bằng cách cho ngửi những viên chả cừu non thơm phức. Tình trạng này cứ kéo dài trong 40 ngày chẵn. Abukia vẫn cứ kêu còn bị say sóng.

Mỗi ngày một lần vào buổi trưa, một lần vào buổi tối, anh thợ cạo trở về khu nhà để hầu hạ và cho anh chàng thợ nhuộm ăn, sau khi kiếm được tiền nhờ sự may rủi trong ngày đó và nhờ con dao cạo. Chàng thợ nhuộm cứ ngốn nào bánh, nào dưa chuột, nào hành tươi, nào chả nướng, mà không thấy cái bụng quý của hắn mệt mỏi chút nào. Và chàng thợ cạo tha hồ ca tụng vẻ đẹp vô song của cái tỉnh thành xa lạ này, tha hồ chèo kéo hắn cùng đi chơi các khu phố và công viên, Abukia cứ một mực trả lời: “Đầu tôi vẫn còn bị sóng biển làm cho choáng váng”, rồi sau khi ợ đi ợ lại, hắn lại nằm xuống ngủ hoài.

Chàng thợ cạo tốt bụng và thật thà không hề trách móc anh bạn đểu cáng ấy, cũng chẳng hề kỳ kèo, cãi cọ gì cả.

Sau 40 ngày, chàng thợ cạo khốn khổ đó bị ốm và không ra ngoài đi làm được nữa, phải nhờ người canh cổng khu nhà trông nom hộ anh bạn Abukia và mua cho hắn các thứ hắn cần dùng. Nhưng vài ngày sau, bệnh trạng chàng thợ cạo đâm ra nguy kịch đến nỗi chàng mê man không biết gì, nằm đờ ra như người chết. Vì chàng không thể nuôi được anh bạn nữa hoặc nhờ người mua những thứ cần thiết cho hắn, nên hắn cuối cùng bị đói meo và phải mò dậy đi lùng loanh quanh xem có cái gì nhá được không. Tìm suốt trong nhà chẳng thấy một tí gì để ăn cả, hắn bèn lục lọi trong quần áo người bạn đang nằm thẳng cẳng dưới đất và thấy một cái túi đựng số tiền mà anh chàng khốn khổ đó đã nhặt từng đồng một, suốt thời gian đi tàu và suốt bốn mươi ngày đi cạo ở ngoài phố. Hắn giắt túi tiền vào thắt lưng, rồi chẳng quan tâm gì đến người bạn đau ốm, coi như không có bạn vậy, hắn ra khỏi nhà, cài cửa lại. Lúc ấy người canh cổng đi vắng nên không ai trông thấy hắn và không ai hỏi hắn đi đâu.

Việc đầu tiên Abukia làm là chạy đến hàng bánh, bỏ tiền ra ăn cả một mâm bánh ngọt, uống một bình kem quế, một bình kem long diên hương và tác ta, rồi hắn đi về khu phố buôn bán mua những quần áo đẹp, đồ dùng sang trọng, và sau khi ăn vận thật là diện, hắn bước thong thả dạo qua các phố, vui vẻ và thích thú thấy những điều mới lạ mà hắn mỗi bước một khám phá thêm ra trong tỉnh thành này, những điều mà hắn cho là độc nhất trên đời. Trong những điều đó có một việc lạ lùng làm hắn đặc biệt chú ý. Hắn nhận thấy tất cả nhân dân không chừa một ai đều ăn mặc giống nhau, toàn bằng những vải cùng màu, chỉ thấy có màu xanh lơ và màu trắng, ngoài ra không có màu gì khác nữa. Ngay cả ở cửa hiệu buôn cũng chỉ có vải trắng và vải xanh lơ, không có thêm một màu khác nào. Ở hiệu bán nước hoa cũng chỉ có màu trắng và màu xanh lơ, và cả chất thuốc bôi mi mắt và lông mi của phụ nữ cũng rõ ràng một màu xanh lơ. Ở hiệu kem cũng chỉ có kem trắng trong bình, không có kem đỏ, hồng hoặc tím. Khám phá được ra điều đó, hắn vô cùng ngạc nhiên. Nhưng hắn sửng sốt đến tột độ khi đến trước cửa hiệu thợ nhuộm: trong những thùng nhôm, hắn chỉ thấy độc một thứ phẩm xanh lơ mà thôi, không có gì khác cả. Không kiềm chế nổi tính tò mò và sự ngạc nhiên, hắn bèn vào hiệu, rút ở túi ra một cái khăn tay trắng đưa cho người thợ nhuộm và hỏi:

— Ông chủ ơi, nhuộm cho tôi cái khăn này, ông lấy bao nhiêu tiền? Và ông sẽ nhuộm màu gì?

Ông chủ thợ nhuộm trả lời:

— Nhuộm cái khăn này tôi chỉ lấy bác hai mươi đồng đơram thôi. Còn nói về màu thì tất nhiên là màu xanh lơ rồi.

Abukia sửng sốt trước giá quá cao đó, kêu lên:

— Thế nào? Bác đòi những hai mươi đơram để nhuộm chiếc khăn này à, và lại là nhuộm màu xanh lơ? Ở nước tôi thì chỉ mất có nửa đơram thôi.

Người chủ thợ nhuộm trả lời:

— Thế thì bác cứ việc về nước bác mà đưa nhuộm thôi, bác ơi. Ở đây chúng tôi chỉ có thể làm với giá ít nhất là hai mươi đơram, kém một đồng tiền đồng cũng không xong.

Abukia lại bảo:

— Thôi cũng được. Nhưng tôi không muốn nhuộm màu xanh lơ, tôi muốn nhuộm màu đỏ cơ.

Người kia hỏi:

— Bác nói tiếng gì vậy? Và “đỏ” là cái gì? Làm gì lại có thứ phẩm “đỏ” bao giờ?

Abukia ngạc nhiên nói:

— Vậy thì nhuộm cho tôi màu xanh lá cây nhé.

Người kia hỏi:

— Xanh lá cây là cái gì?

— Thế màu vàng vậy.

— Tôi không biết phẩm màu ấy bao giờ.

Abukia tiếp tục kể màu các thứ phẩm khác nhau nhưng người chủ thợ nhuộm chẳng hiểu là cái gì cả. Và khi Abukia hỏi xem các người thợ nhuộm khác có như thế không, người này trả lời:

— Trong thành phố này chúng tôi có tất cả bốn mươi thợ nhuộm họp thành phường hội độc quyền, người ngoài không gia nhập được. Nghề chúng tôi thì chỉ khi nào có một người trong bọn tôi chết đi mới cha truyền con nối. Còn về việc dùng một thứ phẩm ngoài màu xanh lơ ra thì chúng tôi chưa từng nghe nói đến bao giờ.

Nghe người thợ nhuộm nói thế, Abukia bảo:

— Ông chủ ơi, ông nên biết rằng tôi cũng là thợ nhuộm đây, và tôi biết nhuộm vải không những ra màu xanh lơ mà còn ra vô vàn những màu mà ông không ngờ đến được. Ông hãy cho tôi làm công, trả lương cho tôi, tôi sẽ dạy cho ông mọi chi tiết trong nghề tôi và ông sẽ rất kiêu hãnh về tài ông trước toàn thể phường hội thợ nhuộm cho mà xem.

Người kia trả lời:

— Chúng tôi không thể nhận người lạ vào phường hội nghề chúng tôi.

Abukia hỏi:

— Thế chính tôi đứng ra mở một cửa hiệu riêng cho tôi thì sao?

Người kia nói:

— Bác cũng không có quyền làm thế được đâu.

Abukia không hỏi thêm nữa, ra khỏi hiệu và tìm một người thợ nhuộm thứ hai, thứ ba, rồi thứ tư, và tất cả những thợ nhuộm khác trong thành phố. Tất cả mọi người đều tiếp hắn như thế, trả lời hắn như thế, không nhận hắn làm thầy cũng như làm thợ. Và hắn đi kêu với ông trùm phường hội, ông này trả lời hắn:

— Tôi cũng không làm gì được. Phong tục tập quán của chúng tôi cấm chúng tôi nhận người lạ vào nghề.

Trước cách tiếp đãi như vậy của những người thợ nhuộm đồng thanh từ chối không cho hắn làm, Abukia tức lộn cả ruột gan và đến cung điện tâu với nhà vua ở đô thành đó rằng:

— Muôn tâu bệ hạ, thần là người phương xa, nghề của thần là nghề thợ nhuộm và thần biết nhuộm vải vóc ra bốn mươi màu khác nhau. Thế mà giữa thần với những người thợ nhuộm trong thành phố chỉ biết nhuộm màu xanh lơ đã xảy ra việc này việc nọ. Thần có thể nhuộm vải vóc ra những màu sắc tuyệt đẹp: màu đỏ với các thứ sắc đậm, nhạt khác nhau chẳng hạn như sắc hồng, sắc tác ta chín vàng; màu lục các thứ sắc như lá cây, màu quả pittat, màu quả ô liu và cánh vẹt; màu đen với đủ mọi sắc như màu than, màu hắc ín, màu thuốc bôi mi của phụ nữ; màu vàng đủ kiểu như màu da cam, màu vỏ chanh, màu hoàng kim và bao nhiêu màu lạ khác nữa. Như vậy đấy! Thế mà những chủ hiệu nhuộm trong thành phố không chịu thuê thần làm thợ cả hoặc làm thợ bạn.

Nghe Abukia kể những màu lạ kỳ mà mình chưa nghe nói đến và cũng chưa ngờ đến bao giờ, nhà vua thú vị, nhún nhảy reo lên:

— Lạy chúa Ala! Thật là tuyệt diệu!

Rồi bảo Abukia:

— Này anh thợ nhuộm, nếu ngươi nói đúng và thật ngươi có nghệ thuật tạo ra nhiều màu sắc kỳ thú, vui mắt như vậy thì ngươi cứ yên chí, đừng lo lắng gì. Chính bản thân ta sẽ mở cho ngươi một hiệu nhuộm và cho ngươi một món tiền to làm vốn. Và ngươi không còn phải sợ gì những người trong phường hội đó nữa, vì nếu kẻ nào trong bọn họ vô phúc đến sinh sự với ngươi, ta sẽ đem treo cổ ở trước cửa hiệu của hắn.

Lập tức nhà vua cho triệu các kiến trúc sư trong cung đến và phán bảo:

— Các ngươi hãy đi theo tên thợ cả lành nghề này khắp trong thành phố, và khi ông ta đã chọn được một chỗ hợp ý thì dù là một cửa hiệu hay một khu nhà, một ngôi nhà hay một vườn cây, cũng phải đuổi người chủ nhà ra và cấp tốc xây tại chỗ một xưởng nhuộm với bốn mươi thùng nhuộm lớn và bốn mươi thùng nhuộm nhỏ hơn. Trong mọi việc, phải theo đúng sự hướng dẫn của người thầy trong nghề nhuộm này, phải tuyệt đối thi hành mệnh lệnh của ông ta và chú ý đừng làm sai lệch bất cứ trong trường hợp nào.

Rồi nhà vua ban cho Abukia một cái áo trào, một cái túi đựng một nghìn đina và bảo:

— Ngươi cứ việc dùng tiền này mà ăn chơi cho thỏa thích trong khi chờ đợi hoàn thành xưởng nhuộm mới.

Ngoài ra, nhà vua còn tặng Abukia hai anh trai tráng để phục vụ y, một con ngựa tuyệt đẹp thắng một chiếc yên đẹp bằng nhung màu lam, mông ngựa có phủ một tấm lụa cũng màu lam. Hơn nữa, vua còn cho y được ở một ngôi nhà lớn do nhà vua cho bày biện trang hoàng lộng lẫy, trong có rất nhiều nô tỳ phục dịch.

Do đó, Abukia bây giờ mặc áo gấm, cưỡi ngựa đẹp, trông phong lưu oai vệ như một đại thần con quan đại thần vậy. Và đến hôm sau y không quên cưỡi ngựa theo hai kiến trúc sư và hai anh trai tráng dẹp đường, đi hết phố này đến phường khác để tìm nơi xây dựng xưởng nhuộm của mình. Sau y chọn một cửa hàng xây cuốn, rộng bao la, ở ngay giữa hàng phố. Khi y bảo: “Nơi này tuyệt tốt!” thì hai kiến trúc sư và hai tên nô lệ đuổi chủ nhà đi, và ngay đó, một mặt phá hủy, một mặt xây dựng. Abukia cưỡi ngựa ra lệnh cho họ:

— Chỗ này làm cái này, chỗ khác làm cái kia.

Họ làm hăng hái, chẳng mấy chốc đã xây xong một xưởng nhuộm chưa từng thấy có ở đâu trên thế gian này.

Bấy giờ, nhà vua cho triệu y tới và phán rằng:

— Bây giờ chỉ còn việc cho xưởng nhuộm hoạt động thôi, nhưng không có tiền thì không việc gì chạy cả. Vậy đây, bắt đầu hãy lấy vốn mở hàng là năm ngàn đồng đina vàng. Ta rất sốt ruột chờ xem kết quả tài nghề của ngươi về môn nhuộm.

Abukia nhận năm ngàn đina đem về nhà cất giấu kỹ lưỡng. Y chỉ lấy vài hào, đến một hiệu thuốc mua tất cả các thứ phẩm nhuộm chứa chất ở đó trong những bao còn nguyên, vì các thứ cần dùng toàn là đồ ế ẩm, rẻ lạ lùng. Y cho chuyên chở về xưởng nhuộm rồi khéo pha pha chế chế vào thùng lớn thùng con.

Giữa lúc đó, nhà vua phái người đưa tới cho y năm trăm tấm lụa trắng, len trắng, lanh trắng để nhuộm theo nghệ thuật của y. Abukia đem nhuộm nhiều cách khác nhau, tấm thì thuần túy một màu, tấm thì màu nọ pha màu kia, thành thử không hề có một tấm nào giống màu tấm khác. Rồi đem căng dây ra phơi, căng từ cửa hàng căng đi, suốt từ đầu phố đến cuối phố. Hàng nhuộm khô đi càng thêm tươi thắm lạ thường, và dưới ánh sáng trông thật lộng lẫy.

Khi dân phố được thấy cái cảnh hết sức mới lạ đối với họ như vậy thì họ sửng sốt. Các nhà hàng đóng cửa hiệu để chạy đến xem cho tường tận hơn. Đàn bà trẻ con trầm trồ ca ngợi. Hết kẻ này đến kẻ khác hỏi Abukia:

— Ông chủ xưởng nhuộm ơi, màu này gọi là màu gì?

Abukia đáp:

— Đây là màu đỏ thạch lựu ngọc. Màu này là màu lục dầu thảo mộc. Cái này là màu vàng thanh yên phật thủ.

Và y kể tên đủ mọi màu sắc, làm cho thiên hạ giơ tay múa chân tấm tắc trầm trồ, tỏ vẻ vô cùng thán phục.

Nhà vua, được tin vải vóc nhuộm xong đã cưỡi ngựa đến giữa phố phường, tiền hô hậu ủng. Nhìn thấy các tấm vải muôn màu óng ánh phất phơ trước làn gió hây hây thổi trong không khí nóng rực, nhà vua rất đỗi vui mừng, đứng đờ ra hồi lâu, mũi ngừng thở, mắt trố ra. Đến cả đàn ngựa cũng không những không hoảng sợ vì cái cảnh lạ lùng này, mà còn tỏ vẻ thích thú về màu sắc đẹp đẽ; chúng nhảy sang bên, say sưa về những thứ rực rỡ này, đang phần phật trước gió đâm xuyên vào không gian.

Còn nhà vua, không biết có cách nào hơn để khen thưởng chàng thợ nhuộm, bèn bắt quan tể tướng phải xuống ngựa, rồi cho Abukia cưỡi con ngựa đó và được đứng bên tay phải nhà vua. Xong nhà vua cho thu các tấm lụa là vải vóc, rồi hồi cung và ban thưởng cho Abukia rất hậu: vàng, tặng phẩm, và bao nhiêu đặc quyền đặc lợi. Sau đó, nhà vua sai đem may áo cho mình, cho hoàng hậu và các cung tần mỹ nữ, cho các vị đại thần; lại đưa một ngàn tấm còn trắng tinh cho Abukia nhuộm cũng đẹp lạ lùng như vậy. Ít lâu sau, đầu tiên là các vị đại thần có áo màu, rồi đến tất cả các viên chức đều cũng thế cả. Abukia được gọi là thợ nhuộm có chức tước vua phong, và hàng để nhuộm đưa lại dồn dập tới tấp đến nỗi y trở thành người giàu nhất đô thành. Các người thợ nhuộm khác đứng đầu là trùm phường nhuộm đến tạ lỗi về cách họ đối xử trước kia và xin được vào làm, học việc không công. Nhưng Abukia không nhận lời xin lỗi của họ và tống cổ họ đi. Khắp phố phường chỉ còn những người mặc các đồ vải vóc đủ mọi màu lộng lẫy do “ngự nhiễm công” Abukia nhuộm ra…

…Nhưng việc chàng thợ cạo Abuxia thì như sau:

Sau khi bị chàng thợ nhuộm lột mất túi tiền và khóa trái cửa nhốt trơ trọi trong phòng thì Abuxia nằm sóng soài bất tỉnh trong ba ngày. Sau ba ngày ấy, người gác cổng khu nhà mới lấy làm lạ, không có người nào trong hai chàng ra khỏi nhà cả. Hắn tự nhủ:

— Có lẽ họ chuồn không trả cho mình tiền thuê nhà chăng? Hay có lẽ họ chết rồi? Hay là sao đây không biết!

Thế là hắn đi về phía cửa phòng trọ và thấy chiếc khóa bằng gỗ trong cái then cửa cài đến hai nấc. Hắn nghe thấy ở phía trong hình như có tiếng rên rỉ se sẽ. Bấy giờ hắn mới mở cửa vào và thấy chàng thợ cạo nằm dài trên chiếc chiếu, người vàng kệnh, không nhận ra là ai được nữa. Hắn hỏi:

— Anh làm sao mà rên thế? Bạn anh đâu rồi?

Chàng thợ cạo phều phào đáp:

— Họa chăng chỉ có chúa Ala biết được thôi. Mãi tới hôm nay tôi mới mở được mắt. Không rõ tôi ở đây từ bao giờ. Khát quá! Xin anh lấy hộ cái túi tiền ở chiếc hầu bao của tôi, đi mua cho tôi cái gì ăn uống cho lại sức.

Người gác cổng lật đi lật lại chiếc hầu bao, chẳng thấy tiền nong gì cả, hiểu ngay là anh kia lấy cắp mất rồi, bèn bảo chàng thợ cạo:

— Hỡi anh bạn đáng thương, chớ bận tâm lo lắng gì cả. Chúa Ala sẽ đền ơn báo oán. Tôi sẽ săn sóc anh, chăm nom anh.

Rồi hắn vội vã đi nấu cháo, múc đầy một tô, bưng lại cho chàng, xúc cho chàng ăn và đắp kín cho chàng một chiếc chăn len để cho mồ hôi ra. Hắn cứ chăm nom săn sóc kiểu đó trong hai tháng ròng, bỏ tiền túi ra mà chi tiêu cho chàng thợ cạo. Sau đó chúa Ala phù hộ cho Abuxia khỏi bệnh.

Abuxia bấy giờ dậy được và bảo người gác cổng:

— Giá Đức Tối cao cho tôi một ngày kia mở mặt mở mày, tôi sẽ đền ơn trả nghĩa bác về tất cả các món chi tiêu bác đã giúp tôi, và sẽ tạ ơn bác về công chăm sóc, nghĩa thương người. Nhưng họa chăng chỉ có chúa Ala mới đủ khả năng đền bù xứng đáng cho bác, bác ạ. Bác là đệ tử con cưng của Người đó.

Lão già gác cổng khu nhà đáp:

— Lạy Chúa đã phù hộ cho anh tai qua nạn khỏi! Tôi giúp đỡ anh như thế chẳng qua chỉ muốn được lên Thiên đường thấy mặt chúa Ala Đại đức thôi.

Sau đó, chàng thợ cạo muốn hôn tay lão gác, nhưng lão phản đối, không cho hôn thế. Và rồi họ từ biệt nhau, người nọ cầu chúa hết sức phù hộ độ trì cho người kia.

Thế là chàng thợ cạo ra khỏi ngôi nhà, mang theo đồ nghề và đi rong các phố phường. Hôm đó số phận run rủi thế nào, chàng lại đến đúng ngay trước xưởng nhuộm của Abukia. Chàng thấy dân chúng đông đảo xúm xít nhìn những tấm vải vóc màu này sắc khác phơi trên dây trước cửa nhà hàng, họ đang xuýt xoa ca ngợi ồn ào. Chàng bèn hỏi một người đang đứng xem:

— Xưởng nhuộm này của ai thế? Tại sao lại tụ họp đông thế này?

— Đó là cửa hiệu của Đức ông Abukia, là Ngự nhiễm công, tức là quan thợ nhuộm của nhà vua đó. Chính Đức ông đã nhuộm vải vóc thành màu tuyệt diệu như kia, bằng những phương pháp lạ kỳ. Thật là một nhà đại uyên bác trong nghệ thuật nhuộm vậy!

Abuxia nghe thấy thế, mừng thầm cho người bạn cũ và nghĩ rằng:

— Lạy Chúa Ala đã mở đường phú quý cho bạn ta! Hỡi Abuxia này, mi cho bạn cũ là tồi thì mi đã lầm to. Nếu bạn mi có bỏ mặc và quên mi, đó chẳng qua chỉ tại bạn bận rộn công việc quá đó thôi. Mà nếu bạn có lấy túi tiền của mi thì cũng vì bạn chẳng có gì trong tay để mua phẩm nhuộm cả. Nhưng bây giờ đây thì rồi mi xem: bạn mà nhận được ra mi thì sẽ tiếp đón mi ân cần thắm thiết như thế nào, bạn sẽ nhớ tới chuyện xưa mi giúp đỡ bạn biết bao việc, bạn nhớ tới khi bạn thiếu thốn thì mi cưu mang bạn thế nào; bạn gặp lại mi thì bạn sắp mừng rỡ xiết bao!

Rồi chàng thợ cạo len lách trong đám đông vào tới được trước cửa xưởng nhuộm. Chàng nhìn vào phía trong, thấy Abukia nằm dài uể oải trên một chiếc ghế đivăng cao. Hắn tựa mình vào một chồng gối, tay phải tựa lên một chiếc gối, tay trái cũng tựa lên một chiếc gối nữa. Hắn mặc một chiếc áo dài tựa như áo các vị vua chúa, trước mặt hắn có bốn anh nô lệ da đen và bốn anh nô lệ da trắng ăn mặc xa hoa lộng lẫy. Hắn bệ vệ như một quan thượng thư, cao quý như một ông vua vậy. Chàng thấy có mười người thợ đang bắt tay vào việc làm theo lệnh hắn mà hắn ra lệnh chỉ bằng cách trỏ tay ra hiệu thôi.

Khi đó Abuxia bước thêm lên một bước nữa và dừng chân đứng ngay trước mặt Abukia, lòng tự nhủ lòng:

— Ta hãy đợi tới lúc bạn nhìn xuống thấy ta, bấy giờ ta mới chào. Mà dễ thường bạn sắp chào ta trước và nhảy xổ đến ôm cổ ta hôn, chúc tụng ta, chia buồn với ta và an ủi ta không biết chừng.

Ấy thế mà, hai đôi con mắt vừa mới bắt gặp nhau thì anh thợ nhuộm đã nhảy chồm lên và la lớn:

— Á à! Quân nham hiểm, đồ trộm cắp này! Đã bao lần tao cấm cửa mày kia mà. Thế ra mày muốn tao phá sản và nhục nhã à? Này, bay đâu, bắt lấy nó, túm lấy nó.

Thế là bọn nô lệ cả da trắng lẫn da đen xô vào chàng thợ cạo đáng thương nọ, quật ngã xuống, giày xéo lên. Còn chính anh thợ nhuộm cũng đứng dậy, lấy một chiếc gậy to và thét:

— Nọc sấp nó ra!

Rồi hắn nện cho Abuxia một trăm côn vào lưng. Sau đó hắn lại bảo:

— Lật ngửa nó ra cho tao!

Thế là hắn lại nện cho một trăm côn vào bụng. Xong, hắn còn thét mắng:

— Hỡi đồ vô lại khốn nạn, hỡi quân phản phúc kia, tao mà còn thấy mày lai vãng tới trước cửa hiệu tao thì tao bắt điệu đến triều đình để đức vua cho lột da nhồi trấu, đem bêu trước cung vua. Cút đi! Trời tru đất diệt mày đi, hỡi thằng mặt nạc kia!

Chàng thợ cạo đáng thương, thật là ê chề đau đớn về cách đối xử tàn tệ đó, chàng tan nát cõi lòng, khô gan héo ruột, khóc thầm trong bụng, lê mình khỏi nơi đó, trở về khu nhà ở cũ. Bọn người xúm lại xem thì lớn tiếng la ó giễu chàng; bọn họ ca ngợi thán phụ anh thợ nhuộm Abukia, và nguyền rủa chàng.

Về tới nhà trọ, chàng nằm sóng soài trên chiếu và bắt đầu suy nghĩ về việc vừa bị Abukia đối xử tàn tệ; suốt đêm không sao chợp được mắt, vì chàng tự thấy cực kỳ khổ sở đau đớn. Nhưng đến sáng, những vết thương đã dịu đi, chàng đứng dậy được, ra khỏi nhà được, định đến nhà tắm công cộng để đỡ mệt và tắm táp cho sạch. Kể từ khi ốm đau chàng chưa hề được lau mình. Chàng bèn hỏi thăm một khách qua đường:

— Anh ơi, đường đến nhà hamman đi lối nào?

— Hamman à? Nhà hamman là cái gì?

Abuxia đáp:

— Ồ, đó là nơi để người ta đến tắm rửa, làm hết cáu ghét lông lá ở trên người mình đi. Đó là nơi khoái lạc đệ nhất trần gian này đấy mà.

Người kia đáp:

— Thế thì anh cứ việc dấn mình vào nước biển thôi. Người ta vẫn tắm ở đấy.

— Tôi muốn tắm ở nhà hamman kia.

— Chúng tôi đây, chúng tôi không biết cái anh gọi là “hamman” đó là cái gì cả. Khi chúng tôi muốn đi tắm thì chúng tôi ra biển; ngay đến cả nhà vua cũng thế thôi, khi nhà vua muốn tắm thì cũng làm như chúng tôi, cũng đi tắm ở biển.

Như vậy là Abuxia biết rằng dân chúng thành phố này không hề biết được cái nhà hamman là cái gì cả. Khi chàng đã chắc chắn rằng họ chưa biết dùng các cách xông hơi, tắm nước nóng, xoa bóp, nắn khớp bẻ khục, khử bỏ lông lá trên người, chàng liền đi về phía cung vua và xin được vào chầu. Được vào triều, chàng sụp lạy nhà vua và tâu:

— Muôn tâu bệ hạ, kẻ hạ thần là người nước ngoài tới đây, vốn làm nghề thợ cạo. Thần còn biết làm nhiều nghề khác, nhất là nghề đốt lò ở nhà hamman và nghề đấm bóp xoa nắn, tuy rằng ở quê hương thần thì mỗi nghề đó chỉ có một loại người làm mãi suốt đời thôi. Hôm nay thần muốn tới nhà hamman ở thành phố này của bệ hạ, nhưng không một ai chỉ được đường cho thần đến nơi đó, cũng không ai hiểu được danh từ hamman đó nghĩa là gì. Thế mà một thành phố đẹp như đô thành của bệ hạ lại không có những nhà hamman thì thật lạ quá. Vì rằng trên trần gian này, không có gì tuyệt vời bằng những ngôi nhà đó, để làm cho một thành phố được có khoái lạc và được tô son điểm phấn lên. Nói thực thì, muôn tâu bệ hạ, nhà hamman là một cái thiên đường ở trần thế.

Vua nghe thấy vậy rất đỗi ngạc nhiên, hỏi:

— Ngươi có thể giải thích cho ta hiểu cái nhà hamman mà ngươi kể đó là cái gì không? Vì cả chính ta đây cũng chưa hề được nghe nói đến cái đó bao giờ.

— Muôn tâu bệ hạ, hamman là một ngôi nhà xây dựng thế này thế nọ, người ta đến đó tắm rửa cách kia cách khác, và thiên hạ thấy khoan khoái như thế này thế nọ, vì ở đó người ta làm thế kia thế khác…

Rồi Abuxia kể tỉ mỉ các điều hay, các thuận lợi, các thú vị của một nhà hamman thật sự. Và chàng nói thêm:

— Nhưng thần nói đến lưỡi mọc lông cũng chưa thể làm cho bệ hạ hiểu thật đúng được thế nào là một cái hamman, thế nào là những lạc thú của nó. Phải thể nghiệm mới hiểu được. Mà đô thành của bệ hạ khi nào có được một ngôi nhà hamman thì ngày đó mới trở thành một thủ đô hoàn mỹ.

Nghe tâu như vậy, nhà vua khoan khoái phổng người lên, nở nang mày mặt và phán:

— Hoan nghênh ngươi đến thành phố ta. Ngươi thật là dòng dõi phúc đức.

Rồi nhà vua tự tay khoác cho chàng một chiếc áo cẩm bào đẹp vô song.

— Ngươi muốn gì sẽ được nấy, và còn được hơn nữa kia. Nhưng ngươi phải cấp tốc xây dựng cái nhà hamman ấy, vì ta rất nóng lòng sốt ruột chờ mong được xem và hưởng cái đó.

Rồi nhà vua tặng chàng một con ngựa tuyệt đẹp, hai người nô lệ da đen, hai chàng trai, bốn cô gái hầu và một tòa nhà lộng lẫy. Sau đó nhà vua đối xử với chàng còn hậu hĩnh hơn là đối với chàng thợ nhuộm trước kia: nhà vua giao cho chàng được sử dụng những kiến trúc sư tài giỏi nhất triều đình và phán rằng:

— Các ngươi phải xây dựng ngôi nhà hamman ngay chỗ Abuxia tự mình chọn lấy.

Thế là Abuxia đưa các kiến trúc sư đi tìm quanh khắp đô thành, cuối cùng tìm ra được một địa điểm mà chàng thấy vừa ý, bèn ra lệnh xây dựng nhà hamman. Theo lời chàng chỉ dẫn, các kiến trúc sư xây lên một cái hamman độc nhất vô song trên thế gian. Họ trang hoàng ngôi nhà đó bằng những đường triện liên kết nhau, bằng các loại đá hoa ngũ sắc, bằng những kiểu trang hoàng kỳ lạ đẹp mê hồn; họ toàn làm theo lệnh của Abuxia cả. Đến lúc xây dựng xong, chàng sai làm cái bể nước lớn ở chính giữa băng bạch ngọc trong suốt, và hai cái bể nước nữa bằng cẩm thạch quý giá. Rồi chàng vào chầu vua mà rằng:

— Ngôi nhà hamman đã xong rồi, nhưng còn thiếu các thứ phụ và nguyên vật liệu.

Nhà vua bèn trao cho chàng một vạn đina vàng, chàng vội đem tiền đó mua sắm các thứ phụ tùng và nguyên vật liệu, như là khăn gai, khăn lụa, các loại tinh dầu quý giá, các loại nước hoa hương trầm và nhiều thứ nữa. Rồi chàng bày biện thứ nào chỗ ấy, mà thứ nào cũng thừa thãi chứa chan. Sau đó chàng tâu xin vua cho chàng mười người phụ việc lực lưỡng để giúp chàng. Nhà vua tức thì ban cho chàng hai chục trai tráng vạm vỡ khỏe mạnh đẹp như ả Hằng vậy. Abuxia vội huấn luyện họ về nghệ thuật đấm bóp xoa nắn, tắm rửa kỳ cọ, rồi lại bắt họ phải thực tập lên chính mình Abuxia. Đến khi họ đã thành thạo nghề rồi, thì chàng ấn định ngày khánh thành hamman và tâu để vua biết.

Đến đúng ngày hôm đó, Abuxia sai đốt lò sưởi ấm ngôi nhà hamman, nấu nóng nước các bể lớn bể con, đốt hương đốt trầm trong các lư các đỉnh. Lại cho nước chảy từ các vòi nước ra thành một thứ âm điệu tuyệt diệu, đến nỗi rằng bản nhạc nào so sánh với âm điệu đó cũng chỉ còn là tiếng ồn vô nghĩa lý thôi. Còn đến cái tia nước phun ở bể chính giữa thì quả là một cái kỳ quan có một không hai, chắc hẳn làm người xem phải mê mẩn tâm thần. Bất cứ cái gì ở đâu cũng sạch sẽ tươi mát, đến cái vẻ tinh khiết tuyết sạch giá trong của hoa huệ, hoa nhài cũng phải thua xa.

Cho nên, khi nhà vua cùng các quan thượng thư và các vị đại thần bước vào khỏi cổng lớn của ngôi nhà hamman thì mắt mũi tai nhà vua được kích động rất khoan khoái vì cách trang hoàng đẹp mắt, mê hồn, vì hương thơm ngào ngạt, vì những vòi nước chảy âm điệu du dương. Nhà vua kinh ngạc hỏi:

— Cái gì thế này?

Abuxia đáp:

— Muôn tâu thánh thượng, đây là nhà hamman. Nhưng chỉ mới là cổng vào thôi.

Rồi chàng dẫn nhà vua vào phòng thứ nhất, đưa vua trèo lên bục, cởi quần áo nhà vua ra lấy khăn tắm quấn khắp mình từ đầu đến chân, rồi đưa vua vào phòng thứ hai để xông cho ra mồ hôi đầm đìa. Bấy giờ chàng có bọn trai tráng giúp việc lấy những bao tay bằng mã vĩ kỳ cọ tay chân làm cho ghét bẩn phía trong tụ trong các lỗ chân lông phải bật ra, thành những sợi dài giống như những con sâu con giun; chàng lấy ra giơ cho vua xem, nhà vua sửng sốt một cách lạ lùng. Rồi chàng tắm gội ào ào cho nhà vua, xát xà phòng thật nhiều, sau đó cho nhà vua dấn mình vào cái thùng tắm bằng cẩm thạch đầy nước có pha tinh dầu hoa hồng, để ngâm trong đó một thời gian rồi cho ra gội đầu bằng nước hoa hồng và các tinh dầu quý giá. Đoạn chàng lấy lá móng nhuộm móng tay móng chân nhà vua thành màu ánh bình minh.

Trong suốt các thời gian làm công việc này việc nọ đó, xung quanh có hương trầm khói bay nghi ngút thấm vào mình mọi người. Nhà vua tự cảm thấy mình nhẹ lâng lâng như chim, và thở dễ dàng khoan khoái lạ lùng. Thân mình nhà vua trở thành nhẵn nhụi và chắc nịch, đụng tay vào thấy có tiếng êm tai.

Nhưng khi bọn trai tráng đấm bóp xoa nắn tay chân cho nhà vua, vừa êm dịu vừa nhịp nhàng tưởng chừng như con người biến thành cây đàn vậy, thì nhà vua thấy khoái lạc xiết bao. Nhà vua tự cảm thấy mình trở thành tráng kiện lạ thường đến nỗi suýt nữa gầm rống lên như sư tử. Nhà vua reo lên:

— Lạy Chúa! Thật quả suốt đời trẫm chưa từng thấy mình tráng kiện thế này bao giờ. Hỡi ông chủ thợ cạo, có phải thế là hamman đó không?

Abuxia đáp:

— Muôn tâu bệ hạ, đúng đó là hamman.

— Ta lấy đầu ta ra mà cam đoan rằng: đô thành của ta chỉ trở thành thực sự là một đô thành từ khi xây dựng nên cái nhà hamman này.

Và sau lúc được lau khô bằng những khăn tẩm xạ hương, nhà vua lại trèo lên bục để uống nước quả có tuyết đập vụn. Nhà vua hỏi Abuxia rằng:

— Thế một lần tắm táp đấm bóp như vậy thì ngươi liệu tính giá bao nhiêu, ngươi định lấy bao nhiêu tiền?

Abuxia đáp:

— Xin tùy bệ hạ định giá cho.

Vua phán:

— Trẫm ấy à, trẫm ấn định một lần tắm như thế phải trả một ngàn đồng đina vàng không kém.

Rồi nhà vua sai đếm trả Abuxia một ngàn đồng đina, và lại phán:

— Từ nay cứ mỗi khách hàng đến tắm một lần ở hamman của ngươi thì ngươi cứ thu tiền một ngàn đina.

Nhưng Abuxia đáp:

— Muôn tâu bệ hạ, xin thứ lỗi cho hạ thần. Không phải ai cũng ngang hàng ai. Người này giàu, người khác nghèo, vậy nếu thần muốn lấy của mỗi người khách một ngàn đina thì nhà tắm hamman này sẽ không còn hoạt động nữa đến phải đóng cửa, vì người nghèo không thể nào trả tiền mỗi lần một nghìn đina được.

Vua bèn hỏi:

— Thế thì ngươi định làm thế nào?

— Về giá cả, thần xin để tùy ý khách. Như vậy mỗi người sẽ trả tiền tùy theo khả năng và tùy theo lòng mình rộng hẹp ra sao. Và người nghèo chỉ trả số tiền mình có thể trả được thôi. Còn cái giá một ngàn đina này, đó chỉ là một ân mưa móc của thánh thượng thôi.

Thế là các vị đại thần và các vị thượng thư nghe nói, đều hết sức tán dương ý kiến của Abuxia và lại nói thêm rằng:

— Muôn tâu bệ hạ, lời nói đó chí lý và thế là công bằng. Vì bệ hạ cũng tưởng như ai cũng làm được như Người.

Vua nói:

— Có lẽ đúng! Nhưng dù sao, chủ hiệu đây cũng là người phương xa tới, lại rất nghèo, thì bổn phận của ta là phải đối xử rộng rãi hào hiệp, nhất là khanh lại làm cho thành phố ta có được cái nhà tắm hamman xưa nay ta chưa từng thấy đâu bằng; nhờ có cái nhà này, đô thành ta trở thành quan trọng và rạng rỡ không đâu sánh kịp. Nhưng vì các ngươi tâu không thể trả ngàn đina một lần tắm thì trẫm cho phép ngươi lần này mỗi người chỉ trả một trăm đồng thôi, và tăng thêm một thằng nô lệ trẻ tuổi, một nô lệ da đen và một thiếu nữ. Còn lần sau như khanh đã định thế, mỗi người sẽ trả tùy theo khả năng và tùy lòng mình.

Triều thần đều đáp:

— Xin tuân lệnh.

Và hôm đó, mỗi quan tắm xong ở hamman đều trả Abuxia một trăm đina, một nô lệ da trắng trẻ tuổi, một nô lệ da đen và một thiếu nữ. Thế mà số quan đại thần và tai to mặt lớn đến tắm sau vua hôm đó đến bốn mươi người, nên Abuxia nhận được bốn nghìn đồng đina, bốn mươi thanh niên da trắng, bốn mươi người da đen, và bốn mươi thiếu nữ. Chàng còn được nhà vua cho một ngàn đồng đina, mười anh thanh niên da trắng, mười anh thanh niên da đen và mười cô thiếu nữ đẹp như Hằng Nga giáng thế.

Khi Abuxia nhận hết số vàng và số quà tặng, chàng tiến lên sụp lạy xuống tận đất, và tâu rằng:

— Muôn tâu bệ hạ, Người là anh quân, chí lý chí tình, xin bệ hạ xét cho kẻ hạ thần: với cả một đoàn quân những thanh niên trắng, thanh niên đen và thiếu nữ như thế này thì thần ở vào đâu cho xuể!

Vua nói:

— Ta ra lệnh tặng ngươi món quà đó là để cho ngươi trở thành thật giàu có. Vì ta nghĩ một ngày kia ngươi sẽ có ý định trở về quê cha đất tổ, gần gũi gia đình thân mến, thăm hỏi họ hàng. Khi đó ngươi có thể ra đi với khá nhiều của cải, về quê sống với gia đình không hề thiếu thốn gì cả.

— Muôn tâu bệ hạ, xin cầu Chúa phù hộ độ trì thánh thượng muôn năm giàu mạnh. Những nô lệ này, chỉ để các vương giả dùng là tốt thôi. Thần ăn bánh mì và phó mát cùng gia đình của thần. Thần làm cách nào cung cấp đủ thức ăn thức mặc cho cả một đoàn quân những thanh niên da trắng, da đen và thiếu nữ này? Lạy Chúa! Chẳng mấy nỗi mà họ sẽ ăn hết món tiền thần kiếm được và rồi họ ăn cả đến thần nữa.

Nhà vua cả cười:

— Ngươi nói đúng! Ừ, họ trở thành một đoàn quân dũng mãnh thật đấy, mà một mình ngươi thì bất cứ ở đâu ngươi cũng không sao kiếm cách nuôi họ đủ ăn đủ mặc được. Vậy ngươi có bằng lòng bán lại cho ta để ngươi khỏi bị phiền không? Bán mỗi người một trăm đina, có ưng không?

— Xin tuân lệnh!

Vua liền cho gọi quan coi kho đến, truyền giao đủ số tiền một trăm năm mươi người nô lệ, rồi đến lượt nhà vua trao tặng những người nô lệ về cho chủ cũ.

Abuxia tạ ân vua và tâu:

— Xin cầu chúa Ala phù hộ độ trì cho bệ hạ được nhàn rỗi linh hồn cũng như bệ hạ đã cho linh hồn thần được rỗi bằng cách cứu thần khỏi nanh vuốt bọn ma cà rồng tham lam vô độ, mà họa chăng chỉ có chúa Ala mới có thể cho chúng no được.

Nhà vua nghe mấy câu đó thì bật cười và càng tỏ ra rất rộng rãi đối với Abuxia. Rồi vua cùng quần thần ra khỏi nhà tắm, trở về cung.

Còn về phần Abuxia thì suốt đêm ấy loay hoay bỏ vàng vào các túi, rồi niêm phong từng túi lại thật cẩn thận. Gia nhân phục dịch trong nhà chàng có hai mươi nô lệ da đen, hai mươi trai tráng da trắng, bốn cô hầu trẻ.

Hôm sau, Abuxia cho mõ đi rao khắp thành phố:

— Hỡi đệ tử chúa Ala, mọi người hãy chạy lại tắm một lần ở nhà tắm của đức vua. Trong ba ngày tắm không phải trả tiền.

Trong suốt ba ngày liền, rất nhiều người đổ xô đến tắm không phải trả tiền nong gì cả ở cái nhà tắm gọi là hamman của đức vua.

Nhưng ngay từ sáng ngày thứ tư, Abuxia đã tự thân đến ngồi sau chỗ thu tiền ở cửa nhà tắm, và bắt đầu thu lệ phí. Lệ phí để tùy tâm mỗi người và khách tắm xong rồi mới thu.

Đến chiều, nhờ ơn chúa Ala (xá lạy Thánh vạn bái) Abuxia đã thu được của khách hàng đầy cả két tiền. Như vậy là chàng bắt đầu thu vào hàng đống vàng, do số phận đưa lại.

Lại nói chuyện hoàng hậu được nhà vua về nức lòng kể lại việc tắm táp đấm bóp cho nghe, nên cũng định đến tắm thử lần đầu xem sao. Hoàng hậu bèn báo tin để Abuxia biết ý định đó; chàng muốn vừa lòng hoàng hậu và đồng thời thu hút khách hàng phụ nữ, bèn quyết định từ nay dành buổi sáng để tắm cho nam giới và buổi chiều cho nữ giới. Buổi sáng, chàng thân ngồi sau két để thu tiền, còn buổi chiều chàng ủy cho một nữ quản gia ngồi thu. Cho nên, khi hoàng hậu đã vào nhà tắm và đã tự thực nghiệm lên bản thân mình, thấy tắm theo phương pháp mới thì trong người khoan khoái lạ lùng, bà mê thích quá, quyết định từ nay cứ đến chiều thứ sáu nào cũng lại đến. Nhà vua cũng có thói quen sáng thứ sáu nào cũng tắm. Hoàng hậu đối xử với Abuxia rộng rãi không kém nhà vua, mỗi lần tắm trả một ngàn đina, ngoài ra còn có các tặng phẩm nữa. Như vậy là Abuxia tiến sâu vào con đường phú quý vinh hoa, danh tiếng lẫy lừng. Nhưng chàng không vì thế mà kém khiêm tốn hay kém lương thiện. Trái lại, chàng vẫn như xưa, nhã nhặn, vẫn tươi cười lịch thiệp với khách hàng, vẫn rộng rãi với người nghèo, không bao giờ muốn nhận tiền của họ. Ấy chính cái tính rộng rãi đó lại là nguyên nhân cứu sống chàng như ta sẽ thấy trong câu chuyện sau đây. Nhưng ngay từ giờ nên biết rằng việc cứu chàng chính do một thuyền trưởng, một hôm túng tiền mà vẫn được tắm táp chu đáo, không hề phải trả gì cả. Ngoài ra ông còn được uống nước chanh, nước cam giải khát, lại được chính Abuxia thân hành tiễn ra tận cổng một cách lễ độ. Vì thế, ngay từ lúc đó thuyền trưởng đã bắt đầu nghĩ đến cách tỏ lòng biết ơn Abuxia, hoặc bằng một tặng phẩm nào đó hoặc bằng cách nào đó. Dịp đền ơn trả nghĩa chẳng bao lâu đã tới. Đó là câu chuyện về viên thuyền trưởng.

Còn về phần anh thợ nhuộm Abukia thì rồi y cũng nghe nói về cái nhà tắm hamman kỳ lạ đó. Nó đã được toàn dân trong thành phố trầm trồ khen ngợi: “Thật đúng là thiên đường ở trần gian.”

Thế là hắn đi thử nếm mùi khoái lạc của nơi thiên đường. Hắn còn chưa biết tên người cai quản nơi đó. Hắn bận những quần áo đẹp nhất, cưỡi một con la cái thắng bộ yên cương quý giá. Đi tiền hô hậu ủng cho hắn đều có bọn nô lệ cầm côn dài. Hắn tiến về phía nhà tắm. Đến cửa, hắn ngửi thấy hương trầm ngào ngạt và thấy vô số kẻ ra người vào tấp nập, lại thấy những người ngồi trên ghế dài xếp hàng đợi đến lượt mình, dù là những người tai to mặt lớn hay những người nghèo nhất trong dân nghèo, những người kém hèn nhất trong đám kém hèn. Hắn bèn vào phòng đợi và chợt thấy người bạn cũ Abuxia ngồi sau quầy thu tiền, đẫy đà, tươi tỉnh, vui cười; nhưng cũng hơi khó nhận ra vì ở mặt chàng những chỗ trước kia lõm vào thì nay phinh phính đầy mỡ, da bóng bẩy, nét mặt tươi đẹp hơn trước nhiều. Anh thợ nhuộm thấy vậy, tuy ngạc nhiên và hoảng hốt nhưng giả vờ hớn hở và tiến về phía Abuxia một cách cực kỳ thận trọng. Abuxia đứng dậy tiếp hắn. Hắn nói theo giọng trách yêu:

— Ồ, thế nào, anh Abuxia, có phải như vậy là thái độ của một người bạn thân, là cách cư xử của một người lịch thiệp hào hoa không? Anh biết rằng tôi đã thành thợ nhuộm có chức tước vua phong, vào hạng người giàu có nhất, quan trọng nhất trong thành phố, thế mà anh chẳng bao giờ đến tôi hoặc hỏi thăm tôi cả. Mà anh cũng chẳng tự hỏi rằng: “thằng bạn cũ của mình là thằng Abukia hiện nay ra sao rồi?” Còn tôi thì tôi mất bao công hỏi tin anh, cho bọn nô lệ đi lùng tìm anh khắp mọi nơi mọi chốn, nào tìm ở các khu phố, nào tìm trong các cửa hàng, chẳng có một ai biết tin anh ở đâu hay chỉ được cho tôi đường đi tìm anh cả.

Abuxia nghe đến đó, lắc đầu, và mặt rất buồn, đáp:

— Anh Abukia, thế ra anh quên cách đối xử với tôi khi tôi tới tìm anh rồi hay sao? Anh quên rằng anh đã đánh tôi, sỉ nhục tôi trước mặt mọi người bằng cách gọi tôi là đồ trộm cắp, quân phản bội, đứa khốn nạn. Anh quên rồi sao?

Abukia làm ra vẻ phật ý:

— Anh nói gì vậy? Thế ra anh là cái người bị tôi đánh đấy à?

— Đúng rồi, tôi đấy.

Bấy giờ Abukia bèn thề lấy thề để, thề sống thề chết rằng, lúc đó hắn không nhận ra được bạn. Hắn nói:

— Thật quả là tôi đã lầm lẫn anh với một người khác, với một thằng ăn cắp đã nhiều lần chực ăn cắp vải vóc của tôi. Hồi ấy anh gầy còm quá, vàng bủng quá, thành thử tôi không thể nào nhận được ra anh.

Rồi hắn ăn năn về việc đã làm, hắn vỗ hai tay vào nhau mà nói:

— Chỉ có chúa Ala tối cao, tối quang minh là cực kỳ sáng suốt, quyền lực vô biên thôi. Thế nào mà tôi lại có thể lầm lẫn như thế được nhỉ? Nhưng lỗi chính há lại chẳng phải là tại anh ư, sao anh là người nhận ra tôi trước tiên, anh lại không bảo tôi rằng: “Tôi là Mỗ đây!”; nhất là hôm đó tôi lại hoàn toàn đãng trí và phát khùng vì bị bù đầu về công việc dồn dập nhiều quá sức. Vậy, tôi xin anh, vì chúa Ala phù hộ anh, mà thứ lỗi cho tôi, quên câu chuyện đó đi. Đó chẳng qua là do số mệnh chúng ta xui nên cả thôi.

Abuxia đáp:

— Bạn ơi, cầu Chúa tha thứ cho anh. Việc ấy đúng thật là do tiền định. Chúa sẽ đền bù.

Anh thợ nhuộm nằn nì:

— Anh hãy tha thứ hẳn cho tôi!

— Cầu mong Chúa thứ lỗi cho anh cũng như tôi tha thứ cho anh vậy. Số mệnh đã định thế thì chúng ta cưỡng lại sao được! Thôi, anh vào nhà tắm đi. Anh cởi áo ra, đi tắm. Chúc anh tắm táp mát mẻ khoan khoái.

Abukia hỏi:

— Do đâu anh được cái diễm phúc này?

— Người nào đã mở đường phú quý cho anh thì người đó cũng lại đã mở đường vinh hoa cho tôi đấy.

Rồi chàng Abuxia kể lại chuyện mình từ ngày bị đòn ở nhà bạn. Nhưng không cần nhắc lại làm gì vô ích.

Abukia nói:

— Được biết nhà vua trọng dụng quý hóa anh, tôi vui mừng vô cùng. Tôi sẽ cố sức để anh càng thêm được ưu đãi, bằng cách tâu với vua rằng anh là bạn nối khố của tôi.

Nhưng anh thợ cạo thuở trước đáp:

— Việc can thiệp của con người có ăn thua gì đến định mệnh đâu. Chỉ có Chúa mới nắm trong tay số phận con người là “được trọng dụng” hay “thôi không còn được trọng dụng”. Còn anh thì hãy mau mau cởi áo quần vào hamman tắm, để hưởng cái thú nước mát người sạch.

Và chàng đích thân dẫn hắn vào một phòng đặc biệt, tự tay kỳ cọ cho hắn, xát xà phòng vào người hắn, đấm bóp xoa nắn cho hắn và phục vụ hắn đến thật xong xuôi, không muốn giao cho một người phụ việc nào. Rồi chàng dắt hắn lên cái bục của phòng mát và tự mình lấy nước chanh, nước cam và thuốc bổ cho hắn uống. Chàng đối xử với hắn có vẻ nể vì quá, đến nỗi mọi khách hàng bình thường đều ngạc nhiên khi thấy Abuxia tự mình phục vụ và làm các nghi thức đặc biệt đối với anh thợ nhuộm, vì xưa nay chỉ có đối với nhà vua.

Đến lúc ra về thì Abukia muốn tặng Abuxia một món tiền, Abuxia nhất định không lấy:

— Tôi là bạn cũ của anh, và hiện nay không có tí hơn kém chênh lệch gì giữa anh và tôi. Thế thì anh tặng tiền cho tôi, anh không thấy ngượng à?

Abukia đáp:

— Thôi được! Nhưng để đền đáp lại, xin tặng anh một lời khuyên rất có lợi cho anh. Cái hamman này thật là tuyệt, nhưng muốn cho nó hoàn toàn kỳ lạ thì còn thiếu một thứ.

Abuxia hỏi:

— Thiếu thứ gì?

— Thiếu thuốc rụng lông. Thật vậy, hồi xưa tôi nhận thấy rằng sau khi cạo xong đầu cho khách hàng, anh vẫn phải dùng tới dao cạo hoặc díp nhổ đối với các thứ lông ở các bộ phận khác trong người. Nếu dùng được thuốc rụng lông thì không gì bằng. Tôi biết cách chế thuốc đó, tôi xin tặng không anh cách ấy.

Abuxia vui mừng:

— Anh nói đúng đấy, bạn ạ. Anh hãy dạy tôi cách pha chế thuốc rụng lông tốt nhất, tôi vui lòng xin học.

— Thế này nhé! Lấy nhân ngôn màu vàng và vôi chưa tôi, cho thêm một ít dầu thảo mộc vào, nhào thật đều, rồi bỏ thêm một ít xạ hương cho mất mùi hôi, cuối cùng bỏ chất bột nhão đó vào một cái lọ sành để khi cần thì lấy ra dùng. Tôi cam đoan rằng rất kiến hiệu, nhất là khi nhà vua thấy lông của mình rụng như có phép tiên, không phải bứt nhổ cọ xát gì cả, da dẻ tự nhiên lộ ra trắng phau phau.

Sau khi đã truyền đạt cách pha chế đó cho người bạn cũ, Abukia ra khỏi nhà tắm và vội vã đi về phía cung vua.

Tới trước mặt vua, hắn sụp lạy:

— Muôn tâu bệ hạ, thần đến đây mách bệ hạ một việc.

— Ngươi mách gì vậy?

— Lạy Chúa, người tới nay bảo vệ bệ hạ khỏi bàn tay độc ác của cái tên hung ác, kẻ thù của triều đình và của tôn giáo là cái thằng Abuxia, chủ nhà tắm.

Vua rất đỗi ngạc nhiên:

— Có việc gì thế?

— Muôn tâu bệ hạ, xin Thánh thượng biết cho rằng nếu còn vào nhà tắm đó một lần nữa thì Thánh thượng sẽ chết không sao cứu được.

— Vì sao vậy?

Abukia trợn mắt giả vờ sợ hãi khủng khiếp, vung tay ra vẻ táng đởm kinh hồn, nói thì thầm:

— Vì thuốc độc! Hắn đã pha chế để dùng cho bệ hạ một thứ bột gồm có nhân ngôn vàng và vôi chưa tôi. Bột đó, chỉ mới để vào lông ngoài da là đã đốt cháy lông như lửa sém vậy. Và hắn ta sẽ đề nghị dùng cho bệ hạ, hắn sẽ tâu: “Không có gì tốt bằng thứ bột này để làm rụng hết lông của hạ bộ, rất tiện lợi êm ả, không va vấp đụng chạm gì đến hạ bộ cả”. Và hắn sẽ đắp thuốc đó vào hạ bộ của Thánh thượng, và bằng cách đó sẽ làm Thánh thượng ngộ độc mà chết, chết đau đớn nhất. Vì tên chủ hiệu tắm này chẳng qua là một tên nội gián, ăn tiền của vua đạo Cơ đốc để dùng thủ đoạn đó cướp linh hồn của Vua ta đó thôi. Vì đội hoàng ân đã nhiều, nên thần vội vã lại đây báo tin bệ hạ rõ.

Nghe những lời của tên thợ nhuộm Abukia, nhà vua rùng mình kinh hoảng, hạ bộ co rụt lại y như đã bị thuốc độc bỏng cháy ngấm vào vậy. Vua nói:

— Trẫm lập tức cùng quan tể tướng lại ngay nhà tắm, thử xem lời ngươi nói có đúng không. Nhưng từ giờ tới lúc đó, nhà ngươi phải giữ kín việc này, nghe không!

Rồi nhà vua đem tể tướng đi theo, cùng tới hiệu tắm.

Ở đây, cũng như thường lệ, Abuxia đưa nhà vua vào phòng đặc biệt và muốn cọ rửa tắm gội cho nhà vua. Nhưng vua phán:

— Hãy bắt đầu làm cho quan tể tướng đã!

Và nhà vua quay về phía quan tể tướng, ra lệnh:

— Khanh nằm xuống.

Thế là quan tể tướng, người mập mạp mũm mĩm, mình đầy lông lá như một con dê già, nghe theo và nằm dài ra trên mặt đá hoa cho người ta kỳ cọ, xát xà phòng, tắm gội ào ào.

Xong, Abuxia tâu vua:

— Muôn tâu bệ hạ, kẻ hạ thần vừa tìm ra một thứ thuốc có dược tính làm rụng lông, hiệu nghiệm, không còn cần gì đến dao cạo đối với đám lông ở hạ bộ nữa.

Vua phán:

— Hãy thử môn thuốc đó vào khóm lông ở hạ bộ của quan tể tướng xem.

Abuxia bèn đem cái lọ sành ra, lấy một mẩu bột nhão to bằng quả hạnh đào, bôi vào phía trên phần bụng dưới quan tể tướng, chỉ là để thử thôi. Thuốc rụng lông kiến hiệu lạ kỳ. Nhà vua không còn nghi ngờ gì nữa cho đó là một thứ thuốc độc ghê gớm.

Nhà vua nổi trận lôi đình, quay về phía bọn trai tráng phục vụ trong hiệu tắm mà thét:

— Bắt lấy thằng khốn nạn này!

Nhà vua giơ ngón tay chỉ vào Abukia. Chàng sửng sốt không nói được nữa, ngẩn người ra. Rồi vua và quan tể tướng vội vàng mặc quần áo vào, sai giao Abuxia cho bọn lính túc trực ở ngoài và về triều.

Về tới triều, nhà vua cho gọi viên quan quản lý cảng và tàu bè đến phán:

— Ngươi hãy bắt tên phản bội Abuxia bỏ vào một cái bao đầy vôi sống, buộc lại rồi đem quẳng xuống biển ngay dưới cửa sổ hoàng cung. Như vậy, tên khốn nạn đó sẽ chết bằng hai cái chết: vừa chết đuối vừa chết bỏng.

Viên quan đáp:

— Xin tuân lệnh!

Viên quan quản lý cảng tàu bè này, lại chính là viên thuyền trưởng trước kia chịu ân Abuxia. Viên quan này vội tìm đến Abuxia trong ngục tối, đem chàng ra, đưa lên một chiếc tàu nhỏ và dẫn chàng tới một cù lao không xa thành phố. Đến đó, viên quan có thể tự do nói với chàng:

— Này anh Abuxia, tôi không hề quên ơn anh đã đối xử đặc biệt với tôi, và tôi muốn lấy ân báo ân. Vậy anh hãy kể tôi nghe việc xảy ra giữa anh và nhà vua, cho tôi biết anh đã làm nên tội gì đến nỗi không còn được trọng dụng nữa, lại còn phải chịu tội chết đau đớn như vậy?

— Anh ơi, tôi xin thề có chúa Ala chứng giám, tôi hoàn toàn vô tội. Tôi chưa hề làm một tí gì để xứng với cách trừng phạt đó cả.

— Thế thì hẳn là anh phải có lũ kẻ thù, chúng đã hãm hại anh trong tâm trí nhà vua. Vì bất cứ người nào gặp may mắn, nổi danh và có hạnh phúc, bao giờ cũng có kẻ ghen người ghét. Nhưng đừng lo sợ gì cả. Ở đây, trên đảo này, anh sẽ được an thân. Anh hãy yên chí. Anh cứ câu cá cho qua ngày đoạn tháng, cho tới khi tôi có thể cho anh về nước. Bây giờ tôi sắp đến trước mặt vua, giả vờ đã giết anh rồi.

Abuxia hôn tay viên thủy quan. Viên này đi lấy ngay một cái bao tải to đầy vôi sống và cho thuyền tiến về phía hoàng cung, đến tận dưới những cửa sổ mở về phía biển.

Đúng lúc đó, nhà vua đang tựa cửa đợi thi hành lệnh của mình. Viên thủy quan tới dưới cửa sổ, ngước mắt lên để đợi lệnh vua. Vua chìa cánh tay ra ngoài cửa sổ, ngoắt tay ra hiệu bảo quẳng bao tải xuống biển. Lệnh đó tức khắc được thi hành. Nhưng cùng lúc đó, nhà vua vì vung tay quá mạnh nên đánh rơi xuống nước một chiếc nhẫn vàng. Chiếc nhẫn này đối với vua quý không khác gì linh hồn của nhà vua.

Thật vậy, chiếc nhẫn rơi xuống biển là một chiếc bùa hộ mệnh có phép nhiệm màu. Uy thế và quyền lực của nhà vua đều nhờ vào chiếc nhẫn đó. Nhà vua dùng nó để hãm nhân dân và quân đội, bắt họ phải thần phục mình. Đó là vì khi vua muốn ra lệnh chém đầu một kẻ tội phạm, vua chỉ cần giơ bàn tay có chiếc nhẫn, tức thời có luồng chớp nảy ra, quật kẻ tội phạm ngã lăn ra đất chết thẳng cẳng, đầu văng khỏi cổ.

Bởi thế, khi thấy nhẫn rơi xuống biển, vua không muốn nói cho ai biết và hết sức giữ bí mật về việc đó, nếu không thì không thể nào giữ được thần dân phải sợ sệt và tuân lệnh lâu hơn nữa.

Đó là về chuyện nhà vua.

Còn về phần Abuxia, khi còn một mình trên đảo, chàng lấy chiếc lưới mà vị thủy quan đã đưa cho, ra biển quăng lưới để kiếm ăn và cũng để khuây khỏa nỗi trắc ẩn trong lòng. Sau khi quăng lưới và đợi một hồi, chàng kéo lưới lên, thấy đầy cá đủ mọi màu sắc và đủ mọi cỡ lớn nhỏ. Chàng tự nhủ:

— Thật quả có chúa Ala chứng giám, đã lâu ta không được ăn tí cá nào. Ta hãy lấy một con đưa cho hai cậu bếp mà vị thủy quan đã nói với ta, để họ lấy dầu rán cho ta.

Viên thủy quan quản lý hải cảng hải thuyền có nhiệm vụ ngày nào cũng tiếp tế cá tươi cho bếp nhà vua. Ngày hôm đó viên quan không tự mình trông coi việc đánh cá được nên đã ủy cho Abuxia làm việc ấy. Viên quan dặn chàng, sẽ có hai anh phụ bếp đến lĩnh cá tươi đem về. Ngay mẻ lưới đầu tiên Abuxia đã may mắn kiếm được nhiều. Trước khi nộp cá, chàng chọn cho bản thân mình con cá to nhất, đẹp nhất. Rồi chàng móc hầu bao lấy ra một con dao lớn, chọc vào mang cá suốt từ bên nọ sang bên kia. Con cá giãy đành đạch. Khi rút dao ra, chàng kinh ngạc xiết bao thấy ở đầu nhọn của con dao lủng lẳng một chiếc nhẫn vàng, chắc hẳn là con cá đã nuốt được.

Abuxia nhìn thấy chiếc nhẫn, tuy chàng không hề biết phép màu ghê gớm của nó, tức là của chiếc nhẫn rơi từ tay vua xuống biển, nhưng chàng cũng cầm lấy xỏ vào ngón tay mình, không cho việc đó là quan trọng gì cho lắm. Theo lý thì chiếc nhẫn thành vật sở hữu của chàng.

Lúc đó, hai chàng trai đi lấy cá về cho bếp nhà vua vừa tới, và hỏi chàng:

— Bác chài ơi, bác có thể cho chúng tôi biết ông thủy quan coi cảng, thường ngày vẫn trao cá cho chúng tôi mang về để vua ăn, hiện nay ra sao không? Chúng tôi đợi mãi chẳng thấy ông ấy trở về. Ông ấy đi về phía nào?

Abuxia đáp, bàn tay giơ về phía hai người:

— Ông ta đi về phía này!

Tức thì, hai cái đầu của hai anh phụ bếp lìa khỏi cổ và lăn long lóc trên mặt đất, mình cũng ngả xuống. Làn chớp phát ra từ chiếc nhẫn ở tay Abuxia đã giết hai người. Nhìn thấy hai người lăn ra chết, Abuxia tự hỏi:

— Ai là người đã có thể làm đầu họ bật ra như vậy?

Và chàng nhìn khắp mọi phía quanh mình, nhìn cả lên trời và xuống chân. Chàng bắt đầu run sợ khi nghĩ tới quyền lực huyền bí của những hung thần. Chàng thấy viên thủy quan trở về. Từ đằng xa, viên quan vừa trông thấy hai cái xác với hai cái đầu cạnh đó, lại vừa thấy chiếc nhẫn trong tay Abuxia sáng long lanh dưới ánh nắng, ông hiểu ngay mọi việc vừa xảy ra.

Viên thủy quan vội vàng vừa kêu lên, vừa né mình tránh:

— Anh ơi, chớ động bàn tay đeo nhẫn kẻo tôi bị giết mất. Van xin anh chớ động tay.

Abuxia nghe thấy mấy câu đó càng ngạc nhiên và phân vân, nhưng cũng đứng yên hoàn toàn, tuy rằng muốn chạy lại gặp viên thủy quan. Viên này lại gần chàng, ôm choàng lấy cổ chàng và nói:

— Người nào cũng có số phận quàng vào cổ cả. Số anh tốt hơn số nhà vua nhiều. Nhưng anh hãy kể cho tôi biết chiếc nhẫn này đến tay anh bằng cách nào, rồi sau tôi sẽ bảo cho anh rõ nó có phép lạ gì.

Thế là Abuxia kể cho viên thủy quan nghe tất cả tình đầu câu chuyện. Rồi viên thủy quan cũng kể lại phép màu ghê gớm của chiếc nhẫn cho Abuxia nghe và nói thêm:

— Bây giờ thì sinh mệnh của anh hết nguy và sinh mệnh nhà vua bị nguy khốn. Anh có thể không lo ngại gì cả, cùng tôi đi về thành phố. Anh có thể chỉ ngoắc chiếc ngón tay đeo nhẫn đó là làm rơi được đầu các kẻ thù của anh và làm cho đầu vua bật ra khỏi cổ.

Viên quan cho Abuxia xuống chiếc tàu con đi về thành, rồi dẫn chàng vào cung, đến trước mặt vua.

Lúc đó, nhà vua đang họp bàn với triều đình, xung quanh vua có đông đảo các vị thượng thư, các vị đại thần và các quan cơ mật. Tuy nhà vua bụng đầy lo âu điên cuồng vì mất chiếc nhẫn, nhưng không dám nói ra, cũng không dám cho đi mò tìm dưới biển, sợ các kẻ thù của mình mừng rỡ về tai nạn đó.

Nhưng khi thấy Abuxia vào, nhà vua không còn nghi ngờ gì nữa về việc sắp bị lật đổ, bèn kêu lên:

— À, đồ khốn nạn kia! Mi làm thế nào mà lại từ đáy biển lên được, và thoát khỏi chết đuối chết cháy?

Abuxia đáp:

— Muôn tâu bệ hạ, chúa Ala là đấng vĩ đại nhất!

Rồi chàng kể cho vua nghe: viên thủy quan nhớ ơn được tắm không mất tiền đã trả ơn bằng cách cứu sống chàng như thế nào, chàng được chiếc nhẫn thần và đã vô tình làm chết mất hai người phụ việc như thế nào. Sau đó chàng nói thêm:

— Còn bây giờ thì thần đến trả bệ hạ chiếc nhẫn này, để đền đáp hoàng ân, và cũng để chứng minh cho bệ hạ thấy rằng nếu thần có bụng dạ nào thì thần đã dùng chiếc nhẫn này để tiêu diệt các kẻ thù của thần và giết chết cả bệ hạ nữa. Ngược lại, thần khẩn cầu bệ hạ xét kỹ hơn về cái tội gì đó thần không biết, nó đã làm cho bệ hạ xử tử kẻ hạ thần đây. Và nếu quả thần có tội thật thì xin bệ hạ bắt thần phải bị khảo đủ mọi khổ hình cho đến chết.

Nói thế rồi Abuxia rút chiếc nhẫn ở tay ra, đeo cho nhà vua. Vua vội vàng đeo nhẫn vào tay mình, vừa thở phào vì khoan khoái và mãn nguyện, vừa cảm thấy như hồn trở về với thể xác.

Bấy giờ nhà vua đứng dậy, giang hai cánh tay ôm choàng lấy cổ Abuxia mà phán rằng:

— Hỡi ngươi ơi! Thật ngươi là tinh hoa trong dòng thế phiệt trâm anh. Trẫm xin ngươi đừng quá trách trẫm, và thứ cho trẫm đã làm thiệt cho ngươi, hại cho ngươi. Thật kẻ khác thì chẳng đời nào trả lại trẫm chiếc nhẫn này.

Chàng thợ cạo đáp:

— Muôn tâu bệ hạ, nếu quả thật là bệ hạ cầu mong thần miễn trách cho bệ hạ thì bệ hạ chỉ việc nói cho thần rõ: thần bị quy tội gì để bệ hạ phải nổi giận và căm thù?

— Úi chà chà, cần gì! Bây giờ trẫm đã tin chắc rằng ngươi bị tố cáo oan rồi. Nhưng vì ngươi muốn biết đã bị quy vào tội gì, thì đây nhé, chủ hiệu nhuộm Abukia đã bảo trẫm thế này này…

Nhà vua bèn kể lại tất cả việc tên thợ nhuộm tố cáo Abuxia về thuốc rụng lông, thuốc đó sau đem thử vào phần trên của đám lông ở hạ bộ quan tể tướng.

Abuxia mắt đẫm lệ, tâu:

— Chà chà! Muôn tâu bệ hạ, thần nào có biết vua nước Nadarê bao giờ đâu, mà suốt cả đời thần có bao giờ thần giẫm chân lên đất nước ấy. Nhưng sự thực là thế này…

Rồi chàng kể cho vua nghe: anh thợ nhuộm với chàng sau khi đọc phần Fatiha của kinh thánh, đã ăn thề với nhau cam đoan sẽ giúp đỡ lẫn nhau rồi cùng ra đi như thế nào. Chàng kể tất cả những cách láu cá, những âm mưu xảo trá của anh thợ nhuộm, trong đó có việc lấy gậy đánh chàng và chuyện thuốc rụng lông mà chính hắn mách cho chàng biết cách pha và dùng.

Chàng lại nói thêm:

— Muôn tâu bệ hạ, dù sao thuốc rụng lông đó, bôi vào da, cũng là một thứ hay vô cùng; chỉ có nuốt vào bụng mới độc thôi. Ở trong nước kẻ hạ thần, mọi người nam giới nữ giới đều chỉ dùng thứ đó thôi, chứ không dùng dao cạo, làm cho những lông ở hạ bộ rụng đi một cách rất nhẹ nhàng êm ái. Còn về những trò chơi khăm, những cách đối xử tàn tệ đối với thần, thì bệ hạ chỉ cần cho triệu lại đây lão gác khu nhà và các cậu học việc ở xưởng nhuộm, hỏi họ là biết được thần nói có đúng không.

Nhà vua mười phần đã tin cả mười rồi, nhưng chiều lòng Abuxia, bèn cho triệu lão gác khu nhà và các anh học việc lại. Hỏi cung họ, họ đều xác nhận những lời lẽ của chàng thợ cạo là đúng. Họ còn cho biết thêm nhiều chi tiết về cách ăn ở bất lương của tên thợ nhuộm nữa.

Nhà vua bèn thét quân hầu:

— Bay đâu! Bắt tên chủ hiệu nhuộm về đây cho ta. Nó phải để đầu trần, chân đi đất, hai tay trói lại sau lưng.

Tức thì bọn lính chạy tới và xông vào xưởng nhuộm. Không thấy chủ xưởng ở đó, chúng bèn chạy xộc vào nhà riêng, thấy hắn đang hưởng cái thú ngồi nhàn hút thuốc uống trà, có lẽ đang mơ đến cái chết của Abuxia.

Thế là họ xông lại, kẻ đấm vào gáy, kẻ đá đít, người húc đầu vào bụng; họ giày xéo lên hắn, lột quần áo hắn chỉ còn để lại cho cái áo lót, rồi lôi hắn xềnh xệch, chân đất, đầu trần, tay trói giật cánh khuỷu, điệu đến trước ngai vàng nhà vua.

Hắn thấy Abuxia ngồi bên phải vua, lão gác cổng khu nhà đứng giữa phòng, và cạnh lão có bọn học việc xưởng nhuộm.

Hắn đã thấy tất cả cái đó.

Hắn hoảng hồn đến nỗi vãi cả ra ngay chính giữa triều đình. Hắn biết đến nước chết rồi, không sao thoát nổi.

Nhưng nhà vua đưa mắt lườm hắn và phán:

— Mi không thể nào chối được rằng đây là người bạn cũ của mi, là cái người nghèo đã bị mi cướp mất của, bị mi lột hết, lại hành hạ, bỏ mặc, đánh đập, chửi rủa, tố cáo và cuối cùng là làm cho chết.

Rồi lão gác cổng khu nhà ở và bọn học việc tại xưởng nhuộm giơ tay lên mà kêu rằng:

— Đúng rồi! Có chúa Ala chứng giám! Mi không thể nào chối cãi những việc đó được. Chúng tôi xin làm chứng về những điều đó, trước chúa Ala và trước đức vua.

Vua phán:

— Dù mi chối hay nhận, thì mi cũng vẫn cứ phải chịu cái hình phạt đã tiền định trong số mi.

Vua thét các võ sĩ:

— Hãy bắt nó, giòng nó đi bộ khắp kinh thành, rồi nhét nó vào một bao tải đầy vôi sống và quẳng tuốt xuống biển cho nó chết bằng hai cái chết, vừa chết đuối vừa chết bỏng.

Bấy giờ chàng thợ cạo bèn kêu lên:

— Muôn tâu bệ hạ, thần cúi đầu xin bệ hạ chấp nhận lời thần, tha chết cho y, vì thần đã thứ lỗi cho y về tất cả mọi việc y đã hại thần.

Nhưng nhà vua không chịu:

— Nếu ngươi thứ lỗi cho hắn về các tội hắn làm để hại ngươi, thì trẫm, trẫm không tha thứ cho hắn về các tội hắn đã phạm đối với trẫm.

Và lại quát võ sĩ:

— Giong hắn đi và hãy thi hành mệnh lệnh của trẫm!

Khi đó, các võ sĩ túm lấy tên thợ nhuộm Abukia, vừa kéo đi xềnh xệch khắp cả kinh thành, vừa kể lể tội trạng, rồi cuối cùng tống cổ vào một bao tải đầy vôi sống, quẳng xuống biển. Thế là hắn vừa chết đuối vừa chết bỏng. Vì đó là số phận hắn đã định trước như vậy.

Còn về phía Abuxia thì nhà vua phán:

— Hỡi Abuxia, bây giờ trẫm muốn biết ngươi mong ước gì thì cứ nói cho trẫm, trẫm sẽ chuẩn y ngay tức khắc!

— Thần chỉ xin bệ hạ cho phép thần trở về nơi quê cha đất tổ. Xa họ hàng thân thuộc, thần thấy buồn, và không thích ở lại đây nữa.

Nhà vua có ý muốn phong cho chàng làm tể tướng thay cho lão mũm mĩm xồm xoàm hiện đương giữ chức đó. Tuy luyến tiếc Abuxia, nhà vua cũng cho chuẩn bị một chiếc tàu lớn đầy đủ nô lệ cả nam lẫn nữ và đầy tặng vật quý giá.

Lúc sắp chia tay, nhà vua còn hỏi:

— Thế nào! Ngươi không muốn làm tể tướng cho trẫm à?

— Thần rất muốn trở về tổ quốc.

Nhà vua không nói thêm. Chiếc tàu ra khơi, đem Abuxia và bọn nô lệ của chàng đi về phía Ixkanđaria.

Chúa Ala tiên định cho đi đến nơi về đến chốn, và họ đổ bộ ở Ixkanđaria, ai cũng mạnh khỏe cả. Nhưng vừa lên bờ thì một người nô lệ thấy trên bãi biển một cái bao tải do sóng biển đánh dạt vào bờ từ trước.

Abuxia mở bao ra, thấy xác Abukia. Thì ra các dòng nước biển đã cuốn xác hắn đưa đến tận đây. Abuxia cho đem chôn gần đấy, trên bờ biển, cho xây một cái lăng, lại dành một số ruộng đất nhà cửa riêng để lấy tiền tu bổ sửa sang. Chàng cho khắc lên cổng lăng lời răn sau đây:

“Đừng làm điều ác. Chớ say sưa với thứ rượu cay nghiệt hung tàn. Kẻ ác cuối cùng bao giờ cũng bị quật ngã.

Xương tàn của sa mạc trôi nổi trên mặt đại dương, mà ngọc trai quý thì nằm im trên cát dưới đáy biển.

Ở những vùng trời quang mây tạnh trong không trung, trên những trang trong suốt có chữ rằng

“Gieo thiện thì sẽ gặp thiện

Vì vạn vật trở lại với cội nguồn.”

Thế là hết đời tên thợ nhuộm Abukia. Và cũng bắt đầu cuộc đời hạnh phúc và vô tư lự của chàng Abuxia. Chính vì cái vịnh biển do có mộ tên thợ nhuộm mà từ đó có tên là “Vịnh Abukia.”

TRUYỆN APĐALA TRÊN-CẠN VÀ APĐALA DƯỚI-BIỂN

Sêhêrazát kể:

Có một người làm nghề đánh cá tên là Apđala. Người ngư dân này phải nuôi một vợ và chín con. Chàng nghèo, nghèo lắm, tất cả của cải gia tài chỉ có một chiếc lưới thôi. Chiếc lưới đó vừa là cần câu cơm, vừa thay cho cửa hiệu. Trăm việc trông vào chiếc lưới. Vì vậy, chàng quen lệ mỗi ngày đều ra biển đánh cá. Hễ đánh được ít thì bán đi nuôi con, hễ đánh được nhiều thì tiền kiếm được đem về cho vợ mua thức ăn, nấu nướng ngon lành, mua hoa quả, tiêu pha hết cho gia đình, không hạn chế không tằn tiện, vì anh ta thường tự nhủ: bữa mai thì mai lại có.

Chàng cứ sống ngày nào hay ngày ấy như vậy, không lo trước đến số phận ngày mai.

Vậy mà một hôm, vợ chàng đẻ ra đứa con trai thứ mười (vì nhờ Trời phù hộ, chín đứa trước cùng là con trai cả). Chính vào ngày hôm ấy, trong chiếc nhà nghèo khổ của chàng ngư dân Apđala lại không có một tí gì để ăn cả.

Vợ bèn bảo chồng:

— Thày nó ơi, nhà ta thêm một miệng ăn, thế mà hôm nay chưa có gì ăn. Thày nó có đi mà kiếm cái gì để ăn đỡ trong lúc khó khăn này không?

— Chính tôi sắp nhờ Chúa ra đánh cá ngoài biển, quăng mẻ lưới lấy may cho thằng cu mới đẻ, thử xem số nó sau này tốt xấu ra sao.

Vợ dặn:

— Thày nó hãy tin vào Chúa!

Thế là chàng ngư dân Apđala vác lưới ra biển. Chàng quăng lưới, cầu may cho đứa con mới đẻ, khấn rằng:

— Cầu Trời cho cuộc đời cháu dễ dàng chứ không khó khăn, dồi dào chứ không thiếu thốn.

Đợi một hồi, chàng kéo lưới lên, thấy đầy những rác rưởi, cát sỏi, rong biển, tịnh không có dấu vết gì là cá lớn cá con cả, hoàn toàn không có cá mú gì hết.

Khi đó, chàng ngạc nhiên và lòng buồn rười rượi:

— Vậy ra, chẳng lẽ chúa Ala tạo ra thằng bé mới đẻ này mà không cấp cho nó một phần nào, một chút lương ăn nào ư? Không thể thế được, không bao giờ lại thế được, vì Đấng Tối cao Người đã sinh ra hai hàm răng của con người, đã vạch ra hai môi cho cái mồm thì không phải là Người đã làm việc vô ích, và chính Người đã tự nhận việc cung cấp cho đủ, bởi vì Người là Đấng trông xa, Người là Đấng rộng lượng. Lạy Chúa vạn bái!

Rồi chàng vắt lưới lên vai, đi đến nơi khác để quăng lưới xuống biển. Chờ một hồi lâu, chàng kéo lưới lên rất khó nhọc vì lưới rất nặng. Chàng thấy trong lưới có một con lừa chết, trương lên thối hoắc. Chàng thấy tâm hồn như buồn nôn, chán ngán.

Chàng vội gỡ lưới ra, vội vã sang chỗ khác và nói:

— Chỉ có Chúa vinh quang, Tối cao là ta kêu cầu được, là có quyền lực. Tất cả cái rủi ro này chỉ là tại con mụ vợ đáng nguyền rủa của ta thôi. Biết bao lần mình đã bảo mụ rằng: “Trong sông nước, không còn có gì cho tôi nữa đâu, tôi phải kiếm ăn chỗ khác thôi. Tôi chịu cái nghề này thôi. Không! Thật là không chịu được nữa rồi. Hỡi bu nó ơi, vậy hãy để tôi bỏ nghề đánh cá, đi làm nghề khác”. Mình nói với mụ biết bao lần như thế, đến chai cả lưỡi ra rồi. Thế mà mụ cứ nói mãi: “Chúa Ala Carim! Chúa Ala Carim! Độ lượng của Người thật vô biên! Hỡi bố nó ơi, đừng nản lòng”. Thế đây có phải là độ lượng của chúa Ala không? Phần dành cho thằng bé mới đẻ, phải chăng là con lừa chết này, hay là lô cát sỏi kia.

Chàng đánh cá Apđala đứng im hồi lâu, buồn rười rượi. Sau chàng quyết định quăng lưới lần nữa, xin lỗi chúa Ala về những lời bộp chộp vừa rồi.

— Hỡi Đấng Ban ân, Người phù hộ độ trì, gia ân gia nghĩa cho mọi tạo vật của Người! Người tiên định số phận chúng con. Xin Người run rủi cho con được mẻ lưới thắng lợi. Xin Người phù hộ cho thằng bé mới đẻ này. Con xin hứa một ngày kia nó sẽ thành tu sĩ Hồi giáo chỉ thờ phụng một mình Người thôi.

Rồi chàng tự nhủ:

— Mình rất muốn được lấy một con cá, dù chỉ là một con thôi để đem lại cho ân nhân mình là bác bán bánh mì. Những ngày vận đen, mình đứng ngoài cửa hiệu, hít mùi bánh mì nóng, thì bác ấy vẫy mình lại gần và hậu hĩnh cho mình đủ bánh cho vợ và 9 con.

Khi Apđala quăng lưới lần thứ ba, chàng đợi rất lâu rồi mới kéo lên. Nhưng vì lần này lưới còn nặng hơn tất cả mọi lần, nặng lạ lùng, nên chàng vô cùng khó nhọc kéo được lưới lên bờ, hai bàn tay co thừng đến chảy máu ra. Chàng vô cùng kinh ngạc thấy trong lưới một con người trần truồng có đuôi cá. Người đó có đầu, mặt, râu, mình và tay như người ở trên cạn vậy.

Thấy vậy, chàng Apđala yên chí ngay rằng đó là một hung thần trong bọn hung thần thuở xưa, vì không tuân lệnh Thày ta là Xôlâymân ben Đaut nên bị bỏ vào những bình đồng đỏ và bị quăng xuống biển.

Chàng nghĩ: “Chắc hẳn kia là một trong các hung thần đó rồi. Bình đồng gắn kín lâu ngày bị nước ăn mòn nên hắn thoát ra được và bám vào lưới mình.”

Chàng đánh cá vừa kêu la kinh hoảng, vừa vén áo dài lên quá đầu gối mà chạy trên bãi biển. Chàng thét:

— Aman! Aman! Hỡi hung thần của Xôlâymân, xin tha cho tôi!

Nhưng người cá kia từ trong lưới kêu lên:

— Lại đây, anh đánh cá ơi. Đừng chạy, vì tôi cũng là người như anh thôi, không phải hung thần hung thiếc gì đâu. Hãy trở lại đây gỡ tôi ra khỏi lưới và đừng có sợ gì cả. Tôi sẽ đền ơn trả nghĩa nhiều cho anh. Và chúa Ala sẽ xét công ấy khi cân nhắc công tội, sau khi anh chết.

Được lời như cởi tấm lòng, chàng đánh cá không chạy trốn nữa và thong thả trở về phía chiếc lưới. Chàng hỏi:

— Thì ra ngươi không phải là một hung thần?

— Không đâu, tôi cũng là người, biết tin chúa Ala và đức Sứ giả của Người.

— Thế ai quẳng ngươi xuống biển?

— Không ai quẳng cả. Tôi sinh ra ở dưới ấy, tôi là con của biển. Dưới đáy biển có nhiều người lắm. Chúng tôi ở dưới nước thì cũng như các anh ở trên cạn, như chim chóc ở trên trời. Chúng tôi đều là tín đồ của chúa Ala. Đối với người trên cạn, vâng theo lời dạy của Chúa và của Kinh Thánh, anh em chúng tôi thường hay giúp đỡ.

Anh ta nói thêm:

— Nếu tôi là một hung thần, thì tôi đã xé lưới của anh rồi, nhẽ đâu lại gọi anh lại gỡ cho lưới khỏi rách. Tôi biết lưới là cần câu cơm của gia đình anh và mọi sự đều trông vào lưới này.

Nghe mấy lời thành thực, Apđala không nghi ngờ lo sợ nữa. Chàng cúi xuống gỡ lưới cho người cá. Anh này nói thêm:

— Tôi đang dạo chơi thì lưới của anh úp lấy tôi. Số đã định là tôi phải giúp anh vì tôi chỉ muốn đem lại hạnh phúc cho anh và nhà anh. Ta giao ước với nhau sẽ kết bạn, trao đổi tặng vật cho nhau. Ví như anh, ngày nào anh cũng đến đây, thì mang cho tôi hoa quả là sản vật trên cạn: nho, vả, dưa đỏ, dưa gang, đào, mận, lựu, chuối, chà là v…v… Tôi rất muốn những thứ này. Còn tôi sẽ tặng lại anh những hải sản như san hô, ngọc trai, ngọc hoàng lục, hải lục ngọc, lục ngọc, thanh ngọc, hồng ngọc, kim loại quý và tất cả các loại châu báu, ngọc thạch có trong biển cả. Mỗi lần tôi sẽ chất đầy cái thúng mà anh dùng để đem hoa quả đến. Anh có ưng như thế không?

Anh chài nghe thế, sướng ran:

— Ya Ala! Ai lại từ chối.

Lại nói:

— Ta phải đọc chương Fatiha mà giao ước với nhau mới được.

Người cá đồng tình. Hai người đọc to chương Fatiha mở đầu kinh Koran. Xong, Apđala gỡ lưới cho người cá ra. Chàng hỏi:

— Tên anh là gì?

— Là Apđala. Sáng mai anh chờ tôi ở đây nhé, không thấy thì cứ gọi: “Ới anh Apđala! Hỡi anh người cá!” tôi sẽ nghe thấy mà bơi lên. Thế còn anh tên là gì?

— Tôi cũng tên là Apđala như anh.

Người cá reo lên:

— Anh là Apđala trên cạn, tôi là Apđala dưới biển. Như thế, chúng ta thân thiết gấp hai lần, một lần vì tình bạn, một lần vì sự trùng tên. Chờ tôi một lát, tôi lặn xuống lấy món quà biển đầu tiên tặng anh.

Nói rồi người cá nhảy xuống biển biến mất. Chờ giây lâu không thấy anh ta lên, Apđala lấy làm tiếc, tự nhủ: “Có chắc hắn ta lên nữa không? Ý hẳn hắn cười đã nói dối mà lừa được mình. Giá ta cứ giữ lấy, đem cho thiên hạ xem có phải kiếm được nhiều tiền không! Những nhà giàu không muốn bận rộn thì ta đưa đến tận nhà, họ sẽ đãi ta rộng rãi”. Anh ta ca cẩm như vậy, rồi lại nghĩ: “Thế là phí một mẻ lưới.”

Vừa lúc ấy, người cá nhô lên, bơi lên bờ ngồi cạnh Apđala, hai tay đầy ngọc trai, san hô, lục ngọc, hoàng hồng ngọc, hồng ngọc và các thứ ngọc khác. Anh ta đưa cả cho anh chài, nói:

— Anh cầm lấy và xá lỗi cho vì ít quá. Lần này không có thúng mủng gì. Lần sau, anh mang cho một cái thúng, tôi sẽ lấy đầy.

Anh chài mừng quá, ngắm nghía rồi giấu vào trong người. Người cá lại nói:

— Chớ quên giao ước giữa đôi ta. Sáng nào cũng đến, trước khi mặt trời mọc đấy.

Nói rồi từ biệt, lặn xuống biển.

Anh chài vào thành phố, lòng vui sướng lâng lâng. Anh đi qua nhà người làm bánh mì đã giúp đỡ anh nhiều trong những ngày tăm tối. Anh nói:

— Ông anh ơi, vận tôi đã may rồi. Bác tính sổ hộ những món nợ của tôi đi.

— Tính sổ? Để làm gì? Anh em với nhau cần gì chuyện đó. Nếu bác có tiền dư thì trả chút ít cũng được. Nếu không có, cứ việc lấy bánh về cho các cháu nó ăn, lấy bao nhiêu cũng được, chờ khi nào thực sự có tiền hãy trả.

— Ông bạn ơi, nhờ lượng hải hà của Chúa đối với cháu bé, giờ tôi đã vĩnh viễn phong lưu. Tôi trả bác bây giờ đã thấm vào đâu với việc bác đã giúp chúng tôi những ngày đói nghèo thắt lấy cổ. Bác hãy tạm cầm lấy chừng này.

Nói rồi, anh chài lấy trong bọc ra một nắm ngọc tướng, quá nửa cái số người cá cho. Anh ta đưa cho người làm bánh, nói:

— Trong khi tôi chưa ra chợ bán ít ngọc, bác lấy cho tôi tạm vay ít tiền.

Người làm bánh quá đỗi ngạc nhiên, có bao nhiêu tiền trong ngăn bàn, dốc kỳ hết cho anh chài, lại thân hành đem một giỏ bánh đến cho nhà anh ta, và còn nói:

— Tôi là nô lệ và tôi tớ cho bác.

Anh chài đưa giỏ bánh cho vợ rồi chạy đi mua thịt cừu, thịt gà, rau quả. Tối hôm đó chị vợ làm một bữa ăn ngon lạ thường, vợ chồng con cái ăn một bữa ra trò. Anh chài vui sướng vì đứa bé mới đẻ đã đem lại cho anh của cải và hạnh phúc. Apđala kể lại cho vợ nghe những việc đã xảy ra, buổi quăng lưới kết thúc bằng việc kéo được Apđala dưới biển, kể hết không sót một chi tiết nào. Anh đưa cho vợ phần ngọc còn lại, tặng vật của người cá. Chị vợ sướng lắm, dặn:

— Nên giữ kín chuyện này, nếu không bọn quan chức sẽ gây nhiều khó khăn.

— Đã hẳn là như vậy. Trừ bác làm bánh mì ra, tôi không nói với một ai cả. Thường tình, người ta hay giấu hạnh phúc, nhưng hạnh phúc của tôi không nên là một điều bí mật đối với ân nhân đầu tiên của mình.

Hôm sau, anh chài dậy thật sớm, đội một thúng đầy quả đẹp, đủ mọi thứ, mọi màu, đến bãi biển trước khi mặt trời mọc. Anh đặt thúng xuống, không thấy người cá đâu, anh vỗ tay gọi:

— Apđala dưới-biển ơi, anh ở đâu?

Tức thì, từ dưới biển một giọng vọng lên:

— Tôi đây, hỡi Apđala trên-cạn. Tôi lên đây!

Người cá nổi lên, chào hỏi và chúc mừng bạn. Anh chài đưa thúng quả, người cá cảm ơn mà bưng xuống nước. Một lúc lại nổi lên, đem theo chiếc thúng đó lên, đựng đầy ngọc châu, ngọc thạch, san hô cùng các thứ hải sản quý khác.

Anh chài tạm biệt bạn, đội thúng trở về, tạt vào nhà người làm bánh. Chàng chào hỏi:

— Chúc anh vạn an, hỡi người cha có bàn tay rộng mở!

— Hỡi anh tốt vía, chúc anh bình yên vô sự. Cầu chúa Ala phù hộ độ trì cho anh! Tôi vừa mới cho mang lại nhà anh, một mâm bốn chục chiếc bánh ngọt tôi đã làm đặc biệt để tặng anh đấy. Trong bột bánh, tôi cho khá nhiều bơ đã lọc, quế, thảo quả, đậu khấu, nghệ, ngải cứu, hồi và thìa là, không hà tiện thứ gì cả.

Chàng đánh cá bèn thò tay vào thúng, lấy ra ba nắm tướng những châu ngọc, đưa cho chủ hiệu bánh mì, rồi chàng về nhà. Chàng hạ thúng xuống, chọn mỗi loại và mỗi màu một hòn ngọc đẹp nhất, gói cả vào một miếng giẻ rồi đến phố hàng bạc. Chàng dừng chân trước cửa hiệu của lão trùm phường kim hoàn, bày những hòn ngọc kỳ lạ đó ra trước mặt lão và nói:

— Lão có muốn mua không?

Lão trùm phường kim hoàn nhìn chàng đánh cá bằng đôi mắt đầy ngờ vực, hỏi:

— Anh có còn nữa không?

— Tôi còn đầy một thúng ở nhà ấy.

— Nhà anh ở đâu?

— Lạy chúa Ala! Tôi không có nhà, chỉ có một túp lều bằng ván mục nát ở trong cùng cái ngõ Mỗ gần phố hàng cá.

Nghe đến đây, lão trùm thét gọi bọn trai tráng người nhà:

— Bắt lấy nó! Đó là thằng kẻ trộm mà người ta báo cho chúng ta biết, đã lấy trộm đồ trang sức của hoàng hậu đấy.

Và lão ra lệnh cho chúng lấy côn đánh cho một trận. Tất cả bọn thợ kim hoàn và bọn nhà buôn quây lấy chàng, mắng nhiếc xỉ vả chàng.

Kẻ thì nói:

— Chắc thằng này tháng trước đã ăn cắp trong cửa hiệu của ông Hatxan đây.

Kẻ lại bảo:

— Cũng chính thằng khốn nạn này đã vơ vét hết ở nhà ông Mỗ đấy.

Và mỗi người kể một vụ cướp trộm không tìm ra thủ phạm để đổ lỗi cho chàng đánh cá. Apđala cứ làm thinh, cũng chẳng lắc đầu chối gì cả. Sau khi bị trận gậy phang phủ đầu rồi, chàng để lão trùm kim hoàn lôi chàng đến trước mặt vua. Lão muốn bắt chàng phải thú trước mặt vua về những tội trộm cắp và muốn vua xử giảo trước hoàng cung.

Khi đến triều đình, lão trùm kim hoàn tâu vua:

— Muôn tâu bệ hạ, khi hoàng hậu mất chiếc vòng cổ, bệ hạ đã tin cho bọn thần biết và ra lệnh cho bọn thần tìm ra thủ phạm. Bọn thần đã cố hết sức lùng và nhờ chúa Ala run rủi, bọn thần đã thành công. Đây là tên thủ phạm và đây là những hòn ngọc mà bọn thần đã tìm thấy trên người nó.

Vua bảo viên quan thị:

— Ngươi đem những viên ngọc này cho hoàng hậu xem, và hỏi Người xem có phải đó là những hòn ngọc ở chiếc vòng cổ bị mất không.

Quan thị đi tìm gặp Hoàng hậu, bày ra trước mặt bà những hòn ngọc tuyệt đẹp ấy, và hỏi:

— Xin lệnh bà cho biết đó có phải là những hòn ngọc trong chiếc vòng ngọc bị mất không?

Hoàng hậu nhìn thấy chỗ ngọc đó thì cực kỳ thích thú và phán:

— Không phải! Ta đã tìm thấy vòng ngọc của ta trong hộp đựng đồ trang sức rồi. Còn những hòn ngọc này đẹp hơn những hòn của ta đây rất nhiều. Ngọc này vô song, tuyệt thế. Vậy hỡi Matxua, ngươi hãy ra tâu xin Thánh thượng mua để làm vòng đeo cho công chúa Thịnh Vượng vì công chúa đến tuổi cập kê rồi.

Khi được quan thị kể lại lời hoàng hậu, nhà vua nổi trận lôi đình, mắng nhiếc lão trùm kim hoàn đã bắt đánh oan một người vô tội. Lão run sợ, tâu:

— Muôn tâu bệ hạ, bọn thần được biết rằng anh này là một người đánh cá, một dân nghèo. Thế mà bọn thần thấy anh ta có những hòn ngọc quý này, lại biết anh ta còn cả một thúng đầy ắp ở nhà, nên bọn thần nghĩ rằng đó là một gia tài lớn quá, không thể nào anh dân nghèo này có thể có được một cách chân chính.

Nhà vua càng nổi giận thêm và thét mắng lão trùm kim hoàn và lũ đi cùng như sau:

— Hỡi bọn tiện dân ô trọc, hỡi quân tà giác dã tâm, đồ phàm phu tục tử, bọn ngươi há không biết rằng trong số phận một người tín đồ chân chính thì không có may mắn nào là không thể có, dù cái may đó bất thần và kỳ lạ thế nào cũng vậy. A! cái lũ hung ác này! Thế là bọn ngươi cứ vội kết tội người dân nghèo đó, không nghe lời trần tình của anh ta, không xem xét, suy nghĩ chỉ dựa vào cái lý lẽ sai lầm là số tài sản đó to quá đối với anh ta. Và bọn ngươi gọi anh ta là đồ trộm cắp, bọn ngươi làm nhục anh ta trước mặt dân chúng. Thế mà không một lúc nào bọn ngươi nghĩ ra rằng chúa Ala tối quang minh, khi Người ban phúc thì Người không bao giờ dè dặt bủn xỉn cả. Hỡi đồ ngu ngốc! bọn ngươi há không biết rằng Đấng Tối cao có khả năng lấy để ban phúc cho con người vô tận dồi dào đến thế nào ư? Bọn ngươi là một lũ người trần mắt thịt, thấy sao được những quả phúc trên bàn cân của người may mắn. Cút đi, lũ khốn nạn! Cút đi cho khuất mắt ta. Xin chúa Ala không đời nào còn ban phúc cho bọn ngươi nữa.

Bọn chúng bị nhà vua xua đuổi một cách nhục nhã. Rồi, nhà vua quay về phía chàng Apđala và, trước khi hỏi chàng, nhà vua phán:

— Hỡi chàng dân nghèo, xin chúa Ala giáng phúc cho ngươi trong các thứ người đã ban cho ngươi. Ngươi được an toàn. Trẫm cho ngươi được an toàn.

Rồi nhà vua hỏi:

— Bây giờ ngươi hãy kể sự thật cho trẫm nghe, và nói cho trẫm biết những hòn ngọc đó đến tay ngươi bằng cách nào. Ngọc đó đẹp lắm, không một vị vua nào trên trần thế này có được những hòn ngọc như thế.

— Muôn tâu bệ hạ, kẻ thần dân này còn có ở nhà một thúng đầy những thứ ngọc đó. Đó là quà tặng của bạn thần là Apđala dưới-biển.

Rồi chàng kể cho nhà vua nghe tất cả câu chuyện xảy ra giữa chàng và Apđala dưới-biển, không bỏ sót một chi tiết nào. Nhưng chẳng cần nhắc lại, vô ích.

Sau đó, chàng nói thêm:

— Vậy là thần đã giao ước với anh ta lời gắn bó bằng cách đọc thiên Fatiha của thánh kinh Koran. Theo giao ước đó thì sáng nào, lúc rạng đông, thần cũng phải mang cho anh ta một thúng đầy hoa quả trên mặt đất, còn anh ta thì hứa đem cho thần cũng cái thúng đó đầy các thứ quả của đáy biển, tức là các hòn ngọc mà bệ hạ đã thấy.

Nhà vua nghe các lời lẽ của chàng đánh cá, rất ngạc nhiên về lòng quảng đại của Đấng Ban phúc đối với tín đồ của mình, và phán rằng:

— Hỡi chàng ngư dân, đó là điều tiền định trong số phận của ngươi. Nhưng ngươi hãy để trẫm nói cho ngươi rõ rằng sự giàu có cần phải được bảo vệ, và người giàu phải có địa vị cao. Cho nên trẫm muốn che chở cho ngươi trong suốt đời trẫm, và hơn cả thế nữa kia. Vì trẫm không thể bảo đảm về tương lai, và trẫm không biết kẻ kế ngôi trẫm sẽ đối xử với ngươi ra sao, nếu nhỡ ra trẫm chết hoặc bị mất ngai vàng. Có thể là kẻ kế ngôi trẫm sẽ giết ngươi vì máu tham và vì thích của cải chốn trần gian. Cho nên trẫm muốn khi còn sống đây trẫm sẽ bảo đảm cho ngươi khỏi bị những cảnh phú quý thăng trầm. Mà cách hay nhất, theo trẫm, là cho ngươi làm phò mã, lấy con gái trẫm là công chúa Thịnh Vượng, thiếu nữ đến tuổi cập kê, rồi phong cho ngươi làm tể tướng. Như vậy là trước khi trẫm băng hà, trẫm sẽ truyền ngôi cho ngươi.

Chàng đánh cá tâu:

— Thần xin tuân theo Thánh ý.

Vua bèn gọi nô lệ vào phán rằng:

— Bay dẫn chủ ngươi đây đến nhà tắm.

Bọn nô lệ dẫn chàng đánh cá đến nhà tắm của hoàng cung, tắm rửa thật kỹ cho chàng, mặc cho chàng bộ quần áo vua ban, rồi lại đưa chàng đến trước mặt vua. Ngay khi đó, vua phong cho chàng làm tể tướng và chỉ dẫn cho chàng mọi điều cần thiết để làm phận sự mới. Apđala tâu:

— Muôn tâu bệ hạ, Thánh ý là cách cư xử của thần, và lòng nhân đức của bệ hạ là nơi bóng mát mà thần thích hưởng.

Rồi nhà vua phái đến nhà chàng đánh cá nhiều lính tráng, với phường nhạc có sáo, kèn, thanh la, trống cái, những mỹ nữ thạo nghề trang sức chải chuốt. Bọn này được lệnh mặc quần áo và trang sức cho vợ và mười đứa con của chàng, đặt họ lên kiệu có hai chục nô lệ khiêng, rồi rước họ về cung, nhã nhạc vang lừng, giữa một đoàn tùy tùng đông đúc. Lệnh đó được thi hành, và vợ chồng chàng đánh cá ôm đứa con mới đẻ vào lòng, được đặt ngồi cùng chín đứa con lớn kia trên một cái kiệu đẹp lộng lẫy; đi trước nàng có đoàn quân và đoàn nhạc, đi kèm sau kiệu có các mỹ nữ hầu hạ nàng, có vợ các vị đại thần và vợ các vị thân sĩ. Về đến hoàng cung, nàng được hoàng hậu đón tiếp vô cùng trọng thể. Còn nhà vua thì tiếp bọn trẻ con, lần lượt cho chúng lên ngồi lòng và vuốt ve chúng như cha vuốt ve con đẻ vậy. Về phần mình, hoàng hậu muốn tỏ tình thương mến vợ quan tể tướng mới, nên đặt nàng vào hàng đầu các cung tần ở trong cung, bằng cách phong cho nàng làm nữ tể tướng hậu cung.

Nhà vua giữ lời hứa, gả công chúa Thịnh Vượng là con một của mình làm vợ lẽ quan tể tướng Apđala.

Nhân dịp lễ cưới đó, nhà vua cho mở hội lớn cho dân chúng và quân lính vui chơi, thành phố được trang hoàng và treo đèn kết hoa.

Hôm đó, nhà vua xúc động nhiều nên sáng hôm sau lúc rạng đông ông đã dậy sớm hơn mọi ngày. Vua tựa cửa sổ, thấy quan tể tướng mới, phò mã chồng nàng công chúa Thịnh Vượng, đang ra khỏi hoàng cung, đầu đội một thúng đầy ắp những quả.

Nhà vua gọi chàng và hỏi:

— Hỡi phò mã, phò mã đội gì thế?

— Thần đội thúng quả đưa đến cho Apđala dưới-biển.

— Còn sớm quá, chưa ai ra khỏi nhà - vua nói - Vả lại phò mã mà đội thúng như một tên phu khuân vác thì trông sao tiện?

— Quả có thế. Nhưng thần sợ đến trễ thì người cá sẽ chê trách là con người bất tín. Anh ta sẽ nói: “Sự đời đã khiến anh quên bổn phận, quên lời hứa.”

— Ngươi nói có lý. Thôi thì đi đi. Cầu Chúa phù hộ cho ngươi.

Apđala đi qua khu chợ, ra biển. Mấy nhà buôn mở cửa sớm, nhận ra chàng, xì xào:

— Tể tướng phò mã Apđala đem hoa quả đổi lấy ngọc trai kia kìa.

Những người không biết chàng là ai, tưởng chàng bán hoa quả, giữ lại hỏi mua:

— Mơ bao nhiêu một cân thế bác?

— Thưa, người ta mua trước rồi, rất tiếc không bán được.

Chàng trả lời lễ độ, khiến ai cũng vừa lòng. Đến bãi biển, chàng lại trao đổi với người cá như trước kia. Lúc về, chàng cũng lại qua cửa hiệu của người bạn làm bánh. Chàng ngạc nhiên thấy cửa đóng. Chờ một lúc không thấy ai, chàng hỏi người bên cạnh:

— Bác cho biết bác làm bánh mì cạnh đây ra sao rồi?

— Tôi cũng không biết. Có lẽ bác ta ốm nằm nhà.

— Nhà ở đâu, thưa bác?

— Ở phố Mỗ.

Chàng tìm đến phố, đến nhà, gõ cửa. Một lúc thấy anh làm bánh ló đầu ra cửa sổ trên gác, vẻ sợ hãi. Anh ta thấy cái thúng đầy ngọc, yên tâm xuống mở cửa. Anh ta ôm cổ Apđala mà hôn, rơm rớm nước mắt nói:

— Thế ra anh không phải bị vua treo cổ sao? Được tin anh bị vu là ăn cắp, bị bắt, tôi sợ bị buộc là tòng phạm nên phải đóng cửa lò, đóng cửa hiệu, nằm trốn trên này. Nhưng sao anh ăn lặc như một vị tể tướng thế kia?

Apđala kể lại sự tình, rồi nói thêm:

— Tôi được vua cho làm tể tướng và được lấy công chúa. Giờ tôi có một hậu cung, đứng đầu là mụ vợ già, mẹ một lũ con.

Nói rồi, chàng dốc cả thúng ngọc cho bạn:

— Nó là của anh đấy - chàng nói - Quyển số mệnh của anh hôm nay có ghi cái thúng này.

Chàng từ biệt bạn, đem cái thúng không về cung. Vua trông thấy, cười nói:

— Ngươi thấy không, bạn người-cá đã bỏ ngươi rồi.

— Tâu bệ hạ, trái lại. Thúng ngọc hôm nay đẹp, quý hơn mấy hôm trước nhiều. Nhưng thần đã cho anh bạn làm bánh hết rồi. Trước đây, những ngày đói rét, anh ấy đã nuôi thần, nuôi vợ con thần, thần không quên ơn ấy. Đói hèn có nhau thì giàu sang chẳng quên nhau. Lạy Chúa! Thần muốn để bạn thấy rằng anh ấy chưa từng làm mếch lòng người bạn túng thiếu.

Nhà vua cảm phục, hỏi:

— Bạn ngươi tên là gì?

— Là Apđala bán bánh mì, cũng như thần là Apđala trên-cạn, như người cá là Apđala dưới-biển.

Vua rất lấy làm thú vị, nói:

— Cũng như ta là vua Apđala! Cũng như mọi người chúng ta là tôi tớ của chúa Ala. Và những tôi tớ của chúa đều bình đẳng trước Đấng Tối cao, đều là anh em về nguồn gốc và lòng tin. Vì vậy, hỡi Apđala trên-cạn, ta muốn ngươi đi tìm ngay anh bạn Apđala làm bánh mì để ta cử làm tể tướng thứ hai.

Apđala trên-cạn lập tức đi tìm Apđala làm-bánh-mì. Vua phong cho làm Tả thừa tướng. Apđala trên-cạn làm Hữu thừa tướng.

Anh chài Apđala làm công việc tể tướng rất vẻ vang, và không hôm nào quên gặp bạn Apđala dưới-biển để đổi một thúng quả cây lấy một thúng ngọc và kim loại quý.

Vườn hết quả, những người bán quả đầu mùa cũng hết thì chàng dùng nho khô, hạnh nhân, phi tử. trăn tử, hồ đào, vả, mơ khô, mứt khô đủ loại, đủ màu thay thế.

Cuộc trao đổi kéo dài suốt một năm.

Một hôm, như thường lệ, sáng tinh mơ Apđala trên-cạn đến bãi biển, ngồi cạnh anh bạn nói chuyện về phong tục tập quán của người cá.

— Anh này - Apđala trên-cạn nói - Không biết dưới các anh có đẹp không?

— Đẹp chứ! Nếu anh bằng lòng, tôi sẽ đưa anh xuống, chỉ cho anh xem tất cả mọi thứ dưới đó. Tôi sẽ dẫn anh đi thăm thành phố tôi ở, tôi sẽ tiếp đãi anh thân mật ở nhà tôi.

— Anh sinh ra ở dưới nước, anh ăn ở trong nước, vì thế anh ở dưới biển không hề bị khó chịu gì hết. Nhưng trước khi tôi trả lời anh về lời mời xuống chơi, anh có thể nói cho tôi rõ xem nếu anh ở lâu trên cạn thì có hại gì quá không?

— Hại hẳn đi chứ! Người tối sẽ khô đi, gió trên cạn thổi vào tôi sẽ làm tôi chết mất.

— Thế thì tôi cũng vậy. Tôi sinh ra ở trên mặt đất và mặt đất là chỗ ở của tôi. Vì vậy gió trên mặt đất không làm tôi khó chịu. Còn như nếu tôi cùng anh xuống biển, nước sẽ vào trong người tôi làm tôi ngạt, và tôi sẽ chết mất.

— Không phải lo. Tôi sẽ mang tới cho anh một thứ thuốc bôi lên người. Nước sẽ không còn có ảnh hưởng gì hại đến anh, dù anh có phải ở dưới nước suốt đời. Mà như vậy anh sẽ có thể lặn cùng tôi và đi khắp nơi. Anh có thể ngủ, thức, không bao giờ xảy ra một điều gì hại cho anh.

— Nếu thế thì tôi xin xuống với anh. Anh hãy đem lại cho tôi thứ thuốc bôi đó, để tôi thử xem.

— Tôi đang định mang đến cho anh đây.

Và chàng Apđala dưới-biển bưng lấy cái thúng hoa quả lặn xuống biển. Một lúc sau chàng trở lại, tay cầm một lọ đầy thuốc bôi, giống như mỡ bò, màu vàng diệp, mùi thơm ngào ngạt.

— Chất thuốc bôi này gồm những thứ gì?

— Thuốc này làm bằng mỡ gan của một loại cá gọi là đăng-đan. Cá đăng-đan là loại cá biển lớn nhất; chỉ một miếng là nó đủ nuốt chửng được con vật mà người trên cạn gọi là con voi hay con lạc đà.

— Anh ơi, thế con vật nguy hại đó ăn gì?

— Thường nó ăn những con vật bé nhỏ nhất sinh ra ở phía sâu dưới biển, vì chắc anh cũng biết câu ngạn ngữ: Cá lớn nuốt cá bé.

— Anh nói đúng! Nhưng ở nơi anh có nhiều cá đăng-đan không?

— Hàng ngàn, hàng ngàn. Chỉ có chúa Ala mới biết rõ là có đúng bao nhiêu.

— Thế thì anh miễn cho tôi việc đi thăm, vì tôi rất sợ giống cá đó ăn thịt.

— Đừng sợ, vì cá đăng-đan tuy dữ tợn ghê gớm nhưng lại sợ người cá. Thịt người cá là một vị thuốc độc ghê gớm đối với nó.

— Lạy Chúa! Khi tôi đã bị cá đăng-đan nuốt rồi, thì việc thịt tôi độc với nó, có ích gì cho tôi chăng!

— Anh cứ yên chí, không sợ gì cá đăng-đan cả. Chỉ việc trông thấy người cá là nó chạy trốn rồi. Nó sợ người cá lắm, nó ngửi nhận ra ngay và sẽ không làm hại gì anh cả.

Và Apđala trên-cạn, lây niềm tin của bạn, nói:

— Tôi đặt lòng tin vào Chúa và vào anh đấy!

Rồi chàng cởi hết áo quần, moi cát ra thành một cái hố, vùi quần áo xuống đó để khỏi có kẻ ăn cắp mất. Sau đó, chàng tự bôi thuốc từ đầu đến chân, không bỏ sót cả những lỗ nhỏ nhất. Xong, chàng bảo bạn:

— Nào anh bạn dưới biển, tôi sẵn sàng rồi đây.

Bấy giờ Apđala dưới-biển bèn khoác cánh tay bạn và cùng lặn với bạn xuống sâu dưới biển. Anh bảo bạn:

— Anh mở mắt ra.

Apđala trên-cạn không hề thấy nghẹt thở hay bị trọng lượng lớn của khối nước biển đè bẹp. Chàng thở trong nước dễ hơn trong ánh mặt trời, vì vậy, chàng hiểu rằng mình quả nhiên đã không bị nước thấm vào nữa, và chàng mở mắt ra. Thế là từ đó, chàng trở thành người khách của biển khơi.

Nhìn lên phía trên đầu, thấy như một vòm màu xanh lục, khác nào như trên cạn có bầu trời xanh úp lên mặt đất mông mênh. Dưới chân chàng là những vùng biển mà chưa có mắt người trần nào được thấy từ khi khai thiên lập địa tới nay. Một cảnh thanh bình yên tĩnh bao trùm các núi non và bình nguyên ở đáy biển. Một thứ ánh sáng dịu tỏa ra xung quanh các sinh vật và các vật vô tri, trong cái cảnh cực kỳ trong suốt và trong cái đẹp rực rỡ nước nước non non. Phong cảnh tĩnh mịch này làm chàng mê thích say sưa hơn bất cứ những cảnh mê ly nào trên nơi chôn rau cắt rốn. Và chàng nhìn thấy hàng rừng san hô đỏ, hàng rừng san hô trắng, hàng rừng san hô hồng, cánh nọ cánh kia đều bất động và im lìm. Lại thấy những động kim cương, cột động toàn là hồng ngọc, hoàng-lục ngọc, ngũ sắc ngọc, lục ngọc, hoàng ngọc. Cây cối um tùm và nhẹ nhàng đu đưa trong những khoảng rộng bao la như những vương quốc vậy. Giữa nền cát bạc, có những vỏ ốc, hến, sò, hà, muôn hình muôn sắc, lung linh rực rỡ trong nước trong suốt như pha lê. Xung quanh chàng, cá bơi vút qua như chớp nhoáng: nào những con cá giống như hoa, nào cá tựa như quả, nào cá giống như chim, lại có cá trông chẳng khác gì thằn lằn to, nhưng có vảy vàng vây bạc; lại còn có những con cá hình thù tương tự như trâu, như bò và cả như người nữa. Có những bãi mênh mông đầy rẫy những ngọc thạch long lanh muôn ánh hào quang ngũ sắc, nước càng thêm tôn vẻ đẹp. Lại có những bãi ngọc trai, trai mở vỏ ra khoe ngọc: ngọc trắng, ngọc hồng, ngọc vàng. Này đây là những cái xơ mướp biển khổng lồ, phồng trương, động đậy lặc lè trên gốc, xếp thành hàng ngũ cân đối tựa như những đội quân, và hình như để phân chia ranh giới giữa những vùng biển khác nhau, như những quân đứng gác các khoảng bao la yên tĩnh vậy.

Apđala trên-cạn luôn khoác tay bạn, vượt nhanh về đáy biển, tất cả các phong cảnh tuyệt đẹp đó lướt qua trước mắt.

Bỗng chàng thấy một dãy nhiều vô kể những hang bằng lục ngọc, ở ngay sườn một trái núi cũng bằng lục ngọc. Ở các cửa hang đó có những thiếu nữ đẹp như hằng nga, tóc màu hổ phách san hô. Mà họ giống như những thiếu nữ trên cạn, nếu không có cái đuôi thay thế cho mông, đùi và ống chân bàn chân. Đó là những nàng tiên cá. Và cái thành phố hang lục ngọc này là nơi các nàng ở.

Chàng trên-cạn hỏi chàng dưới-biển:

— Này anh, vậy ra các cô này không có chồng hay sao mà tôi không thấy có đàn ông ở gần họ?

— Các cô anh trông thấy đó toàn là con gái còn trinh tiết. Các cô ở trước cửa động đợi người đến kén. Vì ở các nơi khác dưới biển, có những thành phố có đàn ông, đàn bà, sinh con đẻ cái, con trai ở đó phải đến đây kiếm vợ, bởi lẽ rằng các thiếu nữ chỉ có quyền được ở đây thôi. Từ khắp mọi ngươi ở dưới biển này, các thiếu nữ đều phải tới đây sống chung với nhau để đợi chồng.

Vừa giải thích như vậy xong thì hai người tới một thành phố có cả đàn ông đàn bà. Chàng Apđala trên-cạn hỏi:

— Tôi thấy thành phố đông đúc dân cư nhưng tôi không hề nhận thấy có cửa hàng mua bán. Vả lại tôi phải nói thực với anh rằng tôi rất đỗi ngạc nhiên khi thấy không có một người dân nào ở đây lại có áo quần để che những bộ phận cần phải che kín.

— Về mua bán thì chúng tôi không cần đến, vì rằng đời sống dễ dàng, thức ăn là cá, thò tay ra là bắt được. Về việc che kín mấy phần nào đó chúng tôi cũng không thấy cần. Mà các bộ phận đó cũng có cấu tạo khác người trên cạn; vả chăng có muốn che cũng không được, vì chúng tôi không có vải vóc gì.

— Đúng thế! Nhưng ở đây cưới xin thế nào?

— Ở đây không hề làm lễ cưới, không hề có luật lệ ấn định cản trở ý muốn và tình cảm con người dưới biển. Khi chúng tôi thích một thiếu nữ nào thì chúng tôi lấy, khi không còn thích nữa thì bỏ, đã có người khác thích. Vả lại, chúng tôi không phải ai cũng theo Hồi giáo cả. Trong chúng tôi cũng có nhiều người theo đạo Cơ đốc hoặc là người Do Thái, mà những người đó thì không thừa nhận việc lấy một vợ, vì họ thích phụ nữ lắm; những cuộc kết duyên chung thủy là trái ý họ. Chỉ có chúng tôi là những người theo đạo Hồi, chúng tôi sống riêng biệt trong một thành phố mà kẻ ngoại đạo không được lai vãng, thì chúng tôi mới cưới xin theo lời dạy trong Thánh kinh, mới tổ chức lễ cưới.

Nhưng anh ơi, tôi muốn mau đưa anh tới thành phố chúng tôi, vì giá tôi có bỏ ra ngàn năm để chỉ cho anh xem các phong cảnh dưới biển và các thành phố ở đây cũng chưa làm xong bổn phận, mà anh thì mười phần chưa xét lấy được một.

— Phải đấy, nhất là tôi đương đói lắm, mà tôi không ăn được cá sống như anh.

— Thế các người trên cạn thì ăn cá theo cách nào?

— Chúng tôi nướng hoặc rán với dầu ô liu hoặc dầu vừng.

Chàng dưới-biển cười:

— Dưới nước thì làm thế nào có dầu vừng hoặc dầu ô liu được. Làm thế nào để rán cá mà lửa lại không tắt?

— Anh nói có lý! Xin anh đưa tôi về thành phố anh, mà tôi chưa được biết ra sao.

Bấy giờ, chàng Apđala dưới-biển dẫn bạn lướt nhanh qua nhiều vùng khác nhau, phong cảnh liên tiếp đổi thay, rồi cuối cùng tới một thành phố bé hơn các thành phố khác. Ở đó, nhà cửa cũng lại là động, cái lớn cái bé, tùy theo số người ở.

Chàng Apđala dưới-biển dẫn bạn đến trước cửa một cái động, bảo:

— Anh vào đây. Đây là nhà tôi.

Chàng đưa bạn vào động và gọi:

— Nào, con gái ta đâu, ra đây mau lên!

Một thiếu nữ từ sau một bụi san hô hồng đi ra. Nàng có bộ tóc dài bỏ xõa, đôi vú nở đẹp, một cái bụng tuyệt vời, một thân hình duyên dáng, đôi mắt xinh đẹp có bộ lông mi đen; nhưng, cũng như mọi người khác dưới biển, nàng có một cái đuôi thay thế cho đôi mông và hai chân. Nàng nhìn thấy Apđala trên-cạn thì dừng lại, ngẩn người ra và nhìn chàng với vẻ tò mò vô cùng, rồi cuối cùng thì bật cười và kêu lên:

— Bố ơi, cái bác không-đuôi bố dẫn về là ai vậy?

— Bạn thân của bố đấy con ạ. Bác trên-cạn đấy, ngày nào bác cũng cho bố thúng quả, bố mang về cho con ăn ngon lành thú vị đó. Vậy con hãy kính cẩn lại gần bác và chào bác đi, chúc bác bình an vô sự đi.

Cô ta lại gần chào hỏi một cách đáng yêu, lời lẽ rất lịch sự. Apđala trên-cạn cực kỳ vui sướng, sắp đáp lại thì vợ Apđala dưới-biển đã vào động, hai tay ôm hai đứa con đẻ sau cùng, mỗi đứa cầm một con cá nhai gau gáu, y như trẻ con trên cạn nhai dưa chuột vậy.

Vợ chàng dưới-biển thấy bạn chồng đứng cạnh chồng thì dừng lại ở cửa động. Chị đặt hai con xuống, ngẩn người ra vì ngạc nhiên. Bỗng cười như nác nẻ, chị reo lên:

— Lạy Chúa! Một người không đuôi. Sao lại có người không đuôi nhỉ?

Rồi chị lại gần bên chồng và Apđala trên-cạn. Cả hai đứa nhỏ và cô gái cũng sán lại gần. Bốn người thích thú, bắt đầu ngắm nghía chàng từ đầu đến chân, lấy làm quái dị nhất là đôi mông vì suốt đời, họ chưa từng thấy cái đó hoặc có cái gì giống cái đó. Hai đứa bé và cô con gái lúc đầu còn hơi sợ cái chỗ phình ra đó, sau dạn dần, thò tay sờ đi sờ lại. Và họ cười đùa với nhau: “Người không đuôi đấy!” Và họ vui mừng nhảy nhót.

Apđala trên-cạn cuối cùng đâm ra phật ý về bộ điệu, về sự sỗ sàng của họ, bèn bảo Apđala dưới-biển:

— Có phải anh đưa tôi tới đây để làm trò cười cho vợ con anh đó không?

— Xin anh rộng thứ cho, đừng để ý gì đến lời ăn cách ở của vợ con tôi, vì trí tuệ họ kém cỏi lắm.

Rồi quay về phía con cái, chàng quát:

— Im đi!

Mấy đứa con sợ, im hẳn.

Chủ bảo khách:

— Anh chớ nên ngạc nhiên quá về việc đó, ở nơi chúng tôi, ai không có đuôi không được coi là người.

Vừa nói đến đấy thì đã thấy mười người to lớn lực lưỡng đến, bảo chủ nhà:

— Này bác, Hải vương vừa được tin bác tiếp ở nhà một người không đuôi trên cạn. Có đúng thế không?

— Đúng đấy! Chính là người các bác thấy trước mặt các bác đây này. Đó là bạn thân và khách của tôi, tôi đón bác ấy từ bờ biển về đây. Lúc này tôi sắp tiễn bác ấy về bờ biển đây.

— Ấy chớ tiễn vội, vì nhà vua phái bọn chúng tôi đến tìm người này, xem hình thù ra sao. Hình như ở phía sau có cái gì lạ lắm, và ở phía trước lại có cái gì lạ kỳ hơn nữa kia. Vua muốn trông thấy hai vật ấy và muốn biết người ta gọi hai vật ấy là gì.

Nghe đến đó, Apđala dưới-biển quay về phía khách, nói:

— Anh ơi, anh thứ lỗi cho tôi. Chúng tôi không thể không tuân lệnh của vua chúng tôi được.

— Tôi rất sợ Hải vương. Người có thể phật ý về việc tôi có những cái mà Người lại không có, và do đó Người có thể muốn hại tôi.

— Tôi sẽ ở đó, che chở cho anh và không để việc gì có thể hại cho anh cả.

Chàng dưới-biển đưa khách tới trước mặt nhà vua.

Thấy chàng trên-cạn, vua cười dữ quá, ngã nhào một cái:

— Hỡi người không-đuôi, hoan nghênh ngươi đến đây với chúng ta!

Tất cả các vị đại thần quanh vua đều cười khanh khách và giơ ngón tay chỉ chỏ cho nhau đôi mông của chàng trên-cạn. Họ bảo nhau:

— Phải rồi! Lạy Chúa! Đúng là một người không-đuôi!

Vua hỏi:

— Thế nào mà ngươi lại không có đuôi?

— Muôn tâu bệ hạ, kẻ hạ thần không biết. Tất cả chúng tôi là những người ở trên cạn, chúng tôi đều thế cả.

— Thế cái vật ở phía sau, thay cho cái đuôi ấy, thì các ngươi gọi là cái gì?

— Có người thì gọi là cái đít, có người gọi là cái trôn; có người lại gọi theo số nhiều là đôi mông, vì nó có hai phần.

— Thế cái trôn đó, các ngươi dùng để làm gì?

— Để ngồi, khi người ta mệt, có thế thôi. Nhưng ở người đàn bà thì đôi mông trở thành một thứ trang sức rất quý giá.

— Thế cái vật ở phía trước ấy, thì gọi là cái gì?

— Gọi là dương vật.

— Cái dương vật đó, các ngươi dùng làm gì?

— Dùng vào đủ mọi loại việc mà tôi không thể giải thích được, sợ vô lễ với bệ hạ. Vì những việc đó, cho nên ở thế giới trên cạn chúng tôi, người đàn ông không gì quý bằng dương vật cũng như ở người phụ nữ không có gì quý bằng đôi mông nở nang.

Vua và các cận thần nghe nói, cả cười. Chàng Apđala trên-cạn không biết nói gì nữa, giơ hai tay lên trời:

— Đáng khen thay chúa Ala đã tạo nên cái mông để cho thế gian này thì là điều vinh quang, còn ở thế gian khác lại thành trò cười cho thiên hạ.

Chàng rất ngượng vì thấy mình bị đem ra để thỏa mãn tính tò mò của dân dưới biển. Chàng không biết phải làm gì về con người mình, về đôi mông mình và về cái khác nữa. Chàng muốn được xa nơi này, hoặc được có cái gì che cho khỏi lõa lồ.

Cuối cùng nhà vua nói:

— Hỡi người không-đuôi, câu chuyện cái trôn nhà ngươi làm trẫm rất vui. Ngươi muốn gì trẫm cũng chuẩn y cho cả. Vậy ngươi muốn gì cứ nói.

— Muôn tâu bệ hạ, thần ước hai điều: trở về trên cạn và đem về nhiều châu ngọc của biển cả.

Chàng Apđala dưới-biển tâu:

— Muôn tâu bệ hạ, nhất là bạn thần từ khi xuống đây chưa ăn gì cả, mà lại không thích ăn cá sống.

Vua ra lệnh:

— Y muốn bao nhiêu châu ngọc, các ngươi hãy đưa cho y bấy nhiêu. Y từ đâu tới, các ngươi hãy đưa y trở về đó.

Tức thì mọi người ở đó vội vã đem những vỏ ốc to đến, rồi bỏ vào đó các ngọc thạch đủ mọi màu, và hỏi chàng Apđala trên-cạn:

— Phải mang tới đâu đây?

— Các vị cứ việc theo tôi và theo bạn Apđala của tôi đây. Bạn tôi sẽ đội thúng đầy ngọc như mọi khi.

Rồi chàng cáo từ nhà vua, và cùng bạn rẽ nước đi lên, theo sau có tất cả những người dưới-biển mang những vỏ ốc đầy ngọc.

Đến nơi, chàng ngồi trên bờ biển để nghỉ một lúc và thở khí trời nơi đất quê. Sau đó chàng bới quần áo lên, mặc vào. Chàng cáo từ bạn Apđala dưới-biển:

— Anh cứ để cái thúng và tất cả các vỏ ốc này ở đây, để tôi đi thuê người khuân về.

Rồi chàng đi tìm những người khuân vác để họ mang hết các châu báu đó về hoàng cung.

Sau đó, chàng vào gặp vua. Vua trông thấy phò mã, mừng mừng rỡ rỡ:

— Ngươi đi vắng, mọi người đều rất lo lắng.

Apđala bèn kể lại cuộc phiêu lưu dưới biển suốt từ đầu đến cuối; nhưng không cần thuật lại, vô ích. Phò mã đưa thúng ngọc và các vỏ ốc cũng đầy những ngọc.

Nhà vua, tuy rất thích thú về câu chuyện phò mã kể lại, và về những của cải lấy ở biển về, nhưng rất phật ý và bực tức về thái độ bất lịch sự của những người dưới-biển đối với hậu bộ của phò mã và đối với tất cả các hậu bộ nói chung. Vua bèn phán:

— Hỡi Apđala, từ nay trẫm không bằng lòng cho ngươi gặp Apđala dưới-biển nữa đâu. Lần này ngươi theo hắn không bị thiệt hại gì to lớn, nhưng biết đâu trong tương lai ngươi sẽ gặp may rủi ra sao. Vì rằng không phải lần nào quẳng cái lọ đất nó vẫn còn nguyên. Vả lại ngươi là phò mã, lại là hữu thừa tướng, trẫm không bằng lòng sáng nào cũng thấy ngươi ra đi, đội một cái thúng, rồi sau đến nỗi thành trò cười cho cái bọn đuôi dài, ngắn, và ít nhiều đều bất nhã kia. Ngươi cứ ở lại hoàng cung này thôi. Như vậy, ngươi sẽ yên thân, mà chúng ta cũng yên tâm về phần ngươi.

Apđala trên-cạn không muốn trái ý nhà vua, từ đó ở lại hoàng cung cùng bạn mình là Apđala bán-bánh, không ra bờ biển tìm Apđala dưới-biển nữa. Chắc chàng dưới-biển phải giận dỗi, nên người ta không thấy nói đến chàng nữa.

Tất cả bốn Apđala đều sống trong điều kiện thuận lợi nhất, đều làm điều thiện, sống đạo đức, đều hưởng lạc thú cho đến khi chết.

Vinh quang thay Đấng Trường sinh. Chỉ có Người là bất tử. Người cai quản cả thế giới hữu hình lẫn thế giới vô hình. Người là Đấng Vạn Năng, đại từ đại bi đối với các đệ tử của Người. Người biết hết ý định và nhu cầu của các đệ tử của Người.

TRUYỆN CHÀNG THANH NIÊN MẶT-VÀNG

Một đêm, Giáo chủ Harun An-Rasít cùng tể tướng Jafa, vị đại thần Anfa, nhạc công Abu Ixắc, thi sĩ Abu Nôoát, cận vệ Mêrua, cảnh sát trưởng Amat Ghẻ Chốc giả làm thường dân đi về phía sông Hổ. Họ xuống một con thuyền, để mặc thuyền trôi theo dòng nước. Jafa thấy Giáo chủ mất ngủ và có vẻ ưu tư, đã khuyên ngài, nếu muốn tiêu sầu nên đi tìm thấy những điều chưa thấy, nghe những điều chưa nghe, đến một nơi chưa bao giờ đến.

Lênh đênh một lúc, con thuyền trôi đến dưới cửa sổ một ngôi nhà xây trên bờ sông. Trong nhà có tiếng tì bà đệm theo tiếng hát, giọng trong mà buồn, hát rằng:

“Cốc rượu còn đó. Chim kêu trong lùm cây gần. Tôi nói với bạn lòng:

Chàng xua đuổi hạnh phúc đến bao giờ? Chàng ơi! Hãy tỉnh dậy. Đời người được là bao.”

Đây là cốc rượu và người hiến rượu. Người yêu của chàng là nàng hiến rượu trẻ đẹp. Hãy nhìn chàng. Chàng nâng cốc đưa cho. Hãy cầm lấy.

Mắt chàng buồn, như mời mọc. Chớ coi thường

Ta trông hoa hồng trên má chàng. Đến ngày muốn hái, hoa hồng đã thành hoa lựu.

Lòng ta hỡi! Đừng coi thường những chuyện ấy. Đôi má chàng đã đến lúc có lông tơ.”

Nghe hát, Giáo chủ khen:

— Jafa hỡi! Giọng hát hay quá!

— Quả là hay - Jafa nói - Chưa bao giờ tôi được nghe giọng hay đến thế. Nhưng nghe xa chỉ mới là nghe một nửa. Nghe gần, nghe sau bức màn, mới thật là nghe.

— Thế thì đi lên, xin phép chủ nhà mà vào.

Họ cho thuyền đậu lại, lên bờ, đến gõ cửa, một hoạn nô ra mở. Họ bảo y vào thưa với chủ. Một lúc y ra, nói:

— Xin chào các vị khách. Các ngài là chủ ngôi nhà này.

Y dẫn khách vào một gian phòng rộng rãi, mát mẻ. Trần nhà có những bức vẽ trên nền vàng, xanh thẳm. Giữa phòng có một bể cạn, có tia nước phun lên, rơi xuống giòn giã. Hoạn nô nói:

— Thưa các ngài, tôi không được biết thứ bậc của các ngài ra sao để xếp đặt. Xin mời các ngài tùy ý.

Cuối phòng có một trăm chiếc ghế bằng vàng phủ nhung, có một trăm thiếu nữ ngồi. Hoạn nô ra hiệu. Các cô đứng dậy, từng người một lặng lẽ đi ra. Y ra hiệu nữa thì mấy nô lệ, áo dài vén đến thắt lưng, bưng mâm ra, những chiếc mâm to đầy thức ăn đủ sắc, nấu bằng thịt các loài chim, thú, cá và bánh ngọt, kẹo mứt, bánh nhân kem rắc hồ trăn tử và hạnh nhân. Lại có làm thơ mừng khách.

Họ ăn uống xong, rửa tay rồi, chủ nhân mới hỏi:

— Thưa các vị, thật hân hạnh được thừa tiếp các vị. Chẳng hay các vị có điều gì chỉ bảo, xin cho biết.

Jafa nói:

— Chúng tôi đi thuyền dưới kia, nghe tiếng hát hay lắm, muốn xin vào cốt nghe cho rõ hơn.

— Xin lĩnh ý.

Nói rồi, chủ nhân vỗ tay gọi người hầu. Một tên nô lệ chạy vào. Chàng bảo:

— Ngươi vào thưa với cô chủ Xet Jamila hát cho nghe vài bài.

Lúc sau, một giọng du dương khôn tả nhẹ nhàng cất lên, có tiếng tì bà và lục huyền đệm theo:

“Xin chàng nâng cốc uống chút rượu em dâng chàng. Rượu có bao giờ hòa vào lòng nam giới!

Em đợi chàng hoài mà đâu gặp lai.

Biết bao đêm thao thức, mắt đăm đăm nhìn làn sóng nâu trên con sông Hổ, dưới anh trăng, giông bão làm mờ.”

Biết bao đêm phía trời tây, trăng như một lưỡi kiếm lặn xuống nước hồng.

Tiếng hát đến đây im bặt, chỉ còn tiếng đàn âm thầm đệm theo cái dư âm của giọng hát du dương. Giáo chủ lâng lâng, bảo với Abu Ixắc:

— Ta chưa từng được nghe như thế bao giờ!

Và bảo chủ nhân:

— Người có giọng hát này chắc là người đang yêu và phải xa người yêu?

— Không phải, thưa ngài - chủ nhân nói - Nàng buồn vì duyên do khác. Có thể vì xa cha mẹ, nhớ mà hát.

— Xa cha mẹ, khó có nỗi lòng như thế.

Giáo chủ bấy giờ mới chăm chú nhìn chủ nhân như để tìm một lời giải thích có lý hơn. Ngài thấy anh ta có vẻ người rất đẹp, nhưng mặt thì lại vàng như nghệ. Ngài nói:

— Trước khi từ biệt chàng, chúng tôi có một điều mong muốn.

— Tôi xin hứa trước là điều mong muốn ấy sẽ được thực hiện. Xin ngài cho biết.

— Tôi cũng như mấy người này đều muốn chàng cho biết cái sắc mặt vàng nghệ của chàng là sau này mới có, hay đã có từ lúc mới sinh?

Chàng trẻ tuổi mặt vàng chủ nhân đáp:

— Thưa các vị khách của tôi, chuyện vì sao tôi lại có cái sắc mặt vàng nghệ này là một chuyện ly kỳ. Các ngài đã muốn biết thì tôi xin kể.

— Chúng tôi muốn biết lắm, đang nóng lòng muốn nghe.

Chàng trai chủ nhà kể rằng:

Tôi sinh ở Ôman. Cha tôi là một nhà buôn vào loại lớn nhất ở vùng biển, ông có ba chục chiếc tàu thủy, lợi tức mỗi năm là ba vạn đina. Ông vốn là người biết lo xa, cho tôi học viết và học tất cả những gì cần biết. Khi thấy mình gần đất xa trời, ông gọi tôi đến dặn dò chu đáo. Rồi chúa Ala đem ông đi vào cõi tình thương của Chúa - cầu Chúa cho các ngài đây sống lâu. Bao nhiêu tài sản của cha tôi, tôi được thừa kết hết. Sau khi cha mất ít lâu, một hôm tôi đang tiếp khách thì một tên nô lệ đến báo cho biết một viên thuyền trưởng của tôi đem biếu một rổ quả đầu mùa đứng đợi ngoài cửa. Tôi cho mời vào. Rổ quả có nhiều thứ mà xứ này không có, và ngon lắm. Tôi tặng anh ta một trăm đồng rồi chia những quả ấy mời khách. Tôi hỏi viên thuyền trưởng mua những quả ấy ở đâu.

— Ở Baxra và Batđa - anh ta đáp.

Khách đều hết lời ca ngợi hai nơi này, ca ngợi cuộc sống tươi vui, khí hậu tốt lành, dân chúng lịch thiệp; người này một câu, người kia một câu tốt đẹp hơn, cứ thế khiến tôi thấy náo nức trong lòng. Tôi vốn say mê đi đó đi đây. Không kìm nổi lòng khát khao được đổi chỗ, tôi đem gia sản bán đấu giá: hàng hóa, nô lệ nam nữ, tàu thuyền. Tôi chỉ giữ lại một chiếc tàu thủy để dùng riêng. Bán được tất cả một triệu đina. Tôi đem món tiền ấy cùng với ngọc ngà châu báu vàng thỏi đựng trong hòm là những thứ ít cồng kềnh nhất xuống tàu riêng, cho giương buồm về hướng Batđa. Tôi đến Baxra bình an vô sự, tài sản nguyên vẹn. Ở Baxra tôi chuyển sang một chiếc tàu khác, ngược dòng sông Hổ đến Batđa. Tôi tìm thuê nhà. Người ta mách đến khu Kac là khu đông đúc có nhiều vị tai to mặt lớn. Tôi thuê nhà ở phố Zafaran và đem hòm xiểng đến. Tắm rửa xong, tôi thấy khoan khoái khác thường. Và thế là tôi đã ở Batđa, Batđa lừng danh, nơi tôi mơ tưởng, niềm ganh tị của tất cả những thành phố khác. Tôi thắng bộ đồ đẹp nhất đi dạo mấy phố đông người.

Hôm ấy đúng là ngày thứ sáu. Mọi người đều ăn mặc đẹp đi hóng gió như tôi. Tôi theo đám đông, họ đi đâu tôi đi đấy. Và thế là đến khu Kac An Xira, nơi tụ tập của du khách ở Batđa. Ở đây có nhiều nhà to. Có một tòa nhà to đẹp hơn cả quay mặt ra sông, một ông già mặc áo trắng, hai chòm râu bạc trắng, dài đến rốn, ngồi ở bực cửa đá hoa. Năm chàng trai đẹp như mặt trăng, xức nước hoa thơm như ông già, vây lấy ông.

Tôi thấy có cảm tình với ông già đẹp lão, với mấy chàng trai đẹp, bèn hỏi khách qua đường xem ông già là người thế nào, tên là gì. Người ta cho biết:

— Đó là ông già Tahe Abun Ôla, bạn của những kẻ trẻ đẹp. Ai vào nhà ông chỉ có việc ăn uống, vui thú với bọn trai tráng hay các thiếu nữ do mình lựa chọn. Bọn người này ở luôn nhà ông cụ.

Nghe thế, tôi lấy làm thú lắm. Vinh quang thay Đấng Anh minh đã dẫn tôi đến con đường của ông già có bộ mặt báo điềm lành kia. Tôi từ đất nước xa xôi xuống tàu đến Batđa chỉ cốt tìm được người như ông. Tôi lại chỗ ông già, chúc ông bình an. Ông già nhìn tôi cười như một người cha cười với con, mà hỏi:

— Chàng muốn gì?

— Tôi thiết tha mong được là khách đêm nay tại nhà cụ.

Ông lại nhìn tôi, đáp:

— Xin vui lòng!

Và nói thêm:

— Đêm nay ta có một đợt gái mới, giá mỗi đêm tùy theo từng loại. Có loại mười đina một đêm, loại hai mươi, loại năm mươi, loại một trăm. Tùy chàng chọn.

— Lạy Chúa! Bắt đầu tôi xin thử vui thú với một cô loại mười đina. Sau đó sẽ hay.

Tôi nói thêm:

— Tôi xin đưa ba trăm đina, cả tháng. Vì thử thì phải một tháng mới biết rõ.

Tôi đếm ba trăm đina, đặt lên bàn cân cạnh ông. Ông gọi một chàng trai bảo đưa tôi đi. Anh ta dẫn tôi tới nhà tắm, tắm rửa, kỳ cọ cho tôi kỹ càng, xong dẫn tôi đến một ngôi nhà, và gõ cửa.

Một thiếu nữ ra mở, nét mặt tươi tỉnh. Chàng trai cầm tay tôi đặt vào bàn tay nàng:

— Khách của cô đấy - anh ta nói rồi đi ra.

Cô gái dắt tôi vào một căn buồng trang trí sang trọng, hai tiểu nô hầu hạ ngồi ở cửa, như hai ngôi sao. Tôi ngắm thiếu nữ, thấy cô quả như một vầng trăng tròn. Nàng mời tôi ngồi, ngồi xuống cạnh tôi, và ra hiệu cho hai tiểu nô. Một lát, hai cô bưng vào một mâm to nào gà rán, thịt rán, mòng rán, chim câu rán, gà rừng rán. Chúng tôi ăn uống no say. Các món ăn, thức uống, hoa quả, bánh kẹo, suốt từ bé tôi chưa từng được nếm những thứ ngon lành như thế bao giờ. Còn cô gái thì lịch sự, quyến rũ, gợi tình. Cho nên một tháng trôi qua lúc nào tôi không biết.

Hết tháng, một tiểu nô đến tìm tôi, dẫn tôi đến nhà tắm. Tắm xong tôi lại tìm đến ông già, nói:

— Hỡi ông chủ, tôi muốn cô gái loại hai chục đina một tối.

— Thế thì cân vàng đi!

Tôi về nhà lấy sáu trăm đina đến cân. Ông già gọi một chàng trai dẫn tôi đi. Chàng ta đưa tôi đến nhà tắm, tắm rửa kỳ cọ cho tôi chu đáo hơn lần trước. Xong đưa tôi đến một ngôi nhà có bốn tiểu nô canh cửa. Thấy chúng tôi đến, các cô chạy đi báo với cô chủ.

Cô chủ là một tín đồ Cơ đốc giáo, người xứ Frăng, đẹp hơn cô lần trước, ăn mặc cũng sang trọng hơn. Cô tươi cười dắt tay tôi đưa về buồng riêng. Tôi ngạc nhiên vì cách trang trí tuyệt đẹp. Nàng chúc mừng tôi, sai dọn tiệc mời tôi ăn uống. Các thức ăn uống ở đây ngon lành thú vị hơn ở nhà cô trước.

Cô gái có giọng tốt, hát hay, muốn tôi say hơn, lấy một cây đàn Ba Tư gảy lên mà hát rằng:

“Ôi hương thơm từ đất Babilon, hãy bay đi cùng gió nhẹ, đem tin đến cho người ta yêu.

Ở nơi xa xôi thần tiên ấy có cô gái làm xao xuyến lòng người, làm bốc lên ngọn lửa tình không tài nào dập nổi”.

Thưa các vị chủ nhân của tôi, tôi ở suốt tháng với cô gái xứ Frăng ấy, và xin thú thật là nàng thông thạo, khôn khéo hơn nhiều so với cô tình nhân trước. Tôi thấy cái giá tôi phải trả để hưởng khoái lạc từ ngày đầu đến ngày thứ ba mươi, không có gì là quá đáng.

Cho nên khi một chàng trai đến tìm tôi để dẫn đi nhà tắm thì tôi không thể không đến ông già râu bạc, ca ngợi ông đã khéo chọn các cô gái:

— Lạy Chúa! - tôi nói tiếp - tôi muốn được ở luôn trong nhà cụ. Ở đây, mắt được nhìn cái đẹp, giác quan được nuông chiều mà con người thì lịch sự, đáng mê.

Ông già thích chí, và để tỏ vẻ hài lòng, bảo tôi:

— Đêm nay là một đêm dạ hội gọi là Đêm ảo ảnh huy hoàng. Chỉ khách đặc biệt mới được mời dự. Chàng cứ lên sân thượng khắc biết.

Tôi cảm ơn và lên sân thượng.

Điều đầu tiên tôi thấy là một tấm màn nhung lớn phân đôi sân này. Vào phía trong, thấy có một đôi trai gái nằm dài trên tấm thảm đẹp mà gắn chặt môi vào nhau, dưới ánh trăng.

Tôi thấy cô gái đẹp quá chừng, chưa thấy ai đẹp đến thế. Tôi như choáng váng đê mê, ngây ra mà nhìn, không còn biết mình đang ở đâu. Một lúc tỉnh lại mới thấy bối rối không thể yên lòng nếu chưa biết được nàng là ai. Tôi chạy xuống tìm cô tình nhân vừa qua và hỏi nàng.

— Nhưng chàng bận tâm đến làm gì? - cô ta hỏi lại.

— Lạy Chúa! Cô ta đã làm tôi chết mê chết mệt, không bận tâm sao được!

— Thế chàng định làm chủ cô ta sao?

— Tôi ao ước như thế, vì cô ta đã ngự trị trong trái tim tôi.

— Cô ấy là con gái cụ chủ Tahe Abun, cha của chúng em đấy. Chúng em đều là tôi tớ của nàng. Chàng có biết một đêm với nàng phải trả bao nhiêu không?

— Làm sao tôi biết được.

— Năm trăm đina. Một quả xứng với miệng các bậc đế vương.

— Uala! Tôi sẵn sàng đưa hết tài sản để được cô ta, dù chỉ một đêm - tôi nói.

Đêm ấy, tôi cứ nghĩ về nàng, không sao chợp mắt.

Hôm sau, tôi mặc bộ đồ đẹp nhất, như một ông vua, đến gặp cụ Tahe. Tôi nói:

— Cụ ơi, bây giờ tôi muốn cụ cho tôi cô gái năm trăm đina một đêm.

— Được thôi! Cân vàng đi.

Tôi trả ông già cả ba mươi đêm là mười lăm nghìn đina. Ông nhận tiền rồi bảo một chàng trai dẫn tôi đi. Anh ta đưa tôi đến một gian phòng sang trọng đẹp đẽ có thể vào bậc nhất trên trái đất này. Trong phòng có một cô gái đang ngồi, vẻ thờ ơ uể oải, tay cầm quạt. Nàng đúng là trăng đêm mười bốn, giọng êm ái hơn tiếng đàn, thân hình cân đối, cử chỉ duyên dáng cực kỳ. Nhiều nhà thơ đã viết:

“Cô gái đẹp! Nếu nàng đến giữa đám dị giáo thì bọn họ sẽ bỏ tượng thần để theo nàng, coi nàng là vị thần duy nhất của họ.

Nếu nàng khỏa thân nằm trên biển cả, trên biển có nước đắng và mặn thì biển có thể xin nước miếng của nàng làm cho nước biển dịu ngọt đi.

Nếu nàng đứng ở phương Đông để ra mắt một thầy tu đạo Gia-tô ở phương Tây thì chắc chắn thầy tu nọ sẽ bỏ phương Tây mà quay mặt về phương Đông.”

Tôi chào và chúc nàng bình an. Nàng chào lại, cầm tay kéo tôi ngồi xuống cạnh nàng. Mấy thiếu nữ, ngực nở nang, đưa vào mấy thứ đồ uống cung quả cây, đồ hộp và một thứ rượu vang rất ngon chỉ thấy nơi cung điện các bậc vua chúa. Mùi thơm hoa hồng, hoa nhài hòa với mùi trầm ở lư hương tỏa ra. Mộ nữ nô đưa cho nàng một chiếc đàn tì bà trong cái túi satanh. Nàng lên dây, gảy đàn mà hát:

“Có rượu đấy, nhưng có chàng trai dịu dàng rót cho thì hãy uống. Rượu làm cho say, nhưng có chàng, rượu mới ngon hơn.

Rượu không làm cho người uống khoan khoái, nếu không có người rót rượu đẹp có đôi má hồng tươi tắn và ngây thơ”.

Thưa các vị, sau khúc nhạc dạo đầu ấy, tôi cảm thấy mạnh dạn hơn, đôi tay, đôi mắt, đôi môi trở nên táo bạo. Nhan sắc cũng như những hiểu biết của nàng thật kỳ diệu.

Tôi sống với nàng suốt cả tháng vì đã trả tiền, và trả tiền để thêm ái ân một tháng nữa, rồi một tháng nữa, và cứ thế cho đến khi tài sản tôi đem từ quê hương Ôman cạn hết, không còn lấy một đina. Nghĩ đến ngày buộc phải xa nàng, tôi không cầm được nước mắt. Tôi như mất trí không còn biết phân biệt ngày đêm. Nàng thấy tôi khóc nhiều, bèn hỏi vì sao.

— Vì tôi hết tiền - tôi đáp - và như một nhà thơ đã nói: “Không có tiền thì ngay trong nhà cũng thành khách lạ. Có tiền thì đất nước người cũng thành tổ quốc”.

Nàng an ủi:

— Khi một người khách trong nhà bị khánh kiệt ở đây, cha em thường giữ thêm ba ngày, vẫn tiếp đãi rộng rãi, không để thiếu tí gì những thứ hàng ngày, sau đấy mới mời đi. Riêng chàng thì vì em yêu chàng, em sẽ có cách để chàng ở lại lâu bao nhiêu tùy ý. Jusala! Em có vốn liếng riêng lớn lắm, cha em không biết hết. Từ giờ ngày nào em cũng đưa chàng một cái túi năm trăm đina, giá một đêm. Chàng đưa cho cha em và nói: “Từ nay xin trả cụ ngày một”. Cha em thấy chàng còn tiền, sẽ nhận như thế. Theo thói quen, cha em sẽ đưa em món tiền ấy mà em được hưởng, em lại trao cho chàng để trả đêm sau. Và cứ như thế, nếu chúa Ala muốn và nếu như chàng chưa chán em.

Thưa các vị, tôi mừng quá, người cứ nhẹ như chim. Tôi cảm ơn nàng, hôn tay nàng. Tôi sống với nàng một năm nữa, như gà trống trong chuồng gà.

Sau đó, số phận đen đủi xui khiến nàng một hôm nổi nóng đánh một nữ nô rất đau. Y kêu:

— Lạy chúa Ala! Tôi sẽ làm cho cô đau lòng như cô đã làm tôi đau.

Rồi y chạy đi mách với ông già tất cả câu chuyện, từ đầu đến cuối.

Ông Tahe Abun Ôla biết chuyện, chạy ngay đến tìm tôi. Tôi chưa biết gì, vẫn đang cùng nàng ân ái. Ông già thét lên:

— Thằng kia!

— Có chuyện gì, thưa cụ?

— Ở đây có lệ khách hết tiền vẫn được giữ lại ba ngày, ăn uống đầy đủ. Nhưng mi thì đã gian lận lòng hiếu khách của ta từ một năm nay, mà ăn, mà uống, mà hưởng ái ân.

Ông gọi bọn nô lệ:

— Tống cổ ngay thằng chó đẻ này đi!

Chúng túm lấy tôi trần truồng, lẳng ra ngoài cửa, chỉ đưa cho mấy hào và một chiếc áo cũ rách tả tơi để che thân. Ông già râu bạc còn dọa:

— Cút đi! Ta tha không đánh mắng cho mày là may. Cút nhanh cho khuất mắt ta. Nếu còn lởn vởn ở Batđa thì máu mi sẽ vọt qua đầu đấy!

Thưa các vị, thế là tôi phải đi, cũng chẳng biết đi đâu ở cái thành phố không quen biết này, dù tôi đã ở đấy mười lăm tháng. Tôi cảm thấy tất cả tai họa trên đời, những nỗi thất vọng, buồn nản, lo âu đè nặng lên tâm hồn. Tôi tự nhủ: “Chẳng lẽ mình đem hơn một triệu đina cùng bao nhiêu của cải vượt biển đến đây để tiêu tan hết trong nhà lão già tai họa này, đến nỗi thân mình trần trụi, lòng dạ nát tan, linh hồn nhục nhã như thế sao? Nhưng thôi, chỉ có chúa Ala quang vinh, tối cao là có quyền lực và cứu vớt được mình.”

Lòng buồn rười rượi, tôi đến bờ sông Hổ. Một chiếc tàu sắp đi Baxra, tôi xin làm thủy thủ cho thuyền trưởng để đi. Đến Baxra, tôi vào chợ tìm chút gì ăn vì đói quá. Một người bán đồ ăn đến ôm lấy tôi, hóa ra là bạn cha tôi. Ông hỏi han tình hình. Sau khi đã nghe chuyện tôi, ông bảo:

— Cháu dại quá! Nhưng thôi, cái gì đã qua là qua rồi. Giờ cháu định làm gì?

— Cháu cũng không biết nữa.

— Cháu có muốn ở nhà bác không? Cháu biết chữ, cháu ghi chép việc xuất nhập hàng cho bác, bác trả công cháu mỗi ngày một đồng bạc, không kể tiền ăn uống.

Tôi cảm ơn, nhận lời ở nhà ông làm thư ký ghi chép việc mua bán. Tôi làm ít lâu, để dành được một trăm đina.

Tôi thuê một căn nhà nhỏ trên bờ biển, chờ một chuyến tàu hàng hóa xa đến, mua vài thứ đem đến bán ở Batđa, hy vọng có dịp gặp lại người yêu.

May thay! Một hôm có một chiếc tàu buôn cập bến. Tôi lên tàu cùng một số thương gia. Hai người ở hầm tàu lên ngồi trên hai chiếc ghế, bày hàng ra. Ôi, lóa cả mắt! Ngọc ngà, san hô, hồng ngọc, hoàng ngọc, đá mã não và các thứ đá quý khác đủ màu sắc. Một trong hai người nói:

— Thưa các vị thương gia, hôm nay tôi đi biển còn mệt. Những hàng hôm nay chưa bán, bày ra để các vị xem qua, mai đến mua.

Nhưng các thương gia nằn nì mãi khiến anh ta phải bán ngay. Người rao, rao bán đá quý từng loại. Giá tăng dần cho đến khi cái túi nhỏ đá được bốn trăm đina. Chủ nhân món hàng này có biết tôi khi cha tôi còn là trùm phường ở Ôman, lúc ấy hỏi tôi:

— Sao cậu không nói gì, không đặt một giá nào như mấy người kia?

— Lạy Chúa! Tất cả gia sản của tôi nay chỉ còn vẻn vẹn một trăm đina.

Tôi cảm thấy tủi thân, mấy giọt nước mắt rơi xuống. Ông ta vỗ hai tay vào nhau, ngạc nhiên kêu:

— Hỡi cậu người Ôman, một gia tài lớn thế mà chỉ còn một trăm đina thì kỳ thật!

Ông nhìn tôi thương hại, nói với bọn thương gia:

— Tôi bán cho cậu này một cái túi có ngọc, kim loại và mấy thứ quý nữa, trị giá hơn một nghìn đina lấy một trăm đina. Vừa bán vừa tặng. Các vị làm chứng hộ.

Bọn thương gia xì xào một chút, rồi chứng nhận họ đã nghe, đã thấy việc mua bán này. Ông trao túi cho tôi, lại cho thêm cái thảm và cái ghế ông đang ngồi. Tôi cảm ơn, xách túi lên bờ, tìm đến khu kim hoàn ở chợ.

Tôi thuê một cửa hiệu, buôn bán, ngày kiếm được cũng khá. Trong cái túi ngọc mua rẻ, có một miếng đồi mồi đỏ thẫm, hai mặt có chữ như chân kiến, có thể là một chiếc bùa của một pháp sư cao tay. Nó khoảng một đồng cân. Tôi không hiểu dùng làm gì và giá bao nhiêu. Cho rao bán nhiều lần, người ta chỉ trả mươi mười lăm đồng bạc, rẻ quá tôi không bán, để đó chờ có dịp may hơn.

Một năm sau, một hôm khách lạ đến, chào hỏi xong, chỉ vào miếng đồi mồi bụi bám đầy mà reo lên:

— Cảm tạ Chúa! Tìm mãi giờ mới thấy.

Khách cầm miếng đồi mồi đưa lên môi, lên trán.

— Bác có bán không? - ông ta hỏi.

— Bán chứ!

— Bác lấy bao nhiêu?

— Ông định giá bao nhiêu?

— Hai mươi đina vàng?

Giá cao bất ngờ. Tôi tưởng ông ta giễu cợt tôi.

— Thôi, ông đi đi - tôi gắt.

Ông ta lại tưởng tôi chê rẻ quá.

— Thì năm mươi đina.

Tôi lại càng đinh ninh là ông ta giễu tôi. Không những tôi không đáp, còn không nhìn mặt, coi như ông ta không có đó, để cho ông ta đi đi.

— Một nghìn đina - ông khách nói.

Như thế đấy, thưa các vị. tôi không trả lời. Khách thấy tôi im lặng giận dữ, mỉm cười:

— Sao bác không trả lời tôi?

Tôi lại nói:

— Mời ông đi đi!

Khách cứ trả cao lên mãi từng nghìn từng nghìn đina một, cho đến hai vạn đina. Mà tôi thì cứ im lặng.

Như thế đấy! Khách khứa và láng giềng thấy cuộc mua bán kỳ lạ, xúm đông xúm đỏ vào, chật cả cửa hiệu, chật cả ngoài đường. Họ to tiếng về tôi, thốt ra những lời bất nhã nữa. Họ nói: “Không cho hắn vòi thêm về một miếng đồi mồi khốn nạn!” Có kẻ lại dọa: “Uala! Đồ cứng đầu, rỗng mắt. Hắn không chịu bán miếng đồi mồi ấy thì đuổi đi, không cho ở trong thành phố nữa.”

Như thế đấy! Và tôi thì chưa hiểu người ta định làm gì tôi. Để chấm dứt, tôi hỏi khách:

— Ông mua thật hay đùa?

— Bác đùa hay bán thật? - khách hỏi lại.

— Bán thật!

— Thế thì tôi trả tiếng cuối cùng: Ba vạn đina! Cho nó xong đi.

Tôi nói với đám đông:

— Xin các vị làm chứng cho việc mua bán này. Nhưng trước hết tôi muốn người mua cho biết dùng miếng đồi mồi này làm gì.

Khách nói:

— Thuận mua vừa bán cho xong đã, tôi sẽ cho biết nó dùng làm gì.

— Tôi thuận bán cho ông - tôi nói.

— Có Chúa chứng giám - khách nói.

Ông ta lấy ra một túi tiền đầy, đếm và cân cho tôi ba vạn đina, lấy chiếc bùa bỏ vào túi, thở dài nhẹ nhõm mà rằng:

— Thế là thuận mua vừa bán xong xuôi rồi nhé.

— Xong xuôi!

Khách quay về đám đông:

— Xin các ngài làm chứng cho. Bác này đã bán cho tôi chiếc bùa, và đã nhận đủ món tiền thỏa thuận là ba vạn đina.

Rồi ông ta quay lại phía tôi, nói, giọng vừa thương cảm vừa giễu cợt:

— Lạy Chúa! Bác thật đáng thương. Nếu cứ kiên trì chưa bán vội thì tôi sẽ phải giả không phải ba vạn, mười vạn, mà là một triệu đina và có thể hơn nữa.

Thưa các vị, nghe thế, tôi hiểu vì không biết đánh hơi mà bị hớ, thiệt một món lãi khổng lồ. Tôi thấy trong người choáng váng, đảo lộn, máu ở mặt rút xuống, một chất vàng trào lên thay thế. Từ đấy mặt tôi cứ vàng mãi cho đến đêm nay các ngài phải để ý tới.

Tôi ngẩn ngơ một lúc, rồi hỏi khách:

— Giờ ông có thể cho biết phép màu và lợi hại của miếng đồi mồi không?

Khách kể:

— Vua Ấn Độ có một người con gái yêu, đẹp có một không hai trên trái đất, nhưng bị bệnh nhức đầu rất nặng. Vua cho làm đủ cách, chạy chữa đủ thầy đủ thuốc không ăn thua. Vua cho vời những vị pháp sư cao tay nhất trong nước, những nhà bác học, những thầy bói toán; không một ai tìm ra được cái gì cho công chúa đỡ bệnh. Hôm ấy tôi cũng có mặt.

— Tâu bệ hạ - tôi nói - Tôi biết ở Babilon có một người tên là Xađala, chữa bệnh nhức đầu giỏi lắm, không ai bằng. Nếu bệ hạ cho phép, tôi xin đi tìm.

— Được, ngươi đi cho ta.

— Xin cho một triệu đina, một miếng đồi mồi đỏ thắm và một tặng phẩm.

Vua y cho. Tôi rời Ấn Độ đi Babilon, hỏi thăm đến nhà cụ Xađala, biếu cụ mười vạn đina và tặng phẩm của vua, đưa cụ miếng đồi mồi, trình bày mục đích chuyến đi, và xin cụ làm cho một miếng bùa chống nhức đầu. Vị ẩn sĩ Babilon để bảy tháng quan sát tinh tú, sau đó mới chọn được một ngày tốt để viết và vẽ vào hai mặt của mảnh đồi mồi những hình huyền bí mà bác thấy ở chiếc bùa vừa bán cho tôi ấy. Tôi đem chiếc bùa về cho vua.

Vua vào phòng con gái yêu. Công chúa vẫn bị bốn sợi dây sắt xích tay chân vào bốn góc phòng. Người ta sợ khi lên cơn, đau quá không chịu được, cô sẽ tự tử hay nhảy qua cửa sổ.

Vua đặt chiếc bùa vào trán công chúa, lập tức nàng thấy hết đau. Vua mừng quá đỗi, ban cho tôi nhiều tặng phẩm và coi tôi vào hàng thân cận. Công chúa khỏi bệnh, đeo chiếc bùa vào cổ không lúc nào bỏ ra.

Nhưng một hôm nàng chơi thuyền trên sông, đùa vui với mấy cô bạn, một cô vô ý làm đứt sợi dây đeo bùa. Bùa văng xuống nước biến mất. Cùng lúc Quỷ Ám lại nhập vào, công chúa lại thấy nhức đầu dữ dội, phát điên, phát dại.

Vua đau khổ khôn xiết, gọi tôi, bảo đi một chuyến nữa đến Babilon gặp cụ Xađala. Đến nơi, được tin cụ đã qua đời.

Từ hôm ấy, tôi cùng mười người nữa chia nhau đi cùng trời cuối đất hỏi khắp các nhà buôn, các hàng bán rong hoặc khách qua đường, tìm cho được chiếc bùa mà cụ Xađala ở Babilon đã phù phép để trừ tà, chữa bệnh. Tôi đã gần như tuyệt vọng, thì số phận đã run rủi cho thấy nó ở đây mà mua lại được.

Thưa các vị, khách kể rồi, thắt chặt dây lưng lại, bỏ đi. Và như tôi đã nói, đó là nguyên nhân tại sao mặt tôi lại vàng.

Tôi bán cửa hiệu đi. Có được món tiền lớn, tôi vội đi Batđa. Đến nơi, tôi chạy như bay đến tòa lâu đài ông già râu bạc. Từ ngày xa người yêu, không lúc nào tôi không nghĩ tới nàng. Tôi còn sống thì thế nào cũng phải tìm gặp lại nàng. Sự xa cách chỉ làm nồng thêm ngọn lửa tình, kích động thêm tâm trí.

Tôi hỏi thăm chú bé gác cổng. Chú bảo tôi ngẩng đầu lên mà nhìn. Ngẩng nhìn, tôi hấy tòa lâu đài đổ nát, cái khung cửa sổ mà người yêu thường đứng tựa đã bị tháo ra. Thật là tiêu điều buồn bã! Tôi muốn khóc, hỏi chú bé:

— Chúa Ala đã làm gì cụ Tahe thế em?

— Từ ngày chàng thanh niên xứ Ôman tên là Abun Hatxan An Ômani bỏ đi thì nhà hết vui, tai họa giáng xuống. Chàng thương gia trẻ đã sống một năm với con gái cụ Tahe, đến khi hết tiền thì bị cụ đuổi ra khỏi nhà. Nhưng cô chủ chúng tôi, con gái cụ, yêu chàng tha thiết. Chàng bị đuổi đi, cô đau buồn thành bệnh. Bệnh nặng mãi lên, nguy lắm. Cụ Tahe hối hận và thấy con gái âu sầu sắp chết, cho người đi bốn phương tìm Abun Hatxan, hứa thưởng mười vạn đina cho ai tìm được. Cho đến nay chưa người đi tìm nào thấy dấu vết chàng hoặc được tin gì về chàng. Giờ thì tiểu thư đang hấp hối.

Lòng đau như cắt, tôi hỏi chú bé:

— Thế còn cụ Tahe, cụ có khỏe không? Cụ như thế nào?

— Cụ buồn rầu, chán nản, bán tất cả các cô gái tơ, các chàng trai trẻ mà ăn năn sám hối trước đấng Ala Tối cao.

Tôi bảo chú bé:

— Chú có muốn ta chỉ cho Abun Hatxan An Ômani ở đâu không? Chú nghĩ sao?

— Lạy Chúa! Ngài nói đi! Và như thế là ngài làm cho một người tình sống lại, trả cô gái cho người cha, một người yêu cho người yêu chàng, và cứu vớt một tên nô lệ của ngài cùng cha mẹ hắn khỏi cảnh đói nghèo.

— Thế thì chú vào báo với chủ của chú là cụ Tahe rằng Abun Hatxan An Ômani hiện đang ở ngoài cửa, rồi xin cụ giữ lời hứa mà thưởng cho chú về tin mừng này.

Chú bé chạy nhanh hơn con la tuột khỏi cối xay, rồi trong chớp mắt trở lại với cụ Tahe. Trông cụ khác xưa nhiều quá. Còn đâu sắc da hồng hào tươi trẻ ngày trước, mặc dù tuổi đã cao. Trong hai năm cụ già đi hai mươi tuổi. Tuy vậy cụ cũng nhận ra tôi ngay. Cụ ôm lấy cổ tôi, hôn tôi, khóc mà hỏi:

— Suốt trong thời gian dài vắng bóng, chàng ở đâu? Vì chàng mà con gái lão ốm thập tử nhất sinh. Vào đi! Vào đây, nhà của chàng.

Cụ kéo tôi vào. Cụ quỳ xuống cảm tạ Chúa đã cho chúng tôi sự tái hợp này, rồi trao chú bé nô lệ số tiền thưởng mười vạn đina đã hứa. Chú bé lui ra, vừa đi vừa cầu phúc cho tôi.

Cụ Tahe một mình vào phòng con gái trước, tìm cách báo tin tôi đến mà không đột ngột quá. Cụ nói:

— Con gái của cha, cha báo cho con tin mừng. Nếu con chịu ăn một chút gì rồi đi tắm, thì ngay ngày hôm nay cha cho con gặp Abun Hatxan.

Nàng reo lên:

— Cha ơi, cha nói thật không?

— Lạy Chúa Tối Quang vinh! Cha nói thật đấy.

— Ualahi! Được thấy mặt chàng, thì con chẳng cần ăn uống gì cả cũng khỏe.

Cụ quay lại phía cửa có tôi nấp sau, kêu:

— Ya Abun Hatxan! Vào đi.

Tôi bước vào.

Thưa các vị, nàng vừa thấy và nhận ra tôi thì ngã lăn xuống, thiếp đi một lúc lâu mới tỉnh. Nàng gượng mãi mới đứng dậy được. Chúng tôi ôm lấy nhau mừng mừng tủi tủi, ôm nhau lâu lắm, cực kỳ cảm động hân hoan. Đến khi để ý được đến chung quanh thì thấy giữa phòng khách có vị pháp quan và mấy người làm chứng mà cụ Tahe đã vội cho mời đến để làm hôn ước cho chúng tôi.

Lễ cưới được cử hành rất trọng thể, vui chơi ba mươi ngày đêm. Từ đó, thưa các vị, con gái cụ Tahe đã thành người vợ yêu dấu của tôi. Mấy bài hát buồn mà các ngài vừa nghe là nàng hát đấy. Nàng thích vì nó nhắc nhở lại những ngày đau khổ phải xa nhau và càng làm cho chúng tôi vui lên vì sinh được một cháu gái, đẹp cũng như mẹ nó. Tôi xin đưa ra để các ngài thấy mà mừng cho tôi.

Nói rồi, Abun Hatxan, chàng trẻ tuổi mặt vàng đi vào; một lúc trở ra dắt một đứa bé khoảng mười tuổi, xinh lắm. Chàng bảo con chào và chúc mừng khách.

Giáo chủ và mấy người tùy tùng - vẫn cải trang - rất thích thú vì đứa bé đẹp đẽ, duyên dáng, đáng yêu, cũng như về câu chuyện ly kỳ của bố nó.

Mọi người từ biệt chủ nhân ra về, lòng khoan khoái.

Sáng hôm sau, Giáo chủ gọi Mêrua:

— Ngươi đem ngay vào đây cho ta số vàng thu hàng năm của Batđa, vàng của Baxra và Koratxân tiến cống.

Mêrua lập tức đem số vàng của ba tỉnh lớn nhất của vương quốc đặt trước mặt Giáo chủ, số vàng mà chỉ có chúa Ala mới biết được là bao nhiêu.

Giáo chủ bảo Jafa đi gọi Abun Hatxan An Ômani đến.

Khi tể tướng dẫn Hatxan vào, chàng phủ phục không dám ngẩng mặt lên, run sợ không biết vì sao phải đến đây hoặc đã phạm tội gì.

Giáo chủ hỏi:

— Abun Hatxan hỡi! Mấy vị thương gia khách của chàng đêm qua, chàng có biết tên không?

— Tâu Đức thống lĩnh các tín đồ, tôi không được biết.

Giáo chủ quay lại bảo Mêrua:

— Nhấc tấm chăn che đống vàng ra.

Tấm chăn được nhấc ra rồi, Giáo chủ bảo chàng trẻ tuổi:

— Ít nhất, chàng cũng có thể nói cho ta biết số của cải này nhiều hơn hay ít hơn so với số tiền chàng bị thiệt thòi vì bán vội miếng đồi mồi.

Abun Hatxan rất ngạc nhiên thấy Giáo chủ biết được việc ấy, mở to mắt, lẩm bẩm:

— Uala! Tâu Chúa công, số vàng này lớn hơn nhiều lắm.

Giáo chủ nói:

— Khách của chàng đêm qua là vị thứ năm dòng họ Bani Apbat cùng mấy đại thần thân cận của Ngài đấy. Số vàng chồng ở đây là tặng phẩm riêng của ta ban cho chàng để đền bù lại số tiền bị thiệt trong việc bán cái bùa đồi mồi.

Nghe xong mấy lời, Abun Hatxan xúc động mạnh quá. Chàng thấy trong người một cuộc đảo lộn mới. Màu sắc vàng từ trên mặt trút xuống, màu hồng trào lên thay thế ngay; sắc mặt chàng lại trắng hồng như cũ, rạng rỡ như trăng tròn vành vạnh. Giáo chủ cho đem một chiếc gương đến trước mặt cho chàng soi. Abun Hatxan quỳ xuống cảm tạ Đấng giải thoát.

Giáo chủ cho người đưa số vàng đến nhà Abun Hatxan và bảo chàng năng đến với Ngài như những người thân cận của Ngài.

— Không có Chúa nào khác ngoài chúa Ala - Ngài reo lên. Vinh quang thay Đấng đã tạo nên hết biến đổi này đến biến đổi khác, mà Người thì vĩnh cửu, không biến, không đổi bao giờ!

BÁC NÔNG DÂN AI CẬP VÀ LŨ CON DA TRẮNG

Đô đốc Môhamat, tổng đốc Lơke kể:

Khi tôi đi kinh lý miền Ai-cập thượng, tôi có ngủ một đêm tại nhà lão nông dân là tù trưởng một miền ở đấy. Ông ta có tuổi, da nâu, rất nâu, chòm râu lốm đốm bạc. Nhưng con ông ta, con bé, thì da lại trắng, rất trắng, má hồng hồng, tóc hung, mắt xanh. Ông ta tiếp đãi niềm nở, cho ăn uống no say. Ăn xong, ngồi chuyện trò, tôi hỏi:

— Bác thì da nâu thẫm, sao con cái bác lại da trắng, mắt xanh, tóc hung?

Ông kéo con vào lòng, vuốt mái tóc mịn màng, đáp:

— Thưa ngài, mẹ các cháu là người Frăng. Nguyên là đất nước Jêruzalem chúng tôi bị người Gia tô giáo chiếm. Ngài Xalađanh Chiến Thắng, sau trận Hatin đã đánh đuổi họ đi. Dạo ấy, vợ tôi bị bắt làm tù binh đem bán, tôi mua được. Lâu lắm rồi, hồi tôi còn trẻ.

Tôi khẩn khoản:

— Bác làm ơn kể đầu đuôi cho nghe với.

— Xin chiều lòng khách!

Tôi làm nghề trồng gai. Cha tôi, ông tôi vốn cũng làm nghề này; như thế, cội rễ tôi là người xứ này. Có một năm nhờ chúa Ala ban phúc, gai được mùa, tốt lắm. Vụ ấy tôi tính có thể được năm trăm đina. Nhưng bán ở chợ không được giá, mấy thương gia khuyên tôi nên đem đến vùng Ác ở Xyri được giá hơn nhiều. Tôi đem gai đến vùng ấy lúc bấy giờ đang ở trong tay người Frăng. Tôi bán một nửa số đay cho bọn trọng mãi[127] hạn sáu tháng lấy tiền, còn một nửa bán lẻ, lãi lắm.

Một hôm tôi đương bán hàng thì có một thiếu nữ Frăng đến mua. Theo tục lệ, đàn bà Frăng không che mạng. Cô ta đứng đấy, trắng trẻo xinh đẹp, tươi tắn. Tôi tha hồ ngắm nghía, càng nhìn càng ưa.

Tôi trùng trình mãi rồi mới bán, bán rất rẻ, gói lại cho nàng cẩn thận. Nàng đi. Tôi nhìn theo. Mấy hôm sau nàng lại đến. Tôi không để nàng mặc cả, bán rẻ hơn lần trước. Nàng hiểu là tôi đã yêu nàng rồi. Mấy hôm sau nàng lại đến nữa, lần này đi với một bà già. Bà đứng trông cho nàng mua. Mấy lần sau nữa đều thế cả.

Tôi đã mê nàng lắm, bèn kéo bà già nói riêng:

— Bà ơi, bà giúp cháu làm quen với cô ta, cháu sẽ có quà biếu bà.

— Được thôi, ta có thể giúp anh, nhưng phải giữ kín. Ngoài ta, cô gái và anh, không được ai biết. Và anh phải bỏ ra ít tiền.

— Hỡi bà bác tốt bụng hay giúp người! Ân huệ của nàng, cháu đánh đổi bằng tâm hồn cuộc đời của cháu, còn tiền nong có đáng là bao.

Tôi thỏa thuận với bà số tiền mối lái là năm chục đina mà tôi trao ngay. Bà già nhận lời, đến gặp cô gái rồi cho tôi biết nàng nhận lời.

— Nhưng cô ta không có chỗ cho những cuộc gặp gỡ thế này - bà nói - Cô ta còn trong trắng, không biết gì về những chuyện ấy. Anh phải tiếp cô ta ở nhà anh. Cô ta sẽ đến với anh từ tối đến sáng.

Tôi vui mừng, về chuẩn bị đồ ăn thức uống, bánh ngọt và ngồi chờ. Tối, cô gái đến, tôi mở cửa mời vào. Trời nóng quá. Tôi tiếp nàng trên sân thượng, ngồi bên nàng, cùng ăn cùng uống. Nhà tôi ở ngay trên bờ biển. Trăng đẹp chiếu xuống sân thượng, sao lấp lánh trên mặt nước mênh mông. Nhìn cảnh tôi lại nghĩ về mình: “Nơi đây, ở đất nước người, dưới trời trăng, trước biển sáng, mi định gian thông với cô gái Cơ đốc giáo không cùng chủng tộc, không cùng tín ngưỡng với mi, mi không biết xấu hổ trước đấng Ala tối cao hay sao?”. Tôi nằm dài. Cô gái nép mình tình tứ vào tôi. Xin Chúa chứng giám, tôi vẫn trong sạch, không đụng đến người cô gái Cơ đốc giáo này. Tôi xoay lưng lại mà ngủ dưới trời trong sáng dịu hiền.

Sáng dậy, cô gái không nói không rằng, tức bực bỏ đi. Tôi đến cửa hiệu, ngồi bán gai như thường. Trưa, nàng cùng bà già lại đến, vẻ mặt giận dữ. Tôi lại thấy rạo rực trong lòng, muốn làm chủ tấm thân nàng. Lạy Chúa! Nàng đẹp như trăng. Không chống nổi sự cám dỗ, tôi tự trách mình: “Ngươi là người thế nào, hỡi chú nông dân, mà lại tự kiềm chế với một cô gái thế kia! Ngươi là thầy tu, là bậc khổ hạnh, là viên quan hoạn, là kẻ bị thiến, là đức vô giác của Batđa hay của Ba Tư? Ngươi há không phải là dòng dõi nông dân cường tráng của Ai-cập Thượng đó sao? Hay mẹ ngươi quên không cho ngươi bú mớm?”

Không chờ thêm được nữa, tôi chạy theo bà già kéo ra một nơi, nói:

— Cháu muốn hẹn hò lần thứ hai.

— Lạy Chúa! Giờ thì phải một trăm đina - bà nói.

Tôi đếm ngay một trăm đina đưa bà. Và cô Frăng trẻ tuổi lại đến tôi lần thứ hai. Nhưng trời đẹp. Tôi lại ngần ngại. Lại một đêm thanh tịnh trôi qua. Nàng giận dữ đứng dậy ra về.

Hôm sau, nàng lại qua chỗ tôi. Tôi lại có cảm giác như trước, tim đập rộn ràng, và lại tìm bà già.

Bà nhìn tôi, cáu kỉnh:

— Lạy Chúa! Anh người Hồi kia! Về tôn giáo, người ta đối xử với các cô gái trinh tiết như thế đấy à? Lần này, không có năm trăm đina thì đừng có hòng.

Nói rồi bà bỏ đi.

Tôi xúc động, lửa lòng cứ bốc lên ngùn ngụt. Tôi bòn vét tất cả tiền bán gai được năm trăm đina gói vào một vuông vải định đem đi đưa bà già thì bỗng nghe loa truyền:

— Hỡi bọn người Hồi giáo, vì công việc mà ở lại trong thành phố này! Thời hạn hòa bình và hưu chiến đã hết, các người được một tuần để thu xếp về xứ sở.

Nghe lệnh ấy, còn bao nhiêu gai tôi vội bán hết, thu thập tiền bán chịu trước đây đem mua hàng. Tôi từ biệt thành phố Ác, lòng vấn vương cô gái Cơ đốc giáo đã chiếm hết tâm trí tôi. Đến Đamát, vì chiến tranh, đường giao thông với Ác bị cắt nên hàng mua ở Ác bán rất được giá, tôi được một món lời to. Nhờ Chúa phù hộ, tôi buôn mấy chuyến nữa đều gặp may. Có vốn liếng nhiều, tôi buôn các cô gái Cơ đốc giáo bị bắt làm tù binh chiến tranh. Ba năm trôi qua, tôi nguôi dần về cô gái Frăng dạo trước.

Người Hồi giáo chúng tôi tiếp tục thắng người Frăng nhiều trận lớn ở vùng Jêruzalem cũng như ở miền Xyri. Hoàng đế Xalađanh đã làm chủ tất cả những thành phố ven biển bị họ chiếm đóng trước kia. Vua và các tướng lĩnh của họ bị bắt làm tù binh dẫn đến Samat. Vinh quang thay chúa Ala!

Một hôm, tôi dẫn một nữ nô rất đẹp đến lều hoàng đế Xalađanh. Ngài hỏi mua. Tôi bán giá một trăm đina, ngài chỉ còn chín chục đina; tất cả quỹ đã dùng vào cuộc chiến tranh chống bọn dị giáo hết rồi. Ngài truyền cho một tên lính hộ vệ:

— Ta còn thiếu của anh lái này mười đina. Ngươi dẫn anh ta đến lều nữ tù binh của trận chiến cuối cùng, để anh ta chọn cô ưng ý mà trừ nợ.

Ngài công minh như thế đấy!

Tôi theo anh lính dẫn đi. Cô gái đầu tiên tôi để ý đúng là cô gái Frăng tôi đã yêu ở Ác. Nàng đã là vợ một đội trưởng kỵ binh người Frăng. Tôi vòng tay ôm lấy nàng, nhận về phần mình, nói:

— Tôi ưng cô này!

Và tôi đem cô đi.

Về đến lều tôi, tôi hỏi nàng có còn nhớ tôi là ai không.

— Em không nhận được ra chàng là ai cả - nàng đáp.

— Tôi là bạn cũ đây - tôi nói. Ở Ác, nàng đã đến với tôi hai lần nhờ môi giới của bà già. Lần đầu, tôi đưa bà năm chục đina, lần thứ hai một trăm. Tôi vẫn nằm suông cả hai tối khiến nàng đã bực tức bỏ đi. Lần thứ ba, tôi định bỏ năm trăm đina để được gần nàng, thế mà bây giờ Hoàng đế nhường nàng cho tôi chỉ có mười đina.

Nàng cúi đầu, bỗng ngẩng phắt lên, nói:

— Thật là một điều huyền diệu của đạo Ixlam. Em giơ ngón tay mà nhận rằng chỉ có chúa Ala là Thượng đế và Môhamat là sứ giả của Người.

Như thế là nàng đã công khai tuyên thệ lòng tin đạo và trở thành một tín đồ Hồi giáo.

Về phần tôi, tôi tự nhủ: “Phải giải thoát cho nàng rồi cưới nàng đường hoàng trước khi ăn nằm với nàng”. Tôi đi mời vị pháp quan Ipsêđat. Ông dẫn mấy người làm chứng đến làm tờ hôn thú cho tôi.

Chúng tôi thuê nhà ở Đamát. Mấy tháng sau, một sứ thần của vua Frăng đến xin Hoàng đế Xalađanh trao đổi tù binh theo một điều khoản đã ký kết. Tất cả tù binh nam nữ người Frăng đều được trả lại đổi lấy tù binh Hồi giáo. Vị sứ thần tra sổ, thấy thiếu người vợ anh đội trưởng kỵ binh, người chồng trước của vợ tôi. Hoàng đế cho đi tìm. Người ta bảo nàng ở nhà tôi. Lính đến đòi. Tôi thất sắc, báo cho vợ biết. Nàng bảo:

— Cứ đưa em đến trước mặt Hoàng đế, em sẽ có cách nói.

Tôi dẫn vợ đeo mang che mặt đến trước Hoàng đế Xalađanh. Sứ thần Frăng ngồi bên phải ngài.

Tôi cúi chào vợ tôi rồi hỏi nàng:

— Nàng có nói gì không? Muốn theo sứ thần về nước hay ở lại đây với chồng?

— Tôi ở lại với chồng - nàng đáp. - Tôi đã theo đạo Hồi giáo và đã có mang. Về xứ Frăng, tôi không yên lòng.

Hoàng đế bảo với sứ thần:

— Ngài nghe đấy chứ. Ngài cứ hỏi thẳng cô ta.

Vị sứ thần quở trách vợ tôi một hồi, rồi hỏi:

— Mi thích ở lại với anh chồng Hồi giáo, hay về với người đội trưởng kỵ binh người Frăng nào?

— Tôi không bỏ người chồng Ai-cập của tôi vì linh hồn tôi giờ thuộc về đạo Hồi.

Vị sứ thần bực mình, giậm chân, bảo tôi đem vợ đi.

Tôi cầm tay dắt vợ về. Bỗng vị sứ thần gọi giật lại:

— Mẹ vợ anh, một bà Frăng già ở Ác có gửi ta cái gói này cho con gái.

Ông đưa cái gói cho tôi, nói thêm:

— Bà ta mong được gặp lại con gái khỏe mạnh.

Về đến nhà, hai vợ chồng mở gói ra, thấy có bộ áo quần vợ tôi mặc ở Ác trước đây, với một món tiền năm chục đina, một món một trăm đina trong chiếc khăn chính tay tôi đã gói. Tôi thấy đó là kết quả của tấm lòng trong sạch của tôi, và tôi cảm tạ Chúa.

Sau đó, tôi đưa vợ về Ai-cập, và ở trong nhà này, vợ tôi đã cho tôi những đứa con da trắng được Chúa thương mến. Chúng tôi sống hòa thuận cho đến ngày nay.

HẾT TẬP VII

Chịu trách nhiệm xuất bản: LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGỌC LÂN, MẠNH TRƯỜNG

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: NGỌC BỘI

Sửa bài: KIM CHI

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TẬP VII

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In lần thứ nhất 30.500 cuốn khổ 13 x 19, tại nhà máy in Diên Hồng 57 Giảng Võ Hà Nội.

Số in: 76/T2. Số Xb: 21/VH.

In xong và nộp lưu chiểu tháng 9 năm 1986.

Giá: 40đ00

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

VIII

NGUYỄN TRÁC và ĐOÀN NỒNG dịch

XUẤT BẢN VĂN HỌC
HÀ NỘI - 1988

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J.G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

TRUYỆN ANH KHALIP VÀ GIÁO CHỦ

Ở thành Batđa có một anh chàng làm nghề chài lưới tên là Khalip. Anh nghèo khổ, xơ xác đến nỗi không sao dành dụm được tiền để lấy vợ; thế là anh đành phải sống độc thân trong khi những người nghèo khác quanh anh đều có vợ, có con cả.

Theo lệ thường, một hôm từ sáng tinh mơ anh vác lưới ra bờ sông đánh cá cùng các bạn chài, nhưng mười lần anh quăng lưới, mười lần anh chẳng được gì. Anh vô cùng căm giận, ngực tức thở, đầu óc hoang mang. Anh ngồi trên bờ sông thẫn thờ, thất vọng; nhưng rồi anh lấy lại bình tĩnh: “Cầu đức Ala, Người tha thứ cho con. Con chỉ còn cách cầu Người thôi! Người sinh voi thì Người cũng sẽ sinh cỏ. Người đã cho chúng con cái gì thì không ai lấy đi được; Người đã từ chối cái gì thì không ai cho được. Vậy chúng con cam chịu sống những ngày may rủi mặc cho Con Tạo xoay vần, chúng con kiên nhẫn chuẩn bị chịu đựng mọi nỗi khổ cực vì vận rủi cũng như một cái nhọt bọc, phải bền bỉ chữa chạy mới làm nó tiêu được.”

Sau khi tự an ủi bằng những lời như vậy, anh chàng đánh cá Khalip dũng cảm đứng dậy vén tay áo, xiết thắt lưng, giắt tà áo lên và hết sức quăng lưới thật xa rồi chờ đợi. Sau đó một lúc lâu, anh lại hết sức kéo lưới lên, nhưng lưới nặng quá. Anh rất thận trọng vì sợ rách lưới. Anh hồi hộp gỡ lưới ra, nhưng chỉ thấy một con khỉ vừa chột, vừa què.

Thấy vậy, Khalip khốn khổ kêu lên: “Chỉ có đức Ala là quyền lực vô biên! Thực ra, chúng ta thuộc quyền Người và sẽ trở về với Người. Hôm nay chúng con bị vận đen đeo đuổi một ngày! Chẳng hiểu cái vận rủi tai hại này, cái số phận tàn khốc này là thế nào. Trong ngày Người giáng phúc hôm nay còn xảy ra chuyện gì cho chúng con nữa? Nhưng đức Ala đã định trước cả rồi. Xin cúi lạy Người!”. Nói xong, anh bắt con khỉ rồi lấy một sợi dây thừng trói nó vào một gốc cây trên bờ. Sẵn roi trong tay, anh giơ lên định giã cho con khỉ một trận nên thân cho hả nỗi thất vọng. Bỗng nhiên con khỉ nhờ đức Ala giúp đỡ, uốn lưỡi cất tiếng nói rất hùng hồn:

— Anh Khalip hãy dừng tay lại, chớ đánh tôi. Anh cứ mặc tôi như thế này mà đi quăng lưới một lần nữa. Anh hãy tin tưởng rằng đức Ala sẽ ban cho anh cái ăn hàng ngày.

Nghe con khỉ chột và què nói vậy, Khalip dừng tay và đi về phía đông quăng lưới. Kéo lưới lên, anh thấy nặng hơn lần trước. Anh từ từ kéo lên, lại thấy trong lưới có một con khỉ thứ hai rất đẹp, không chột, không què, mắt bôi sáp đen, móng chân nhuộm đỏ, răng trắng và thưa, đít hồng hồng chớ không đỏ chót như đít những con khỉ khác. Nó mặc một chiếc áo sát vào thân, vừa đỏ vừa xanh; cổ tay cổ chân đeo vòng vàng, tai đeo hoa vàng. Nó vừa nhìn Khalip vừa cười, nháy mắt và tắc lưỡi. Thấy vậy, Khalip kêu lên:

— Vậy ra, hôm nay là một ngày khỉ! Thật đáng ca tụng đức Ala đã biến cá thành khỉ. Thế ra, ta đến đây chỉ để làm một mẻ lưới như vậy ư? Cái ngày xúi quẩy này đã bắt đầu như thế đó! Mày thật như quyển sách mà người ta biết tất cả nội dung khi mới đọc trang đầu. Nhưng mọi việc đã xảy ra đều tại lời khuyên của con khỉ thứ nhất thôi!

Nói rồi anh chạy về phía con khỉ chột và què buộc ở cây, giơ roi lên, quay tít ba lần và thét:

— Đồ khốn kiếp! Mày hãy nhìn đây, kết quả lời mày khuyên tao đây này! Thế này là tao đến chết đói chết khát vì đã nghe mày và đã mở hàng bằng cách trông thấy con mắt chột và hình thù xấu xí của mày.

Anh quất roi vào lưng nó và định đánh nữa thì con khỉ kêu lên:

— Anh Khalip, đừng đánh tôi. Anh nên ra nói chuyện với bạn tôi là con khỉ anh mới kéo dưới nước lên, vì, anh Khalip ạ, cách anh đối xử với tôi như vậy chẳng giúp gì cho anh đâu, và ngược lại còn có hại nữa. Anh hãy nghe tôi, như vậy có lợi cho anh hơn.

Khalip hoang mang, bỏ mặc con khỉ chột và quay lại gần con khỉ thứ hai; con này thấy anh tới liền nhe răng ra cười. Khalip thét lên:

— Đồ khốn kiếp! Mày là ai?

Con khỉ có đôi mắt đẹp đáp:

— Thế nào, Khalip, anh không nhận ra tôi à?

— Tao không biết mày. Nói nhanh, không thì ngọn roi này sẽ quất vào đít mày.

Con khỉ đáp:

— Anh Khalip ạ, giọng nói đó không lịch sự chút nào cả. Tốt hơn hết là anh hãy thay đổi cách đối xử với tôi đi và hãy ghi nhớ những điều tôi nói, nó sẽ làm cho anh trở nên giàu có.

Khalip bèn vứt cái roi ra xa và nói với khỉ:

— Tao sẵn sàng nghe, hỡi hầu đại vương, vua của tất cả các loài khỉ.

— Này anh Khalip, anh nên biết rằng tôi thuộc quyền chủ tôi là người trùm đổi tiền Do Thái Abuxađa; chính tôi là thần tài của ông ta đấy.

— Như vậy là thế nào?

— Có gì đâu! Hàng ngày cứ sáng ra, hắn đã nhìn mặt tôi đầu tiên. Và trước khi đi ngủ, hắn lại nhìn mặt tôi lần nữa.

Khalip kêu lên:

— Vậy ra câu tục ngữ “Xúi như mặt khỉ” không đúng à?

Rồi anh quay lại phía con khỉ chột và thét:

— Nghe thấy chưa, con khỉ kia! Cái mặt của mày sáng nay chỉ làm cho tao vừa khó nhọc vừa thất vọng, không như cái mặt anh bạn mày đây.

Khỉ có đôi mắt đẹp nói:

— Anh hãy để bạn tôi yên, anh Khalip ạ. Anh hãy nghe tôi nói đã. Anh buộc tôi vào đầu cái thừng buộc lưới rồi quăng lưới xuống nước xem. Anh sẽ thấy tôi có phải là thần tài của anh không.

Khalip làm theo lời, quăng lưới xuống nước và bắt được một con cá thật đẹp, to bằng con cừu, mắt như hai đồng tiền vàng, vảy như kim cương. Vui sướng quá, anh bế con cá đến trước mặt con khỉ có đôi mắt đẹp. Khỉ nói:

— Anh thấy chưa! Bây giờ anh hãy tìm cỏ tươi bỏ vào sọt rồi đặt cá lên. Anh phủ cỏ lại, vác sọt cá lên vai, đem đến Batđa, và cứ để chúng tôi bị trói vào cái cây này. Dọc đường, có ai hỏi mang gì, anh chớ đáp một lời nào. Đến khu đổi tiền, anh sẽ thấy ông chủ tôi, lão Do Thái Abuxađa trùm các người đổi tiền, ngồi trên tràng kỷ tựa lưng vào một cái gối, có hai hòm để trước mặt, một hòm đựng vàng một hòm đựng bạc. Trong nhà ông ta có nhiều trai trẻ, nô lệ, đầy tớ, người làm. Anh hãy đến gần, đặt cái sọt cá trước mặt ông và bảo: “Hỡi ông Abuxađa, hôm nay tôi đi đánh cá, tôi nhân danh ông mà quăng lưới, đức Ala đã cho tôi con cá trong sọt này”. Rồi anh nhẹ nhàng để lộ con cá ra. Ông ta sẽ hỏi: “Anh đã dạm bán cho ai trước tôi chưa?” Anh đáp: “Chưa!”

Ông ta sẽ lấy con cá và trả cho anh một đồng vàng. Anh trả lại. Ông ta sẽ đưa hai đồng vàng, anh cũng trả lại. Mỗi lần ông ta trả tiền cá, anh cứ từ chối, dần dần ông ta trả anh một khối vàng bằng con cá, anh đừng nhận gì cả. Ông ta sẽ nói: “Vậy thì anh muốn gì?” Anh sẽ đáp: “Lạy Chúa! Tôi chỉ xin đổi con cá lấy hai lời nói thôi”. Ông ta sẽ đáp: “Hai lời nói đó như thế nào?” Anh mời ông ta đứng dậy rồi nói: “Thưa tất cả các vị có mặt trong khu phố này, xin các vị làm chứng rằng tôi thuận đổi con khỉ của anh đánh cá Khalip lấy con khỉ của tôi, tôi xin đổi vận mệnh của tôi lấy vận mệnh của anh, đổi hạnh phúc của tôi lấy hạnh phúc của anh ta”. Sau đó anh nói thêm với ông Abuxađa: “Đấy, giá con cá của tôi như vậy, vì tôi không biết dùng vàng làm gì, tôi không biết mùi vị và lợi ích của vàng”

Khalip ạ, anh cứ nói như vậy. Nếu lão Do Thái thuận lời, tôi sẽ thuộc về anh, và hàng ngày hai buổi, tôi sẽ chúc anh, tôi sẽ mang hạnh phúc lại cho anh, anh sẽ kiếm được mỗi ngày một trăm đồng vàng. Còn về phần ông Abuxađa, hàng ngày, sớm tối ông ta thấy mặt con khỉ chột và què kia, đức Ala sẽ làm cho ông phiền muộn, hoặc vì một chuyện sách nhiễu, hoặc vì một việc khổ dịch hay bị làm nhục, chẳng bao lâu ông ta sẽ khánh kiệt, tay không và phải đi ăn mày. Đấy, hỡi Khalip, hãy nhớ những lời tôi căn dặn. Anh sẽ phát tài và đi thẳng tới hạnh phúc.

Nghe khỉ nói xong, Khalip đáp:

— Hỡi hầu vương, ta nhận lời khuyên của ngươi; nhưng đối với con khỉ chột ta phải làm gì? Có nên cứ trói nó vào cây không? Ta rất phân vân vì nó. Mong rằng đức Ala không bao giờ ban phúc cho nó.

Khỉ đáp:

— Tốt hơn hết là anh thả nó ra, cho nó xuống nước và cả tôi nữa, như vậy thì tốt hơn.

— Ta nghe và y lời.

Anh ta lại gần cởi trói cho con khỉ chột và què, thả cả con khỉ thần tài. Tức thì hai con nhảy xuống nước, lặn xuống và biến mất.

Khalip liền lấy con cá đem rửa, đặt vào sọt có lót cỏ xanh rồi phủ cỏ lại, vác lên vai, đi về phía thành phố, vừa đi vừa hát.

Trong các phố, mọi người nhận ra anh, nói đùa với anh như thường ngày và hỏi: “Anh Khalip, vác gì thế?” Anh không đáp cũng không thèm nhìn họ; cứ như vậy suốt dọc đường. Đến khu phố đổi tiền, lần theo từng cửa hiệu một, anh đến nhà lão Do Thái. Lão ngồi bệ vệ trên trường kỷ, giữa cửa hiệu, chung quanh tấp nập kẻ hầu người hạ, đủ lứa tuổi, đủ màu da, y như một ông vua vậy. Sau khi biết chắc chắn đó chính là lão Do Thái, Khalip tiến đến trước mặt lão. Lão ngoảnh đầu về phía Khalip, nhận ra anh, lão liền nói:

— Hỡi Khalip, chúc anh phát tài và hạnh phúc. Thế nào, anh đến đây có việc gì vậy? Anh muốn gì nào? Có ai nói gì hoặc làm gì mất lòng anh, anh nói đi, để tôi cùng đi với anh đến nhờ ông quan chánh án bắt người gây chuyện bồi thường cho anh.

Khalip đáp:

— Thưa ông thủ lĩnh vinh quang của người Do Thái, tôi xin thề rằng chẳng có ai khích bác, mắng mỏ gì tôi cả mà trái hẳn lại kia. Hôm nay tôi ra khỏi nhà, đi về phía bờ sông, tin vào hồng phúc của ông và nhân danh ông, tôi quăng lưới xuống nước thì bắt được con cá này.

Nói xong anh ta mở sọt, cẩn thận lấy con cá ra khỏi đám cỏ lót và cho ông chủ hiệu đổi tiền xem. Thấy con cá đẹp quá, ông reo lên:

— Thề có năm kinh thánh và mười điều Chúa dạy, tôi nói thật. Này, anh đánh cá ạ, anh nên biết rằng hôm qua, tôi đang ngủ thì mơ thấy Đức Mẹ đồng trinh hiện ra và nói với tôi: “Hỡi Abuxađa! Ngày mai ta sẽ cho nhà anh một món quà”. Quả vậy, chính con cá này là món quà đó, không còn nghi ngờ gì nữa!”

Rồi ông ta nói thêm:

— Hỡi, Khalip, lấy tôn giáo của anh mà thề, anh đã cho ai xem hoặc dạm bán con cá này cho ai trước tôi không?

— Lạy đức Ala chứng giám cho! Tôi xin thề trước thần Abubêc là ngoài ông ra, ông chúa vinh quang của người Do Thái, chưa ai được trông thấy nó.

Lão Do Thái quay về phía một người nô lệ trẻ:

— Lại đây, xách con cá về nhà, bảo với con gái ta là Xađa rửa nó đi, rán một nửa, nướng một nửa và giữ nóng cho tới lúc ta xong công việc về nhà.

Khalip nhấn mạnh thêm với tên nô lệ:

— Này cậu bé, cậu nhớ dặn cô chủ đừng làm cháy nhé và giơ cho cô xem cái mang nó còn tươi nguyên đấy.

Cậu bé đáp:

— Thưa ông chủ, tôi đã nghe rõ và xin tuân lệnh.

Rồi cậu ta đi.

Còn lão Do Thái, lão ta lấy một đồng vàng đưa cho Khalip và nói:

— Khalip này, anh cầm lấy mà chi tiêu cho gia đình.

Khi Khalip cầm đồng tiền vàng thấy lóng lánh trong lòng bàn tay thì kêu lên: “Vinh quang thay đức Ala, chúa tể mọi kho tàng, tài nguyên và lãnh thổ!” Anh bước vài bước, sực nhớ lời dặn của con khỉ có đôi mắt đẹp, anh quay lại ném đồng vàng trước mặt lão Do Thái:

— Ông hãy cầm lấy vàng và trả con cá cho kẻ nghèo. Ông tưởng rằng ông có quyền chế giễu kẻ nghèo như tôi ư?

Nghe vậy, người Do Thái tưởng Khalip muốn đùa ông ta. Ông ta cả cười và đưa anh ba đồng vàng chớ không phải một đồng. Nhưng Khalip nói:

— Lạy đức Ala! Ông đừng làm cái trò khó chịu ấy nữa. Dễ thường ông tưởng tôi chịu bán con cá của tôi theo cái giá quá hạ đến như thế ư?

Lão Do Thái đưa ra năm đồng vàng:

— Tôi trả anh năm đồng. Đừng quá tham lam.

Khalip cầm lấy tiền và bằng lòng quay ra. Anh ta nhìn những đồng vàng choáng cả mắt, tự nhủ: “Vinh quang thay chúa Ala! Chắc chắn rằng Giáo chủ ở Batđa cũng không có những thứ ta có trong tay hôm nay.”

Anh tiếp tục đi, tới đầu phố. Chợt nhớ lời con khỉ căn dặn, anh trở lại nhà lão Do Thái, khinh bỉ ném vàng trả ông ta. Lão Do Thái hỏi:

— Khalip à, sao vậy? Anh muốn gì nữa? Anh có muốn đổi tiền vàng lấy bạc lẻ không?

— Tôi không muốn bạc, cũng không muốn vàng, chỉ muốn ông trả lại con cá cho kẻ nghèo.

Nghe vậy, lão Do Thái nổi giận:

— Ồ, anh đánh cá này! Thế nào? Anh mang đến cho ta một con cá không đáng giá một đồng mà ta đã trả cho anh năm đồng, anh còn chưa bằng lòng ư? Anh điên à? Hãy nói rõ anh muốn bao nhiêu?

— Tôi không muốn lấy vàng lấy bạc gì cả, chỉ muốn đổi lấy hai câu nói thôi.

Lão Do Thái tưởng hai câu đó là hai lời nguyền trong đạo Hồi, và tưởng anh chàng đánh cá muốn đưa con cá cho ông ta và bảo ông ta bỏ đạo Do Thái đi, cho nên ông nổi giận đùng đùng, mắt lồi ra, hơi thở ngừng lại, ngực muốn vỡ tung, răng nghiến kèn kẹt:

— Cái đồ rác rưởi của bọn Hồi giáo kia! Mày định vì một con cá mà làm tao bỏ đạo của tao à?

Rồi ông ta thét đầy tớ:

— Tai hại thay! Tóm cổ thằng mặt mo này cho tao và giã cho nó một trận vãi máu ra. Không gượng nhẹ gì hết!

Lập tức bọn đầy tớ giáng gậy xuống như mưa vào người Khalip và chỉ dừng tay khi chàng đã lăn xuống cái bàn cuối cùng của cửa hiệu.

Lão Do Thái bảo họ:

— Thôi. Để cho nó đứng dậy.

Tuy bị đánh như vậy, Khalip vẫn đứng dậy được như không có chuyện gì cả. Lão Do Thái hỏi:

— Bây giờ mày nói tao nghe mày định giá con cá bao nhiêu? Tao sẵn sàng trả mày cho xong việc đi. Hãy nghĩ đến cách đối xử vừa rồi mà ta chẳng mong muốn chút nào cả.

Khalip cười:

— Ông chủ ạ, ông đừng lo ngại cho tôi về chuyện roi vọt, vì tôi có thể chịu đòn ngang với mười con lừa một lúc. Tôi không cảm thấy gì cả.

Lão Do Thái cũng bật cười:

— Cầu đức Ala cho anh! Anh hãy nói ta biết anh muốn gì. Và ta, ta lấy lòng ngay thẳng trong tôn giáo ta mà thề rằng ta sẽ chấp nhận.

Khalip đáp:

— Tôi đã nói với ông rồi, tôi muốn nhường con cá cho ông lấy hai lời nói thôi mà. Và ông đừng nghĩ rằng ông phải tuyên thệ theo Hồi giáo. Vì, lạy đức Ala! Ông Do Thái ạ, nếu ông thành tín đồ Hồi giáo thì việc nhập đạo của ông cũng chẳng lợi gì cho những người Hồi và cũng chẳng hại gì cho những người Do Thái. Ngược lại, nếu ông cứ khăng khăng giữ cái tín ngưỡng nghịch đạo của ông và những sai lầm của lũ tà đạo, thì cũng chẳng hại gì cho những người Hồi giáo và chẳng lợi gì cho những người Do Thái. Nhưng hai câu tôi muốn là chuyện khác. Tôi chỉ mong muốn ông đứng dậy và nói: “Xin các ngài làm chứng cho tôi, hỡi dân chúng trong thành, hỡi những vị buôn bán thật thà. Tự ý tôi, tôi bằng lòng đổi con khỉ của tôi lấy con khỉ của Khalip và đánh đổi số mệnh của tôi ở cõi đời này lấy số mệnh của anh ta, đánh đổi hạnh phúc của tôi lấy hạnh phúc của anh ta.”

Lão Do Thái đáp:

— Anh yêu cầu như vậy, cũng dễ thôi!

Và ngay lúc đó ông ta đứng dậy, nói những lời mà Khalip yêu cầu. Ông quay về phía Khalip hỏi:

— Anh còn cần gì nữa không?

— Không.

— Thế hãy đi cho được bình yên.

Khalip liền đứng dậy, cầm sọt không và lưới, quay trở về bờ sông.

Bây giờ, tin tưởng vào lời hứa của con khỉ có đôi mắt đẹp, anh quăng lưới xuống nước, kéo lưới lên rất khó nhọc vì lưới quá nặng. Anh thấy lưới đầy cá, đủ các loại. Vừa lúc đó một người đàn bà, đội một cái mâm, tới mua một đồng cá; anh liền bán cho bà ta. Một người nô lệ vừa đi qua cũng mua một đồng nữa, và cứ như vậy. Hôm ấy, anh bán được một trăm đồng.

Thế là, cầu được ước thấy, anh mang một trăm đồng về căn lều tồi tàn của mình ở gần chợ bán cá. Đêm đến, anh rất lo sợ về số tiền của mình và tự nhủ từ trước khi ngủ: “Hỡi Khalip, cả xóm đều biết anh là thằng khố rách áo ôm, một anh đánh cá khốn khổ, tay không. Thế mà bây giờ anh trở nên chủ nhân của một trăm đồng vàng! Mọi người sẽ biết, rồi đây Giáo chủ Harun An-Rasít cũng biết. Rồi một ngày kia, khi túng tiền, ông ta sẽ sai lính đến bảo anh rằng: “Trẫm cần tiền và trẫm được tin nhà ngươi có một trăm đồng vàng trong nhà. Vậy trẫm đến vay tạm của nhà ngươi!” Lúc đó mình làm ra vẻ đáng thương, vừa than thở vừa tự vả vào mặt mà đáp: “Tâu Giáo chủ, thân tôi là một kẻ nghèo hèn, một kẻ không đáng kể gì cả; làm sao tôi có thể có một số tiền như thế được! Xin thề có đức Ala chứng minh! Kẻ tâu với Giáo chủ như vậy phải là một kẻ nói dối trứ danh. Trước kia và sau này không bao giờ tôi có một số tiền như vậy!” Thế là để moi số tiền của mình và bắt mình thú nhận chỗ giấu, Giáo chủ sẽ giao mình cho viên cảnh sát trưởng Amat Ghẻ Chốc. Hắn sẽ lột quần áo mình và đánh mình một trận cho đến lúc mình phải thú nhận và giao trăm đồng vàng ấy cho hắn. Tốt hơn hết là mình đừng thú nhận gì cả. Và muốn thế, phải cho da thịt được dạn đòn, mặc dầu, lạy đức Ala, mình cũng khá dạn đòn rồi. Nhưng cũng cần cho mình dạn hơn nữa để cho cái yếu đuối tự nhiên của mình khỏi phản lại mình và đừng bắt mình làm những điều mình không muốn.

Anh ta đứng dậy, cởi hết áo quần và lấy một cái gối bằng da, treo vào một cái đanh trên vách. Anh cầm một cây roi có 180 nút, cứ quật vào mình một cái, lại vào gối một cái, vừa quất vừa la, làm như anh đứng trước mặt viên cảnh sát trưởng để tự bào chữa. Anh ta gào lên: “Ái! Trời ơi! Tôi thề có đức Ala chứng giám, đó là một điều bịa đặt. Ái! Những điều phản bội tôi. Hu! Hu! Đau quá! Tôi chịu sao nổi! Tất cả đều là bọn nói dối. Đức Ala! Chúa Ala! Tôi là một thằng nghèo khổ, một thằng đánh cá nghèo. Tôi không có gì cả, không có một tý của cải đáng khinh của thế gian này. Có, tôi có! Không, tôi không có!” Anh tiếp tục như vậy. Đến lúc đau quá, mỗi lần anh chỉ quất mình một roi mà quất cái gối hai roi, ba roi rồi năm roi.

Hàng xóm láng giềng nghe thấy tiếng kêu và tiếng roi vụt vang lên trong đêm khuya đều đâm hoảng, tự hỏi: “Việc gì có thể xảy ra cho con người đáng thương ấy để nó kêu rên như vậy? Sao lại có tiếng roi như mưa? Có lẽ là một bọn ăn trộm đánh hắn cho đến chết chăng?” Tiếng kêu, tiếng rên càng tăng, tiếng roi càng mạnh. Họ chạy đến nhà Khalip. Thấy cửa đóng, họ bảo nhau: “Có lẽ bọn trộm đã vào nhà từ phía sân thượng kia!” Họ trèo lên sân thượng nhà bên cạnh, nhảy sang sân thượng nhà Khalip và trượt xuống. Họ thấy anh ta một mình, trần truồng như nhộng, tự đánh mình, gào thét, kêu oan, lồng lộn, nhảy nhót lung tung như một hung thần. Hàng xóm kinh ngạc:

— Làm sao thế, Khalip ôi? Chuyện gì vậy? Tiếng roi và tiếng gào của anh làm cả xóm xúc động và không ai ngủ được. Bọn tôi vội đến đây, tim còn đập thình thình đây này!

Khalip thét lên:

— Các anh muốn gì? Thế tôi không còn là chủ da thịt của tôi nữa ư? Tôi không được tập cho nó dạn đòn à? Tôi biết được tương lai của tôi sẽ ra sao? Các người có lòng tốt, thì đi đi. Tốt hơn nữa thì hãy tự chữa mình như tôi. Các người cũng không tránh khỏi những sự sách nhiễu và nhục nhằn đâu!

Rồi không để ý đến họ, Khalip cứ vừa gào vừa vút roi vào gối, tưởng như roi vút trên da thịt mình.

Hàng xóm phá lên cười đến ngã ngồi xuống, và cuối cùng họ bỏ về cả.

Về phần Khalip, anh ta mệt lắm nhưng không dám nhắm mắt vì sợ kẻ trộm. Sáng hôm sau, trước khi đi làm, anh vẫn còn nghĩ về trăm đồng vàng của mình và tự nhủ: “Nếu ta để ở nhà, chắc chắn sẽ bị mất trộm. Nếu ta nhét nó vào hầu bao thì sẽ bị tên vô lại nào đó để ý rình mà rồi đợi ta qua chỗ vắng, sẽ xông ra giết ta mà cướp hết. Ta phải có cách hay hơn”. Anh ta xé áo ngoài làm đôi, lấy một nửa xếp làm một cái túi, bỏ vàng vào và lấy dây treo vào cổ. Rồi anh lấy lưới, sọt, gậy đi ra phía bờ sông. Tới nơi, anh lấy hết sức quăng lưới xuống nước. Nhưng vì quăng quá đà, cái túi tuột khỏi cổ và văng xuống nước.

Khalip liền buông lưới, cởi vội áo quần ném lên bờ rồi nhảy xuống nước lặn tìm. Anh lặn đi lặn lại nhưng công toi. Vừa mỏi mệt, vừa thất vọng, anh lên bờ định mặc quần áo, thì quần áo đã biến mất và chỉ còn cái lưới, cái sọt và chiếc gậy. Anh vỗ hai tay vào nhau và kêu lên: “Ôi! Bọn vô lại đã lấy trộm quần áo của ta rồi”. Việc xảy ra làm sáng thêm câu tục ngữ: “Cuộc hành trình chỉ chấm dứt với anh dắt lạc đà khi anh ta đã cho con vật vào nồi”. Anh bèn lấy lưới quấn quanh mình, vì không còn cách nào khác. Tay cầm gậy lưng đeo sọt, anh đi đi lại lại trên bờ sông, thở hổn hển hung hăng, điên cuồng như một con lạc đà động cỡn và giống hệt một tên hung thần mới thoát khỏi chiếc bình đồng của đức Xôlâymân…

Thuở ấy, ở Batđa có một thân hào tên là Ip Ankiếcnat vừa là một người buôn kim hoàn, vừa là một nhân vật quan trọng. Mọi hàng hóa bán ở Batđa, từ tơ lụa, vải vóc, châu ngọc đến nô lệ nam nữ đều phải qua tay ông ta và phải được ông đánh giá. Một hôm, Ip Ankiếcnat đang ngồi giữa cửa hàng, bỗng thấy lão trùm hàng xách dắt đến một cô gái xinh đẹp, thanh lịch, phong nhã tuyệt vời. Nàng còn thông thạo mọi môn khoa học, nghệ thuật, thi ca, nhạc vũ. Vì vậy, Ip Ankiếcnat không do dự, mua ngay nàng với giá năm nghìn đồng vàng. Sau khi may mặc cho nàng mất một nghìn đina nữa, ông ta đưa nàng vào trình Giáo chủ. Đêm hôm ấy, nàng ngủ ở nhà Giáo chủ; Ngài đã đích thân thử tài năng và kiến thức của nàng. Ngài cho nàng là tuyệt thế giai nhân tinh thông mọi việc. Nàng tên là Tâm Lực, nước da tươi sáng.

Giáo chủ vô cùng say mê cô nô lệ mới. Ngài gửi ngay cho Ip Ankiếcnat một vạn đồng đina, tiền mua cô ta. Ngài yêu say đắm cô nô lệ. Trái tim Ngài hoàn toàn đã bị nàng chinh phục. Ngài lạnh nhạt với Hoàng hậu Zôbêiđa, con của ngài Catxem và ngài quên tất cả cung tần mỹ nữ. Ngài ở trọn tháng tại nhà Tâm Lực, chỉ rời khỏi nhà một lát vào những buổi cầu kinh ngày thứ sáu.

Các quan đại thần thấy việc ấy kéo dài trở nên nghiêm trọng nên đến tâu trình với Tể tướng Jafa. Jafa hứa sẽ tìm cách tâu lên Giáo chủ. Vào buổi lễ ngày thứ sáu tuần sau đó, ông ta vào thánh đường yết kiến Giáo chủ và trình bày với ngài một hồi lâu về hậu quả của cuộc tình duyên giữa ngài và Tâm Lực. Nghe tể tướng nói xong, Giáo chủ đáp:

— Xin đức Ala chứng giám! Trẫm không có lỗi gì trong việc này. Đây là cái lỗi của trái tim trẫm đã mắc vào lưới dây tình ái mà trẫm không tìm được cách thoát ra.

Tể tướng Jafa tâu:

— Xin bệ hạ biết cho rằng ái phi Tâm Lực ở trong vòng tay bệ hạ, chịu lệnh bệ hạ, là một nữ nô lệ trong bọn nô lệ. Chắc bệ hạ cũng biết rằng, khi bệ hạ đã có ái phi trong tay, lòng bệ hạ sẽ không còn khao khát nữa. Thần xin mách bệ hạ một cách làm cho trái tim không bao giờ chán ái phi: đó là cách thỉnh thoảng bệ hạ lại xa nàng, chẳng hạn như bệ hạ đi săn, đi đánh cá; vì, rất có thể, tấm lưới đánh cá sẽ cứu thoát trái tim bệ hạ khỏi lưới dây ái tình. Việc đó hiện nay tốt hơn việc triều chính mà bệ hạ đang chán nản.

Giáo chủ đáp:

— Ý kiến của khanh hay lắm, Jafa ạ. Chúng ta hãy đi chơi ngay tức khắc, không trì hoãn.

Và, liền sau giờ cầu kinh, họ rời khỏi thánh đường, mỗi người cưỡi một con la, đi ra ngoài thành, rong ruổi trên các cánh đồng.

Họ lang thang rất lâu, chỗ này qua chỗ khác. Họ mải nói chuyện, nên họ lạc mất đoàn tùy tòng. An-Rasít khát quá nói:

— Jafa này, ta khát nước lắm.

Và Giáo chủ nhìn tứ phía xem có ngôi nhà nào không. Giáo chủ thấy đằng xa, trên một mô đất, có một vật gì động đậy liền hỏi Jafa:

— Khanh có thấy không?

Tể tướng đáp:

— Tâu Giáo chủ, có. Thần thấy một vật gì lờ mờ trên một mô đất. Có lẽ là một người làm vườn hay một người trồng dưa chuột. Dầu sao, gần đấy phải có nước. Thần xin chạy đến đấy kiếm nước cho bệ hạ.

An-Rasít đáp:

— La của trẫm đi nhanh hơn la của khanh. Khanh cứ đứng đây chờ đoàn tùy tùng, để trẫm thân hành đến nhà người làm vườn, rồi trẫm sẽ trở lại.

Nói xong An-Rasít thúc la đi về phía đó, nhanh như một cơn giông tố hay như một dòng thác đổ từ cao. Trong nháy mắt Giáo chủ đã đến gần người kia, thì người ấy chính là chàng đánh cá Khalip. Giáo chủ thấy anh ta trần truồng, lúng túng, người đầy mồ hôi và bụi bặm, mắt đỏ lồi ra và ngơ ngác, vẻ rất khủng khiếp, giống như một hung thần vẫn lang thang ở những nơi vắng vẻ. Giáo chủ chào và chúc anh bình yên. Khalip càu nhàu đáp lễ và nhìn Giáo chủ với cái nhìn nảy lửa. Giáo chủ hỏi:

— Anh ơi, anh có nước cho tôi một hớp.

Khalip đáp:

— Anh mù hay anh điên? Anh không thấy nước chảy sau cái mô đất này à?

Giáo chủ đi vòng quanh mô đất, lội xuống sông Hổ và cúi sát xuống uống nước, cho cả la uống nữa. Rồi ông ta trở lại gần Khalip và nói:

— Hỡi người kia, anh ở đây làm gì và anh làm nghề gì vậy?

— Nói thật, câu hỏi này còn lạ kỳ hơn câu trước nữa. Anh không thấy đồ nghề trên vai tôi hay sao?

Giáo chủ thấy cái lưới, nói:

— Chắc anh làm nghề đánh cá?

— Đúng như anh nói.

— Thế áo và túi vải của anh đâu?

Khalip nghe ông này kể các vật anh ta bị mất cắp, tưởng chính ông ta đã lấy của anh. Nhanh như chớp, anh nhảy vọt đến Giáo chủ, nắm lấy cương con la và kêu lên:

— Giả tao quần áo đây. Chừa cái lối đùa đểu ấy đi!

— Thề có đức Ala! Tôi không thấy quần áo của anh, tôi không hiểu anh nói gì.

Nhưng vì Giáo chủ có cặp má béo phị, cái mồm nhỏ, nên Khalip nhìn lại tưởng Giáo chủ là một người thổi kèn, bèn quát:

— Này, anh thổi kèn! Anh có muốn trả quần áo cho ta hay anh muốn ta đánh anh một gậy để anh nhảy lên và đái ra quần?

Khi thấy cái gậy to tướng trong tay anh đánh cá giơ lên đầu mình, Giáo chủ tự nhủ: “Lạy đức Ala! Mình không thể chịu nổi một nửa cái gậy này!” và lập tức Ngài cởi chiếc áo xatanh rất đẹp đưa cho Khalip:

— Này anh, cầm lấy chiếc áo này thay cho áo quần anh mất.

Khalip cầm áo, xoay tứ phía để xem rồi đáp:

— Này anh thổi kèn, quần áo của ta đáng giá gấp mười cái áo thêu này.

— Đúng! Nhưng anh cứ mặc cái này đi để chờ tôi tìm lại được quần áo của anh.

Khalip mặc áo vào nhưng thấy áo dài quá, anh cầm dao giắt ở quai sọt và chỉ một nhát, cắt cụt hẳn một phần ba áo phía dưới, và chít ngay vào đầu thành một cái khăn; cái áo chỉ còn chạm gần đầu gối, nhưng anh vẫn thích vì cử động khỏi vướng. Anh quay về phía Giáo chủ:

— Này anh thổi kèn, anh hãy nói thật, có đức Ala chứng minh cho, anh làm nghề thổi kèn, mỗi tháng kiếm được bao nhiêu?

Không dám trái ý anh, Giáo chủ đáp:

— Nghề thổi kèn của tôi, mỗi tháng kiếm chừng mười đồng.

Khalip động lòng thương, nói:

— Lạy đức Ala! Hỡi anh bạn đáng thương, tôi rất buồn cho phận của anh. Mười đồng, tôi chỉ kiếm trong một giờ đồng hồ, mà chỉ có việc quăng lưới xuống rồi kéo nó lên. Tôi có một con khỉ ở dưới nước, nó săn sóc đến quyền lợi của tôi và dồn cá vào lưới cho tôi. Anh má phính này, anh có muốn vào làm việc cho tôi để học nghề đánh cá và một ngày kia sẽ vào hội chia lời với tôi không? Bắt đầu bằng cách giúp tôi, mỗi ngày lĩnh năm đồng. Vả chăng cái gậy này sẽ bảo vệ anh. Khi nào người thày dạy anh thổi kèn lôi thôi với anh, anh sẽ cho người đó một gậy nên thân.

— Xin vâng.

— Vậy, anh đứng xuống, buộc con la vào một nơi nào đó - nó có thể dùng để chở cá ra chợ; và quay lại đây ngay để học nghề đánh cá nhé.

Giáo chủ vô cùng buồn nản, đưa mắt ngơ ngác nhìn quanh, nhảy xuống đất, buộc con la gần đấy, xắn áo quần còn lại, giắt áo lót mình vào thắt lưng rồi đến bên cạnh anh đánh cá. Anh đánh cá bảo:

— Này anh thổi kèn, anh hãy cầm một đầu cái lưới, vắt nó trên cánh tay như thế này, và quăng nó xuống nước như thế này.

Giáo chủ lấy hết can đảm của mình quăng lưới theo lệnh của Khalip. Rồi một lát sau, Giáo chủ kéo lưới lên, nhưng thấy lưới nặng quá, một mình không thể làm được, Khalip phải giúp một tay. Khalip liền quát bảo người giúp việc:

— Đồ thổi kèn khốn kiếp! Vô phúc mà lưới ông bị rách hay thủng thì ông sẽ lấy con la của mày như mày đã lấy quần áo của ông.

Nhưng may cho Giáo chủ, chiếc lưới còn nguyên vẹn, lại đầy những con cá thật đẹp; nếu không thì chắc hẳn Giáo chủ sẽ bị mất con la. Có đức Ala mới biết Giáo chủ chịu đựng đến mức nào. Nhưng việc ấy không xảy ra. Anh đánh cá bảo Giáo chủ:

— Này anh thổi kèn, anh thật xấu xí! Mặt anh giống cái đít của ta, giống hệt! Nhưng ta thề có đức Ala, nếu anh chú ý đến nghề mới này thì một ngày kia anh sẽ trở thành một người đánh cá phi thường. Trong khi chờ đợi, tốt hơn hết là anh cưỡi la vào phố mua cho ta hai cái sọt thật to để đựng mẻ lưới kỳ diệu này, còn ta ngồi đây trông cá, chờ anh về. Anh đừng lo việc gì khác vì đay ta đã có cân để cân cá bán lẻ rồi. Khi ta đến chợ, anh chỉ có việc cầm cái cân và nhận tiền bán cá. Nhanh lên nhé! Đừng la cà, nếu không cái gậy này sẽ giáng xuống lưng anh.

Giáo chủ đáp:

— Tôi xin nghe lời anh.

Rồi Ngài vội vàng cởi dây cho la, nhảy lên và vừa cười vừa phi nước đại đi tìm Jafa. Tể tướng thấy Giáo chủ ăn mặc kỳ dị như vậy, giơ hai tay lên trời kêu:

— Muôn tâu bệ hạ, chắc trên đường đi bệ hạ đã vào trong cái vườn đẹp và nằm lăn ra giữa cỏ.

Giáo chủ nghe Jafa nói vậy phải bật cười. Rồi các quan trong đoàn hộ giá phủ phục thưa rằng:

— Cầu đức Ala ban cho Ngài mọi điều vui vẻ và tránh cho Ngài mọi nỗi buồn phiền! Xin bệ hạ cho biết vì sao bệ hạ chỉ đi uống một hớp nước mà ở lại quá lâu như vậy?

Giáo chủ đáp:

— Ta vừa gặp một việc kỳ lạ nhất và buồn cười nhất.

Rồi ông kể lại những việc đã xảy ra với chàng đánh cá và việc ông phải lấy áo xatanh thay thế quần áo mà ông bị vu lấy cắp. Jafa kêu lên:

— Lạy đức Ala! Muôn tâu Giáo chủ, khi thấy Bệ hạ đi xa một mình và ăn mặc sang trọng như vậy thì thần đoán được rằng sẽ có chuyện xảy ra. Nhưng không hại gì vì thần xin đi chuộc lại ngay cái áo của Bệ hạ.

Giáo chủ lại cười to lên:

— Jafa này! Nếu khanh nghĩ đến việc ấy sớm hơn một tí nữa thì hơn, vì thằng cha kia đã cắt đi một phần ba cái áo để làm khăn chít đầu. Nhưng, quả thật trẫm mới chỉ đánh có một mẻ lưới thôi mà đã chán rồi. Trẫm không có ý làm cái việc khó nhọc ấy nữa. Vả lại trẫm chỉ đánh có một mẻ mà dã được nhiều nhất rồi; cá không biết bao nhiêu mà kể. Thằng Khalip của trẫm đang trông nom cá và đang chờ trẫm mang sọt đến để chở cá ra chợ bán.

— Tâu Bệ hạ, thần xin đi lùa ngươi mua đến.

— Ô, Jafa! Ta lấy công đức các bậc tiên đế mà hứa rằng ta sẽ cho những người đến mua cá của thằng Khalip của ta, một đồng vàng mỗi con.

Jafa liền thét bọn lính theo hầu:

— Ê! Tất cả quân sĩ và tùy tòng! Chạy ngay đến bờ sông mang cá về cho Thánh thượng!

Thế là tất cả mọi người chạy về phía bờ sông, gặp Khalip đang trông cá. Họ xúm quanh anh như diều hâu vây mồi và tranh nhau lấy cá, không hề sợ cái gậy của Khalip đang tung lên dọa nạt. Cuối cùng Khalip chịu thua số đông và kêu lên:

— Chắc rằng cá này là có trên thiên đàng!

Và nhờ quất mạnh, anh đã giữ được hai con cá đẹp nhất; mỗi tay cầm một con, anh nhảy xuống nước để thoát những người mà anh cho là bọn cướp đường. Lội dưới nước, hai tay cầm cá giơ lên, anh ta kêu: “Lạy đức Ala! Để bảo vệ cá của Chúa, xin Ngài xui khiến anh thổi kèn bạn của con trở lại đây ngay!” Anh vừa dứt lời cầu nguyện, một tên da đen trong đám tùy tòng, vì phải dừng ngựa lại cho nó đái nên đến chậm. Hắn nhìn trước nhìn sau mà chẳng thấy con cá nào cả. Thấy Khalip lội dưới nước, tay cầm cá, hắn gọi to:

— Này anh đánh cá, lại đây!

— Cút đi! Đồ khốn nạn!

Nghe vậy, người da đen điên tiết giơ ngọn giáo lên, chỉ về phía Khalip thét:

— Muốn sống lại đây ngay. Bán hai con cá cho tao với giá mày định, hay mày muốn một ngọn giáo vào sườn?

— Chớ! Chớ! Tên vô lại kia! Thà cho mày con cá còn hơn ta chết ngoẻo.

Và anh ta lội lên, khinh bỉ ném hai con cá cho người da đen. Hắn nhặt lấy, bọc vào một cái khăn lụa thêu rất đẹp rồi thò tay vào túi định lấy tiền, nhưng túi rỗng. Hắn liền nói với anh đánh cá:

— Lạy Chúa! Này, anh đánh cá, rủi quá, bây giờ ta không có một đồng xu trong túi. Mai anh vào cung, hỏi ta là quan hoạn Xăngđan, bọn đầy tớ sẽ dẫn anh vào. Gặp ta, anh sẽ thấy ta đón anh tử tế và anh sẽ gặp nhiều may mắn, rồi anh sẽ đi đâu tùy ý anh.

Khalip không dám tỏ vẻ cau có mà chỉ lườm tên quan hoạn một cái có ý nghĩa bằng một nghìn lời chửi rủa. Anh đi về phía Batđa, hai tay vỗ vào nhau, nói một giọng đầy chua chát và mỉa mai: “Rõ thật là một ngày may mắn nhất của đời ta! Rõ thật!” và anh ta vượt qua tường thành, đến cổng chợ.

Khi khách qua đường và các chủ hiệu thấy Khalip vác lưới, sọt và gậy trên lưng, lại mặc một chiếc áo dài, đầu quấn một chiếc khăn đáng giá một nghìn đina, họ xúm lại và đi theo anh để xem có chuyện gì đã xảy ra. Khalip đi ngang qua cửa hiệu anh thợ may của Giáo chủ. Vừa thấy Khalip, anh thợ may đã nhận ra cái áo của Khalip chính là cái áo anh ta may và trao cho Giáo chủ trước đấy không lâu. Anh liền thét Khalip:

— Này Khalip, anh vớ được chiếc áo này ở đâu thế?

Khalip cáu tiết, nhìn anh thợ may từ đầu đến chân và đáp:

— Đồ mặt lợn! Việc gì đến mi mà mi hỏi. Tuy vậy, để cho mi biết rằng ta chả giấu giếm gì, ta nói cho mi biết rằng chiếc áo này là do tên học nghề đánh cá của ta cho ta; bây giờ nó giúp ta đánh cá. Nó cho ta cái áo này để khỏi bì chặt tay vì nó đã lấy cắp áo quần của ta.

Anh thợ may hiểu rằng trong lúc đi chơi, Giáo chủ đã gặp anh đánh cá và đã đùa nghịch anh này để làm trò cười. Anh mặc Khalip tiếp tục đi về nhà…

Cùng lúc Giáo chủ Harun An-Rasít đi vắng, nhiều việc hết sức nghiêm trọng đã xảy ra ở ngay trong cung của Giáo chủ. Từ khi Tâm Lực vào cung và trở thành ái phi được Giáo chủ yêu quý đặc biệt, hoàng hậu Zôbêiđa mất ăn mất ngủ, vì tâm hồn tràn ngập mối ghen tuông thông thường của phụ nữ. Để trả thù sự xúc phạm nhục nhã ấy, bà chỉ chờ một cơ hội Giáo chủ đi vắng vì công việc hoặc vì đi xa để bà được tự do hành động. Cho nên vừa biết tin Giáo chủ đi săn và đi câu, bà cho sửa soạn một bữa tiệc lớn ở hậu cung, đầy sơn hào hải vị. Bà cho người đi mời Tâm Lực, và không quên dặn là: “Bà Xet Zôbêiđa, lệnh nữ của đức Catxem, chánh cung của đức Giáo chủ, mời quý phi. Hôm nay, chánh cung có uống thuốc và muốn cho thuốc được hiệu nghiệm thì tâm hồn và trí tuệ cần được thư thái, bởi vậy hoàng hậu muốn được tận mắt thấy quý phi và được tai nghe chính quý phi hát như Giáo chủ đã hết lời ngợi khen. Hoàng hậu cũng muốn ca ngợi quý phi như Giáo chủ.”

Tâm Lực đáp:

— Tôi luôn luôn tuân lệnh đức Ala và chánh cung hoàng hậu.

Nàng đi ngay và không biết số phận sẽ dành những gì cho nàng trong âm mưu bí mật ấy. Nàng mang theo nhạc cụ cần thiết và đi theo thị vệ vào cung hoàng hậu Xet Zôbêiđa.

Khi đến trước mặt chánh cung, nàng phủ phục lạy mấy lạy rồi đứng dậy, cất giọng oanh tuyệt diệu:

— Kính chúc ngài chánh cung là vị đứng đầu Tam cung lục viện, là con cháu đức Sứ giả tối cao, là người nối dõi đạo đức của dòng Giáo chủ Apbatxit, được bình an! Kính xin đức Ala cho chánh cung hoàng hậu được hưởng hạnh phúc vô cùng tận!

Nói xong, nàng lui về giữa đám cung phi thể nữ.

Bấy giờ Xet Zôbêiđa đang nằm dài trên chiếc trường kỷ nhung, từ từ ngước mắt nhìn nàng cung phi. Hoàng hậu gần như bị choáng mắt khi thấy sắc đẹp tuyệt vời của người thiếu nữ: tóc nàng đen như đêm tối, má đỏ tựa hoa hồng, vú tròn căng như quả lựu, con mắt sáng ngời và hàng mi thì âu yếm lẳng lơ, trán rực rỡ trong khuôn trăng; cho nên nhìn qua những sợi tóc lơ thơ trước trán, da sáng rực lên như mặt trời làm cho làn tóc đen sẫm hơn lên. Xạ hương là hơi thở của nàng kết tinh lại; bông hoa phải mượn của nàng duyên dáng và mùi thơm. Trán nàng chói lọi như vầng trăng, thân nàng mềm mại như càng đưa trước gió. Các vì sao nhấp nhánh là nhờ cặp mắt nàng. Cái cung người chiến sĩ uốn cong theo kiểu lông mày của Tâm Lực và môi nàng đỏ như san hô dưới bể.

Khi nàng nổi giận thì những người yêu nàng ngã lăn ra, mất cả tri giác. Khi nàng trở lại hiền lành thì linh hồn như nhập vào xác họ. Nàng nhìn một cái thì cả hai thế giới phải quy hàng như bị thôi miên. Và quả thật, nàng có một sắc đẹp tuyệt vời; nó là vinh quang của Đấng Tạo hóa đã nặn ra một con người tuyệt diệu.

Khi Xet Zôbêiđa ngắm nàng thật kỹ rồi, bà nói với Tâm Lực:

— Nàng hãy tự nhiên thân ái như ở gia đình. Ta hân hoan đón tiếp nàng, nàng hãy ngồi đây và cho ta thưởng thức tài đàn ca múa hát của nàng.

Thiếu nữ đáp:

— Tôi xin vâng!

Nàng ngồi xuống, tay cầm một cái trống cơm xinh xắn, nhìn nàng người ta đã có thể nghĩ tới mấy vần thơ này:

“Hỡi nàng đánh trống cơm! Nghe tiếng trống của nàng, lòng ta như bay bổng. Nhìn các ngón tay nàng bắt nhịp trầm bổng, tình yêu của ta cũng theo nhạc điệu và tim ta cũng hồi hộp với cung bậc.

Nàng làm tim ta đau khổ. Nếu nàng hát lên dịu dàng hoặc đau thương, nàng sẽ làm rung động đến đáy lòng ta.

A! Đứng lên, bỏ mạng xuống, người mỹ nữ tuyệt trần! Hãy múa một điệu nhẹ nhàng, một điệu cuồng điên!”

Tâm Lực vùa đánh trống vừa ca hát những vần thơ ứng khẩu như sau:

“Muôn chim nói với chim lòng tổn thương:

— Trốn đi! Trốn loài người và xã hội!

Nhưng tôi lại nói với lòng tôi bị thương tổn:

— Tim ôi! Tim hãy chiều người. Cánh tim phải rung rinh như cánh quạt, phải vui lên để giúp người vui!”

Tâm Lực hát hai khúc trên, thâm thúy diệu kỳ đến nỗi chim trên trời dừng lại, cung điện thành quách nhảy múa quay cuồng. Tâm Lực để trống xuống, lấy sáo trúc đưa lên môi, ngón tay đưa đẩy. Người ta nghĩ đến mấy câu thơ tả khách tài hoa:

“Hỡi người thổi sáo! Ống trúc vô tri, dưới ngón tay và cặp môi mềm mại của người, lại có một linh hồn qua hơi thở của người.

Hãy thổi vào tim ta! Nó vang hơn cái sáo trúc vô tri vì người sẽ thấy ở đấy bảy vết thương lòng mà ngón tay người làm nhức nhối hơn lên”.

Điệu sáo của nàng đã làm cho mọi người mê mẩn. Nàng lại lấy chiếc đàn, nắn phím so dây. Nàng tựa cái đàn vào lòng, nghiêng mình vào nó như mẹ ẵm con. Chắc chắn vì nàng và chiếc đàn tì bà mà nhà thơ đã phải thốt lên:

“Hỡi người gảy đàn, trên những sợi dây đàn Ba Tư, ngón tay người có thể khởi lên hoặc làm dịu đi những mối tình sôi sục, như một lương y có thể làm máu vọt ra hay để máu bình thản lưu thông trong huyết quản.

Thật là khoái trá khi nghe tiếng tì bà Ba Tư thì thầm với khách tri âm! Tiếng đàn không có lời mà mọi người đều hiểu”.

Rồi nàng vừa dạo bốn điệu khác nhau, vừa hát trọn một bài, làm cho những người nhìn nàng và những người nghe nàng như chìm vào say đắm.

Sau khi dạo thử các thứ nhạc cụ và hát mấy điệu khác nhau, Tâm Lực đứng lên múa lượn uyển chuyển, mềm mại duyên dáng lạ thường; rồi nàng lại ngồi xuống làm trò ảo thuật khéo léo, tài tình đến nỗi Xet Zôbêiđa mặc dù ghen ghét cũng phải say mê và gần như muốn tỏ lòng yêu mến nàng. Nhưng hoàng hậu trấn tĩnh kịp thời; bà nghĩ thầm: “Quả thật, ông anh họ ta, An-Rasít không đáng trách vì đã yêu nàng” và bà ra lệnh cho nô tì dọn yến tiệc tiếp đãi nàng. Lòng căm thù của bà đã thắng tình cảm. Tuy vậy trong thâm tâm bà vẫn còn chút lòng thương xót bạn má hồng, cho nên đáng lẽ bà định cho đầu độc, giết chết ngay tình địch, bà lại chỉ cho trộn lẫn vào các thứ bánh kẹo mời Tâm Lực một chất thuốc ngủ. Người cung phi vừa ngậm một miếng bánh vào môi thì ngã ra bất tỉnh. Xet Zôbêiđa làm ra vẻ đau xót, bảo nữ tì mang nàng vào một buồng kín rồi cho phao tin Tâm Lực đã chết rồi, vì trong khi ăn quá nhanh, nàng bị ngạt thở. Bà lại cho giả làm ma chay và chôn cất nàng long trọng, và xây một ngôi mộ nguy nga trong vườn thượng uyển.

Các việc ấy xảy ra trong khi Giáo chủ vắng mặt. Nhưng sau khi gặp chàng đánh cá Khalip, ngài trở về cung và việc đầu tiên của ngài là hỏi bọn quan hoạn về nàng Tâm Lực, người cung phi yêu dấu của ngài. Bọn này sợ bà Xet Zôbêiđa sẽ treo cổ nếu phát lộ việc, đều tâu Giáo chủ với một giọng thảm thiết:

— Muôn tâu Giáo chủ! Cầu đức Ala ban thêm tuổi thọ cho ngài, cho ngài được phần tuổi thọ của quý phi Tâm Lực. Sự vắng mặt của ngài đã làm cho nàng buồn rầu đau khổ, và sau một cơn xúc động mạnh, nàng đã quy tiên trong chốc lát và bây giờ nàng ở nơi cực lạc của đức Ala.

Nghe xong, đức Giáo chủ chạy khắp cung điện như một người điên, tay bịt tai, và hễ gặp ai thì hỏi to lên xem có gặp người yêu của ngài không. Khi Người chạy qua, mọi người đều nằm rạp xuống, hoặc trốn sau các cột lớn; và cứ thế ngài đến ngôi mộ giả của người cung phi, đập trán vào đá, giơ hai tay lên trời, khóc nức nở và thét lên:

“Mộ ơi! Làm sao bóng âm u lạnh lẽo của mộ và bóng tối của bạn đêm có thể che giấu được người yêu?

Mộ ơi! Hãy nói đi! Sắc đẹp của bạn ta đã tiêu tan hẳn chưa? Bức tranh tố nữ ấy có lu mờ mãi mãi không?

Mồ ơi! Mồ không phải là vườn thượng uyển chốn trời cao, mà sao ta lại thấy trong mồ mặt trăng chói sáng và cành đầy hoa?”

Suốt một tiếng đồng hồ, Giáo chủ cứ nức nở khóc và thổ lộ nỗi đau lòng. Sau đó ngài đứng dậy, chạy về cung, không buồn nghe lời an ủi của hoàng hậu và những người thân cận.

Còn Xet Zôbêiđa, khi biết được mưu đồ man trá của mình thành công, bà ta cho bỏ nàng Tâm Lực vào một cái rương áo - vì nàng chưa tỉnh thuốc ngủ - và bảo hai nữ tì tin cậy mang rương ra khỏi cung, bán cho bất kỳ ai, với điều kiện không được mở nắp ra…

Còn anh chàng đánh cá Khalip thì ngày hôm sau, khi vừa thức dậy, nghĩ ngay đến người da đen bị thiến đã không trả tiền hai con cá. Anh nghĩ: “Ta tưởng điều tốt nhất cho ta là vào cung hỏi tin tức về tên quan hoạn Xăngđan, con mụ mũi rộng. Hắn đã dặn mình thế, nếu hắn không trả ta sẽ thiến nó đi”. Thế rồi anh ta đi vào cung.

Vào cung, Khalip thấy mọi người lộn xộn và ngay ở cổng, người đầu tiên gặp anh là tên quan hoạn người da đen. Xăngđan ngồi giữa một đám quan thị da đen đang hoa chân múa tay bàn tán. Khalip bước tới. Khi một người nô lệ chặn lại, Khalip xô ra và thét lên:

— Xê ra, thằng con đứa ma cô!

Nghe tiếng thét ấy Xăngđan quay đầu lại nhìn, thấy anh chàng đánh cá Khalip liền cười và bảo Khalip bước lại gần. Khalip tiến tới và nói:

— À, chàng trai xinh xắn của tôi! Ta thề trước đức Ala, anh mà lẫn vào giữa một nghìn người, tôi cũng nhận ra.

Viên quan thị phá lên cười và hòa nhã nói:

— Thầy Khalip ơi! Thầy ngồi đây một tí đã nào, để tôi trả ngay tiền tôi nợ thầy.

Hắn vừa nói vừa thò tay vào túi lấy tiền, thì một tiếng thét báo tin tể tướng Jafa từ trong cung Giáo chủ đi ra.

Tất cả mọi người: quan thị, lính hầu, đều đứng dậy thành hai hàng. Tể tướng bảo Xăngđan đến gần nhận lệnh và hai người đi lui đi tới, nói chuyện rất lâu.

Khalip thấy viên quan thị chậm trở lại, anh ta ngờ rằng ông ta muốn lừa không trả tiền. Vả chăng, ông ta có vẻ quên hẳn không để ý gì đến sự có mặt của mình, Khalip vùng vằng ra hiệu cho ông ta hiểu phải trở lại với anh. Nhưng Xăngđan vẫn không để ý.

Khalip thét lên, giọng mỉa mai:

— Ngài Mã Lan ơi! Trả nợ cho ta để ta đi chứ!

Vì có mặt tể tướng Jafa, viên quan thị lấy làm xấu hổ và lờ đi. Ông ta càng nói chuyện to hơn để tể tướng không để ý đến chuyện Khalip. Nhưng Khalip đến gần, vung tay lên, cất giọng thật cao, thét:

— Thằng trốn nợ khốn nạn kia! Đức Ala sẽ trị tội những đứa gian dối và cướp tiền của người nghèo.

Rồi Khalip lại chế giễu:

— Tôi xin ngài che chở, hỡi ngài bụng rỗng tuếch, và xin ngài trả nợ cho tôi để tôi đi.

Viên quan hoạn xấu hổ quá chừng vì lần này tể tướng Jafa đã nghe và thấy sự việc; nhưng vì chưa hiểu rõ, ông ta hỏi:

— Anh chàng kia có việc gì thế? Ai cướp nợ của hắn ta?

Y đáp:

— Thưa ngài, ngài không biết nó là ai chăng?

— Lạy Chúa! Làm sao ta biết nó được! Ta mới thấy nó lần đầu.

— Thưa tể tướng, chính anh ta là người đánh cá mà hôm qua chúng tôi tranh nhau mua cá để đem dâng đức Giáo chủ. Tôi mua hai con cuối cùng và bảo hắn hôm nay đến lấy tiền. Khi tôi đang lấy tiền trả cho hắn thì ngài gọi tôi đến đây, vì vậy hắn sốt ruột, hắn gọi tôi tới tấp như thế đó.

Tể tướng Jafa nghe vậy, mỉm cười, nói với viên quan hoạn:

— Ồ, ông trưởng hoạn quan Xăngđan! Ông tính toán làm sao để tỏ ra bất kính với người thầy của đức Giáo chủ!

Tể tướng lại nói thêm:

— Này ông Xăngđan, nhất là đừng để anh ta đi, và đây là một dịp tốt: Giáo chủ đang hết sức buồn nản vì Tâm Lực, người cung phi sủng ái nhất của ngài mới chết. Tôi đã tận tâm an ủi ngài mà vô hiệu; may ra, nhờ anh đánh cá này, đức Giáo chủ sẽ khuây khỏa được chút nào chăng. Vậy ông giữ anh ta lại để tôi vào xem ý kiến ngài ra sao.

— Thưa tể tướng, xin tùy ý ngài. Cầu đức Ala phù hộ tể tướng để tể tướng giữ vững vai trò trụ cột của triều đình, bảo vệ dòng dõi đức Giáo chủ. Đấng tối cao sẽ phù hộ dòng dõi đức Giáo chủ và phù hộ tể tướng nữa. Xin cầu cho cả gốc, cả cành, cả rễ bền vững muôn đời.

Viên quan hoạn vội chạy đến Khalip trong khi Jafa vào cung hầu Giáo chủ. Anh đánh cá thấy Xăng đan trở lại với mình, nói: “Anh đấy à. Hỡi ơi! Bụng tôi lép kẹp thế này…”

Viên quan hoạn ra lệnh cho bọn lính giữ Khalip lại. Khalip kêu to:

— Ta đã biết mà! Chủ nợ đã trở thành con nợ. Ta đến đây đòi nợ thì người ta lại giam ta, lấy cớ là ta chưa trả thuế.

Trong khi đó, Giáo chủ ngồi gập người lại, tay ôm đầu nức nở, ngực phập phồng. Ông đang đọc thầm mấy câu thơ:

“Những viên đô sát đã khuyên ta không nên buồn, nhưng làm thế nào được khi lòng ta không thể quên.

Chết mất thôi! Chịu sao được sự vắng mặt của cô bé yêu dấu nhất của ta, cô bé hiền lành dễ thương làm sao. Hình ảnh của nàng tràn đầy cả tâm hồn ta.

Không! Ta không bao giờ quên nàng được. Ta đã cùng nàng uống chung một ly rượu, mà ta còn say, say vì cặp mắt của nàng.”

Jafa đến trước mặt Giáo chủ, tâu:

— Đức Giáo chủ vạn phúc! Người bảo vệ danh dự đức tin của chúng tôi. Người nối nghiệp đấng thủy tổ của tất cả giáo đồ. Cầu đức Ala ban phúc cho ngài và gia quyến!

Giáo chủ nghe vậy, ngẩng đầu lên nhìn Jafa, mặt sầu thảm, mắt đầy lệ. Giáo chủ đáp:

— Cầu chúa ban phúc cho Jafa.

— Tâu đức Giáo chủ, ngài có cho phép kẻ tôi mọi của ngài được nói không?

— Jafa, có bao giờ ta cấm ngươi nói! Ngươi là trụ cột của triều đinh. Ngươi hãy nói tất cả việc gì cần nói với ta.

— Tâu Giáo chủ, sau khi thần lạy chào Giáo chủ để về nhà, thần gặp Khalip, chàng đánh cá, người thầy và người cộng sự của ngài, đứng trước cổng thành giữa đám hoạn quan và đang oán trách ngài nhiều điều. Y nói: “Lạy Chúa! Tôi không hiểu được những việc đã xảy ra với tôi. Tôi đã dạy nghề đánh cá cho ông ta, thế mà ông ta đã không biết ơn tí nào, mà còn hẹn đi tìm cho tôi hai cái giỏ rồi cố tình không trở lại. Thế mà bảo hợp tác với học nghề! Hay đó là cách trả ơn của ông ta?” Tâu Giáo chủ, thần có bổn phận tâu lên Giáo chủ việc đó để Giáo chủ chú ý hơn nếu muốn tiếp tục hợp tác; nếu không thì Giáo chủ bảo y để y tìm một người hợp tác khác.

Giáo chủ nghe tể tướng nói, không thể nhịn được cười mặc dù mắt còn đẫm lệ. Ông thấy như lồng ngực nở ra. Ông nói:

— Jafa, vì ta ngươi hãy nói thật: có phải là Khalip đang ở ngoài cổng điện không?

— Tâu Giáo chủ, chính Khalip với hai con mắt của y đang đứng ngoài cổng.

— Jafa, hôm nay, ta phải đối xử minh bạch với hắn, và tùy tài mà trả công. Nếu đức Ala qua tay ta, cho hắn hình phạt và đau khổ thì hắn sẽ chịu hình phạt và đau khổ. Trái lại, nếu số hắn là phú quý thì hắn cũng sẽ được phú quý.

Nói xong, Giáo chủ lấy một tờ giấy lớn, cắt ra từng mảnh nhỏ bằng nhau và bảo:

— Jafa, ngươi tự tay viết trên hai mươi mảnh giấy này từ số một đồng đến một nghìn đồng và tất cả các chức vị trong nước, từ chức Giáo chủ, tể tướng, đại thần, thị vệ cho đến những chức nhỏ thấp nhất. Rồi ngươi lại viết trên hai mươi mảnh giấy khác tất cả các hình phạt, từ xử thường đến treo cổ và tử hình.

Jafa đáp:

— Thần xin tuân lệnh.

Ông lấy bút tự viết trên các mảnh giấy những điều Giáo chủ vừa dặn như: Một nghìn đồng vàng, chức thị vệ, đô đốc, Giáo chủ, tội tử hình, tội phải uống thuốc độc, tội treo cổ, v. v… Ông gấp các mảnh giấy lại thật giống nhau, bỏ tất cả trong một cái chậu bằng vàng đưa lên Giáo chủ. Ngài phán:

— Ta lấy tài đức tuyệt vời của tổ tiên là, kể tận đấng Hamđa và Akun, mà thề rằng lát nữa, tên đánh cá Khalip đến đây, ta sẽ ra lệnh cho hắn bốc thăm một mảnh giấy và sẽ ban cho nó cái gì đã ghi trong đó, cho đến cả chức Giáo chủ nữa. Nếu hắn bốc được, ta sẽ thoái vị ngay để nhường ngôi cho hắn một cách hết sức chân thành. Trái lại, nếu là tội phải treo cổ, tội phải chặt tay chân, hay tội phải thiến bộ phận sinh dục hoặc các tội phải tử hình, ta cũng sẽ bắt hắn chịu, không một chút khoan nhượng nào. Ngươi hãy cho bắt hắn về đây!

Nghe vậy, Jafa nghĩ thầm: “Chỉ có đức Ala vinh quang mới có vạn năng, quyền hành, uy vũ tuyệt đối! Có thể anh chàng Khalip bốc được mảnh giấy ghi các hình phạt, thì mình là nguyên nhân đầu tiên của tai nạn đối với hắn ta, cho dù đầu mình không muốn. Đức Giáo chủ đã thế thì khó lòng làm cho ngài thay đổi ý kiến. Thôi, số sao chịu vậy. Mình cứ đi tìm hắn”. Jafa ra gặp Khalip, dắt tay định dẫn vào cung, nhưng thấy Khalip vùng vằng oán trách đã vô cớ bị giam giữ. Hắn ta kêu lên như người bị mất trí:

— Mình thật ngu ngốc! Làm gì cái tên quan hoạn da đen, cái thằng môi dày, con mụ mũi rộng, cái thằng bụng rỗng tuếch!

Jafa nhẹ nhàng khuyên bảo Khalip rồi dẫn chàng đi. Qua bảy phòng khách lớn, Jafa dặn Khalip:

— Coi chừng! Anh sắp tới trước mặt đức Giáo chủ, người bảo vệ tôn giáo của chúng ta!

Sau đó Jafa dẫn Khalip vào một tòa nhà nguy nga tráng lệ. Harun An-Rasít đã ngồi sẵn trên ngai, giữa các quan đại thần, đô đốc của triều đình. Khalip không hiểu tí gì về những điều trông thấy, nên chàng không hề bối rối. Thấy Harun An-Rasít trong cảnh huy hoàng, Khalip tiến thẳng tới, cười tướng lên, nói:

— A đây rồi, anh thổi kèn! Anh tưởng anh làm vậy là lương thiện à? Anh bắt tôi giữ cá một mình suốt hôm qua. Tôi đã dạy nghề cho anh và bảo anh đi mua hai cái giỏ, thế mà anh để tôi không ai bảo vệ khiến bọn quan thị như một bầy diều hâu, đến cướp cá của tôi đáng giá một trăm đồng đina. Bây giờ cũng vì anh mà tôi bị bao nhiêu người giữ tôi lại đây. Còn anh, anh thổi kèn, anh nói cho tôi hay ai đã bắt anh, giam anh và cột anh trên cái ghế này?

Nghe Khalip nói, Giáo chủ bưng cái chậu vàng có những mảnh giấy do Jafa viết, rồi bảo Khalip:

— Khalip hỡi! Xích lại đây, bốc lấy một mảnh giấy.

Khalip phá lên cười:

— Anh thổi kèn! Anh đã thôi nghề nhạc sĩ rồi à, bây giờ lại làm nghề chiêm tinh kia đấy! Hôm qua anh còn học đánh cá kia mà. Này, hãy tin tôi! Làm như thế chả đi đến đâu. “Lắm nghề cá trê húp nước”. Thôi đừng học nghề bói chiêm tinh nữa, cứ làm nghề thổi kèn, hoặc theo tôi học đánh cá.

Khalip định nói nữa thì Jafa lại gần chàng bảo nhỏ:

— Thôi đi! Đến bốc một mảnh giấy, theo … lệnh đức Giáo chủ.

Ông đẩy anh ta lại gần ngai vàng. Khalip càu nhàu cưỡng lại không được, anh đến gần cái chậu vàng, bốc một nắm giấy nhưng Jafa bắt bỏ ra và nói là chỉ được bốc một mảnh thôi. Khalip thúc Jafa một cái rồi bốc một mảnh. Chàng nói:

— Từ rày ta không thuê cái anh chàng thổi kèn má phị, anh thầy bói tử vi kia nữa.

Vừa nói, vừa mở mảnh giấy ra, nhưng lại cầm ngược vì không biết đọc, và đưa cho Giáo chủ:

— Này, anh thổi kèn đoán số ta xem nào. Mà đừng giấu gì hết!

Giáo chủ cầm mảnh giấy, không đọc, đưa cho Jafa:

— Đọc to lên, xem nói gì?

Jafa đọc xong, giơ tay reo lên:

— Chỉ có đức Ala là đấng tối cao tối dũng!

Giáo chủ hỏi:

— Tin lành phải không? Nói đi! Ta có phải nhường ngôi cho Khalip không? Phải đưa hắn lên ngôi hay phải treo cổ hắn?

Jafa, giọng thương hại, đáp:

— Tâu Giáo chủ, mảnh giấy ghi: “Đánh tên Khalip một trăm roi”

Khalip la tướng lên và phản đối, nhưng Giáo chủ vẫn cứ thi hành mệnh lệnh. Đao phủ Mêrua căng nọc chàng đánh cá ra và đánh đủ một trăm roi trượng. Tuy anh ta không đau đớn gì nhờ đã quen đòn, nhưng vẫn kêu rú lên khủng khiếp và chửi rủa tên thổi kèn. Giáo chủ cười đến vỡ bụng. Bị đánh xong, Khalip đứng dậy như không có chuyện gì xảy ra cả và kêu:

— Đức Ala sẽ diệt mày đi! Đồ má phị! Giữa người tử tế với nhau mà mày chơi đểu thế à?

Jafa giàu lòng thương người quay lại thưa với Giáo chủ:

— Xin bệ hạ cho tên đánh cá rút thăm một lần nữa, may ra số tốt hơn và chắc rằng Người không để ông thầy cũ không hưởng được tí nào lượng hải hà của Người.

Giáo chủ đáp:

— Này Jafa, ngươi dại lắm! Ngươi nên biết rằng các vị vua không bao giờ đổi lời thề. Nếu nó bốc một thăm nữa mà bốc phải thăm treo cổ thì không có cách gì cứu được nó, và như vậy khanh sẽ là nguyên nhân tai họa của nó.

— Lạy Chúa! Tâu Giáo chủ, nó chết còn hơn sống vì nó khổ lắm.

— Được, cho bốc một thăm nữa.

Khalip quay về phía Giáo chủ, nói to:

— Thằng thổi kèn khốn kiếp! Lòng độ lượng của mày là thế ư? Chúa sẽ trừng phạt mày! Nhưng ở Batđa không tìm được ai thay tao để chịu như thế này sao? Hay chỉ có một mình tao?

Jafa tiến lại gần bảo chàng:

— Hãy bốc thăm lần nữa đi. Chúa sẽ chọn cho anh!

Khalip thò tay vào chậu vàng, bốc một thăm và đưa cho Jafa. Jafa mở ra xem, rồi cúi đầu không nói một lời. Giáo chủ bình tĩnh hỏi:

— Sao ngươi không nói gì?

— Tâu Giáo chủ, trong lá thăm không viết gì cả.

— Như vậy là ở đây, sự may mắn không đợi hắn. Bảo nó phải cút ngay khỏi mắt ta. Ta chán nhìn hắn rồi.

— Tâu Giáo chủ, xin cho nó rút thăm lần thứ ba nữa, may ra nó khỏi chết đói chăng.

— Vậy thì cho nó rút thăm lần thứ ba và là lần cuối cùng.

Jafa bảo Khalip:

— Hãy bốc thăm cái thứ ba và là cái cuối cùng.

Khalip rút một lần nữa. Jafa cầm mảnh giấy đọc to: “Một đồng đina cho anh đánh cá.”

Khalip kêu:

— Quỷ thần bắt mày đi, thằng thổi kèn khốn kiếp! Đánh tao một trăm đòn mà cho một đồng. Độ lượng của mày như thế ư? Xuống âm ty mày sẽ thấy!

Giáo chủ cười ngặt nghẽo. Thế là Jafa đã mua vui được cho Giáo chủ. Ông cầm tay Khalip dắt ra khỏi phòng.

Ra đến cổng, Khalip gặp viên quan hoạn Xăngđan. Xăngđan gọi:

— Lại đây Khalip. Thế nào, Giáo chủ ban cho anh cái gì, chia cho chúng tớ một ít chứ?

— Thằng mặt hắc ín kia! Muốn chia à? Đến mà nhận một trăm đòn, chia đôi. Chờ xuống âm ty sẽ được. Còn đây là một đồng đina của thằng thổi kèn cho ta.

Khalip lấy đồng đina ném trước mặt Xăngđan rồi định bước qua cửa mà đi, thì viên quan hoạn chạy theo, đưa cho Khalip một trăm đồng:

— Này, cầm lấy tiền cá tôi mua hôm qua của anh, và đi cho yên.

Khalip mừng quá, cầm lấy cái túi một trăm đina, cả đồng đina của Jafa nữa, quên cả sự rủi ro vừa qua, chào viên quan hoạn và về nhà rất hoan hỉ.

Đức Ala đã quyết định một việc gì thì việc đó nhất định phải xảy ra, mà lần này thì chưa quyết định. Trên đường về nhà, Khalip thấy một đám đông nhìn về một phía, chàng tự hỏi: “Họ nhìn gì vậy?” Chàng len vào, thì người ta nhận ra chàng và bảo với nhau:

— Tránh ra, tránh ra cho nhà triệu phú đi. Anh ta sẽ mua tất cả chợ. Tránh ra cho chàng Khalip.

Khalip không chút ngỡ ngàng; một trăm đồng đã chắc trong túi rồi, chàng đi thẳng đến nơi để xem, mới thấy một ông già và một cái hòm có một người nô lệ ngồi trên. Ông già rao to:

— Hỡi các nhà buôn, các nhà giàu có, sang trọng trong thành phố! Ai muốn chung vốn vào một việc kinh doanh lãi một trăm phần trăm thì mua cái hòm này. Cái hòm trong hoàng cung đưa ra. Cái hòm của bà Xet Zôbêiđa con vua Catxem, vợ của Giáo chủ. Các ngài cứ mặc cả. Chúa sẽ phù hộ cho người nào trả giá cao nhất!

Mọi người im lặng, không ai dám đưa ra một giá nào vì không hiểu trong hòm có vật gì; và người ta chỉ sợ một sự lường gạt nào đó. Sau cùng, một người cất giọng nói:

— Phập phù lắm! Nhưng tôi thử nhé, đừng chê tôi dại: hai mươi đồng đó.

Một người khác:

— Tôi trả năm mươi đồng.

Rồi lần lượt họ trả đến một trăm đồng. Ông già kia nói to:

— Có ai trả hơn nữa không? Một trăm! Một trăm!

Khalip cũng cất giọng:

— Tôi! Một trăm linh một đồng!

Các nhà buôn biết Khalip xơ xác như một tấm thảm mới rũ sạch, cho là Khalip đùa nên họ bật cười. Khalip cả giận, cởi thắt lưng hét to hơn nữa:

— Một trăm linh một đồng!

Mặc dầu họ cười, ông già vẫn đáp:

— Ngã giá rồi! Anh được mua cái hòm. Này, anh đánh cá trả cho ta một trăm linh một đồng đây và nhận lấy cái hòm. Đức Ala sẽ giúp anh được nhiều may mắn.

Khalip mở túi ra thì vừa đủ một trăm linh một đồng, đưa cho ông già, và từ đấy cái hòm thuộc về Khalip. Các người khuân vác tranh nhau vác cái hòm để kiếm tiền, nhưng Khalip đã hết cả tiền rồi, trong túi không còn một xu nhỏ. Các người khuân vác vẫn tranh nhau, đánh nhau, đến nỗi các nhà buôn phải can thiệp:

— Chính Dôra Ích đến trước tiên, nên để cho anh ta vác.

Và họ giúp anh này đặt cái hòm lên vài, và bảo anh đi theo chàng Khalip mặc cho chàng phản đối vì muốn tự mình vác lấy.

Dôra Ích vác cái hòm đi theo Khalip. Chàng vừa đi vừa nghĩ: “Mình không còn một xu nhỏ, tí nữa lấy gì trả công cho tên khuân vác chết tiệt này? Mà sao mình không tự vác lấy? Mà mình mua cái hòm này làm gì nhỉ? Bây giờ để thoát nạn, mình bắt hắn ta chạy thật nhanh đến khi nào mệt lả người, không bước được nữa hắn sẽ từ chối thì mình cũng sẽ từ chối không trả hắn tiền và tự vác lấy, thế là yên việc”. Khalip bèn thi hành mưu mẹo của mình. Chàng đi ngoằn ngoèo khắp đường này đến đường khác cho đến tắt mặt trời làm cho anh vác hòm mệt đừ ra, anh ta bèn hỏi:

— Thế nhà anh ở đâu?

— Hôm qua, tôi còn nhớ, thế mà hôm nay tôi quên mất, không biết nó ở đường phố nào.

— Thế thì anh trả tiền cho tôi và anh vác lấy cái hòm của anh.

— Đi chậm chậm một tí để tôi cố nhớ xem nhà tôi ở đâu đã.

Đi một đoạn nữa, Dôra Ích lại lẩm bẩm kêu nhọc.

— Tôi không có tiền ở đây, tôi để tiền ở nhà, mà nhà tôi tôi lại quên mất.

Dôra Ích kiệt sức, sắp để cái hòm xuống thì một người quen Khalip đi qua, hỏi chàng:

— Chào anh Khalip, anh đi đâu xa thế này? Anh thuê người ta vác cái gì thế?

Khalip chưa kịp trả lời thì Dôra Ích đã hỏi:

— Bác ơi, nhà anh Khalip ở đâu?

— Ôi chà! Nhà anh Khalip ở cuối thành phố Batđa kia, gần chợ cá, xóm Raoatxin.

Nói xong ông ta đi mất. Còn Dôra Ích thét to:

— Đồ khốn kiếp! Trời đánh thánh vật anh đi!

Khalip đành cất bước về nhà, gần chợ cá kia. Suốt dọc đường anh bị Dôra Ích không ngớt lời chửi rủa:

— Cái mặt kia! Trời sẽ bắt anh chết đói. Tôi đi ngang cái nhà khốn nạn của anh một trăm lần, anh chẳng hề mời một tiếng. Này, đỡ cái hòm xuống nào. Trời sẽ nhốt anh vào cái hòm này!

Khalip không nói một lời, giúp anh ta đặt cái hòm xuống. Dôra Ích mồ hôi nhễ nhại, vừa thở vừa nói:

— Nào, bây giờ anh trả tiền sao cho xứng với cái công của tôi nào? Anh bắt tôi đi bao nhiêu quãng đường vô ích. Mau lên để cho tôi đi.

— Tôi sẽ trả hậu. Anh muốn tôi trả bằng vàng hay bằng bạc nào?

— Còn ai hiểu rõ hơn anh là nên trả thế nào.

Khalip vào nhà lấy một cái roi da có đanh nhọn, chỉ cần đánh một roi chết toi lạc đà. Chàng nhảy chồm lên anh vác hòm, đánh túi bụi; anh ta thét lên, chạy mất.

Thoát được anh vác hòm rồi, chàng kéo lê cái hòm vào nhà. Hàng xóm nghe tiếng ồn ào chạy đến:

— Ồ anh Khalip, cái áo và cái hòm ở đâu thế?

— Của thằng học nghề với tôi, một thằng làm nghề thổi kèn, tên là Harun An-Rasít.

Các người hàng xóm nghe thấy Khalip nói vậy thì sợ quá liền nói với nhau: “May mà không ai nghe thấy. Thằng điên! Nếu bọn sai nha nghe được thì họ treo cổ nó lên và cả phường xóm ta cũng bị tù bị tội vì nó”. Họ liền bảo chàng im mồm đi rồi họ giúp chàng kéo cái hòm vào nhà và đóng cửa lại.

Gian nhà của Khalip lại hẹp quá, cái hòm choán hết cả gian, như là người ta cất gian nhà để đặt cho vừa chiếc hòm vậy. Khalip không còn chỗ ngủ. Đêm ấy chàng nằm ngay trên nóc hòm, và trong khi đang ôn lại những việc đã xảy đến trong ngày, chàng chợt nghĩ: “Mình chờ gì mà không mở cái hòm ra xem cái gì ở trong ấy nhỉ”. Chàng liền nhảy xuống đất mở hòm, nhưng chàng gắng hết sức mình mà mở không ra. Khalip lẩm bẩm: “Mình điên thật! Đi mua cái của nợ này làm gì mà để đến nỗi mở cũng không ra”. Chàng liền phá ổ khóa, bẻ gãy chìa nhưng cũng lại không mở được. Chàng nằm dài trên nóc hòm, được một chốc đã ngáy khò.

Chừng một giờ sau, Khalip vùng dậy, nhảy lên đụng đầu vào trần nhà vì nghe trong hòm có cái gì động đậy. Chàng thét lên: “Ma! Ma! Lạy Chúa! May mà tôi không mở ra. Tý nữa chết! Mở ra trong đêm tối thế này thì chết thôi!” Trong hòm, tiếng động ngày càng to lên, chàng nghe như có tiếng rên. Khalip muốn thắp đèn nhưng không có đèn nên sờ bức tường bước dần ra cửa giữa đêm tối và kêu thất thanh: “Cứu tôi với! Cứu tôi với! Làng xóm ơi cứu tôi với!” Xóm làng ngủ say, phải chồm dậy chạy đến; đàn bà thì hé cửa nhìn ra.

— Gì thế anh Khalip? Cái gì thế?

— Đưa tôi ngay một cái đèn. Trong nhà tôi có ma.

Mọi người đều bật cười. Một người hàng xóm đem cho chàng một cây đèn. Khalip mang vào nhà, lần này bạo dạn hơn, chàng ghét tai vào hòm thì nghe có tiếng kêu:

— Tôi ở đâu đây?

Khalip sợ quá, quăng cả đèn, chạy ra đường thét lên:

— Cứu tôi với!

Mấy người hàng xóm bảo:

— Quỷ tha ma bắt anh đi! Việc gì mà cứ quấy rầy hàng xóm mãi thế?

— Các bác ơi, ma ở trong hòm, nó động đậy và nó nói.

— Ma nó nói gì?

— Hắn nói với tôi: “Tôi ở đâu đây?”

Mấy người hàng xóm cười bảo:

— Ở dưới âm ty chứ ở đâu. Anh quấy rầy hàng xóm không cho hàng xóm ngủ. Anh không im mồm đi thì chúng tôi dần gãy xương anh ra.

Khalip sợ gần chết nhưng cũng gắng gượng trở vào nhà một lần nữa, cầm một hòn đá to, đập thật mạnh vào ổ khóa làm cái nắp hòm bật ra. Khalip thấy nằm trong hòm một thanh nữ đẹp như tiên, ngọc, vàng lóng lánh. Chính là nàng Tâm Lực. Nàng thở một hơi dài, khoan khoái đứng hẳn dậy. Thuốc ngủ đã hết hiệu lực rồi, người nàng xanh nhưng đẹp lắm, khêu gợi làm sao!

Anh chàng đánh cá, chưa khi nào thấy một người đàn bà trần truồng, một người đàn bà bình thường thôi, huống chi một người đàn bà đẹp như thế này.

Khalip quỳ xuống trước mặt nàng và nói:

— Lạy đức Ala! Ôi cô chủ của tôi, người là ai?

Nàng mở mắt, đôi mắt đen lánh với hàng lông mi cong và hỏi:

— Nhài đâu? Thủy Tiên đâu?

Đó là tên hai thị tì hầu nàng trong cung. Khalip tưởng nàng đòi hoa nhài và hoa thủy tiên thật, nên đáp:

— Ở đây tôi chỉ có vài hoa phượng tiên héo thôi.

Nghe câu trả lời và giọng nói của Khalip, nàng tỉnh hẳn lên, mở to mắt và hỏi:

— Anh là ai, và tôi đang ở đâu đây?

Nghe thấy giọng nói của nàng ngọt lịm hơn đường, Khalip càng thêm cảm kích và đáp:

— Tôi là Khalip làm nghề đánh cá, và cô đang ở trong nhà … tôi.

Tâm Lực hỏi:

— Thế thì tôi không ở trong cung của Giáo chủ Harun An-Rasít nữa à?

— Không, cô ở trong nhà tôi và nhà tôi cũng là một cung điện. cô đã thuộc về tôi vì người ta đã bán đấu giá cô cho tôi một trăm linh một đồng. Tôi đã đem cô về đây với cái hòm ấy nữa và vì cô động đậy nên tôi biết có cô ở trong. Bây giờ thì tôi thấy vận đỏ của tôi đã tới rồi. Trước kia vận tôi kém hèn và hẩm hiu lắm.

Tâm Lực cười:

— Vậy anh đã mua tôi mà không thấy tôi?

— Vâng, và cũng không ngờ có cô ở trong hòm nữa.

Tâm Lực hiểu ngay những việc đã xảy ra là do âm mưu của hoàng hậu Xet Zôbêiđa. Nàng bảo Khalip kể lại cho nàng nghe từ đầu đến cuối, rồi nàng hỏi:

— Bây giờ anh có gì ăn không? Tôi đói lắm.

— Tôi không có tí gì để ăn và uống cả. Hai ngày vừa qua tôi không có chút gì vào bụng.

— Anh có ít tiền nào không?

— Tôi có một ít tiền thì đã mua cái hòm ấy hết sạch.

Nàng cười, nói tiếp:

— Anh cứ qua nhà hàng xóm xin cho tôi một tí gì ăn, chắc họ cũng không từ chối đâu. Vì hàng xóm láng giềng phải cứu giúp nhau chứ.

Khalip đứng dậy, ra đường và rao to:

— Hỡi bà con hàng xóm ơi! Bây giờ con ma ở trong hòm đòi ăn mà tôi không có gì cho nó ăn cả.

Hàng xóm sợ chàng quấy rầy, nhưng cũng thương tình chàng nghèo, nên người mang cho một miếng bánh, người một miếng phó mát, người một quả dưa chuột, người một củ cải. Chàng lấy vạt áo đựng tất cả và đem về đặt trong bàn tay nàng. Chàng nói:

— Ăn đi! Ăn đi!

Nàng cười bảo:

— Tôi ăn làm sao được! Không có một cái cốc, cái chén gì để uống nước thì nghẹn mắc cổ mà chết.

— Không đâu! Cô đẹp quá! Cô đừng sợ, để tôi chạy đi mượn cho cô, không phải một bình nước mà một cái chum kia!

Rồi chàng chạy ra đường kêu to lên:

— Bà con hàng xóm ơi!

Mọi người đều tức giận, hỏi:

— Cái nhà anh này! Có chuyện gì nữa đó?

— Con ma trong hòm đòi uống.

Hàng xóm mang xuống cho chàng nào lọ, nào cốc, có người mang cả một cái chum nữa. Chàng cầm cả hai tay, đội cả lên đầu, kẹp cả trong nách, đem về cho Tâm Lực:

— Đấy, cô muốn gì có nấy. Bây giờ còn muốn gì nữa không?

— Thôi, đủ rồi anh ạ. Đức Ala ban cho nhiều quá!

— Bây giờ cô kể chuyện của cô cho tôi nghe đi. Tôi thích nghe giọng nói dịu dàng của cô lắm.

Tâm Lực nhìn Khalip, mỉm cười và nói:

— Anh Khalip, câu chuyện của tôi chỉ tóm lại trong hai chữ thôi: lòng ghen tuông của hoàng hậu Zôbêiđa vợ của Giáo chủ Harun An-Rasít đã làm cho tôi đến nông nỗi này, may nhờ có anh cứu tôi. Tôi là Tâm Lực, ái phi của Giáo chủ. Còn anh, anh đã nắm chắc hạnh phúc rồi.

— Có phải ông Harun ấy chính là ông Harun học nghề đánh cá với tôi không? Có phải chính thằng cha béo phị ngồi trên cái ghế lớn ở trong Cung không?

— Chính ông ta đó - nàng đáp.

— Tôi chưa bao giờ thấy một anh thổi kèn kém như thế, một thằng cha đểu giả như thế! Nó đánh tôi một trăm roi mà chỉ trả cho tôi một đồng đina. Nếu tôi bắt được nó, tôi đâm cho nó một nhát ngay.

Tâm Lực bảo chàng im và nói tiếp:

— Bây giờ anh đừng ăn nói sỗ sàng như thế nữa. Chẳng bao lâu nữa anh sẽ có một địa vị cao quý, anh phải có một phong thái lịch sự của một người hào hoa chứ!

Nghe những lời dịu ngọt của Tâm Lực, Khalip cảm thấy một sự thay đổi nhanh chóng trong con người mình, mắt như sáng hơn lên, trí tuệ minh mẫn hơn lên, hiểu biết sự vật rộng hơn lên, nhờ sự cảm hóa nhiệm màu của một linh hồn tinh khiết. Chàng đánh cá thô lỗ, hung tợn hôm qua đã biến thành một người trai trẻ, dáng điệu thanh lịch, ăn nói hào hoa. Khalip biết nghe nàng nói những điều phải chăng, khôn ngoan, dịu ngọt, và chàng liền đáp lại:

— Nàng ơi! Ý kiến của nàng soi sáng cho trí óc của tôi. Tôi sẽ ngoan ngoãn nghe lời nàng. Cầu đức Ala phù hộ nàng, ban cho nàng mọi ước mong. Nàng bảo đi, tôi phải làm gì để nàng vừa ý?

— Tôi cần ngay bút mực và giấy.

Khalip chạy sang nhà hàng xóm mượn các thứ ấy đem về để nàng viết một lá thư dài gửi cho ông coi kho tiền bạc của Giáo chủ là ông Ankiếcnat, người đã mua nàng và dâng lên Giáo chủ. Trong thư, nàng báo cho ông biết tất cả những việc đã xảy ra.

Nàng bảo Khalip mang thư tới cho ông ta và dặn dò chàng về từng cử chỉ, từng lời ăn tiếng nói. Khalip ngoan như một em bé, cầm lá thư đưa lên môi rồi chạy đến nhà ông Ankiếcnat. Tới nơi, chàng cúi chào nhà buôn vàng bạc một cách hết sức lịch sự, nhưng ông ta lại nhìn chàng bằng nửa con mắt và hỏi qua loa:

— Anh muốn gì?

Khalip đưa lá thư cho ông. Ông đặt thư xuống đệm, không buồn mở ra xem vì ông ngờ chàng là một kẻ đi xin. Ông bảo người nhà:

— Cho nó nửa xu.

Khalip đáp:

— Tôi không xin tiền. Tôi xin ông xem bức thư.

Ông xé phong bì đọc bức thư. Đột nhiên ông hôn lá thư, kính cẩn giơ lên ngang đầu rồi mời Khalip ngồi:

— Ồ chú em! Nhà chú ở đâu?

— Nhà tôi ở xóm chợ cá.

— Tốt lắm!

Ông gọi hai người giúp việc:

— Hãy đưa ông bạn quý đến tiệm ông Mốtxen và nói với ông ta giao cho ông bạn quý một nghìn đồng đina, xong rồi lại đưa ông bạn quý trở về đây.

Khalip nhận tiền xong, trở về nhà ông Ankiếcnat thì thấy ông ta cưỡi một con la rất đẹp và có hàng trăm người nô lệ ăn mặc thật sang. Ông mời chàng cưỡi một con la khác và đi theo ông. Chàng nói:

— Thưa ông, suốt đời tôi chưa từng cưỡi ngựa, cưỡi la bao giờ cả.

— Không việc gì. Hôm nay chú học cưỡi vậy.

— Tôi không biết cưỡi, ngã gãy xương.

— Chú đừng sợ, cứ cưỡi lên!

— Xin vâng vậy!

Khalip cưỡi ngược, trở mặt đầu đuôi. Con la vùng lên, hất chàng ngã xuống đất. Chàng nói:

— Tôi biết mà! tôi chỉ biết đi bộ thôi mà.

Đó là tai nạn cuối cùng, vì nay trên đường đời chàng toàn gặp những điều may mắn.

— Quả thật - ông buôn vàng bảo hai người nô lệ - Hãy mời ông vào buồng tắm công cộng, hầu ông tắm thật cẩn thận, xong rồi lại đưa ông về nhà tao.

Còn ông ta đi một mình đến nhà Khalip gặp Tâm Lực và mời nàng đến nhà chơi.

Khalip đến buồng tắm công cộng, lần đầu tiên được người ta kỳ cọ ra từng nắm ghét, chấy rận, đủ thứ bẩn thỉu trong người. Lau xong, họ mặc cho chàng một chiếc áo tơ đẹp lộng lẫy rồi mời chàng trở về nhà ông Ankiếcnat. Tâm Lực đã ngồi sẵn trên ghế tràng kỷ, giữa bao nhiêu nữ tì đang âu yếm săn sóc nàng. Chàng mới bước vào thì người gác cửa vội vàng đứng dậy cúi đầu chào và kính cẩn hôn tay chàng, rồi các người hầu hạ trong nhà cũng đều đứng dậy chào và hôn tay chàng. Khalip hết sức ngạc nhiên nhưng cố gắng giữ vẻ bình tĩnh và chào đáp lễ vô cùng lịch sự. Chính Khalip cũng thích thú về những câu nói nhã nhặn của mình thốt ra, cho nên thấy Tâm Lực, Khalip cúi chào nhưng vẫn chờ nàng mời ngồi. Tâm Lực đứng dậy, cầm tay Khalip và mời chàng ngồi sát bên cạnh, trên trường kỷ. Nàng đưa một cốc rượu ngọt mời chàng. Khalip cầm lấy và thong thả, nhẹ nhàng uống một tý để tỏ vẻ đài các phong lưu chứ không nốc một hơi hết cả rồi lại thò ngón tay vào vét như thường ngày. Chàng lại nhẹ nhàng đặt cốc xuống mâm, và nói những câu thanh lịch của những người quý phái:

— Chúc lòng quý khách ở đây thực bền vững muôn đời…

Tâm Lực cảm kích đáp:

— Bền vững như cuộc đời của anh vậy.

Sau bữa tiệc rất sang trọng, Tâm Lực thân mến bảo chàng:

— Anh Khalip ơi, đã đến lúc anh tỏ tài tỏ trí. Bây giờ tôi dặn dò anh thật cẩn thận, anh nhớ nhé. Anh vào cung, xin yết kiến Giáo chủ; anh sẽ nói: “Tâu đức Giáo chủ, vì tôi đã có công dạy ngài, tôi xin ngài giúp cho tôi một việc”. Ngài sẽ đồng ý ngay. Anh sẽ tiếp tục nói: “Kính mời Giáo chủ đến với tôi tối nay”, anh sẽ biết ngài nhận lời hay không.

Tức thì Khalip đứng dậy đi với một đoàn nô lệ. Chàng mặc một cái áo tơ đáng giá nghìn đồng, làm nổi bật cái đẹp tự nhiên của mình. Tục ngữ có câu: “mang áo thật đẹp vào, cây sậy sẽ đẹp như một cô dâu mới” huống chi Khalip.

Khi chàng vào tới cung vua, trưởng hoạn quan Xăngđan thấy chàng đổi khác hẳn, chạy vào tâu với Giáo chủ: “Tâu đức Giáo chủ, thần không hiểu gì nữa: chàng đánh cá Khalip đã thành vua. Chàng mặc cái áo đáng giá một nghìn đồng đina, lại có một đoàn người theo hầu rất sang trọng.”

— Đưa chàng vào đây!

Khalip được dẫn vào chánh điện, rực rỡ uy nghi. Chàng cúi đầu giống như một vị đại thần và thưa:

— Kính chúc vị Giáo chủ của ba thế giới, chúa tể của muôn vạn tín đồ, sống lâu muôn tuổi để ban hạnh phúc cho loài người!

Giáo chủ hết sức ngạc nhiên trước sự thay đổi kỳ diệu này, và không hiểu vì sao chàng nhanh chóng trở nên giàu có lịch sự như thế. Ngài hỏi:

— Áo đâu mà đẹp thế chàng Khalip?

— Tâu Giáo chủ, áo trong cung điện của tôi.

— Chàng cũng có cung điện à, hở Khalip?

— Tâu Giáo chủ, vâng. Tôi xin mời Giáo chủ tối nay quá bộ đến chơi nhà tôi. Ngài sẽ là người khách quý nhất!

An-Rasít càng thêm ngạc nhiên, bật cười và bảo:

— Chàng mời ta, được! Vậy chàng mời mình ta hay cả những người đi theo hầu ta?

Harun nhìn Jafa. Jafa tiến đến gần Khalip và bảo với chàng:

— Tối nay, Giáo chủ và ta sẽ là khách của chàng.

Khalip không nói một lời, cúi đầu chào Giáo chủ, chỉ chỗ ở mới của chàng cho Jafa và về nhà báo lại mọi việc với Tâm Lực.

Còn Giáo chủ thì vô cùng do dự. Ngài nói với Jafa:

— Ngươi có hiểu được sự thay đổi lạ lùng của Khalip không? Hôm qua chàng còn là một con người đần độn, hôm nay chàng đã là một trang thanh niên hào hoa phong nhã, giàu sang như vua chúa.

— Tâu Giáo chủ, chỉ có đức Ala mới biết được con đường khúc khuỷu của tương lai.

Tối đến, Giáo chủ, Jafa, Mêrua và ít người hầu cận nữa cưỡi ngựa đến nhà Khalip. Từ cổng đến phòng khách, đường lót thảm hoa vô cùng rực rỡ. Khalip tươi cười chờ sẵn đấy, cầm lấy cương, đỡ Giáo chủ xuống ngựa, cúi đầu chúc mừng vị thượng khách.

Giữa phòng khách cao rộng nguy nga, là một cái ngai bằng vàng nạm ngọc để Giáo chủ ngồi. Những người hầu rượu, đẹp như trăng, dâng khách những cốc rượu ngọt ngào đượm mùi xạ hương. Các thanh nữ, đồng phục cùng màu trắng dọn các món ăn đủ màu sắc hương vị: ngỗng, gà, cừu, chim, nào xào, nào quay, nào trộn, nào nướng. Ăn xong lại có người mời hoa quả, bánh ngọt, rượu ngọt đựng trong bình pha lê, cốc vàng nạm ngọc. Rượu thơm ngây ngất làm cho khách và chủ nhớ mấy vần thơ:

“Hỡi người hầu rượu! Rót rượu cho ta, rót rượu cho bạn ta!

Thứ rượu kỳ diệu! Ta biết gọi tên gì cho xứng? Ta tạm gọi: Rượu của người tân hôn”.

Giáo chủ như bị thôi miên, nói với Jafa:

— Jafa, ta không biết ca ngợi cái gì hơn cái gì, từ sự tiếp đãi cực kỳ hậu hĩ đến cử chỉ tế nhị thanh lịch của chủ nhà. Thật là quá sức tưởng tượng của ta.

— Tâu bệ hạ, những điều ta thấy đó chẳng thấm vào đâu đối với những điều kỳ lạ mà đức Ala tạo nên. Còn đối với hạ thần, tâu bệ hạ, điều hạ thần lạ nhất là lời ăn tiếng nói và trí khôn già dặn của chàng Khalip. Đó là dấu hiệu tỏ rằng số chàng sẽ tốt. Chúa Ala chỉ ban trí khôn cho những tín đồ được Ngài lựa chọn.

Khalip lại làm lễ chúc mừng Giáo chủ và tâu:

— Xin đức Giáo chủ cho phép kẻ tôi đòi dẫn đến hầu ngài một nữ ca sĩ biết gảy đàn tì bà để Giáo chủ giải trí lúc đêm khuya. Hiện nay ở Batđa, không có ca sĩ, nhạc sĩ nào sánh kịp nữ ca sĩ này.

— Tất nhiên, ta cho phép nhà ngươi.

Khalip vào bảo Tâm Lực. Tâm Lực đã trang điểm sẵn sàng, chỉ còn mang chiếc áo choàng và đeo cái mạng bằng tơ mỏng. Khalip dẫn nàng vào. Mọi người đều sửng sốt trước dáng điệu uy nghi của nàng, chẳng khác gì một bà hoàng hậu.

Nàng cúi đầu chào Giáo chủ, đến ngồi gần ngài, nâng chiếc đàn tì bà lên so dây nắn phím, dạo một vài điệu làm cho những người ngồi dự tiệc mê mẩn. Nàng hát:

“Thời gian có mang trả người yêu cho lòng ta không? Đôi bạn tình được sum họp, êm ấm biết bao! Ôi cái đêm quyến rũ trong nhà người yêu! Không còn hy vọng gặp nàng, ta sống được chăng?”

Nghe giọng người xưa quen thuộc, Giáo chủ vô cùng xúc động; mặt Giáo chủ tái lại. Nàng hát chưa dứt lời, Giáo chủ đã ngã xuống, ngất đi. Mọi người chạy đến săn sóc. Tâm Lực nói với Khalip:

— Anh bảo mấy người kia lánh qua phòng bên cạnh để chúng ta ở đây, chữa cho đức Giáo chủ.

Khalip mời khách qua phòng bên cạnh. Tâm Lực cởi chiếc áo choàng, cất cái mạng đi, chỉ còn cái áo mà trước kia nàng mặc thường ngày khi còn ở trong Cung với Giáo chủ. Nàng đến ngồi cạnh An-Rasít, lấy nước hoa hồng vẩy vào ông ta và quạt một hồi thì Giáo chủ tỉnh dậy. Ông ta mở mắt thấy Tâm Lực, cảm xúc đến nỗi gần ngất đi một lần nữa. Nàng vội vã hôn tay ngài, vừa tươi cười vừa khóc. Giáo chủ hết sức mừng rỡ reo lên:

— Hôm nay là ngày phục sinh phải không? Người chết đã chôn rồi mà còn sống, hay là ta nằm mộng?

Nàng đáp:

— Tâu Giáo chủ, hôm nay không phải là ngày phục sinh, mà ngài cũng không nằm mộng. Em là Tâm Lực đây. Em còn sống.

Rồi nàng kể lại sơ qua những việc đã xảy ra. Nàng nói thêm:

— Và ngày nay, hạnh phúc của ta là nhờ chàng Khalip cả.

An-Rasít vừa mừng vừa tủi, cả khóc lẫn cười. Ngài ôm chặt nàng vào lòng. Cả hai người không nói được một lời…

Khalip đứng dậy, nói:

— Tâu đức Giáo chủ, tôi chắc rằng bây giờ ngài không cho người đánh tôi như trước nữa.

Giáo chủ bật cười bảo chàng:

— Bây giờ ta làm gì cũng không đền đáp được ơn của nhà ngươi. Thôi thì bây giờ ngươi có bằng lòng cai trị một tỉnh của ta không?

Khalip đáp:

— Kẻ tôi tớ đâu dám từ chối ân huệ của Giáo chủ.

An-Rasít nói tiếp:

— Kể từ hôm nay, ngươi là thủ lĩnh của một tỉnh với lương bổng một vạn đồng đina mỗi tháng. Ta sẽ nhờ Tâm Lực lựa chọn cho ngươi một người con gái của các quan đại thần, tể tướng, và sẽ lo liệu của hồi môn và nữ trang để ngươi tặng cho gia đình của vợ. Còn nhà ngươi thì ta muốn nhà ngươi luôn luôn ở bên cạnh ta, trong số những người thân tín nhất. Ngươi sẽ có nhà cửa xứng đáng với chức vị cao quý của mình, và tất cả những cái gì ngươi ao ước.

Khalip cúi đầu lạy tạ Giáo chủ. Từ hôm ấy tất cả hạnh phúc đều đến với chàng. Chàng không còn sống cuộc đời độc thân, cô quạnh nữa. Tâm Lực lựa chọn cho chàng một người vợ đẹp nhất, hiền hòa nhất trên đời…

NHỮNG CUỘC PHIÊU LƯU CỦA HATXAN AN BAXRI

Ngày xưa, xưa lắm, có một vị vua của nước Ba Tư và nước Koratxân đã đô hộ cả nước Trung Hoa lẫn nước Ấn Độ và nhiều nước xa xôi nữa. Vị vua ấy tên là Kenđamia, một người anh hùng lẫm liệt, một kỵ sĩ kỳ tài, cung đao thiện nghệ, say mê các cuộc thi đua, săn bắn, quần ngựa trên chiến trường. Nhưng việc ngài ham thích hơn hết lại là cái thú chuyện trò với những người lịch lãm.

Trong những buổi yến tiệc, chỗ ngồi danh dự được dành riêng cho người làm thơ hay, kể chuyện giỏi. Hơn nữa, khi một người khách nước ngoài được mời tới thăm nước ngài, thì được tiếp đãi một cách lịch sự và nếu kể cho ngài nghe một vài câu chuyện lạ và hay thì vua Kenđamia ban cho không biết bao nhiêu ân huệ, và chỉ cho trở về nước khi nào mọi ước ao nhỏ mọn đến đâu cũng được thỏa mãn cả rồi. Vua lại cho một đoàn kỵ sĩ và tôi tớ đưa về đến nơi đến chốn. Còn những nhà thơ, những người thường ngày phải kể chuyện cho vua nghe thì được vua đối xử như những vị đại thần trong triều. Vì vậy cung điện trở nên chỗ tụ họp của những tao nhân mặc khách.

Sau một thời gian, khi vua Kenđamia đã nghe hầu hết chuyện cổ tích của các dân tộc Arập, Ba Tư, Ấn Độ và thuộc làu những đoạn thơ hay nhất, những câu cách ngôn thâm thúy nhất của thời xưa, ngài hết sức buồn vì những lúc nhàn rỗi ngài không biết làm gì cho qua ngày tháng. Ngài truyền cho thị vệ đi mời ông Abu Ali, người kể chuyện hay nhất của nhà vua, có thể kể một câu chuyện trong một năm mà người nghe không chán. Nhưng ông này cũng đã cạn hết nguồn cảm hứng từ khá lâu rồi. Thái giám vội vàng đi mời ông Abu Ali vào chầu vua. Vua phán:

— Người anh kiệt của tài hùng biện, tuy người đã hết cả mọi chuyện rồi mà ta vẫn triệu người về đây. Người nhất thiết phải tìm cho ra được một câu chuyện lạ ta chưa bao giờ nghe. Ngày nay, hơn bao giờ hết, ta ham thích nghe kể những chuyện ly kỳ. Vậy, nếu ngươi làm trúng ý ta thì về phía ta, ta sẽ ban cho ngươi những vùng đất đai rộng lớn, những tòa lâu đài, thành quách mà ngươi sẽ hoàn toàn làm chủ. Ngươi sẽ được miễn mọi thứ thuế. Ta sẽ đưa ngươi lên làm tể tướng tại triều, ngồi bên phải ngay cạnh ta. Và nếu ngươi muốn, ta sẽ truyền ngôi cho ngươi sau khi ta chết. Khi ta còn sống, của cải của ta là của cải của ngươi.

Nhưng, nếu vì số phận hẩm hiu, ngươi không làm được như ta mong muốn thì ngay từ bây giờ ngươi có thể vĩnh biệt bố mẹ ngươi, và bảo cho họ biết rằng một hình phạt chưa từng có đang chờ ngươi.

Nghe vua Kenđamia phán mấy lời như vậy, ông Abu Ali biết số phận mình đã bị quyết định và không có cách gì thoát được, nên ông chỉ còn nói:

— Hạ thần xin cúi đầu vâng lệnh!

Và ông ta cúi đầu, mặt vàng tái, lòng chán nản vì tuyệt vọng. Sau một hồi, ông ngẩng đầu lên:

— Tâu đức vua muôn đời! Kẻ tôi mọi trước khi chết, xin lượng hải hà của bệ hạ ban cho một đặc ân cuối cùng.

— Đặc ân gì?

— Xin bệ hạ gia hạn cho một năm. Nếu đến hạn định mà hạ thần không tìm ra được câu chuyện ly kỳ đối với lỗ tai của người đời, thì kẻ hạ thần cam tâm chịu cực hình nặng nhất.

Nghe vậy, vua Kenđamia nghĩ thầm: kỳ hạn một năm lâu quá. Ai chắc được rằng mình còn sống đến ngày mai. Rồi vua phán:

— Ta rất ham thích nghe chuyện, nên ta chỉ gia hạn cho ngươi một năm với điều kiện là ngươi không được bước ra khỏi nhà trong thời gian ấy.

Abu Ali cúi đầu sát đất chào vua và vội vàng về nhà.

Sau khi đã suy nghĩ kỹ càng, ông gọi năm người nô lệ trẻ biết đọc biết viết và là những người khôn ngoan, tận tụy nhất, giao cho mỗi người năm nghìn đồng vàng và bảo họ:

— Ta nuôi các ngươi, cho các ngươi ăn, mặc, ở trong nhà ta là chỉ để, một ngày như ngày hôm nay, các ngươi giúp ta, cứu ta khỏi sự trừng phạt của nhà vua.

Các người nô lệ đồng thanh đáp:

— Thưa ông chủ, ngài hãy ra lệnh đi. Linh hồn của chúng tôi thuộc về ngài, chúng tôi là vật sở hữu của ngài.

Ông nói:

— Các ngươi hãy nghe ta bảo: mỗi người một phương, phải đi ra nước ngoài, phải đi khắp địa cầu để tìm những nhà bác học, những nhà hiền triết, những nhà thơ, nhà kể chuyện trứ danh nhất; các ngươi hãy hỏi họ có biết những chuyện gặp gỡ ly kỳ của Hatxan An Baxri không. Và nếu nhờ ân Đấng Tối cao phù trợ, một người nào biết thì các ngươi hãy xin họ viết lại cho, dẫu phải trả công bao nhiêu cũng được, vì chỉ có câu chuyện ấy mới cứu ta khỏi cái cực hình chưa từng có đang chờ ta.

Đến đây, ông quay lại nói vớ từng người một. Với người nô lệ thứ nhất, ông nói:

— Ngươi hãy đi về phía nước Ấn Độ và những vùng phụ thuộc.

Với người nô lệ thứ hai, ông nói:

— Ngươi hãy đi về phía Ba Tư, Trung Hoa và những vùng biên giới.

Với người nô lệ thứ ba ông nói:

— Ngươi hãy qua xứ Korátxân và các vùng phụ thuộc.

Với người nô lệ thứ tư ông nói:

— Ngươi hãy đi thám hiểm suốt vùng Bắc châu Phi từ đông sang tây.

Và với người nô lệ thứ năm ông nói:

— Còn Môbarắc, ngươi sẽ qua nước Ai-cập và Xyri.

Ông Abu Ali nói như vậy với năm người nô lệ trung thành. Ông chọn một ngày lành cho họ xuất hành và ông dặn:

— Hôm nay ngày lành, các ngươi hãy lên đường và trở về với câu chuyện sẽ định đoạt số mệnh của ta.

Cả năm người từ biệt ông chủ ra đi, mỗi người một hướng.

Mười một tháng trôi qua, bốn người nô lệ lần lượt trở về báo với chủ rằng mặc dầu họ đã tìm kiếm kỹ lưỡng khắp các nước xa xôi, số phận không cho họ gặp được người kể chuyện hay nhà bác học mà họ mong đợi, mà đâu đâu, trong các thành phố hay trong những lều vải, họ chỉ gặp những người kể chuyện, những nhà thơ bình thường, mà các câu chuyện đều được mọi người thông thạo cả rồi; còn những chuyện ly kỳ của Hatxan An Baxri thì không một ai biết cả.

Nghe báo như vậy, ngực của ông Abu Ali, người kể chuyện lão luyện kia như thắt lại, và trước mắt ông, thế giới đen xám đi. Ông kêu lên:

— Ta chỉ trông chờ đức Ala tối cao, tối đại cứu ta. Ta thấy rằng trong số các thiên thần, số mệnh ta đang chờ ta ở cái gậy cực hình.

Nói xong, ông viết tờ di chúc và sửa soạn đi chịu tội chết bằng thứ cực hình chưa từng có kia…

Trong khi đó Môbarắc, người nô lệ thứ năm của ông đã đi suốt nước Ai-cập và một phần lớn nước Xyri mà không thấy dấu vết nào của người anh đang tìm kiếm. Cả những người kể chuyện nổi tiếng ở thành phố Lơke cũng không cho chàng được một tin tức gì, mặc dầu kiến thức của họ vượt sức tưởng tượng của mọi người. Hơn nữa, họ cũng chưa bao giờ nghe bố họ và ông nội họ nói đến câu chuyện của Hatxan, dù ông bố và ông nội họ đều là những người kể chuyện như họ. Bởi thế, người nô lệ trẻ kia đi sang thành phố Đamát, tuy không hy vọng gì thành công được trong công việc này nữa.

Đến Đamát, anh say mê ngay cảnh đẹp, khí hậu, vườn hoa và sông nước của thành phố. Nếu anh không bận về nhiệm vụ khó khăn, anh sẽ say mê đến tột độ. Lúc ấy trời đã tối, anh đi khắp các đường phố để tìm nơi ngủ trọ. Đến gần khu chợ, anh thấy một đoàn người gánh thuê, người quét chợ, người cho thuê lừa, người đào đất, người gánh nước, kẻ đi buôn và bao nhiêu người khác cùng chạy về một hướng, chạy hết sức nhanh. Anh thầm hỏi: không biết những người ấy chạy đi đâu thế? Và anh đang chuẩn bị chạy tới với họ thì một người thanh niên không biết từ đâu xô tới và vấp phải anh, người thanh niên ấy thản nhiên vừa giẫm lên cả áo của mình để chạy nhưng chẳng may ngã giúi xuống. Anh đỡ cho người thanh niên đứng dậy, phủi lưng cho anh ta và hỏi:

— Vội vàng đi đâu thế cậu? Hình như cậu có vẻ lo lắng lắm thì phải. Tại sao nhiều người cũng chạy như cậu?

Người thanh niên đáp:

— Tôi thấy rõ ông là một người khách lạ vì ông không biết tại sao chúng tôi chạy. Về phần tôi, sở dĩ tôi chạy vì tôi muốn tới cái phòng có mái tròn đầu ở kia trước người khác. Chỗ đó có vị lão trượng An Mônapbi, người kể chuyện hay nhất của kinh thành; ông ta kể những chuyện ly kỳ nhất trong thiên hạ. Vì vậy mà trong phòng cũng như ngoài phòng đều luôn luôn chật ních người nghe, và người nào đến chậm thì khó mà nghe được rõ. Vậy xin ông cho tôi được chạy trước.

Người nô lệ trẻ vẫn giữ lấy áo người thanh niên Đamát và nói:

— Cậu là một người tử tế, xin cậu dẫn tôi đi với, để may ra tôi được đứng gần ông tù trưởng, vì tôi cũng muốn nghe ông ấy kể chuyện lắm. Chính vì thế mà tôi lặn lội từ một nước rất xa đến đây.

Chàng thanh niên Đamát đáp:

— Vậy ông chạy theo tôi.

Và cả hai người chen lấn, xô đẩy những người đi ngược dòng, chạy đến chỗ An Mônapbi kể chuyện.

Vào trong cái phòng có mái tròn ấy, không khí mát dịu. Môbarắc thấy một đám đông gồm những người gánh thuê, những nhà buôn, những người gánh nước, những bậc kỳ hào và rất nhiều những người khác nữa. Họ ngồi im lặng quanh một vị lão trượng mặt mũi uy nghi đẹp đẽ, giọng nói nghiêm nghị, đang tiếp tục kể câu chuyện mà ông đã bắt đầu hơn một tháng nay trước những người nghe say đắm. Rồi giọng ông hùng hồn lên khi ông kể những kỳ công của người tráng sĩ trong câu chuyện, và bỗng nhiên ông vùng đứng lên, vừa chạy suốt phòng, vừa múa cái kiếm oai hùng của tráng sĩ đã làm rơi bao nhiêu đầu quân địch. “Bởi vậy, phải tiêu diệt bọn phản nghịch! Trên đời người ta chửi rủa chúng, xuống âm ty chúng phải bị thiêu thây. Lạy chúa Ala phù hộ người tráng sĩ! Người tráng sĩ được bình yên. Nhưng không, kiếm chúng ta ở đâu, gậy chúng ta ở đâu để ta chạy cứu người tráng sĩ? Người tráng sĩ đây rồi! Người đã diệt bao quân, oanh liệt trở về. Vinh quang thay Đấng Tối cao tối dũng! Người tráng sĩ hãy trở về dưới lều vải, người yêu đang chờ đấy. Tình yêu của tuổi trẻ sẽ làm cho người quên những nguy nan của chiến trường. Vinh quang thay đức Ala đã tạo ra người đàn bà để gieo mùi thơm trong dạ và lửa trong lòng người tráng sĩ!”

Ông già đáng kính kết thúc câu chuyện đêm hôm ấy như vậy. Người nghe say sưa, đứng dậy ra về, vừa đi vừa đọc lại những câu cuối cùng của người kể chuyện.

Môbarắc vô cùng cảm phục. Anh tiến lại gần ông cụ, và sau khi hôn tay ông, anh nói:

— Thưa đại nhân, chúng tôi là một người xa lạ, chúng tôi muốn xin ngài một việc.

Vị lão trượng đáp lễ và trả lời:

— Xin người cứ nói. Người xa lạ vẫn không xa lạ đối với chúng tôi. Người muốn gì nào?

— Tôi từ phương xa đến xin dâng ngài một nghìn đồng vàng của chủ tôi, ông Abu Ali, vì chủ tôi vốn coi ngài là bậc thầy của tất cả những người kể chuyện nên muốn tỏ lòng khâm phục đối với ngài.

Ông cụ đáp:

— Đúng lắm! Danh tiếng của ông Abu Ali ở nước Koratxân thật là lừng lẫy. Ta lấy làm vui sướng nhận tặng phẩm của ngài. Về phần ta, ta cũng muốn nhờ anh đem về tặng ngài một vật gì; vậy chàng hãy nói cho ta hay ngài ưa thích cái gì hơn cả để tặng phẩm của ta được ngài vừa lòng.

Được nghe những lời hằng mong đợi ấy, anh nô lệ Môbarắc tự bảo: “Ta đã đạt tới đích rồi! Đây là của quý nhất của ta.”

Chàng đáp:

— Lạy đức Ala! Của cải trên đời này ông Abu Ali chẳng thiếu gì. Ông chỉ ước ao một điều là học thêm được những câu chuyện mà ông chưa biết. Bởi vậy, ông cho tôi tới hầu ngài để xin học ngài một câu chuyện mới để kể lại cho quốc vương chúng tôi. Ví dụ, nếu ngài biết “Những chuyện gặp gỡ của Hatxan An Baxri” thì ông chủ tôi sẽ hết sức sung sướng.

Vị lão trượng đáp:

— Ta lấy con mắt ta thề với anh rằng anh sẽ mãn nguyện vì ta biết câu chuyện này, và trên quả đất cũng chỉ có ta biết chuyện đó mà thôi. Ông Abu Ali muốn biết là phải, vì đó là một câu chuyện ly kỳ lắm, mà trước kia ta học được của một nhà tu hành đạo đức, nay đã chết rồi. Nhà tu hành đó lại cũng học được ở một nhà tu hành khác nay cũng đã chết rồi. Còn ta, để cảm tạ thịnh tình của ông Abu Ali, không phải ta sẽ kể cho anh nghe mà ta sẽ đọc cho anh chép tất cả chi tiết của câu chuyện từ đầu đến cuối. Nhưng ta yêu cầu một điều là anh phải thề hết sức gìn giữ văn bản ấy.

Người nô lệ đáp:

— Tôi sẵn sàng nhận mọi điều kiện, dầu có chết cũng cam đành.

Cụ già nói:

— Đây là một câu chuyện mà người ta không kể bất kỳ với ai. Đây là một chuyện dành cho quý khách. Cho nên anh sẽ lấy danh dự của anh, danh dự của ông chủ anh mà thề với ta là anh sẽ không kể một lời nào cho năm hạng người sau đây: những kẻ dốt nát vì họ không biết thưởng thức; những người giả dối vì họ sẽ bất bình; những ông thầy học vì họ kém thông minh và bất lực, và sẽ không hiểu; những người ngu ngốc vì họ giống như ông thầy dạy học và những người vô đạo vì họ sẽ không học được gì bổ ích.

Người nô lệ thưa to lên:

— Tôi xin thề trước đức Ala và trước mặt ngài, thưa đại nhân!

Rồi anh lấy cái túi đựng một nghìn đồng vàng dâng cho ông cụ. Cụ lấy bút giấy trao cho anh thanh niên và bảo anh chép. Cụ đọc từng chữ một cả câu chuyện của Hatxan An Baxri, nguyên vẹn như cụ đã học của nhà tu hành trước kia. Cụ đọc trong bảy ngày bảy đêm liên tiếp. Chép xong, người nô lệ đọc lại và cụ chữa những chữ viết sai. Người nô lệ Môbarắc hết sức sung sướng hôn tay cụ và chào từ biệt, xin trở về nước Koratxân. Vì sung sướng nhẹ nhõm, anh ta chỉ mất nửa số thời gian đã về đến nhà, vừa lúc Abu Ali chỉ còn mười ngày là hết hạn vua cho. Cái cực hình chưa từng có sẽ chờ ông trước cửa hoàng cung. Người kể chuyện vô phúc này đã tuyệt vọng, cho mời tất cả họ hàng, bạn bè tới để ông giảm bớt sợ hãi mà chịu đựng cái giờ phút khủng khiếp đang chờ ông, thì người nô lệ Môbarắc chạy vào, tay cầm văn bản câu chuyện vung lên. Anh đến hôn tay chủ và giao lại tập chuyện với đầu đề viết rất lớn: “Những cuộc phiêu lưu của chàng Hatxan An Baxri.”

Ông Abu Ali liền đứng dậy hôn người nô lệ. Ông bảo anh ngồi bên cạnh, cởi áo cho anh và để tỏ lòng thương yêu, ông trả lại tự do cho anh và tặng anh mười con ngựa quý, mười con lạc đà, mười con lừa, ba người nô lệ và hai thiếu niên. Ông cầm tập văn bản đã cứu sống ông và tự tay chép lại trên thứ giấy thật đẹp, bằng chữ vàng, viết chữ lớn và rộng cho dễ đọc và phải chín ngày chín đêm liền mới xong. Ông chỉ còn đủ thì giờ ăn một quả chà là và chợp mắt một chốc. Đến ngày thứ mười, đúng giờ phải chịu cực hình, ông đặt văn bản câu chuyện vào trong một cái túi bằng vàng và chạy vào cung vua.

Vua Kenđamia liền cho vời các vị tể tướng, các vị đại thần, nội giám, các nhà thơ, các nhà bác học lại. Ngài phán:

— Lời của các vị quốc vương phải được tuân hành. Ngươi hãy đọc câu chuyện mà ngươi đã hứa; còn ta, ta sẽ không quên những điều ta đã hẹn từ lúc đầu.

Ông Abu Ali liền lấy trong túi vàng văn bản câu chuyện thần kỳ, mở ra trang đầu, và đọc. Ông đọc hết trang này đến trang khác làm cho cả cử tọa say mê. Câu chuyện ly kỳ đến nỗi cả ngày hôm ấy nhà vua không bãi triều, và mọi người ăn uống tại chỗ xong rồi lại tiếp tục cho đến hết chuyện.

Vua Kenđamia, quá đỗi vui mừng và chắc chắn từ nay ngài sẽ không còn một chút chán nản vì đã có câu chuyện ấy trong tay; ngài đứng dậy, ban cho ông Abu Ali chức tể tướng, mặc cho ông một chiếc áo long bào và ban cho ông một tỉnh với tất cả các đô thị, làng mạc và lâu đài để làm của riêng. Ngài lại giữ ông lại làm một người cận thần thân tín. Ngài cho cất cái túi vàng và văn bản câu chuyện trong tủ quý và chỉ đem ra xem khi nào ngài cần ngăn ngừa mối phiền muộn trong tâm tư.

Chuyện rằng: Ngày xửa ngày xưa, lạy đức Ala chí minh chí thiện. trong thành phố Baxra có một chàng trai cực kỳ đẹp đẽ. Chàng tên là Hatxan. Hatxan nghĩa là Rất đẹp và chưa bao giờ cái tên lại đúng với sự thực như vậy. Bố mẹ chàng yêu chàng hết sức, vì hai ông bà đã già lắm. Ông bà đã nhờ một thầy phù thủy mách cho ăn thịt lưng một loại rắn rất lớn, như lời dạy của thần Xôlâymân (cầu cho đức Xôlâymân được vạn phúc!) nên mới sinh được chàng. Ít lâu sau, đức Ala lại nhận ông bố của Hatxan về chốn thiên đường; và thế là chàng thanh niên Hatxan thừa kế tất cả của cải của ông thân sinh.

Vì bố mẹ quá nuông chiều, kém phần dạy bảo, chàng giao du với những thanh niên cùng lứa tuổi, ăn chơi làm tiêu tan nhanh chóng tiền dành dụm của ông bố, đến nỗi trong tay không còn một đồng xu. Bà mẹ thương tình không thể nhìn con buồn bực, đem hết phần tài sản còn lại của bà mở một cửa hàng vàng bạc trong khu chợ cho con.

Sắc đẹp của Hatxan (và nhờ đức Ala phù trợ) đã làm cho tất cả khách qua đường đều lui tới cửa hàng. Không một người nào đi qua khu chợ mà không dừng chân ngắm nghía và khen ngợi cái kỳ công của tạo hóa. Cửa hàng của Hatxan vì thế đã trở nên nơi tụ tập của người buôn, của phụ nữ, của trẻ em đến nhìn say sưa tay chàng điều khiển cái búa thợ bạc.

Một ngày nọ, khi Hatxan đang ngồi trong nhà, một người Ba Tư đi qua, tóc bạc và đầu chít khăn lượt trắng, bộ điệu và dáng đi đủ tỏ là một người có chức vụ lớn, một người quan trọng. Lão cầm tay một quyển sách cũ. Lão dừng lại trước cửa hiệu và chăm chắm nhìn Hatxan; rồi lão xích lại gần Hatxan và nói cho chàng nghe rõ:

— Lạy đức Ala! Thật là một người thợ bạc khéo tay!

Lão lắc lư cái đầu tỏ vẻ hết sức khâm phục và đứng yên đấy không cử động cho đến khi mọi người đi cầu kinh chiều. Lão bước vào nhà chào Hatxan, chàng đáp lễ và mời lão ngồi. Lão Ba Tư ngồi, cười một nụ cười đầy tình cảm và nói:

— Cháu ơi, cháu là một chàng trai rất thanh lịch. Lão không có con trai, lão muốn nhận cháu làm con lão để lão truyền cho cháu những bí quyết nghệ thuật của lão, nghệ thuật độc nhất trên thế gian này, mà hàng mấy nghìn người đã van lơn xin lão truyền cho. Bây giờ vì lòng lão đối với cháu, vì tình bạn mới chớm nở, lão truyền cho cháu những điều mà lâu nay lão giấu kín. Sau này, khi lão chết rồi, cháu sẽ là người thừa kế độc nhất cái khoa học của lão. Và nhờ thế, cháu sẽ không thể nào rơi vào cảnh nghèo nàn. Cháu sẽ khỏi phải làm cái nghề thợ bạc, không lợi bao nhiêu và không xứng đáng với sắc đẹp của cháu; cái nghề phải làm bạn với bụi, than và lửa này.

Hatxan đáp:

— Lạy đức Ala! Thưa bác quý mến của cháu, cháu chỉ ước ao trở thành con bác và thừa hưởng được nền khoa học của bác. Thế bao giờ bác dạy cho cháu được?

Lão đáp:

— Ngày mai.

Và lão liền đứng dậy, ôm hôn đầu Hatxan rồi đi ra, không nói thêm một lời.

Hatxan hết sức cảm động và bối rối, vội vàng đóng cửa hiệu, chạy về nhà kể với mẹ những việc đã xảy ra. Bà mẹ Hatxan cũng cảm động. Bà nói:

— Con kể chuyện gì thế, Hatxan? Làm sao con tin được lời của một người Ba Tư vô đạo?

Hatxan thưa lại:

— Ông bác học đáng kính mến này không phải là vô đạo. Khăn của ông ta cũng bằng vải lượt trắng.

Bà mẹ đáp:

— Con lầm to rồi! Những người Ba Tư ấy là bọn đểu giả, dụ dỗ người. Khoa học của chúng là ảo thuật luyện đá ra vàng. Chỉ đức Ala mới biết được những mưu đồ trong tâm hồn đen tối của chúng và những mánh khóe chúng lừa lọc để bóc lột người.

Hatxan cười, thưa mẹ:

— Mẹ ơi, mẹ con ta nghèo khổ, chúng ta có gì để khêu gợi lòng tham của người khác? Còn ông Ba Tư kia thì trong cả thành phố Baxra không một người nào có dáng điệu và mặt mày thanh lịch bằng. Con thấy ở ông ấy những dấu hiệu rõ rệt của tâm tư và đạo đức. Mẹ con ta hãy cảm ơn đức Ala đã xui ông đoái thương đến phận hèn của chúng ta.

Bà mẹ nghe vậy không đáp lời nữa. Đêm ấy Hatxan không ngủ được vì quá phân vân và sốt ruột.

Ngày hôm sau chàng mang chìa khóa ra khu chợ thật sớm, mở cửa trước mọi người thì liền đó chàng thấy lão Ba Tư bước vào. Hatxan vội vàng đứng dậy chào và muốn hôn tay lão, nhưng lão từ chối. Lão ôm lấy chàng và hỏi:

— Cháu đã có vợ chưa?

— Lạy Chúa! Con chưa có vợ mặc dầu mẹ con luôn luôn nhắc con điều đó.

Lão Ba Tư nói:

— Thế thì tốt lắm, vì nếu cháu có vợ rồi thì không bao giờ cháu biết được những bí quyết của ta.

Lão lại nói thêm:

— Cháu ơi, cháu có đồng trong cửa hàng không?

Hatxan đáp:

— Con có một cái mâm bằng đồng cũ và đã sứt mẻ.

Lão nói:

— Bác chỉ cần thế. Cháu bắt đầu thổi lửa, để nồi nấu đồng lên lò và thổi bễ; rồi cháu lấy kéo cắt cái mâm đồng ra từng mảnh nhỏ.

Hatxan liền làm đúng như lời lão bảo. Lão Ba Tư nói:

— Cháu bỏ mấy mảnh đồng này vào nồi, thổi lửa lên cho đến khi đồng chảy ra.

Hatxan bỏ đồng vào nồi, thổi lửa bừng lên cho đến khi đồng chảy. Lão Ba Tư đứng dậy, lại gần cái nồi, mở quyển sách đọc những câu ma thuật bằng một thứ tiếng lạ, rồi cất giọng lên, lão đọc to:

— Hakh! Makh! Bakh! Kim loại hèn! Mặt trời hãy tác động vào mày! Hakh! Makh! Bakh! Vàng hãy tẩy nhơ bẩn của mày đi! Hakh! Makh! Bakh! Mày hãy biến thành vàng đi! Vừa đọc lão vừa giơ tay lên ngang khăn, rút trong nếp gấp của vải lượt ra một cái gói giấy. Lão mở gói ra, lấy một tí bột màu vàng như nghệ, bỏ vào nồi đồng. Một khắc sau, nước đồng đông lại thành một thoi vàng nguyên chất.

Hatxan thấy vậy hết sức ngạc nhiên và theo hiệu của lão Ba Tư, chàng lấy một cái dũa con, thử thoi vàng ở một góc thì thấy quả là vàng rất tốt và quý giá.

Vô cùng cảm phục, Hatxan bắt lấy tay lão Ba Tư để hôn nhưng lão không cho và bảo:

— Cháu Hatxan, cháu ra chợ bán thoi vàng lấy tiền đem về nhà cất thật kỹ và không nói cho ai biết một tí gì về những điều cháu đã trông thấy.

Hatxan chạy ra khu chợ giao thoi vàng cho người rao hàng bán đấu giá. Anh này xem xét về chất lượng, cân đo xong xuôi, rao lên thì người ta trả lần đầu tiên một nghìn đồng tiền vàng, lần thứ hai hai nghìn đồng và mua được. Hatxan chạy về nhà giao hai nghìn đồng đina vàng cho mẹ. Bà thấy nhiều tiền quá, không nói được một lời vì hết sức ngạc nhiên.

Hatxan kể cho bà nghe vàng này do kỹ thuật của lão Ba Tư làm ra. Bà giơ tay lên trời, khiếp sợ và nói:

— Không có trời nào khác ngoài đức Ala! Chỉ có sức mạnh và quyền lực ở đức Ala! Con ơi, con đã làm gì với lão Ba Tư giỏi về thuật luyện đá ra vàng kia?

Hatxan đáp:

— Mẹ ơi, chính nhà bác học đáng kính ấy đang dạy cho con thuật luyện đá ra vàng, và ông đã bắt đầu cho con thấy người ta làm thế nào để biến một kim loại thường thành vàng nguyên chất.

Và không để ý đến lời phản đối của mẹ, Hatxan chạy xuống nhà bếp lấy cái cối bằng đồng mà thường ngày bà mẹ giã lúa mì và hành tỏi để làm bánh, rồi chạy đến cửa hàng tìm lão Ba Tư đang chờ chàng ở đấy. Chàng để cối xuống đất, thổi lửa lên.

Lão Ba Tư hỏi:

— Cháu muốn làm gì đây, Hatxan?

Hatxan đáp:

— Cháu muốn biến cái cối của mẹ cháu thành vàng.

Lão Ba Tư phá lên cười, nói:

— Cháu dại quá. Trong một ngày mà cháu định chạy đến khu chợ hai lần với những thoi vàng, như thế là làm cho các nhà buôn nghi ngờ và đoán rằng chúng ta đang làm thuật luyện kim. Như thế, cháu gây ra một việc rất bất lợi, luôn luôn đe dọa chúng ta.

Hatxan đáp:

— Bác dạy phải lắm, nhưng cháu muốn học cái thuật bí mật của bác quá chừng!

Lão Ba Tư lại phá ra cười to hơn lần đầu nữa và nói:

— Cháu dại quá. Cháu tưởng người ta học khoa học và bí quyết của khoa học như thế à? Học ngay giữa đường giữa chợ và ở nơi công cộng, dưới con mắt của sai nha được à? Nếu thực là cháu quyết tâm muốn học tập nghiêm chỉnh thì cháu mang tất cả đồ nghề tới nhà bác.

Hatxan không do dự đáp:

— Cháu xin vâng lời bác.

Rồi đứng dậy thu nhặt dụng cụ, đóng cửa hàng và đi theo ông Ba Tư.

Dọc đường, Hatxan nhớ lại những điều mẹ chàng nói về người Ba Tư và trăm nghìn ý nghĩ xâm chiếm tâm trí chàng. Chàng dừng chân đứng lại mà không hiểu mình đang làm gì, rồi cúi đầu suy nghĩ… Lão Ba Tư quay lại, thấy Hatxan như vậy lại cười và bảo:

— Cháu Hatxan, cháu dại quá! Nếu cháu cũng thông minh như cháu nhã nhặn thì cháu sẽ không dừng lại trước tương lai đẹp đẽ đang chờ đón cháu. Thế nào? Bác muốn tìm hạnh phúc cho cháu mà cháu lại do dự à? Nhưng để cháu không còn một tí nghi ngờ nào về bác, bác sẽ dạy cháu những bí quyết kỹ thuật của bác ngay tại nhà cháu.

Hatxan thưa:

— Vâng! Như vậy mẹ cháu sẽ yên lòng.

— Cháu hãy đi trước dẫn đường.

Hatxan đi trước, lão Ba Tư theo sau. Tới nhà, Hatxan mời lão Ba Tư ngồi ở phòng đợi và như một con ngựa giống nhảy ngoài đồng cỏ mùa xuân, chàng chạy vào bảo với mẹ. Chàng thưa với mẹ:

— Lão Ba Tư sắp ăn uống cùng với mẹ con ta ngay ở trong nhà ta.

Bà mẹ đáp:

— Con ơi, cầu đức Ala phù hộ chúng ta! Trong gia đình, quan hệ giữa bánh mì và muối là thiêng liêng. Nhưng những người Ba Tư đáng ghét là những người tôn sùng lửa, họ là những người hư hỏng, phản bội, họ không tôn trọng quan hệ giữa bánh mì và muối. Con ơi, một tai nạn ghê gớm sẽ theo đuổi mẹ con ta.

Hatxan nói:

— Khi nào mẹ thấy nhà bác học đáng kính ấy thì mẹ sẽ không muốn để ông đi khỏi nhà ta đâu.

Bà đáp:

— Không! Mẹ thề trước mồ của bố con, mẹ sẽ không ở nhà khi có mặt người vô đạo ấy. Và khi ông ta đi rồi, mẹ sẽ lau chùi nền nhà, mẹ sẽ đốt trầm; và chính con nữa, mẹ sẽ không chạm đến người con trong một tháng để khỏi nhiễm phải cái ô uế của con.

Rồi bà nói thêm:

— Nhưng ông ấy đã ở trong nhà ta và đã gửi vàng cho ta thì mẹ cũng dọn cho ông ta và con ăn; xong rồi mẹ sẽ sang nhà hàng xóm.

Trong khi Hatxan qua phòng đợi tìm ông khách, bà mẹ trải khăn bàn, đi mua sắm và dọn những đĩa gà rán, dưa chuột và mười thứ bánh ngọt; rồi bà vội vàng qua nhà bên cạnh trốn.

Hatxan mời ông Ba Tư, người bạn quý của chàng vào phòng ăn, mời ông ngồi và thưa:

— Giữa bác và cháu nên có quan hệ giữa bánh mì và muối.

Lão Ba Tư đáp:

— Chắc chắn rồi! Quan hệ ấy là một việc không thể bỏ đi được.

Và lão ngồi bên cạnh Hatxan, vừa ăn vừa nói chuyện:

— Hatxan! Nếu không vì quan hệ thiêng liêng giữa chúng ta và nếu bác không thương cháu với một tình thương đậm đà, bác không dạy cho cháu những điều bí mật hôm nay.

Nói xong, ông rút ở trong vành khăn bịt đầu một gói con con bột vàng giơ cho Hatxan xem và bảo:

— Cháu thấy thứ bột này chứ? Cháu nên biết rằng với một nhúm tay thôi cháu có thể biến mười cân đồng thành ra vàng. Bột này là một thứ rượu thuốc tinh chế để đông đặc lại và tán ra chế bằng một nghìn cây thuốc và một nghìn nguyên liệu phụ khác rất phức tạp. Phải bao nhiêu công lao, mệt nhọc, bác mới đạt được thủ thuật này; sau đây bác sẽ cho cháu biết.

Liền đó lão giao cái gói cho Hatxan. Hatxan chăm chú nhìn cái gói đến nỗi chàng không nhìn thấy lão Ba Tư lấy trong vành khăn chít đầu một miếng thuốc ngủ trộn vào một cái bánh ngọt và trao cái bánh cho Hatxan. Chàng ta vẫn nhìn thứ bột kia, vừa nuốt xong miếng bánh thì ngã lăn nhào ra bất tỉnh.

Lão Ba Tư liền kêu lên một tiếng đắc thắng, nhảy lên và nói:

— A, Hatxan đáng yêu! Đã bao năm tao tìm mày không được, bây giờ mày ở trong tay tao rồi. Mày sẽ không thoát được ý muốn của tao đâu.

Lão bèn xắn tay áo lên, thắt gọn lại, đến gần Hatxan gấp người chàng lại, đầu sát vào đầu gối, trói hai cánh tay với hai ống chân, hai bàn tay với hai bàn chân. Lão lấy một cái hòm đựng áo quần, quẳng áo quần ra, bỏ Hatxan vào với tất cả vàng lão đã luyện ra. Lão đi gọi một người lân cận, bảo mang cái hòm lên lưng và đi đến bờ biển đón một chiếc tàu sắp rời bến. Người trông tàu chỉ chờ lão Ba Tư đến là cho tàu kéo neo. Thuận gió nồm trong đất thổi ra, chiếc tàu thẳng buồm ra khơi.

Còn bà mẹ Hatxan, sau khi thấy đứa con biến mất với cái hòm và vàng, bà hiểu rằng từ nay bà mất hẳn Hatxan và mệnh trời cay nghiệt đã được thi hành. Vô cùng chán nản, bà tự đánh vào mặt, xé áo quần, nước mắt đầm đìa, và nói:

— Khốn nạn! Khúc ruột của tôi, con ơi!

Suốt đêm bà như điên, chạy tới khắp mọi nhà hàng xóm hỏi tin tức con bà nhưng vô hiệu.

Các bà hàng xóm an ủi bà nhưng bà không nguôi được, và từ hôm ấy, suốt ngày suốt đêm bà khóc than bên nấm mồ giả của Hatxan mà bà cho xây ngay giữa nhà, có khắc tên và ngày giờ Hatxan mất tích. Bà cho chạm vào đá cẩm thạch của ngôi mộ hai câu thơ để bà luôn luôn tâm niệm mà khóc:

“Ban đêm, trong khi tôi đang thiếp mơ, một hình ảnh ảo huyền hiện lên, quanh quẩn bên giường tôi, hiu quạnh.

Tôi muốn ôm vào lòng hình ảnh yêu quý của con tôi, nhưng than ôi! Khi hình ảnh của con về thăm tôi qua rồi, tôi thức dậy thì lại thấy một thân một mình giữa nhà vắng vẻ”

… Còn lão Ba Tư đi trên chiếc thuyền với cái hòm kia là một thầy phù thủy đáng ghê sợ, hắn tên là Baram Lơghepbrơ, làm nghề luyện đá thành vàng. Mỗi năm hắn chọn một thanh niên đẹp đẽ con nhà theo đạo Hồi, bắt cóc rồi làm mọi việc của những người vô đạo, mọi việc trụy lạc của giống nòi hắn. Bậc thầy của tục ngữ đã nói: “Nó là một con chó, con của chó, cháu của chó. Tất cả cha ông nó đều là chó. Làm sao nó không phải là chó được mà nó làm gì khác hành động của con chó?”

Bởi vậy, trong suốt thời gian đi trên mặt biển, mỗi ngày một lần hắn xuống gầm tàu, chỗ để cái hòm đựng Hatxan, mở nắp hòm và cho Hatxan ăn, uống, tự tay đút thức ăn vào mồm Hatxan và cứ để Hatxan trong tình trạng mê man nửa thức nửa ngủ. Khi chiếc tàu đến bến, hắn cho mang chiếc hòm lên và cho chiếc tàu ra khơi.

Bấy giờ tên phù thủy Baram mở hòm, cởi trói cho Hatxan và cho chàng uống dấm và thổi vài mũi chàng một thứ bột giải độc. Hatxan tỉnh dậy, nhìn tứ phía, thấy mình nằm trên bờ biển mà sỏi cát đều nhuộm màu đỏ, màu xanh, màu trắng, màu lơ, màu vàng, màu đen. Chàng mới nhận ra đây không phải là bờ biển của quê hương chàng. Ngạc nhiên thấy mình ở một nơi xa lạ, chàng đứng dậy thì thấy sau lưng mình, ngồi trên một tảng đá, lão Ba Tư đang nhìn chàng một mắt nhắm, một mắt mở. Chỉ thấy thế, chàng đã hiểu rằng mình bị lừa rồi, và bây giờ chàng ở trong tay lão ta. Hatxan sực nhớ những tai nạn mà bà mẹ đã báo trước với chàng và tự bảo số phận làm sao thì chịu vậy: “Ta tin tưởng ở đức Ala!”

Chàng xích lại gần lão Ba Tư. Hắn không động đậy. Chàng nói giọng cảm động:

— Thưa cha, như thế nghĩa là sao? Thế là giữa chúng ta chưa bao giờ có quan hệ giữa bánh mì và muối?

Baram phá lên cười, nói to:

— Vì “Lửa và Ánh sáng!” Con nói gì về bánh mì và muối với cha? Cha là Baram người thờ Lửa và Ánh sáng. Và con cần biết rằng cha đã có trong tay chín trăm chín mươi chín thanh niên mà cha đã bắt cóc, và con là người thứ một nghìn đấy. Nhưng con, vì Lửa và Ánh sáng, con là người đẹp nhất và cha cũng không ngờ con rơi vào lưới của cha dễ dàng như thế! Vinh quang thay Mặt trời! Bây giờ con ở trong tay cha, con sẽ thấy cha thương con như thế nào.

Tiếp đó, lão nói thêm:

— Trước hết, con phải từ bỏ tôn giáo của con và thờ cái gì cha thờ.

Nghe mấy lời ấy Hatxan phẫn khích cực độ. Chàng liền thét lên:

— Hỡi tên đầu quỷ của tai ương! Mày dám đề nghị gì với ta đó? Mày muốn ta phạm tội ác gì?

Tên Ba Tư thấy Hatxan giận dữ nhưng rồi hắn còn nhiều mưu đồ khác nên hắn chỉ nói:

— Ồ Hatxan, việc cha đề nghị với con từ bỏ tôn giáo của con chỉ là một sự thử thách đức tin của con để tỏ giá trị lớn lao của con trước mặt đấng Chí công. Mục đích độc nhất của cha khi đem con đến đây là để dạy cho con những bí quyết của khoa học.

Hãy nhìn hòn núi cao thẳng đứng trên bờ biển, đó là núi Vân Sơn. Chính là nơi có những vật liệu cần thiết để chế ra thứ rượu thuốc cần cho việc luyện đá thành vàng. Và nếu con muốn người ta dẫn con lên tận chóp núi thì cha thề trước Lửa và Ánh sáng rằng con sẽ không có gì đáng hối hận; vì nếu cha muốn đem con lên đấy mặc dầu con không muốn, thì cha đã làm trong khi con ngủ. Khi chúng ta trèo lên đỉnh núi rồi, chúng ta sẽ lấy những cây mọc ở vùng cao hơn mây. Cha sẽ bảo cho con cần làm gì sau đó nữa.

Hatxan cảm thấy bị lôi cuốn bởi những lời lẽ của tên phù thủy. Chàng nói:

— Con xin vâng lời.

Rồi sực nhớ đến bà mẹ và quê hương, Hatxan đau lòng khóc.

Baram nói với Hatxan:

— Đừng khóc, Hatxan! Con sẽ thấy nghe theo lời cha là lợi cho con biết ngần nào.

Hatxan hỏi:

— Nhưng chúng ta làm sao leo được hòn núi cao thẳng đứng như vậy?

Lão phù thủy đáp:

— Sự khó khăn đó không làm con nản lòng. Chúng ta sẽ lên tới đỉnh núi dễ hơn chim bay.

Nói xong, lão lấy trong túi ra một cái trống đồng con căng bằng da gà trống, có khắc chữ phù thủy. Hắn lấy ngón tay gõ vào cái trống đồng ấy, tức khắc một đám mây bụi tung lên và giữa đám mây, một tiếng ngựa hí vang lên. Trong nháy mắt, hiện lên một con ngựa đen to lớn, có cánh; chân nó đạp mạnh xuống đất, lửa từ hai lỗ mũi bay ra. Lão nhảy lên ngựa, đỡ Hatxan trèo lên sau lưng. Một khắc sau, ngựa đập cánh bay đi. Chỉ trong nháy mắt, ngựa đặt hai người xuống đỉnh núi Vân Sơn rồi biến mất.

Bấy giờ tên Ba Tư nhìn Hatxan với con mắt khó chịu như khi ở trên bờ biển, một tiếng cười phá lên. Hắn nói:

— Từ bây giờ, Hatxan, con vĩnh viễn thuộc quyền của cha rồi và không ai có thể đến cứu con được. Con hãy ngoan ngoãn chuẩn bị làm toại nguyện mọi ý muốn của cha. Con bắt đầu bằng việc ly khai với tôn giáo của con và công nhận chỉ có một uy lực là Lửa, cha của Ánh Sáng.

Nghe vậy, Hatxan bước lùi lại, kêu lên:

— Chỉ có một đấng thiên thần là Ala và Môhamet là sứ giả của Ala! Còn mày, thằng Ba Tư đê hèn, mày chỉ là một thằng vô đạo! Đấng Tối cao sẽ trừng phạt mày do bàn tay của tao.

Và Hatxan nhanh như chớp nhảy tới tên phù thủy, cướp cái trống đồng trong tay nó, đẩy nó tới gần bờ vực sâu thăm thẳm của hòn núi, lấy cả hai cánh tay rắn chắc, xô nó xuống vực sâu.

Tên phù thủy phản bội và vô đạo quay lăn trên mình nó, đập đầu vào các mỏm đá dưới biển, chết với linh hồn vô đạo của nó. Thần Eblit nhặt hơi thở của nó để thổi vào lửa của địa ngục. Đó là cái chết của Baram Lơghepbrơ, tên phù thủy lường gạt người, làm nghề luyện đá thành vàng.

Còn Hatxan, thoát khỏi tay tên phù thủy, kẻ muốn làm cho chàng phạm tất cả tội lỗi ghê gớm, chàng bắt đầu nhìn kỹ mọi mặt của cái trống bịt da gà trống, nhưng vì không biết dùng nó như thế nào, chàng kiêng không cầm đến nó, chỉ đeo vào thắt lưng. Xong rồi, nhìn tứ phía, chàng thấy mình đang đứng trên đỉnh núi cao đến nỗi mây chỉ tụ dưới chân núi, đỉnh núi là một cánh đồng rộng mênh mông như một cái biển không có nước, cheo leo giữa trời và đất. Đằng xa, một ngọn lửa sáng lòe đang cháy. Hatxan thầm nghĩ: “Chỗ nào có lửa là có người” và chàng đi thẳng về phía cánh đồng mà đâu đâu cũng chỉ thấy sự có mặt của đức Ala mà thôi. Đi hết cánh đồng, chàng mới hiểu ngọn lửa sáng lòe đó chỉ là ánh sáng phản chiếu của một lâu đài bằng vàng, với mái vòm bằng vàng xây trên bốn cột bằng vàng. Hatxan tự hỏi: “Vua nào, thần nào ở nơi đây?”

Quá nhọc vì những cảm xúc mới, và vì đã đi một quãng đường dài, chàng tự bảo: “Cầu đức Ala phù hộ ta! Ta sẽ vào trong lâu đài này xin người giữ cổng một tí nước và thức ăn để khỏi chết đói, và nếu là một người lương thiện thì họ sẽ cho ta trọ một đêm ở một góc nào đó”. Tin tưởng vào số mệnh, chàng đi đến cái cổng lớn trổ trong một tảng ngọc xanh. Qua khỏi bực cửa, vào đến giữa sân, vừa bước được vài bước Hatxan chợt thấy hai thiếu nữ đẹp lộng lẫy đang chơi cờ tướng. Quá ham nước cờ, hai nàng không thấy Hatxan vào. Người trẻ nhất nghe tiếng động của bước đi, ngẩng đầu lên và thấy Hatxan thì cũng vừa lúc Hatxan đứng lại. Cô nàng đứng dậy bảo chị:

— Chị ơi! Nhìn người thanh niên đẹp kia kìa. Chắc là người bất hạnh mà tên phù thủy Baram mỗi năm đem lên núi Vân Sơn. Nhưng làm sao mà anh ta thoát được tay của thằng quỷ ấy?

Ban đầu Hatxan chỉ đứng yên một chỗ; khi nghe mấy lời của cô kia, chàng đi tới gần quỳ xuống và thưa với cô trẻ nhất:

— Thưa cô, vâng, tôi là người bất hạnh ấy.

Thiếu nữ thấy một chàng trai đẹp như thế quỳ dưới chân mình, nước mắt còn long lanh nơi mi đen, liền cảm xúc tận tâm can. Nét mặt cảm động, cô chỉ vào Hatxan, nói với chị:

— Chị ơi, chị chứng kiến cho em. Em thề từ phút này trước mặt đức Ala và trước mặt chị, em nhận người này làm anh của em, và em muốn cùng anh ta chia vui trong những ngày tươi đẹp và chia buồn trong những ngày rủi ro.

Nàng cầm tay Hatxan đỡ chàng đứng dậy và hôn chàng như một cô em gái ngoan ngoãn hôn người anh yêu quý. Vẫn cầm tay Hatxan, nàng dẫn chàng vào trong lầu, và việc đầu tiên là nàng mời Hatxan vào tắm trong phòng tắm, xong rồi nàng đưa áo quần thật đẹp cho Hatxan, vứt bộ áo quần bẩn của chàng sau cuộc hành trình đi và cùng với người chị mới đến sau, nàng dẫn Hatxan vào buồng riêng của mình, hai chị em mỗi người đi một bên. Hai cô mời người khách trẻ cùng ăn. Sau đó, cô trẻ nói với Hatxan:

— Hỡi anh yêu quý của em! Anh đến đây làm cho đá sỏi cũng nhảy lên, vui sướng. Anh hãy nói cho em biết tên anh và lý do vì sao anh tới chỗ này.

Hatxan đáp:

— Hỡi cô em đang hỏi anh, và hỡi cô chị, tôi tên là Hatxan. Còn vì sao tôi tới đây thì đó là do số phận may mắn của tôi, nhưng trước khi đến được lâu đài này, tôi phải trải qua nhiều gian khổ.

Rồi chàng kể chuyện tên phù thủy Baram Lơghepbrơ từ đầu đến cuối. Hai chị em hết sức bất bình về những mưu mô của tên phù thủy Ba Tư. Họ phải thốt lên:

— Đồ chó! Nó chết là đáng tội. Anh không để cho nó thở hít không khí của trời là phải lắm!

Nói xong, cô chị bảo cô em:

— Tường Vi em! Bây giờ đến lượt em kể chuyện chúng ta cho Hatxan nghe.

Tường Vi nói:

— Thưa anh, anh cần biết rằng chúng em là công chúa. Chị em đây gọi là Đào Kim, chúng em còn năm chị nữa, đẹp hơn chúng em nhiều. Các chị ấy đang đi săn, sắp về. Chị cả tên là Triêu tinh, chị hai tên là Tịch tinh, chị ba tên là Mã Não, chị tư tên là Bích Ngọc và chị năm tên là Bạch Đầu Hoa. Em là em cuối cùng nhưng chúng em là con cùng cha khác mẹ. Hai chị em em đây là cùng mẹ. Còn cha chúng em là một ông vua tàn bạo và kiêu căng, ông bảo không ai xứng đáng làm chồng chúng em, cho nên ông thề không cho chúng em lấy chồng. Và để tin chắc rằng ý muốn của ông không bị vi phạm, ông gọi các vị đại thần và bảo với họ:

— Các ngươi có biết một nơi nào hoang vắng mà cả con người lẫn ma quỷ đực chưa hề đặt chân đến, để cho bảy con gái của ta ở không?

Các vị đại thần tâu:

— Thưa quốc vương, vì sao vậy?

Vua đáp:

— Để các con ta tránh gặp mặt con người và ma quỷ đực.

Các vị đại thần tâu lại:

— Thưa quốc vương, chúng tôi nghĩ rằng đàn bà và con gái được đức Ala sinh ra là để kết hợp với đàn ông. Vả chăng, đức Sứ giả (cầu Chúa giáng phúc cho Ngài) đã nói: “Trong đạo Hồi, không một người đàn bà nào phải giữ tân trọn kiếp. Nếu các công chúa phải giữ tân đến già thì thực là một sự xấu hổ cho quốc vương và lạy đức Ala, thật là thiệt thòi cho tuổi thanh xuân của các công chúa”.

Nhưng cha chúng em đã đáp:

— Thà để cho chúng chết còn hơn là để chúng lấy chồng.

Và ông nói tiếp:

— Nếu ngay bây giờ các ngươi không chỉ cho ta được một nơi mà ta bảo các ngươi tìm thì đầu các ngươi sẽ rời khỏi cổ.

Các vị đại thần đành phải tâu:

— Thưa quốc vương, nếu thế thì có một nơi sẵn sàng để các công chúa ẩn náu. Nơi ấy là núi Vân Sơn mà ngày xưa đức Xôlâmân đày những hung thần phản nghịch. Tại đó có một tòa lầu bằng vàng bọn phản nghịch xây dựng lên, nhưng đã hoang vắng từ lâu. Vùng núi ấy khí hậu rất tốt, cây cối hoa quả rất nhiều, nước trong hơn tuyết và ngọt hơn đường mật.

Nghe nói như vậy, cha chúng em vội phái một toán quân hung dữ bắt chúng em đến đây. Khi bọn này thấy chúng em không thoát đâu được nữa, thì chúng mới trở về đất nước của cha chúng em. Đến đây, chúng em thấy ngay chốn hoang vu này không có một bóng người, mà lại là một vùng xanh tươi, nhiều rừng, nhiều đồng cỏ, nhiều cây ăn quả, nhiều suối nước trong, đẹp như những chuỗi ngọc hay những thoi bạc chen nhau, chiếu bóng các cánh hoa tươi. Chim bồ câu cườm, bồ câu đất gáy trên cành xuân, ca ngợi đấng Hóa công. Chim bạch nga vẻ vang lướt trên mặt hồ. Chim công, bộ lông tựa ngọc và xà cừ với muôn nghìn màu sắc trông giống những cô dâu mới. Đất là một thứ đất tinh túy thơm mùi long não có tất cả vẻ đẹp của thiên đường. Tóm lại chốn này là một chốn thần tiên. Bởi vậy, ông anh của em! Chúng em không cảm thấy buồn khổ từ khi đến ở đây, trong cái lầu bằng vàng này. Chúng em cám ơn đấng Chí công đã ban cho đặc ân đó. Nhưng chúng em còn tiếc một điều, là không có một bạn trai nào dễ thương, một bạn trai có tấm lòng đa cảm và đứng đắn để nhìn khi ngủ dậy. Cho nên, anh Hatxan, chúng em rất vui mừng vì có anh đến đây.

Nói xong, cô Tường Vi, duyên dáng ân cần, săn sóc Hatxan như một người bạn thân, như anh em ruột thịt và âm yếm tiếp tục nói chuyện với chàng.

Năm người chị cũng vừa về, thấy một chàng trai đẹp, một người anh em trai dễ thương như vậy nên cũng thân mật đón chào chàng. Sau những lời chào hỏi theo thủ tục, các cô bắt chàng hứa ở lại đây với các cô trong một thời gian lâu; và Hatxan cũng không thấy điều gì bất lợi cho chàng nên đã hứa với cả tấm tình thân ái. Hatxan ở với bảy nàng Tân chúa trong tòa lâu đài đầy kỳ quan và trở nên người bạn của họ trong các cuộc đi săn bắn. Chàng rất sung sướng có những người chị, người em gái yêu kiều mỹ lệ; các công chúa cũng vô cùng cảm kích có một người anh em trai đẹp đẽ lạ thường. Cho nên suốt ngày, họ chỉ chơi đùa với nhau trong vườn hoặc dọc bờ suối. Ban đêm, họ kể cho nhau nghe nhiều chuyện: Hatxan kể những phong tục của quê hương mình, các thiếu nữ kể những chuyện yêu tinh. Cuộc đời vui sướng ấy làm cho chàng ngày càng đẹp thêm và mặt chàng giống hệt mặt trăng. Tình bầu bạn thân ái với bảy nàng công chúa, nhất là với Tường Vi, trở nên đậm đà như tình thương giữa anh chị em cùng cha cùng mẹ.

Một ngày kia, trong khi mọi người đang ngồi hát dưới một chòm cây, bỗng một cơn gió bụi tràn ngập cả bầu trời, che cả ánh sáng, bay đến với cả tiếng sấm tiếng sét. Bảy nàng công chúa hoảng sợ bảo với Hatxan:

— Anh chạy vào nấp trong nhà lục giác ở trong vườn đi!

Tường Vi cầm lấy tay Hatxan, dẫn chàng vào nhà lục giác. Đám bụi tan dần thì từ trong đó xuất hiện một đoàn quân lính của vua Rennistăng sai đến đón các công chúa về dự những cuộc lễ lớn mà nhà vua tổ chức để chúc mừng một ông vua láng giềng. Nghe tin ấy, Tường Vi lẻn chạy đi tìm gặp Hatxan, nức nở khóc, ôm chàng hôn và báo cho chàng biết cả bảy chị em nàng sắp đi xa.

— Anh yêu quý của em, anh ở trong lầu này chờ chúng em về. Anh sẽ là ông chủ có toàn quyền; đây là chìa khóa của tất cả các buồng.

Nàng giao chùm chìa khóa cho Hatxan và dặn:

— Anh Hatxan ơi, em thiết tha xin anh một điều là anh đừng mở cái buồng mà chìa khóa có khảm ngọc lam.

Và nàng chỉ ngay chiếc chìa khóa ấy cho chàng.

Hatxan rất buồn về sự vắng mặt của Tường Vi, ôm hôn nàng, hứa sẽ chờ mấy chị em ở đây và sẽ không mở cái buồng có chìa khóa khảm ngọc lam. Cô thiếu nữ Tường Vi và sáu người chị lẻn đến gặp Hatxan, chào và hôn chàng rồi cùng đoàn quân lính về nước của vua cha.

Hatxan sống cô đơn trong tòa nhà rộng lớn. Chàng cảm thấy trong lòng một nỗi u hoài khôn tả. Chàng thấy ngực chàng như teo lại. Để khuây khỏa và làm dịu lòng nhớ tiếc, chàng đi xem buồng ngủ của các thiếu nữ. Khi thấy chỗ họ nằm, đồ đạc thường dùng của họ, Hatxan thấy trái tim hồi hộp. Khi đến trước cái buồng có chìa khóa khảm ngọc lam, chàng lùi ngay; chàng thầm nghĩ: “Ai biết được tại sao em Tường Vi lại dặn ta đừng mở cửa này một cách kỹ lưỡng như vậy? Có gì bí mật trong ấy mà nàng phải bảo đừng xem? Nhưng vì đây là ý muốn của em ta, ta phải vâng lời vậy”. Rồi trời tối, cảnh vắng vẻ như đè trĩu tim chàng. Hatxan vội đi ngủ để quên đi mối se buồn nhưng chàng không thể nhắm mắt được. Cái cửa cấm mở kia cứ ám ảnh, giày vò chàng: dậy mở cửa ấy xem sao. Nhưng chàng lại nghĩ: thôi chờ đến sáng. Rồi không nén được lòng, Hatxan vùng dậy: “Ta mở ngay cửa để xem có gì trong buồng ấy, dầu chết cũng cam.”

Chàng châm đuốc và đi đến cái buồng cấm kia, tra chìa vào ổ, vặn thấy dễ dàng. Cánh cửa mở không một tiếng kêu như tự đẩy ra vậy, và Hatxan vào buồng.

Chàng nhìn tứ phía, không thấy gì hết, không bàn ghế, không chiếu, không thảm. Chàng đi quanh buồng mới thấy trong góc một cái thang bắc lên trần thượng. Không do dự, để cây đuốc xuống nền nhà, chàng leo thang lên tới trần thượng, rồi chui qua lỗ hổng, đến một cái sân thượng đầy cây cối như một cái vườn. Và, dưới ánh sáng huyền diệu của mặt trăng, trong sự im lặng của trời đất, Hatxan thấy một cảnh đẹp mà chàng chưa bao giờ được ngắm.

Dưới chân lầu, một cái hồ rộng đang đắm chìm trong yên lặng phản chiếu cảnh đẹp của vòm trời. Mặt nước lăn tăn như mỉm cười với những cây nguyệt quế đu đưa trước gió với những cây đào kim đầy hoa đỏ, với những cây hạnh nhân điểm những chùm hoa tuyết, với những cây đằng la nở rộ hoa vàng. Tất cả các loài chim đều hót bài thánh ca lúc đêm khuya. Giữa bầu trời trong sáng như thủy tinh, hiện lên xa xa một tòa lâu đài kiến trúc kỳ lạ, với mái vòm màu mờ nhạt, tắm mình trong nước hồ lượn khúc giữa hai dãy rừng cây cao như một chiếc khăn lụa trắng. Một cái sân xây bằng những hàng đá ngọc bích, ngọc hồng. Một cái thang bằng cẩm thạch muôn màu đi từ lầu xuống tận mặt nước. Giữa sân có một cái ngai bằng gỗ trầm hương, thếp vàng rất đẹp và một cây nho leo với những chùm quả long lanh, to bằng trứng chim câu. Ngoài là một hàng rào mắt võng, đan bằng phiến vàng, phiến bạc.

Mọi vật ở đây hòa điệu với nhau một cách sinh động, nhưng không hề có một bóng người. Hatxan như choáng mắt, không dám cử động, sợ làm mất sự yên tĩnh kỳ lạ của chốn này. Bỗng nhiên chàng thấy từ trên trời, một bầy chim bay lại phía hồ và liền đó mười con chim con đến đậu trên bờ. Bầy chim đủng đỉnh bước đi như lướt trên mặt cỏ theo lệnh một con chim lớn nhất và đẹp nhất. Chim lớn đi về phía sân rồi bước lên ngai vàng; tức thì cả mười con, với một động tác dịu dàng và duyên dáng, giũ tất cả lông. Mười vầng trăng hiện ra, đẹp tuyệt vời, hiện hình mười thiếu nữ lõa thân. Cả mười người vui cười nhảy xuống hồ, nước tung lên như kim cương. Họ tắm, họ đùa; người đẹp nhất đuổi theo mấy người kia, bắt được và ôm lấy nhau, hôn lấy hôn để, cười nói lơi lả…

Tắm xong, họ lên bờ và người đẹp nhất lại trèo lên sân, vào ngồi trên ngai, mà chỉ có mái tóc xanh thay thế áo quần. Hatxan ngắm những vẻ khêu gợi của nàng, cảm thấy lý trí như bỗng bay đi. Chàng nghĩ bụng: “Ta hiểu lắm rồi vì sao em Tường Vi cấm ta mở cái cửa này. Thế là hết nghỉ ngơi yên tĩnh!” Rồi chàng lại tiếp tục ngắm nhìn từng nét đẹp của người thiếu nữ khỏa thân. Thật là một kỳ quan! Chàng thấy tất. Không nghi ngờ gì nữa, đó là một thành công tuyệt vời của đấng tạo hóa. Nàng lõa thân thì đẹp một cách rực rỡ, đẹp hơn con sơn dương vì cái gáy tròn trĩnh và cặp mắt đen nhánh của nàng; đẹp hơn chim anh vũ vì khổ người nàng cao và nhã. Tóc nàng đen như đêm đông, miệng nàng giống hoa hồng, cái ấn của đức Giáo chủ Xôlâymân. Bộ răng ngà non của nàng là một chuỗi ngọc, hay là những hạt tuyết lớn bằng nhau. Cái cổ của nàng là một thoi bạc, cái bụng và cái mông có chỗ lồi chỗ lõm. Rốn của nàng chứa được một phân xạ hương đen. Cặp đùi vừa nặng vừa chắc lại mềm như gối tựa nhồi lông đà điểu…

Một thiếu nữ như thế xứng đáng với mấy vần thơ sau đây:

“Một thiếu nữ lại gần tôi, trang phục bằng sắc đẹp của nàng như cây tường vi với hoa tường vi. Cặp vú nàng nổi lên như hai quả lựu. Và tôi kêu lên: “đây là hoa tường vi và hai quả lựu!

Không, tôi lầm! Thiếu nữ ơi, so sánh má nàng với hoa tường vi, vú nàng với quả lựu, thật là sai lầm! Vì hoa tường vi của cây tường vi, quả lựu của vườn không xứng đáng được so sánh; vì hoa tường vi người ta ngửi được, quả lựu người ta hái được; nhưng cô, cô trinh nữ, ai dám tự hào sờ được vào người cô, ngửi được cô!”

Đó là thiếu nữ đang ngồi trên ngai, trần truồng mà uy nghiêm như một bà hoàng hậu, trên bờ hồ.

Nghỉ xong, nàng nói với các bạn nằm trên sân, gần đấy:

— Các em đưa quần áo lót cho chị.

Các thiếu nữ lại gần và đưa cho nàng một cái khăn choàng màu vàng, một mảnh the xanh buộc tóc và một khổ gấm khoác vai; và nàng chỉ mặc có thế mà đã như một cô dâu, kỳ diệu hơn cả mọi kỳ quan.

Hatxan nấp sau các cây trên sân, ngắm nàng; chàng muốn bước tới nhưng không cử động được vì quá cảm xúc, và như bị tê liệt.

Thiếu nữ nói:

— Các công chúa ơi! Trời đã sáng, chị em ta nên nghỉ việc, đi về xứ ta. Chúng ta đã nghỉ ngơi đủ rồi.

Thế là các thiếu nữ khoác cho nàng một cái áo bằng lông, các thiếu nữ cũng mặc như thế, và tất cả đều bay lên làm sáng cả bầu trời buổi sớm.

Câu chuyện gặp gỡ như thế đấy!

Hatxan ngạc nhiên và ngây ngất nhìn theo mãi cho đến khi hình ảnh của họ biến mất. Lòng chàng như bị thiêu đốt trong niềm say đắm mà trước kia chàng chưa hề bao giờ có. Dục vọng, và tình ái làm nước mắt chàng chảy dài trên má.

— A, Hatxan bất hạnh! Quả tim mày bây giờ đã nằm trong tay bọn yêu tinh, mà từ trước ở trong nước chưa bao giờ sắc đẹp mê hoặc được mày.

Má tựa trên tay, chàng chìm đắm trong một giấc mơ. Chàng ứng khẩu:

“Sương mai nào che lấp bóng nàng?

Nàng đã hiện lên tựa ánh ban mai rực rỡ, để giày vò lòng ta rồi lại biến mất.

Người ta nói tình yêu đầy êm ái. Ôi! Nếu sự mất mát này êm dịu, cây ô dược kia cay đắng như thế nào?”

Suốt đêm chàng không nhắm mắt, cứ thở dài cho đến khi mặt trời lên. Chàng xuống bờ hồ, đi lang thang, hòng ngửi được trong không trung cái hương vị còn lại của các thiếu nữ. Chàng mong cho ban ngày mau trôi qua để đến đêm chàng trèo lên sân thượng, mong chim kia trở về đấy. Nhưng những đêm sau không có ai đến đấy cả. Hatxan nản lòng, không buồn ngủ, không buồn ăn và ngày càng say mê người thiếu nữ vô danh ấy. Tình trạng đó cứ kéo dài, Hatxan vàng võ, gầy mòn, sức yếu dần đi. Cuối cùng chàng ngả xuống đất và than rằng: “Thà chết còn hơn sống trong đau khổ như thế này!”

Bảy nàng công chúa con vua Rennistăng đi dự lễ của vua cha vừa về. Nàng trẻ nhất chưa kịp thay áo quần đi đường đã chạy đi tìm Hatxan. Nàng thấy Hatxan nằm trên giường, người xanh xao, mắt nhắm nghiền, nước mắt chảy dài trên má. Thiếu nữ thét lên một tiếng đau khổ, dang hai cánh tay ôm lấy Hatxan như em ôm anh rồi hôn mắt, hôn trán chàng và bảo:

— Anh yêu quý của em! Cầu đức Ala! Thấy anh như thế này, trái tim em như nứt ra. Anh hãy nói cho em nghe tại sao anh lại đau khổ, để em tìm thuốc chữa cho anh.

Hatxan khóc nức nở, lấy tay làm dấu: Không!

Thiếu nữ đầm đìa nước mắt rồi với một giọng vô cùng thương xót, nàng nói với Hatxan:

— Anh Hatxan! Em van anh. Linh hồn của linh hồn em! Khoái lạc của mắt em! Thấy mắt anh sâu lõm, má anh không còn đỏ nữa, thì cuộc đời đối với em trở nên chật hẹp và không còn đẹp đẽ gì hết. Vì tình cảm thiêng liêng trói buộc chúng ta, em van anh đừng giấu nỗi buồn và sự đau khổ của anh với người con gái sẵn sàng hy sinh một nghìn cuộc đời để cứu cuộc đời của anh.

Và như cuồng lên, nàng hôn lấy hôn để Hatxan, cầm hai tay chàng úp vào ngực mình và quỳ xuống bên giường để van xin.

Sau một hồi, Hatxan thở dài đau đớn, với một giọng như tắt, chàng ứng khẩu mấy vần thơ:

“Nếu em nhìn kỹ, em sẽ thấy nỗi khổ của anh, không cần anh giải thích; nhưng tìm hiểu làm chi một thứ bệnh không có thuốc chữa!

Trái tim anh đã đổi chỗ. Con mắt anh không biết ngủ nữa. Cái gì mà ái tình đã thay đổi thì chỉ có ái tình mới khôi phục lại được”.

Nước mắt Hatxan lại chảy ròng ròng. Chàng nói tiếp:

— Em ơi, cứu chữa làm sao được một người đang đau khổ vì lầm lỗi của mình? Và anh sợ em chỉ có thể để anh chết vì sầu muộn.

Thiếu nữ kêu lên:

— Đức Ala luôn luôn ở bên anh. Anh Hatxan, anh nói gì thế? Dẫu linh hồn lìa thân xác em đi nữa, em chỉ biết giúp anh.

Hatxan vừa khóc vừa nói:

— Em Tường Vi, em hãy biết là mười ngày nay anh không ăn vì những việc đã xảy ra cho anh.

Rồi chàng kể cho Tường Vi nghe những việc chàng đã thấy, không sót một chi tiết nhỏ. Tường Vi nghe xong, đã không hờn trách mà còn thông cảm nỗi buồn và cùng khóc với Hatxan.

Tường Vi nói:

— Anh ơi, anh hãy an ủi tâm hồn, lau nước mắt để cho mắt dịu đi, vì em, em thề sẵn sàng hy sinh cuộc đời thân yêu và linh hồn quý báu của em để cứu chữa những việc đã xảy ra cho anh, thực hiện ý muốn của anh để anh lấy được người anh đang say đắm. Nhưng anh ơi, em dặn anh một điều là anh giữ kín việc này, không tiết lộ một lời với các chị của em, để khỏi hại đến anh và hại đến cả em nữa. Nếu các chị có nói chuyện với anh về cái cửa cấm mở ấy và có hỏi anh điều gì thì anh sẽ trả lời: “Tôi không biết cái cửa ấy”, và nếu các chị buồn rầu vì thấy anh mòn mỏi mà hỏi anh vì sao thì anh sẽ trả lời: “Tôi mòn mỏi là vì các cô đi vắng, tôi ở trong cảnh cô đơn quá lâu cho nên lo nghĩ nhiều về các cô.”

Hatxan đáp:

— Nhất định anh sẽ nói như thế. Ý của em rất hay.

Hatxan hôn Tường Vi và cảm thấy tinh thần nhẹ nhõm, ngực nở ra vì đã trút được mối lo sợ cô em giận chàng về cái cửa cấm mở kia. Từ lúc ấy chàng yên chí, thở nhẹ nhàng và đòi ăn. Tường Vi hôn chàng một lần nữa rồi vội vàng đi tìm các chị, nước mắt đầm đìa:

— Các chị ơi, anh Hatxan đáng thương của em ốm quá, đã mười ngày không một miếng ăn lọt vào bụng vì chị em ta đi vắng, cho nên anh ấy buồn. Tội anh quá! Chị em ta để anh ở một mình, không một người bạn, cho nên anh ấy nhớ mẹ, nhớ quê hương, làm cho anh ấy chan chứa nỗi đắng cay. Số phận anh ấy thật đáng thương quá các chị ạ.

Nghe mấy lời của Tường Vi, các công chúa sẵn sàng thương cảm, vội vàng mang thức ăn thức uống cho Hatxan và hết sức an ủi chàng. Để giải khuây cho ông em trai, các nàng công chúa kể lại những buổi lễ, những điều đẹp đẽ mà họ thấy ở trong cung điện của vua cha. Trong một tháng trời, các công chúa săn sóc chàng hết sức chu đáo nhưng không thể nào làm cho chàng lành hẳn. Sau thời gian ấy, Tường Vi xin ở lại trong cung để Hatxan khỏi cô đơn, các công chúa đi săn như thường lệ và cũng bằng lòng cho cô em út ở nhà săn sóc người khách quý. Nhưng các công chúa vừa đi xong thì thiếu nữ đỡ Hatxan leo lên cái sân thượng nhìn xuống hồ. Và ở đây, nàng ôm Hatxan để chàng tựa đầu lên vai nàng. Nàng bảo:

— Anh thân yêu của em! Bây giờ anh hãy nói cho em biết anh thấy người thiếu nữ làm cho anh si mê như vậy ở chốn nào dọc bờ hồ?

Hatxan đáp:

— Không phải trong một phòng nào mà đầu tiên là dưới nước, rồi sau đó trên ngai vàng, giữa sân thượng này.

Thiếu nữ nghe vậy, tái mặt và kêu lên:

— Khốn cho chúng ta rồi! Anh Hatxan ơi, đó là người con gái của vị vua ngự trị trên cả vương quốc to lớn này. Cha em chỉ là một người trong quần thần của ngài. Và xứ của vị vua ở cách xa đây muôn dặm, xung quanh là biển mà người và ma tịnh không thể đi tới được. Ngài có bảy người con gái, và người anh đã thấy là người trẻ nhất. Công chúa có một đoàn quân hộ vệ con nhà quý phái, mỗi người ấy lại chỉ huy năm nghìn nữ kỵ binh. Người anh gặp đó cũng là người đẹp nhất, thao luyện nhất, can đảm và tài giỏi hơn mấy người kia; cô ta tên là Huy Hoàng. Hễ đến tuần trăng là cô ta tới đây cùng với con gái của các thị thần. Còn các cái áo bằng lông mà họ khoác vào để bay như chim là áo của yêu tinh; và nhờ áo bằng lông ấy, chúng ta sẽ đạt được mục đích của chúng ta. Quả vậy, anh Hatxan ạ, chỉ có một cách để anh lấy được cô ta là chiếm đoạt lấy cái áo bằng lông kỳ diệu ấy. Anh hãy nấp ở đây, chờ cô ta đến. Khi nào cô ta xuống hồ tắm thì anh lấy ngay cái áo bằng lông và chỉ lấy cái áo ấy thôi, thế là anh sẽ lấy được cô ta.

Nhưng cô ta có van lơn gì thì anh cũng chớ nghe, chớ có trả lại áo mà sẽ bị hại không có cách gì cứu được, và tất cả chị em của em sẽ bị cô ta trả thù, và cha chúng em cũng bị như chúng em. Anh hãy nắm lấy tóc cô ta và lôi đi. Cô ta sẽ tuân theo và chuyện gì phải xảy ra sẽ xảy ra.

Nghe mấy lời của Tường Vi phân trần, Hatxan hết sức cảm kích, thấy trong người có một nguồn sống mới và tràn đầy sức khỏe. Chàng vùng đứng dậy, hai tay ôm lấy đầu cô em, hôn rất thân ái và cảm ơn mối tình chân thật của cô.

Hai người cùng xuống nhà và trò chuyện với các thiếu nữ khác.

Ngày hôm sau, chính là ngày trăng rằm. Hatxan chờ đến đêm, nấp sau cái bục để trên bờ hồ. Chàng vừa đến thì nghe một tiếng động cánh chim và tức khắc bầy chim bay đến, cởi áo lông, áo quần trong, và nhảy xuống hồ.

Công chúa Huy Hoàng, con đức hoàng đế của yêu tinh, nhảy xuống nước với thân thể trần truồng chói lọi. Lần này nàng lại càng đẹp hơn và khêu gợi hơn lần trước nữa. Mặc dầu cảm xúc vô cùng nhưng Hatxan cũng cố gắng bò tới chỗ họ để áo quần lấy được cái áo lông của thiếu nữ, rồi vội vàng lẻn ra sau cái bục. Khi Huy Hoàng tắm xong, lên bờ, thấy áo quần quăng bừa bãi trên cỏ thì biết ngay có bàn tay lạ đã phạm đến linh vật của họ. Thấy áo lông của mình đã biến mất, nàng thét lên một tiếng khủng khiếp và chán nản, rồi tự đánh vào người, vào mặt. Ôi! Dưới ánh sáng của mặt trăng, người thiếu nữ chán nản kia đẹp làm sao! Các cô bạn kia nghe tiếng thét, chạy dồn đến xem việc gì và khi hiểu được việc đã xảy ra, không kịp lau thân mình còn ướt và mặc quần áo, đã vội vã khoác áo lông và nhanh như con sơn dương hoảng sợ hay như con bồ câu bị chim ưng đuổi, cuống cuồng bay lên không trung; chỉ trong nháy mắt họ để lại trên bờ hồ một mình người thiếu nữ trần truồng đau khổ, tức tối: nàng công chúa Huy Hoàng.

Hatxan, mặc dầu run lên vì cảm động, từ chỗ nấp nhảy đến người thiếu nữ trần truồng, gọi nàng bằng những tên hết sức thân ái làm cho nàng tin rằng chàng không có ý làm hại đến nàng. Nhưng nàng như một con hươu cái bị vây, hoảng hốt vì bị người ta tìm thấy. Trinh nữ lõa thân vừa thở vừa chạy, hai tay giơ lên trước, tóc phấp phới bay.

Hatxan nhảy theo và cuối cùng đuổi kịp, nắm được tóc nàng, cuốn tóc vào tay và bắt được nàng đi theo mình. Thế là nàng cam chịu số phận, để người ta dắt mình đi mà không kháng cự. Hatxan dẫn nàng về buồng mình và không cảm động vì những lời than khóc của nàng, chàng giam nàng trong buồng và chạy đi báo tin cho cô em gái biết.

Lập tức, Tường Vi chạy đến buồng của Hatxan. Thấy Huy Hoàng chan hòa nước mắt và tự cắn tay mình vì thất vọng, Tường Vi quỳ xuống chân nàng làm lễ và cúi đầu sát đất thưa rằng:

— Kính thưa công chúa, cầu đức Ala ban phúc cho nương nương! Công chúa tới đây làm cho tệ xá được rạng rỡ và thơm lây.

Huy Hoàng đáp:

— Làm sao? Chính mày, Tường Vi, mày để cho bọn con dân bạc đãi con của vua mày? Mày biết uy quyền của cha ta, mày biết các vị vua của yêu tinh đều phục tùng ngài và ngài chỉ huy hàng đoàn quân yêu tinh nhiều như cát biển, thế mà mày dám tiếp một người đàn ông trong nhà để cho người ấy thấy và bắt được ta một cách bất ngờ như thế! Mày đã phản bội con gái của vua mày. Nếu không thế thì làm sao người ấy biết đường đi đến hồ, chỗ ta tắm?

Người em gái của Hatxan đáp:

— Thưa công chúa, người con gái đẹp nhất và được ca ngợi nhất của loài người và quỷ thần! Công chúa hãy biết cho rằng người thấy công chúa đang tắm là một chàng thanh niên mà không ai dám so sánh. Thật vậy! Phong cách của người ấy lịch lãm lắm. Chàng không thể có ý gì làm mất lòng công chúa. Nhưng khi số mệnh đã quyết định việc gì thì người ta không thể tránh được. Và chính số mệnh của chàng thanh niên đẹp trai ấy đã bắt anh ta say mê sắc đẹp của công chúa. Và những người si tình đều đáng được tha thứ, cho nên yêu công chúa như chàng yêu thì chàng không thể có tội với công chúa. Vả chăng, chẳng phải đức Ala đã tạo ra phụ nữ cho nam giới hay sao? Và chàng ấy không phải là người đẹp nhất trên quả đất này hay sao? Thưa công chúa, nếu công chúa biết anh ta đau khổ chừng nào từ khi anh ta thấy công chúa lần đầu tiên! Một tí nữa anh ta mất cả linh hồn, quả như vậy.

Tường Vi tiếp tục kể cho công chúa nghe về sức mạnh của ái tình trong lòng Hatxan và kết thúc câu chuyện như thế này:

— Thưa công chúa, công chúa không nên quên rằng giữa mười người bạn cùng đi với công chúa, chàng đã chọn công chúa là người đẹp nhất, tuyệt vời nhất, tuy họ cũng tắm lõa thân như công chúa và cũng dễ nhìn thấy trong khi tắm như công chúa.

Nghe những lời cô em gái của Hatxan, Huy Hoàng thôi không nghĩ đến mưu kế trốn thoát nữa và chỉ thở dài an phận.

Tường Vi lập tức chạy đi tìm một cái áo thật đẹp mặc cho công chúa. Rồi nàng dọn cho công chúa ăn và làm hết sức để công chúa bớt lo buồn. Cuối cùng, Huy Hoàng cũng tự an ủi mình và nói:

— Ta thấy rõ rằng số phận của ta là phải xa cha, xa gia đình, xa quê hương xứ sở. Chi bằng ta phải vâng theo số phận.

Cô em gái của Hatxan không quên làm cho công chúa giữ vững quyết định trên, và nàng khéo léo đến nỗi công chúa không còn khóc lóc một tí nào nữa. Thế rồi nàng chạy đến ông anh của nàng và bảo:

— Anh đến gặp ngay người yêu của anh đi. Lúc này rất thuận lợi. Khi anh vào trong phòng rồi, anh bắt đầu hôn chân, hôn tay, hôn đầu, sau rồi mới chuyện trò và anh nói làm sao cho hay và cho đáng yêu nhé!

Hatxan run lên vì cảm xúc khi gặp lại công chúa. Công chúa nhận được chàng, chăm chú nhìn chàng. Mặc dầu trong lòng tức giận, công chúa vẫn phải thán phục sắc đẹp của Hatxan, và cúi mặt xuống. Hatxan hôn chân, hôn tay, hôn trán chỗ giữa hai con mắt và nói:

— Thưa công chúa, lẽ sống của linh hồn, niềm vui của con mắt, vườn hoa của trí tuệ! Ôi, nữ hoàng của tôi, xin công chúa yên lòng lau nước mắt, vì số mệnh của công chúa đầy hạnh phúc. Đối với công chúa, tôi chỉ muốn trở nên người tôi đòi trung thành như em gái của tôi. Ý muốn của tôi không phải là cưỡng ép, mà là cưới công chúa theo luật pháp của đức Ala và vị đại diện của Ngài. Sau đó, tôi sẽ đem công chúa về Batđa, quê hương của tôi. Ở đấy tôi sẽ mua cho công chúa những người nô lệ nam và nữ, và một tòa nhà lộng lẫy xứng đáng với công chúa. A! Nếu công chúa biết được đất đai đẹp đẽ của thành phố Batđa, thành phố của hòa bình! Dân cư rất dễ thương, lễ phép và niềm nở; sự giao thiệp của họ thật là lịch sự và mến khách. Tôi có bà mẹ là người phụ nữ tốt nhất, bà sẽ thương công chúa như con ruột; bà sẽ làm những món ăn kỳ lạ cho công chúa vì trong xứ Irắc bà là người nấu ăn khéo nhất…

Hatxan nói chuyện như thế với Huy Hoàng, con gái của vua xứ Jennixtân. Công chúa vẫn không đáp một tiếng nào, hoặc làm một dấu hiệu nào. Bỗng nhiên có tiếng người gõ cửa lầu. Hatxan nói:

— Công chúa thứ lỗi, tôi xin ra một lát.

Hatxan ra mở cửa thì chính là các bà chị đi săn về. Thấy chàng trở lại bình thường, mặt mày đỏ ửng, các công chúa hết sức vui mừng. Hatxan không dám nói đến công chúa Huy Hoàng, chỉ giúp đỡ các bà chị đem các thứ săn được như sơn dương, chồn, thỏ… và dã thú các loại vào nhà. Chàng quá vồn vã đối với các bà chị, hôn hết người này đến người khác, tỏ một mối tình thân mật nồng nàn mà trước đây các bà chị chưa hề thấy, vì lâu nay chàng để tất cả lòng yêu thương cô em út. Các bà chị nhận thấy sự thay đổi ấy. Bà chị cả đâm ra nghi ngờ; phải có một nguyên nhân gì về sự vồn vã ấy. Cô ta nhìn Hatxan, cười, tinh nghịch nháy mắt và hỏi:

— Này Hatxan, sự vồn vã quá đáng của cậu làm chúng tôi ngạc nhiên. Lâu nay, khi nào chúng tôi hôn cậu, cậu không hề đáp lại. Hay là cậu thấy chúng tôi đẹp hơn với bộ áo đi săn? Hay là cậu thương chúng tôi hơn chăng? Hay là vì cả hai duyên cớ?

Hatxan nhìn xuống đất, thở dài một cách vô cùng ảo não làm cho dạ sắt cũng bồi hồi. Các công chúa ngạc nhiên hỏi chàng:

— Vì sao cậu lại thở dài như thế, cậu em của tôi? Ai đã làm cậu mất bình tĩnh? Cậu có ưng trở về quê hương thăm mẹ không? Cậu nói đi, Hatxan! Cậu nói tất cả cho các chị nghe nào!

Hatxan quay mặt về phía Tường Vi vừa mới đến và nói có vẻ rất thẹn thùng:

— Em nói đi! Anh xấu hổ không dám nói.

Tường Vi nói:

— Các chị ơi, không có việc gì đâu. Anh Hatxan mới bắt được một con chim trời và muốn nhờ các chị nuôi hộ.

Các bà chị nghe vậy, reo lên:

— Nếu vậy thì không có việc gì quan trọng cả. Nhưng vì sao chỉ có việc như thế mà Hatxan lại xấu hổ?

Tường Vi đáp:

— Đấy chỉ là vì Hatxan đã tha thiết yêu con chim đó biết bao!

Các bà chị hỏi:

— Lạy Chúa! Làm sao cậu tỏ tình được với một con chim trời?

Tường Vi đáp trong lúc Hatxan cúi đầu hổ thẹn:

— Bằng lời nói, bằng cử chỉ, và vv…

Các bà chị:

— Như vậy chắc con chim phải to lắm, có phải không cậu Hatxan?

Tường Vi đáp:

— Nó to bằng chúng ta.

Nàng nói tiếp:

— Các chị này! Trí óc con cháu của Ađam còn chật hẹp lắm. Khi chúng ta để Hatxan ở nhà một mình, anh ấy cảm thấy như ngực co hẹp lại, anh mới đi dạo chơi trong khắp tòa nhà cho khuây khỏa. Và vì trí óc bối rối, anh lầm lẫn chìa khóa các buồng, thế rồi anh mở lầm buồng cấm, trèo lên sân thượng, rồi…

Và Tường Vi kể hết tất cả câu chuyện, nhưng có làm bớt phần lỗi của Hatxan:

— Dẫu sao anh Hatxan cũng vẫn nên được tha thứ vì thiếu nữ đẹp quá! A! Nếu các chị biết cô ta đẹp như thế nào!

Nghe Tường Vi nói vậy, các bà chị nói:

— Nếu thiếu nữ ấy đẹp như lời em nói thì trước khi cho các chị thấy, em hãy tả qua cho các chị nghe nào.

Tường Vi đáp:

— Lạy Chúa! Ai mà tả được! Lông sẽ mọc trên lưỡi trước khi em tả được sắc đẹp của nàng, dầu chỉ là hơi đúng thôi, nhưng em cũng cố gắng tả cho các chị nghe để khi thấy cô ta, các chị không bị ngã ngửa người ra. Ôi, các chị! Đáng ca ngợi thay đấng thiêng liêng đã tạo ra cái thân hình tuyệt đẹp trắng như hoa nhài. Nàng đẹp hơn cả con sơn dương vì cái gáy tròn trĩnh và cặp mắt đen nhánh của nàng; đẹp hơn chim anh vũ vì khổ người nàng cao và nhã. Tóc nàng đen như đêm đông; miệng nàng giống đóa hoa hồng, cái ấn của đức Xôlâymân. Bộ răng ngà non của nàng là một chuỗi ngọc, hay là những hạt tuyết bằng nhau. Cái cổ của nàng là một thoi bạc. Cái bụng và cái mông của nàng có chỗ lồi chỗ lõm. Rốn của nàng chứa được một phân xạ hương đen. Cặp đùi vừa nặng, vừa chắc, vừa mềm như những gối lông đà điểu… Đấy! Các chị, đấy là tất cả những gì em thấy nơi công chúa Huy Hoàng, con vua xứ Jennixtân, trong một liếc mắt.

Khi các thiếu nữ nghe xong lời của cô em út, họ rất cảm kích và kêu lên:

— Hatxan yêu thiếu nữ kia là phải lắm! Cậu hãy dẫn các chị đến xem tận mắt thử xem nào.

Hatxan không lo ngại về các bà chị nữa, và đưa các cô đến buồng Huy Hoàng. Các cô thấy sắc đẹp lạ thường đều cúi đầu sát đất làm lễ chào mừng và nói:

— Thưa công chúa, câu chuyện gặp gỡ công chúa và chàng thanh niên đứng đây em của chúng tôi thật là kỳ diệu! Chị em chúng tôi xin công chúa tin chắc rằng tương lai người sẽ tràn đầy hạnh phúc, suốt đời, với tình yêu của chàng. Công chúa hãy nghĩ xem, chàng đã không nhờ một người trung gian nào mà đã tỏ bày thẳng với công chúa mối tình say đắm của chàng, và không hề xin công chúa một việc gì trái với đạo đức và pháp luật. Bởi vậy, công chúa hãy để chúng tôi làm lễ thành hôn cho công chúa với cậu em của chúng tôi. Công chúa sẽ hài lòng. Chúng tôi xin lấy tính mệnh ra mà thề với công chúa.

Nói xong, các cô chờ công chúa trả lời. Nhưng Huy Hoàng không nói một tiếng, đồng ý hay không đồng ý. Tường Vi xích lại cầm tay công chúa và nói:

— Xin nương nương cho phép!

Nàng quay lại phía Hatxan:

— Anh đưa tay đây!

Hatxan đưa tay ra. Tường Vi nắm cả tay Hatxan và tay Huy Hoàng trong tay mình và bảo với hai người:

— Với sự ưng thuận của đức Ala và theo lệnh đấng đại diện của Ngài, tôi kết duyên hai người.

Hatxan hết sức sung sướng, ứng khẩu mấy câu thơ:

“Ôi tiên nữ, muôn vẻ hài hòa! Ai đã thấy được mặt người dưới nước mà quên được vẻ đẹp huy hoàng!

Mắt ta nhìn thấy cái thân hình kiều diễm của người gồm một nửa bằng ngọc hồng, một phần ba bằng ngọc trai, một phần năm bằng xạ hương đen và một phần sáu bằng hổ phách. Thật đáng giá nghìn vàng!

Trong những trinh nữ con bà Eva đầu tiên, trong những giai nhân ở vườn thượng uyển, không một người nào dám so sánh với nàng!

Nàng muốn giết ta không? Nàng chớ tha lỗi cho ta. Đã bao người chết vì tình ái! Nàng muốn cho ta sống lại chăng? Hãy cúi nhìn ta! Ôi! Trang sức của thế gian!

Tất cả thiếu nữ, nghe xong mấy câu thơ đều quay về phía Huy Hoàng và kêu lên:

— Bây giờ công chúa còn trách chúng tôi đã dẫn đến công chúa một chàng thanh niên ăn nói dễ thương với những vần thơ hay như thế nữa không?

Huy Hoàng hỏi:

— Chàng có phải thi sĩ không?

Các cô đáp:

— Vâng ạ, chắc chắn chàng là thi sĩ. Chàng ứng khẩu những bài thơ hàng nghìn câu rất dễ dàng và đầy tình cảm.

Những lời ấy chứng minh một giá trị mới của Hatxan, cuối cùng làm nàng vừa ý. Huy Hoàng nhìn Hatxan và mỉm cười. Hatxan chỉ chờ một nụ cười ấy, ôm lấy nàng trong hai cánh tay và bế thẳng vào buồng. Và ở đấy, với sự đồng tình của nàng, chàng đã mở cái gì đáng mở, đã phá cái gì đáng phá, đã bóc cái gì còn bị niêm phong. Trong việc ấy, cả hai người đã cùng nhau hết sức làm cho êm dịu và cả hai người đã tận hưởng tất cả khoái lạc ở đời trong chốc lát.

Tình yêu thiếu nữ càng khắc sâu vào tâm khảm của Hatxan hơn tất cả các sự say mê khác. Chàng ca hát như chim trên rừng. Vinh quang thay đức Ala, Người đã không hề tính toán ân huệ của Người đối với tín đồ trong hạnh phúc và khoái lạc. Lạy Chúa! Xin Ngài dẫn chúng con trên con đường chính đại, con đường của những người được Ngài ban ân, không phải con đường của những người bị Ngài hành phạt sai đường lạc lối.

Hatxan và Huy Hoàng sống như thế trong bốn mươi ngày với tất cả hạnh phúc do ái tình mang lại. Bảy nàng công chúa, nhất là Tường Vi cố gắng thay đổi hàng ngày các cuộc vui chơi của hai người để trong thời gian chung sống ở đây, họ được hết sức sung sướng. Nhưng đến ngày thứ bốn mươi, Hatxan nằm mộng thấy bà mẹ la trách chàng hững hờ, còn bà thì ngày đêm than khóc bên cạnh cái mồ giả xây ngay trong nhà. Chàng thức dậy, nước mắt đầm đìa, thở vắn than dài làm cho người nghe đứt ruột. Cả bảy nàng công chúa nghe chàng khóc, chạy đến, và Tường Vi đau khổ hơn mọi người, hỏi công chúa Huy Hoàng việc gì đã xảy đến cho chồng nàng.

Huy Hoàng đáp:

— Để ta hỏi chàng duyên cớ của sự đau khổ ấy.

Nàng hỏi Hatxan:

— Việc gì thế, con cừu non của em?

Nước mắt của Hatxan càng chảy thêm nhiều rồi chàng kể lại câu chuyện chiêm bao, vừa kể vừa than khóc.

Đến lượt Tường Vi rên khóc. Các chị nàng bảo Hatxan:

— Chúng tôi sẽ để chàng về thăm mẹ. Chúng tôi chỉ xin chàng đừng quên chúng tôi, mỗi năm đến thăm chúng tôi một lần.

Cô bé Tường Vi thì ôm lấy cổ chàng khóc nức nở đau đớn, ngất đi. Tỉnh lại, nàng đọc mấy vần thơ vĩnh biệt, ngồi co ro, đầu nép giữa hai đầu gối, ai khuyên giải cũng không được. Hatxan ôm lấy nàng vuốt ve, thề năm nào cũng đến với nàng. Chàng nhờ các chị chuẩn bị giúp hành trang. Chuẩn bị xong, họ hỏi:

— Chàng định về Baxra bằng cách nào?

— Tôi cũng không biết nữa - chàng đáp.

Bỗng nhớ tới cái trống thần bịt da gà lấy được của tên phù thủy Baram, chàng reo lên:

— Lạy Chúa! Đây rồi! Nhưng tôi lại không biết dùng.

Tường Vi lau nước mắt:

— Hỡi anh thương mến, để em chỉ cho.

Nàng kề cái trống vào hông, lấy mấy ngón tay đập vào mặt trống da gà:

— Đấy, đánh như thế đấy!

Hatxan bắt chước làm như Tường Vi, nhưng đập mạnh hơn nhiều. Tức thì từ bốn phương trời, những con lạc đà một bướu, hai bướu, la, ngựa chạy đến xếp thành hàng dài, đi đầu là lạc đà hai bướu, rồi lạc đà một bướu chạy đua, rồi la, rồi đến ngựa.

Bảy nàng công chúa chọn những con tốt nhất, còn những con khác cho đi. Họ đặt lên lưng những con giữ lại những kiện hàng quý giá, áo quần và các thức ăn uống. Họ kê trên lưng một con lạc đà to một bướu chạy đua, một chiếc kiệu rất đẹp hai chỗ ngồi cho hai vợ chồng. Thế rồi là cuộc tiễn đưa, từ biệt. Ôi, đau đớn! Tường Vi khốn khổ, hỡi ôi! Nàng buồn, nàng khóc. Sau khi ôm hôn từ biệt chàng Hatxan ra về với công chúa, nàng thấy lòng tan nát, khóc như con chim gáy mái xa con trống bị phũ phàng bắt đi. Tường Vi dịu hiền, nàng đâu đã nếm vị cay đắng của chén ly biệt. Nàng có ngờ đâu Hatxan yêu dấu mà nàng vun đắp hạnh phúc lại sớm phải xa sự đằm thắm của nàng. Nhưng rồi nàng sẽ gặp lại. Chắc chắn là thế! Hãy để tâm hồn lắng lại, hãy lau nước mắt, nàng ơi! Khóc nhiều quá, má hồng trước kia giờ như bông lựu. Thôi đừng khóc nữa hỡi Tường Vi! Hãy để tâm hồn lắng lại, hãy lau nước mắt. Nàng sẽ gặp lại Hatxan mà. Số mệnh đã định như thế.

Đoàn lữ hành xuất phát trong tiếng vĩnh biệt xé lòng, mà Tường Vi thì ngất đi. Đoàn bay như chim qua rừng, qua suối, qua đồng bằng, qua sa mạc, và nhờ đức Ala phù hộ, về đến Baxra bình yên vô sự.

Vào đến cửa, Hatxan nghe tiếng mẹ rên khóc, than thở về nỗi vắng con. Chàng gõ cửa mà rơi nước mắt. Từ bên trong, tiếng bà già yếu ớt hỏi ra:

— Ai đấy?

— Mẹ mở cửa cho chúng con.

Bà đứng dậy lẩy bẩy ra mở cửa. Mắt mờ vì lệ vẫn nhận ra được đứa con. Bà mừng quá, lịm người đi. Hatxan cùng vợ săn sóc, một lát bà tỉnh lại. Hai mẹ con ôm nhau, mừng vô hạn.

— Con dâu mẹ đây - Hatxan nói - con đưa về để phụng dưỡng mẹ.

Bà già nhìn cô gái, thấy đẹp quá, choáng váng cả người:

— Dù con thế nào, mẹ cũng mừng con. Con đã làm sáng cả căn nhà.

Bà hỏi Hatxan:

— Vợ con tên là gì?

— Là Huy Hoàng, mẹ ơi!

— Ôi! Tên thật xứng với người. Ai đặt cho con cái tên hay quá!

Bà cầm tay con dâu kéo nàng ngồi xuống cạnh bà, trên tấm thảm cũ. Hatxan kể cho mẹ nghe tất cả câu chuyện từ khi chàng đột ngột biến đi. Bà mẹ rất đỗi ngạc nhiên, không biết nên xử thế nào cho xứng với nàng công chúa, con vua của những vị vua xứ Jennixtân.

Bà ra chợ mua những thức ăn hảo hạng rồi đến khu tơ lụa mua một chục chiếc áo dài cực đẹp, hoặc đắt tiền nhất đem về cả một lúc mười chiếc cho con dâu. Bà ôm hôn nàng như ôm hôn con gái bà. Bà nấu cho nàng những món ăn, mua cho nàng những chiếc bánh không đâu ngon bằng. Bà hết sức chiều chuộng, săn sóc nàng từng ly từng tí một.

Bà bảo Hatxan:

— Mẹ không biết thế nào, nhưng chắc là thành phố Baxra này không xứng với địa vị của vợ con. Xét mọi lẽ, chúng ta nên dọn đến Batđa, thành phố Hòa Bình, có đức Giáo chủ Harun An-Rasít mà ở thì hơn. Vả lại, con ạ, nhà mình vốn nghèo, nay bỗng dưng giàu có hẳn lên, người ta để ý, có thể nghi ngờ chúng ta đã dùng phép luyện vàng thì rầy rà. Chi bằng dọn đến Batđa thì ngay từ đầu người ta sẽ cho mình là ông hoàng bà chúa.

Hatxan reo lên:

— Ôi, ý mẹ thật là hay!

Chàng bèn bán nhà cửa đồ đạc đi. Rồi lại dùng trống thần gọi lạc đà đến. Hatxan, mẹ và vợ chọn những thứ nhẹ nhất, gọn nhất đem theo. Và chỉ sau một thời gian đủ để phân biệt tay phải với tay trái, họ đã đến bờ sông Hổ, dưới chân thành Batđa.

Hatxan vào trước, tìm một người môi giới nhà mua một tòa lâu đài mười vạn đina của một vị đại thần, rồi ra đưa mẹ và vợ vào. Đồ đạc chàng mua bày biện cực đẹp, lại mua nhiều nô lệ nam, nữ, tiểu đồng, hoạn nô, không tiếc gì để gia cảnh được sang trọng vào bậc nhất ở Batđa.

Trong thành phố Hòa Bình, Hatxan sống êm ấm với Huy Hoàng. Cả hai được bà mẹ già đáng kính chăm sóc chu đáo; ngày nào mà cũng có một món ăn mới. Ăn uống ở đây khác với ở Baxa, họ có những món ăn không đâu có được. Sống vui thú, ăn ngon lành, chín tháng sau Huy Hoàng sinh đôi được hai con trai rất đẹp, đặt tên là Naxe và Manxua.

Năm sau, nhớ lời hứa với bảy công chúa, nhất là nhớ cô em Tường Vi, Hatxan chuẩn bị đi thăm họ. Chàng tìm mua ở Batđa và khắp Irắc vải vóc và một số thứ có thể dùng làm quà tặng. Chàng cho mẹ biết sắp đi xa, và khẩn khoản nói:

— Con chỉ dặn mẹ một điều, là giữ thật cẩn thận chiếc áo lông của vợ con. Vợ con mà trông thấy thì lại nhớ ngay mình là chim và thế nào cũng tìm cách bay đi, dù có phải xa người thân. Và như thế thực là đại họa. Nàng đi, con sẽ buồn đến chết. Con cũng dặn mẹ chăm sóc nàng tỉ mỉ hộ con, vì nàng khó tính, vốn quen được nuông chiều. Mẹ phải tự làm lấy, chớ sai bọn mỹ tì, bọn chúng vụng về lắm, không biết cái gì nên, cái gì không nên, thế nào là tế nhị, thế nào là thô bạo. Và nhất là mẹ đừng để nàng bước ra khỏi nhà một bước, không ló đầu ra cửa sổ, lên sân thượng cũng không được. Con rất sợ không khí và khoảng không sẽ quyến rũ nàng. Mẹ nhớ kỹ nhé, không thì con phải chết đấy!

— Lạy Chúa! Hãy cầu nguyện đức Sứ giả - bà nói. Con chẳng cần phải dặn kỹ thế mẹ cũng không điên dại gì mà trái ý con. Con cứ yên tâm mà đi. Lúc về con sẽ hỏi Huy Hoàng xem mọi việc có như ý con không. Về phần mẹ, mẹ cũng xin con một điều là con không nên vắng nhà lâu quá. Trừ thời gian đi, về, con ở lại với các nàng công chúa ít ngày thôi.

Hai mẹ con căn dặn nhau, không ngờ Huy Hoàng nghe và nhớ hết. Hatxan từ biệt mẹ, hứa sẽ chóng về. Chàng vào ôm hôn tạm biệt vợ và hai con lúc ấy đang bú mẹ; xong, lấy trống thần ra đánh. Một con lạc đà đua hiện đến, quỳ xuống. Chàng dặn lại mẹ lần nữa, hôn tay bà, đến nói nhỏ vào tai con vật rồi cưỡi lên lưng nó. Lạc đà đứng dậy rồi chạy như bay, bốn chân đạp gió, phút chốc chỉ còn là một chấm nhỏ xa xa.

Chẳng cần nói đến niềm vui được gặp lại chàng của bảy nàng công chúa, nhất là của Tường Vi. Các cô kết hoa đốt đuốc đón chàng. Hãy để mặc chàng kể lại những chuyện cần kể, nhất là chuyện hai bé sinh đôi. Hãy để mặc chàng vui chơi, săn bắn với họ…

Hatxan đi rồi, Huy Hoàng ở yên trong nhà, không rời mẹ chồng. Như thế được hai ngày. Đến sáng ngày thứ ba thì sau khi chào hỏi mẹ chồng, hôn tay bà, nàng nói:

— Mẹ ơi, con muốn đi nhà tắm công cộng. Từ dạo cho hai cháu bú đến giờ, con chưa tắm.

— Ya Ala! Sao con lại muốn như vậy? - bà lo lắng hỏi. - Đến nhà tắm công cộng à? Ôi tai họa! Con bé không rõ chúng ta là những kẻ xa lạ mới đến, nào biết nhà tắm công cộng của thành phố này ở đâu. Vắng chồng con thì đi thế nào được, lấy ai đến đấy trước, thuê một buồng xem có gián có sâu bọ rơi từ trên mái vòm xuống không. Mẹ không biết nhờ ai thay chồng con trong chuyện hệ trọng này. Mẹ thì già yếu không đi được. Thôi, để mẹ đun nước mẹ gội đầu và tắm rửa cho con ngay tại buồng tắm của nhà. Mẹ đã có đủ các thứ cần thiết. Hôm kia mẹ mới nhận được từ Alap gửi đến một hộp thuốc tắm thơm, hổ phách, thuốc rụng lông, thuốc nhuộm móng tay. Con đừng ngại, tắm ở nhà tốt lắm!

Huy Hoàng ra ý không bằng lòng:

— Mẹ ơi, sao lại không cho phụ nữ đến nhà tắm công cộng nhỉ? Dù chỉ là một nữ nô, mẹ nói như thế y cũng không chịu được; y sẽ không ở nữa, xin được đem ra chợ rao bán cho xong. Bọn đàn ông thật điên rồ, họ cứ tưởng đàn bà giống nhau hết, phải giữ họ trong nhà một cách tàn nhẫn để họ khỏi bậy bạ. Mẹ ơi, một người phụ nữ đã nhất quyết làm một việc gì, dù khó khăn, dù tai hại, thì có bị cấm đoán thế nào họ cũng có cách thực hiện kỳ được. Ôi, tuổi thanh xuân của tôi! Người ta nghi ngờ tôi, người ta không tin ở lòng trinh bạch của tôi. Tôi sống làm gì nữa!

Nói rồi, nàng khóc nức nở, cầu xin cho tai họa giáng xuống đầu mình.

Bà mẹ Hatxan thấy rằng không thể trái ý nàng, vả lại thấy nàng khóc lóc cũng động lòng thương. Dù tuổi cao, dù có trái lời căn dặn của con, bà cũng phải đưa Huy Hoàng đi. Bà chuẩn bị áo quần, nước thơm cho con dâu.

— Thôi, đứng dậy, con đừng buồn nữa - bà nói. Cầu đức Ala tránh cho chúng ta cơn giận của chồng con.

Bà dẫn Huy Hoàng đến nhà tắm nổi tiếng nhất ở Batđa.

Ôi! Giá bà đừng quá xúc động vì những lời than vãn của Huy Hoàng! Đừng bước qua cửa nhà tắm công cộng! Nhưng ngoài đức Ala ra, ai đọc được trong sách số phận? Ai biết được đức Ala định làm gì giữa hai bước chân trên đường? Nhưng, chúng ta là những người Hồi giáo, chúng ta tin ở Ý Chí của đức Ala mà nói: “Chỉ có đức Ala là Thượng đế và Môhamat là đức Sứ giả của Người.”

Huy Hoàng vừa bước chân vào nhà tắm, các chị đang nằm ở gian giữa đều reo lên mà đăm đắm nhìn nàng. Khi nàng cởi quần áo ra thì họ ngây ngất. Hỡi cây thụ cầm của vua Đaut đã từng ru ngủ mãnh sư Xôn; hỡi cô gái sa mạc, người tình của chàng dũng sĩ tóc quăn Antara; hỡi nàng trinh nữ Anla kiều diễm đã làm điên đảo các bộ lạc Arabi; hỡi nàng Xet Buđua con gái vua Jayua có đôi mắt rực lửa tình làm xao xuyến cả thần thiện lẫn thần ác; hỡi suối reo êm ái, hỡi chim hót vườn xuân! Tất cả các ngươi đều vô nghĩa trước tấm thân trần của con linh dương ấy. Khá khen thay đức Ala đã tạo nên nàng, hỡi Huy Hoàng công chúa, hài hòa trên tấm thân vinh quang, hồng ngọc với xạ hương, ngọc trai với hổ phách.

Tất cả các bà, các cô đang tắm đều chạy đến. Tiếng đồn bay đi, chốt lát các phòng đều chật ních phụ nữ kéo đến chiêm ngưỡng một kỳ quan nhan sắc. Trong số đó có Tôfa, một nữ nô của hoàng hậu Xet Zôbêiđa, vợ Giáo chủ Harun An-Rasít. Cô trố mắt ra ngắm tấm nhan sắc hoàn hảo của nàng mặt trăng thần kỳ đang trong bể nước.

Huy Hoàng tắm xong, mặc quần áo ra về cùng mẹ chồng. Tôfa cứ lẽo đẽo theo sau. Huy Hoàng vào nhà rồi, Tôfa đứng ngoài đưa mấy ngón tay lên môi, hôn vọng một cái thật kêu, đồng thời tung vào một cành hồng đỏ thắm. Tên hoạn nô canh cổng trông thấy, chửi rủa dữ dội, trừng con mắt trắng lên dọa. Tôfa phải bỏ về. Hoàng hậu thấy cô mặt tái xanh, có vẻ xúc động, hỏi vì sao và đi đâu về.

— Tâu Hoàng hậu, con ở nhà tắm công cộng về.

— Ở đấy có chuyện gì mà con có vẻ bối rối, mắt buồn thế kia?

— Tâu Hoàng hậu, nàng đã làm cho con mất trí thì con mắt và tâm hồn con không buồn sao được?

Xet Zôbêiđa cười:

— Con nói gì vậy, và nói về ai?

— Có chàng trai, cô gái nào, có con công đực hay con linh dương cái nào quyến rũ và xinh đẹp như nàng?

Hoàng hậu bực mình:

— Con Tôfa điên kia, mi có định nói cho ta biết tên không nào?

— Con không biết tên nàng, nhưng con xin lấy ơn huệ Hoàng hậu ban cho mà thề rằng, trên mặt đất này, trong quá khứ, trong hiện tại hay trong tương lai, không ai sánh kịp nàng. Tất cả điều con biết là nàng ở tòa lâu đài trên bờ sông Hổ có một cổng phía thành phố, một cổng phía con sông. Ở nhà tắm, con còn nghe người ta bảo nàng là vợ một phú thương tên là Hatxan An Baxri. Thưa bà chủ của con, con run rẩy như bà thấy, không chỉ vì nàng đẹp quá khiến con xúc động mà còn vì sợ mối họa lớn nếu chẳng may đức Giáo chủ biết tiếng nàng. Chắc chắn Ngài sẽ chà đạp lên mọi luật pháp, giết chồng mà cưới cô gái kỳ lạ ấy. Và như thế là Ngài đã lấy cái rất quý của linh hồn vĩnh cửu đem đánh đổi lấy cái quyền sở hữu tạm thời một sinh vật đẹp thì có đẹp nhưng mỏng manh.

Nghe cô nữ tì bé nhỏ vốn ăn nói khôn ngoan, có cân nhắc, Xet Zôbêiđa rất ngạc nhiên hỏi:

— Tôfa hỡi! Con có chắc là chính mắt trông thấy con người đẹp tuyệt vời ấy không, hay chỉ là mơ ngủ?

— Con xin lấy lòng thành đối với ơn đức của Hoàng hậu mà thề trên đầu con rằng chính mắt con trông thấy nàng, và đã tặng một cái hôn vọng và một đóa hồng cho cô gái mà không một miền đất nào, một khí hậu nào ở Arập cũng như ở Thổ Nhĩ Kỳ, ở Ba Tư, lại có thể sinh ra nổi.

Xet Zôbêiđa cũng nói:

— Ta cũng lấy Tổ tiên ra mà thề rằng ta phải được ngắm bằng hai con mắt của ta viên ngọc vô song ấy.

Bà gọi Mêrua đến, truyền:

— Ngươi đến ngay tòa lâu đài có hai cổng, một về phía con sông, một về phía thành phố. Ngươi tìm cô gái ở đấy, đưa về đây cho ta. Không đưa được về, mất đầu đấy, nghe không!

Mêrua, đầu trước chân, chạy đến nhà Hatxan. Tên hoạn nô giữ cửa vì đã biết Mêrua, cúi chào. Mêrua qua cổng vào gõ cửa. Bà mẹ ra mở. Mêrua chào, rồi vào phòng đợi.

— Ngài có việc gì chỉ bảo? - bà mẹ hỏi.

— Tôi là Mêrua, cận vệ của Giáo chủ. Bà Xet Zôbêiđa con gái ngài En Caxem, vợ đức An Emia An Mumenin Harun An-Rasít sai tôi đến đây dẫn cô gái ở nhà này vào cung.

Bà mẹ sợ run lên:

— Ngài Mêrua hỡi! Chúng tôi mới đến đây còn lạ đất lạ cái. Con tôi, chồng cô gái, đi vắng xa. Trước khi đi nó cấm tôi vì bất cứ duyên do nào, để cho cô ta ra khỏi cửa, dù đi với tôi hay với ai cũng mặc. Cô ấy đi sẽ gặp rủi ro vì cô ấy đẹp. Con tôi trở về, nó sẽ tự vẫn thì khổ. Xin ngài thương cho đừng bắt phải làm một việc ngoài ý muốn, ngoài sức lực.

— Đừng sợ, bà mẹ ơi! Không có gì đáng tiếc xảy ra cho cô gái đâu. Chẳng là bà chủ Xet Zôbêiđa của tôi muốn nhìn tận mắt xem người ta đồn đại về cô gái xinh đẹp quyến rũ có quá đáng không. Không phải lần đầu tiên tôi được giao một việc như thế này. Tôi cam đoan là bà và cô gái sẽ không có gì phải ân hận, trái lại là khác. Tôi xin đưa đến nơi, rồi lại dẫn về đến chốn.

Biết có nói nữa cũng không ích gì, có khi còn có hại, bà để Mêrua ngồi ở phòng đợi, vào trang điểm cho Huy Hoàng và cho hai chú bé Naxe và Manxua. Bà bế mỗi cháu một tay, bảo Huy Hoàng:

— Phải chiều ý bà Xet Zôbêiđa. Hai mẹ con mình cùng đi.

Mêrua đi trước, rồi đến bà mẹ với hai đứa bé, sau cùng là Huy Hoàng trùm mạng kín mít. Mêrua dẫn đến cung Giáo chủ, chỗ chiếc ngai vàng rộng khắp, có Xet Zôbêiđa ngồi nghỉ giữa đám đông nàng hầu và thân cận, đầu hàng là cô bé Tôfa.

Bà mẹ trao hai cháu cho Huy Hoàng, quỳ xuống xưng tụng Hoàng hậu. Xet Zôbêiđa chào lại, đưa tay cho bà hôn và bảo Huy Hoàng bỏ mạng ra. Bà ra hiệu cho Tôfa. Cô bé đỏ mặt lại gần Huy Hoàng sờ vào tấm mạng rộng đưa lên môi, lên trán rồi giúp nàng cởi ra, vén tấm mạng nhỏ che mặt lên.

Ôi Huy Hoàng! Tất cả cung điện như sáng lên. Xet Zôbêiđa như bị choáng váng; bà đứng dậy đến ôm lấy Huy Hoàng ép mạnh vào ngực mình, hôn lên mắt nàng. Bà kéo nàng ngồi cạnh, trên chiếc ngai rộng, cởi chiếc vòng có mười hàng ngọc to vẫn đeo ở cổ từ ngày lấy Harun An-Rasít mà đeo vào cổ nàng. Bà nói:

— Hỡi nữ chúa mê hồn! Thị tỳ Tôfa của ta ca ngợi nàng còn ít quá. Thực ra nàng đẹp không lời nào tả xiết. Nàng có biết hát, biết múa, biết nhạc không? Đẹp như nàng lẽ nào lại không biết?

— Thưa không. Tôi không biết hát, không biết múa, không chơi nhị chơi đàn. Tôi không biết tí gì về những môn nghệ thuật mà thông thường phụ nữ đều biết. Tuy nhiên tôi có một thứ tài có thể khiến lệnh bà thích thú, là có thể bay lên như chim.

Nghe thế, tất cả phụ nữ reo lên: “Tài quá! Lạ quá!” Hoàng hậu nói:

— Mặc dù rất lạ, ta vẫn tin. Vì, hỡi cô gái xinh đẹp, nàng chẳng uyển chuyển như thiên nga, nhưng nàng thử bay không cánh cho chúng ta xem, chúng ta lại càng mê say hơn nữa.

— Tâu lệnh bà, tôi vốn có đôi cánh, nhưng cánh không có ở đây. Lệnh bà có thể để mẹ chồng tôi về lấy.

Bà mẹ nghĩ: “Thế là nguy rồi! Thật khó bề cứu vãn. Thấy áo lông, nàng nhớ tới nguồn gốc của mình và chỉ có đức Ala mới biết được sẽ xảy ra việc gì”. Bà mẹ đáp, giọng run run:

— Trước uy phong của lệnh bà, con gái tôi rối trí nên chẳng biết mình nói gì. Đời thuở nào người lại mặc áo lông vũ, là áo của loài chim!

Huy Hoàng nói xen vào:

— Tôi xin lấy sinh mệnh của lệnh bà mà thề rằng áo lông của tôi được bỏ vào một chiếc hòm giấu kín một nơi trong nhà.

Xet Zôbêiđa tháo một chiếc xuyến giá bằng cả số của cải của hai tỉnh Khoroét và Kaixa đưa cho bà mẹ mà rằng:

— Hỡi bà mẹ! Ta xin bà hãy về đem tới đây cái áo lông ấy, ta xem qua cho biết thôi rồi bà lại đem về ngay mà.

Bà mẹ thề mình chưa hề thấy cái áo ấy hoặc một thứ áo nào tương tự. Xet Zôbêiđa gọi to:

— Ya Mêrua!

Mêrua chạy đến, chờ lệnh.

— Ngươi chạy ngay đến nhà bà mẹ, lục tìm cho ra chiếc áo lông vũ trong một cái hòm giấu đâu đấy.

Mêrua bắt bà mẹ đưa chùm chìa khóa các phòng trong nhà bà. Y đến lục soát, tìm ra cái hòm chôn dưới đất; y mở ra lấy chiếc áo đưa về cho Hoàng hậu. Bà ngắm nghía, tấm tắc khen may khéo, may tài rồi đưa cho Huy Hoàng. Nàng xem xét từng chiếc lông một, thấy vẫn y nguyên như ngày bị Hatxan lấy đi. Nàng mở ra, khoác vào, khép hai vạt cho khít với người. Trông nàng giống một con chim to. Nàng trườn một đường dài, lùi lại, chân không chạm đất, rồi bay lên trần, lơ lửng. Mọi người xì xào, tấm tắc. Nàng hạ xuống, bế hai con cho ngồi lên hai vai, nói với Xet Zôbêiđa và các bà có mặt:

— Các ngài thú vị thấy tôi bay được, tôi sẽ làm các ngài thích thú hơn.

Nàng lấy đà, bay lên chiếc cửa sổ trên cao, ngồi nghỉ một lúc.

— Tôi sắp từ biệt các ngài đây - nàng nói xuống.

Xet Zôbêiđa xúc động:

— Hỡi nữ chúa của những nữ chúa! Huy Hoàng hỡi! Nàng bỏ chúng ta sao? Không cho chúng ta được ngắm sắc đẹp của nàng nữa à?

— Đúng thế! Than ôi, kẻ đã đi thì không trở lại.

Nàng nói với bà mẹ khốn khổ nằm khóc trên tấm thảm, nức nở thảm thương:

— Hỡi bà mẹ của Hatxan! Con đi thế này cũng buồn lắm, nhất là buồn đối với Hatxan chồng con. Rồi đây, chàng sẽ bị xé lòng vì ly biệt, mà mẹ thì sẽ thấy đời tối đen. Nhưng hỡi ôi, con biết làm thế nào được. Khoảng không cứ ùa vào tâm hồn con; con phải bay vào nơi cao rộng. Tuy nhiên, nếu chồng con muốn tìm lại con, mẹ bảo chàng đến đảo Oác Oác. Xin vĩnh biệt, hỡi mẹ của chồng con!”

Huy Hoàng đậu một lúc trên mái vòm hoàng cung để chuốt bộ lông cánh, rồi cõng hai con vút vào mây gió.

Bà mẹ Hatxan lăn ra, bất tỉnh. Xet Zôbêiđa cúi xuống, tự mình săn sóc bà. Một lát bà hồi lại. Hoàng hậu trách nhẹ nhàng:

— Sao bà mẹ lại bảo không biết gì. Đáng lẽ phải cho chúng ta rõ Huy Hoàng sẽ dùng chiếc áo thần kỳ, chiếc áo khốc hại ấy làm gì chứ. Ta sẽ chẳng đưa cho cô ấy. Mà quả thật ta không thể ngờ được con dâu bà mẹ lại thuộc loại thần trong không. Thôi bà mẹ hãy bỏ qua cho ta, đừng oán trách ta về một việc ta không lường trước được.

— Tâu lệnh bà - bà mẹ nói - tại tôi cả thôi. Tôi là tôi tớ của lệnh bà. Lẽ nào có chuyện nô tì oán trách bà chủ. Ai cũng đeo số phận mình vào cổ rồi, tránh sao được. Số phận của tôi và của con tôi là phải chết vì đau khổ.

Các bà, các cô đều ngậm ngùi, thương cảm. Bà mẹ chào rồi đi ra, lê bước về nhà.

Về nhà, bà tìm các cháu, nào thấy cháu đâu. Bà tìm con dâu, còn đâu mà tìm. Bà lại lăn ra khóc, nước mắt như mưa. Bà đắp trong nhà ba ngôi mộ, một to hai bé. Ngày đêm bà nằm cạnh mà than vãn rên rỉ:

“Các cháu yêu của bà! Nước mắt bà lăn trên má, nhăn nheo như mưa lăn trên cành cây khô héo. Vĩnh biệt các cháu là vĩnh biệt cõi đời.

Mất các cháu là bà mất linh hồn. Các cháu đi mà bà phải ở lại. Thương ôi!

Các cháu là linh hồn của bà. Hồn lìa khỏi xác, xác còn sống làm sao! Các cháu ra đi mà bà phải ở lại.”

Về phần Hatxan thì sau khi ở ba tháng với bảy nàng công chúa, chàng xin về để mẹ và vợ khỏi mong. Chàng gõ trống thần, một bầy lạc đà hiện lên. Các nàng công chúa chọn mười con, cho năm con mang vàng bạc, năm con mang ngọc ngà. Hatxan hứa năm sau trở lại. Các cô ôm hôn từ biệt, mỗi cô tặng một vài đoạn thơ lưu luyến. Hatxan cũng ứng khẩu mấy câu đáp lại:

“Nước mắt em là những hạt trai xâu thành chuỗi để tặng các chị. Ngày xa nhau, em đã lên yên mà ngập ngừng chưa muốn giật cương.

Các chị ơi! Xa các chị sao đành. Người đi mà phòng ở lại. Người đã lên yên mà dây cương chưa muốn giật”.

Hatxan dẫn đoàn lạc đà về đến Batđa, thành phố Hòa Bình, bình yên vô sự. Chàng vào nhà, thấy mẹ mà không nhận ra; bà đã đổi thay quá nhiều vì khóc thương và mất ăn mất ngủ. Không thấy vợ đưa hai con ra đón, chàng hỏi mẹ; bà không đáp, òa lên khóc. Chàng chạy khắp tòa lâu đài, như điên như dại. Thấy trong chiếc hòm không còn chiếc áo lông thần kỳ, quay lại thấy ba ngôi mộ, chàng ngã xuống, mặt úp lên nền đá, bất tỉnh nhân sự. Bà mẹ vội chạy đến cứu chữa, chàng vẫn mê man cho đến đêm. Tỉnh dậy, chàng xé quần xé áo, lấy gio lấy bụi vò lên đầu lên tóc. Bỗng chàng rút thanh kiếm định đâm vào ngực. Bà mẹ hốt hoảng giằng lấy, ôm đầu chàng vào ngực. Chàng lại quằn quại như một con rắn. Bà khuyên giải, kể lại chuyện xảy ra và cuối cùng nói:

— Con xem, dù đau khổ mênh mông, cũng chưa nên tuyệt vọng vì còn có thể tìm vợ con ở đảo Oác Oác.

Nghe vậy, Hatxan bỗng thấy tâm hồn mát tươi hy vọng, muốn đi ngay. Nhưng “hòn đảo có cái tên như tiếng kêu của một con ác điểu ấy ở đâu không biết” - chàng nghĩ - “ở biển Ấn Độ hay biển xin, biển Ba Tư hay biển Trung Quốc? Thật là mịt mù!” Chàng đi tìm mấy nhà thông thái, mấy bậc học vấn cao ở triều Giáo chủ, hỏi từng người một, nhưng cũng chẳng ai biết ở đâu. Hatxan thất vọng về nhà như thấy có tử khí quanh mình.

Chàng than với mẹ:

— Không phải là đảo Oác Oác đâu mẹ ạ, mà là đảo Thần Chết đặt gánh nghỉ chân.

Nói rồi lại vùi đầu xuống thảm mà khóc. Bỗng chàng nảy ra ý đi hỏi bảy nàng công chúa. Thế là chàng từ biệt người mẹ khốn khổ, hai mẹ con nước mắt hòa trộn vào nhau. Con lạc đà chàng vẫn còn giữ, chàng lại cưỡi trở lại Vân Sơn. Các nàng công chúa tiếp đón chàng vui mừng khôn tả. Tường Vi thấy Hatxan mặc mày hốc hác, thương quá gục vào vai chàng mà khóc. Hatxan cũng khóc:

— Hỡi Tường Vi - chàng nói - Anh đau khổ gớm ghê nên phải đến tìm thuốc chữa ở cô em của anh. Hương thơm của Huy Hoàng, gió từ nay không thổi mát đến lòng anh được nữa.

Hatxan kể lại nỗi bất hạnh và hỏi đường đi đến đảo Oác Oác. Các nàng công chúa cúi đầu, lặng người một lát mới nói:

— Hatxan chàng hỡi! Đến Oác Oác còn khó hơn là giơ tay với cho đụng trời.

— Em sẽ cố gắng hết sức mình - Tường Vi nói - để giúp anh gặp lại được chị và hai cháu, nếu đó là ý muốn của đức Ala. Ôi, cái áo lông chim đáng nguyền rủa. Em đã mấy lần định bảo anh đốt đi, nhưng sợ anh không bằng lòng nên lại thôi. Số phận đã định, khôn bề cưỡng lại. Em cố làm cho nhẹ đi cái gì có thể làm nhẹ được.

Nói rồi cô quỳ xuống xin các chị nghĩ giúp xem có cách gì tìm ra được đường đến Oác Oác. Các chị hứa sẽ hết lòng.

Các nàng công chúa có một ông chú đặc biệt yêu quý nàng cả, mà năm nào ông cũng đến thăm một lần. Ông tên là Ap-An-Kađu. Lần vừa rồi ông có để lại một gói hương liệu, dặn khi cần ông đến thì cứ đốt lên một ít, ông khắc biết. Nàng cả tin rằng ông có thể giúp được Hatxan; nàng bảo Tường Vi đi lấy gói hương liệu và cái lư hương bằng vàng, nàng bốc một ít bỏ vào lư hương đốt lên, miệng khấn chú. Khói tỏa chưa bao lâu đã thấy ông Kađu cưỡi một con voi trắng đến:

— Chú đây! Cháu đốt hương có việc gì cần đến chú thế?

Nàng cả ôm cổ chú, hôn tay chú mà rằng:

— Thưa chú kính mến! Hơn một năm rồi chú chưa đến, cháu nhớ và lo lắng. Cháu đốt hương xem sự thể thế nào.

— Ôi cháu thân yêu! Năm nay chú đến chậm mất vài ngày, như thế không phải là quên cháu. Chú định đi hôm qua đấy, nhưng chắc hẳn cháu có việc gì, đừng giấu chú.

— Cầu Chúa phù hộ cho chú sống lâu! Chú đã cho phép, cháu xin chú giúp cho một việc.

— Việc gì? Cháu chưa nói, chú đã bằng lòng giúp rồi.

Công chúa kể lại chuyện Hatxan, rồi thêm:

— Giờ thì xin chú kể cho chàng cách nào thế nào để đến được đảo Oác Oác.

Ông Kađu cúi đầu, cho một ngón tay vào miệng, nghĩ lung lắm. Một lúc ông rút ngón tay ra, ngửng đầu, im lặng. Ông đi lấy bàn cát, vẽ, viết một hồi rồi bảo:

— Các cháu ạ, nói với cậu em là không đi được đâu, đừng nghĩ đến chuyện ấy nữa.

Tường Vi xin chú nói rõ hơn và khuyên giải chàng giúp. Ông già đưa tay cho Hatxan hôn mà bảo:

— Cháu ạ, không thể đến Oác Oác được. Cho dù có thần, có sao băng, sao chổi giúp cũng chịu. Đảo ấy là vương quốc của phụ vương Huy Hoàng, vợ cháu. Đảo toàn những cô gái cưỡi ngựa. Không một ai đến đấy, không một ai ở đấy về. Phải qua bảy biển không bờ, bảy vực không đáy, bảy núi không đỉnh, cùng trời cuối đất, tiếp giáp với cõi mịt mù mà con người không thể biết tí gì. Chú nghĩ không có cách gì vượt nổi. Cháu nên đi về thôi, hoặc ở lại đây với các nàng công chúa xinh đẹp lịch sự này, đừng nghĩ gì đến Oác Oác nữa.

Nghe thế, Hatxan mặt vàng ra như nghệ, chàng thét lên một tiếng, ngất đi. Các nàng công chúa xúm quanh chàng khóc lóc. Một lúc Hatxan tỉnh lại, gối đầu lên chân Tường Vi mà khóc.

Trước cảnh ấy, ông già Kađu xúc động, bảo các cô nín đi và đến vỗ vai Hatxan:

— Cháu hãy can đảm lên. Chú nghĩ cách khác. Đứng dậy, theo chú.

Hatxan như người chết đi sống lại, chàng đứng phắt dậy, chào từ biệt các chị, ôm hôn Tường Vi, rồi đi theo ông Kađu. Ông cho chàng ngồi sau, trên lưng voi trắng.

Con vật khổng lồ bay lên, chân vờn không khí rồi nhanh như mưa đá rơi, như sét nổ, như chớp giật, lao vào khoảng không, ba ngày ba đêm vượt một quãng đường bằng người đi bảy năm.

Đến một quả núi xanh lơ giữa một vùng xanh lơ, ông Kađu dẫn vào một cái hang có cổng bằng thép màu xanh lơ. Ông gọi cửa. Người gác cổng da xanh lơ, tay cầm một thanh kiếm xanh lơ, tay kia cầm cái mộc xanh lơ. Ông già nhanh nhẹn đoạt lấy kiếm, lấy mộc, đi thẳng vào, Hatxan theo sau. Anh gác cổng khóa cổng lại. Họ đi vào một hành lang có mái vòm, ánh sáng xanh lơ chiếu qua. Hai bên, đá trong màu xanh lơ. Cuối hành lang, có hai cửa to bằng vàng. Ông Kađu mở một cửa, bảo Hatxan chờ và ông biến vào phía trong. Khoảng một giờ sau, ông trở ra dắt theo một con ngựa với yên cương đều xanh lơ, ông bảo Hatxan cưỡi con ngựa ấy. Ông mở cửa thứ hai. Trước mắt họ là bầu trời xanh rộng, dưới chân, một cánh đồng trải dài vô tận. Ông hỏi lại Hatxan:

— Cháu nhất định vượt trở ngại mà đi hay trở lại như chú đã khuyên, với bảy công chúa có thể làm khuây nỗi mất Huy Hoàng?

— Cháu thà vượt nghìn lần hiểm nguy chết chóc còn hơn phải khổ đau hơn nữa vì xa nàng.

— Cháu còn một bà mẹ, vắng cháu bà sẽ khóc không bao giờ nguôi, cháu không muốn về an ủi bà sao?

— Chưa tìm được vợ và hai con, cháu chưa thể về với mẹ cháu được.

— Nếu thế thì cháu hãy đi đi. Cầu đức Ala phù hộ cho cháu.

Ông trao cho chàng một lá thư ngoài đề bằng chữ xanh lơ: “Kính gửi bậc thầy của tất cả, vị lão trượng vinh quang, vị Cha - Lông - Vũ đáng kính”. Ông dặn:

— Lá thư này cháu giữ lấy. Cứ mặc cho ngựa đưa đi. Con ngựa sẽ đến một quả núi đen, giữa một vùng toàn màu đen, trước một cái hang đen. Cháu xuống ngựa vắt dây cương lên yên, để ngựa vào một mình, cháu chờ ở cửa. Một lát cháu sẽ thấy đi ra một cụ già da đen, áo đen, cái gì cũng đen, trừ có chòm râu trắng dài đến đầu gối. Cháu chào, kéo vạt áo cụ trùm lên đầu. Đó là vị Cha - Lông - Vũ, ngài là bậc thầy của ta, là vành hoa trên đầu ta đấy. Trên mặt đất này chỉ có cụ là giúp nổi cháu. Cháu hãy gắng làm cụ đẹp lòng. Cụ bảo gì cũng phải nghe theo. Uaxalam!

Hatxan từ biệt ông Kađu và thúc ngựa. Ngựa bay đi như một mũi tên, còn ông Kađu thì vào trong động xanh. Ngựa đi nhanh hơn chim bay, hơn bão cuốn, mười ngày hơn người thường đi trong mười năm. Ngựa đến một dãy núi đen không thấy ngọn, trải dài từ đông sang tây, đến gần thì phi chậm lại, hí lên. Từ bốn phía, một đàn ngựa đen nhiều hơn những hạt mưa, chạy đến, hí vang lừng và cọ đầu vào ngựa xanh. Chàng sợ chúng chặn mất đường, nhưng chàng vẫn đến được cái hang đá đen như đêm tối. Đúng là cái hang ông Kađu đã nói đến! Chàng xuống ngựa, quàng dây cương vào núm yên mà để ngựa đi vào, và ngồi đợi như ông Kađu đã dặn.

Và cũng như ông Kađu đã cho biết trước, sau đấy chàng được gặp cụ già da đen, áo đen, râu bạc dài, cụ Ali Cha - Lông - Vũ, con hoàng hậu Banki là vợ đức Xôlâymân (cầu đức Ala ban phúc cho các Ngài). Hatxan quỳ xuống hôn tay, hôn chân cụ, kéo vạt áo dài đặt lên đầu tỏ ý cầu sự chở che, rồi đưa trình lá thư. Cụ cầm lấy, lẳng lặng trở vào. Lâu không thấy cụ ra, Hatxan đã thất vọng thì cụ kia rồi, nhưng lần này mặc toàn đồ trắng. Cụ bảo Hatxan đi theo đến một gian phòng vuông cực rộng, nền bằng đá quý, bốn góc có bốn cụ già áo đen ngồi trên thảm giữa một đống bản thảo, trước mỗi cụ là một cái lư bằng vàng hương thơm ngào ngạt. Mỗi cụ có bảy nhà thông thái ngồi quanh, đọc, suy nghĩ, và chép bản thảo. Vị Cha - Lông - Vũ vào, tất cả đứng dậy chào. Bốn nhà bác học chính ở bốn góc đến ngồi gần cụ, giữa gian phòng. Cụ Ali bảo Hatxan kể lại chuyện chàng.

Hatxan kể từ lúc bị Baram bắt đi cho đến lúc gặp ông Kađu. Các cụ ngồi nghe không ngắt lời. Hatxan kể xong, các cụ nói với cụ Ali:

— Thưa tôn sư, con của Hoàng hậu Banki! Số phận của chàng thanh niên này thật đáng thương. Thật là một người chồng, người cha đau khổ. Ta có thể giúp chàng tìm được cô gái rất đẹp và đôi trẻ rất xinh này.

Cụ Ali nói:

— Chuyện lớn lắm! Đến đảo Oác Oác đã khó, về được lại khó hơn. Các cụ cũng như tôi đều biết thế. Những thị tỳ thị vệ của nhà vua và các công chúa đâu có để cho chàng lọt qua để đến với công chúa Huy Hoàng.

— Thưa sư phụ, đúng là như thế. Tuy nhiên chàng trai này đã được người anh em chúng tôi, cụ Ap An Kađu kính mến, lừng danh đặc biệt ký thác thì chúng ta không thể không chú ý đến mong muốn của cụ.

Hatxan cũng quỳ xuống ôm lấy chân cụ Ali, cầm vạt áo cụ trùm lên đầu xin cụ giúp cho việc tìm vợ con chàng.

— Muôn tâu đức Ala - cụ nói - suốt đời ta chưa thấy ai coi thường cái chết như anh này. Anh ta cũng chẳng biết mình muốn gì và điều gì sẽ xảy đến. Thật táo bạo! Nhưng thôi, giúp được gì ta sẽ giúp.

Ngồi giữa các vị môn đồ già kính cẩn, cụ Ali nghĩ một lúc, rồi ngẩng đầu lên bảo Hatxan:

— Để ta cho cháu cái này phòng lúc hiểm nguy.

Cụ nhổ mấy sợi râu dài nhất đưa cho chàng:

— Ta giúp anh như thế đấy. Khi gặp tai nạn, đốt một sợi, ta đến cứu ngay cho.

Cụ nhìn lên vòm trần, vỗ tay mấy cái như để gọi ai. Một vị thần hiện ra. Cụ hỏi tên, và vị thần bèn đáp:

— Tôi là Đanat ben Fotat, tôi tớ của ngài Ali Cha - Lông - Vũ.

Cụ vẫy lại gần, nói nhỏ vào tai mấy câu rồi bảo Hatxan:

— Vị thần này sẽ cõng anh bay qua tầng mây rồi đặt cháu xuống một vùng đất toàn long não trắng. Thần không thể đi xa hơn nữa. Hết vùng này là đến đảo Oác Oác. Đến đấy, có đức Ala phù hộ.

Hatxan hôn tay cụ Ali, cảm ơn và chào vĩnh biệt các cụ khác, lên ngồi trên vai thần Đanat. Thần bay lên mây, đưa Hatxan đến đất long não, đặt chàng ở đấy mà biến đi.

Thế là Hatxan sinh trưởng ở Baxra, trước đây khắp các chợ trong tỉnh nhà đâu đâu người đời cũng ca tụng sắc đẹp; Hatxan người đã làm cho bao trái tim thổn thức, chàng trai đã sống những ngày dài hạnh phúc giữa các nàng công chúa mến thương, đau khổ vì chàng; Hatxan vì yêu Huy Hoàng mà đến nơi đây, nơi cùng trời cuối đất.

Quả thế, sau khi vị thần đã biến mất, Hatxan một mình cứ thẳng phía trước mà đi trên vùng đất óng ánh thơm tho. Đi lâu lắm, chàng thấy xa xa trước mặt có cái gì như một chiếc lều cắm giữa một đồng cỏ. Chàng lại đó xem sao. Cỏ um tùm, cao quá, chàng đụng chân phải một vật gì, nhìn xuống thấy trắng như bạc, to như một lùm cây ở Iram. Đó là một người khổng lồ. Cái mà Hatxan tưởng là chiếc lều chính là cái tai của y vểnh lên để che nắng. Người khổng lồ bị chạm đến, thức giấc, ngồi dậy gầm lên, hơi căng đầy bụng xì ra hất Hatxan ngã sấp mặt rồi bắn tung lên trời, mắt trợn ngược. Khi rơi xuống lưng chừng bị người khổng lồ tóm lấy cổ, lơ lửng trong không như con chim sẻ bị quặp trong móng nhọn của con chim ưng. Người khổng lồ quay mấy vòng đinh quật nát xương. Hatxan giãy giụa, kêu lên:

— Cứu tôi với! Có ai cứu tôi với! Ông khổng lồ, xin ông thương tôi.

Nghe tiếng kêu, khổng lồ nghĩ: “Lạy Chúa! Hắn hát nghe được đấy. Ta đem hiến vua ta”. Y cầm chân Hatxan cho người khỏi bị hủy hoại, xách vào một cánh rừng sâu, đến một chỗ thưa cây có vua khổng lồ đất long não trắng. Vua ngồi trên một tảng đá lớn dùng làm ngai, có năm chục lính gác, mỗi người cao năm chục cánh tay[128].

Người khổng lồ túm cẳng Hatxan, đến trước mặt vua:

— Tâu bệ hạ, đây là một chú chim con tôi tóm được chân. Nó hót vui lắm, hay lắm, xin đem dâng bệ hạ.

Y gõ nhẹ vào mũi Hatxan:

— Trước mặt nhà vua, hát lên tí nào.

Hatxan không hiểu, tưởng sắp phải chết, lại giãy giụa la:

— Ôi! Ai cứu tôi với! Cứu tôi với!

Vua thích lắm:

— Lạy Chúa! Hắn hay đấy. Hãy đem ngay mà làm vui cho con gái ta. Cho vào một cái lồng treo ở đầu giường để hắn líu lo cho công chúa giải trí.

Người khổng lồ cho Hatxan vào lồng có hai chén to, một đựng thức ăn, một đựng nước uống, đặt hai then ngang để chim đậu mà nhảy mà hót, xong đem vào phòng công chúa treo ở đầu giường. Công chúa thấy Hatxan xinh xinh, vuốt ve, âu yếm, làm quen. Hatxan không hiểu gì nhưng thấy công chúa không hại mình thì khóc lóc than vãn để nàng thương hại. Công chúa lại cứ tưởng là chim hót. Dần dần, nàng thấy quyến luyến lạ lùng, không rời Hatxan ra lúc nào và cứ gần chàng lại thấy rạo rực. Còn Hatxan thì lại không biết lợi dụng người thanh nữ khổng lồ nhưng dễ mến.

Một hôm, công chúa lôi chim ra tắm rửa và thay quần áo. Lạ quá! Té ra chim cũng có cái mà những người khổng lồ đàn ông đều có, dù chỉ bé tí teo. “Lạy Chúa! - nàng nghĩ - lần đầu tiên ta thấy chim có cái ấy. Con chim lạ lùng! Hót như chim, mà lịch sự đối với phụ nữ như khổng lồ đàn ông”. Và từ đấy Hatxan thành chim của công chúa. Hatxan được nàng quá yêu, ngày càng xanh xao vàng vọt. Cho đến một hôm công chúa mân mê Hatxan quá ngày thường, thiu thiu ngủ gật, chàng thừa cơ chạy đến chiếc hòm có áo quần, chiếc trống thần và mấy sợi râu. Chàng lấy một sợi đốt lên, khấn khứa cụ Ali Cha - Lông - Vũ. Mặt đất rung chuyển và cụ Ali bận đồ đen xuất hiện trước mặt Hatxan, hỏi có chuyện gì.

— Xin chớ nói to - Hatxan đáp - Cô kia mà thức giấc, cháu phải làm chim nữa cho cô ta thì khốn.

Chàng lấy tay chỉ công chúa khổng lồ đang ngủ. Cụ Ali cầm tay chàng, dùng phép ra khỏi hoàng cung. Hatxan kể lại đầu đuôi câu chuyện từ hôm vượt qua vùng đất long não trắng, rồi nói:

— Cháu mà còn phải ở lại thêm nữa thì hồn cháu đến phải chui qua lỗ mũi mà bay đi mất thôi.

Cụ Ali nói:

— Ta đã báo trước cho cháu nỗi gian nguy mà. Đây mới chỉ là bắt đầu. Ta phải nói thêm là đến đảo Oác Oác thì râu của ta hết phép, cháu phải tự xoay xở một mình. Vậy anh có định lui gót không nào?

— Cháu nhất thiết phải đi tìm vợ cháu. Cháu còn có chiếc trống thần này có thể giúp cháu trong cơn hiểm hoạn.

Cụ Ali nhìn cái trống, nói:

— Cái trống này là của Baram đây mà. Hắn là môn đồ duy nhất của ta không đi theo con đường của đức Ala. Nhưng ở đảo Oác Oác, trống này cũng vô hiệu. Ở đấy không phép màu nào ăn thua cả. Dân ở đảo đều là thần, chỉ biết vâng lệnh có vua của họ thôi.

— Ai được sống mười năm thì không chết ở năm thứ chín - Hatxan nói. Nếu số cháu là phải chết ở đảo ấy thì có hề chi. Dám xin lão trượng kính mến chỉ đường cho cháu.

Cụ Ali cầm tay chàng, bảo:

— Nhắm mắt lại, một lát hãy mở ra.

Hatxan làm theo. Mở mắt ra, chàng thấy biến đâu mất cả: cụ già Cha - Lông - Vũ, cung điện công chúa khổng lồ, cũng như vùng đất long não trắng. Hatxan thấy mình đứng trên bãi biển một cù lao mà sỏi là những viên đá quý đủ màu sắc. Chàng không rõ đã đến hòn đảo mong muốn chưa. Đang phân vân thì thấy hàng đàn những con chim trắng to, từ những hòn sỏi và những bọt sóng bay lên như một đám mây dày và thấp. Đàn chim quay cuồng bay về phía chàng, giơ mỏ, giương cánh dọa nạt. Hàng nghìn con cất tiếng kêu khàn khàn, có tiếng Oác Oác. Chàng hiểu mình đã đến nơi cấm địa. Lũ chim coi chàng là kẻ gian nên hè nhau đuổi ra biển. Hatxan trốn vào một túp lều gần đấy.

Bỗng chàng thấy đất rung chuyển dưới chân. Chàng nín thở, lắng nghe. Xa xa một đám bụi mù, rồi những ngọn thương, những chiếc mũ cứng, những bộ áo giáp lần lần xuất hiện. Đoàn nữ kỵ binh! Trốn đâu bây giờ? Vó ngựa điên cuồng, nhanh như mưa rơi, như chớp giật, đoàn nữ kỵ binh dàn thành hình vuông phi đến. Họ cưỡi ngựa rừng cái sắc vàng, đuôi dài, đuôi dài, chân khỏe, dây cương buông lỏng. Các nữ kỵ binh mỗi người đeo bên hông một thanh kiếm nặng, một tay cầm một mũi lao, tay kia cầm một quả chùy, đùi kẹp bốn cây thương dài mũi nhọn hoắt. Các nữ binh thấy Hatxan lạ mặt đứng ở cửa túp lều thì cho kìm ngay những con ngựa đang phi. Móng chân ngựa cùng đập xuống một lúc làm bay sỏi đá, mà cắm sâu vào cát. Mũi ngựa và mũi kỵ mã đều phập phồng. Những bộ mặt không che mạng dưới những chiếc mũ cứng trông như mặt trăng. Mông tròn to trên yên ngựa tiếp với mông ngựa rừng. Những mái tóc dài màu nâu, hung, đen uốn lượn hòa với lông đuôi và lông bờm ngựa. Những mũi kiếm mũi thương, những chiếc mộc bằng ngọc lấp lánh dưới ánh mặt trời, bốc lửa mà không cháy. Từ giữa cái khung vuông bằng ánh sáng ấy, một nữ binh cao lớn hơn cả, mũ lưỡi trai che kín mắt, ngực nở, áo khâu vàng nhạt hơn cánh châu chấu. nàng dừng ngựa cách Hatxan mấy bước. Hatxan vội quỳ xuống nói:

— Thưa nữ chúa! Tôi là một khách nước ngoài, chẳng may số phận đưa tôi đến đây. Tôi cầu đức Ala phù hộ và cầu nàng che chở. Xin đừng đuổi tôi. Hãy thương lấy kẻ khốn khổ này đang đi tìm vợ tìm con.

Nàng xuống ngựa, ra hiệu cho đoàn nữ binh lui, rồi đến bên Hatxan. Hatxan hôn tay, hôn chân nàng, cầm vạt áo nàng đưa lên trán. Nàng chăm chắm nhìn Hatxan rồi hất cái lưỡi trai lên. Hatxan thét lên một tiếng, lùi lại; chàng tưởng ít ra cũng là một cô gái đẹp như những cô chàng đã gặp, nhưng lại thấy một bộ mặt già nua xấu xí, mũi to như một quả cà, lông mày xếch ngược, má nhăn nheo sệ xuống, mắt lác, chín góc ở mặt, góc nào cũng thảm hại. Mụ giống một con lợn. Hatxan không dám nhìn lâu, lấy vạt áo mụ che mắt lại. Mụ lại coi đấy là một cử chỉ lễ độ của người lịch sự, không nhìn thẳng vào mặt phụ nữ. Mụ cảm động lắm, nói:

— Hỡi chàng khách lạ, xin đừng lo. Ngay từ giờ, ta che chở cho chàng. Chàng cần gì ta sẽ giúp.

Mụ nói thêm:

— Nhưng không ai được biết có chàng ở đảo này. Vì thế, mặc dù rất nóng lòng muốn nghe chuyện chàng, ta hãy đi lấy mấy thứ cần thiết để chàng cải trang thành một nữ binh, giống những cô gái trinh kia, những nữ binh bảo vệ nhà vua và các nàng công chúa.

Mụ đi một lúc rồi trở lại với một bộ áo giáp, một thanh gươm, một lưỡi thương, một chiếc mũ và một số thứ khác giống những thứ của các nữ binh. Hatxan ăn mặc xong xuôi rồi, mụ cầm tay dẫn tới bờ biển. Hai người ngồi lên một tảng đá và mụ nói:

— Giờ thì chàng kể ta nghe vì sao lại đến đảo này, là nơi mà người trần chưa có ai tới được?

Hatxan cảm ơn lòng tốt của bà già.

— Thưa bà chủ của tôi - chàng nói - chuyện tôi là chuyện một kẻ đã mất đi tài sản duy nhất và đang chạy khắp thế gian để tìm lại.

Chàng thuật lại tỉ mỉ, không sót chi tiết nào.

— Cô vợ trẻ của chàng và các con chàng tên là gì? - bà già hỏi.

— Ở nước tôi thì hai cháu là Naxe và Manxua, tên vợ là Huy Hoàng. Nhưng ở nước thần linh này, không biết có còn giữ những tên ấy nữa không.

Hatxan nói rồi, nước mắt tầm tã. Nghe chuyện và thấy Hatxan khóc, bà già thương cảm lắm.

— Hatxan hỡi! - bà nói - ta thề rằng ta sẽ quan tâm đến chàng hơn cả mẹ quan tâm đến con. Chàng bảo có thể vợ chàng là một trong những nữ binh ở đây, ngày mai ta sẽ cho họ ra biển tắm rồi diễu từng người một trước mắt chàng, may ra chàng nhận được vợ chàng.

Bà Mẹ - Mũi - Thương đã nói với Hatxan An Baxri như thế đấy. Bà an ủi chàng, tin rằng dùng kế ấy nhất định sẽ tìm được Huy Hoàng. Bà dẫn Hatxan dạo chơi, ngắm những kỳ quan của hòn đảo. Bà thấy thực sự quý mến chàng.

— Chàng cứ yên tâm - bà nói. Giá chàng muốn lấy tất cả nữ binh của ta toàn là gái tân hết, ta cũng vui lòng cho.

— Thưa bà chủ của tôi! Lạy Chúa! Hồn tôi mà chưa bỏ tôi thì tôi chưa thể xa bà.

Sáng hôm sau, như đã hứa, bà Mẹ - Mũi - Thương gióng trống dẫn đoàn kỵ binh đến. Hatxan cải trang, ngồi trên mỏm đá trông ra biển trông giống như một nàng công chúa. Bà chỉ huy ra hiệu. Đoàn nữ binh xuống ngựa, cởi bỏ áo giáp và binh khí ra. Các cô như những bông huệ bỏ lá, bỏ gai, thon thon sáng sủa, trắng muốt. Các cô ào xuống biển. Bọt sóng hòa lẫn với mái tóc họ, mái tóc buông xõa hoặc quấn trên đầu hoặc có đội những chiếc mũ cao như tháp. Sóng biển nhấp nhô vỗ vào những cặp mông trinh tiết. Họ là những đóa hoa đã tỏa lá trên ngọn sóng bạc đầu. Giữa những bộ mặt như trăng rằm, những thân hình uốn éo, mắt đen, răng trắng, tóc đủ màu, Hatxan nhìn mà không thấy đâu tấm nhan sắc có một không hai của Huy Hoàng, người mà chàng yêu dấu.

— Mẹ ơi, Huy Hoàng không có ở đây - chàng nói.

— Có lẽ vì xa, chàng trông không rõ chăng?

Bà vỗ tay. Các cô gái lên bờ, tóc xõa ngang lưng, diễu từng người một qua trước mặt Hatxan và bà Mẹ - Mũi - Thương. Tất cả đều nõn nường, tuyệt mỹ, nhưng vẫn chẳng có Huy Hoàng.

— Không có một ai ít nhiều gần giống với Huy Hoàng, mẹ ạ - Hatxan nói.

Bà mẹ ngạc nhiên:

— Nếu vậy thì chỉ còn có bảy công chúa nữa thôi. Hãy cho ta biết nàng có những nét gì đặc biệt dễ nhận ra. Chàng cứ nói, ta sẽ giữ kín và hứa sẽ tìm được cho chàng.

— Biết nói thế nào, thưa mẹ! Không một thứ ngôn ngữ nào tả nổi vẻ đẹp hoàn mỹ của nàng, chỉ có thể nói hao hao được thôi. Nàng có bộ mặt trắng như một ngày chúc phúc, một tấm thân mảnh dẻ mà mặt trời chiếu vào cũng không kéo dài được bóng, một mái tóc đen nổi trên lưng trắng như đêm nổi trên ngày; lưỡi như lưỡi ong, nước miếng như nước giếng Xanxabin, mắt như suối Kôxa, người mềm mại như nhánh hoa nhài, răng như hạt mưa đá, một nốt ruồi ở má bên phải, một vết chàm dưới rốn, miệng như hồng mã não, má như thu mẫu đơn ở Nêmân, bụng mềm và sáng, rộng và trắng như một cái thùng đá hoa, cặp đùi như đúc trong khuôn, hoàn hảo êm ái như nỗi sum vầy sau những ngày xa vắng đắng cay.

Nói rồi, Hatxan lại xúc động đến rơi nước mắt.

— Huy Hoàng hỡi - chàng kêu - ta khổ quá, như khất sĩ mất cái bát xin cơm, như kẻ hành hương bị thương ở gót, như kẻ tàn tật cụt mất chân tay.

Bà già nghe than vãn bèn cúi đầu nghĩ ngợi hồi lâu rồi nói:

— Thật là một đại họa! Thế này thì nguy cho chàng và cả cho ta nữa. Cô gái chàng vừa tả là một trong bảy công chúa của đức vua hùng mạnh của chúng ta. Chàng thật hão huyền và táo bạo điên dại. Chàng và công chúa cách xa như đất và trời, với tới sao được. Cứ theo đuổi là dẫn đến cái chết. Nghe ta mà từ bỏ ý định ấy đi. Đừng để mất linh hồn.

Hatxan bối rối quá, không biết tính sau. Chàng bèn nói với bà già:

— Gần đến đích mà phải thôi, vượt bao nhiêu dặm đường mà phải về không! Mẹ hứa chắc chắn đến thế, làm sao tôi có thể nghi ngờ về kết quả, và về quyền lực của mẹ? Mẹ há không phải là thống lĩnh đạo quân của Vương quốc Bảy đảo có đủ quyền lực để làm những việc như thế này sao?

— Đúng là ta có nhiều quyền lực đối với quân lính của ta, và với mỗi một nữ binh - bà nói. Vì thế, để giúp chàng có thể từ bỏ ý định điên rồ, ta để chàng chọn lấy một cô gái mà chàng ưa nhất, cho cưới làm vợ thay cho vợ chàng. Rồi hai vợ chồng về nước để khỏi bị nhà vua trừng phạt. Không thế, thì chàng và ta chắc chắn phải chết.

Hatxan không nói không rằng, chỉ khóc nức nở.

Bà già xúc động:

— Lạy Chúa! Chàng bảo ta có thể làm được gì bây giờ - bà nói. - Nếu người ta biết ta đã để chàng đến đây thì đầu ta sẽ lìa khỏi cổ. Và nếu lại biết ta đã để chàng nhìn ngắm những cô gái tân mà không một người đàn ông nào được thoáng thấy, không một ngón tay đàn ông nào được chạm tới, thì hồn ta sẽ phải lìa khỏi xác.

— Lạy đức Ala! Thưa bà, tôi xin cam đoan là không có ý gì xấu, và chẳng để ý gì mấy đến sự trần truồng của họ.

— Nếu không có cô nào đáng để chàng say mê thì ta cho chàng nhiều của cải, nhiều sản phẩm quý của đảo, đủ giàu có mà hưởng hạnh phúc hết đời. Chàng về đi để bảo toàn tính mệnh.

Hatxan vội quỳ xuống ôm đầu gối bà, khóc mà rằng:

— Hỡi ân nhân, hỡi nữ chúa, hỡi con ngươi của mắt tôi! Vì tình, tôi đã phải trải qua bao nỗi gian nguy. Tôi làm sao có thể từ biệt đảo này khi chưa gặp lại được người tôi yêu! Tôi đã đau khổ nhiều, có thể số phận sẽ thương mà cho gặp lại đấy, thưa bà.

Nói rồi, không nén nổi những ý nghĩ bồng bột về Huy Hoàng, chàng ứng khẩu:

“Hỡi nữ chúa của nhan sắc! hãy thương đến kẻ tù binh của đôi mắt đã chế ngự được vương quốc Khoroét.

Hoa hồng, cam tùng, hương liệu, không gì thơm hơn hơi thở của nàng.

Gió đồng thiên đường đọng lại trên mái tóc nàng làm thơm những ai may mắn hít thở được.

Chòm thất tinh sáng lên buổi tối là nhờ lấy ánh sáng ở mắt nàng. Tinh tú kết lại mới đáng làm chuỗi hạt đeo vào cổ nàng, hỡi thiếu phụ da trắng.”

Bà già nghe thế, thấy rằng làm cho chàng hết hy vọng gặp lại vợ là tàn nhẫn. Bà cảm thông với nỗi đau khổ của chàng và nói:

— Đừng buồn, đừng thất vọng nữa. giờ thì ta quyết làm mọi cách để tìm được người vợ của chàng. Quả là kẻ si tình không muốn nghe, không muốn hiểu gì cả. Ta tạm biệt chàng, đến cung điện của Hoàng hậu đảo này, một trong bảy hòn đảo Oác Oác, mỗi đảo có một công chúa ở và trị vì. Bảy công chúa là con cùng cha nhưng khác mẹ. Công chúa ở đây là nàng cả, tên là Nua An-Huđa. Ta đến nói về chàng đây, chàng yên tâm chờ ta.

Bà vào cung. Bà vốn được Vua cha và bảy công chúa kính trọng yêu mến, vì bà khôn ngoan và có công dạy dỗ các nàng. Đến trước mặt công chúa, bà cúi rạp chào. Công chúa đứng dậy ôm hôn bà, mời ngồi cạnh, hỏi:

— Insala! Mong rằng bà đem tin lành đến. Bà có việc gì cần, có điều gì mong đợi ở ta, xin cứ nói. Ta sẵn sàng nghe.

Mẹ - Mũi - Thương đáp:

— Tôi đến báo công nương một việc kỳ lạ, mà tôi mong sẽ làm công nương vui thích. Một chàng trai rất đẹp dạt đến bờ biển đảo ta, khóc lóc đắng cay. Hỏi ra mới hay là chàng đi tìm vợ và số phận run rủi tới đây. Nghe chàng tả về người vợ, tôi rất xúc động, nghĩ tới công nương và các nàng công chúa em công nương. Phải nói thật rằng trong thế giới thần, tôi chưa thấy ai lại đẹp như chàng.

Công chúa Huđa nghe bà già nói, nổi giận đùng đùng:

— Mụ già đáng nguyền rủa kia, đồ súc sinh xấu hổ! Làm sao mụ lại đưa một kẻ giống đực vào đất này, giữa những thiếu nữ trinh bạch của ta? Cái nòi vô liêm sỉ nhà mụ đáng để ta phải uống máu nhai xương.

Bà già run lên như cây lau trong gió bão Bà quỳ xuống chân công chúa. Công chúa vẫn cất lời mắng:

— Mụ không sợ cơn thịnh nộ của ta, không sợ bị ta trừng trị sao? Ta lấy đầu cha ta, đức vua vĩ đại của các thần mà thề rằng sẽ băm vằm mụ ra để làm gương cho những kẻ xấu xa định đưa du khách vào quần đảo của chúng ta.

Nàng nói thêm:

— Nhưng trước hết, hãy chạy đi dẫn cái tên trần tục táo gan ấy đến đây ta xem sao.

Bà già tâm thần như mê mẩn, chạy đi gọi Hatxan, nghĩ bụng: “Cái đại họa mà đức Ala giáng xuống đầu ta qua bàn tay của công chúa là do tên Hatxan này gây nên. Sao trước đây, mình không tống cổ nó ngay đi cho rồi!”

Đến chỗ Hatxan ngồi chờ, bà nói ngay:

— Đứng dậy nào! Chết đến nơi rồi. Hoàng hậu cho đòi chàng.

Hatxan đi theo bà già, lẩm bẩm: “Uaxalam! Ta sắp rơi xuống vực thẳm nào đây?” Chàng vào cung, đến trước công chúa mặt che kín mạng. Chàng chẳng biết làm gì khác ngoài việc phủ phục xuống chúc tụng mấy câu thơ.

Công chúa ra hiệu cho bà già hỏi Hatxan. Bà già lên tiếng:

— Hoàng hậu hùng cường của chúng ta chào nhà ngươi và hỏi tên ngươi, quê quán, tên vợ, tên các con của ngươi.

— Tâu Hoàng hậu của cả hoàn vũ, nữ hoàng của muôn đời, độc nhất trên thế gian và trong lịch sử! Kẻ khốn khổ đầy lo âu này tên là Hatxan, quê ở Baxra xứ Irắc. Thần không biết tên vợ là gì, còn con thì một đứa là Naxe một đứa là Manxua.

Công chúa hỏi qua bà già:

— Sao vợ ngươi lại bỏ ngươi?

— Lạy đức Ala! Thần không biết. Nhưng có thể nàng không muốn thế.

— Nàng đi từ đâu? Bằng cách gì?

— Đi từ Batđa, từ cung điện của Giáo chủ Harun An-Rasít, Thống lĩnh các tín đồ. Khi đi, thì nàng chỉ việc mặc chiếc áo lông vũ vào mà bay lên.

— Nàng đi không dặn gì cả?

— Nàng có dặn mẹ thần thế này: “Hỡi bà mẹ của Hatxan! Con đi thế này cũng buồn lắm, nhất là đối với Hatxan chồng con. Rồi đây, chàng sẽ bị xé lòng vì ly biệt, mà mẹ thì thấy đời đen tối. Nhưng hỡi ôi, con biết làm thế nào được! Khoảng không cứ ùa vào tâm hồn con. Con phải bay vào nơi cao rộng. Tuy nhiên, nếu chồng con muốn tìm lại con, mẹ bảo chàng đến đảo Oác Oác. Xin vĩnh biệt, hỡi mẹ chồng của con.

Công chúa Huđa gật đầu:

— Lạy đức Ala! Chắc chắn là nếu vợ ngươi không muốn gặp lại nhà ngươi thì đã không nói nơi mình đến cho mẹ ngươi biết. Nhưng mặt khác, nếu nàng thật sự yêu ngươi thì đã không bỏ ngươi như thế.

Hatxan thề sống thề chết là vợ mình rất yêu mình, rằng có hàng nghìn dấu hiệu tỏ ra nàng chung thủy, nhưng lại không cưỡng nổi sự quyến rũ của không gian, không chống được bản năng loài chim trong người nàng.

Chàng nói thêm:

— Tâu nữ hoàng, thần đã kể hết câu chuyện đau buồn. Thần cầu xin lòng đại lượng của Người, xin thứ tha cho sự táo gan, và xin giúp cho thần tìm vợ tìm con, đừng đuổi thần. Cầu đức Ala ban phúc cho Người.

Công chúa cúi đầu, nghĩ ngợi một lúc rồi ngẩng lên nói:

— Ta nghĩ mãi mà chưa tìm được cách gì trừng trị ngươi cho đáng tội.

Bà già hoảng hốt, ôm lấy chân công chúa, lấy vạt áo nàng che lên đầu:

— Xin nghĩ đến cái tình tôi đã nuôi nấng công nương thuở nhỏ, mà hoãn tội cho y. Giờ thì công nương đã rõ y là một kẻ khốn khổ đã đau buồn nhiều, đã trải bao nỗi gian nan nguy hiểm. Số phận đã cho y sống dai để chịu đựng thì thật đáng để cho công nương tha thứ, khiến công nương càng cao cả xứng đáng hơn, và cũng khỏi phạm đến lòng hiếu khách. Hơn nữa chỉ vì tình mà y lao vào cuộc thử thách tai hại này, mà đã si tình thì nên tha thứ. Sau hết, thưa nữ hoàng, vòng hoa trên đầu tôi! Tôi mạo muội nói đến chàng trai trẻ đẹp này là vì không có ai biết làm thơ và ứng khẩu thơ tình giỏi hơn anh ta. Muốn thử lời tôi nói, công nương cứ để lộ mặt ngọc, sẽ thấy y biết ca ngợi nhan sắc của công nương như thế nào.

— Lại còn thế nữa kia! Chưa đủ tội sao?

Thực ra, dù bề ngoài nghiêm nghị nhưng trong thâm tâm công chúa đã thấy xao xuyến vì sắc đẹp của Hatxan rồi. Nàng cũng muốn thử xem tài của chàng ra sao. Cho nên nàng vờ nghe theo lời bà nhũ mẫu mà bỏ mạng che mặt ra.

Hatxan ngửng nhìn, bỗng thét lên một tiếng vang động cả hoàng cung, rồi ngã lăn ra bất tỉnh. Bà già chăm sóc, lay gọi một lúc chàng tỉnh dậy.

— Làm sao thế? - bà hỏi - chàng thấy gì mà nên cơ sự này?

— Thấy gì ư? Lạy Chúa! Hoàng hậu chính là vợ tôi, hay ít nhất cũng giống vợ tôi như hạt đậu tách đôi, nửa này giống nửa kia vậy.

Công chúa phá lên cười:

— Tên này điên. Y bảo ta là vợ y. Lạy Chúa! Sao lại có chuyện gái tân, không có đàn ông à lại chửa đẻ được! Lấy không khí mà sinh ra con cái à?

Nàng cười nói với Hatxan:

— Chàng thân mến! Chàng có thể nói ta biết ta giống và khác vợ chàng ở chỗ nào? Vì ta thấy chàng có vẻ băn khoăn về ta.

— Hỡi vị nữ hoàng của các bậc vua chúa, bao dung người lớn, trẻ nhỏ! Chính nhan sắc của Người đã khiến tôi điên. Người giống vợ tôi ở đôi mắt sáng hơn sao, ở sắc da tươi mát, ở cặp má hồng, ở bộ ngực nở nang, ở giọng nói êm ái, ở thân hình nhẹ nhõm thanh lịch, ở bao nhiêu thứ quyến rũ kín đáo khác. Nhưng nhìn kỹ vẻ đẹp của Người, tôi thấy giữa Người và vợ tôi có một chút khác nhau khó nói nên lời, chỉ có con mắt kẻ đang yêu mới thấy được.

Công chúa Nua An-Huđa nghe thế hiểu rằng chàng không hề yêu mình. Nàng bực tức, thề sẽ tìm ra cái cô em không được phép của vua cha mà dám làm vợ chàng. “Ta sẽ trả thù Hatxan, trả thù con vợ hắn, thỏa nỗi bất bình của ta” - nàng nghĩ. Nhưng nàng giữ kín ý nghĩ ấy tận đáy lòng. Nàng bảo bà già:

— Nhũ mẫu hãy đi gọi sáu cô em ta. Đến từng hòn đảo của từng người một, bảo rằng đã hai năm nay ta chưa gặp mặt nên rất nhớ. Bà thay ta mời họ và đưa họ cùng về. Đi ngay, nhanh lên!

Bà già chẳng thể ngờ đến ý định nham hiểm của công chúa, bèn đi đến các đảo. Bà mời được ngay năm nàng, chẳng khó khăn gì.

Nhưng đến đảo thứ bảy, nơi công chúa út ở với vua cha, đức vua của các vua thần, thì khó khăn hơn. Khi công chúa xin phép vua cha đi cùng Mẹ - Mũi - Thương thăm chị cả thì vua thấy lòng nao nao:

— Con gái yêu của cha - Ngài nói - Cha linh cảm thấy con mà xa cung điện này thì cha chẳng còn bao giờ được thấy con nữa. Đêm qua cha vừa mơ một cơn ác mộng. Con ngươi của mắt ta, để cha kể lại con nghe: cha mơ thấy lạc vào một kho tàng la liệt của cải, tinh không ai biết. Cha chú ý đặc biệt đến bảy viên ngọc lóng lánh khác thường; viên nhỏ nhất đẹp hơn cả. Cha cầm lên, ấp vào tim đem về để một mình được tha hồ ngắm. Cha đang ngắm viên ngọc dưới ánh mặt trời thì một con chim lạ chưa từng thấy ở đảo này sà xuống quắp lấy viên ngọc bay đi. Thật là ngỡ ngàng, đau xót! Cha trằn trọc hết đêm, sáng dậy cho mời mấy người đoán mộng hỏi xem là điềm gì. Họ nói: “Bảy viên ngọc là bảy công chúa. Viên nhỏ nhất bị chim quắp đi là cô gái út sẽ bị cướp đi khỏi tình âu yếm của nhà vua”. Vậy thì con gái của cha, giờ để con đi với các chị và Mẹ - Mũi - Thương đến nàng cả thì cha lo lắm, không biết khi con đi, con về, có gì không hay sẽ xảy đến.

Huy Hoàng (vì chính nàng là vợ Hatxan) đáp:

— Thưa vua cha của con, người cha vĩ đại! Chị cả con Nua An-Huđa đã chuẩn bị trọng thể để đón tiếp và đang nóng lòng chờ con. Đã hơn hai năm con luôn luôn muốn đến thăm mà không được, chắc chị con không được vui lòng. Xin cha đừng sợ. Cách đây không lâu, con cùng mấy bạn đi xa, cha đã tưởng vĩnh viễn mất con và đã để tang con; thế nhưng con đã về với cha, khỏe mạnh, bình yên. Lần này con đi lâu nhất là một tháng rồi lại về thôi, nếu đức Ala muốn. Vả lại con rất hiểu tâm trạng của cha. Nơi đây chỉ toàn là vùng đảo của chúng ta, có kẻ thù địch nào đâu mà cha lo ngại. Kẻ nào vượt nổi Vân Sơn, Núi Xanh, Núi Đen, bảy thung lũng, bảy biển và vùng đất Long Não trắng đến được quần đảo Oác Oác? Đến thì chỉ có nghìn lần chết đường. Vậy xin cha cứ mát mắt, cứ bình tâm.

Vua các thần nghe con nói đành để con đi, bắt phải hứa chỉ được ở với chị vài ngày. Ngài hôn con thân thiết và cho một nghìn nữ binh đi theo hộ vệ. Huy Hoàng từ biệt cha, đến nơi giấu hai con có hai nữ nô trung thành chăm sóc để hôn các con, rồi theo bà già và năm chị đến đảo của Huđa công chúa.

Hôm ấy, Huđa mặc một chiếc áo lụa đỏ có thêu chim, mắt, mỏ, móng đều là hồng ngọc, bích ngọc. Nàng đeo mạng nữ trang, ngồi trên ngai vàng ở điện cần chính, trước mặt nàng là Hatxan. Đoàn nữ binh bên phải mang kiếm tuốt trần, đoàn bên trái cầm thương dài nhọn.

Mẹ - Mũi - Thương đưa sáu công chúa xin vào yết kiến. Nàng cho mời nàng hai vào, tên là Cao Nhã của Dòng Họ. Nàng mặc một chiếc áo lụa xanh, và đẹp hơn Huđa. Chị đứng dậy ôm hôn và mời ngồi cạnh. Huđa hỏi Hatxan:

— Anh trần tục kia! Đây có phải là vợ anh không?

— Lạy đức Ala! Thưa công nương, cô này đẹp như trăng mới mọc, tóc đen, má mịn, miệng tươi, ngực nở, vẻ người thanh nhã. Ca tụng nàng, tôi sẽ nói:

“Nàng mặc áo xanh, bước lên, tưởng một mảng trời xanh ngắt.

Môi nàng như có mật ong, má có hoa hồng. Hoa nhài nở trên người nàng yểu điệu.

Nàng mềm mại như bông lau cắm trên gò cát chuyển di”

Thưa công nương, tôi đã nhìn kỹ, nhưng giữa nàng và vợ tôi có một chút khác nhau thật khó nói.

Huđa ra hiệu cho bà nhũ mẫu đưa nàng ba vào. Nàng mặc áo lụa màu mơ, còn đẹp hơn nàng hai. Tên nàng là Gia sản. Huđa ôm hôn, mời ngồi cạnh nàng hai và hỏi Hatxan có phải là vợ chàng không.

— Thưa công nương, cô này ai thấy cũng phải mê, đến gần thì không muốn xa được nữa. Nàng gợi hứng cho thơ tôi:

“Nàng đẹp như trăng mùa hạ giữa bầu trời đông.

Mái tóc nàng đen dài đến gót. Nàng vấn khăn xám trên đầu.

Tôi bảo: nàng lấy cánh đêm đêm đen làm ảm đạm cả bình minh rạng rỡ.

Nàng đáp: không đâu! Không đâu! Chỉ là một đám mây che lấp mặt trăng.

Thưa công nương, tôi đã nhìn kỹ, nhưng giữa nàng và vợ tôi có một chút khác nhau mà tôi bất lực không tả nổi.

Huđa ra hiệu đưa nàng tư vào. Nàng mặc chiếc áo lụa màu thạch lưu ngọc. Nàng còn đẹp hơn nàng ba. Tên nàng là Ánh Đêm. Huđa ôm hôn rồi mời ngồi cạnh nàng ba, hỏi Hatxan xem có phải là vợ chàng không.

— Thưa nữ hoàng, vành hoa trên đầu tôi! Cô này thì hiền nhân quân tử nhất cũng phải mê. Tôi xin có vài câu ca ngợi:

“Nàng bước đi, đung đưa nhẹ nhàng như linh dương, mắt như mũi tên bay giết người.

Nàng là mặt trời nhan sắc. Nàng hiện ra thì đất trời rạng rỡ; nàng biến đi, cả hoàn vũ tối tăm”

Thưa nữ hoàng muôn thuở, tôi nhìn kỹ, nàng có nhiều nét và dáng đi giống vợ tôi, nhưng tâm hồn tôi không nhận nàng.

Bà già đưa nàng năm vào, tên là Trời Thanh Khiết. Nàng mặc một chiếc áo lụa vàng dọc ngang có hình vẽ. Nàng ôm hôn chị. Chị kéo ngồi cạnh mấy chị kia. Hatxan ứng khẩu:

“Nàng là trăng đêm hạnh phúc. Mắt nàng huyền diệu soi sáng đường chúng ta đi”

Thưa công nương! Ca ngợi nàng phải có một bài thơ tình dài, tôi không tả hết. Tuy nàng giống vợ tôi nhiều điểm nhưng vẫn không phải vợ tôi.

Huđa cho mời nàng sáu tên là Rạng Đông Trăng. Nàng uyển chuyển nhẹ nhàng như một con công non. Nàng được chị mời ngồi cạnh năm nàng kia, khép vạt áo lụa xanh thêu kim tuyến lại. Hatxan khôn cảm hồn thơ:

“Lá xanh phủ hoa dịu đỏ không đẹp bằng nàng mặc chiếc áo lụa xanh.

Ôi chiếc áo tuyệt diệu đã làm bao kẻ bị thương lòng. Ta gọi là chiếc áo nát-tim”.

Mọi người tấm tắc khen chàng hay thơ. Công chúa đang giận chàng cũng tỏ ý khâm phục. Bà già muốn Hatxan lấy được cảm tình của công chúa, bèn nói:

— Tôi đã thưa với công nương về tài làm thơ của chàng, có sai đâu. Thơ chàng tế nhị, kín đáo. Cúi xin công nương quên cái tội táo gan của chàng mà giữ chàng làm thi sĩ riêng dùng trong những ngày lễ hoặc những dịp yến tiệc.

— Được - công chúa nói. - Nhưng hãy cho xong chuyện này đã. Mời nàng út vào cho ta.

Bà già dẫn công chúa trẻ nhất mà người ta vẫn gọi là Trang Sức của Thế gian, tức Huy Hoàng, vào.

Thế là Huy Hoàng hỡi! Nàng vào, không trang sức, không chiếc khăn mạng không chút điểm tô. Nhưng biết bao tai họa đang theo nàng. Nàng không biết những điều đã ghi vào sổ định mệnh của mình.

Hatxan, đang đứng giữa phòng, thấy Huy Hoàng thì thét lên một tiếng, ngã ra bất tỉnh. Huy Hoàng nhận ra Hatxan mà nàng vẫn tưởng ở chốn xa xôi, xúc động quá cũng quỵ xuống, không biết gì nữa.

Trước quang cảnh ấy, Huđa biết ngay là cô em út đã lấy Hatxan. Nàng không kìm được lòng ghen tức, nỗi giận hờn. Nàng thét nữ binh:

— Lôi cổ tên trần tục này quẳng ra khỏi đô thành cho ta.

Lệnh truyền được thi hành tức khắc. Huy Hoàng đã tỉnh lại. Huđa chỉ vào mặt nàng:

— Đồ đĩ! Làm sao mi lại quen được tên tục tằn ấy? Mi đã phạm bao nhiêu tội: nào là lấy chồng không được cha, được gia đình cho phép; nào là lấy chồng rồi là bỏ chồng, bỏ nhà mà đi. Như thế là bại hoại gia phong, là làm nhục giống nòi cao quý nhà ta. Nhục này phải lấy máu mi mà rửa mới sạch.

Nàng sai cột tóc Huy Hoàng vào chân ngai vàng, lấy roi đánh cho tóe máu. Nàng cùng các cô em đi ra và vào buồng viết thư cho cha. Nàng kể lại những điều nàng biết, về chuyện Hatxan và cô út, sự trừng phạt của nàng vì nỗi nhục đối với nòi giống thần linh. Nàng xin cha trả lời ngay cho biết nên dùng hình thức nào để xử tội phạm. Viết xong, nàng trao cho một người chạy nhanh nhất đem thư tới vua cha.

Vua đọc thư, thấy tối tăm trời đất. Ngài rất bất bình, liền phúc đáp là hình phạt nào cũng là nhẹ đối với tội của cô út. Phải xử tử mới đáng tội, nhưng ngài để tùy sự khôn ngoan và công lý của Huđa định đoạt.

Trong khi Huy Hoàng rên rỉ thì Hatxan bị quẳng ra bãi biển dần dần tỉnh lại. Chàng nghĩ đến nỗi bất hạnh không lường: chẳng còn hy vọng gì. Không ai có thể cứu chàng được nữa. Làm thế nào đi khỏi hòn đảo đáng nguyền rủa này? Chàng đứng dậy, men theo dọc bãi biển. Chàng bỗng nhớ tới mấy câu thơ này của thi sĩ:

“Khi người còn là mầm trong bụng mẹ, ta đã hình thành số phận của ngươi theo Công lý của ta, hướng ngươi theo chiều ta thấy trước.

Cứ để mặc cho sự việc theo dòng. Ngươi chẳng ngăn cản nổi đâu.

Tai họa có giáng xuống đầu ngươi thì sẽ có số phận gạt đi hộ.”

Lời thơ khôn ngoan ấy làm chàng phấn khởi. Chàng suy tính trong lúc chàng ngất đi, chuyện gì đã xảy ra? Vì sao chàng lại bị ném ra đây? Đang nghĩ ngợi, chàng thấy hai em bé gái khoảng mười tuổi đang đánh đấm nhau. Gần đấy là một chiếc mũ da có hình vẽ và chữ viết. Chàng lại gần hai em, hỏi vì sao sinh chuyện. Chúng đáp vì tranh nhau chiếc mũ nọ.

Hai em ưng thuận nhờ chàng. Hatxan cầm chiếc mũ lên, nói:

— Ta ném một hòn đá ra xa, em nào nhặt được trước đưa ta, sẽ được cái mũ này.

Hatxan nhặt một hòn sỏi ném thật mạnh. Hai em bé chạy đi nhặt. Hatxan đội thử chiếc mũ lên đầu xem có vừa không. Embé nhặt được hòn sỏi, đem lại, gọi:

— Ông ở đâu, ông người? Tôi nhặt được rồi đây này.

Em đến tận chỗ Hatxan, nhìn khắp nơi không thấy chàng đâu. Em kia cũng tìm mà không thấy chàng. Hatxan tự nhủ: “Hai em này không phải là mù mà sao không trông thấy mình nhỉ?”

Chàng gọi:

— Đến đây. Ta đây cơ mà!

Hai em nhìn về phía tiếng gọi, nhưng không thấy người, sợ quá, khóc. Hatxan lại vỗ vào vai:

— Ta đây. Sao lại khóc, hỡi các em?

Chúng ngước mắt, không thấy gì, hốt hoảng, bỏ chạy, vừa chạy vừa la hét như bị ma quỷ đuổi. “Thôi đúng rồi - Hatxan nghĩ - chiếc mũ thần, có phép tàng hình. Người đội nó trở thành vô hình”. Chàng nhảy nhót, mừng quá: “Đức Ala cho ta đây mà! Đội mũ này có thể chạy đến thăm vợ mà không ai trông thấy”. Chàng trở vào thành phố, định đem mũ thử trước bà già xem sao. Bà bị nhốt trong một căn buồng trong cung, tay bị xích vào một chiếc vòng đóng ở tường. Chàng tìm mãi mới thấy. Chàng đến cái giá để bình sứ gần đấy, cầm một chiếc bình to ném vỡ tan trước mặt bà già. Bà thét lên một tiếng kinh hãi, tưởng đó là một vị hung thần trung thành với Huđa đến trêu chọc.

Bà lâm râm cầu đức Ala rồi nói:

— Hỡi hung thần! Ta lấy ân đức Xôlâymân truyền cho ngươi phải xưng danh ta rõ.

Hatxan lên tiếng:

— Tôi không phải là hung thần mà mà Hatxan An Baxri, người được bà che chở. Tôi đến giải thoát cho bà đây.

Nói rồi chàng bỏ mũ thần ra. Bà già thấy chàng, kêu:

— Khổ quá! Hỡi chàng Hatxan bất hạnh, chàng không biết rằng công chúa hối không giết chàng ngay nên đã cho bọn nô lệ đi lùng khắp nơi, và hứa ai đem được chàng đến nộp, dù sống dù chết, sẽ được thưởng một tạ vàng. Trốn nhanh lên, kẻo mất đầu.

Bà cho Hatxan hay, công chúa được vua cha đồng tình đang chuẩn bị những cực hình ghê gớm để giết cô em gái.

— Ô, đức Ala sẽ cứu nàng! - Hatxan nói - cứu chúng tôi thoát khỏi tay nàng công chúa độc ác ấy. Bà nhìn chiếc mũ này, mũ thần đây. Nhờ nó, tôi tàng hình được, tôi đi đến đâu cũng không ai trông thấy.

Bà già reo lên:

— Cảm tạ đức Ala đã làm sống lại nắm xương khô dưới mồ, đã cho chàng chiếc mũ thần để cứu chúng ta. Giờ chàng cởi trói cho ta, ta dẫn đến chỗ vợ chàng bị giam, tóc trói vào một cái gông, ngồi chờ ngày chết.

Bà già đưa chàng đến một gian buồng, chàng thấy Huy Hoàng đang gục đầu ngâm se sẽ mấy câu thơ:

“Đêm tối, ôi cô đơn, buồn thảm. Lệ cứ tuôn rơi. Người yêu xa quá. Lòng ta và hy vọng của ta là ở nơi chàng, giờ biết hy vọng vào đâu.

Nước mắt cứ tuôn rơi, nhưng liệu có tắt được ngọn lửa đang đốt lòng ta? Hỡi chàng, người chồng em yêu xa vắng! Hình ảnh chàng em chôn chặt trong tim, sâu bọ dưới mồ cũng không xóa nổi”

Hatxan vốn không định xuất hiện đột ngột, sợ vợ quá xúc động. Nhưng nghe lời than vãn và trông thấy Huy Hoàng, chàng không tự chủ được. Chàng bỏ chiếc mũ ra, nhảy đến ôm chầm lấy vợ. Nàng nhận ra chồng, tựa đầu vào ngực chàng lịm đi. Hatxan nhờ bà già cắt dây trói, bế nàng vào lòng lấy tay quạt gió và nhẹ nhàng lay gọi. Nàng tỉnh lại, nước mắt tràn hai má. Nàng nói:

— Chàng từ trên trời rơi xuống hay dưới đất chui lên? Chồng em hỡi! Than ôi, làm sao chống nổi số phận! Cái gì đã định thì phải xảy ra. Chàng cứ để mặc em, ở đâu về đấy ngay, để em khỏi phải thêm nỗi đau lòng thấy chàng cũng là nạn nhân của bà chị độc ác.

— Em yêu dấu, ánh sáng của mắt ta! Ta đến giải thoát cho nàng, đưa nàng về Batđa, xa chốn phũ phàng này đây.

— Ôi, chàng lại dại dột nữa rồi! Chàng trốn ngay đi, em đau khổ rồi, đừng bắt em đau khổ thêm nỗi bất hạnh của chàng.

— Huy Hoàng hỡi! Linh hồn của ta! Ta chỉ ra khỏi nơi này với nàng và với mẹ đây, ân nhân của chúng ta. Bằng cách gì à? Có chiếc mũ thần đây này.

Hatxan đưa nàng xem chiếc mũ thần rồi đội lên đầu, biến đi chốc lát. Chàng kể cho vợ nghe đức Ala đã để rơi chiếc mũ trên đường để giúp chàng tự cứu và cứu vợ.

Huy Hoàng vừa mừng vừa hối, khóc, bảo Hatxan:

— Tất cả nỗi đau khổ của hai ta là do em tạo nên. Em đã rời bỏ Batđa mà không được chàng cho phép. Hỡi chàng yêu dấu, xin đừng trách mắng em. Giờ thì em hiểu rằng người đàn bà phải biết chồng mình đáng quý biết chừng nào. Xin đức Ala và xin chàng tha thứ. Em thấy cái áo lông vũ thì xúc động quá. Mong chàng thấu hiểu nỗi lòng cho em.

— Huy Hoàng hỡi! Lạy Chúa! Chỉ có ta là đáng tội vì ta đã để nàng một mình ở Batđa. Đáng lẽ ta đem nàng cùng đi mới phải. Từ giờ về sau ta sẽ làm thế, nàng yên lòng.

Nói rồi chàng cõng Huy Hoàng, tay dắt bà già và đội mũ vào. Cả ba trở thành vô hình. Họ ra khỏi hoàng cung, vội đến đảo thứ bảy đón Naxe và Manxua.

Hatxan nhớ con lắm, thấy chúng bình yên khỏe mạnh thì rất mừng, nhưng không dám phí thì giờ hôn hít bế bồng. Chàng nhờ bà già cõng chúng lên vai. Huy Hoàng đội chiếc mũ thần và lấy ba cái áo lông vũ cho ba người. Rồi cầm tay nhau, họ rời bỏ không luyến tiếc đảo Oác Oác, bay về Batđa.

Đức Ala đã viết hai chữ trường thọ vào sổ của họ. Họ bay từng chặng, từng chặng, và một buổi sáng đã về đến thành phố Hòa Bình. Họ hạ xuống sân thượng tòa nhà. Hatxan trèo xuống thang, chạy đến buồng bà mẹ. Mẹ buồn phiền khóc quá nhiều, mắt đã mờ, gần như mù. Hatxan ghé tay nghe ngóng, bên trong bà mẹ đang than vãn rên rỉ. Chàng gõ cửa.

— Ai ở ngoài ấy đấy? - Bà mẹ hỏi.

— Con đây, mẹ ơi. Số phận thôi khắt khe rồi.

Bà mẹ không hiểu là mơ hay thật, vội đi ra mở cửa. Thấy con trai, con dâu, hai cháu và một bà già phía sau thì mừng quá, ngả vào tay con. Hatxan ôm chặt lấy mẹ, nước mắt chứa chan. Huy Hoàng cũng ôm hôn vuốt ve bà, xin bà tha thứ. Họ cho bà biết Mẹ - Mũi - Thương là người đã che chở giúp đỡ họ như thế nào. Rồi Hatxan kể lại những cuộc phiêu lưu kỳ lạ của chàng.

Mọi người cảm tạ đức Ala đã cho họ tái hợp.

Từ đấy, họ sống với nhau êm thắm hạnh phúc tràn đầy. Mỗi năm lại dùng trống thần đến thăm bảy nàng công chúa tại cung điện mái xanh trên dãy Vân Sơn.

Vinh quang thay Đấng ngự trị thế giới hữu hình và vô hình, Đấng vĩnh cửu không bao giờ chết!

NHỮNG KẺ VUI NHỘN VÀ KHIẾM NHÃ

I. HAI CHÀNG TINH NGHỊCH

Ngày xưa, tại Đamát ở Xyri, có một người nổi tiếng vì nghịch ngợm cợt nhả và bất lịch sự. Ở Lơke cũng có một người nổi tiếng không kém về những tính đó. Anh chàng ở Đamát thường được nghe người ta nói đến anh bạn cùng giuộc với mình, nhất là khách hàng quen, họ thường bảo anh:

— Rõ ràng là anh chàng Ai-cập tinh ranh, thông minh, nghịch ngợm hơn anh nhiều. Nếu anh không tin chúng tôi, anh cứ việc đến tận Lơke xem anh ta hoạt động, anh sẽ thấy rằng anh ta hơn hẳn anh.

Họ nói mãi khiến anh phải tự nhủ: “Lạy đức Ala! Chỉ còn có cách là đến Lơke để thấy tận mắt những điều người ta nói về hắn”. Anh ta thu xếp hành lý, từ biệt Đamát đến Lơke. Nhờ đức Ala phù hộ, anh ta đi đường bình an vô sự. Đến nơi anh hỏi ngay tới nhà đối thủ. Anh này chào hỏi tử tế thân mật và tiếp đón anh, mời anh ăn ở với tất cả sự nhã nhặn của một tấm lòng mến khách hào hiệp. Rồi cả hai kể cho nhau nghe những chuyện quan trọng của thế giới. Suốt đêm, chuyện kể như pháo ran.

Sáng hôm sau, anh chàng ở Đamát bảo anh chàng ở Lơke:

— Hỡi anh bạn! Sở dĩ tôi đi từ Đamát đến đây chỉ cốt được thấy tận mắt những mánh khóe và những trò hề anh thường giở ra ở khắp nơi này. Chỉ sau khi học được nhiều ngón hay của bạn, tôi mới chịu trở về. Chẳng hay anh có cho tôi được chứng kiến điều tôi mong ước thiết tha không?

Anh kia đáp:

— Lạy đức Ala! Kẻ nào nói về tôi như thế là đã đánh lừa anh đấy. Tôi vụng lắm, đến phân biệt tay phải và tay trái cũng chẳng nên thân nữa là. Làm sao tôi có thể dạy khôn dạy khéo cho một vị công tử ở Đamát như anh? Nhưng tôi là chủ tiếp khách, tôi có nhiệm vụ dẫn anh đi xem những mỹ quan ở thành phố tôi. Vậy chúng ta cùng đi.

Anh ta dẫn ngay bạn đến giáo đường Anaha để anh bạn khi về Đamát có thể kể lại cho dân chúng nghe những kỳ quan của học vấn và của khoa học. Dọc đường, qua chỗ những người bán hoa, anh ta mua đủ các thứ hoa: hoa cẩm chướng, hoa hồng, hoa hoắc hương, hoa nhài, hoa bạc hà, hoa kinh giới, bó thành một bó.

Hai người đến giáo đường, vào sân. Họ thấy, đối diện với cái giếng nước rửa tội, một lũ người ngồi xổm trong các buồng vệ sinh đang làm cái công việc khẩn cấp. Anh chàng ở Lơke bảo anh chàng ở Đamát:

— Này anh bạn, nếu anh phải trêu chọc cái bọn ngồi xổm thành dãy dài kia thì anh làm thế nào?

Anh kia đáp:

— Có gì đâu, rõ quá rồi! tôi sẽ dùng một cái chổi gai vòng về phía sau họ mà quét, rồi vờ vô ý châm gai vào mông họ.

Anh chàng ở Lơke nói:

— Anh bạn ơi! Cách đó có hơi nặng nề và thô tục. Đùa thế không nhã. Tôi ấy à, tôi làm thế này này!

Vừa nói anh ta vừa lại gần đám người nọ, vẻ mặt tươi tỉnh ân cần, đưa cho từng người mỗi người một bông hoa, vừa đưa hoa vừa nói: “Xin phép được kính biếu ngài!” Bọn họ vừa lúng túng, vừa bực tức, người nào cũng chửi: “Giời hại nhà anh, đồ chết tiệt! Tiệc tùng gì ở đây mà tặng hoa”. Mọi người tụ tập ở sân giáo đường thấy vẻ mặt bất bình của lũ người nọ, cứ lăn ra mà cười. Anh chàng ở Đamát được chính mắt chứng kiến trò đùa nọ, quay về phía anh chàng ở Lơke nói:

— Lạy đức Ala! Ông thắng tôi rồi ông trùm hề ạ. Thật đúng như ngạn ngữ đã nói: Người Ai-cập có tài chui qua lỗ trôn kim.

II. MƯU ĐÀN BÀ

Ở một tỉnh nọ có một người đàn bà trẻ thuộc tầng lớp thượng lưu. Chồng chị ta thường đi chơi, khi xa khi gần, vắng nhà luôn. Chị không nén được dục tình, chọn một chàng trai trẻ xinh đẹp cho dịu bớt lửa lòng. Hai người yêu nhau lắm và trong một thời gian khá lâu họ yên ổn hưởng với nhau “cuộc vui suốt tháng, trận cười thâu đêm.”

Một hôm, chàng trai đó có chuyện với một lão tù trưởng râu trắng. Anh đánh vào mặt lão và vặt râu lão. Lão đến viên tỉnh trưởng kiện về việc đó. Viên tỉnh trưởng cho tống giam anh thanh niên. Người đàn bà trẻ biết chuyện và thấy người yêu bị tù thì buồn lắm. Chị ta lập tâm cứu chàng. Chị diện thật sang, đến dinh tỉnh trưởng và được người ta cho vào phòng hỏi cung. Lạy Chúa! Chỉ cần cái dáng người yểu điệu của chị là có thể thắng trong tất cả các vụ kiện ngang dọc trên mặt đất này. Chào xong, chị nói với viên tỉnh trưởng:

— Bẩm quan lớn, chàng trai nọ mà ngài bỏ tù là em tôi, và là chỗ dựa duy nhất của gia đình. Cậu ấy bị những người làm chứng của viên tù trưởng và cả viên tù trưởng, một tên dâm ô vô lại, vu khống đó thôi. Tôi đến xin quan lớn tha cho cậu em, nếu không gia đình tôi sẽ nguy khốn mà tôi sẽ chết đói mất.

Trước một người đàn bà trẻ đẹp, viên tỉnh trưởng đã thấy lòng thiên lệch rồi. Ông ta mê tít, nói:

— Nhất định là tôi sẵn lòng tha. Nhưng chị hãy vào nơi hậu phòng. Xong phiên xử, tôi sẽ vào nói về chuyện đó.

Chị ta hiểu ý ngay, nghĩ bụng: “Đồ râu củ kiệu! Chưa đến mùa mơ, đừng hòng đụng đến bà” rồi chị đáp:

— Bẩm quan lớn, mời ngài đến nhà tôi thì tốt hơn. Ở đấy, chúng ta có nhiều thì giờ nói chuyện và được yên ổn hơn. Ở đây tôi chỉ là một người lạ.

Viên tỉnh trưởng hí hửng hỏi:

— Thế nhà chị ở đâu?

— Ở chỗ nọ. Tối nay tôi chờ ngài.

Viên tỉnh trưởng xao xuyến như đương ở trong biển động. Chị ta từ biệt rồi đến nhà viên chánh án. Ông này là một người đã có tuổi.

— Bẩm quan chánh án!

— Việc gì thế?

— Xin quan lớn xét cho. Đức Ala sẽ biết công cho quan lớn.

— Ai ức hiếp chị?

— Một tên tù trưởng đê hèn. Hắn đã dùng bọn làm chứng giả, đổ vạ mà bỏ tù em tôi; nó là chỗ dựa của cả gia đình. Tôi đến xin quan lớn bẩm với ngài tỉnh trưởng tha cho cậu em tôi.

Viên chánh án nhìn người đàn bà trẻ đẹp và nghe chị nói, thấy say mê chị ta như điên như dại.

— Ta muốn giúp cậu em ngay. Chị hãy vào hậu phòng chờ ta. Chúng ta sẽ bàn chuyện đó, rồi mọi việc sẽ theo ý chị thôi.

Người đàn bà nghĩ: “Đồ khốn kiếp! Hãy chờ đến mùa mơ nở mới hòng đụng được đến bà” rồi chị đáp:

— Thưa ngài! Tôi xin về, chờ ngài ở nhà thì hơn, vì ở đấy sẽ không ai đến quấy chúng ta.

— Thế nhà chị ở đâu?

— Ở chỗ kia. Và tôi sẽ chờ ngài tối nay, sau khi mặt trời lặn.

Chị ta ra, đến dinh viên tể tướng. Chị thuật lại câu chuyện chàng thanh niên bị bỏ tù. Chị nói với tể tướng rằng chàng ta là em chị và xin tể tướng cho lệnh thả ra. Ông này nói:

— Cũng được. Nhưng hãy vào hậu phòng của ta, ta sẽ vào nói về chuyện đó.

— Thưa đại nhân, tôi xin thề rằng tôi nhút nhát lắm và không thể bước tới hậu phòng của đại nhân được. Nhà của tôi thích hợp hơn cho những câu chuyện loại này. Tối nay, một giờ sau khi mặt trời lặn, tôi xin chờ đại nhân.

Rồi chị chỉ chỗ nhà ở của chị. Xong chị đến cung tìm vua. Khi chị vào đến điện cần chánh, nhà vua ngạc nhiên về nhan sắc của chị, nghĩ: “Lạy Chúa! Đói bụng mà được miếng này ngốn sốt sột thì thú biết bao!”

Vua hỏi:

— Kẻ nào ức hiếp chị?

— Không ai ức hiếp thiếp cả, vì có công lý của đức Vua!

— Chỉ có đức Ala là công minh thôi. Nhưng ta có thể làm gì giúp chị nào?

— Xin bệ hạ cho lệnh thả cậu em thiếp đã bị bỏ ngục một cách bất công.

— Việc đó dễ thôi. Nhưng hãy vào chờ ta ở hậu cung. Không có gì bất lợi cho chị đâu.

— Tâu bệ hạ! Nếu vậy thiếp xin chờ bệ hạ ở tiện xá, vì bệ hạ cũng hiểu rằng về cái chuyện này cần phải chuẩn bị nhiều, về tắm rửa, về vệ sinh và bao nhiêu việc thuộc loại ấy. Tất cả những việc đó thiếp chỉ có thể làm được ở nhà thiếp thôi. Mà bệ hạ đến thì tệ xá cũng được thơm lây.

— Được, thì cứ thế.

Cả hai đồng ý về ngày và nơi hẹn.

Và người đàn bà trẻ tuổi ra khỏi cung, đến nhà một người thợ mộc.

— Tối nay bác cho chở đến nhà tôi một cái tủ lớn có bốn ngăn, ở mỗi ngăn đều có cửa khóa cẩn thận.

Anh thợ mộc nói:

— Thưa cô chủ, từ nay đến tối đóng làm sao xong được!

— Cứ cố đi, rồi bác muốn gì tôi cũng trả.

— Nếu vậy thì tủ sẽ đóng xong, nhưng tôi không đòi vàng đòi bạc gì cả, chỉ đòi một điều mà cô biết đấy. Vậy mời cô vào phòng trong để tôi nói chuyện.

Nghe thế, người đàn bà trẻ đáp:

— Hỡi bác phó mộc đáng chúc tụng! Bác thật không tế nhị tý nào. Lạy Chúa! Làm sao cái buồng khốn khổ của bác lại có thể xứng với câu chuyện vào cái loại bác định nói. Tối nay, sau khi cho khiêng tủ đến, mời bác đến, tôi sẽ sẵn sàng nói chuyện với bác cho tới sáng.

— Hết sức vui lòng!

— Nếu vậy, cái tủ nhờ bác làm, không phải có bốn ngăn mà là năm ngăn kia. Vì tôi cần năm ngăn để đựng tất cả những cái cần đựng.

Chị ta ghi lại địa chỉ rồi ra về.

Về nhà, chị lấy ở hòm ra năm cái áo dài năm kiểu năm màu xếp lại cẩn thận, chuẩn bị thức ăn thức uống, cắm hoa vào bình, đốt trầm lên, và ngồi chờ khách.

Tối, mấy anh phu khuân vác khiêng tủ đến, chị bảo đặt ở phòng khách rồi cho họ về. Chị chưa kịp thử các khóa ở tủ thì có tiếng gõ cửa: đó là viên tỉnh trưởng vào. Chị đứng dậy kính cẩn cúi chào, mời ngồi và mời uống nước. Chị đưa mắt liếc lão ta, những cái liếc dài hàng gang tay, nhìn lão những cái nhìn nảy lửa, khiến lão đứng phắt dậy run run cuống quýt muốn giở trò ngay. Chị gỡ tay lão, nói:

— Ngài ơi, ngài không tế nhị tí nào cả. Hãy cởi áo ra cho dễ cử động.

Lão nói: “Phải đấy!” rồi cởi áo ra. Chị ta đưa lão một cái áo lụa vàng dài kiểu rất lạ thay cho cái áo màu sẫm của lão, và một cái mũ vải vàng. Trong những bữa tiệc của bọn phóng đãng, họ thường mặc như thế. Viên tỉnh trưởng mặc áo vàng đội mũ vàng và chuẩn bị hưởng lạc. Nhưng bỗng có tiếng đập cửa thình thình. Viên tỉnh trưởng bực mình nói:

— Nàng có hẹn một người láng giềng hoặc một người giao lương thực nào chăng?

Chị ta sợ hãi đáp:

— Lạy đức Ala! Không. Tôi quên khuấy mất là tối nay chồng tôi về. Đúng là ông ấy đấm cửa.

— Thế thì tôi sẽ ra thế nào bây giờ? Phải làm gì đây?

— Chỉ có một cách cứu được ngài, là ngài vào trong tủ này.

Chị ta mở cánh tủ ngăn thứ nhất:

— Mời ngài vào!

— Làm sao được?

— Ngồi xổm xuống!

Viên tỉnh trưởng gập đôi người lại vào ngồi trong ngăn tủ. Chị ta khóa lại, quay ra mở cửa cho người vừa đập cửa. Đó là viên chánh án. Chị tiếp như đã tiếp viên tỉnh trưởng, rồi cho lão mặc một áo dài đỏ kiểu rất lạ và đội một cái mũ đỏ. Lúc lão định ôm chầm lấy chị, chị ngăn lại nói:

— Lạy đức Ala! Xin ngài hãy viết cho mấy chữ ra lệnh thả em tôi đã.

Lão ký giấy đưa cho chị thì vừa hay có tiếng gõ cửa. Chị sợ hãi kêu:

— Chết rồi! Chồng tôi về đấy.

Chị cho viên chánh án trèo lên ngăn thứ hai của tủ và ra mở cửa. Người đến là vị tể tướng. Sự việc đã diễn ra đối với ông ta cũng giống như đối với hai người kia. Và sau khi mặc một cái áo dài xanh, đội cái mũ vải xanh, ông đã bị đẩy vào ngăn thứ ba. Vị vua của đô thành đến gõ cửa. Vua cũng được mặc một cái áo dài màu xanh da trời, đội cái mũ vải cùng màu ấy. Và lúc mà ngài muốn làm cái việc đã đẩy ngài đến đây thì lại có người đấm cửa. Ngài buộc lòng phải trèo lên ngăn thứ tư, ở đó ngài ngồi xổm một cách hết sức khó chịu, vì ngài vốn mập mạp.

Rồi anh thợ mộc đến, mắt hau háu muốn ăn tươi nuốt sống người đàn bà đẹp để trừ vào công đóng cái tủ. Nhưng chị ta bảo hắn:

— Bác phó này! Cái ngăn tủ thứ năm sao bác làm chật hẹp thế? Những đồ đựng trong một cái hộp nhỏ, bỏ vào đấy cũng chật ních.

Hắn đáp:

— Lạy đức Ala! Thế mà chật à! Nó có thể chứa được cả tôi và bốn người to hơn tôi nữa.

— Thì bác thử vào xem có đúng không nào?

Hắn bắc mấy cái ghế trèo lên chui vào ngăn thứ năm. Tức thì cánh cửa tủ bị đóng sập và khóa lại ngay.

Người đàn bà trẻ cầm cái giấy của viên chánh án đến chỗ nhà giam đưa cho mấy anh gác ngục; họ thấy có dấu đóng vội thả chàng thanh niên ra. Thế là chị ta cùng tình nhân kéo nhau về nhà ân ái với nhau ầm ĩ cả lên… Và năm người bị nhốt trong tủ nghe rõ lắm, nhưng không dám và cũng không thể cựa quậy. Ngồi xổm trên đầu nhau, họ không biết đến bao giờ mới ra được.

Người đàn bà và chàng thanh niên xong việc rồi, nhặt nhạnh hết những cái quý giá có thể nhặt được, cho vào hòm, còn lại cái gì bán hết, rồi bỏ thành phố đi đến một thành phố khác ở một nước xa xôi.

Còn năm người kia, sau hai ngày bị nhốt, họ thấy mót đái quá. Người vãi đái đầu tiên là anh thợ mộc. Nước đái chảy vào đầu vua. Cùng lúc đó vua đái lên đầu vị tể tướng, vị này lại đái lên đầu viên chánh án, viên này đái lên đầu viên tỉnh trưởng. Trừ nhà vua và anh phó mộc, mọi người đều kêu lên: “Ôi bẩn quá!”

Viên chánh án nhận ra tiếng nói vị tể tướng, vị này cũng nhận ra tiếng nói của viên chánh án. Họ bảo nhau: “Chúng mình bị mắc bẫy cả rồi. Cũng may mà nhà vua thoát được.”

Nhà vua, vì thể diện không nói gì, lúc đó cũng kêu lên:

— Im đi các ông ơi! Trẫm ở đây. Trẫm không biết đứa nào đái lên đầu trẫm.

Anh thợ mộc nói:

— Lạy đức Ala! Cầu Người nâng cao địa vị của bệ hạ lên. Tôi nghĩ có lẽ là tôi đái thì phải vì tôi ở tầng thứ năm.

Hắn nói thêm:

— Lạy Chúa! Chính tôi là kẻ đã gây nên chuyện này, vì cái tủ là tác phẩm của tôi.

Vừa lúc đó, anh chồng chị đàn bà nọ đi xa trở về. Hàng xóm không biết chị vợ đã cuỗm gói đi, thấy anh chồng gõ cửa mãi mà không ai ra mở. Anh hỏi mọi người tại sao trong nhà không có ai ra mở cửa, họ đều nói không biết gì hết. Mọi người chờ lâu, phá cửa vào. Nhưng họ chỉ thấy nhà trống không. Tất cả đồ đạc chỉ có cái tủ nọ. Trong tủ lại có tiếng đàn ông.

Họ chắc trong tủ có ma quỷ. Họ đề nghị đốt tủ. Họ sắp thực hiện thì từ trong tủ viên chánh án lên tiếng:

— Hãy khoan, các vị ơi! Chúng tôi không phải là ma quỷ cũng chẳng phải là trộm cắp gì. Chúng tôi là ông này… ông này đây.

Rồi bằng vài lời, ông kể cho mọi người biết bọn ông bị đánh lừa như thế nào.

Người chồng liền bẻ khóa cho năm người ra. Mọi người thấy cả năm ăn mặc một cách kỳ dị thì không sao nhịn cười được.

Để an ủi anh chồng mà chị vợ đã bỏ đi, nhà vua bảo anh:

— Ta phong cho ngươi làm đệ nhị tể tướng của ta.

NHỮNG CUỘC TÌNH DUYÊN CỦA NÀNG DÊN AN MAOATXIP

Tâu bệ hạ đầy hồng phúc! Thiếp nhớ ngày xửa ngày xưa có một chàng trai đẹp lắm, tên là Anit. Chắc chắn chàng là người thanh niên giàu có nhất, hào phóng nhất, tế nhị nhất, ưu tú nhất và dịu ngọt nhất của thời đại chàng. Và vì chàng yêu tất cả những cái đáng yêu trên đời: phụ nữ, bạn bè, cao lương mỹ vị, âm nhạc thơ ca, hương hoa, cây xanh nước biếc, những cuộc dạo chơi cùng mọi điều vui thú, chàng đã được sống trong hạnh phúc nở đầy hoa.

Một buổi trưa kia, chàng Anit xinh đẹp theo thường lệ đang ngon giấc dưới bóng cây trong vườn. Chàng mơ thấy mình nô giỡn với bốn con chim đẹp và một con chim câu lông trắng toát. Vuốt ve chúng, thoa cho nhẵn bộ lông của chúng, ôm chúng lên mà hôn hít, ôi khoái biết chừng nào! Bỗng một con quạ to tướng, thô bỉ, chiếc mỏ đáng sợ, lao xuống bắt con chim câu, làm tan tác bốn con chim bạn xinh xắn. Anit bừng tỉnh, buồn bã, và đứng lên đi tìm một người khả dĩ đoán được giấc mộng kia. Đi mãi chẳng tìm được ai, chàng định quay về. Qua một căn nhà, vẻ ngoài rất đẹp, chàng nghe có tiếng phụ nữ êm ái mà rầu rầu, ngâm mấy câu thơ:

“Ôi, cái êm ái của ban mai tươi mát làm rung động lòng những kẻ đang yêu. Nhưng trái tim ta bị cầm giữ có phải chăng là trái tim tự do của kẻ đang yêu?

Ôi vẻ tươi mát của ban mai, ngươi có bao giờ làm dịu được một mối tình như tình cảm của ta đối với một chú nai con còn non nớt hơn cả cành bân mềm mại?”

Giọng ngâm như thấm tận đáy lòng Anit. Và muốn được biết con người có giọng ấy, chàng tiến đến, và qua tấm cửa hé mở nhìn vào phía trong. Chàng thấy một khu vườn tuyệt đẹp. Nhìn xa tít tắp toàn những sân cảnh hài hòa, những vòm hoa nở, những khóm hoa hồng, hoa nhài, hoa đồng thảo, hoa thủy tiên cùng hàng nghìn giống hoa khác và dưới bầu trời của chúa Ala, là những đàn chim véo von ca hát. Cảnh thanh khiết lôi cuốn, Anit đẩy cửa bước thẳng vào. Chàng thấy phía xa, chỗ cuối con đường có ba vòng cung tò vò cắt quãng, một nhóm thanh nữ nhởn nhơ chơi. Chàng tiến về phía ấy. Đến dưới vòng cung thứ nhất, chàng đọc mấy câu này viết bằng nét son:

“Căn nhà hỡi! Mong cho nỗi buồn đừng bao giờ qua ngưỡng cửa vào trong, và thời gian không nặng trên đầu những người trong ấy.

Căn nhà hỡi! Mong ngươi còn mãi muôn đời để mở cửa đón khách, và sẽ không bao giờ tự thấy mình chật chội đối với bạn hữu thân thương”.

Đến vòng cung thứ hai, chàng lại thấy mấy câu chạm chữ vàng:

“Hỡi căn nhà hạnh phúc! Mong ngươi còn mãi khi mà những khóm cây của ngươi còn được hưởng tiếng hót du dương của bầy chim của ngươi.

Ước mong hương hoa bằng hữu làm thơm mãi nhà ngươi khi mà những bông hoa của ngươi cứ còn uể oải vì thấy mình quá đẹp.

Và ước mong cho những người chủ ngươi cứ sống mãi trong sự thanh khiết khi mà những cây cối của ngươi sẽ còn được thấy quả chín dần, và trong bầu trời sẽ còn sáng lên những tinh tú mới”

Và chàng đến dưới vòng cung thứ ba có những câu thơ chạm bằng chữ màu xanh nước biển:

“Hỡi căn nhà sang trọng và vẻ vang! Dù cho vật đổi sao dời với thời gian, mong cho ngươi còn mãi mãi, xinh đẹp trong ánh sáng ấm áp và bóng tối dịu hiền”.

Qua vòng cung thứ ba này thì đến cuối đường. Ở chân cầu thang đá hoa dẫn lên nhà ở, chàng thấy một thiếu nữ độ dưới mười bốn tuổi, chắc chưa đến mười lăm. Cô nằm trên một tấm thảm nhung, dựa vào gối, quanh cô có bốn thiếu nữ để cô sai bảo. Cô đẹp, trắng như vầng trăng, hàng lông mày mảnh mai như một vành cung bằng xạ hương quý; hai mắt to, đen, nghiêng nước nghiêng thành; miệng san hô đỏ, nhỏ như một hạt nhục đậu khấu; một cái cằm thật hoàn mỹ. Và với tất cả những thứ quyến rũ ấy, nàng có thể đốt ngọn lửa tình trong những trái tim lạnh lùng và vô tình nhất.

Và thế là chàng Anit tiếng đến chỗ thiếu nữ xinh đẹp, cúi chào sát đất, đặt tay vào chỗ trái tim, lên môi, lên trán, nói:

— Xin chào vị nữ chúa của những cô gái trắng trong!

— Tên xấc láo kia - nàng quát - sao ngươi dám vào một nơi cấm kỵ không thuộc về ngươi?

— Hỡi nữ chủ của tôi, không phải lỗi tại tôi, mà tại nàng và tại khu vườn này. Qua tấm cửa để ngỏ, tôi đã nhìn thấy khu vườn với những sân cảnh hoa, những đóa hoa nhài, hoa sim, hoa đồng thảo. Tôi đã thấy cả khu vườn với những sân cảnh, những đóa hoa nghiêng mình trước Hằng Nga diễm lệ đang ngồi ngay đây, tại chỗ của nàng. Tâm hồn tôi không cưỡng lại được ý muốn cùng hoa và chim đến nghiêng mình chúc tụng.

Thiếu nữ cười:

— Tên chàng là gì?

— Hỡi cô chủ của tôi, tên nô lệ của nàng là Anit.

— Chàng làm ta vui lòng vô hạn, Anit ạ. Lại đây, ngồi cạnh ta.

Nàng dắt chàng lại:

— Anit hỡi, ta muốn giải phiền một chút. Chàng biết chơi cờ không?

— Biết chứ!

Nàng ra hiệu cho một cô gái. Cô ta tức thì đưa ra một bàn cờ bằng gỗ mun và bằng ngà, góc bằng vàng. Quân cờ màu đỏ và trắng; quân đỏ bằng hồng ngọc, quân trắng bằng pha lê.

— Chàng thích quân đỏ hay quân trắng? - nàng hỏi.

— Lạy Chúa! Tôi lấy quân trắng, hỡi cô chủ của tôi. Quân đỏ có màu của linh dương, và vì lẽ ấy cùng nhiều lẽ khác, quân đỏ rất thích hợp với nàng.

— Cũng được - nàng nói và bày quân. Ván cờ bắt đầu.

Nhưng Anit chú ý nhiều đến nhan sắc đối phương hơn đến quân cờ. Chàng ngất ngây vì bàn tay đẹp của thiếu nữ giống bột hạnh nhân, vì những ngón tay thon mịn tựa long não trắng. Cuối cùng chàng reo lên:

— Hỡi cô chủ của tôi! Ngón tay nàng đẹp thế này thì nguy hiểm quá, tôi chơi sao được?

Nhưng nàng mải nước cờ, chỉ giục:

— Chiếu tướng này, Anit, chiếu tướng đấy. Thua rồi!

Thấy Anit chẳng chú ý gì đến cuộc chơi, nàng bảo:

— Anit này, để chàng phải chú ý hơn, chúng ta sẽ đặt mỗi ván là một trăm đina nhé?

— Được!

Chàng đáp và bày quân. Còn thiếu nữ, tên là Dên An Maoatxip, nhấc tấm mạng bằng lụa che tóc ra, trông nàng như một cột hào quang chói lọi. Anit không sao rời mắt khỏi đối phương, vẫn chẳng để ý đến nước cờ, khi thì nhầm quân đỏ ra quân trắng, khi thì tiến thoái lung tung đến nỗi thua luôn năm ván, mỗi ván mất một trăm đina.

— Tôi thấy chàng vẫn không chú ý gì hơn trước. Hãy đặt cược nhiều hơn. Một nghìn đina một ván!

Nhưng Anit vẫn không tiến gì hơn, nên lại thua.

— Hãy đặt tất cả số vàng chàng có lấy tất cả số vàng của tôi - nàng nói.

Anit nhận cuộc, và lại thua. Chàng bèn đặt cả cửa hiệu, nhà cửa, vườn tược và nô lệ của chàng, và lần lượt thua hết, nhẵn tay.

Bấy giờ Dên mới bảo:

— Anit, chàng là một kẻ mất trí, và tôi không muốn chàng phải hối tiếc đã vào khu vườn của tôi và làm quen với tôi. Những thứ chàng thua, tôi trả lại chàng tất cả. Anit, đứng dậy nào, và bình yên trở về nơi cũ.

— Không đâu, lạy Chúa! - Anit đáp - Nữ hoàng của tôi hỡi, tôi không mảy may tiếc những của đã mất, và dù nàng muốn cả sinh mạng của tôi, tôi cũng xin hiến tức thì. Nhưng nàng đừng bắt tôi phải từ biệt nàng.

— Chàng đã không ưng lấy lại của đã mất, thì ít ra cũng đi mời vị chánh án cùng người làm chứng đến đây để họ làm giấy tờ hợp pháp về những tài sản đã thuộc về tôi.

Thế là Anit vội đi mời ông chánh án cùng người làm chứng. Và ông chánh án, trước nhan sắc của nàng Dên, dù suýt rơi bút, cũng thảo xong giấy tờ, đóng dấu cho hai người làm chứng, rồi ông đi.

Dên quay về phía Anit, vừa cười vừa nói:

— Anit, giờ thì chàng đi đi. Chúng ta không biết nhau.

— Ôi, nữ hoàng của tôi! Nàng nỡ để tôi đi mà không được thỏa nguyện điều mong ước?

— Anit, tôi muốn cho chàng toại nguyện, nhưng còn phải đòi chàng đôi điều nữa. Chàng đem đến cho tôi bốn bong bóng xạ hương nguyên chất, bốn lạng hổ phách xám, bốn con la đầy đủ yên cương.

— Xin y lệnh, hỡi vị nữ hoàng của tôi! - chàng đáp.

— Chàng làm thế nào để có được cho tôi? Chàng không còn gì nữa cơ mà?

— Chúa sẽ ban cho. Tôi có những người bạn thân sẽ cho tôi vay tất cả số tiền tôi cần.

— Vậy thì hãy mau đem đến cho tôi những thứ tôi đã kể.

Anit tin bạn bè sẽ giúp mình, vội đi tìm họ.

Dên nói với một cô hầu tên là Hubu:

— Hubu này, hãy đi theo anh ta xem anh ta làm gì. Và khi em thấy tất cả bạn bè của anh ta từ chối không giúp đỡ, vin cớ này cớ nọ mà đuổi khéo thì em sẽ lại gần chàng mà nói: “Ông chủ Anit của tôi ơi, cô Dên chủ tôi cho tôi đến báo với ông là cô tôi muốn gặp chàng ngay bây giờ”. Em dẫn chàng về đây, đưa vào phòng khách. Rồi cái gì phải đến, sẽ đến.

Hubu vâng lời vội theo sau Anit xem chàng sẽ ra sao.

Còn nàng Dên thì vào nhà và việc đầu tiên là đi tắm. Nàng tắm xong, các cô hầu xúm lấy cô mà chăm sóc, nhổ những cái lông cần nhổ, xoa bóp những chỗ cần xoa bóp, vẩy nước hoa vào chỗ cần vẩy, kéo ra những cái cần kéo, co lại những cái cần co. Rồi họ mặc cho nàng một chiếc áo dài thêu chỉ vàng, đặt lên đầu nàng một vòng bạc để nâng đỡ lấy một chuỗi hạt trai bắt chéo phía sau, mỗi đầu có một viên hồng ngọc to bằng quả trứng chim câu. Hai đuôi chuỗi ngọc tỏa sáng hai vai nàng trắng như bạc tinh khiết. Tóc nàng đen nhánh ngát mùi xạ hương và long não, họ tết thành hai mươi lăm chiếc đuôi kéo dài đến gót. Trang điểm xong cho nàng như một vị tân nhân, họ quỳ xuống chân nàng mà nói, giọng run run vì cảm phục:

— Hỡi cô chủ Dên An Maoatxip, cầu Chúa cho cô mãi mãi tráng lệ và tránh không cho kẻ thèm muốn, kẻ xấu bụng nhìn cô.

Và trong khi nàng thử uốn éo đi đi lại lại trong phòng, thì từ đáy lòng, họ không ngớt thì thầm chúc tụng nàng hàng nghìn lời tốt đẹp.

Giữa lúc ấy, cô hầu trẻ Hubu trở về dắt theo chàng Anit xinh đẹp, anh chàng mà bạn bè không giúp đỡ và tìm cách đuổi khéo. Cô đưa Anit vào phòng cô chủ Dên An Maoatxip.

Anit thấy Dên lộng lẫy nhan sắc thì choáng ngợp, dừng lại, tự hỏi: “Có phải chính là nàng hay đây là một cô gái mới cưới chỉ có thể gặp ở thiên đàng?” Dên thích thú vì đã tác động mạnh đến Anit, mỉm cười tới dắt tay chàng lại chiếc trường kỷ rộng thấp nàng vừa ngồi và đặt chàng ngồi cạnh. Rồi nàng ra hiệu cho các nữ tỳ, lập tức họ khiêng đến một chiếc bàn to, thấp đúc bằng bạc, trên mặt có chạm mấy câu thơ về ăn uống:

“Hãy vục thìa vào những chiếc bình lớn đựng nước xốt.

Hãy để cho mắt, cho lòng thỏa thuể về những món ăn kỳ diệu đa dạng.

Thịt hầm và thịt trộn, thịt rán và thịt nấu, thịt ngọt và thịt đông, cá rán và cá hấp.

Hỡi cun cút, gà thiến, gà giò khêu gợi! Ta mê các ngươi!

Và cừu non ướp với hồ trăn tử từ đã lâu, nay nhồi hạt nho để trên chiếc mâm này, ôi! Tuyệt vời

Cừu non dù không có cánh như cun cút, gà thiến gà giò, ta vẫn rất thích mi.

Còn thịt quay nữa, không bao giờ ta chối từ làn da vàng của mi.

Đôi cá đặt nghiêng trên đĩa nước bạc hà tươi, nhìn vui thay!

Hỡi cái miệng sung sướng của ta, nói năng làm gì, hãy nghĩ đến những thứ khoái khẩu này mà lịch sử còn luôn nhắc mãi.”

Mấy nữ tì đem thức ăn thơm cho hai người. Họ cùng ăn, no nê. Rượu vang được đưa đến, họ cùng uống chung cốc, chung ly. Và Dên An Maoatxip nghiêng đầu vào Anit mà rằng:

— Chúng ta đã chia ngọt sẻ bùi và chàng đã là khách của em. Lẽ nào em lại giữ những của đã thuộc về chàng, dù là vật nhỏ nhất? Vì vậy, chàng muốn hay không, em cũng trả lại cho chàng tất cả những thứ em đã được chàng.

Thế là Anit buộc phải chấp nhận, như tặng phẩm, những của cải trước kia là của chàng. Và chàng quỳ xuống chân thiếu nữ mà cảm ơn.

Thiếu nữ nâng chàng dậy:

— Anit - nàng nói - nếu quả chàng muốn cảm ơn em về tặng phẩm ấy, chàng hãy theo em vào giường rồi tỏ cho em hay, lần này phải đứng đắn đấy, chàng có phải là một tay cao cờ không.

Anit nhảy cỡn lên:

— Lạy Chúa! Hỡi nữ chủ, nàng sẽ thấy rằng vua quân cờ trắng sẽ vượt tất cả các kỵ mã!

Nói rồi anh ta bế thốc nàng lên, và với ả Hằng ấy, chạy thẳng vào buồng ngủ. Cô hầu Hubu mở cửa cho vào…

Thế rồi, tâm hồn và thể xác bơi trong đại dương khoái lạc, hai người gối đầu lên tay nhau nằm nghỉ. Dên An Maoatxip nói với bạn:

— Ôi Anit vô địch! Đây là giờ phút đáng được nghỉ ngơi. Nhưng em muốn biết xem chàng có giỏi về nghệ thuật thơ ca như đã giỏi về chơi cờ không. Vậy chàng có thể dùng vần điệu kể lại những chặng đường gặp gỡ và vui thú của chúng ta để nhớ cho lâu, được không?

— Dễ thôi, nữ chủ ạ - chàng đáp.

Dên An Maoatxip, tay vòng lấy cổ chàng vuốt ve. Ngồi trên giường thơm, Anit ứng khẩu bài đoản ca tuyệt vời này:

“Đứng lên mà nghe chuyện một cô gái mười bốn tuổi một phần tư mà tôi gặp chốn thiên đường, đẹp hơn tất cả những vầng trăng nơi bầu trời của Chúa.

Nàng như một con linh dương, đung đưa trong vườn. Những cành cây mềm mại nghiêng đến nàng và chim chóc véo von hát mừng nàng.

Và tôi xuất hiện và tôi nói: Chào nàng, hỡi đào tơ trên má, hỡi nữ hoàng! Hãy cho tôi hay tên con người mà cái nhìn làm tôi điên đảo.

Nàng nói, giọng êm hơn tiếng ngọc gieo trong chén: Chàng không thể, một mình tìm thấy tên em sao? Những đức tính của em kín đáo đến nỗi nhìn vẻ mặt em, chàng không thấy được sao?

Tôi đáp: Không đâu! Không đâu! Nhất định tên em là Trang sức của Đức hạnh[129]. Hỡi Trang sức của Đức hạnh, hãy thương lấy anh!

Và đáp lại, hỡi thiếu nữ! Đây là xạ hương, là hổ phách, là ngọc trai, là vàng, là nữ trang, là tất cả lụa là châu báu.

Thế là nụ cười của nàng sáng trên hàm răng và nàng bảo tôi: Thế thì em đây, anh yêu của em!

Nhưng các vị, những ngài ngự sử, các vị trách móc ta. Ôi! Nếu các ngài được biết nàng. Đây, tôi sẽ xin nói tất cả niềm hoan hỉ của tôi và có thể các ngài sẽ hiểu.

Mái tóc nàng mênh mông, đen như đêm tối, chiến thắng, tỏa sát đất, trên lưng trắng muốt của nàng. Những đóa hồng trên hai má bốc cháy của nàng, sáng soi cả địa ngục.

Miệng nàng là một bình hồ đào lâu năm, nước miếng là nước giếng. Hàm răng như một chuỗi hạt trai vừa lấy lên từ biển cả.

Dên An Maoatxip nàng hỡi! Nhan sắc và lịch thiệp của nàng thật mười phân vẹn mười. Cho nên tôi sẽ không bao giờ quên những đêm chúng ta gần nhau cùng mối tình hai ta diễm lệ.”

Nghe bài thơ ứng khẩu vì mình, Dên vui sướng như điên như dại. Nàng ôm lấy Anit mà rằng:

— Ôi Anit, tuyệt quá! Lạy Chúa! Em chỉ có thể sống với chàng.

Rồi hai người lại thức hết đêm. Và những hôm sau, họ cùng với nhau khi ăn uống, lúc vui đùa, hết ngày đến tối. Cứ như thế một tháng ròng.

Cuối tháng, nàng Dên An Maoatxip vốn là gái có chủ, nhận được thư chồng báo sắp về. Đọc xong, nàng thốt lên:

— Cầu cho hắn ngã gãy chân! Đồ xấu xí, hãy xa ra! Cuộc sống êm ái của chúng ta giờ đây sẽ bị vẩn đục vì cái mặt xúi quẩy sắp về.

Nàng đưa lá thư cho bạn, hỏi:

— Anit hỡi, giờ tính sao đây?

— Ta hoàn toàn trông cậy vào nàng, Dên hỡi! Vì đàn bà bao giờ cũng hơn đứt đàn ông vì mưu ma chước quỷ.

— Được! Chồng em là một đứa vũ phu quá lắm, ghen lên thì vô chừng mực. Chúng mình khó lòng không gợi cho hắn ngờ vực.

Nàng nghĩ ngợi một hồi, rồi bàn tiếp:

— Sau khi hắn trở về một cách đáng nguyền rủa, chàng phải giả làm một anh bán nước hoa và gia vị mới có thể đưa chàng ra vào được nhà này. Không còn cách nào khác. Vậy chàng hãy nghĩ về cái nghề ấy, và nhớ khi giao dịch, mặc cả với nhau, đừng trái ý hắn ta về bất cứ cái gì.

Hai người thỏa thuận về những cách sẽ dùng để lừa anh chồng.

Vừa lúc ấy, anh chồng đi xa trở về. Thấy vợ vàng ệnh ra từ đầu đến chân, anh ta hết sức ngạc nhiên. Nguyên do là chị vợ đã dùng nghệ xát vào da. Anh chồng sợ hãi, và hỏi bệnh tình.

— Chàng thấy em vàng thế này, hỡi ôi, không phải do bệnh tật mà vì xa anh, em buồn lo quá. Từ nay, đi xa chàng nên đem theo một người bạn khả dĩ có thể bảo vệ chàng hay chăm sóc chàng. Có thế em mới yên tâm.

— Ý của nàng hay đấy! Tôi sẽ làm theo. Nàng cứ yên tâm. Gắng sao cho da dẻ hồng hào như xưa.

Rồi anh chàng hôn vợ và đến cửa hiệu. Anh ta vốn là một nhà buôn lớn theo đạo Do Thái. Vợ anh cũng thế, cũng là người Do Thái.

Còn Anit tìm hiểu kỹ về cái nghề mới sắp làm thuê cho anh chồng ở cửa hiệu. Vì muốn làm quen ngay, nên chàng bán cho anh ta nước hoa và gia vị với giá hạ hơn giá chợ nhiều. Chồng Dên An Maoatxip tâm hồn cằn cỗi, rất thích thú vì được món hời, vì lối buôn bán của Anit, vì cách xử sự lịch thiệp của chàng, khiến chàng trở thành người khách thường xuyên của anh ta. Và chỉ sau vài ngày, anh ta mời chàng chung vốn nếu có tiền. Anit nhận ngay lời mời vì nó chắc chắn giúp chàng được gần người yêu. Chàng trả lời rằng mình cũng có ý định ấy và rất mong được là người chung vốn với một thương gia đáng mến như vậy. Lập tức hai người ký kết hợp đồng buôn chung, đóng dấu vào trước hai người làm chứng được chọn trong số những nhà đại thương gia của khu chợ.

Chiều hôm ấy, để mừng lễ ký, chồng Dên An Maoatxip mời người hội viên mới đến nhà mình ăn cơm. Và anh ta dẫn Anit về, vì người Do Thái không bắt vợ phải tránh mặt người lạ. Anh ta muốn cho khách biết vợ mình và báo cho nàng hay là Anit sẽ đến.

— Đây là một chàng trẻ tuổi giàu có và lịch sự - người chồng nói - Tôi muốn nàng ra mắt với chàng ta.

Nghe thế, Dên An Maoatxip sướng quá. Tuy nhiên nàng không muốn để lộ tình cảm, vờ tỏ vẻ bất bình, gắt lên:

— Lạy Chúa! Sao cái ông này lại dám thân mật mời người lạ vào nhà? Mà sao chàng lại bắt em phải ra mắt họ, mặt đeo mạng hay để trần? Chúa ơi! Vì chàng tìm được một bạn buôn mới mà tôi phải quên sự kín đáo của giới phụ nữ sao? Thà bị băm thành từng mảnh còn hơn.

— Sao nàng lại nói những lời khinh suất như vậy? Thế từ bao giờ chúng ta có ý định theo luật giữ vợ theo người Hồi giáo? Thật là hổ ngươi không đúng chỗ, kín đáo trái mùa! Chúng ta là người Do Thái, và sự cẩn trọng của nàng là quá đáng đối với một người đàn bà Do Thái.

Anh ta nói vậy, nhưng lòng lại nghĩ: “Thật nhờ ơn Chúa, trong nhà mới có một người vợ trinh tiết, khiêm tốn, khôn ngoan thùy mị như thế!”

Rồi anh ta dùng hết tài hùng biện thuyết phục được vợ tiếp đãi khách mời.

Anit và Dên An Maoatxip gặp nhau, giữ không để lộ là đã biết nhau. Suốt bữa ăn Anit chỉ nhìn xuống hết sức lương thiện, giả vờ kín đáo, chỉ thỉnh thoảng nhìn anh chồng. Anh Do Thái thầm khen con người tuyệt diệu, cho nên cơm xong, anh ta lại mời Anit hôm sau đến ăn nữa cho vui. Và hôm sau Anit lại đến, rồi hôm sau nữa, lần nào cũng tế nhị và kín đáo lạ thường.

Nhưng anh Do Thái đã để ý đến một điều lạ. Nguyên trong nhà, anh ta có nuôi một con chim, nó nhận biết và rất mến chủ. Nhưng khi anh Do Thái vắng nhà, chim trút hết tình cảm cho Anit. Nó thường đến đậu trên đầu, trên vai Anit mà âu yếm. Đến khi anh Do Thái đi xa về, nó không muốn nhận nữa, coi anh ta như một người xa lạ. Nó chỉ vui hót vỗ cánh và âu yếm chàng Anit trẻ tuổi, bạn buôn của chủ. Anh Do Thái nghĩ thầm: “Tổ tiên ơi! Con chim này quên ta rồi, và như thế càng làm ta quý mến tình cảm của vợ, người vợ vắng ta đã buồn khổ đến phát ốm đau.”

Nhưng, chẳng mấy ngày sau anh ta lại phải để ý đến một điều khác lạ khiến lòng dạ phải quặn đau. Anh ta thấy vợ trước mặt Anit thì giữ gìn, nết na là thế, mà hễ ngủ là mộng mị lạ lùng. Cô ta giơ tay, hổn hển, thở dài, quằn quại, kêu tên Anit, nói với chàng như một người tình say đắm. Anh ta ngạc nhiên thấy vợ như thế nhiều đêm liền, và nghĩ: “Kinh Thánh hỡi! Chuyện này chứng tỏ rằng tất cả đàn bà đều cùng một giuộc. Một người mà đức hạnh, trong sạch và trinh tiết như vợ mình thì, bằng cách này hay cách khác, cũng phải thỏa nguyện ý muốn xấu xa dù chỉ trong mơ. Quỷ dữ hãy xa ra! Những con người làm bằng lửa địa ngục thật là tai họa!” Rồi lại nghĩ tiếp: “Phải thử vợ mình xem sao. Nếu nàng từ chối sự cám dỗ, vẫn trinh tiết và thùy mị thì có nghĩa là chuyện con chim và chuyện mộng mị chỉ là một sự trùng hợp trong những sự trùng hợp vô bổ.”

Thế là đến giờ ăn, anh Do Thái báo cho vợ và cho anh bạn buôn biết mình được viên thị trưởng mời đến vì cần mua nhiều hàng. Anh dặn hai người chờ anh về sẽ ăn, rồi anh ta ra đi. Nhưng không đến viên thị trưởng mà quay về, lên gác trên và qua cửa sổ gian phòng khách để có thể quan sát sự việc diễn ra.

Anh ta không phải chờ lâu đã thấy hai người vuốt ve hôn hít nhau say đắm không ngờ. Vì không muốn cho chúng biết mình không đến nhà viên thị trưởng mà lại về ngồi đây, anh ta buộc phải chứng kiến hàng giờ những cử chỉ cuồng bạo của đôi nhân ngãi. Sau sự chờ đợi đau khổ ấy, anh ta xuống, vào phòng, vẻ mặt hớn hở như không biết gì. Suốt bữa ăn, anh ta giữ không để hai người đoán được tình cảm của mình, lại chú ý săn sóc hơn chàng Anit trẻ tuổi. Vả chăng, Anit tỏ ra dè dặt, kín đáo hơn.

Nhưng khi ăn xong và Anit về rồi, anh Do Thái tự nhủ: “Ta phải cho chúng rời bỏ xa nhau mà đốt lòng chúng!” Y rút từ trong người một lá thư, mở ra đọc và thốt lên: “Ta lại buộc phải đi một chuyến xa. Thư này là do bạn hàng ở nước ngoài gửi về. Ta phải đi gặp họ để thu xếp một việc buôn lớn”. Dên An Maoatxip nghe mà như mở cờ trong bụng, nhưng giấu được niềm vui.

— Chồng yêu của em - nàng nói - chàng lại để em chết buồn vì vắng chàng sao? Ít nhất chàng cũng cho em rõ chàng xa em bao lâu?

— Ba hoặc bốn năm không hơn không kém.

— Ôi Dên An Maoatxip khốn khổ - nàng rên rỉ - không bao giờ được chồng ở nhà. Số phận mi hẩm hiu biết bao! Thật tuyệt vọng!

— Không can chi mà tuyệt vọng - người chồng nói - Lần này tôi muốn nàng cùng đi với tôi, không phải ở nhà một mình cho buồn cho ốm. Thôi đứng lên và bảo các nữ tì Hubu, Khutu, Xuku và Ruku gói ghém đồ đạc để đi cùng.

Dên An Maoatxip nghe thế, muốn ngã khuỵu, mặt nhợt nhạt, mắt ngấn lệ, không nói được một lời. Anh chồng nở nang khúc ruột, vờ âu yếm:

— Nàng sao thế, Dên?

— Không sao cả. Lạy Chúa! Em chỉ xúc động vì tin vui, biết rằng sẽ không phải xa chàng nữa.

Rồi nàng đứng lên chuẩn bị hành lý với mấy nữ tì dưới con mắt của anh Do Thái, chồng nàng. Nàng không biết làm cách nào báo tin buồn này cho Anit. Cuối cùng, nàng cũng ghi được mấy câu thơ vĩnh biệt này vào cánh cổng:

“Thương nhớ chàng, Anit hỡi! Giờ đây chàng lẻ loi, lòng bị thương rớm máu.

Chúng ta phải xa nhau, không phải vì cần thiết mà vì lòng dạ kẻ ghen tuông. Thấy em khổ đau tuyệt vọng, kẻ ghét ghen lại được thỏa lòng.

Nhưng em thề có Chúa, anh Anit ạ, trừ anh ra còn không ai có thể làm chủ được người em, dù có hàng ngàn phù tá theo sau”

Viết xong, nàng trèo lên lưng con lạc đà đã được người ta chuẩn bị, và biết rằng chẳng được gặp lại Anit, nàng gục đầu vào chỗ ngồi, đọc thơ từ biệt căn nhà và khu vườn.

Đoàn người lên đường, đi đầu là anh Do Thái, giữa là Dên An Maoatxip, cuối là mấy nữ tì.

Còn chàng trai trẻ Anit, hôm sau, khi không thấy anh nhà buôn Do Thái cùng hội với chàng đến khu chợ theo thường lệ, chàng hết sức ngạc nhiên. Chờ đến tối vẫn không thấy y đến, chàng thử đến nhà xem sao. Đến cổng, đọc mấy câu thơ của Dên An Maoatxip, chàng hiểu ra và ngã lăn xuống đất, tuyệt vọng. Khi cảm xúc về sự ra đi của người yêu đã dịu đi, chàng hỏi thăm láng giềng về nàng. Chàng được biết anh Do Thái đã đem nàng đi với bọn nô tì. Có mười con lạc đà chở vô số bao bì và thức ăn cho một cuộc hành trình dài.

Được tin, Anit lượn quanh khu vườn vắng vẻ như một người mất trí, và ứng khẩu mấy vần thơ:

“Nhớ người yêu, ta dừng lại mà khóc nơi đây, có cây, có nhà, có dấu vết của nàng in vào lòng ta, gió bắc, gió nam không xóa được.

Nàng đi rồi! Lòng ta cùng đi với nàng như gắn vào chiếc roi giục giã mấy con lạc đà.

Đêm hỡi, hãy xuống đi, cho mát đôi má nóng bỏng của ta, cho dịu ngọn lửa đốt cháy lòng ta.

Hỡi làn gió nhẹ thổi qua sa mạc, được thơm vì hơi thở của nàng! Nàng không cho người thứ thuốc gì để làm khô nước mắt, để hồi sinh thân xác giá lạnh của ta sao?

Hỡi ôi! Người đánh xe đã cho đoàn súc vật lên đường trong đêm tối, không chờ làn gió ban mai thổi mát thung lũng.

Lạc đà quỳ xuống, các bao tải đã khâu kín miệng. Nàng đã vào ghế ngồi. Nàng đã đi.

Than ôi! Nàng đã đi, để tôi lưu lạc theo dấu của nàng, lẽo đẽo phía sau, lệ rơi thấm bụi.”

Chàng cứ thế mà nhớ thương, mà nghĩ ngợi. Bỗng có tiếng quạ kêu trên cây cọ trong vườn. Chàng lại làm thơ:

“Quạ hỡi! Mi làm chi trong vườn của người ta yêu? Có phải mi đến rên rỉ, với cái giọng thỏa thuê, về nỗi khắc khoải của tình ta? Mi kêu vào tai ta: Than ôi! Than ôi! Và tiếng vang không mệt mỏi luôn luôn nhắc lại: Than ôi! Than ôi!”

Rồi không chịu nổi bấy nhiêu đớn đau hành hạ, Anit ngã vật xuống và ngủ thiếp đi. Trong mơ, chàng thấy người yêu, sung sướng ôm lấy nàng. Nàng cũng ôm lại. Bỗng chàng tỉnh giấc mộng. Chàng làm mấy câu thơ để tự an ủi:

“Xin chào, hình ảnh em yêu! Giữa bóng đêm em hiện đến, làm dịu đi phút giây tình ta bồng bột.

Ôi, giấc mộng là hạnh phúc duy nhất còn lại với kẻ bất hạnh. Nhưng thức dậy, giấc mơ êm ái qua đi thì nước mắt càng cay đắng.

Nàng nói, nàng cười, nàng vuốt ve ta, ta nắm trong tay tất cả niềm hoan lạc trong hoàn vũ, và ta tỉnh dậy, mắt đẫm lệ.”

Chàng Anit trẻ tuổi than vãn ngày này qua ngày khác và tiếp tục sống dưới bóng ngôi nhà bỏ hoang, chỉ khi đến bữa ăn mới về nhà ăn vài miếng…

Đoàn lạc đà dừng lại khi còn cách thành phố định đến một tháng. Anh Do Thái dựng lều gần một thị trấn trên bờ biển. Y lột trần vợ, lấy một chiếc roi dài, mềm, mắng vợ: “Ôi, đồ đĩ rạc xấu xa! Da thịt bị vấy bẩn của mi chỉ có thể rửa sạch bằng cái này. Bây giờ thằng đĩ đực Anit trẻ trung hãy đến mà giải thoát cho mi khỏi tay ta”. Nói rồi vung tay vụt lấy vụt để, mặc cho nàng la hét kêu van. Rồi y quẳng cho một chiếc áo khoác bằng lông cứng và vào thành tìm một anh thợ bịt móng ngựa: “Anh bịt móng cho chắc - y nói - vào chân tên nữ nô này, xong bịt móng vào tay. Hắn sẽ làm vật cưỡi cho ta.”

Anh thợ ngạc nhiên nhìn y:

— Lạy Chúa! - anh nói - lần đầu tiên tôi được gọi bịt móng cho người. Cô nữ nô trẻ này đã làm gì để bị hình phạt như thế?

— Có Kinh Thánh - lão già đáp - Người Do Thái chúng tôi khi không vừa lòng nô lệ của mình thì trừng phạt như thế đấy.

Nhưng anh thợ bịt móng, choáng mắt vì nhan sắc của Dên An Maoatxip và hết sức xúc động về sự quyến rũ của nàng, nhìn lão già Do Thái, hết sức bất bình, khinh bỉ, rồi nhổ vào mặt y. Anh ta không đụng đến thiếu nữ, lại còn làm thơ:

“Chú la hỡi! Người ta có thể bịt sắt khắp da chú trước khi đôi bàn chân non yếu của nàng bị hành hạ. Nếu anh còn một chút lương tri thì phải dùng xuyến vàng mà trang điểm cho đôi chân nàng xinh xẻo. Nên tin rằng một con người đẹp như thế, nếu phải đến trước Đức Phán quyến tối cao, sẽ được tuyên bố trong trắng, vô can”.

Rồi anh ta chạy đi tìm ông tỉnh trưởng, kể lại câu chuyện và ngợi khen nhan sắc kỳ lạ của Dên An Maoatxip cùng cách xử sự hung bạo của tên Do Thái, chồng nàng. Ông tỉnh trưởng sai lính đến lều dẫn về cho ông cô nữ nô xinh đẹp, lão Do Thái, và mấy nữ tì trong đoàn. Bọn lính tráng tức thì thừa hành mệnh lệnh. Sau một tiếng đồng hồ, họ trở về, dẫn vào công đường trước mặt ông tỉnh trưởng, lão Do Thái, Dên An Maoatxip và bốn nữ tì Hubu, Khutu, Xuku, Ruku.

Ông tỉnh trưởng lóa mắt vì sắc đẹp của Dên.

— Cô gái tên là gì? - ông hỏi.

Nàng đáp, núng nính đôi mông:

— Thưa ông chủ, nô lệ của ngài tên là Dên An Maoatxip.

— Con người xấu xí này, là ai?

— Là một người Do Thái đã bắt cóc tôi khỏi tay bố mẹ, đã cưỡng hiếp tôi, đã đối xử tàn tệ, muốn buộc tôi phải từ bỏ niềm tin thánh thần vào đạo Hồi của cha ông. Ngày nào hắn cũng dùng cực hình để thắng sự chống trả của tôi. Tôi nói có chứng cớ. Hắn đánh tôi, vết lằn còn đây.

Rồi nàng bẽn lẽn cởi vai áo để lộ vết roi.

— Vả lại - nàng nói thêm - thưa ông chủ, có người thợ bịt móng đáng kính trọng làm chứng cho việc tên Do Thái xử tệ với tôi và bọn nữ nô sẽ xác nhận lời tôi nói. Còn tôi, tôi là một người Hồi giáo, một tín đồ, và tôi tin chỉ có Ala là Chúa và Môhamet là Sứ giả của Người.

Nghe thế, ông tỉnh trưởng quay về phía bọn nô tì Hubu, Khutu, Xuku và Ruku:

— Cô chủ các ngươi nói đúng chứ? - ông hỏi.

— Dạ đúng!

Ông tỉnh trưởng quắc mắt nhìn tên Do Thái, thét:

— Đồ khốn kiếp, dám nghịch với chúa Ala! Sao mi lại lôi thiếu nữ này khỏi bố mẹ, nhà cửa, tổ quốc nàng, hành hạ và toan buộc nàng từ bỏ tôn giáo thánh thần của chúng tao, đẩy nàng vào những lỗi lầm ghê gớm của tín ngưỡng đáng nguyền rủa của mi?

Lão Do Thái kêu lên:

— Thưa ông chủ của tôi, tôi xin thề độc rằng cô này là vợ chính thức của tôi.

— Nọc cổ hắn ra mà đánh - ông tỉnh trưởng ra lệnh.

Bọn lính vật cổ tên Do Thái xuống đánh một trăm gậy vào gan bàn chân, một trăm gậy vào mông. Lão ta vẫn la, vẫn hét, vẫn chối, vẫn một mực rằng Dên An Maoatxip thuộc về y theo luật pháp. Ông tỉnh trưởng lạnh lùng:

— Hắn không thú thì chặt tay, chặt chân hắn đi, và đánh nữa!

Nghe lời phán ghê gớm ấy, lão Do Thái kêu lên:

— Chà! Nếu chỉ cần có thể cứu ta, thì đây tôi xin thú rằng cô gái ấy không phải là vợ tôi và tôi đã kéo cô ta ra khỏi nhà.

Thế là ông tỉnh trưởng tuyên án:

— Hắn thú rồi thì cho hắn vào ngục. Cho hắn ở đấy suốt đời. Bọn Do Thái bất tín phải bị trừng trị như thế.

Bọn lính thừa lệnh. Họ lôi lão Do Thái vào tù. Chắc chắn con người bất tín và xấu xí này sẽ chết trong tù. Mong Chúa đừng thương hại gì hắn, và quẳng linh hồn Do Thái của hắn vào ngọn lửa tầng cuối địa ngục. Còn chúng tôi, chúng tôi là người có đạo. Chúng tôi nhận rằng chỉ có Ala là Chúa và Môhamet là Sứ giả của Người.

Còn Dên An Maoatxip, nàng hôn tay vị tỉnh trường và cùng bốn nữ tì Hubu, Khutu, Xutu và Ruku trở lại nơi cắm lều. Nàng ra lệnh cho bọn người dẫn lạc đà nhổ trại lên đường về xứ sở của chàng Anit thân yêu.

Đoàn người lên đường không gặp trở ngại gì, tối ngày thứ ba thì đến một xứ Thiên Chúa giáo trong đó có bốn chục thầy tu với giáo trưởng của họ. Vị giáo trưởng này tên là Đanit, đang ngồi trước cửa tịnh xá hóng mát thì cô gái xinh đẹp cưỡi trên lạc đà đi qua, đầu ngửng cao. Vị giáo trưởng nhìn mặt ả Hằng, thấy da thịt teo tóp của mình như trẻ lại, chân run, lưng rung và trái tim và cái đầu nữa. Ông đứng lên ra hiệu cho cả đoàn dừng lại. Ông đến trước thiếu nữ, cúi sát đầu chào, mời cô xuống nghỉ chân cho cả đoàn được nghỉ. Ông lại nhiệt tình mời nàng ngủ lại tỉnh xá kẻo đêm trên đường nhan nhản trộm cướp. Dên An Maoatxip không muốn khước từ lòng mến khách dù là của người Thiên Chúa giáo và của các thầy tu. Nàng xuống lạc đà đi vào tịnh xá, theo sau là bốn cô hầu gái.

Sắc đẹp và sức quyến rũ của Dên An Maoatxip làm bốc ngọn lửa tình trong lòng vị giáo trưởng. Ông này không biết làm thế nào để tỏ nỗi lòng. Quả khó thật! Cuối cùng ông ta cũng nghĩ ra cách: sai viên thầy tu có tài ăn nói nhất trong số bốn mươi người ở tỉnh xa đến với thiếu nữ. Viên thầy tu định thuyết phục giáo trưởng, nhưng đến trước mặt trăng nhan sắc ấy, anh ta thấy líu lưỡi, không nói nên lời. Dên An Maoatxip thấy thế cười ngặt nghẽo, rồi làm hiệu cho mấy nàng hầu đuổi ra khỏi phòng.

Giáo trưởng Đanit thấy anh ta về tiu nghỉu, nghĩ bụng: “Chắc là hắn không thuyết phục được cô nàng”. Giáo trưởng lại cử một thầy tu khác, anh này cũng không được việc, bị đuổi, về cúi đầu trước giáo trưởng. Giáo trưởng lại sai thầy tu thứ ba, thứ tư, rồi thứ năm, cứ thế cho đến thầy tu thứ bốn mươi.

Giáo trưởng nhớ lại câu ngạn ngữ: “Phải gãi với móng tay của mình và đi bằng chân của mình” thế là ông ta thân hành đi vậy. Đến nơi, ông trịnh trọng bước vào buồng Dên An Maoatxip. Và này! Điều gì đã đến với các thầy tu cũng đến với ông. Và trước tiếng cười và những lời nhạo báng của thiếu nữ cùng các nàng hầu, ông ra khỏi căn buồng, mặt mũi tiu nghỉu.

Ông ta vừa ra, Dên An Maoatxip đứng lên bảo bọn hầu gái: “Lạy Chúa! Phải chuồn cho nhanh khỏi tịnh xá này thôi. Ta sợ cái lũ thầy tu ghê gớm và tên giáo trưởng của chúng, cái bọn đê tiện đêm nay sẽ đến làm ô uế tấm thân chúng ta.”

Rồi nhân đêm tối, năm cô lẻn ra khỏi tịnh xá, cưỡi lạc đà trở về xứ sở.

Còn Giáo trưởng và bốn mươi thầy tu, sáng sớm thức dậy, thấy mất Dên An Maoatxip, họ não lòng, thất vọng. Họ họp nhau trong nhà thờ để hát theo thói quen, như những con lừa. Nhưng đáng lẽ hát thánh ca và đọc lời cầu nguyện thông thường thì anh thầy tu thứ nhất hát:

“Anh em ơi! Tụ họp lại nào, trước khi tâm hồn ta từ bỏ anh em. Giờ lâm chung của ta đã đến.

Lửa tình đốt xương ta, khát vọng gặm nhấm tim ta, ta bốc lửa vì một tấm nhan sắc đến vùng này, bắn chúng ta những mũi tên chết người bằng lông mi của nàng”.

Anh thầy tu thứ hai đáp lại:

“Hỡi em đi xa ta, em đã cướp mất trái tim khốn khổ của ta. Sao em không đem ta đi với?

Em đi rồi, đem theo cả sự yên tĩnh nghỉ ngơi của ta. Ôi! Mong em trở lại để ta được hấp hối trong vòng tay em”.

Anh thứ ba hát:

“Hỡi em mà hình ảnh sáng chói mắt ta, tràn đầy hồn ta, ngự trị tim ta.

Kỷ niệm về em còn ngọt hơn mật ong trên môi em hé. Ta mơ thấy em cười, răng sáng hơn cả lưỡi gương Thần Chết.

Em như một cái bóng, rót vào lòng dạ ta một ngọn lửa cháy bùng.

Nếu trong mơ, có bao giờ em lại gần giường ta, em sẽ thấy nó đẫm nước mắt của ta.”

Anh thứ tư đáp lại:

“Anh em hỡi, hãy giữ mồm miệng, đừng nói lời thừa, nó làm héo đau lòng chúng ta.

Trăng tròn nhan sắc hỡi! Tình em đã rọi những tia sáng vào cái đầu tăm tối của ta và em đã đốt lên trong ta một khát vọng vô bờ.”

Anh thầy tu thứ năm nức nở:

“Ước muốn độc nhất của ta là em yêu. Nhan sắc em làm mờ ánh trăng, nước miếng em ngọt hơn nước nho quý, đôi mông của em ngợi ca đấng tạo nên chúng.

Thế là lòng ta héo hon vì ngọn lửa tình em nhen lên, nước mắt ta lã chã như những giọt bạch ngọc”.

Anh thầy tu thứ sáu liền nối theo:

“Ôi, những cành đầy hoa hồng. Ôi những vì tinh tú trên bầu trời cao.

Đâu rồi, cô nàng hiện ra nơi chân trời của chúng ta? Cô nàng chỉ cần con mắt đưa tình, chẳng cần khí giới cũng giết nổi người đắm say”.

Rồi đến anh thứ bảy:

“Mắt ta mất hút nàng, đẫm lệ. Tình tăng thêm mà lòng nhẫn nhục giảm đi.

Hỡi cô nàng quyến rũ dịu dàng hiện đến trên đường chúng ta! Tình gia tăng mà lòng nhẫn nhục giảm bớt”.

Và cứ như thế, tất cả các thầy tu khác lần lượt mỗi người ứng khẩu một bài hát cho đến lượt vị giáo trưởng của họ. Ông này rền rĩ:

“Tâm hồn ta bối rối quá chừng! Ta chẳng hy vọng gì nữa.

Một tấm nhan sắc lộng lẫy đã qua bầu trời của ta, lấy mất của ta sự yên tĩnh.

Giờ thì ta không tài nào ngủ được, mắt mở buồn rầu.

Lạy Chúa, con xin kính dâng nỗi đau lên Chúa. Hồn con đi rồi, xin Chúa cho thân con tan đi như một cái bóng”.

Hát xong, các thầy tu gục mặt xuống sàn đá nhà thờ mà khóc hồi lâu. Rồi họ quyết định vẽ hình cô gái đã bỏ đi, đặt lên bàn thờ của lòng họ bất tín. Nhưng họ không đủ thì giờ vì họ chết đột ngột sau khi đã tự đào huyệt cho mình trong tịnh xá. Thế là chấm dứt mọi đau khổ…

Còn đoàn người và vật thì nhờ Chúa chở che đã về đến quê hương sau một cuộc hành trình dài, bình yên vô sự. Các nữ tì đỡ Dên An Maoatxip xuống, ngay trong khu vườn của nàng. Nàng vào nhà, chuẩn bị đầy đủ, vẩy nước diên hương quý lên giường rồi cho Hubu đến báo tin vui cho người tình Anit.

Anit ngày đêm khóc lóc, lúc ấy đang nằm dài trên đệm, lim dim con mắt rồi thiếp đi, mơ thấy người yêu về. Chàng vốn hay tin mộng mị, bèn choàng dậy xúc động và đến nhà người yêu xem mộng có đúng không. Qua cổng vườn, chàng ngửi thấy mùi diên hương và xạ hương của người yêu, thế là chàng bay vù đến căn nhà, vào buồng mà ở đó Dên đang chờ chàng. Hai người ôm chầm lấy nhau mà âu yếm hồi lâu. Muốn khỏi ngất đi vì vui sướng, xúc động, họ uống nước mát pha đường, chanh, nước hoa đựng trong một chiếc bình đất. Xong họ tâm sự, kể lại cho nhau nghe những điều đã xảy ra từ khi họ phải xa nhau. Sáng hôm sau, họ sai Hubu đi mời vị tỉnh trưởng cùng những người làm chứng đến ký giấy hôn thú cho họ. Cả hai sống thật hạnh phúc cho đến mãn chiều xế bóng. Vinh quang thay đấng công lý đã phân phát nhan sắc và niềm vui. Xin gửi những lời cầu nguyện và lời chúc thanh bình lên đức Sứ giả Môhamet, người đã dành Thiên đường cho tín đồ.

CHÀNG THANH NIÊN XƯƠNG MỀM

Một hôm Giáo chủ Harun An-Rasít đang ngự trên ngai vàng thì một viên quan hoạn trẻ cầm đến một chiếc vương miện bằng vàng đỏ nạm hạt trai, hồng ngọc, ngọc thạch và mọi thứ đá quý vô giá. Viên quan cúi lạy sát đất:

— Tâu Giáo chủ - y nói - chủ nhân chúng thần, Hoàng hậu Xet Zôbêiđa sai thần chuyển đến Người lời chào và lòng kính trọng, đồng thời với chiếc vương miện kỳ lạ đây mà Người biết đấy, trên chỏm thiếu mất một viên ngọc thạch to. Không tìm đâu ra một viên ngọc đẹp để đính vào đấy. Ngài đã cho kiếm tại khắp các nhà buôn, đã lục cả những kho báu của ngài. Nhưng cho đến bây giờ vẫn không có được viên ngọc khả dĩ đặt được lên chỏm vương miện. Vì vậy, Ngài mong Giáo chủ đích thân sai người tìm kiếm hộ.

Giáo chủ chỉ các vị đại thần, đô đốc, nội thần, tướng lĩnh mà truyền:

— Tất cả các khanh hãy kiếm cho được viên ngọc ấy, to và đẹp như Hoàng hậu Xet Zôbêiđa ao ước.

Thế là mọi người về lục trong đống ngọc của các vị phu nhân, nhưng không có viên ngọc nào đúng như ước vọng của Xet Zôbêiđa. Họ tâu lên Giáo chủ. Giáo chủ được báo, ngực như thắt lại:

— Ta là Giáo chủ, là vua của các vị vua trên trái đất, mà lại không thể có được cái vật khốn nạn là một viên đá sao? Liệu cái đầu các ngươi! Đến các nhà buôn mà kiếm.

Và họ đến kiếm tại các nhà buôn. Tất cả đều một lời: “Xin đừng tìm nữa. Đức Giáo chủ của chúng ta chỉ có thể tìm được viên ngọc ấy ở nhà một người trẻ tuổi tại Baxra tên là Abu Môhamat - Xương mềm”. Họ đến tâu với Giáo chủ việc họ đã làm cùng câu nói ấy.

Giáo chủ bèn truyền lệnh cho Tể tướng Jafa sai người đến báo đô đốc Baxra phải tức tốc cử người đi tìm anh chàng Abu Môhamat - Xương mềm mà dẫn tới Batđa. Jafa tức thì viết một lá thư sai Mêrua đem nhanh đến đô đốc Et-Zôbêđi tổng đốc Baxra. Mêrua đi ngay. Tổng đốc được thư, trọng đãi người đưa thư, và cho lính đưa anh ta đến Môhamat - Xương mềm. Mêrua đến lâu đài của người trẻ tuổi. Đến cổng, Mêrua được một bọn nô lệ ăn mặc rất sang đón tiếp.

Mêrua nói với họ:

— Hãy báo với chủ các ngươi là Giáo chủ muốn anh ta đến Batđa.

Bọn nô lệ vào báo. Một lát sau, chàng thanh niên Abu - Môhamat ra cửa, thấy người của Giáo chủ với lính của Tổng đốc Baxra thì cúi rạp đầu chào mà nói:

— Tôi xin tuân lệnh của Giáo chủ. Nhưng hỡi các vị cao quý, xin mời các ngài vào tệ xá đã.

— Chúng ta không thể chần chừ ở đây được - Mêrua nói - vì lệnh gấp của Giáo chủ. Ở Batđa Ngài chỉ chờ ngươi đến thôi đấy.

— Dù sao cũng phải để cho tôi thì giờ cần thiết để chuẩn bị hành lý chứ. Thế thì mời các ngài hãy vào nghỉ đã.

Mêrua và các bạn còn làm khó dễ thêm chút nữa, rồi theo chủ nhân đi vào.

Ngay từ phòng chờ, họ đã thấy những tấm màn che cửa rất đẹp bằng nhung xanh dệt tơ vàng, đá hoa quý, đồ gỗ chạm trổ mọi thứ kỳ quan. Đâu đâu cũng vàng bạc, đá quý lấp lánh: trên thảm, trên đồ dùng, trên tường hay trần nhà. Chủ nhân cho dẫn họ đến một nhà tắm, sạch bóng, thơm như nhụy tường vi, đẹp quá đến cung Giáo chủ cũng không có một nhà tắm như vậy. Họ tắm xong, nô lệ lấy áo gấm xanh có đính ngọc, vàng tinh, đá quý đủ màu để họ mặc, chúc họ bình yên, rồi dọn mời họ những cốc kem nước đá và các thức giải khát đặt trên mâm bằng sứ nạm vàng. Xong, có năm chú bé đẹp như thiên thần Harut trao cho mỗi người một túi đựng năm nghìn đina vàng, quà của chủ nhân. Rồi bọn nô lệ mời họ đến phòng họp có Abu - Môhamat ngồi trên ghế lụa, tay chống gối viên ngọc đang chờ họ. Abu đứng lên chào họ và mời ngồi cạnh, mời ăn đủ các thứ nem công chả phượng, mời uống các thứ giải khát chỉ có trong cung điện các vị hoàng đế.

Rồi Abu nói:

— Tôi là nô lệ của Giáo chủ! Chuẩn bị đã xong, chúng ta có thể đi Batđa.

Chàng cùng họ đi ra. Mọi người lên ngựa. Nô lệ xum xoe quanh chàng, giúp chàng cưỡi lên một con la cái trắng như bạc, yên cương lóng lánh những tia sáng của vàng và ngọc. Mêrua và chàng thanh niên Abu - Môhamat đi đầu đoàn người rời Baxra đi Batđa. Không gặp trắc trở gì trên đường, họ đến thành phố của Hòa Bình và vào cung Giáo chủ.

Đến trước Giáo chủ, chàng cúi lạy ba lần, thái độ rất khiêm tốn và cung kính. Giáo chủ mời ngồi, chàng lễ phép ngồi ở rìa ghế và nói giọng rất cẩn trọng:

— Tâu Giáo chủ, tên nô lệ phục tùng của Người không cần ai nói cũng biết mình được gọi đến làm gì. Vì thế, hắn thấy bổn phận của người bề tôi nhỏ mọn là phải đem đến cho Giáo chủ không phải chỉ một viên ngọc, mà là những cái số mệnh đã định sẵn rồi.

Chàng nói thêm:

— Nếu Người cho phép, tôi sẽ cho mở tất cả những chiếc hòm đem theo, tặng phẩm của kẻ tôi đòi đối với chủ.

Giáo chủ đáp:

— Ta thấy chẳng có gì bất tiện cả.

Abu - Môhamat cho đưa hòm vào phòng khách. Chàng mở hòm thứ nhất, lấy ra bao thứ kỳ quan, trong số đó có ba cái cây, thân là vàng, cành lá bằng ngọc bích và lục ngọc và quả không phải là cam, táo, lựu mà là những hồng ngọc, trân châu, hoàng ngọc.

Trong khi Giáo chủ còn ngạc nhiên về những cây quá đẹp, Abu mở hòm thứ hai lấy ra một chiếc lều bằng lụa và vàng khảm trân châu, ngọc tía, ngọc bích, ngọc hồng, ngọc lam và các thứ ngọc khác không biết tên; chiếc cột giữa của lều bằng gỗ trầm hương Ấn Độ, các mặt lều để có đính ngọc đủ màu sắc. Phía trong, có hình nghệ thuật tuyệt diệu về các loài thú nô giỡn duyên dáng, về các loài chim đang bay. Tất cả muông thú ấy đều bằng vàng, bằng kim lục thạch, lưu ngọc thạch, bằng ngọc bích hoặc các loại ngọc và kim loại quý khác.

Lấy những vật ấy ra khỏi hòm, đặt từng cái một trên thảm, xong đứng nghiêm, đầu không cựa quậy, chàng Abu trẻ tuổi ngước lông mày lên rồi hạ xuống. Tức thì chiếc lều tự nhiên dựng lên giữa căn phòng, nhanh chóng, trật tự, cân đối như có bàn tay thông thạo của hai chục con người. Ba cái cây tuyệt diệu hiện đến tự trồng trước cửa chiếc lều mà che mát cho nó.

Abu - Môhamat nhìn chiếc lều lần thứ hai, huýt sáo nhè nhẹ. Tất cả những con chim ngọc bên trong lên tiếng hót, và những con thú vàng đáp lại êm ái, dịu dàng. Một lát, Abu lại huýt sáo thì tất cả ban đồng ca vừa bắt đầu khúc nhạc bỗng im bặt.

Giáo chủ và những người có mặt được nhìn thấy và nghe những điều kỳ lạ ấy, không biết là mình thức hay mơ. Abu - Môhamat cúi chào Giáo chủ lần nữa mà rằng:

— Tâu Giáo chủ, thần xin đem dâng những thứ quà nhỏ mọn này, chúng may mắn được Người thích. Thần không có ý vụ lợi gì đâu mà chỉ muốn tỏ tấm lòng kính trọng của một kẻ tôi tớ đối với chủ. Chúng cũng chưa thấm gì so với những thứ thần có ý hiến dâng nữa nếu Người cho phép.

Giáo chủ vốn chưa từng thấy những kỳ quan ấy, một lúc vẫn chưa hết ngạc nhiên. Ngài nói với chàng thanh niên:

— Ngươi chỉ là một thường dân trong hàng trăm nghìn thường dân của ta, ngươi lấy đâu ra những của ấy? Người ta gọi ngươi là Abu - Môhamat - Xương mềm. Và ta biết cha ngươi là một anh làm nghề bầu giác [130] ở nhà tắm công cộng, chết đi nào có để lại được chút gia tài nào. Làm sao mà trong một thời gian ngắn, ngươi chẳng những còn trẻ mà còn được giàu có, được trọng vọng và có quyền lực đến thế?

Abu - Môhamat đáp:

— Tâu Giáo chủ, thần xin kể lại chuyện thần, một chuyện ly kỳ, đầy những sự việc hết sức lạ lùng mà nếu được ghi chép lại thì sẽ là một bài học bổ ích cho ai muốn học.

Giáo chủ được kích động, phán:

— Vậy Abu - Môhamat hỡi! Hãy kể nhanh lên.

Và chàng thanh niên thuật chuyện:

Tâu Giáo chủ (mong đức Ala cho Người nhiều quyền lực và vinh quang hơn nữa!) quả là thần được gọi bằng cái tên thông tục là Abu - Môhamat - Xương mềm. Vâng, thần là con một nhà nghèo làm nghề bầu giác ở nhà tắm công cộng, và cha chết đi không để lại cho mẹ con thần chút gì để sinh sống. Những kẻ tâu với Giáo chủ như thế là tâu đúng sự thực, nhưng họ không nói do đâu và như thế nào mà thần có cái tên gọi như thế. Nguyên là thế này: thuở nhỏ thần là một đứa bé mềm yếu và lười biếng nhất trần gian, đến độ, nếu thần nằm dưới đất mà nắng mặt trời giữa trưa dữ dội chiếu vào chiếc đầu trọc, thần cũng không đủ can đảm dời đến chỗ có bóng mát. Thần thà để bị luộc chín như một con cua còn hơn là nhúc nhích một cánh tay hoặc một bắp chân. Vì vậy mà sọ của thần được tôi luyện trở nên rắn chắc. Tâu Giáo chủ, Người có thể ra lệnh cho Mêrua lấy kiếm bổ vào đầu thần, kiếm sẽ mẻ và tan thành mảnh vụn.

Khi cha thần qua đời (cầu đức Ala thương lấy ông) thần đã mười lăm tuổi, nhưng xử sự thì cứ như đứa bé lên hai, vì tiếp tục chẳng muốn làm gì, chẳng muốn cựa quậy. Người mẹ khốn khổ của thần buộc phải hầu hạ người trong phố kiếm cái nuôi thân, còn thần thì suốt ngày nằm nghiêng không có sức giơ nổi bàn tay mà đuổi những con ruồi đã làm tổ ở những chỗ lõm trên mặt thần.

Một hôm, do một sự tình cờ hiếm có, mẹ thần vào chỗ thần nằm, tay cầm năm đồng đram bạc, tiền kiếm được suốt một tháng trời vất vả. Bà bảo:

— Con này, mẹ vừa được biết cụ Muzafa bên cạnh nhà ta sắp đi Trung Quốc. Ông cụ đáng kính ấy là một người rất tốt, không khinh bỉ và xua đuổi những người nghèo như chúng ta, con biết đấy. Con hãy đứng dậy, cầm lấy năm đồng bạc này theo mẹ đến nhà cụ. Con gửi cụ số tiền, nhờ cụ mua cho ít hàng Trung Quốc về bán, nhất định sẽ lãi to (mong đức Ala thương mẹ con ta). Con ạ, đây là một dịp để làm giàu. Kẻ nào từ chối miếng bánh trời ban là kẻ ngoại đạo.

Nghe mẹ bảo, thần lại thấy yếu ớt hơn, giả vờ như chết hẳn rồi. Mẹ van lạy đủ điều, gợi đến đức Ala, đến mộ cha, đến tất cả. Vô ích. Thần giả vờ ngáy rống lên. Mẹ thần vội nói:

— Abu - Môhamat - Xương mềm hỡi! Ta lấy người chết ra thề rằng nếu mi không muốn nghe ta mà đến nhà ông cụ, ta sẽ không cho mi ăn uống gì hết, để cho chết đói.

Tâu Giáo chủ, giọng bà nghe cương quyết, thần hiểu bà nói sao sẽ làm vậy. Thần càu nhàu: “Đỡ con ngồi dậy!” Bà cầm tay thần kéo dậy cho ngồi. Mệt quá, thần khóc, rên rỉ thở dài:

— Lấy cho con đôi giày.

Bà đi lấy giày.

— Xỏ vào chân cho con.

Bà xỏ vào chân.

— Đỡ con đứng lên!

Bà đỡ và nâng đứng dậy. Thần rên rỉ não nuột:

— Đỡ con bước đi.

Bà đến sau lưng mà đỡ, đẩy nhẹ cho thần bước lên. Thần đi từng bước, cứ mỗi bước lại dừng để thở, đầu ngoẹo xuống vai như sắp chết. Cứ thế mà cũng tới được cửa biển gặp cụ Muzafa. Cụ sắp xuống tàu, bè bạn thân quyến vây quanh. Thấy thần đến, mọi người có mặt rất đỗi ngạc nhiên. Họ reo lên:

— Ôi kỳ lạ! Lần đầu tiên chúng ta thấy Abu - Môhamat - Xương mềm bước đi được. Lần đầu tiên hắn ra khỏi nhà.

Thần tìm gặp cụ già:

— Thưa bác, bác có phải là tộc trưởng Muzafa không?

— Chào cháu, Abu - Môhamat, con của ông bạn ta, người bầu giác đã quá cố (cầu đức Ala ân xá cho con và thương lấy ông ta).

Thần đưa ra năm đram bạc:

— Xin bác hãy cầm lấy năm đram này và mua giúp cháu ít hàng Trung Quốc. Nhờ bác, đây có thể là một dịp làm giàu.

Cụ Muzafa không từ chối, giắt năm đram vào thắt lưng, nói:

— Ta giữ cho cháu nhân danh đức Ala. Cầu đức Ala ban phúc!

Cụ từ biệt hai mẹ con thần, cùng mấy thương gia đồng hành xuống tàu đi Trung Quốc.

Nhờ đức Ala, họ đến nước Trung Quốc không gặp rắc rối gì. Cụ cũng như tất cả các thương gia cùng đi mua những thứ cần mua, bán những thứ đem bán, trao đổi những thứ cần dùng. Rồi họ về nước, trên chính chiếc tàu đã thuê ở Baxra. Họ giương buồm từ biệt Trung Quốc.

Sau mười ngày trên biển, một buổi sáng cụ Muzafa bỗng nhiên đứng dậy, lấy tay này đập vào tay kia, thất vọng ra lệnh: “Hạ buồm xuống!” Các thương gia ngạc nhiên, hỏi:

— Có việc gì vậy, hỡi vị tộc trưởng Muzafa?

— Chúng ta phải quay trở lại Trung Quốc thôi!

Họ lại càng ngạc nhiên hơn:

— Vì sao vậy, thưa cụ?

— Abu-Môhamat-Xương mềm có đưa tôi năm đram bạc nhờ mua hàng. Tôi quên chưa mua.

Bọn thương gia nói:

— Lạy Chúa! Hỡi vị tộc trưởng của chúng tôi, chúng tôi đã chịu bao nỗi nhọc nhằn, đã vượt bao nguy hiểm, đã xa đất nước bao tháng ngày, giờ xin đừng vì một chuyện nhỏ nhặt mà bắt chúng tôi phải quay lại Trung Quốc.

— Chúng ta nhất thiết phải quay lại Trung Quốc - cụ Muzafa nói - Tôi đã hứa và phải giữ lòng tin với Abu - Môhamat và bà mẹ khốn khổ, vợ của bạn tôi, người bầu giác đã chết.

Họ đồng thanh:

— Cụ ơi, không hề gì! Chúng tôi sẵn sàng trả cụ mỗi người năm đina vàng, coi như tiền lãi của năm đram bạc mà Abu - Môhamat - Xương mềm đã đưa cụ. Về đến nhà, cụ sẽ đưa cho chú ta tất cả số vàng này.

— Thôi được, tôi xin nhận cho chú ta lòng tốt của các vị.

Thế là mỗi thương gia đưa vị tộc trưởng năm đina trả cho thần. Họ tiếp tục đi, không quay lại.

Trên đường, con tàu dừng lại tại một đảo để sắm các thứ cần dùng. Các thương gia và vị tộc trưởng lên bộ dạo chơi. Sau một lát, hít thở không khí trong lành của đảo, cụ Muzafa trở lại xuống tàu thì thấy tại bờ biển một người bán khỉ khoảng hai chục con, trong số đó có một con trông thật thảm hại, lông thì rụng hết, run run, đang khóc. Những con khỉ khác, cứ mỗi lần chủ quay đi chuyện với khách thì chúng lại nhảy lên đầu con khỉ khốn khổ mà cắn, mà cào, đái cả lên đầu nó. Cụ Muzafa, tâm hồn dễ cảm, thấy xúc động về tình trạng con vật và cụ hỏi mua.

— Thưa ông chủ - người lái nói - cái con ấy không đắt đâu. Cháu để cho cụ năm đram thôi, cho rảnh mắt.

Vị tộc trưởng tự nhủ: “Đúng với số tiền mà chú bé mồ côi đưa cho mình. Ta mua cho hắn con vật để hắn làm trò ở chợ mà kiếm ăn nuôi mẹ”. Cụ trả năm đram cho người lái, nhờ một thủy thủ giữ hộ con vật. Xong, cụ xuống tàu cùng với mấy ông bạn.

Trước khi buồm căng lên, họ để ý thấy có những người chài lặn sâu xuống biển, lúc ngoi lên tay cầm những chiếc vỏ trai đầy ngọc. Con khỉ cũng trông thấy thế, tức thì nó cũng nhảy xuống biển, một lúc đem lên, cầm ở tay và ngậm ở miệng, những vỏ trai đầy ngọc, to và đẹp vô cùng. Nó trèo lên tàu đưa cho vị tộc trưởng, rồi lấy tay ra hiệu buộc một cái gì vào cổ cho hắn. Vị tộc trưởng buộc một cái túi. Khỉ lại nhảy xuống biển rồi lên với cái túi đầy vỏ trai với những viên ngọc còn to và đẹp hơn mấy viên trước. Khỉ lặn liên tiếp mấy lần, mỗi lần lên lại đưa vị tộc trưởng một túi đầy ngọc.

Thế đấy! Vị tộc trưởng và tất cả các thương gia đều hết sức ngạc nhiên. Họ nói:

— Chỉ có đức Ala tối thượng là có quyền lực và sức mạnh. Con khỉ này có những bí mật mà chúng ta không biết. Tất cả vì sự may mắn của Abu - Môhamat - Xương mềm, con một bầu giác.

Họ giương buồm lên và từ biệt hòn đảo ngọc. Biển lặng, sóng êm, họ về đến Baxra.

Vừa về, cụ Muzafa đến gõ cửa nhà thần.

— Ai đấy? - từ trong nhà mẹ thần hỏi vọng ra.

— Tôi đây, hỡi bà mẹ Abu - Môhamat. Tôi từ Trung Quốc về đây.

Mẹ thần bảo thần phải ngồi dậy.

— Đấy, cụ Muzafa đã đi Trung Quốc về. Ra mở cửa chào cụ và mừng cụ đi, rồi hỏi xem cụ có đem gì về cho con không. Hy vọng Chúa sẽ gửi qua tay cụ đến cho mẹ con ta chút gì để sống.

— Thế mẹ hãy giúp con ngồi dậy và đi được.

Mẹ thần làm ngay. Thần lê đôi chân trong vạt áo dài mà ra mở cửa.

Cụ Muzafa, có mấy nô lệ đi theo, vào nhà, nói với thần:

— Xin chào và chúc tụng kẻ mà năm đram bạc đã đem may mắn đến cho cuộc hành trình của các bác. Số tiền đã đem lại cho cháu thế này đây!

Cụ xếp những túi ngọc thành một dãy, đưa thần tất cả số vàng của các thương gia cho, và đặt vào tay thần sợi dây buộc con khỉ.

— Năm đram của cháu sinh lời như thế đấy! Còn con khỉ nầy, chớ hành hạ nó. Một con khỉ ân huệ đấy.

Nói rồi cụ từ biệt chúng thần, đi ra cùng bọn nô lệ.

Tâu Giáo chủ, thần nói với mẹ:

— Mẹ xem, hai mẹ con mình ai có lý nào? Ngày nào mẹ cũng làm khổ con mà bảo: “Xương mềm, đứng lên, làm việc đi!” Còn con, con đã nói với mẹ: “Đấng đã sinh ra con, sẽ nuôi con.”

— Con nói đúng - bà đáp - Ai cũng đeo số phận cột vào cổ mình, làm gì cũng không thoát nổi.

Bà giúp thần đếm ngọc và phân hạng tùy theo ngọc lớn hay bé, đẹp nhiều hay ít. Thần thôi, không mềm yếu, không lười nhác nữa, ngày nào cũng ra chợ bán ngọc. Lãi vô vàn! Thần mua nhà đất, cửa hiệu, vườn tược, lâu đài, nô lệ nam, nô lệ nữ, và tiểu đồng.

Thần đi đâu con khỉ cũng đi theo, ăn gì nó ăn nấy, uống gì nó uống nấy, và lúc nào cũng chăm chắm nhìn thần. Một hôm thần đang ngồi trong lâu đài, con khỉ ra hiệu muốn có một lọ mực, một tờ giấy và một cây bút. Thần mang đến cho hắn. Hắn cầm tờ giấy, đặt dưới bàn tay trái như mấy thầy ký lục vẫn làm, lấy bút chấm vào lọ mực và viết: “Ông Abu - Môhamat, tìm cho tôi một con gà trống trắng rồi đem vào vườn cho tôi”. Đọc mấy câu, thần đi kiếm một con gà trống trắng chạy vào vườn đưa cho con khỉ. Con khỉ lúc ấy đang bóp một con rắn, hắn thả gà cho mổ rắn. Hai con vật đánh nhau, cuối cùng gà thắng và giết rắn. Và trái với thói thường của gà, nó chén hết tiệt con rắn.

Khỉ bắt gà, nhổ hết lông đem cắm trong vườn, từng cái một. Đoạn khỉ giết con gà, lấy máu tưới cho lông, đoạn lấy cái diều gà, rửa sạch, đặt giữa vườn. Sau đó, hắn đến trước từng cái lông một, gõ hai hàm răng thốt lên mấy tiếng kêu mà thần không hiểu, rồi đến gần thần, nhảy tít lên cao, biến vào khoảng không. Cùng lúc ấy, tất cả lông gà trong vườn biến thành những cây thần bằng vàng, cành lá bằng ngọc bích, ngọc lục, quả là ngọc hồng, ngọc trai và mọi thứ đá quý. Còn cái diều gà thì biến thành cái lều kỳ lạ mà thần kính dâng Giáo chủ với ba cây trong vườn.

Mặc dù của cải vô vàn mà mỗi viên đá quý ngang với một kho báu, thần xin kết hôn với tiểu thư con gái Hoàng thân vương Baxra là con cháu của đức Sứ giả của chúng ta. Hoàng thân vương, sau khi thăm lâu đài và vườn tược của thần, cho thần cưới con gái. Giờ đây thần cùng nàng sống trong hoan lạc và hạnh phúc. Được như thế chỉ vì thiếu thời thần biết đặt niềm tin vào độ lượng không bờ bến của Đấng Ban phát; Người không bao giờ để tín đồ của Người phải thiếu thốn.

Giáo chủ Harun An-Rasít nghe câu chuyện, ngạc nhiên lắm:

— Những ân huệ của đức Ala thật không giới hạn - Ngài nói.

Ngài giữ Abu - Môhamat gần ngài để chàng đọc câu chuyện ấy cho các thầy ký lục trong cung ghi chép lại. Ngài ban cho chàng danh vọng và tặng phẩm cũng nhiều và sang như tặng vật chàng đã dâng lên ngài.

Nhưng đức Ala còn hào phóng và quyền lực hơn nhiều.

TRUYỆN CHÀNG NUA TRẺ TUỔI VÀ NÀNG DŨNG SĨ NGƯỜI FRĂNG

Ngày xửa ngày xưa ở Ai-cập có một người nổi tiếng tên là ông Vành, suốt đời lữ hành trên đất, trên biển, trên hải đảo và trong sa mạc, ở những vùng quen biết và ở những nơi chưa ai biết đến. Ông không sợ hiểm nguy, mệt nhọc, đau đớn, không sợ hãi đương đầu với những hiểm họa gớm ghê mà chỉ nghe nói thôi, đến trẻ con cũng phải bạc đầu. Giờ giàu có rồi, sung sướng và được kính trọng, ông thương gia Vành không đi đâu nữa, sống bình yên trong lâu đài. Ông ngồi thanh thản trên trường kỷ, đầu chít khăn lượt trắng muốt. Ông muốn gì, có nấy. Dinh cơ, hậu cung, hòm tủ của ông đầy những của sang vật lạ; áo Moocđanh và Banbêc, lụa Hôm, binh khi Đamát, gấm Batđa, the Môtxun, áo choàng Magrép, đồ thêu Ấn Độ, cung vua phủ chúa cũng chẳng sánh bằng. Ông có vô số nô lệ da đen, da trắng, những đội kỵ binh người Thổ, nàng hầu, hoạn nô, ngựa nòi, lạc đà hai bướu xứ Bactrian, lạc đà thi một bướu, những tiểu đồng Hy Lạp và Xyri, những thiếu nữ Xiêccatxi, những hoa nô nhỏ xứ Abixini, những bà vợ từ khắp các nước. Chắc chắn ông là thương gia mãn nguyện và hạnh phúc nhất của thời đại.

Tuy nhiên, tài sản quý nhất, vật lộng lẫy nhất của thương gia Vành, chính là con ông, một thiếu niên mười bốn tuổi, đẹp hơn nhiều so với trăng rằm. Mùa xuân tươi mát, cành bân mềm mại, hoa hồng đượm nhị, đá hoa trắng trong cũng không bằng cái thanh lịch của tuổi trẻ hạnh phúc của chàng, cái dáng đi uyển chuyển, cái sắc tươi tắn của nét mặt, và cái thân thể tinh khiết của chàng. Nhà thơ, cảm hứng về sự hoàn mỹ đó đã ngợi ca:

“Người bạn trẻ của tôi đẹp quá, nói với tôi: Thi sĩ hỡi, sao chàng không dùng đến sự hùng biện? Tôi nói: Ôi, tiểu chủ của tôi! Hùng biện mà làm gì? Chàng là vua nhan sắc rồi. Tất cả ở chàng đều hoàn hảo như nhau.

Nhưng nếu ta được phép chọn:

Ôi, cái vết nhỏ trên má, một giọt hổ phách trên một cái bàn bằng đá hoa trắng, đẹp biết bao! Và này đây, những con mắt sắc như dao tuyên chiến với kẻ hững hờ”..

Một nhà thơ khác:

“Có tiếng ồn ào của một trận đấu. Tôi hỏi những kẻ giết lẫn nhau: Máu cùng đổ vì đâu? Họ đáp: Đổ cho đôi mắt đẹp của người thiếu niên.

Nhà thơ thứ ba nói:

“Anh ta thân hành đến thăm tôi. Thấy tôi xúc động run lên, anh ta hỏi: Sao thế? Anh sao thế? Tôi đáp: Hãy bỏ những mũi tên ở đôi mắt trẻ của anh”.

Lại một nhà thơ khác:

“Mặt trăng và linh dương thi với chàng về sắc đẹp và sức quyến rũ. Tôi nói: Linh dương hỡi, chạy trốn đi cho mau, đừng so sánh với con nai trẻ ấy. Và các ả hằng, thôi đi! Gắng sức bao nhiêu cũng là vô ích”.

Một nhà thơ khác:

“Chàng thiếu niên mảnh dẻ! Tóc chàng đen như đêm, trán chàng sáng như ngày. Cả thế gian chìm vào bóng đêm của tóc chàng, hiện ra dưới ánh sáng của vầng trán chàng.

Ôi! Chớ coi thường cái nốt ruồi trên má chàng. Hoa thu mẫu đơn yểu điệu chỉ đẹp trong màu đỏ huy hoàng vì cái giọt đen trang điểm cho vành hoa của nó”.

Lại một nhà thơ khác nữa:

“Tiếp xúc với da mặt chàng, nhan sắc được thanh lịch hơn.

Người xạ thủ dùng những mũi tên trong mắt chàng bắn xuyên trái tim những ai say đắm chàng.

Sắc đẹp, vẻ ưu nhã và tình yêu của chàng hoàn hảo biết bao!

Con ngươi chàng đen, cái chấm trang sức cho má chàng là chấm đen và nước mắt tôi cũng đen

Chúng đen tuyền, thật đáng khen.

Vầng trán chàng sáng. Khuôn mặt chàng, đường nét thanh tú. Còn tôi, vì yêu chàng mà thân thể héo mòn, giống mảnh trăng lưỡi liềm mảnh dẻ…

Con người chàng dù đẫm máu tôi, vẫn không ngầu đỏ mà dịu như nhung. Đáng khen thay con người của chàng!

Ngày sum họp, đôi môi thanh khiết cùng nụ cười của chàng giải khát cho tôi. Đáp lại, tôi để chàng sử dụng hợp pháp tất cả tài sản, máu, và cuộc đời của tôi. Muôn đời đáng khen cặp môi thanh khiết và nụ cười của chàng.”

Cuối cùng, một nhà thơ, trong số bao nhiêu người ngợi ca chàng, đã nói:

“Bằng những vòng cung gìn giữ con mắt chàng, bằng những con mắt bắn ra những mũi tên có phép màu.

Bằng những bông hồng, bông huệ nở trên má chàng, bằng hồng ngọc của làn môi sáng nụ cười, bằng hàm răng ngà ngọc long lanh.

Bằng mùi tóc thơm, bằng những dòng suối rượu vang và mật ong chảy từ miệng khi chàng nói.

Bằng tấm thân mềm mại như một nhánh cây, bằng dáng đi thanh thoát.

Bằng tơ lụa của làn da màu mận, bằng vẻ kiều diễm và thanh nhã theo bước chân đi.

Bằng những cử chỉ đáng yêu, lời nói mặn mà, bằng nguồn gốc quý tộc và tư sản lớn lao.

Bằng tất cả những thứ hiếm có ấy, tôi thề rằng mặt trời đúng ngọ không sáng bằng vẻ mặt của chàng; rằng mặt trăng chỉ là một vành móng tay chàng, rằng xạ hương chẳng thơm bằng hơi thở của chàng, và gió thoảng hương thơm là đã đánh cắp mùi hương ở món tóc của chàng.”

Một hôm, chàng trai trẻ tuổi con vị thương gia Vành đang ngồi ở cửa hiệu của cha thì có mấy bạn đến chuyện trò, đoạn rủ đi chơi trong khu vườn của một bạn.

— Này Nua - họ nói - bạn sẽ thấy khu vườn ấy đẹp lắm!

— Tôi cũng muốn đi - Nua đáp - nhưng trước hết phải xin phép cha tôi đã.

Rồi chàng đi gặp cha. Ông Vành chẳng làm khó dễ, cho phép ngay, lại còn cho một túi tiền vàng để con khỏi phải làm phiền các bạn.

Nua và bạn cười đùa vui vẻ và đến một khu vườn có đủ những thứ đẹp mắt, ngon miệng. Họ qua một cái cổng hình vòm bằng đá ngũ sắc, đẹp như cổng thiên đàng, có nho leo che mát, những cây nho nặng trĩu những chùm nho đen và đỏ, trắng và vàng, như lời thi sĩ:

“Hỡi những chùm nho nặng rượu nho, ngọt như kem đá, và áo đen như quạ!

Nhìn qua những đám lá tối tăm, thấy nho sáng lên trông giống những ngón tay non phụ nữ mới nhuộm chỉ giáp hoa.

Dù sao nho cũng làm ta chếnh choáng hoặc nho treo duyên dáng trên gốc nho. Ta mừng vì nho đẹp. Hoặc nho nghỉ dưới đáy máy ép mà biến thành một thứ mật say người.”

Bọn người trẻ tuổi bước vào, thấy phía trên cổng vòm mấy câu thơ chạm chữ xanh, đẹp:

“Bạn hỡi, đến đây! Muốn thưởng thức vẻ xinh đẹp của một khu vườn, hãy đến ngắm nhìn tôi.

Bạn sẽ quên những phiền muộn khi tiếp xúc với làn gió hiu hiu tung tăng, quen thuộc trên những con đường, hoặc nhìn những bộ áo đẹp của hoa cười rộng cánh.

Trời hào phóng mưa nhiều xuống cây cối của tôi, cành trĩu quả. Khi cành cây đu đưa nhảy nhót dưới ngón tay của gió may, bạn sẽ thấy sao rua thích thú chuyền cho cành chất vàng để biến thành nước và trai ngọc của mây.

Và nếu gió mệt vì mải chơi với cành, bỏ cành mà vuốt ve sóng ở những con suối chạy đến đón nó, bạn sẽ thấy gió rời suối mà đến hôn lên miệng những đóa hoa của tôi.”

Qua cổng, bọn trai trẻ thấy một người, ngồi dưới bóng mát của giàn nho, đẹp như thiên thần Riuôm canh giữ những kho báu nơi Thiên đường. Chàng chạy đến chào hỏi, chúc tụng rồi hướng dẫn cho xem tất cả những vẻ đẹp của khu vườn. Họ được ngắm dòng nước uốn éo, lưu luyến dưới hoa như không muốn rời hoa; ngắm những cây hương thơm ngào ngạt, những cây quả quý nặng cành, những chim hót, những lùm hoa, những cây hương liệu và tất cả những thứ làm cho khu vườn như một mảnh tách ra từ Thượng uyển. Điều thích thú hơn cả là những cây ăn quả kỳ diệu, không gì sánh được mà các thi gia đã lần lượt lên tiếng ca ngợi như trong mấy đoạn sau đây:

Những quả lựu:

“Những quả lựu hé mở ngọt ngào, vỏ nhẵn thín. Đó là những mỏ hồng ngọc, có vách bạc, ngăn cách thành từng ô. Lựu hỡi! Người là những giọt máu tinh khiết đọng lại mà thành.

Hỡi những quả lựu da mỏng, vú của những thanh nữ đứng thẳng, ngực giương, trước bọn đàn ông.

Khi tôi nhìn các người, những khung nhà, là tôi học nghề kiến trúc, nên tôi ăn các người, tôi khỏi hết mọi bệnh tình.”

Những quả táo to:

“Ôi những quả táo đẹp, ngọt và thơm sắc da tươi cứ đỏ lại vàng, sắc da của một người tình sung sướng và của một người tình bất hạnh. Ở bộ mặt hai vẻ của các ngươi có màu sắc của tấm lòng trinh khiết hòa với sắc màu của một tình yêu vô vọng”.

Những quả mơ:

“Mơ có hạt ngon lành, ai dám bảo các ngươi không tuyệt diệu? Lúc trẻ, các ngươi là hoa giống các vì sao. Quả chín trong lá cây, tròn và toàn bằng vàng; người ta tưởng các ngươi là những mặt trời con”.

Những quả vả:

“Vả trắng vả đen, những quả vả quý hóa trên mâm cơm của ta. Ta yêu các ngươi cũng bằng yêu những cô trinh nữ trắng Hy Lạp, bằng yêu những cô gái nồng nàn Etiôpi.

Hỡi những người bạn ta ưa, các ngươi nhác nhớn, ăn mặc chểnh mảng vì biết chắc lòng ta yêu mến các ngươi.

Sở dĩ ta yêu các ngươi đến thế vì ít người tinh đời biết thưởng thức các ngươi lúc chín muồi.

Hỡi các bạn đa tình, khổ đau và thất vọng trên những cành cao đung đưa trước gió! Các bạn dịu hiền thơm tho tựa hoa cam - cúc.

Vả chỉ có các bạn đầy nước, trong số tất cả chị em, lúc ham muốn, biết để cho lấp lánh giọt nhựa làm bằng mật ong và mặt trời.”

Những quả lê:

“Lê hỡi! Vàng và xanh, to hay dài, cặp đôi trên cành hay lẻ chiếc.

Các ngươi bao giờ cũng đáng ham muốn, ăn vào rất ngon, như tan ra thật tuyệt. Mỗi lần chúng ta chạm đến da thịt các ngươi là mỗi lần các ngươi dành cho chúng ta những ngạc nhiên mới.”

Những quả đào:

“Chúng ta dùng một mảng lông tơ cho không khí nóng không chạm đến da má chúng ta. Chỗ nào chúng ta cũng là nhung và tròn và đỏ.

Chúng ta chuyển sắc thật ngon lành! Làn da chúng ta mảnh dẻ. Hãy nếm thịt chúng ta, cắn sâu vào, nhưng chớ có sờ vào cái nhân của trái tim chúng ta, nó sẽ đầu đọc các người đó.”

Những quả hạnh nhân:

“Các cô bảo tôi: chúng tôi là những trinh nữ bẽn lẽn khoác ba áo choàng xanh như ngọc trai trong vỏ.

Và dù bên trong rất ngọt và ngon biết bao đối với ai thắng được sự chống cự của chúng tôi, thời trẻ còn đắng và khô, chúng tôi cũng vẫn thích lộ ra trên bề mặt.

Nhưng tuổi lớn dần, sự hà khắc không thích hợp nữa. Chúng tôi mở lòng, trái tim nguyên vẹn trắng trong hiến dâng tươi tắn cho khách qua đường.

Tôi reo lên: Hỡi hạnh nhân ngay thật, hạnh nhân bé nhỏ nằm gọn tất cả trong lòng bàn tay của ta, hạnh nhân xinh xắn!

Làn lông măng xanh của ngươi là cái má chưa tơ của bạn ta. Hai con mắt to, dài của bạn giống hai nửa mình của ngươi. Và móng tay của bạn là mượn hình dáng đẹp của ngươi.

Cho đến sự ngoại tình của ngươi cũng là một đức tốt. Và tim ngươi luôn luôn là một trái tim kép, dù có chia sẻ, vẫn trắng như hạt trai khảm trong một cái vỏ bằng ngọc bích.”

Những quả táo con:

“Những chùm táo treo trên cành với những dây bằng hoa trông giống những chiếc chuông nhỏ bằng vàng hôn mắt cá người phụ nữ

Đấy là quả cây xiđrát mọc bên phải ngai chúa Ala, những tiên nữ ngủ dưới bóng cây. Gỗ nó dùng để đóng bàn cho Thánh Môidơ, và bốn con mối kỳ diệu trên Thiên đường là chảy từ gốc cây này”.

Những quả cam:

“Trên đồi, khi gió may thổi, những quả cam lắc lư với tất cả sức của cành, và cười duyên dáng bằng tất cả tiếng của hoa, lá.

Cam hỡi! Ngươi giống phụ nữ trang điểm ngày lễ, áo dài đẹp gấm vàng đỏ, cho người trẻ trung.

Ngửi mùi, ngươi là hoa, nếm vào, ngươi là quả. Ngươi là quả cầu lửa mà lại chứa cái mát lạnh của tuyết. Tuyết kỳ lạ, giữa lửa mà không cháy. Lửa kỳ lạ, không có ngọn, không nóng.

Ngắm da ngươi bóng lộn đến thế, có thể nào ta không nghĩ tới cô bạn của ta, cô thiếu nữ má xanh, mông bằng vàng, lại có hột.”

Những quả chanh:

“Cành chanh nặng quả nghiêng xuống đất, giữa lá có những lò hương. Mùi hương chanh bay lên muốn bốc những trái tim, mùi thơm trả hồn cho kẻ hấp hối”.

Những quả chanh mộng:

“Hãy nhìn những quả chanh mộng kia bắt đầu chín. Đó là tuyết nhuốm sắc của nghệ, đó là bạc đang biến thành vàng, là mặt trăng đang đổi thành mặt trời.

Ôi những quả chanh mộng, những hòn kim lục thạch, vú của trinh nữ, long não thuần chất, chanh mộng hỡi, hỡi chanh mộng…”

Những quả chuối:

“Chuối hình dáng táo bạo, thịt nhồi như bánh ngọt, da nhẵn nhụi, dịu dàng khiến thiếu nữ phải mở mắt to.

Chuối! Khi ngươi chảy trong họng chúng ta, ngươi không đụng chạm đến những khí quan thích thú được nhận biết ngươi.

Ngươi đeo nặng như thỏi vàng vào thân cây xốp của mẹ.

Hoặc chín dần nơi trần nhà chúng ta có những chiếc bình con thơm phức.

Ngươi luôn luôn biết thỏa mãn các giác quan của chúng ta! Trong tất cả các loài quả, chỉ ngươi là có tấm lòng trắc ẩn, an ủi gái góa và gái ly hôn.”

Những quả chà là:

“Chúng em là con gái lành mạnh của cây chà là có thịt màu nâu, chúng em nghe gió nhẹ thổi sáo trong tóc mình mà lớn lên.

Từ nhỏ, chúng em đã được cha là Mặt Trời nuôi dưỡng bằng ánh sáng, và bú ở vú trinh khiết của mẹ một thời gian lâu.

Chúng em được tự do sống trong những rạp căng rộng rãi ưa chuộng và chưa biết đến tiền dinh của người thành thị.

Những kẻ lang thang cưỡi trên những con ngựa nhanh nhẹn hoặc trên những con lạc đà ốm nhom, những cô trinh nữ tươi tắn, những kẻ hào hiệp, và những ai đã từng nghỉ ngơi dưới bóng chà là đều mong được chúng em mai sau rì rầm trên mộ.”

Đấy là những bài thơ trong số hàng trăm nghìn bài thơ nói về quả cây. Phải để cả cuộc đời mới đọc được hết những câu thơ về hoa, như những hoa trong khu vườn kỳ diệu này: nhài, dạ hương, lan, súng trắng, sim, vạn thọ, thủy tiên và mọi loại hồng.

Người giữ vườn dẫn bọn trẻ qua nhiều con đường, đến một biệt thự núp dưới lùm cây, mời họ vào ngồi nghỉ trên những chiếc đệm gấm quanh một bồn nước. Chàng Nua được mời ngồi giữa. Người giữ vườn đưa ra một cái quạt bằng lông đà điểu quạt cho mát, trên có mấy câu thơ:

“Cánh trắng của ta không mệt mỏi. Những làn gió thơm của ta, như gió nhẹ trên Thiên đường, vuốt ve cái mặt ta yêu”.

Bọn trẻ cởi áo ngoài, bỏ khăn đội đầu, chuyện trò vui vẻ mà mắt vẫn không rời bạn Nua xinh đẹp. Người giữ vườn làm cơm mời họ. Mâm cơm thật sang, có thịt gà, ngỗng, mòng, chim câu, trĩ và cừu non nhồi, không kể hàng rổ hoa quả hái ngay trong vườn. Ăn xong, bọn trẻ dùng khăn lụa thêu vàng rửa tay với xà phòng trộn xạ.

Người giữ vườn bước vào, một rổ hồng rất đẹp trong tay.

— Các bạn hỡi! - bác ta nói - trước khi uống, nên để cho tâm hồn thưởng thức hương sắc và hương hoa hồng.

Bọn trẻ reo lên:

— Bác giữ vườn, bác nói phải đấy!

— Và ta trao lẵng hoa này cho bạn nào có một bài thơ hay về thứ hoa tuyệt diệu ấy.

Chàng thanh niên chủ khu vườn, lấy cái lẵng hoa nơi tay người giữ vườn, hụp đầu vào hít thở một lúc. Đoạn, giơ tay ra hiệu im lặng, rồi ứng khẩu:

“Trinh nữ thơm tho mà thời trẻ bẽn lẽn quá chừng, giấu khuôn mặt xinh đẹp, đỏ tươi trong tay áo lụa xanh.

Hoa hồng nữ chúa! Giữa tất cả các loài hoa, người là bà hoàng giữa bầy nô lệ, là vị đô đốc đẹp giữa vòng vũ tướng.

Ngươi chứa trong đài hoa toàn hương thơm, tinh lọc của mọi bình hoa.

Hỡi Hồng yêu đương, cánh hoa hé mở trước hơi gió nhẹ là làn môi cô gái trẻ đẹp đợi hôn người bạn cô ta.

Hồng hỡi! Trong vẻ tươi mát của ngươi, ngươi dịu dàng hơn má lông tơ của người trai trẻ, đáng ham muốn hơn cái miệng thắm son của một thiếu nữ nguyên trinh.

Máu tinh tế nhuốm hồng da thịt ngươi, khiến có thể so ngươi với vừng đông có vân bằng vàng, với cốc đầy rượu tía, với hồng ngọc nở trên cành ngọc bích.

Hỡi Hồng ưa khoái lạc mà quá tàn nhẫn với người tình thô bạo! Người trừng phạt họ bằng những mũi tên trong ống tên bằng vàng của ngươi.

Hỡi Hồng kỳ diệu, vui sướng, ngon lành! Ngươi cũng biết giữ lại những chàng phong nhã biết giá trị của ngươi. Với họ, ngươi thay đổi màu áo luôn luôn. Và ngươi là người yêu không bao giờ người ta chán.”

Nghe lời tuyệt tác ấy về hoa hồng, bọn trẻ phấn chấn, la hét, lắc lắc cái đầu, đồng thanh lặp lại: “Ngươi là người yêu không bao giờ người ta chán”. Và người vừa ứng khẩu bài thơ đem cả lẵng hoa hồng chia cho các bạn, đoạn rót một cốc rượu to đưa chuyền một vòng. Khi cốc rượu đến chỗ Nua, chàng lóng ngóng đỡ lấy; Nua chưa hề uống rượu bao giờ, vòm miệng chưa biết đến những thứ đồ uống có men cũng như thân thể chưa từng đụng chạm tới phụ nữ. Quả là chàng còn tân. Bố mẹ chàng thấy chàng còn trẻ, chưa mua cho một cô vợ bé như các gia đình khá giả thường làm, muốn cho con biết việc trước khi cưới vợ. Bạn hữu biết vậy, thấy Nua còn ngây thơ nên mới rủ rê chàng đến khu vườn này, bàn với nhau thức tỉnh chàng về chuyện nọ.

Cho nên thấy chàng đỡ cốc rượu mà ngập ngừng như làm một điều cấm kỵ, bọn trẻ lớn tiếng cười. Nua bị kích động, cảm thấy nhục nhã tí chút, cuối cùng quyết đưa cốc lên môi, uống một hơi cạn.

Bọn trẻ reo lên chiến thắng. Người chủ khu vườn đến gần Nua, tay cầm cốc rượu vừa rót đầy, nói:

— Cậu Nua làm thế là phải. Đừng nhịn lâu hơn nữa thứ nước men say quý này. Nó là mẹ các đức tính tốt, đặc biệt chống được mọi buồn phiền, thuốc bách bệnh chữa nỗi đau thể xác. Nghèo, nó cho của, hèn nhát nó cho dũng khí, yếu đuối nó cho sức mạnh và quyền lực. Chàng Nua hỡi, anh bạn đáng yêu của tôi! Tôi và tất cả bọn ở đây đều là tôi tớ, nô lệ của chàng. Xin đỡ lấy cốc này và uống thứ rượu này, nó còn không gây say bằng đôi mắt của chàng.

Không thể chối từ, Nua uống một hơi cạn cốc rượu. Men say bắt đầu chạy trong đầu Nua. Một người trong số bọn trẻ nói với chủ vườn:

— Anh bạn hào phóng! Làm thế là đúng. Nhưng thiếu tiếng hát tiếng nhạc từ miệng phụ nữ thì liệu cuộc vui của chúng ta có đầy đủ không? Chàng há không biết lời này của thi hào chăng:

“Nào! Cốc to, cốc nhỏ, rót cho đầy chuyền quanh cho nhau.

Bạn hỡi! Hãy nâng lấy ly rượu từ tay người đẹp tựa Hằng Nga.

Nhưng để cạn chén, hãy chờ âm nhạc… Ta thấy khi huýt sáo bên tai ngựa, ngựa uống nước ngon lành hơn.”

Chàng trai, chủ khu vườn, nghe thơ, mỉm cười đáp lại, rồi lập tức đứng dậy ra khỏi phòng. Một lát chàng trở lại, dẫn theo một thiếu nữ mặc toàn lụa xanh. Đó là một cô gái Ai-cập mảnh khảnh, thân hình đẹp tuyệt, thẳng như chữ I, mắt như mắt người Babilon, tóc đen như đêm tối, da trắng như bạc trong mỏ hoặc như nhân hạt hồ đào bóc vỏ. Nàng mặc một chiếc áo dài màu sẫm. Nàng đẹp và sáng quá, như trăng mùa hạ giữa một đêm đông. Vú nàng hẳn phải như ngà, bụng thon nhỏ nhịp nhàng, đùi rắn chắc… Nhà thơ đã nói về cô gái Ai-cập đó:

“Như con hươu cái, nàng tiến lên, kéo theo những con sư tử bại trận và những cái liếc sắc từ vòng cung lông mày.

Mái tóc đen như đêm trải ra che cho thân nàng như một tấm vải lều không cột, một tấm lều diệu kỳ.

Ống tay áo dài che giấu đôi má ửng hồng, nhưng cấm sao được những con tim say mùi hương từ làn da thơm của nàng.

Nàng nâng tấm mạng che mặt lên, thì màu xanh trời đẹp phải hổ ngươi. Và ngươi, thủy tinh, ngươi còn ra gì trước con mắt ngọc của nàng!”

Chủ nhân khu vườn nói với cô gái:

— Ôi nữ hoàng xinh đẹp của các vì tinh tú! Chúng tôi mời nàng đến là để làm vui lòng người khách và bạn chúng tôi là chàng Nua đây này. Chàng mới đến lần đầu và làm vinh dự cho chúng tôi hôm nay.

Cô gái Ai-cập trẻ đến ngồi cạnh Nua, âu yếm liếc nhìn chàng rồi lấy ra từ dưới tấm mạng một cái túi bằng xatanh xanh. Nàng mở, rút ra ba mươi hai miếng gỗ con, ghép lại từng đôi một như đực với cái, cuối cùng thành một chiếc đàn Ấn Độ. Nàng xắn tay áo đến tận cùi tay, để lộ cổ tay và cánh tay, rồi ép đàn vào ngực như mẹ ấp con, dùng móng tay gảy dạo. Cây đàn run lên, tiếng đàn âm vang rền rĩ. Bỗng đột nhiên đàn nghĩ tới nguồn gốc cùng số phận của nó. Nó nhớ mảnh đất khi nó là cây được đem đến trồng, được tưới nước. Nó nhớ những nơi nó đã sống, thân cây đứng im, nhớ lũ chim được nó che chở. Nó nghĩ tới gã tiều phu đã hạ nó xuống, người thợ khéo tay đã tạo thành đàn, người đánh bóng khiến đàn thêm bóng. Nó nghĩ tới con tàu đã đem nó đi, những bàn tay xinh xắn đã vuốt ve nó. Nó cất giọng hài hòa, rì rầm trong ngôn ngữ của nó như nhắc lại hồi ức trong mấy đoạn thơ:

“Xưa kia, tôi là một cành cây xanh, có chim họa mi đến đậu. Chim hót, tôi tình tứ đu đưa.

Nhờ chim, tôi có ý thức về sự hài hòa, không dám lay động lá cây, chăm chú nghe chim hót.

Nhưng một hôm, một bàn tay man rợ quật tôi xuống đất và biến tôi, như bạn thấy đấy, thành một cây đàn mong manh.

Tuy vậy, tôi vẫn không oán số phận. Khi những móng tay nhỏ chạm vào tôi, tôi run rẩy toàn bộ dây đàn và vui vẻ để cho bàn tay đẹp gảy.

Bù lại, tôi được tựa vào vú các cô gái, được những cánh tay tiên nữ âu yếm vòng lấy người tôi.

Tôi lấy hòa âm làm say bạn bè thích quây quần vui vẻ. Tôi hát như trước kia vẫn hát với những con chim của tôi. Tôi làm cho say mà không cần bồi rượu.”

Sau khúc dạo mà đàn diễn đạt bằng một ngôn ngữ chỉ có tâm hồn mới xúc động nổi, cô Ai-cập xinh đẹp nghỉ một lúc, rồi nhìn về phía chàng Nua trẻ tuổi, vừa hát vừa đàn:

“Đêm sáng và trong, và họa mi trong cánh rừng bên than thở nỗi lòng như một người tình say đắm. Ôi, dậy đi, trời quang và mát gọi tâm hồn đến với niềm vui. Trăng thật huyền ảo đêm nay. Đến đây!

Đừng sợ kẻ ghét ghen! Hãy nhân lúc kẻ theo dõi chúng ta yên giấc, mà đắm mình vào khoái lạc. Đêm không phải luôn luôn đầy sao và hương thơm. Đến đây!

Để hưởng thú vui yên lặng, chàng chẳng có hoa sim, hoa hồng, hoa vàng và hương thơm đó sao? Và bốn thứ cần thiết cho một cuộc hưởng thụ lý tưởng: một người bạn, một cô tình nhân, một túi vàng và một bầu rượu.

Chàng còn cần gì hơn nữa cho hạnh phúc? Mau hưởng đi. Ngày mai mọi việc sẽ tan biến. Chén vui, đây rồi!”

Nghe những câu thơ ấy, chàng Nua trẻ tuổi, say rượu, say tình, bốc lửa nhìn nữ nô. Nàng đáp lại bằng một cái nhìn thuận ý. Chàng cúi xuống người nàng và nàng trao thân. Bọn trẻ nhìn. Nàng gỡ tay Nua, cầm lại cây đàn mà hát:

“Em lấy vẻ mặt đẹp đẽ của chàng, má chàng như một vườn hồng, lấy nước miếng chàng thơm như rượu quý mà thề rằng:

Chàng là trí của trí em, ánh sáng của mắt em, hương thơm của làn mi em. Em chỉ yêu có chàng, hỡi sự sống của tâm hồn em”.

Nghe lời tỏ tình sôi sục, Nua say sưa, ứng khẩu:

“Hỡi cô mà vóc người cao ngạo như một con tàu cướp biển, mắt nhìn như mắt chim ưng!

Hỡi cô gái duyên dáng, có hàm răng ngọc, có hai má nở những đóa hồng trong một vườn hồng rào dậu khó trèo vào.

Hỡi nữ chủ của món tóc huy hoàng xõa dài đung đưa tận đất, đen như một chú da đen một buổi bán tầm tầm.

Em đã trở thành hình ảnh chế ngự trong tâm trí ta. Nhìn em quyến rũ, tình yêu vào thẳng tim ta, nhuộm tim màu cánh kiến, màu bậc nhất không thể tẩy gột. Ta yêu đến muốn hiến cho em tất cả của cải lẫn tâm hồn ta. Và nếu em hỏi: chàng có thể vì em mà hy sinh giấc ngủ được chăng? Ta sẽ đáp: Được, được chứ! Cả mắt ta nữa, hỡi cô phù thủy ạ!”

Trước tình cảnh ấy, chàng trai chủ khu vườn thấy đến lúc phải để cô bé Ai-cập cho Nua hưởng niềm vui thú của tình yêu. Chàng làm hiệu cho các bạn trẻ, họ lần lượt đứng lên, lui vào phòng tiệc để Nua một mình với cô gái Ai-cập xinh đẹp.

Và như thế là giữa những hoa hồng và niềm hân hoan, chàng Nua trẻ tuổi nếm mùi yêu đương trong vòng tay của một cô gái Ai-cập đẹp và lành như mắt con gà trống và trắng như nhân hồ đào bóc ra.

Nhưng số phận đã định rồi. Làm quen với tình thì phải như thế. Không thế thì hiểu sao được những điều kỳ lạ hơn theo dấu chân chàng trên đường phẳng phiu của cuộc đời hạnh phúc!

Vậy thì khi sao bắt đầu mọc, hơi thở của Trời Đất bắt đầu thổi trong làn gió đêm, Nua từ biệt cô thiếu nữ, dù nàng đã hết sức van nài chàng ở lại. Không muốn chậm trễ hơn nữa, chàng cưỡi la trở về. Bố mẹ lo lắng đang chờ đứa con. Khi Nua bước qua ngưỡng cửa, bà mẹ, vì quá lo lắng về sự vắng mặt không bình thường của con, chạy đến ôm Nua vào lòng, hỏi:

— Con yêu! Sao con xa nhà lâu thế? Con đi đâu vậy?

Nua vừa mở miệng, mẹ ngửi hơi, biết ngay chàng đã uống rượu.

— Khốn khổ chưa! Con đã làm gì? Bố mà ngửi thấy thì khốn khổ biết chừng nào.

Vừa rồi, trong vòng tay cô bé Ai-cập, Nua đã uống quá nhiều. Chàng bị gió lạnh, trí óc rối loạn, chân nam đá chân chiêu. Mẹ vội kéo vào giường, đặt nằm, lấy chăn đắp cho.

Đúng lúc ấy thương gia Vành cũng vừa vào. Ông vốn là người thực hiện nghiêm túc điều lệnh của đức Ala cấm tín đồ không được uống các thứ nước có men. Thấy con xanh xao, có vẻ mệt nhọc, ông bèn hỏi vợ vì sao vậy.

— Con nó nhức đầu quá - bà đáp - Tại gió máy trong khu vườn mà ông cho phép con đến chơi cùng mấy người bạn đó mà.

Thương gia Vành, buồn phiền vì sợ vợ trách móc vì con bất an, cúi xuống Nua hỏi xem sức khỏe thế nào. Ngửi phải hơi thở của con, ông bất bình lắc mạnh tay chàng, kêu lên:

— Thằng con du đãng, mày dám trái luật của đức Ala và đức Sứ giả sao? Và không làm sạch cái miệng mà dám vào nhà?

Và cứ thế ông tiếp tục sỉ mắng.

Nua, hoàn toàn say, giơ tay đấm mạnh trúng mắt phải của bố, khiến bố ngã quay xuống đất. Ông già bất bình đến cực điểm, thề rằng hôm sau sẽ chặt bàn tay phải của Nua và tống cổ ra khỏi nhà.

Nghe lời thề rùng rợn, không gì cứu vớt lại nổi ấy, bà mẹ Nua tuyệt vọng, xé áo, suốt đêm la khóc ở chân giường đứa con vì say rượu mà cứ ngủ li bì. Nhưng gấp quá rồi! Bà làm cho con vã mồ hôi và tiểu tiện nhiều nên hơi rượu tan đi.

Vì Nua không biết chuyện gì đã xảy ra, bà thuật lại cho nghe, nhắc lại lời thề độc địa của bố, rồi nói:

— Thương thay mẹ con chúng ta! Giờ có tiếc cũng vô ích. Trong khi chờ đợi số phận, con chỉ còn một cách là đi ngay khỏi nhà. Hãy đến thành An-Ixkanđria. Đây là túi tiền có một nghìn và một trăm đina vàng, tiêu hết, mẹ lại cho. Nhớ cho mẹ luôn biết tin tức.

Bà ôm con, khóc. Nua cũng thấy hối hận và khóc nhiều. Chàng buộc túi tiền vào thắt lưng, từ biệt mẹ và bí mật ra khỏi nhà đến cảng Bulắc, xuống tàu xuôi dòng sông Nin đến An-Ixkanđria. Chàng vẫn khỏe mạnh.

Nua thấy Ixkanđria là một thành phố kỳ diệu. Dân chúng dễ yêu, khí hậu dễ chịu, vườn tược đầy hoa quả, phố xá đẹp, các cửa hiệu tráng lệ. Chàng thích dạo phố, đến các chợ. Một hôm, trong một chợ bán hoa quả đặc biệt tấp nập, chàng thấy một người Ba Tư cưỡi la đi qua, ngồi sau là một thiếu nữ tuyệt vời thư thái, dịu dàng, vóc người tầm thước. Nàng trắng như hạt dẻ rừng trong vỏ bọc, như cá chép trong bồn. Mặt nàng sáng hơn cả mặt trời, lông mày vòng cung, hai mắt đen láy như mắt người nguyên quán lại Babilon, hai má nhẵn như thứ xatanh đẹp nhất lại có hoa hồng, hai hàm răng như hai chuỗi ngọc trai, ngực căng tròn. Vinh quang thay đấng sáng tạo nên nàng!

Chàng Nua trẻ tuổi thấy thiếu nữ này lộng lẫy hơn cô gái Ai-cập tại khu vườn nọ. Chàng không ngần ngại bước theo con la có hạnh phúc được nàng cưỡi. Chàng theo mãi đến chợ nô lệ.

Người Ba Tư xuống la, đỡ cô ta xuống, nắm lấy tay trao cho người rao hàng để được rao bán trong chợ. Người rao rẽ đám đông, đặt cô ta trên một chiếc ghế ngà, giữa chợ. Anh nhìn quanh một lượt, rồi cất tiếng:

— Hỡi người buôn, kẻ bán, hỡi ai có của, hỡi những ai quây quần gần, xa, quanh tôi! Hãy mở đầu cuộc bán đấu giá. Người mở đầu không có gì đáng chê trách! Hãy định giá và lên tiếng đi nào. Đức Ala vạn năng và toàn trí! Mở đầu nào!

Một ông già đứng dậy, vị Tổng đại diện thương gia của thành phố. Trước mặt ông ta, không ai dám lên tiếng trả giá bao giờ. Ông đi quanh chiếc ghế thiếu nữ ngồi, quan sát cô kỹ lưỡng.

— Tôi mở đầu, 925 đina!

Lập tức anh rao hàng dùng hết sức la lên:

— Cuộc bán đấu giá đã mở! 925 đina! Ôi, vị mở đầu, vị toàn trí, vị hào phóng đã đặt giá viên ngọc vô song là 925 đina!

Vì tôn kính ông Tổng đại diện, không ai muốn trả cao hơn. Người rao hàng quay về phía cô thiếu nữ, hỏi:

— Nữ hoàng của những mặt trăng! Nàng có nhận thuộc về vị Tổng đại biểu đáng kính của chúng tôi không?

Có tiếng trả lời dưới tấm mạng che:

— Anh kia, anh điên hay lưỡi sai khớp mà rao giá tôi như vậy?

Người rao sững sờ:

— Tại sao vậy, hỡi nữ hoàng của những người đẹp?

Thiếu nữ mỉm cười để lộ hàm răng ngọc:

— Anh rao hàng kia! Anh trao những cô gái quý như tôi cho một ông già như cái ông này, lọm khọm, vô tích sự mà đành tâm sao? Vợ lão chắc chắn đã nhiều phen giận dữ, bất bình trách lão bất lực. Anh không biết rằng những câu thơ về lão già bất lực là nói về lão này sao?

Nghe những lời vô ý thức và khinh mạn vị Tổng đại diện, mọi người rất bất bình. Anh rao hàng nói:

— Làm sao cô có thể ăn nói thế đối với vị Tổng đại diện của chúng tôi, một hiền nhân quân tử, một nhà bác học nữa. Cô làm tôi sạm mặt trước các vị thương gia!

— Nếu là một nhà bác học, thì càng hay. Mong đây là bài học có ích cho ông ta.

Muốn thiếu nữ không tiếp tục sỉ mạ ông Tổng đại diện già, anh rao hàng lại bắt đầu rao thật to, như thét lên:

— Hỡi các vị thương gia, hỡi những người mua! Cuộc bán đấu giá đã mở rồi và vẫn đang mở. Ai trả cao nhất sẽ được công chúa đây!

Một thương gia khác tiến lên, lóa mắt vì sắc đẹp của nữ nô - ông ta không biết chuyện vừa rồi.

— Tôi trả 950 đina đây!

Thiếu nữ cười một tiếng thật to. Khi lão lại gần nhìn cho kỹ, cô hỏi:

— Lão già ơi! Trong nhà lão có dao cắt thịt tốt không đó?

— Lạy đức Ala, có! Nhưng cô định dùng làm gì?

— Lão không thấy rằng trước hết phải cắt đi một miếng thật lớn ở cái quả cà to tướng, lão mang thay cho mũi ấy à? Và lão há không biết những lời này của thi hào là nói về lão, chứ không phải vì ai hết:

“Trước mặt hắn ta nổi lên một tòa tháp đồ sộ, cửa hai bên, có thể nhốt tất cả loài người và do vậy, trái đất sẽ không còn người ở”.

Nhà buôn mũi to nghe thế giận uất lên, hắt hơi một tiếng cực mạnh, nắm lấy anh rao hàng đấm mấy quả vào gáy mà thét lên:

— Tên rao hàng đáng nguyền rủa! Mi đưa con nô tì vô sỉ này đến chửi chúng tao, biến chúng tao thành trò cười à?

Anh rao hàng, buồn quá, trách cô gái:

— Lạy Chúa! Từ khi làm cái nghề này, chưa bao giờ lại gặp một ngày xúi quẩy như hôm nay. Cô có thể ngậm miệng lại cho chúng tôi kiếm ăn với không?

Rồi để chấm dứt tiếng xì xào, anh ta lại tiếp tục rao. Một thương gia thứ ba, râu rất rậm, đến định mua. Nhưng chưa kịp mở mồm, cô gái đã cười, reo lên:

— Này anh rao hàng, hãy nhìn: ở người này, trật tự tự nhiên thật điên đảo. Đây là một con cừu đuôi to, mà đuôi lại mọc ở cằm. Chắc anh không nỡ bán tôi cho một người có bộ râu quá dài, nghĩa là có bộ óc quá hẹp. Vì anh biết rằng trí thông minh và sự khôn ngoan theo tỷ lệ ngược với độ dài của bộ râu.

Lần này, anh rao hàng tuyệt vọng, không muốn kéo dài việc bán này nữa.

— Ôi, lạy đức Ala! - anh ta nói - hôm nay tôi không hành nghề nữa.

Và với một vẻ hãi hùng, anh cầm tay cô gái, đưa trả ông Ba Tư chủ cũ của cô.

— Chúng tôi không thể bán cô ấy được - anh nói. Mong đức Ala mở cho ông một cửa khác để mua bán.

Ông Ba Tư không bối rối cũng không xúc động, bảo cô gái:

— Đức Ala rất rộng lượng. Lại đây con! Rồi chúng ta sẽ tìm được người mua vừa ý con.

Một tay dắt cô gái, một tay cầm cương con la, ông bước đi, còn thiếu nữ thì dùng mắt mà bắn những mũi tên đen và sắc đến những ai nhìn cô.

Kỳ lạ thay! Đúng lúc ấy cô thấy chàng Nua trẻ tuổi. Lòng ham muốn như cắn lấy gan cô mà tình yêu thì làm đảo lộn cả lòng dạ. Cô dừng lại nói với ông chủ Ba Tư:

— Chàng này là người cháu muốn. Ông bán cháu cho chàng đi.

Ông Ba Tư quay lại và đến lượt ông được thấy chàng trai với tất cả sức quyến rũ của tuổi trẻ và của sắc đẹp, rất lịch sự trong chiếc áo choàng màu ô mai. Ông nói với thiếu nữ:

— Chàng trai này, vừa rồi có mặt trong số những người dự việc mua bán. Chàng đã không tiến lên trả một giá nào. Thế thì sao lại bảo ta nói với chàng mua con, trái với ý chàng. Con không biết làm thế sẽ giảm giá con rất nhiều trên thị trường sao?

— Không sao - cô đáp. - Cháu chỉ muốn thuộc về chàng thanh niên đẹp trai này thôi. Ngoài chàng ra, không ai mua được cháu đâu.

Cô quả quyết tiến đến chàng Nua, nhìn chàng bằng con mắt thèm muốn mà rằng:

— Hỡi chủ nhân của em! Em không đẹp sao để đến nỗi chàng không buồn trả một lời trong cuộc mua bán vừa rồi?

— Hỡi vị nữ hoàng của tôi! Trên thế gian này có ai đẹp như cô!

— Thế sao chàng không thích em? Ai trả giá cao hơn cả thì được cơ mà. Chắc hẳn em không vừa lòng chàng?

— Hỡi cô chủ của tôi! Cầu đức Ala ban phúc cho cô. Nếu tôi ở nước nhà thì có bao nhiêu tài sản, của cải trong tay, tôi sẽ đem bán hết để mua lấy cô. Nhưng ở đây tôi chỉ là một người nước ngoài, tất cả tài sản chỉ có độc một cái túi một nghìn đina.

— Thế thì chàng lấy ra mà mua em. Chàng sẽ không phải hối tiếc đâu.

Và chàng Nua trẻ tuổi, không cưỡng nổi cái nhìn quyến rũ, chàng cởi ngay dây lưng trong có một nghìn đina vàng, đếm, cân trước mặt ông Ba Tư. Đôi bên thỏa thuận mời pháp quan và người làm chứng đến làm giấy tờ mua bán. Để thừa nhận, thiếu nữ tuyên bố:

— Tôi bằng lòng về việc bán tôi cho chàng thanh niên đẹp trai này với giá là một nghìn đina trao cho ông Ba Tư chủ tôi.

Những người có mặt đều tấm tắc: “Chà! Họ thật xứng đôi!”

Ông Ba Tư nói với Nua:

— Mong cô ta sẽ là nguồn may mắn. Cô, cậu hãy hưởng lấy tuổi thanh xuân. Hai người thật xứng đáng với hạnh phúc đang chờ.

Chàng Nua trẻ tuổi đến khu chợ lớn của thành phố thuê một căn buồng để ở. Chàng tạ lỗi không làm gì hơn được cho thiếu nữ:

— Lạy đức Ala! Nữ chủ của tôi ạ, nếu tôi ở Lơke của tôi, tôi có thể để nàng ở một tòa lâu đài xứng đáng với nàng. Nhưng ở đây, tôi nhắc lại, tôi chỉ là một người nước ngoài. Về tiền tiêu dùng, tôi chỉ còn vừa đủ tiền trả chỗ ở này thôi.

Cô gái mỉm cười:

— Xin chàng đừng lo.

Cô rút ở ngón tay chiếc nhẫn có nạm một viên hồng ngọc, giá rất đắt.

— Chàng cầm lấy, đem ra chợ bán. Rồi chàng mua cho chúng mình tất cả những gì cần cho một bữa tiệc hai người. Chàng cứ tiêu pha rộng rãi, mua thức ăn thức uống ngon nhất, cả hoa quả và nước hoa nữa.

Nua đi ngay, một lát đem về thức ăn uống đủ loại. Chàng xắn tay, vén áo, trải thảm ra, sửa soạn bữa tiệc rất cẩn thận. Thiếu nữ nhìn chàng làm, mỉm cười. Chàng đến ngồi cạnh. Bắt đầu, hai người ăn uống thật no nê. Rồi khi rượu đã ngấm, chàng Nua muốn biết lai lịch cô gái. Chàng hơi bối rối vì đôi mắt sáng của nữ nô, và cố giữ không để cho dục vọng lôi cuốn. Chàng hôn tay thiếu nữ mà nói:

— Cầu đức Ala ban phúc cho nàng! Hỡi nữ chủ của tôi, giờ nàng có thể cho tôi biết tên tuổi nàng, quê quán nàng được không?

— Chàng Nua hỡi! Đúng là em muốn được nói trước với chàng về lai lịch của em.

Nàng ngừng một lát rồi tiếp:

— Em tên là Mariam con gái độc nhất của đức vua hùng cường người Frăng, trị vì ở Côngxtantinia. Thời thơ ấu, em được đủ các loại ông thày dạy dỗ chu đáo, điều này không có gì lạ. Em cũng được học may, học dệt, thêu khăn quàng cổ và các thứ khác, dệt thảm và đai lưng, thêu chỉ vàng trên nền bạc, hoặc chỉ bạc trên nền vàng. Em cũng được học những môn làm giàu trí não, làm tăng nhan sắc. Cứ thế, em lớn lên trong cung điện vua cha, không để người ngoài dòm ngó. Cung nga thế nữ nhìn em dịu dàng, tôn em là kỳ công của thời đại. Rất nhiều vua chúa, hoàng tử trị vì trên đất liền hay ở hải đảo đến cầu hôn, phụ vương em đều khước từ vì không muốn xa đứa con gái độc nhất mà ngài yêu hơn cả cuộc sống của ngài, hơn cả những hoàng tử anh em của em.

Nhưng một lần bị ốm, em cầu nguyện, nếu khỏi sẽ đi hành hương đến một tịnh xá rất được người Frăng kính trọng. Khỏi bệnh, thực hiện lời nguyện, em xuống thuyền đi cùng một thể nữ, con gái một viên đại thần của vua cha. Vừa ra khơi, thuyền bị bọn cướp Hồi đánh phá, cướp bóc. Em cùng cô tùy tùng bị bắt làm nô lệ đưa đi Ai-cập. Em bị bán cho một người lái buôn Ba Tư mà chàng đã biết. May ông này là người đã bị hoạn, nên em vẫn giữ được tiết trinh. Và cũng lại may, và do số phận nữa, từ khi có em trong nhà, ông chủ mắc một bệnh hiểm nghèo kéo dài, được em chăm nom chu đáo cho nên vừa qua khỏi, ông muốn trả ơn, bảo em nói cho ông biết mọi nguyện vọng của em. Em chỉ xin bán em cho người nào biết dùng mọi thứ dùng được ở em và cho em tự kén chọn. Ông Ba Tư hứa ngay, đem ra chợ bán. Nhờ thế, em đã loại mọi kẻ già cả ốm yếu thèm khát em, mà chọn lấy chàng, hỡi con mắt của em.

Nói rồi, cô gái Frăng trẻ tuổi nhìn Nua, ánh mắt sáng lên thèm muốn:

— Em thế này thì có thể thuộc về người khác chăng, hỡi chàng trẻ tuổi?

Nàng bỏ mạng ra, cởi hết quần áo. Đáng ca tụng biết bao cái bụng trước kia đã mang nàng trong bào thai. Chỉ lúc này Nua mới thấy diễm phúc hạ xuống đầu chàng. Chàng thấy công chúa là một tấm nhan sắc hiền dịu, trắng trẻo như một tấm lanh, thân thể nàng thơm tho mùi xạ, như đóa hồng tự tiết lấy hương thơm. Chàng ôm chặt người yêu và hết sức hân hoan khi được biết ngọc còn nguyên vẹn.

Vinh quang thay đức Ala đã tạo nên cảnh mê hồn là cảnh đôi tình nhân hạnh phúc, sau khi tận hưởng khoái lạc đã ôm nhau, tay trong tay, tim cùng nhịp đập.

Sáng hôm sau, thức dậy, thiếu nữ tự nhủ: “Đúng là khi một tôn giáo đã tạo nên những tín đồ như chàng, thì nhất định nó phải là thứ tôn giáo duy nhất chân chính trong tất cả các tôn giáo”. Thế là nàng muốn được vinh dự theo đạo Hồi.

— Con mắt của em ơi - nàng hỏi - muốn theo đạo Hồi, em phải làm gì nhỉ? Em muốn thành người theo Hồi giáo như chàng. Đối với người Frăng, đạo đức là phải tiết dục gớm ghê và coi trọng không ai bằng vị thày tu bị hoạn. Sống với họ em không thể thư thái tâm hồn. Họ hỏng mất rồi, không hề biết đến cái giá trị vô song của cuộc sống. Họ là những kẻ khốn khổ không được tia nắng mặt trời sưởi ấm. Hồn em muốn ở lại nơi đây để nở cho hết những nụ hồng, hát cho hết những giọng chim. Chàng hãy cho em biết em phải làm gì để thành người Hồi giáo?

Nua sung sướng vì đã góp phần cải giáo nàng công chúa Frăng.

— Cô chủ của tôi hỡi - chàng nói - tôn giáo của chúng tôi đơn giản, không biết đến những sự phiền phức bên ngoài. Sớm muộn, bọn không tín ngưỡng sẽ phải công nhận tôn giáo chúng tôi là hơn cả. Họ sẽ tự đến với chúng tôi như người ta từ tối tăm đến với ánh sáng, từ không hiểu đến với rõ ràng, từ không thể có đến với cái có tự nhiên… Về phần nàng, hỡi công chúa kính yêu, muốn rửa hết ghét bẩn của tà giáo, nàng chỉ cần nói: “Chỉ có Ala là đức Thánh và Môhamet là Sứ giả của Ala”. Và tức thì nàng trở thành tín đồ và người của đạo Hồi.

Nghe thế, công chúa Mariam con gái vua Frăng giơ một ngón tay lên mà rằng:

— Tôi nhận rằng chỉ có Ala là đức Thánh và Môhamet là Sứ giả của Ala.

Và thế là, ngay lúc đó, nàng được vinh dự theo đạo Hồi. Vinh quang thay vị Thày của đạo đức, đức Ban ơn, đức Hảo tâm với tín đồ, Đấng đã bằng cách giản dị nhất, mở mắt cho người mù, thông tai cho kẻ điếc, mở lưỡi cho người câm, thanh tâm cho kẻ xấu. Amin!

Việc quan trọng làm xong (đáng xưng tụng thay đức Ala), cả hai rời khỏi phòng khoái lạc đến buồng tắm rửa rồi cầu kinh theo đúng lễ. Xong, họ ăn, uống, chuyện trò duyên dáng và thân mật. Mỗi lúc, Nua mỗi ngạc nhiên về sự hiểu biết rộng rãi, sự khôn ngoan linh lợi của công chúa.

Buổi trưa, đến giờ cầu kinh, chàng Nua trẻ tuổi đi về phía giáo đường, công chúa Mariam đến Cột Buồm dạo mát…

Còn vua Frăng xứ Côngxtantinia, cha Mariam, khi ông được tin bọn cướp Hồi bắt con gái, ông buồn lắm, tuyệt vọng đến muốn chết. Ông cho bọn kỵ mã và bọn cảnh vệ tìm kiếm khắp nơi để chuộc công chúa, dùng thương thuyết hoặc vũ lực cứu cô khỏi tay bọn bắt cóc. Những người được cử đi tìm, sau một thời gian, trở về không. Vua cho gọi viên cảnh vệ trưởng, một lão già bé nhỏ chột mắt phải, què chân trái, nhưng giữa bọn lính kín, lão quả là một con quỷ. Lão có thể gỡ không đứt tơ rối của một mạng nhện, nhổ răng một người ngủ mà y vẫn không thức giấc, đánh xoáy miếng ăn giữa đôi môi một chú Bêđoanh đói bụng, ngoáy trôn một anh da đen ba lần liền mà anh ta vẫn không quay lại. Nhà vua ra lệnh cho lão lùng sục khắp các nước Hồi giáo và chỉ khi nào tìm được công chúa mới được về ra mắt nhà vua. Lúc ấy, lão sẽ được mọi sự vẻ vang và đặc quyền. Lão cũng được biết rằng nếu không kết quả sẽ bị đóng cọc qua thân. Lão quan chột và què thừa lệnh. Lão cải trang đi khắp các nước bạn, nước thù, không thấy tăm hơi gì cho đến khi tới An-Ixkanđria.

Đúng hôm ấy, lão cùng bọn nô lệ tùy tùng đến chơi chỗ Cột Buồm. Và số mệnh cho lão gặp công chúa Mariam đến thở hít không khí trong lành ở đấy. Lão sung sướng phát điên, vội chạy đến, quỳ xuống định hôn tay công chúa. Công chúa đã học được đức độ Hồi giáo, giữ đoan trang trước mặt đàn ông. Nàng tát tên quan xấu xí quá chừng một cái tát thật đau, và hét lên:

— Đồ chó! Mi đến đất Hồi làm gì? Mi tưởng có thể áp đặt quyền lực cho ta hẳn?

— Công chúa hỡi! - lão đáp - tôi không có tội trong chuyện này. Công chúa chỉ nên trách cứ đức vua. Tôi mà không tìm được công chúa về thì sẽ bị đóng cọc qua người. Vậy thì, dù muốn hay không, công chúa cũng phải về để cứu tôi khỏi cái nhục hình đáng sợ ấy. Vả chăng đức vua biết công chúa bị bọn ngoại đạo bắt, đau buồn đến chết, còn hoàng hậu, khi nghĩ đến bọn cướp hoang dâm, đã khóc lóc nhiều.

— Không đâu - Mariam đáp - Chính tại đây ta được hưởng tình cảm. Ta không rời bỏ mảnh đất tốt lành này. Ngươi hãy quay về nơi ngươi đã xuất phát, nếu không, ta sẽ cho đóng cọc ngươi tại chính nơi đây, chỗ Cột Buồm kia.

Nghe thế, lão Frăng què hiểu rằng không thể buộc công chúa tự nguyện đi theo y.

— Hỡi cô chủ của tôi! Xin phép cô chủ.

Lão làm hiệu cho bọn nô lệ, chúng vây bắt công chúa rồi bịt mồm lại. Mặc cho nàng giãy giụa, cấu xé dữ dội, chúng cõng nàng đi và đến tối đưa nàng xuống một con tàu, thuận buồm xuôi gió về Côngxtantinia.

Trong khi đó, chàng Nua, mãi không thấy công chúa về, thì không hiểu vì sao. Đêm càng khuya, càng lo lắng. Chàng ra khỏi khu chợ, lang thang trên các phố vắng hy vọng sẽ thấy nàng. Cuối cùng chàng đến bến cảng. Vài người chở thuyền cho biết có một con tàu vừa nhổ neo chạy đem theo một cô gái đúng như chàng tả.

Biết người yêu đã đi rồi, Nua khóc nức khóc nở, luôn gọi “Mariam! Mariam!” Một ông già thấy vậy, cảm động vì sắc đẹp và sự thất vọng của chàng, lại gần hỏi han sự thể. Nua kể lại nỗi bất hạnh vừa xảy đến với chàng.

— Thôi đừng khóc nữa - ông già an ủi. Đừng tuyệt vọng. Con tàu vừa rời bến chạy về Côngxtantinia đấy. Ta là thuyền trưởng. Đêm nay ta cũng sẽ đến đấy với một trăm người Hồi trên thuyền. Chàng cứ việc đi với ta rồi sẽ tìm thấy cô ấy.

Chàng Nua, mắt đẫm lệ, hôn tay vị thuyền trưởng và vội vã cùng ông xuống thuyền. Thuyền giương hết buồm, lao trên biển cả. Nhờ đức Ala che chở, sau năm mươi mốt ngày, họ đến Côngxtantinia và lên bờ. Lập tức, họ bị binh lính canh gác bờ biển bắt giữ. Họ bị lột hết và đưa vào tù theo lệnh vua Frăng muốn báo thù cho con bị làm nhục ở các nước Hồi, trút lên đầu mọi thương gia ngoại quốc.

Công chúa Mariam cũng đến Côngxtantinia hôm trước. Tin được loan truyền khắp thành phố. Khắp nơi trang hoàng và toàn dân đi đón. Vua và hoàng hậu cưỡi ngựa cùng các vị đại thần trong triều đến đón công chúa. Hoàng hậu ôm hôn con thắm thiết. Bà lo lắng hỏi ngay xem nàng còn trinh hay đã mất cái dấu ấn vô giá và nếu thế thì bất hạnh và nhục nhã biết bao! Công chúa bật buồn cười trước mọi người, đáp:

— Mẫu hậu ơi! Mẫu hậu hỏi con gì lạ vậy? Ở đất nước người Hồi, người ta có thể giữ trinh được chăng? Ca dao Hồi có câu: “Trong đạo Hồi, không một phụ nữ nào già đi mà lại còn trinh.”

Hoàng hậu sở dĩ hỏi công chúa như vậy, vì muốn ngay khi nàng trở về sẽ loan tin nàng vẫn còn trinh và như thế danh dự mẹ con vẫn nguyên vẹn. Nay bất ngờ nghe con trả lời như thế, lại trước cả triều đình, Hoàng hậu vàng mặt, ngã lăn vào tay các thể nữ đang xúc động về một chuyện xấu xa to lớn đến chừng ấy. Nhà vua cũng nổi điên lên, nhất là công chúa lại thật thà đến thế về chuyện của mình. Ngài thấy như cái túi mật sắp nổ tung giữa buồng gan. Ngài bất bình lắm, dẫn công chúa về cung ngay. Mọi người náo động cả lên, bá quan ngẩn nơ, các vị phu nhân già như ngạt thở, vẻ mặt khinh khỉnh. Vua tức tốc thiết triều, hỏi ý đại thần, trưởng giáo. Họ tâu:

— Chúng thần nghĩ rằng chỉ có lấy máu của bọn Hồi giáo mới rửa được sạch những vết dơ dáy của chúng ở người công chúa. Vậy thì phải bắt lấy một trăm tên Hồi giáo ở các nhà giam, không thừa không thiếu một tên, đem chặt đầu, hứng lấy máu nơi cổ mà tắm cho công chúa như làm một lễ rửa tội mới.

Vua ra lệnh dẫn một trăm người Hồi vừa bị bắt vào tù, trong số đó có chàng Nua trẻ tuổi. Trước tiên, người ta chặt đầu viên thuyền trưởng, rồi đến tất cả bọn lái buôn, dùng chậu hứng lấy máu ộc ra từ những chiếc cổ không đầu. Đến lượt chàng Nua, người ta dẫn đến nơi hành hình, bịt mắt lại, đặt lên tấm thảm đẫm máu. Đao phủ vừa vung chiếc gươm định cho đầu lìa khỏi cổ, thì một bà già tiến lại chỗ nhà vua:

— Tâu bệ hạ - bà lên tiếng - Đã chặt đủ một trăm đầu rồi, chậu máu đã đầy, xin bệ hạ tha cho tên người Hồi trẻ tuổi còn lại này, và xin trao cho thần để dùng vào việc nhà thờ.

— Lạy Chúa! - vua kêu lên - Già nói đúng. Một trăm đầu kia rồi, chậu đã đầy máu. Thôi, dẫn tên này di mà dùng vào việc nhà thờ.

Bà bảo Nua cởi áo, đưa cho một chiếc áo dài đen, một cái mũ cao thầy tu, một tấm mạng đen to để bọc mũ, một khăn choàng cổ và một thắt lưng rộng. Bà dạy và chỉ dẫn Nua cung cách làm các việc nhà thờ. Trong bảy ngày liên tục, bà giám sát công việc, khuyến khích tài năng của chàng. Còn chàng thì trong thâm tâm một tín đồ đạo Hồi, chàng khổ lòng buộc phải làm những việc như thế cho bọn vô đạo.

Đến tối ngày thứ bảy, bà già bảo Nua:

— Lát nữa, công chúa Mariam sẽ đến đây. Nàng đã được lễ rửa tội bằng máu làm cho tinh khiết rồi. Nàng đến tâm niệm ở đây suốt đêm để được tha thứ về những hành vi vừa qua. Già báo chàng biết, để khi già đi ngủ thì chàng đứng ở cửa xem nàng cần gì thì giúp, hoặc nếu nàng hối hận về tội cũ mà ngất đi, thì gọi già. Chàng hiểu chứ?

Nua, mắt sáng lên, đáp:

— Cháu hiểu rồi, bà ạ.

Lúc ấy, công chúa Mariam, bận đồ đen từ đầu đến chân, mặt che mạng đen, đến tiền sảnh nhà thờ, cúi rạp đầu trước mặt Nua mà nàng tưởng là một thầy tu. Cửa nhà thờ đã được bà già mở sẵn, nàng bước vào và thong thả tiến về phía một thứ buồng cầu nguyện, bên trong có vẻ tối tăm. Lúc ấy bà già không muốn có mặt khi nàng sám hối nên vội lánh đi. Sau khi dặn kỹ Nua phải chú ý đến cổng, bà lên buồng ngủ.

Khi Nua nghe bà già ngủ rống lên như một con quỷ cái, chàng lẻn vào nhà thờ, đến chỗ Mariam ở buồng cầu nguyện. Ở đấy có một ngọn đèn con le lói trước những hình vẽ vô đạo (mong cho lửa hủy hoại chúng đi). Chàng nhẹ nhàng bước vào, run run nói:

— Mariam nàng hỡi! Tôi là Nua đây.

Công chúa nhận ra giọng nói của người yêu, tưởng như mơ ngủ, rồi ngả vào tay chàng. Xúc động, họ lặng lẽ ôm nhau, lâu lắm. Đoạn kể cho nhau nghe những việc đã xảy ra từ ngày xa nhau. Họ cảm tạ đức Ala đã cho họ tái hợp.

Công chúa, để mừng được đoàn tụ vội cởi bỏ áo tang mà hoàng hậu, mẹ nàng, bắt phải mặc để nhắc nhở rằng nàng đã mất trinh tiết. Nua cũng đã cởi bỏ chiếc áo dài cùng mọi đồ vật của thầy tu Thiên Chúa giáo.

Tinh mơ sáng hôm sau, chuông nhà thờ của bọn tà đạo vừa báo tiếng đầu tiên, công chúa Mariam vội mặc áo tang vào, vừa mặc vừa khóc. Nua cũng khoác vào mình bộ đồ nghịch đạo (mong đức Ala thấu cho lòng trắc ẩn mà tha thứ cho trường hợp đau đớn và cần thiết này). Trước khi ra về và sau khi đã hôn Nua lần cuối, công chúa nói:

— Chàng hỡi, từ bảy ngày nay chàng ở trong thành phố này, chàng phải biết rõ những nơi sở tại và những vùng phụ cận của nhà thờ này chứ?

— Tôi biết, nữ chủ ạ.

— Vậy thì chàng hãy nghe em nói và nhớ lấy. Em vừa trù tính một cách cho phép chúng ta thoát được vĩnh viễn xứ này. Muốn thế, canh một đêm nay chàng mở cái cửa nhà thờ hướng ra biển, mà đi ngay đến bãi biển. Ở đấy có một chiếc tàu nhỏ với mười người làm công. Thuyền trưởng thấy chàng đến sẽ giơ tay đón. Chờ ông ta gọi tên chàng, đừng vội. Cũng đừng lo gì cho em. Em sẽ tìm gặp lại chàng, không khó khăn gì. Đức Ala sẽ giúp chúng ta thoát khỏi tay họ.

Trước khi từ biệt, nàng còn dặn thêm:

— Chàng Nua này! Đừng quên làm cho các vị trưởng giáo phải thật đau xót. Hãy lấy trong kho báu của nhà thờ những thứ gì giá trị mà gọn nhẹ. Hãy vét cho sạch những thứ bằng vàng mà bọn tà đạo đặt trong cái hộp quyên để dâng lên bọn cầm đầu của chúng.

Công chúa bắt Nua phải bắt lại từng lời những điều nàng vừa dặn. Nàng ra khỏi nhà thờ, con mắt ăn năn, để trở về cung, có người mẹ đang chờ dạy nàng phải hối hận và tiết dục.

Đúng canh một, sau khi nghe tiếng ngáy của con quỷ cái già, Nua dậy lấy trộm tất cả bảo vật trong cái kho dưới hầm, rồi lên lấy trong cái hộp quyên của các giáo trưởng tất cả vàng bạc mà giắt vào bao lưng thày tu. Rồi chàng chạy thật nhanh qua cái cửa mà công chúa đã dặn. Ra đến bãi biển, chàng thấy một chiếc tàu đúng như công chúa nói. Thuyền trưởng nắm tay chàng, gọi đúng tên chàng, đón nhận chàng cùng tất cả những vật quý đem theo, hết sức thân mật, đoạn ra lệnh cho tàu chạy.

Nhưng bọn thủy thủ, đáng lý phải tháo dây cột tàu vào những chiếc cọc trên bãi, lại xì xào bàn tán. Một anh cao giọng:

— Ngài thuyền trưởng biết đấy, chúng tôi lại nhận những mệnh lệnh khác của nhà vua, ông chủ chung của chúng tôi. Đức vua phái viên quan của ngài, ngày mai xuống tàu này của chúng ta, đi nhận diện bọn cướp Hồi được coi là đã bắt cóc công chúa Mariam.

Thuyền trưởng thấy họ không tuân lệnh, nổi khùng lên, thét:

— Đứa nào dám chống lệnh ta?

Ông vung lưỡi kiếm chém một nhát đứt đầu anh vừa nói. Lưỡi gươm đỏ máu, trong đêm, sáng như một cây đuốc. Hành động cương quyết ấy vẫn không ngăn được những thủy thủ khác, những con người dày dạn, tiếp tục xì xào. Trong chớp mắt, mười người đã phải chịu chung số phận của bạn, lần lượt văng đầu dưới làn chớp của lưỡi gươm. Viên thuyền trưởng lấy chân hất các xác xuống biển. Xong, ông ta hướng về phía Nua ra lệnh, bằng một giọng cương quyết lạ:

— Yala! Đi! Cởi con tàu, dong cánh buồm, căng các dây. Tôi, tôi giữ bánh lái.

Nua bị ngợp trước vẻ uy phong của viên thuyền trưởng đáng sợ. Chàng cũng chẳng có khí giới gì để tự vệ mà trốn lên bờ. Chàng buộc phải tuân lệnh, và dù chưa quen việc trên biển, chàng cũng cố gắng hết sức thực hiện những việc được sai khiến. Con tàu nhỏ, có tay lái cương quyết của thuyền trưởng, tất cả buồm đều giương lên ra khơi, thuận buồm xuôi gió đến An-Ixkanđria.

Chàng Nua khốn khổ than cho số kiếp, không dám phàn nàn trước mặt viên thuyền trưởng rậm râu nhìn chàng mắt sáng quắc. “Lúc ta tưởng đã hết ưu phiền, thì tai họa gì lại giáng lên đầu ta thế này? - chàng nghĩ - Cứ tai họa sau lại tệ hơn tai họa trước. Giá mà hiểu được! Người này dữ tợn thế kia thì rồi ta sẽ ra sao? Khó lòng mà thoát chết được”. Suốt đêm chàng vừa trông nom cánh buồm và các dụng cụ trên tàu vừa nghĩ đến những điều nản lòng như thế.

Sáng ra, khi đến một thành phố, họ sẽ phải lên bờ để kiếm thêm người mới, thì viên thuyền trưởng lòng dạ rối bời bỗng đứng dậy và ném cái khăn trên đầu xuống chân. Nua ngỡ ngàng nhìn ông ta, chẳng hiểu gì cả. Ông rộ lên cười, dùng hai tay vứt bỏ râu ria, hóa thành một cô thiếu nữ như trăng mọc trên biển. Nua nhận ra là công chúa Mariam. Khi nỗi xúc động đã lắng đi, chàng quỳ xuống chân công chúa, cảm phục và vui sướng vô vàn. Chàng thú thực rất sợ vị thuyền trưởng gớm ghê, chặt đầu người quá dễ. Công chúa cười và hai người ôm hôn nhau rồi cùng nhau lái con tàu để vào cảng thành phố. Họ lên bờ thuê thêm nhiều thủy thủ rồi lại ra khơi. Công chúa Mariam rất thạo đi biển, biết những con đường hàng hải, hướng gió thổi, luồng nước đi. Suốt thời gian trên biển, nàng tiếp tục chỉ huy, ra những lệnh cần thiết. Đêm nàng đến nằm cạnh Nua, cùng hưởng cảnh gió mát trời trong.

Nhờ đức Ala, cuộc hành trình được yên ổn cho đến lúc họ thấy Cột Buồm. Tàu được neo ở cảng. Mọi người lên bờ. Nua nói với công chúa:

— Bây giờ chúng ta đã ở trên đất Hồi. Nàng chờ tôi một lát, tôi đi mua mấy thứ cần dùng để nàng vào thành phố cho đoan trang. Tôi thấy nàng không có áo dài, không có mạng che mặt, chân không có giày.

— Đúng đấy! - Mariam đáp. Chàng đi mua những thứ ấy cho em. Chóng mà về!

Nua lên bờ…

Còn vua Frăng ở Côngxtantinia thì ngay sáng hôm sau cái đêm công chúa Mariam bỏ đi, người ta đến báo tin là công chúa đi sám hối trong nhà thờ lớn trước giáo trưởng. Cùng lúc, bà già canh cửa đến cho hay người phục dịch mới của nhà thờ đã biến mất. Tiếp ngay là tin chiếc tàu ra khơi, mười người thủy thủ bị giết, xác không đầu trên bãi biển.

Vua Frăng giận sôi lên. Nghĩ ngợi một lát, ngài nói:

— Chiếc tàu của ta biến mất, chắc hẳn là đem theo cả con gái ta.

Lập tức ngài cho triệu viên quan coi cảng và viên quan chột, què đến. Ngài truyền:

— Các ngươi đã biết việc gì xảy ra. Chắc chắn con gái ta lại đến đất Hồi tìm những tên đã ăn nằm với nó. Các ngươi phải đưa hắn về đây cho ta, sống hoặc chết cũng được. Nếu không, các ngươi sẽ bị đóng cọc vào thân, không gì cứu vãn nổi. Đi đi!

Viên quan già chột, què và viên quan giữ cảng vội lấy một chiếc tàu, đi ngay Ixkanđria. Họ đến cùng một lúc với hai người chạy trốn. Họ nhận ra ngay chiếc tàu nhỏ buộc ở cảng. Họ thấy đúng là công chúa Mariam ngồi trên đống dây trên cầu tàu. Họ cho một nhóm người có vũ khí xuống một con thuyền xông đến tàu công chúa, bất thình lình tóm lấy nàng, bịt mồm lại, đốt con tàu nhỏ, rồi đưa nàng lên con tàu của họ và không để mất thì giờ, ra khơi đi đến Côngxtantinia. Họ đến nơi bình yên và đem nộp ngay công chúa cho vua cha.

Vua thấy con gái vào, mắt gặp mắt nàng, ngài không thể giữ nổi bình tĩnh. Trên ngai vàng, ngài nghiêng xuống, giơ nắm đấm ra mà hét:

— Khốn cho mi! Đứa con đáng nguyền rủa. Mi đã bỏ nhà đi tìm lũ vô đạo phá trinh mi. Mi đã phản lại tôn giáo của cha ông. Mi chết cũng không rửa được cái nhục cho đạo Thiên chúa, cho danh dự dòng dõi nhà ta. Ôi, đồ đáng nguyền rủa! Chuẩn bị mà lên giá treo cổ trước cửa nhà thờ.

Công chúa Mariam không hề bối rối:

— Xin phụ vương hiểu cho sự chân thành của con. Con không phải là kẻ có tội như phụ vương tưởng. Con muốn trở về với đất nước có tia sáng mặt trời sưởi ấm, có bọn đàn ông cường tráng và đức độ. Như thế thì có tội gì? Con ở lại đây với bọn thày tu và bọn quan hoạn sao?

Đến đây thì nhà vua không thể kìm nổi nỗi giận dữ. Ngài thét bọn đao phủ:

— Con bé nhơ nhớp này, tống đi ngay cho khuất mắt ta. Bắt nó chết cách gì tàn ác nhất!

Bọn đao phủ sắp tóm lấy công chúa thì tên quan già chột, què đến trước ngai vua, cúi lạy sát đất:

— Kẻ tôi tớ không xứng đáng của Bệ hạ từ lâu đã say mê sắc đẹp quyến rũ của công chúa. Thần xin đừng giết nàng mà cho thần lấy làm vợ để thưởng công cho thần đã tận tụy nhiều phen vì ngôi báu của Bệ hạ và vì đạo Thiên chúa. Vả chăng thần xấu xí quá chừng nên việc hôn nhân này là ân huệ với thần, nhưng có thể là một sự trừng phạt tội lỗi công chúa. Thần xin giam giữ nàng phía trong dinh của thần để từ nay hết chuyện nàng trốn, hết những toan tính của bọn người Hồi.

Nghe lời viên quan già, vua phán:

— Được thôi! Nhưng khốn khổ, ngươi định làm gì cái thanh củi cháy dở trong lửa địa ngục ấy? Không sợ hậu quả tai hại của cuộc hôn nhân ấy sao? Lạy Chúa! Nếu là ta, ta sẽ ngậm ngón tay ở miệng lâu mà suy nghĩ về một việc trọng đại như thế.

— Lạy Chúa! Thần không có ảo tưởng gì về việc này, và cũng chẳng phải không biết là tình hình nghiêm trọng. Nhưng thần đủ khôn khéo để ngăn vợ làm những chuyện đáng trách.

Nhà vua, trên ngai vàng, cười ngặt nghẽo:

— Ôi, ông già! Ta, chính ta đây muốn thấy mọc lên trên đầu ngươi hai chiếc sừng như hai chiếc ngà voi. Ta báo trước là nếu để thoát con gái ta hoặc nếu không ngăn được nó gây thêm chuyện tổn hại đến thanh danh ta, thì đầu ngươi sẽ lìa khỏi vai đó. Chỉ có chấp nhận điều ấy ta mới y cho điều ngươi xin.

Viên quan già nhận và hôn chân nhà vua.

Chẳng mấy chốc, mục sư, thầy tu, và các vị trưởng giáo cũng như thân hào tại nước Thiên Chúa giáo đều biết việc hôn nhân này. Lễ cưới được viên quan tổ chức linh đình. Lễ xong, cái lão ghê tởm ấy vào buồng công chúa. Mong đức Ala đừng để cái xấu xí phạm đến cái huy hoàng. Ước sao con lợn bẩn thỉu ấy phải hồn lìa khỏi xác, không làm ô uế được những vật trắng trong.

Còn chàng Nua, chàng lên bộ mua các thứ cần dùng cho công chúa. Chàng mua được mạng che mặt, áo dài và một đôi giày da màu vàng chanh. Lúc về, thấy một đám đông đi đi lại lại ở cảng, chàng hỏi vì sao có sự nhộn nhịp này. Người ta cho biết chuyện một chiếc tàu Frăng vừa bất thình lình cướp một chiếc tàu đậu gần đấy, bắt đi một thiếu nữ và đốt tàu đi. Nua nghe nói, tái mặt, lăn ra ngất đi.

Khi tỉnh lại, chàng kể chuyện đáng buồn của mình cho mọi người nghe. Có người trách:

— Đáng đời! Sao lại để cô ta một mình? Cần gì phải mua mạng che mặt và giày mới bằng da màu vàng chanh! Sao nàng lại không thể lên bộ với quần áo cũ và che mặt bằng một miếng vải buồm hay một miếng vải nào khác, trong khi chờ đợi. Lạy đức Ala! Đúng là mình làm mình chịu.

Lúc ấy, một cụ già ở đâu đến. Cụ là chủ khu chợ mà Nua và công chúa đến ở lúc hai người gặp lại nhau. Cụ nhận ra Nua, thấy tình cảnh thảm hại của chàng liền hỏi nguyên do. Biết chuyện, cụ liền bảo Nua:

— Đúng là mạng che mặt, mua là thừa. Áo dài mới, đôi giày màu vàng chanh cũng thừa. Nhưng nói thêm về chuyện ấy còn thừa hơn. Con hỡi, đi với ta! Con còn trẻ. Khóc quá nhiều vì một người đàn bà, lại thất vọng nữa thì không nên. Hãy biết dùng tuổi trẻ và sức lực của con. Đi nào! Ở nước này chưa đến nỗi hết những thiếu nữ đẹp đâu. Lão sẽ tìm cho con một cô gái Ai-cập xinh đẹp và thông thạo. Nàng sẽ đền bù và an ủi con về sự mất mát công chúa Frăng.

Chàng Nua vẫn tiếp tục khóc:

— Bác tốt bụng của cháu! Lạy đức Ala, không gì đền bù được việc mất công chúa. Cháu là người rất đau đớn.

Cụ già hỏi:

— Nhưng con làm gì bây giờ? Tàu đã đem công chúa đi rồi. Khóc cũng chẳng làm gì được.

— Vì thế cháu muốn trở lại nơi vua Frăng, đoạt lại người yêu.

— Ôi! Đừng để cho lòng táo bạo của con xúi bẩy. Lần đầu có thể đưa được nàng đi, lần thứ hai phải cẩn thận. Đừng quên câu tục ngữ: “Bình đất bị ném đi nhiều lần có lần không còn nguyên vẹn được.”

— Bác ơi, cháu cảm ơn bác về những lời khuyên khôn ngoan, nhưng không gì dọa nổi cháu, không gì ngăn được cháu, dù cháu có phải trao hồn cho thần chết.

Hình như do ý muốn của số phận mà trong tình cảnh lúc ấy có một con tàu chuẩn bị giong buồm đến những hòn đảo người Frăng. Chàng Nua trẻ tuổi vội xuống tàu và tức thì tàu nhổ neo.

Thật chí lý lời cụ già chủ nhân khu chợ, khi lưu ý chàng Nua về những nỗi nguy hiểm chàng sẽ lao vào. Sau cuộc phiêu lưu lần cuối của con gái, vua Frăng đã lấy Chúa và các sách về sự vô đạo mà thề sẽ diệt hết giống người Hồi trên đất, dưới biển. Ngài đã cho trang bị một trăm tàu chiến để lùng tàu thuyền, cướp phá bờ biển người Hồi, đến đâu là hủy hoại, giết chóc đến đó. Cho nên khi con tàu trong đó có Nua đi vào hải đảo Frăng, một tàu chiến trên đây bắt gặp liền dẫn về cảng vua Frăng, đúng vào ngày đầu yến tiệc của đám cưới viên quan chột lấy công chúa Mariam. Muốn lễ cưới lý thú hơn, và cũng để trả thù, nhà vua ra lệnh đóng cọc tất cả tù nhân Hồi. Lệnh được thi hành một cách dữ tợn. Tất cả tù nhân Hồi, người nọ tiếp người kia bị đóng cọc trước tòa lâu đài có đám cưới công chúa. Chỉ còn chàng Nua là chưa bị. Vua và triều đình dự cuộc hành hình. Vua chăm chú nhìn Nua, phán:

— Ta không biết, nhưng lạy Chúa, ta ngờ rằng đây là tên thanh niên ta đã nhường mấy hôm trước cho bà già canh gác nhà thờ. Hắn đã trốn đi rồi, sao bây giờ lại ở đây?

Một lát, ngài thêm:

— Ha! Ha! Đem đóng cọc vào người hắn, vì đã bỏ trốn.

Lúc ấy viên quan chột tiến lên:

— Tâu Bệ hạ muôn đời! Thần cầu xin một điều là đem giết tế thần linh ba tên Hồi trẻ tuổi cho cuộc hôn nhân của hạ thần thêm phần may mắn. Thần xin được chọn trong mớ tù nhân bị bắt trên chuyến tàu vừa rồi.

— Lạy Chúa! Ta có thể cho ngươi không phải ba mà ba chục tên. Nhưng giờ, ta chỉ còn có tên này. Hãy đem nó đi, chờ có thêm những tên khác.

Viên quan dẫn Nua đi, định lấy máu chàng tưới cho bậc cửa dinh của lão. Nhưng nghĩ lại là lời thỉnh cầu của hắn chỉ đạt trọn vẹn khi giết ba tên Hồi một lúc. Trong khi chờ đợi, lão cho Nua - vẫn bị trói vào chuồng ngựa mặc cho đói khát hành hạ đã. Trong chuồng, viên quan có hai con ngựa sinh đôi, đẹp lạ thường, thuộc dòng ngựa cao quý nhất của Arập; phổ hệ của ngựa đựng trong một chiếc túi con đeo ở cổ ngựa bằng một sợi dây ngọc Thổ Nhĩ Kỳ và điểm vàng. Một con ngựa trắng như lông bồ câu tên là Xahich, con kia đen như lông quạ tên là Lahich. Hai con nổi tiếng đối với người Frăng và người Arập, vua chúa đều rất thèm thuồng. Thế nhưng một con có một vệt trắng nơi mắt mà những người chăn ngựa tài ba nhất cũng không sao xóa đi được. Viên quan chột vốn thông thạo khoa học và y học cũng đã thử chữa, nhưng chỉ làm cho cái vết bẩn đục hơn, tồi tệ hơn.

Khi lão dẫn Nua đến chuồng ngựa, chàng thấy vết nhọ ở mắt ngựa thì mỉm cười. Viên quan thấy chàng cười bèn hỏi:

— Tên Hồi kia, sao mi lại cười?

— Vì cái vết nhọ kia.

— Ta biết bọn các ngươi rất thạo về ngựa và biết chữa bệnh cho chúng giỏi hơn chúng ta. Có phải mi cười nụ vì thế không?

Nua rất giỏi nghề thú y. Chàng đáp:

— Đúng thế! Trong tất cả nước Hồi, không ai chữa được con ngựa này đâu, nhưng tôi thì chữa được. Nếu mai, ngài thấy mắt ngựa lành lặn như mắt con linh dương, thì ngài cho tôi cái gì nào.

— Ta cho ngươi được sống, được tự do và lập tức bổ ngươi làm trưởng quản các chuồng ngựa của ta và làm thú y trong dinh ta.

— Thế thì ngài cởi trói cho tôi đi.

Viên quan cởi dây trói tay Nua. Chàng liền lấy mỡ bò, sáp ong, vôi và tỏi trộn với nước hành đặc làm một miếng cao áp vào chỗ vệt mắt ngựa. Xong, ngả lưng xuống cái chõng cạnh đấy mà ngủ để mặc đức Ala chữa lành cho ngựa.

Sáng hôm sau, viên quan chột đích thân đến bóc miếng cao ra. Lão vô cùng ngạc nhiên và vui sướng thấy mắt con ngựa sạch trong như ánh sáng ban mai. Lão hân hoan cởi áo choàng khoác cho Nua, lập tức cử làm trưởng quản các chuồng ngựa và làm thú y, cho chàng ở căn nhà phía trên chuồng ngựa, đối diện lâu đài của lão, chỉ cách một cái sân. Rồi lão lại trở vào dự vui đám cưới. Lão không biết rằng người ta không thể thoát khỏi số mệnh và số mệnh dành những gì cho ai là cốt để soi gương cho mai hậu.

Cuộc vui đã đến ngày thứ bảy. Tối hôm ấy viên quan già khọm, xấu xí sẽ được làm chủ tấm thân công chúa (đồ quỷ, hãy xa ra!) Công chúa đang tựa cửa lắng nghe những tiếng ồn ào cuối cùng và những tiếng reo chúc mừng nàng. Buồn bã, nàng nghĩ tới người yêu, chàng thanh niên Ai-cập tráng kiện, đẹp trai đã hái đóa hoa trinh tiết của nàng. Một nỗi buồn mênh mông thấm đượm tâm hồn, nàng rơm rớm nước mắt, tự nhủ: “Nhất định ta không để cho lão già ghê tởm đến gần. Thà giết hắn rồi nhảy qua cửa sổ mà đâm đầu xuống biển cho rồi”. Những ý nghĩ cay đắng ấy đang thấm dần vào lòng thì bỗng nàng nghe phía dưới cửa sổ, một giọng thanh niên trong trẻo hát trong đêm những câu thơ Ả-rập về cảnh những người yêu nhau phải chia ly. Đó chính là tiếng hát chàng Nua, sau khi chăm sóc hai con ngựa, lên buồng mình, tựa cửa sổ nghĩ tới người yêu. Chàng hát:

“Ôi, hạnh phúc đã mất! Ta đến tìm em ở nơi xa nhà chúng ta, trên một đất nước ác nghiệt; hay ít ra, ta cũng tự huyễn hoặc đã tìm lại được em. Khốn khổ thân ta!

Giác quan bị lừa của ta thích tìm thấy em trong tất cả những gì duyên dáng hay ở một vẻ kiều mị hấp dẫn nào. Khốn khổ thân ta!

Mong sao xa xa có tiếng sáo véo von than thở, có hồi âm của tì bà đáp lại êm đềm. Mắt đẫm lệ, ta nghĩ về đôi ta. Khốn khổ đôi ta!”

Nghe bài hát tỏ tình chung thủy, công chúa nhận ngay được giọng của chàng và hết sức xúc động. Khôn ngoan và thận trọng, nàng tự chủ không để bị lộ trước bọn nữ tì quanh nàng. Nàng cho chúng ra, lấy giấy và một cây bút sậy, viết:

“Nhân danh đức Ala nhân từ, Đấng từ bi! Mong chàng được hưởng sự bình an, lòng độ lượng và ân huệ của đức Ala, chàng Nua hỡi!

Nữ nô Mariam của chàng xin chào chàng và nóng lòng được cùng chàng sum họp. Hãy nghe em nói và làm theo em nói:

Canh một đêm nay, giờ thuận lợi cho những người tình, chàng hãy chiếm hai con ngựa Xahich và Lahich, đem chúng ra khỏi thành phố, sau cổng Xuyntaniê mà chờ em. Có ai hỏi dắt ngựa đi đâu, chàng trả lời dẫn đi dạo một vòng.”

Nàng gấp mảnh giấy, gói trong một chiếc khăn lụa, vẫy vẫy nơi cửa sổ về phía Nua. Biết chàng đã nom thấy mà xích lại gần, công chúa quẳng chiếc khăn qua cửa sổ. Nua nhặt lên mở ra, đọc mảnh giấy, đưa lên môi, lên trán tỏ ý chờ canh một. Đến giờ, chàng thắng yên vào hai con vật cao quý, dắt đi. Trên đường, không ai quấy phiền cả. Sau cổng Xuyntaniê, chàng nắm cương đôi ngựa, chờ công chúa.

Đúng vào lúc ấy, cuộc vui đã tàn, đêm đến. Lão già chột và què ghê tởm vào buồng công chúa để làm cái việc cần làm. Công chúa Mariam thấy lão vào, dáng bộ tởm quá thì run lên. Nhưng nàng đã có dự kiến mà nàng không muốn để hỏng việc, nàng cố nén lòng khinh ghét. Nàng đứng dậy chào, mời ngồi cạnh trên chiếc tràng kỷ.

Lão già què nói:

— Hỡi nữ hoàng của tôi! Nàng là hạt ngọc quý của phương Đông và phương Tây. Tôi phải quỳ xuống chân nàng mới phải.

— Được! Nhưng thôi, đừng ca tụng nữa. Bữa ăn tối đâu? Tôi đói lắm rồi. Dù sao, trước hết chúng mình cũng phải ăn cái đã.

Lão già gọi đầy tớ, chốc lát người ta bưng ra những mâm đầy thức ăn hiếm và ngon làm bằng tất cả những thứ bay trên không, bơi dưới biển, đi trên đất, mọc trên cây những vườn ăn quả và trên cây con trong vườn hoa. Cả hai cùng ăn uống với nhau, công chúa phải nén lòng gắp mời lão. Được công chúa để ý tới, lão già khoái trá, lồng ngực nở nang, tự hào vì đạt ý muốn dễ dàng hơn lão tưởng. Nhưng bỗng nhiên lão ngã lăn quay, bất tỉnh. Công chúa đã ngầm thả vào ly rượu của lão một nhúm bột gai Marốc có khả năng làm quay lơ một con voi.

Công chúa thấy viên quan lăn ra như một con lợn ỉ, nàng đứng ngay dậy, lấy hai cái túi bỏ đá quý và ngọc vào, tháo một thanh đoản kiếm lưỡi nhúng máu sư tử buộc vào dây lưng, trùm một chiếc mạng to, dùng dây leo cửa sổ xuống sân, ra khỏi dinh không ai biết, chạy đến cổng Xuyntaniê không va vấp gì. Vừa thấy Nua, nàng chạy đến, và không kịp để chàng ôm hôn, nhảy lên con Lahich và hét bảo Nua:

— Lên ngay con Xahich và đi theo em!

Nua không nghĩ ngợi, nhảy lên con ngựa thứ hai phi theo người yêu. Họ phi đã khá xa lắm rồi và họ còn cứ phi như thế suốt một đêm đến sáng.

Khi công chúa xét thấy hai người đã cách rất xa những kẻ có thể đuổi bắt, nàng bằng lòng dừng lại chốc lát nghỉ ngơi và để hai con vật quý được nghỉ lấy lại hơi sức. Nơi đây thật êm dịu, có đồng cỏ xanh, có bóng mát, có cây sai quả, nhiều hoa, có nước chảy. Trời rất mát mẻ, bình an gợi thích thú. Họ ngồi bên nhau, khoan khoái trong cảnh thanh bình, kể cho nhau nghe nỗi đau xót lúc phải xa nhau. Họ uống nước suối, hái quả ngay trên cây mà ăn. Họ tắm rửa, nằm gối lên tay nhau khoan khoái, tình tứ. Rồi họ thiếp đi dưới gió nhẹ ban mai vuốt ve, âu yếm.

Họ ngủ cho đến tận trưa thì tỉnh giấc vì đất rung chuyển như có hàng nghìn móng súc vật đập xuống. Họ mở mắt, thấy mặt trời bị bụi bốc lên che mờ. Có những ánh chớp như từ giông bão lóe lên giữa đám bụi mù. Họ nghe có tiếng ngựa hí, tiếng binh khí chạm nhau. Có cả một đạo quân đuổi theo họ.

Quả vây, sáng hôm ấy, vua Frăng dậy rất sớm, muốn biết công chúa ra sao. Ngài không yên tâm về việc con gái lấy một lão già mà chắc chắn tủy xương sống đã tan hết từ lâu. Đến nơi, không thấy con gái đâu mà viên quan già thì lăn dưới đất, đầu gục giữa đôi chân, ngài ngạc nhiên lắm. Ngài lấy dấm đổ vào mũi viên quan. Lão tỉnh dậy, ngài thét hỏi, giọng đáng sợ:

— Tên đáng nguyền rủa kia! Con gái Mariam của ta, vợ nhà ngươi đâu rồi?

— Tâu bệ hạ, thần không biết.

Vua tức điên người, tuốt kiếm chém một nhát chẻ đôi đầu viên quan. Lưỡi kiếm được rút ra lóng lánh qua hai hàm răng. Chúa sẽ cho linh hồn vô đạo của lão xuống tầng cuối của địa ngục.

Lúc ấy mấy người giữ ngựa chạy vào run rẩy báo tin tên thú y mới đã biến mất cùng hai con ngựa Xahich và Lahich. Vua biết là con gái đã trốn theo tên quản trưởng các chuồng ngựa. Ngài cho gọi ba tướng chỉ huy, mỗi người dẫn ba nghìn quân cùng ngài đuổi theo công chúa. Ngài đem cả vị giáo trưởng, các vị đại thần trong triều đi. Ngày đêm, đạo quân đuổi theo kẻ trốn chạy và đến đồng cỏ trên kia thì gặp họ.

Công chúa thấy quân đã gần, nhảy lên ngựa, cao giọng bảo Nua:

— Chàng Nua hỡi! Em muốn chàng ở lại phía sau. Để mình em chống chọi, dù họ đông như cát, để che chở cho chàng, cho em.

Nàng vung kiếm và ứng khẩu mấy vần thơ:

“Hôm nay ta muốn tỏ rõ sức lực và lòng dũng cảm của ta. Ta sẽ đè bẹp chúng.

Ngựa ta sắc đêm mà vũ dũng của ta thì rực rỡ tựa ban ngày”.

Nàng lao về phía quân Frăng.

Thấy nàng đến, mắt vua long lên. Ngài thét:

— Lạy Chúa cứu thế! Hắn đánh chúng ta. Thật quá điên rồ!

Ngài cho quân dừng lại, một mình tiến đến Mariam, mắng:

— Đồ hư đốn! Mi lại dám đương đầu với ta và làm ra vẻ đánh lại quân Frăng. Đồ mất trí, đồ vô liêm sỉ, phản bội tôn giáo của Cha! Không cần xin ta độ lượng. Mi sẽ phải chết.

Công chúa đáp:

— Cái gì đã qua là đã qua, không đảo lại được. Đó là lẽ màu nhiệm của luật Hồi. Tôi tin ở đấng Ala độc nhất, tin ở đức Sứ giả Môhamet, bậc đáng xưng tụng, con ngài Apđala. Tôi không bao giờ từ bỏ tín ngưỡng của tôi, tôi chung thủy với chàng trai Ai-cập dù có vì thế mà bị hại.

Nàng nói thế rồi cho ngựa nhảy nhót trước đội quân Frăng. Một lát nàng tuốt kiếm sáng loáng giơ thẳng lên cao mà hát mấy đoạn chiến ca:

“Nhẹ nhàng biết bao được chiến đấu ngày vào trận.

Này! Trong số các ngươi, ai dũng cảm thì hãy đến trước mặt ta. Đến mà làm nhẹ cho ta nỗi buồn, mà lấy máu các ngươi rửa cho ta vết đau đớn.

Trong số các ngươi, ai mà không hèn nhát thì hãy tiến lên, tiến lên xem trong cát bụi mũi kiếm của ta sẽ tiếp các ngươi thế nào.”

Nàng công chúa can trường hát xong liền cúi xuống con Lahich, hôn lên cổ nó, nói vào tai nó:

— Hôm nay là ngày ngươi được tỏ ra xứng đáng với giống nòi cao quý của ngươi!

Con ngựa nòi Ả-rập rùng mình, hí vang chồm lên và phi như gió bấc thổi, hai lỗ mũi phun ra lửa.

Vua gọi một trong ba tướng chỉ huy, tên là Bacbu, chỉ huy đội ngự lâm của nhà vua. Đấy là một võ tướng khôn ngoan và linh lợi như lửa; ông ta là bậc võ tướng vững vàng nhất cho ngai vàng vua Frăng. Ông đứng đầu các vị quan to trong nước và ở triều đình về lực và dũng. Võ sĩ đạo là đạo của ông. Bacbu khí thế sục sôi, cưỡi một con ngựa nòi, chân to khỏe. Ông ta có áo lưới bằng vàng trang sức lòe loẹt che thân, mắt lưới nhặt như cánh cào cào. Vũ khí là một thanh kiếm sắc nhọn lợi hại, một cây thương to như cột buồm, phạt một cái có thể lật đổ trái núi, bốn cây thương dài, nhọn và một quả chùy đáng sợ chơm chởm những đinh. Sắt thép quanh người, vũ khí tấn công phòng thủ đủ cả, ông ta giống như một cái tháp. Vua bảo:

— Bacbu, ngươi thấy đứa con gái của ta như thế đấy. Hãy thắng nó mà bắt lấy nó, sống hay chết, về cho ta.

Ngài cho các vị giáo trưởng cầu phúc. Các ông này quần áo sặc sỡ, giơ cao thập ác rồi đọc sách Phúc âm trên đầu Bacbu mà cầu khẩn những thần linh sai lầm, trái đạo. Tướng Bacbu hôn lá cờ có thập ác rồi rống lên như một con voi điên, lao ra chiến trận.

Công chúa thấy Bacbu xông đến thì gầm lên như mãnh sư và nhanh như cắt, phóng con Lahich đến trước mặt địch thủ. Hai bên chọi nhau, dữ dội như hai trái núi va nhau, rồi buông nhau ra, rồi lượn quanh nhau, lại xông vào nhau, đánh, đỡ, nhanh nhẹn khéo léo lạ kỳ, mắt thấy phải ngỡ ngàng. Cát bụi tung lên mù mịt che lấp cả hai người. Nắng chói chang, đến đá cũng bốc cháy những bụi cây. Đấu nhau được một giờ, Bacbu thấy đuối sức, muốn thôi. Hắn chuyền quả chùy từ tay phải sang tay trái, lấy một trong bốn cây thương dự phòng phóng đến công chúa, vừa phóng vừa thét lên như sấm. Chiếc thương vút như một tia chớp, làm lóa mắt người. Công chúa chờ nó tới gần, lấy sống gươm lái cho nó trượt đi. Cây thương rít lên, bay ra xa, rơi vùi vào cát. Cả đội quân dõi theo, ngạc nhiên, thú vị.

Bacbu lại phóng cây thương thứ hai, la hét như điên:

— Lao cho trúng, giết nó đi!

Công chúa lại tránh được. Cây thương thứ ba, rồi thứ tư cùng chung số phận. Bacbu giận sôi lên. Xấu hổ, hắn dùng tay phải nắm quả chùy, gầm lên như sư tử, lấy hết gân sức cánh tay mà lao vào đối thủ. Cái khối đồ sộ nặng nề tưởng chừng đè bẹp Mariam, nếu nàng không tóm bắt được. Vì đức Ala, nàng trở nên khéo léo, mưu trí và có sức mạnh khác thường. nàng chạy đến Bacbu, thét:

— Tên đáng nguyền rủa này! Khốn khổ cho mi! Này, ta dạy cho cách dùng chùy.

Bacbu thấy địch thủ bắt được quả chùy đang bay thì thấy đất trời như tan ra trước mắt. Luống cuống, hắn quay lưng tháo chạy. Nàng công chúa dũng cảm đuổi theo sát, vung cái khối nặng, ném vào lưng hắn. Cái chùy nặng như một tảng đá do súng lớn bắn ra, phóng trúng chiếc mộc sau lưng. Bacbu ngã ngựa, bốn xương sườn bị gãy, hắn lăn trong cát bụi, giãy giụa trong vũng máu của bản thân, lấy móng tay cào xé mặt đất mà lìa đời, không hấp hối.

Công chúa Mariam, trên lưng con ngựa đang phi, cúi ép mình vào bụng con vật, nhẹ nhàng lấy cây thương to lớn của đối thủ đã bị giết và phóng ra xa, cắm lưỡi thương ngập sâu xuống đất. Rồi đột nhiên, nàng cho con ngựa dễ bảo dừng lại. Nàng xuống ngựa, tựa lưng vào cây thương dài, đầu ngửng cao và cứ đứng im như thế, cùng với con ngựa và cây thương làm thành một khối không lay chuyển được như trái núi, không thay đổi như định mệnh.

Vua Frăng thấy tướng Bacbu chết một cách thảm hại, đau xót vô cùng, lấy tay tự vả vào mặt và xé quần xé áo. Ngài cho gọi tướng thứ hai, tên là Bactu. Tướng này là một vị anh hùng lừng danh người Frăng vì gan dạ, vì những chiến tích đánh lũy, cướp đồn. Vua bảo ông:

— Hỡi tướng Bactu, khanh phải trả thù cho Bacbu, người anh chiến đấu của khanh.

— Thần xin tuân lệnh! - tướng Bactu cúi đầu đáp.

Ông ta phóng ra trận, chạy thẳng đến chỗ công chúa. Người nữ anh hùng vẫn ở nguyên tư thế, không cựa quậy. Ngựa của nàng cũng đứng vững chắc, lưng cong như một chiếc cầu. Bactu xuống ngựa, bỏ cương, chạy như bay, mũi thương phía trước, lưỡi thương trông như cái móc đuôi con bọ cạp. Và thế là hai cây thương giao nhau, hai lưỡi thương chạm nhau ầm ầm. Quân lính tiến lên một bước để nhìn cho rõ hơn những kỳ công ghê gớm trong một trận đấu mà chưa một ai đã được chứng kiến bao giờ. Tiếng khen thán phục chạy khắp hàng quân. Hai địch thủ, trong một vùng cát bụi bay mịt mù, đấu nhau rất hung dữ, đánh những đòn làm rung chuyển cả không gian. Cuộc đấu cứ thế kéo dài lâu lắm. Hai bên, gan ruột như điên, xỉ vả nhau không tiếc lời. Bactu dần dần thấy kẻ địch khá hơn mình. “Lạy Chúa! - ông ta nghĩ - đã đến lúc phải dùng tất cả sức mạnh của ta rồi!”. Ông ta tóm lấy một lưỡi giáo, vung mạnh mà lao thẳng vào địch thủ, hét: “Dành cho mi!”

Ông ta quên rằng công chúa Mariam là một vị nữ anh hùng vô song của phương Đông và phương Tây, một kỵ mã của đất liền và sa mạc, của ruộng đồng và rừng núi. Nàng đã để ý đến cử động của Bactu, thấy rõ ý định của y. Chiếc giáo bay về phía nàng, nàng chờ cho gần sát ngực mới tóm lấy và quay luôn về phía Bactu sửng sốt, đâm vào giữa bụng, lưỡi giáo xuyên qua mấy đốt xương sống chui ra sáng loáng. Bactu ngã vật xuống như một chiếc tháp đổ, binh khí đeo trong người kêu loảng xoảng. Hồn ông ta đến với hồn ông bạn trong những ngọn lửa không bao giờ tắt do đức Phán xử tối cao đốt lên.

Công chúa Mariam lại cho con Lahich nhảy nhót quanh đạo quân, thét lên:

— Ai là kẻ gan dạ nhất trong số các ngươi, hãy lại đây. Viên quan chột, con chó què đâu rồi? Thật là nhục cho các ngươi phải run sợ vì cánh tay của một người đàn bà!

Nghe thấy thế vua Frăng tủi hổ lắm. Ngài cho gọi viên tướng thứ ba tên là Fatxiân:

— Fatxiân hỡi! - ngài phán - giờ đến lượt ngươi đánh con dâm bạo kia để trả thù cho cái chết của các bạn ngươi.

Fatxiân tuân lệnh, thúc ngựa tới.

Mariam cũng cho con Lahich phóng lên, nhanh hơn sét đánh, mưa rơi. Hai người nhảy bổ vào nhau dữ dội như hai trái núi va nhau. Fatxiân bỗng thét lên một tiếng rồi đâm một nhát như điên như cuồng. Mariam tránh được, đập một nhát gãy đôi chiếc thương của địch thủ. Rồi thừa lúc Fatxiân lảo đảo, nàng quay ngoắt lại dùng cán thương đánh vào vai ông ta. Fatxiân lăn xuống ngựa, ngã ngửa. Nàng thét lên một tiếng rợn người rồi đâm lưỡi thương qua miệng ông ta, mũi thương cắm sâu vào đất đóng chặt lấy đầu. Bọn võ tướng kinh ngạc đến câm lặng. Họ không còn hiểu người nữ anh hùng vừa lập từng ấy chiến công là người hay quỷ. Họ bỗng thấy sợ, quay lưng chạy thục mạng cầu lấy sống. Mariam bay theo họ, vung kiếm lên, lòng lâng lâng như cả thế giới không đủ chứa lòng nàng.

Vua Frăng, tay giơ lên trời, tuyệt vọng chạy giữa đám hỗn quân cùng những giáo trưởng, những thầy tu như người chăn cừu bị giông bão đuổi theo chạy giữa đàn cừu.

Mariam trở lại tìm chàng Nua đã bắt đầu lo lắng cho nàng. Đêm ấy, trong vòng tay Nua, nàng quên mọi nỗi nhọc nhằn hiểm nguy đã trải qua để cứu chàng và tự giải thoát khỏi những sự ngược đãi của bọn người Thiên Chúa giáo. Hôm sau, hai người bàn nhanh xem nên ở đâu. Họ thấy ở Đamát vui thú hơn cả, thế là họ lên đường đến thành phố thần tiên ấy…

Vua Frăng, sau cái chết của ba viên tướng tài Bacbu, Bactu và Fatxiân và sự thất bại của đổi quân của ngài, buồn bã, gan ruột rối bời. Ngài cho triệu bá quan văn võ kể lại tỉ mỉ sự thất bại. Ngài nói:

— Bây giờ, ta không biết con đĩ rạc rầy ấy có thể đi đâu. Ta nghĩ hắn đến xứ Hồi mà hắn bảo đàn ông lực lưỡng sung sức. Vì con bé đĩ thõa ấy là một thanh củi cháy từ lửa địa ngục, hắn thấy người Thiên Chúa giáo không làm dịu được lòng tà dục vô độ của hắn. Ta hỏi các khanh, các vị giáo trưởng, trước tình cảnh đáng buồn này, ta phải làm gì?

Các giáo trưởng và thày tu, các bậc đại thần quốc gia nghĩ ngợi một lúc rồi đáp:

— Tâu bệ hạ của muôn đời! Sau bao nhiêu chuyện đã qua, bệ hạ chỉ còn một cách là gửi một lá thư kèm theo tặng vật đến vị cầm đầu hùng cường của những người Hồi là Giáo chủ Harun An-Rasít, chủ những đất đai, xứ sở mà hai người trốn đi sẽ đến. Trong lá thư ấy mà Bệ hạ tự tay viết, Bệ hạ sẽ hứa đủ mọi thứ, thề đủ mọi điều về tình bang giao, để Giáo chủ bằng lòng bắt kẻ chạy trốn cho người áp tải đến Bệ hạ. Thư này chẳng ràng buộc gì chúng ta với tên chúa bọn tà đạo, vì rằng khi ông ta trả bọn bỏ chạy, chúng ta sẽ giết sạch bọn áp tải rồi lờ đi lời hứa, lời quy ước, như chúng ta vẫn có thói quen khi ký kết với bọn ngụy tín, bọn tin vào Môhamet.

Vua Frăng hèn hạ đã nghe theo lời khuyên xấu xa ấy. Vua quên rằng sự bội tín chóng chầy sẽ quay lại hại chủ, rằng con mắt đức Ala luôn theo dõi tín đồ của Chúa, giúp họ tránh cạm bẫy của kẻ thù thối tha.

Vua lấy giấy bút viết một bức thư bằng chữ Hy Lạp gửi Giáo chủ Harun An-Rasít. Sau những công thức kính cẩn đầy lòng ngưỡng mộ và tình giao hảo, vua tiếp:

“Hỡi vị Giáo chủ quyền uy của những người Hồi anh em, tôi có một đứa con gái hư đốn tên là Mariam. Con bé đã để cho một thanh niên ở Lơke quyến rũ rồi đưa đến xứ sở thuộc quyền ngài và do ngài cai trị. Hỡi vị Giáo chủ quyền uy của người Hồi, xin ngài cho tìm kiếm, tìm được cho áp tải thật chắc chắn đến chúng tôi. Đáp lại, tôi sẽ biệt đãi bọn người ngài sai dẫn con gái tôi và tôi sẽ làm tất cả những gì có thể làm ngài vui lòng. Để tỏ lòng biết ơn và tình giao hữu, tôi hứa để các nhà kiến trúc do ngài chọn xây một giáo đường Hồi giáo giữa kinh đô của tôi. Tôi sẽ xin gửi đến ngài những của cải khôn tả không đâu bằng: những thiếu nữ đẹp như tiên, những chàng trai không râu đẹp như trăng, những kho báu không bắt lửa, những viên ngọc trai, đá quý, những con ngựa đua, ngựa cái, ngựa con, những con lạc đà cái, lạc đà con, những con la thồ đầy sản phẩm vùng khí hậu chúng tôi. Nếu thế vẫn chưa đủ, tôi sẽ rút bớt biên giới nước tôi để tăng biên giới và đất đai của ngài. Những lời hứa ấy, tôi đóng dấu vào. Tôi, Xêda, vua của những người thờ cây thánh giá”.

Vua Frăng đóng dấu lá thư, trao cho vị đại thần mới mà nhà vua đã cử thay cho viên quan chột và què. Vua phán:

— Nếu được bệ kiến ngài Harun, khanh sẽ nói: “Hỡi đức Giáo chủ quyền uy! Thần đến về việc xin bắt công chúa nước thần. Nếu lời thỉnh cầu được toại nguyện, vua của thần biết ơn ngài sẽ xin gửi đến nhiều tặng vật quý.”

Rồi để kích thích lòng tận tụy của viên đại thần được phái đi như một sứ giả, vua Frăng cũng hứa với ông ta rằng nếu công việc được tốt đẹp thì ngài sẽ gả công chúa cho và ban cho vô số của cải cùng đặc ân. Rồi ngài dặn kỹ phải đưa thư tận tay Giáo chủ. Viên đại thần cúi lạy rồi lên đường.

Sau một cuộc hành trình dài, ông ta cùng tùy tùng đến Batđa, nghỉ ba ngày, rồi tìm đến xin được bệ kiến Giáo chủ. Được đưa vào điện Cần chính, vị quan quỳ xuống chân Giáo chủ, cúi lạy ba lần, nói vắn tắt mục đích, trao lá thư của vua Frăng cha của công chúa Mariam. An-Rasít mở thư đọc, hiểu chuyện, ngài muốn giúp, dù là giúp một ông vua khác đạo. Ngài lập tức viết cho các quan Tổng đốc của tất cả các tỉnh Hồi, cho biết hình dáng công chúa cùng người bạn trai của nàng, với lệnh rõ ràng phải lùng sục cho kỳ thấy, nếu thất bại hoặc sơ ý sẽ bị trừng phạt nặng nề. Tìm được phải áp giải cẩn thận, đưa về triều ngay. Thế là những người đưa tin cưỡi ngựa hoặc lạc đà đua chạy trên khắp các nẻo đường, mỗi người mang một bức thư cho tỉnh trưởng. Trong khi chờ đợi, Giáo chủ giữ lại trong cung sứ giả Frăng và tất cả bọn tùy tùng.

Còn công chúa, sau khi một mình đã làm tán loạn đội quân Frăng, nàng lại lên đường cùng chàng Nua. Họ đi Xyri và đã hân hoan đến trước cửa Đamát. Nhưng vì họ đi từng đoạn, nên cứ đâu có phong cảnh đẹp họ lại dừng để tỏ bày tình cảm với nhau, không hề lo lắng cạm bẫy của đối phương nên họ đến Đamát chậm hơn những người đưa tin nhanh nhẹn của Giáo chủ đem lệnh đến cho các vị tỉnh trưởng. Vì không ngờ đến những chuyện đang chờ đợi họ, họ xưng tên tuổi một cách tin cậy với bọn sai nha. Bọn này nhận ra họ ngay và giữ họ lại. Lính không cho họ vào thành, dùng gươm giáo vây lấy họ, buộc họ phải theo lính đến Batđa. Sau mười ngày băng qua sa mạc, hai người đến nơi và được đưa vào Điện cần chính, bệ kiến Giáo chủ, có đội cấm vệ vây quanh.

Đến trước mặt Giáo chủ, họ quỳ sát đất. Vị nội thần canh trực triều tâu:

— Tâu đức Giáo chủ, đây là công chúa Mariam con gái vua Frăng. Và đây là Nua, con trai của thương gia Vành ở Lơke. Cả đôi bị bắt giữ ở Đamát theo lệnh của viên tỉnh trưởng.

Giáo chủ nhìn Mariam, thích thú về vóc người thanh nhã, đường nét thật đẹp của nàng.

— Nàng là Mariam, con gái vua Frăng à? - Giáo chủ hỏi.

— Đúng vậy! Chính thiếp là công chúa Mariam, nô lệ cho một mình ngài thôi, tâu đức Giáo chủ, người bênh vực lòng tin, dòng dõi của những Sứ giả đức Ala.

Giáo chủ ngạc nhiên về câu trả lời và quay sang phía chàng Nua. Ngài cũng thấy say mê vẻ ưu nhã của tuổi thanh xuân và vẻ mặt tuấn tú của chàng.

— Còn ngươi - ngài hỏi - có phải là chàng Nua trẻ tuổi con ông Vành, thương gia ở Lơke không?

— Đúng vậy, chính là thần, tôi tớ của ngài, hỡi đức Giáo chủ, lương đống của nước nhà, người bênh vực che chở cho lòng tin.

— Sao ngươi dám coi thường phép tắc mà cướp đi nàng công chúa Frăng này?

Được phép nói, Nua lợi dụng dịp may để kể tỉ mỉ về chuyện mình. Giáo chủ chăm chú nghe.

Ngài quay về phía công chúa Mariam mà rằng:

— Cha nàng, vua xứ Frăng cử vị sứ giả này đến ta, kèm một bức thư do chính ông viết. Nếu ta bằng lòng trả nàng về nước, ông sẽ biết ơn và sẽ xây một giáo đường Hồi giáo giữa kinh đô của ông. Nàng nghĩ sao?

Mariam ngửng đầu. Bằng một giọng vừa cương quyết vừa ngọt ngào, nàng đáp:

— Tâu Giáo chủ, ngài là đại diện đức Ala trên trái đất, mà người giữ luật lệ của đức Sứ giả Môhamet (mong Người được vĩnh viễn bình yên, được mọi người khấn nguyện). Thiếp đã thành người Hồi giáo, tin đấng Ala là Chúa duy nhất. Trước uy phong lẫm liệt của ngài, thiếp nói rằng: chỉ có đức Ala là Thượng đế và Môhamet là Sứ giả của Người. Giáo chủ có thể trả thiếp về xứ sở của bọn người bất tín được không? Chúng dám tin có thần ngang hàng với đức Ala, tin ở Jêxu, kính trọng chữ thập, tôn thờ nhảm nhí mọi thứ sinh linh chết bất tín, đã từng bị đức Ala phẫn nộ ném vào ngọn lửa. Nếu ngài nộp thiếp cho họ thì đến ngày Phán xử mà mọi quyền uy đều vô nghĩa, chỉ có lòng trong sạch mới đáng kể, thiếp sẽ lên án cách xử sự của ngài trước đức Ala và trước đức Sứ giả, anh em họ của ngài (mong Người được bình an và được khấn nguyện).

Giáo chủ nghe Mariam nói thế, và tỏ bày lòng tin thì mừng rỡ quá chừng. Thấy một nữ anh hùng như thế trở thành người Hồi giáo, ngài rơm rớm nước mắt, phán:

— Mariam hỡi, con gái của ta! Mong đức Ala ngăn ta, đừng để ta nộp cho bọn bất tín một nữ tín đồ Hồi, tin duy nhất đức Ala và đức Sứ giả của Người. Mong đức Ala che chở, bảo vệ cho con, ban pháp cho con lòng thương và ân huệ mà tăng thêm ở con sức mạnh của lòng tin. Và bây giờ, vì dũng cảm và anh hùng, con có thể đòi hỏi ở ta mọi điều. Ta thề không từ chối điều gì dù là nửa vương quốc của ta. Nào, mắt con hãy vui lên, lòng con hãy nở nang, hãy xua đi mọi sự buồn phiền lo lắng. Và nếu không đẹp ý vì chàng trai trẻ con ông Vành nô bộc của ta, thương gia ở Lơke, trở thành người chồng hợp pháp của con, thì con cứ nói, ta sẽ liệu.

— Có thể nào thiếp lại không ưng chàng, tâu Giáo chủ! Không phải chàng đã mua thiếp hay sao, đã hái ở thiếp cái để hái, đã hé cho thiếp thấy sự thanh khiết của niềm tin Hồi giáo khiến cho tâm hồn thiếp được yên tĩnh?

Giáo chủ cho gọi viên chánh án và những người làm chứng lập ngay tờ hôn thú. Ngài bảo viên sứ giả của vua Frăng:

— Ngươi thấy bằng mắt, nghe bằng tai ngươi rằng ta không chấp nhận lời thỉnh cầu của chủ ngươi được, vì rằng công chúa Mariam đã theo Hồi giáo rồi thì bây giờ là người của chúng ta. Nếu ta không nhận, hành vi của ta sẽ phải chịu tội với đức Ala và đức sứ giả của Người vào ngày Phán xử. Trong sách, đức Ala đã có câu: “Bọn bất tín không bao giờ được hơn những tín đồ”. Hãy về cho chủ ngươi biết những điều ngươi đã mắt thấy, tai nghe.

Viên sứ hiểu là Giáo chủ không muốn nộp con gái vua Frăng. Y tức giận nổi cáu (vì đức Ala đã làm y mù quáng về hậu quả những lời y nói):

— Lạy Chúa! Cho dù cô ta có là người Hồi giáo hai chục lần, tôi cũng phải lôi cô ấy trả về cho vua cha, là chủ của tôi. Ngài không trả, vua tôi sẽ chiếm nước ngài, đóng quân chật nước, từ con sông Ơphrat đến Yamân!

Giáo chủ nghe thế, bất bình cực độ, thét:

— Thế nào? Con chó này dám dọa ta ư? Đem chém lấy đầu hắn treo ở cổng thành, đóng đinh thân hắn vào Thánh giá. Mong đây sẽ là bài học cho những tên sứ giả của bọn tà đạo.

Công chúa Mariam lớn tiếng:

— Tâu Giáo chủ, đừng để máu của con chó ấy làm bẩn lưỡi gươm vinh quang của ngài. Thiếp xin được xử với hắn như hắn đáng được xử.

Nàng rút thanh kiếm viên sứ giả Frăng đeo, vung lên và chỉ một nhát, chém lìa đầu y, vứt qua cửa sổ rồi lấy chân hất xác ra hiên cho bọn nô lệ đem đi.

Giáo chủ thầm phục sự nhanh nhẹn của công chúa về việc xử sự này. Ngài lấy áo ngoài của mình khoác cho nàng. Ngài cũng ban cho Nua một chiếc áo ngự và cho hai người bao nhiêu tặng vật quý. Vả thể theo ý họ, ngài cho một đoàn uy nghi hộ vệ họ về đến Lơke, viết thư ủy thác cho viên tỉnh trưởng cùng các nhà thần học Ai-cập. Công chúa và Nua về nhà bố mẹ già của Nua. Thương gia Vành thấy con về, lại đem theo một công chúa làm dâu, tha thứ cho hành động của chàng trước kia. Ông tổ chức một cuộc lễ lớn mừng con. Những người dự lễ thi nhau tặng quà cáp đầy nhà cho đôi vợ chồng mới. Chàng Nua trẻ tuổi và công chúa Mariam sống vui vẻ, tràn đầy, không thiếu thứ gì, ăn ngon uống tốt, vinh quang và thịnh vượng, bình yên và êm ấm cho đến ngày thần Phá hoại hạnh phúc chia rẽ bạn bè đến thăm…

*

Vua Saria nghe câu chuyện bỗng nhổm dậy:

— Ôi Sêhêrazát, câu chuyện anh hùng này quả làm ta thích thú!

Nói rồi, ngài tì tay lên gối, nghĩ: “Sau chuyện này, chắc không còn chuyện gì khác để kể nữa. Ta thử nghĩ xem nên làm gì về cái đầu của nàng bây giờ.”

Sêhêrazát thấy nhà vua cau mày, nghĩ bụng: “Không nên để phí thì giờ” và nói:

— Tâu bệ hạ, câu chuyện anh hùng này quả thật là hay, nhưng có nghĩa lý gì so với những chuyện thiếp muốn kể nữa nếu bệ hạ cho phép.

— Nàng nói gì vậy? - Vua hỏi - Hỡi Sêhêrazát, nàng còn định kể cho ta những chuyện gì nữa hay hơn, ly kỳ hơn chuyện vừa rồi?

Sêhêrazát mỉm cười:

— Bệ hạ sẽ xét. Nhưng đêm nay, cho hết phần đêm còn lại, thiếp chỉ muốn kể một chuyện ngắn thôi, thuộc loại chuyện nghe không biết mệt.

*

NHỮNG CÂU CHUYỆN CAO THƯỢNG VÀ LỊCH SỰ

I. XALAĐANH VÀ VIÊN TỂ TƯỚNG

Vị tể tướng của vua Thổ Xalađanh có một sủng nô, một chú bé Thiên Chúa giáo rất đẹp mà ngài yêu lắm. Chú rất duyên dáng. Con mắt người trần chưa bao giờ được thấy một chú bé đẹp đến thế. Một hôm, ngài đi dạo với chú bé mà ngài không thể xa rời, thì vua Xalađanh để ý đến, ra hiệu cho ngài lại gần. Vua thích thú nhìn chú bé, hỏi:

— Khanh có được chú bé này từ đâu?

— Tâu Thánh thượng, từ đức Ala - vị tể tướng đáp, có phần bối rối.

Vua Xalađanh mỉm cười, vừa đi vừa nói:

— Hỡi vị tể tướng của ta! Bây giờ khanh lại tìm được cách dùng sắc đẹp của một tinh tú để chế ngự ta, khiến ta bị vẻ huyền ảo của một mặt trăng cầm tù.

Câu nói khiến vị tể tướng phải nghĩ ngợi. “Giờ thì ta không thể giữ đứa bé này được nữa. Vua đã chú ý đến hắn”. Ông chuẩn bị một tặng vật quý, gọi chú bé Thiên Chúa giáo đẹp trai đến, bảo:

— Lạy Chúa! Ta buộc phải xa cháu, xa mà lòng không bao giờ xa.

Ông trao tặng vật cho chú, nói thêm:

— Cháu đem vật này lên tiến vua cho ta. Cháu cũng là một phần của tặng vật. Từ giờ phút này ta nhường cháu cho ông chủ của ta.

Đồng thời, ông trao cho chú để đệ lên vua một tờ giấy có hai đoạn thơ:

“Tâu Chúa công! Đây là một mặt trăng tròn cho chân trời của Người vì trên trái đất này, không có một chân trời nào xứng đáng hơn với mặt trăng này.

Để đẹp lòng Chúa công, thần không ngần ngại xa lìa linh hồn yêu quý của thần để trao nó cho Chúa công. Ôi! Thật hiếm có một trường hợp tương tự. Thần không thấy người nào lại tự ý đuổi linh hồn mình đi”.

Tặng vật làm vua Xalađanh đặc biệt vừa lòng. Ngài vốn hào hiệp và vĩ đại nên đã đền bù cho sự hy sinh của vị tể tướng bằng nhiều của cải và đặc ân, và hễ có dịp là cho ông ta hiểu: ông được ân sủng và được coi là bạn của ngài.

Sau đó, vị tể tướng lại mua được một thiếu nữ dịu dàng, hoàn hảo vào bậc nhất thời bấy giờ. Mỗi lần thiếu nữ đến là một lần ông xúc động. Nhưng ông thầm nghĩ: “Biết đâu tiếng tăm về viên ngọc mới này lại không đến tai vua. Vậy, tốt hơn hết là đem biếu nàng làm quà cho nhà vua, như thế sự hy sinh sẽ nhẹ đi, nỗi đau sẽ giảm bớt”. Ông bèn gọi thiếu nữ, trao cho một tặng phẩm còn sang hơn lần trước mà bảo:

— Chính nàng cũng là một phần trong tặng phẩm đó.

Và ông đưa cô một tờ giấy để đệ lên vua, trong có những câu thơ này:

“Tâu Chúa công, một mặt trăng đã xuất hiện ở chân trời của Người, giờ đây là một mặt trời.

Thế là, cùng trên một bầu trời, hai tinh cầu ánh sáng ấy hòa hợp thành một khối đẹp nhất dành cho triều đại của Người”.

Được thêm thiếu nữ, vua Xalađanh quý viên tể tướng gấp bội; ngài không để lỡ một cơ hội nào để tỏ cho cả triều đình biết lòng yêu quý và tình bạn của ngài với vị tể tướng. Và cũng chính vì vậy mà viên tể tướng bị nhiều kẻ ghen ghét, thù hằn; họ mưu hại ông, trước tiên là làm cho vua hiểu lầm ông. Họ nói bóng, nói gió rồi nói thẳng rằng viên tể tướng vẫn luyến tiếc chú bé Thiên Chúa giáo, rằng ông ta không bao giờ quên chú, tha thiết thầm gọi chú, nhất là khi có gió mát mẻ gợi lại những buổi cùng chú dạo chơi trước kia. Họ nói vị tể tướng cay đắng tự trách mình về những tặng vật đã qua. Hơn nữa, ông ta vì bực mình và hối hận cứ cắn ngón tay và nhổ cả răng hàm.

Nhưng vua Xalađanh không muốn nghe, những viện chứng ấy không xứng đáng với vị tể tướng mà ngài hết lòng tin cậy. Ngài thét bọn chúng, giọng giận dữ:

— Câm cái mồm vu hại của các ngươi cho vị tể tướng, nếu không muốn cho cái đầu rời khỏi cổ!

Và vì ngài xưa nay vẫn thận trọng và công bằng. Ngài lại nói:

— Ta muốn chứng tỏ là các ngươi vu khống rồi để mặc cho gậy ông lại đập lưng ông, ta sẽ thử thách tấm lòng ngay thẳng của vị tể tướng của ta.

Ngài gọi chú bé nọ, hỏi:

— Mi có biết viết không?

— Tâu Chúa công, có chứ!

— Thế thì đi lấy một tờ giấy, một cây bút sậy và ta đọc gì thì cứ thế mà viết.

Và Ngài đọc lá thư này cho chú bé viết:

“Thưa ông chủ cũ yêu quý biết chừng nào của cháu! Nhờ vào tình cảm của ngài đối với cháu, ngài chắc hiểu lòng cháu đối với ngài. Kỷ niệm hân hoan trước kia, cháu thiết tha biết chừng nào! Cháu xin được phàn nàn với ngài về số phận hẩm hiu của cháu trong cung; ở đây không gì có thể làm cháu quên được lòng tốt của ngài đối với cháu, nhất là ở đây vẻ uy nghiêm của nhà vua, lòng tôn kính Người không cho cháu được hưởng ân huệ của Người. Xin ngài tìm cách nào đó đưa cháu trở về”.

Thư viết xong, nhà vua sai một chú bé nô lệ trong cung đem đến cho tể tướng mà nói:

— Chú nô lệ cũ của ngài, chú bé Thiên Chúa giáo ấy mà, chú nhờ cháu trao thư này cho ngài.

Vị tể tướng cầm thư, không bóc ra, mà viết vào mặt sau:

“Có bao giờ con người từng trải lại đút đầu mình vào miệng sư tử như một tên mất trí.

Ta không thuộc hạng người mà lý trí khuất phục tình yêu, cũng không thuộc hạng người để kẻ ghét ghen thâm độc cười thầm.

Hy sinh linh hồn đem cho đi, ta hiểu rất rõ một khi hồn ra đi, nó không được quay về với thân xác bị bỏ đấy!”

Nhận được lời phúc đáp này, vua Xalađanh thích thú lắm. Ngài đem đọc trước những bộ mặt ỉu xìu của những kẻ hay ghét ghen. Rồi ngài cho vời vị tể tướng càng đáng kính trọng hơn mà hỏi:

— Ôi vị cha của sự khôn ngoan, khanh quả là một bậc hiền nhân gương mẫu! Khanh có thể cho biết làm thế nào mà tự chủ được đến thế?

— Thần không bao giờ để lòng đam mê đến được ngưỡng cửa của ý chí!

Nhưng đức Ala còn khôn ngoan hơn.

*

Sêhêrazát nói:

- Tâu đức vua đầy hồng phúc! Thiếp đã kể một chuyện về ý chí thắng đắm say. Giờ thiếp xin kể một chuyện về tình yêu say đắm.

II. NẤM MỒ CỦA NHỮNG NGƯỜI YÊU NHAU

Apđala, con ông Kaitxit kể chuyện này trong sách của ông:

Một năm, tôi đi hành hương ở thánh đường của đức Ala. Xong công việc và bổn phận người hành hương, tôi về Mêđin để thăm một lần nữa ngôi mộ của đức Sứ giả (cầu cho Ngài được bình yên và được đức Ala ban phúc). Một đêm, tôi ngồi trong một khu vườn, không xa ngôi mộ tôn kính là bao. Trong cảnh im ắng, tôi nghe một giọng hát nhẹ nhàng. Tò mò, tôi hết sức lắng tai, và nghe được mấy câu thơ này:

“Ôi! Họa mi của hồn tôi nghĩ tới người yêu mà cao tiếng hót.

Chim cu gáy hỡi, bao giờ người đáp lại lời rên rỉ của ta?

Đêm hỡi! Với những ai sốt ruột, với những ai bị giày vò vì nỗi lo âu, ngươi dài biết bao!

Ôi vẻ ngoài lấp lánh! Ngươi chỉ sáng chói trên đường ta đi như một ngọn đèn pha để rồi tắt mất, mặc ta lang thang mày mò trong bóng tối.”

Tiếng hát im bặt. Tôi nhìn bốn bề xem có ai, thì người có giọng hát say đắm hiện đến trước mắt tôi. Nhờ ánh sáng từ trời đêm tỏa xuống, tôi thấy đấy là một thanh niên đẹp mê hồn, mặt đầy nước mắt. Tôi không thể không kêu lên:

— Ya Ala! Con người đẹp biết bao!

Tôi giơ hai tay về phía chàng. Chàng nhìn tôi, hỏi:

— Ông là ai? Ông muốn gì?

Tôi cúi đầu trước nhan sắc của chàng, đáp:

— Tôi có thể muốn gì ở chàng, nếu không là ngắm chàng mà xưng tụng đức Ala. Còn về tôi thì tôi là Apđala, nô lệ của chàng, con ông Haman An Kaitxit.

Lạy đức Ala! Tâm hồn tôi khao khát xiết bao muốn được hiểu chàng. Bài hát mới rồi khiến tôi băn khoăn, nên thấy chàng tôi hết sức hân hoan. Tôi sẵn sàng hy sinh cả tính mạng nếu thấy giúp ích được cho chàng.

Chàng thanh niên nhìn tôi, đôi mắt thật lạ lùng. Chàng bảo tôi ngồi xích lại gần. Bồi hồi, tôi ngồi sát cạnh. Chàng nói:

— Chàng đã quan tâm đến tôi thì giờ đây hãy nghe tôi kể chuyện vừa xảy đến với tôi.

Tôi là Ôtba, con ông An Huaba, cháu ông An Mundia, chắt cụ An Jama. Sáng hôm qua, lúc tôi đang cầu kinh ở giáo đường bộ lạc thì có mấy thiếu nữ bước vào, thân hình mềm mại, rất đẹp. Họ theo một thiếu nữ khác trẻ, đẹp hơn nhiều. Cô này lại gần tôi, và giữa đám đông thiện nam tín nữ không ai chú ý tới, cô bảo tôi:

— Ôtba, từ lâu tôi chờ dịp này để nói với chàng rằng tôi yêu chàng và muốn làm vợ chàng. Chàng nghĩ sao?

Tôi chưa kịp mở miệng trả lời thì nàng đã bỏ tôi, biến đi trong đám bạn bè. Rồi tất cả ra khỏi giáo đường, tan vào đám hành hương. Tôi cố tìm nàng mà nào có thấy. Mà hồn tôi và lòng tôi thì gần nàng. Từ đấy cho đến lúc gặp lại nàng, tôi đáng lẽ được hưởng những khoái lạc chốn thiên đường này, tôi lại không có một chút hạnh phúc nào.

Chàng nói thế, hai má lông tơ ửng đỏ dần lên. Tình tôi đối với chàng cũng tăng lên mãi. Chàng ngồi im, không nói nữa. Tôi bảo:

— Ôtba hỡi, ôi người anh em họ của tôi! Chàng cứ hy vọng ở đức Ala, cầu khẩn Người tha thứ cho tội lỗi. Còn tôi, tôi sẵn sàng giúp tìm cho được cái cô đã choán hết tâm trí chàng. Nhìn chàng lại nghĩ tới con người tươi tắn ấy, và tôi làm tất cả, cốt được thấy đôi mắt toại nguyện của chàng nhìn xuống tôi.

Nói thế rồi, tôi kéo chàng sát người tôi mà ôm hôn như hôn một người em vậy. Tôi an ủi chàng suốt đêm. Và đúng là suốt đời tôi sẽ không bao giờ quên được những phút giây êm ái mà chưa phủ nguyền sống thân thương bên cạnh chàng. Hôm sau, tôi cùng đến giáo đường và ở đấy với chàng từ sáng tới trưa là lúc phụ nữ thường đến. Thật đáng buồn! Tất cả phụ nữ đã vào giáo đường, còn cô thiếu nữ nọ lại không thấy đâu. Người bạn trẻ của tôi phiền muộn lắm. Tôi bảo:

— Chàng đừng lo. Tôi sẽ hỏi mấy bà, mấy cô xem có ai gặp cô ấy không. Hôm qua thiếu nữ còn trong bọn họ cơ mà.

Lập tức, tôi len tới họ, thăm dò mãi, cuối cùng được biết thiếu nữ đang còn trinh tiết và là dòng dõi quý tộc. Tên nàng là Ria, con gái ông An Ghitrip tộc trưởng bộ tộc Bani Xulem. Tôi hỏi:

— Thế sao hôm nay nàng không trở lại với các cô?

— Trở lại thế nào được! - họ đáp. - Nàng đã về với cha rồi. Cha nàng đi hộ vệ cho khách hành hương qua sa mạc từ Irắc đến La Mêc, hôm qua đã cùng bọn kỵ mã của ông trở về bộ lạc trên con sông Ơphrat, đem theo cả con gái.

Tôi cảm ơn họ về những điều họ cho biết. Tôi nói lại với bạn, và thêm:

— Nhưng chàng cứ yên lòng, hỡi Ôtba, người anh em họ của tôi. Đức Ala đã cho tôi nhiều của cải, tôi sẵn sàng tiêu và giúp chàng đạt tới đích. Ngay bây giờ tôi xin gánh lấy việc của chàng và nhờ đức Ala giúp, chắc sẽ thành công. Chỉ cần chàng theo tôi.

Chàng đứng dậy theo tôi đến giáo đường Ansarit có đông đảo bà con của chàng. Chúng tôi chờ cho dân chúng tụ tập lại. Tôi chào đám đông:

— Hỡi những tín đồ Ansarit tụ tập tại đây! Các vị nghĩ gì về Ôtba và ông bố của chàng?

Mọi người đồng thanh đáp:

— Tất cả chúng tôi nói rằng họ là dòng dõi đại gia Ảrập và thuộc bộ lạc cao quý.

Tôi nói:

— Thưa các vị, hiện nay Ôtba, con ông An Huba đang rất tiều tụy vì ấp ủ một mối tình mãnh liệt. Xin các vị góp sức cùng tôi giúp cho hạnh phúc của chàng.

— Sẵn sàng thôi!

— Nếu thế, xin các vị hãy theo tôi đến những chiếc lều trại Bani Xulem gặp thủ lĩnh An Ghitrip mà hỏi cô Ria cho chàng Ôtba, con ông An Huba.

Mọi người đồng tình. Tôi và Ôtba lên ngựa, đám đông cũng lên ngựa. Chúng tôi ra roi, ngựa chạy như bay, không nghỉ. Chúng tôi đến được trại những kỵ mã của vị lão trượng An Ghitrip cách Mêđin sáu ngày đường.

Lão trượng ra cửa lều đón. Chào hỏi xong, chúng tôi nói:

— Hỡi vị cha của những người Ảrập, chúng tôi xin đến làm khách của ngài.

Cụ đáp:

— Hỡi các vị quý khách, xin mời các vị vào trong lều chúng tôi.

Cụ sai bọn nô lệ làm những việc cần thiết để tiếp đón chúng tôi cho long trọng. Bọn chúng trải chiếu, trải thảm, giết cừu, mổ lạc đà để thết đãi chúng tôi một bữa thật sang.

Ngồi vào mâm nhưng chưa ai ăn vội. Tôi thay mặt mọi người, hướng về cụ An Ghitrip:

— Xin lấy giá trị thiêng liêng của bánh mì và muối, và xin lấy đức tin người Ảrập mà thề rằng chúng tôi sẽ không đụng đến một món ăn nào trước khi được thỏa nguyện điều cầu xin.

— Các ngài cần gì?

— Chúng tôi kính xin ngài cho cô con gái cao quý của ngài là Ria được kết duyên với Ôtba, con ông Ansarit An Huba, cháu ông An Mundia, chắt cụ An Jama can trường, tốt bụng, lẫy lừng, bách thắng, con người ưu tú.

Nước da và con mắt ông An Ghitrip bỗng biến sắc. Tuy vậy, ông vẫn bình tĩnh:

— Hỡi những người anh em Ảrập, người có quyền trả lời là cô gái được các vị vinh dự hỏi làm vợ chàng Ôtba lừng danh, con cụ An Huba. Tôi sẽ không trái ý cháu. Vậy xin để cháu trả lời. Tôi đi tìm ngay cháu hỏi ý kiến.

Ông đứng dậy, da vàng ra, đầy nộ khí. Chỉ riêng vẻ mặt cũng đủ phản bác ý nghĩa những lời ông nói.

Vậy là ông vào phía trong tìm con gái. Ria nhìn vẻ mặt cha, sợ hãi, hỏi:

— Cha của con! Cha xúc động gì mà vẻ mặt giận dữ làm vậy?

Ông yên lặng ngồi xuống cạnh con, mãi mới nói:

— Ria, con gái của cha! Cha vừa tiếp những người Ansarit. Họ đến hỏi con cho một người của họ.

— Thưa cha, dòng họ Ansarit là một trong những dòng họ Ảrập nổi tiếng nhất. Lòng hiếu khách của cha chắc là đặt đúng chỗ. Nhưng cha cho con biết, họ hỏi con cho ai?

— Cho Ôtba, con ông An Huba.

— Đó là một trang thanh niên lừng danh. Chàng thật xứng đáng được vào dòng họ của cha.

Ông nổi nóng, hét:

— Mày vừa nói gì vậy? Ra mày đã có tình ý với hắn rồi hở? Có đức Ala, ngày trước ta đã thề với anh ta gả mi cho con ông. Không ai xứng đáng hơn người con của bác mi được vào gia tộc của ta.

— Cha ơi, cha sẽ trả lời họ Ansarit ra sao? Đó là những người Ảrập thật cao quý nhưng cũng mẫn cảm về chuyện ngôi thứ, danh dự. Cha mà khước từ việc hôn nhân của con với một người của họ, họ sẽ giận cha và cả bộ tộc rồi tìm cách báo thù đó. Họ cho là cha khinh họ và không bỏ qua cho cha đâu.

— Con nói phải đấy! Ta sẽ từ chối bằng cách đòi một món hồi môn thật cao. Tục ngữ có câu: “Không muốn gả con gái, cứ việc thách cưới thật nhiều.”

Ông từ biệt con, đến nói với chúng tôi:

— Hỡi các vị tân khách! Cô gái bộ tộc không phản đối việc xin cưới, nhưng đòi một món hồi môn xứng với cái giá của nàng. Trong số các vị, ai có thể trả giá viên ngọc vô song này?

Ôtba đứng dậy:

— Cháu ạ.

— Được! Con gái lão xin một nghìn chiếc xuyến bằng vàng đỏ, năm nghìn đồng tiền vàng Haja, một vòng cổ có năm nghìn viên ngọc, một nghìn tấm lụa Ấn Độ, mười hai đôi ủng bằng da vàng, mười bao chà là Irắc, một nghìn gia súc, một con ngựa cái của bộ lạc Anaji, năm hộp xạ hương, năm lọ nước hoa hồng, năm hộp long diên hương.

Ông hướng nhìn Ôtba hỏi:

— Chàng có bằng lòng dẫn được những lễ thách cưới này không?

— Ôi vị cha Ảrập, ngài nghi ngờ chăng? Không những cháu chạy đủ, mà còn thêm vào nữa kia.

Tôi cùng bạn Ôtba trở về Mêđin, tìm kiếm mãi và khó nhọc lắm mới đủ những thứ thách thức trên kia. Tôi tiêu tiền không tiếc, thích thú hơn là mua cho mình. Chúng tôi trở lại Bani Xulem trao cho cụ An Ghitrip tất cả những thứ mua được. Thế là cụ không thoái thác được, buộc phải tiếp khách Ansarit đến mừng đám cưới con gái cụ. Cuộc vui kéo dài bốn mươi ngày. Người ta giết bao nhiêu lạc đà, cừu, nấu bao nhiêu là chảo thức ăn đủ loại. Mỗi người trong bộ tộc đều được ăn uống thỏa thuê.

Sau đấy, chúng tôi chuẩn bị một chiếc kiệu thật sang đặt lên lưng hai con lạc đà tiếp nhau. Cô dâu lên kiệu, theo sau là một đàn lạc đà mang tặng vật. Mọi người vui vẻ lên đường. Bạn tôi, Ôtba hết sức hân hoan, chờ ngày đến nhà được mặt đối mặt với người yêu. Trên đường đi, chàng không rời tân nhân lúc nào cả, cùng ngồi trong kiệu, chỉ thỉnh thoảng xuống chuyện trò với tôi một lát, thân ái, tin cậy, biết ơn.

Còn tôi, lòng lâng lâng tự nhủ: “Apđala ơi, thế là mi đã thành bạn thân mãi mãi của Ôtba. Mi đã biết quên tình riêng mà xe duyên cho chàng với Ria khiến chàng xúc động. Chắc chắn một ngày kia, sự hy sinh của mi sẽ được đền bù rộng rãi. Và mi cũng được hưởng cái phần đáng mong muốn và êm dịu nhất trong tình bạn của Ôtba.”

Chúng tôi chỉ còn cách Mêđin có một ngày đường. Tối đến, chúng tôi dừng lại ở một ốc đảo nhỏ để nghỉ. Yên lặng hoàn toàn. Ánh trăng cũng như tươi cười với niềm vui của chúng tôi. Những cây kè giống những cô thiếu nữ, lá xào xạc đệm cho tiếng gió hát trong đêm. Và chúng tôi, chúng tôi được hưởng như người xưa thời khai thiên lập địa, những giây phút thật dịu dàng, có nước trong, cỏ rậm, có khí trời ôn hòa. Nhưng hỡi ôi! Người ta không thể tránh được số mệnh dù có chắp cánh bay trốn nó. Bạn tôi Ôtba đã phải uống cạn một hơi cái cốc định mệnh đó.

Đang nghỉ, chúng tôi bỗng bị một bọn kỵ mã có vũ khí xông đến tấn công dữ dội, vừa đánh vừa la hét om sòm. Đó là người của bộ tộc Bani Xulem do cụ An Ghitrip phái đến cướp lại con gái. Trong lều của cụ, cụ không dám trái luật đãi khách. Cụ chờ cho chúng tôi đi xa mới cho đuổi theo để khỏi phạm đến phong tục nơi sa mạc. Nhưng cụ tính việc mà không lường trước đến tài năng của Ôtba và bọn dũng sĩ của chúng tôi. Họ chống trả rất gan dạ, giết được nhiều và cuối cùng đánh tan tác bọn kia. Nhưng giữa lúc hỗn chiến, Ôtba bị một mũi thương, về đến nơi hạ trại thì ngả vào tay tôi, tắt thở. Ria thét lên một tiếng, chạy đến gục vào thi thể người yêu. Suốt đêm, nàng vật vã mình kêu khóc. Đến sáng chúng tôi đã thấy nàng chết vì tuyệt vọng - cầu đức Ala thương lấy cả đôi. Chúng tôi bới cát làm mồ, chôn hai người cạnh nhau, rồi về Mêđin lòng đầy tang tóc. Còn tôi, làm xong việc phải làm, tôi cũng về xứ tôi.

Bảy năm sau, tôi làm một cuộc hành hương nơi thánh địa, và đến thăm mộ Ôtba và Ria. Đến nơi, thấy một cây đẹp, không hiểu là loại cây gì do những người bộ tộc Ansarit thành kính trồng lên. Tôi ngồi lên một tảng đá dưới bóng cây mà khóc, lòng buồn rười rượi. Tôi hỏi mấy người theo tôi:

— Các bạn hỡi, cho ta biết tên cây này, cây cùng ta khóc cái chết của Ôtba và Ria?

— Đó là “cây những người tình” - họ đáp.

Ôi, Ôtba hỡi! Mong bạn được đức Ala cho yên nghỉ dưới bóng cái cây than khóc trên mồ bạn.

Thấy vua Saria nghe chuyện có vẻ ngậm ngùi, đêm ấy Sêhêrazát vội kể câu chuyện nàng Hin, cưới xin và ly dị.

NÀNG HIN LY HÔN

Người ta kể rằng nàng Hin trẻ tuổi, con gái ông An Nêmân là một thiếu nữ đẹp nhất thời cô ta. Đôi mắt sắc, đường nét thon, toàn thân quyến rũ, cô quả là một con linh dương. Tiếng đồn cô đẹp đến tai ông Tổng đốc Irắc tên là An Haja. Ông hỏi xin cưới cô ta. Bố Hin đòi hai mươi vạn đram bạc hồi môn trả trước ngày cưới, và nếu ly dị phải trả hai mươi vạn nữa. An Haja nhận tất cả và đưa Hin về nhà.

Nhưng An Haja là một người bất lực về tình dục. Thật cay đắng và tai hại. Một thời gian lâu, chỉ ban ngày Haja mới đến gần vợ, nhưng không làm gì, dù thèm muốn hết sức. Nhưng Hin rồi cũng hiểu vì sao và luôn phàn nàn với bọn nữ nô.

Một hôm, Haja đến thăm như thói quen để con mắt được thưởng ngoạn nhan sắc của vợ. Nàng quay lưng phía cửa, đang soi gương và hát mấy câu thơ:

“Hin, con ngựa cái có dòng máu Ảrập cao quý, bị buộc phải sống với một con la khốn khổ.

Ôi! Hãy cởi bỏ cho ta bộ quần áo bằng nỉ đỏ thắm sang trọng này. Trả cho ta áo quần tồi tàn bằng lông lạc đà.

Ta sẽ từ bỏ những lâu đài xấu xa này để quay về nơi mà những chiếc lều đen của bộ tộc rung rinh trước gió sa mạc của ta.

Ở đấy, tiếng sáo và gió may đối đáp nhau, ngân nga qua lỗ của chiếc lều đối với ta còn du dương hơn tiếng đàn tiếng trống.

Và ở đấy có những chàng trai của bộ tộc, nuôi bằng máu sư tử nên khỏe, đẹp chẳng khác mãnh sư.

Còn ở đây thì Hin chết tuyệt tự bên cạnh một con la khốn nạn.”

An Haja nghe Hin hát ví y với con la thì bực mình lắm, đi ra ngay khỏi phòng. Vợ không biết y đến, y đi. Haja cho mời ngay viên chánh án Amđala, con ông Tahe, để tuyên bố ly dị. Amđala đến gần nàng Hin:

— Hỡi cô gái con ông An Nêmân! An Haja Abu Môhamat gửi cô hai mươi vạn đram bạc và ủy thác cho tôi, nhân danh ông ta làm thủ tục ly hôn với cô.

Hin reo lên:

— Cảm tạ Chúa! Thế là mong ước của tôi được thực hiện. Tôi được tự do để về với bố. Ôi, người con của Tahe, ông không thể báo cho tôi tin nào vui hơn là tin tôi được giải thoát khỏi con chó quấy rầy này. Ông giữ lấy hai mươi vạn đram, thưởng cho ông về cái tin ông đưa đến cho tôi đấy!

Lúc ấy, Giáo chủ Apđen Malêc Ben Mêruân nghe đồn về tấm nhan sắc vô song và về trí xảo của Hin, thấy thích nàng và cho người đến xin cưới. Nàng viết thư trả lời. Sau khi xưng tụng Thượng đế và mấy câu kính cẩn, nàng tiếp:

“Tâu Giáo chủ! Con chó đã lấy mũi ngửi và làm bẩn cái bình.”

Giáo chủ đọc thư, cười lớn và viết ngay cho nàng:

“Hin, nàng hỡi! Nếu chó đã ngửi cái bình mà làm dơ bẩn thì chúng ta sẽ rửa bảy lần, và chúng ta dùng thì sẽ làm cho nó trong sạch”.

Hin thấy Giáo chủ không nề hà vẫn cứ thích nàng, nàng đành nhận, nhưng xin một điều ghi trong lá thư thứ hai. Sau những lời chúc tụng và nghi thức, nàng viết:

“Tâu Giáo chủ, thiếp sẽ đi, chỉ xin cho An Haja chân không giày, cầm cương, dẫn con lạc đà của thiếp đến cung của Người”.

Thư này càng làm Giáo chủ cười to hơn lần trước. Tức thì ngài ra lệnh cho An Haja cầm cương lạc đà dẫn Hin đi. Haja bực lắm, nhưng biết rằng không thể cưỡng lệnh Giáo chủ. Thế là ông ta đi chân không đến nhà Hin, cầm lấy dây cương lạc đà. Hin trèo lên ngồi vào kiệu. Suốt dọc đường, nàng thỏa thuê đùa quấy kẻ dẫn đường.

Nàng gọi con hầu, bảo hé cái rèm kiệu ra một chút. Nữ tì làm theo. Hin thò đầu ra, quăng một đina vàng xuống bùn, mà gọi Haja:

— Này ông Tổng đốc, ông nhặt trả ta đồng bạc.

An Haja nhặt đưa cho Hin:

— Đây là một đồng đina vàng, không phải đồng bạc.

Hin bật buồn cười:

— Khen thay đức Ala đã làm cho bạc thành vàng dù bị bùn vấy bẩn.

Haja biết ngay đây lại là một miếng nữa của Hin để làm nhục mình. Ông ta bừng bừng vừa giận hờn vừa xấu hổ, nhưng chỉ cúi đầu giấu nỗi hận đối với nàng Hin bây giờ đã là vợ của Giáo chủ.

*

Sêhêrazát kể chuyện này xong, ngồi im. Vua Saria phán:

— Sêhêrazát, những chuyện ấy ta thích đó. Nhưng bây giờ ta thích một chuyện kỳ lạ hơn. Nếu nàng không biết, hãy nói ta hay để ta liệu.

Sêhêrazát tâu:

— Còn chuyện gì kỳ lạ hơn chuyện thiếp sắp kể nếu Bệ hạ cho phép.

Vua Saria phán:

— Kể đi!

Ý NGHĨA CỦA CUỘC SỐNG CHÂN CHÍNH

Người ta kể rằng ở một thành phố nọ mà ở đó người ta dạy đủ các thứ khoa học, có một chàng trẻ tuổi đẹp người và hiếu học, mặc dù sống đầy đủ hạnh phúc, chàng vẫn ham muốn học hỏi luôn luôn để mỗi ngày một hiểu biết thêm.

Một hôm, qua câu chuyện một thương nhân lưu động, chàng được biết ở một nước rất xa kia, có nhà bác học đáng kính nhất của đạo Hồi, một mình đã thâu tóm được tất cả đức độ của tất cả các nhà toán học của thời đại. Chàng lại biết nhà bác học đó danh tiếng lẫy lừng như thế, mà vẫn chỉ làm cái nghề thợ rèn của cha ông ngày trước. Chàng về lấy dép, bị, gậy, rồi tức khắc từ biệt người quen kẻ thuộc, lên đường ra đi tìm đến nơi ở của vị thánh sư nọ, để học chút ít hiểu biết và chút ít khôn ngoan của người. Chàng đi bốn mươi ngày đêm, trải qua bao nỗi gian lao khó nhọc. Nhờ đức Ala phù hộ, chàng đến được thành phố của vị thợ rèn. Chàng tìm ngay đến khu vực rèn. Mọi người qua lại đều chỉ cho chàng cửa hàng của nhà bác học. Chàng đến trước mặt ông, nâng vạt áo của ông lên hôn rồi kính cẩn đứng nghiêm. Vị thợ rèn, một người có tuổi, mặt mày nhân hậu, hỏi chàng:

— Con muốn gì?

Chàng đáp:

— Con muốn học khôn.

Vị thợ rèn không trả lời, đặt cái dây của bễ lò rèn vào tay chàng, bảo chàng kéo đi. Chàng môn đồ mới vâng lời ngay, cầm dây kéo lên, thả xuống liên tục cho đến chiều tối. Hôm sau, cũng thế, rồi những ngày hôm sau nữa, rồi cứ thế hàng tuần, hàng tháng cho đến hết năm. Vị sư phụ và bao nhiêu môn đồ không ai nói với chàng một lời. Họ đều bận việc như chàng, mà không ai phàn nàn than thở về công việc nặng nhọc âm thầm của họ cả. Một hôm chàng đánh bạo cất tiếng: “Thưa thầy!”. Chàng mới kịp nói có thế, vị thợ rèn đã ngừng ngay công việc lại. Tất cả bọn môn đồ lo lắng cũng ngừng lại. Trong sự im lặng của xưởng rèn, vị thợ rèn quay về phía chàng, hỏi:

— Anh muốn gì?

— Muốn khoa học.

— Vậy hãy kéo bễ đi!

Ông không nói thêm một lời, lại tiếp tục công việc. Năm năm nữa trôi qua, ngày nào chàng cũng kéo bễ từ sáng đến tối liên tục, mà vẫn không một lần nào người ta nói với chàng một lời. Nếu có một môn đồ nào muốn được sáng tỏ về bất cứ một vấn đề gì, anh đó chỉ việc viết vào một mảnh giấy đưa lên cho sư phụ lúc sáng sớm, khi mới đến xưởng. Sư phụ không bao giờ đọc, mà chỉ hoặc vứt mảnh giấy vào lò hoặc giắt nó vào nếp khăn trên đầu. Nếu ông vứt vào lửa, thì có nghĩa là lời hỏi không đáng được trả lời; còn nếu mảnh giấy được giắt vào khăn thì người học trò có điều gì muốn hỏi đó, tối đến sẽ thấy câu trả lời viết bằng chữ vàng lên tường trong căn phòng ngủ của chàng.

Khi mười năm đã trôi qua, vị thợ rèn già lại gần, vỗ nhẹ lên vai chàng và lần đầu tiên trong vòng mười năm, chàng bỏ cái dây của bễ lò rèn. Một niềm vui mênh mông tràn ngập lòng chàng. Vị sư phụ nói:

— Nay con có thể về nước, về nhà con, với tất cả khoa học của thế gian và sức sống trong lòng. Con đã học được sự kiên nhẫn nên đã được tất cả những cái kia.

Rồi ông ôm hôn chàng. Trí óc chàng như bừng sáng lên. Chàng về nước, sống giữa bạn bè thân thuộc. Từ đây, chàng thấy rất rõ mọi việc trên đường đời.

HẾT TẬP VIII

Chịu trách nhiệm xuất bản

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: MẠNH TRƯỜNG

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Sửa bản in: PHẠM THẾ CHƯƠNG

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

Tập VIII

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In: 30 000 cuốn, khổ 13x19

Tại: Xí nghiệp in Bưu điện

Số in: 191 - Số xuất bản: 46/VH

Xong vả gửi lưu chiểu ngày 25-7-88

Giá: 700đ00

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

IX

NGUYỄN TRÁC dịch

XUẤT BẢN VĂN HỌC
HÀ NỘI - 1988

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J.G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

TRUYỆN CHÀNG KAMA VÀ NÀNG HALIMA THÔNG THẠO

Ngày xửa ngày xưa có một thương gia tên là Apđen Ramân. Nhờ đức Ala rộng lượng, ông có được hai con, một trai, một gái. Ông gọi con gái là Sao Mai vì có đẹp hoàn hảo, gọi con trai là Kama, tức “mặt trăng rằm”. Hai trẻ càng lớn càng xinh, ông sợ kẻ ghét ghen, sợ bọn hư đốn nên giữ chịt hai con trong nhà. Chỉ trừ mụ nô lệ già trông nom nuôi nấng, còn không ai được thấy mặt đôi trẻ, cho đến khi Kama lên mười bốn tuổi.

Một hôm, ông có vẻ dễ tính, trái với lệ thường, thì bà vợ lên tiếng:

— Này ông! thằng Kama nhà ta đến tuổi lấy vợ rồi đấy, có thể coi nó như một người lớn. Không hiểu ông nghĩ sao mà cư xử với nó như vậy. Nó là gái hay trai, ông nói tôi nghe?

Ông hết sức ngạc nhiên:

— Là trai!

— Thế thì tại sao ông cứ nhốt kín nó trong nhà như một đứa con gái, không cho ai nhìn thấy vậy? Tại sao ông không cho nó ra khu chợ, ngồi trong cửa hiệu, cạnh ông, cho nó biết thiên hạ và cho thiên hạ biết nó mà hiểu rằng ông cũng có một đứa con trai khả dĩ nối được nghiệp mà buôn mà bán. Ông nhiều tuổi rồi (cầu đức Ala cho ông sống mãi) mà không ai biết ông cũng có đứa con thừa kế. Sau này nó có nói: “Tôi là con của thương gia Apđen Ramân đây”, người ta cũng không tin. Người ta sẽ phẫn nộ, ngây ngô, nhưng có lý: “Nào chúng tao có thấy mày bao giờ! Và chúng tao cũng chưa từng nghe nói thương gia Apđen Ramân có để lại một đứa con trai con triếc nào đâu”. Và thế là, ôi tai họa! Triều đình sẽ lấy hết tài sản của con ông.

Bà nói hăng lắm.

— Còn con Sao Mai nữa - bà tiếp - tôi cũng muốn cho người quen thuộc biết, mong có một bà mẹ nào môn đăng hộ đối hỏi cho con trai bà ta để chúng mình có niềm vui dự tiệc cưới của con. Đời là thế, ông ạ. Sống rồi phải chết, ai biết ngày nào.

Nghe vợ nói, ông Ramân suy nghĩ hồi lâu, rồi ngẩng đầu đáp:

— Đúng thế, bà nó ạ. Không ai thoát khỏi số phận đã buộc vào cổ mình. Nhưng tôi phải giữ chúng vì sợ con mắt chẳng lành. Thế là khôn ngoan và cẩn trọng, sao bà lại trách?

— Ma quỷ tránh ra! Hãy cầu đức Sứ giả, ông ạ.

— Mong đức Ala phù hộ Ngài cùng gia quyến. Còn bây giờ ông hãy tin ở đức Ala, Người sẽ chở che cho con cái chúng mình khỏi ảnh hưởng xấu xa của con mắt dữ. Đây là chiếc khăn bằng lụa Môtxun trắng tôi may cho thằng Kama, trong nếp khăn, tôi đã khâu cái ống bạc đựng cuộn kinh thánh chống được mọi bùa ngải. Bây giờ ông có thể bình tâm dẫn Kama đến thăm khu chợ mà chỉ cho nó thấy ngôi hàng của bố.

Rồi không cần biết ông có thuận hay không, bà chạy đi gọi con. Bà đã mặc cho con những áo quần đẹp nhất. Bà dẫn nó đến. Nhìn thấy con, ông thấy ông như mở cờ trong bụng.

— Lạy Chúa! - ông nói - Ya Kama! Cầu đức Ala phù hộ cho con.

Ông đứng dậy, cầm tay dắt con đi ra. Được mấy bước, hai bố con bị người qua lại quây lấy. Họ thấy chú bé đẹp quá, mê hồn, dừng chân cả lại. Đến cổng chợ, quang cảnh lại tưng bừng hơn. Người đến chợ, thôi không đi đi lại lại nữa, kẻ thì chào ông bố để hôn tay Kama, người thì reo lên: “Ya Ala! Sáng nay mặt trời lại mọc lần nữa. Vành trăng tươi non hôm nay hiện nơi khu chợ, sáng trên đầu chúng sinh của Chúa!” Say sưa, họ kêu lên như thế khắp nơi, chen nhau quanh chú bé mà chúc tụng. Ông bố vừa cảm động vừa bực mình; ông sẵng giọng, kêu gọi họ giải tán, nào họ có nghe! Họ mải chiêm ngưỡng tấm nhan sắc kỳ diệu vào khu chợ ngày may mắn hôm nay. Thật đúng như ý trong những vần thơ sau:

“Lạy Chúa! Người đã tạo nên Nhan sắc để làm mất trí chúng con. Người bảo chúng con: “Liệu, không ta phạt đấy!

Chúa hỡi, Người là nguồn của mọi vẻ đẹp, và cái gì đẹp thì Người yêu. Làm sao chúng sinh của Người có thể không yêu cái đẹp, hoặc dửng dưng trước vẻ mỹ miều?”

Ông Ramân như thế là bị nam, nữ ngang dọc vây kín, đứng đực ra mà ngắm nghía đứa con. Ông thấy khó xử quá, buộc cho vợ phải chịu trách nhiệm về những nỗi bực dọc của ông, thầm rủa bà bằng những lời tục tằn mà ông muốn dùng ném vào mặt bọn quấy rầy kia. Cuối cùng ông xô họ ra, lách đưa Kama vào cửa hiệu, cho ngồi sâu vào phía trong để kẻ qua đường ít quấy rầy được. Nhưng cả chợ đã tụ tập tại đây, người chiêm ngưỡng ngày một đông thêm, kẻ đã thấy muốn nhìn lâu nữa, kẻ chưa thấy muốn nhìn thấy một chút gì.

Bỗng một giáo sĩ đi tới. Ông thấy chàng Kama xinh đẹp ngồi cạnh cha, thì mắt sáng lên, ngơ ngẩn. Ông thở dài, và bằng một giọng hết sức xúc động, đọc đoạn thơ:

“Ta thấy cành bân đung đưa trên thân cây sarân, long lanh ánh trăng tháng Ramađân.

Ta hỏi: “Tên cô là gì?” Cô đáp: “Là Ngọc”. Ta kêu: “Ngọc của ta! Của ta!” Cô nói: Ô, không! Không!”

Xong rồi, người giáo sĩ già vừa vân vê chùm râu dài trắng vừa tiến lại gần cửa hiệu. Người đứng xem tỏ lòng kính nể, đứng giãn ra để ông đi.

Giáo sĩ mắt thấm lệ nhìn chú bé, tặng chú một cành húng quế mềm, rồi ngồi xuống chiếc ghế dài kê ở đấy, chỗ gần chú bé nhất. Nhìn ông khi đó, người ta có thể nghĩ tới mấy câu thơ sau của nhà thơ:

“Chú bé mặt đẹp ngồi tại chỗ, đẹp như trăng hiện đến với những kẻ ăn chay tháng Ramađân.

Thì, thấy không, một vị lão trượng vẻ khổ hạnh, đáng kính tiến lên.

Ông suy ngẫm kỹ càng về tình ái, một đêm ngày, và đã có được một sự hiểu biết đặc biệt về những điều hợp pháp cùng bất hợp pháp.

Ông chăm trồng bọn trẻ cả trai lẫn gái. Bọn họ đã làm ông gầy tọp hơn cả que tăm, chỉ còn là nắm xương già dưới làn da khô mỏng.

Ông già kê gian như một gã Magrepbanh lúc nào cũng có một chàng trai xinh đẹp theo sau.”

Bọn người chen chúc trước cửa hiệu thấy ông già ngẩn ngơ say đắm thì xì xào với nhau: “Ua Ala! Bọn giáo sĩ giống nhau tuốt. Họ như con dao của gã buôn liên vu, không muốn phân biệt đực cái”. Có kẻ kêu lên: “Đồ quỷ! Giáo sĩ đắm say chú bé. Cầu Chúa làm cho bọn như lão phải hổ thẹn!”

Ông Ramân thấy cảnh ấy, tự nhủ: “Tốt nhất là về sớm đi thôi”. Ông lần lưng lấy mấy đồng cho lão để lão đi cho rồi.

— Hãy cầm lấy phần may hôm nay, hỡi giáo sĩ!

Ông quay về phía Kama:

— Hôm nay mẹ con gây cho chúng ta bao nỗi phiền hà. Cầu đức Ala phạt cho đích đáng!

Giáo sĩ cứ ngồi yên, không buồn giơ tay nhận tiền.

— Đứng dậy thôi cụ ơi - Ramân nói với giáo sĩ - Chúng tôi phải đóng cửa hiệu đi về.

Nói rồi ông đóng hai cánh cửa lại. Giáo sĩ buộc phải rời chiếc ghế - lão ngồi như đóng đinh - đi vào trong phố, nhưng mắt không rời Kama. Đóng cửa xong, hai bố con rẽ đám đông tìm lối ra. Giáo sĩ lẽo đẽo theo sau, gậy nhịp bước tới tận nhà vị thương gia. Thấy giáo sĩ bám riết, Ramân vẫn không gắt mắng, vì kính trọng tôn giáo cũng có, vì người ta nhìn vào cũng có.

— Hỡi vị giáo sĩ, cụ muốn gì nào? - ông Ramân hỏi.

— Hỡi ông chủ của tôi! Tôi muốn được ngài mời tối nay và ngài biết người được mời cũng là khách của đức Ala (hãy xưng tụng Người).

— Vậy, xin mừng người khách của Chúa! Mời giáo sĩ vào.

Ông nghĩ bụng: “Lạy Chúa! Ta biết rồi. Nếu tên giáo sĩ này có ý chẳng tốt đối với con ta, nếu số phận hẩm hiu của lão xui lão giở trò gì bằng lời nói hoặc hành động, nhất định ta sẽ giết lão, đem chôn trong vườn mà nhổ lên mộ. Dù sao, ta hãy cho lão ăn. Mọi người khách trên đường của đức Ala đều có cái may mắn ấy”

Ông đưa giáo sĩ vào nhà, gọi người hầu gái da đen đem bình nước và chậu đến và dọn các thức ăn ra. Giáo sĩ vừa rửa tay, vừa khấn nguyện đức Ala, rồi quỳ xuống làm lễ, đọc hết cả chương “con Bò cái” đến chương “Cái Bàn” lại chương “Miễn Trừ”, xong rồi mới đụng đến các thức ăn trong mâm, ăn nhỏ nhẹ, từ tốn. Và cảm ơn ân đức của đấng Ala.

Ông Ramân được người hầu báo cho biết giáo sĩ đã ăn xong. “Đã đến lúc làm rõ mọi việc” - ông nghĩ, và bảo con:

— Đến hỏi xem ông ta có cần gì nữa không. Hãy bắt chuyện với ông lão. Lời nói của một giáo sĩ vốn bay dọc ngang trên trái đất, họ thường thích thơ phú và câu chuyện của họ bổ ích cho người nghe. Con hãy ngồi gần lão, nếu lão cầm tay con cứ để mặc, vì kẻ giáo dục người khác ưa được trực tiếp với học trò để dễ truyền lời dạy. Phải lễ độ và ngoan ngoãn vì lão vừa là khách của nhà mình, vừa tuổi tác già nua.

Dặn xong, ông để Kama đến với giáo sĩ và lên gác ngồi vào một chỗ kín đáo có thể nhìn và nghe được giáo sĩ ở phòng dưới.

Thấy cậu bé đẹp vào đến bậc cửa, giáo sĩ xúc động quá, nước mắt tuôn trào, như một người mẹ mất con vừa tìm thấy lại. Kama lại gần cất giọng ngọt ngào đến nỗi làm cho bồ hòn hóa mật ong. Cậu hỏi ông có thiếu gì không, có được hưởng phần đấng Ala ban phát cho chúng sinh không. Và cậu đến ngồi cạnh ông, duyên dáng, lịch sự. Cậu vô tình để hở bắp đùi trắng mịn như bột hạnh nhân. Nhà thơ viết thế này, ai mà cãi được:

“Hỡi tín đồ! Một bắp đùi bằng trai ngọc và hạnh nhân! Gọi hôm nay là ngày Phục sinh bạn cũng đừng ngạc nhiên vì người ta không thể biểu hiện rõ hơn khi hở hang đôi bắp”.

Giáo sĩ chỉ thấy có mình chú thiếu niên. Ông không những không giở bất cứ một trò nhảm nhí nào mà còn lùi lại, ngồi xa ra trên một chiếc chiếu, thái độ đứng đắn, tự trọng rõ ràng. Ông tiếp tục nhìn chú, không nói một lời, mắt đẫm lệ, xúc động y như vừa rồi, khi ngồi lặng trên chiếc ghế dài trước cửa hiệu. Kama lấy làm ngạc nhiên, hỏi tại sao ông có ý tránh, cậu có điều gì đáng chê trách, hoặc gia đình cậu có điều gì khiếm khuyết với khách chăng? Giáo sĩ trả lời bằng những lời đẹp này của nhà thơ:

“Lòng ta đắm say nhan sắc, vì chỉ có thế người ta mới tới được đỉnh cao của sự vẹn toàn.

Nhưng, tính ta không ham muốn những thú tục tằn. Ta ghét đắng ghét cay những kẻ không biết yêu như thế”.

Thế đấy! Và ông bố Kama nghe và thấy rõ hết. Ông bối rối quá chừng. “Ta nghi ngờ vị giáo sĩ đức độ này, thật là bậy bạ! Ta đã xúc phạm đến đức Ala. Xin Người hãy làm cho kẻ ác ma phải xấu hổ vì đã khêu gợi cho con người nghĩ sai về đồng loại!” Nghĩ vậy, ông vội chạy xuống gác, vào phòng, chào hỏi và chúc mừng khách.

— Cầu đức Ala phù hộ cho ngài - ông nói. Xin ngài hãy cho tôi biết vì sao ngài xúc động đến phát khóc? Vì sao thấy thằng con tôi ngài lại thở dài não nuột? Hẳn phải có duyên cớ gì?

— Hỡi vị mến khách, ông nói phải đấy!

— Vậy xin cho được biết ngay.

— Ôi, vị chủ nhân của tôi! Sao lại buộc tôi phải làm tấy lại một vết thương đã lành, cho thọc lại một lưỡi dao vào da thịt?

— Lấy quyền của người đón khách, tôi xin ngài hãy thỏa nguyện cho tính hiếu kỳ này của tôi.

Giáo sĩ nói:

— Vậy thì, hỡi vị chủ nhân của tôi…

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 782, nàng tiếp:

— Vậy thì, hỡi vị chủ nhân của tôi. Tôi là một giáo sĩ khốn khổ, lang thang đêm ngày trên mọi miền đất của đức Ala mà chiêm ngưỡng sự nghiệp của đấng Hóa Công. Một buổi sáng thứ sáu, số phận đã dẫn tôi đến Baxra. Vào trong thành phố, tôi nhận thấy các chợ, các cửa hàng cửa hiệu đều mở, các ngăn hàng đầy hàng hóa hoặc thức ăn đồ uống; nói chung là tất cả những thứ mua, bán, ăn, uống được. Nhưng tôi cũng nhận thấy trong chợ, trong cửa hiệu không có lấy bóng một kẻ mua người bán, một bà già hay một cô gái qua lại. Tất cả đều hoang vắng. Không có một phố xá nào có lấy một con chó, một con mèo, một trò chơi con trẻ. Đâu cũng im ắng, lạnh lùng, chỉ có đức Ala là hiện diện. Tôi ngạc nhiên quá, nghĩ: “Không biết dân chúng thành phố này đi đâu, đem đi cả chó cả mèo mà để lại trên ngăn tủ tất cả các thứ hàng hóa này?” Nhưng vì đói bụng, tôi không nghĩ ngợi lâu. Trông thấy một ngăn bánh ngọt, tôi ăn chán chê; xong đến một cửa hiệu quay, chén ba bốn cặp chả cừu, một, hai con gà giò rán mới lấy ở lò ra, còn nóng, và vài chiếc bánh kẹp. Trong suốt cuộc đời giáo sĩ hành hương của tôi, lưỡi chưa từng được nếm, mũi chưa từng được ngửi những thức ăn ngon thơm như thế này. Tôi thầm cảm tạ đức Ala đã ban ân huệ cho kẻ đói nghèo. Tôi đến một nơi bán kem nước đá, làm mấy cốc kem thơm cho mát ruột mà đã từ lâu không quen nữa với các thức uống của người thành thị lắm tiền. Tôi cảm tạ đấng Ban ơn đã không quên tín đồ mà cho họ nếm trước mùi vị nước của cái giếng Tiên trên vườn Thượng uyển.

Bụng dạ tạm yên, tôi lại nghĩ đến điều kỳ lạ của thành phố chắc là vừa mới bị dân chúng xa lìa. Càng nghĩ càng bối rối. Tôi bắt đầu thấy sợ tiếng bước chân của mình đập trong thanh vắng. Bỗng có tiếng nhạc, lắng nghe, thấy nó đang tiến về phía tôi. Trí óc có phần bối rối về những điều kỳ lạ mà chỉ có độc một mình chứng kiến, tôi ngỡ mình đang ở trong một thành phố bị phù phép và tiếng nhạc vừa nghe là của bọn yêu ma - cầu đức Ala trừng phạt chúng! Sợ quá, tôi chạy vào phía trong một hiệu bán ngũ cốc, nấp sau một bì đậu. Nhưng, hỡi ông chủ của tôi, tôi vốn hiếu kỳ - xin đức Ala tha thứ - tôi vẫn lén nhìn ra ngoài phố, mà giữ không cho ai thấy được mình. Đang cố gắng thu xếp ngồi sao cho ít mệt nhất, thì thấy ngoài phố, một đoàn lộng lẫy không phải yêu ma mà là những tiên nữ nhà trời. Họ gồm bốn chục thanh nữ, mặt sáng như trăng, không che mạng, đi hàng đôi nhịp nhàng bước theo nhạc. Phía trước là mấy cô đàn sáo và theo nhịp, mấy cô khác nhảy múa, nhẹ nhàng như chim. Mà họ là chim thật, trắng hơn bồ câu và nhất định nhanh nhẹn hơn. Con gái của loài người thì sao mà nhịp nhàng và thanh thoát đến thế! Có thể là họ từ tiên giới giáng hạ xuống cho sáng cõi trần trong ít lâu.

Thưa vị chủ nhân của tôi! Dù sao thì khi cặp cuối cùng vừa qua cửa hiệu, tôi thấy một phu nhân trẻ, đẹp quá chừng, cưỡi một con ngựa cái trán có một ngôi sao, dây cương do hai cô da đen cầm. Trông thấy thiếu phụ, tôi như mê mẩn, nín thở suýt ngã quay ra sau cái bì hạt đậu. Quần áo nàng đính toàn ngọc; tóc, cổ, cổ tay, mắt cá chìm dưới những chuỗi kim cương, ngọc trai, đá quý, nào xuyến, nào vòng, trông nàng càng lộng lẫy. Bên phải nàng, một nữ nô cầm kiếm tuốt trần, cán là một viên ngọc bích to tướng. Con ngựa cái nàng cưỡi có dáng một bà hoàng, kiêu hãnh với vành đai trên đầu. Cái đoàn người huy hoàng ấy cứ nhịp nhàng xa dần, xa mãi, để lại trong tôi một trái tim say đắm bị trọng thương, một tâm hồn vĩnh viễn nô lệ cho ái tình và những con mắt không thể nào quên được hình ảnh nàng mà nói với mọi tấm nhan sắc: so sánh với nàng, ngươi có ra gì!

Khi đoàn người khuất hẳn và tiếng nhạc chỉ còn thoảng nhẹ bên tai, từ sau cái bao đậu, tôi bước khỏi cửa hiệu, ra phố. Ngạc nhiên thay! Cùng lúc đó, cả khu chợ nhộn nhịp hẳn lên. Các ông chủ hiệu, như từ dưới đất chui lên đến ngồi tại quầy của mình. Ông chủ cửa hiệu mà tôi trốn, một nhà buôn ngũ cốc, cũng không biết xuất hiện từ đâu, đang bán thóc gạo cho mấy người nuôi gà vịt và những khách hàng khác. Tôi mỗi lúc một dao động, tìm gặp một khách qua đường để hỏi cho ra nhẽ vì sao có cái cảnh vừa rồi, cùng tên người đàn bà kỳ diệu cưỡi con ngựa cái có ngôi sao trên trán. Nhưng ngạc nhiên xiết bao! Người ấy nhìn tôi, sợ hãi, mặt vàng như nghệ, và vén áo lên, anh ta quay lưng lại, vắt chân lên cổ mà chạy như bị giờ chót của số phận đuổi theo. Tôi hỏi một người thứ hai, anh ta lờ đi như không trông thấy, không nghe thấy tôi hỏi, nhìn ngang mà bước tiếp. Tôi còn hỏi nhiều người nữa, nhưng không một ai buồn trả lời. Người ta tránh tôi, làm như tôi mới ra khỏi một hố phân hay đang vung một thanh kiếm chặt đầu. Hỡi giáo sĩ Mỗ - tôi tự bảo - muốn rõ chuyện, chỉ còn cách vào một hiệu cắt tóc mà cạo đầu rồi hỏi anh thợ cạo. Người biết đấy, kẻ làm cái nghề này, lưỡi hay ngứa ngáy mà lời nói thì luôn luôn ở đầu lưỡi. Có lẽ anh ta sẽ cho ngươi biết cái điều ngươi muốn biết. Nghĩ vậy, tôi vào một hiệu cắt tóc, cắt xong tôi trả rất hậu hĩnh, có bao nhiêu tiền dốc hết, rồi mới nói điều tôi tha thiết muốn biết, hỏi anh ta người đàn bà đẹp siêu phàm ấy là ai. Anh thợ cạo sợ hãi, tròn xoe đôi mắt:

— Lạy Chúa! Hỡi vị giáo sĩ của tôi - anh nói - nếu ngài còn muốn giữ cái đầu trên cổ, muốn giữ cái cổ cho yên lành thì xin đừng có hở cho ai rõ cái điều ngài đã bất hạnh trông thấy. Muốn an toàn hơn, ngài nên rời ngay thành phố chúng tôi để khỏi mất mạng. Đó là tất cả những gì tôi có thể nói với ngài. Điều bí mật này đã làm đau khổ tất cả Baxra; người ta chết như ngả rạ, nếu rủi ro không kịp tránh đoàn người ào ào đến. Tên nô lệ lăm lăm thanh kiếm trần chém đầu những kẻ tò mò dám nhìn họ hoặc không tránh kịp. Đấy, tôi chỉ có thể nói với ngài như thế.

Tôi bèn rời cửa hiệu, vội ra khỏi thành phố, qua đường thành mới thấy yên tâm. Tôi đi cùng trời cuối đất, lòng vẫn canh cánh hình ảnh người đẹp thoáng trông thấy, đêm ngày khôn nguôi cho đến khi tới trước cửa hiệu của ngài. Tôi được thấy Kama, sao mà cậu con trai của ngài giống cô thiếu nữ phi thường ở Baxra như lột! Vì vậy, tôi xúc động quá, không cầm được nước mắt, quả thật là điên dại! Hỡi vị chủ nhân của tôi, tôi than thở, tôi cảm thương là do thế đấy.

Kể xong, giáo sĩ lại nhìn Kama mà nức nở.

— Hỡi vị chủ nhân của tôi - ông vừa khóc vừa nói thêm - cầu đức Ala phù hộ cho ngài. Tôi đã kể hầu ngài câu chuyện cần kể. Tôi không muốn lạm dụng lòng hiếu khách ngài dành cho một kẻ tôi tớ của Chúa. Xin ngài hãy mở cửa cho tôi đi tiếp con đường của tôi. Nếu tôi được chúc tụng ân nhân của tôi, thì tôi cầu mong đức Ala đã tạo nên hai con người hoàn mỹ như cậu con trai của ngài và cô gái trẻ của Baxra, hãy hoàn thành sự nghiệp của Người mà cho họ được sum họp với nhau.

Nói xong, giáo sĩ đứng dậy, xin đi. Ông bố cố giữ không được. Giáo sĩ chúc tụng một lần nữa, từ biệt, thở dài như lúc đến. Về phần ông, thì như thế.

Còn về Kama thì suốt đêm ấy, chàng không tài nào nhắm được mắt vì mải nghĩ đến câu chuyện của giáo sĩ và tấm nhan sắc được miêu tả của người đàn bà. Mờ sáng hôm sau, chàng vào buồng đánh thức mẹ:

— Mẹ ơi - chàng nói - mẹ gói hành lý cho con. Con phải đi ngay đến Baxra. Số phận con đang chờ con ở đấy.

Nghe con nói, bà mẹ kêu la, khóc lóc thảm thiết. Bà gọi ông, cho biết cái tin bất ngờ, lạ lùng ấy. Bố Kama khuyên can đủ điều nhưng chàng không muốn để vào tai lời khuyên nào, mà chỉ nói, để kết thúc:

— Con không đi Baxra ngay thì con chết mất!

Bố mẹ Kama nghe lời nói quả quyết và ý định dứt khoát ấy, chỉ còn biết thở dài mà nhận lấy cái điều số phận đã định. Bố Kama thì đổ lên đầu bà vợ tất cả những việc trái ý từ khi ông nghe lời bà dẫn Kama đến khu chợ. “Đó Apđen Ramân - ông nghĩ - cẩn thận và khôn ngoan cho lắm vào, kết quả như thế đấy! Chỉ có đức Ala toàn năng mới có quyền lực và có thể cứu vớt được ta. Cái gì đã được ghi thì cứ thế mà chạy, không ai cưỡng nổi lời tuyên án của số phận mình. Mẹ Kama, hai lần buồn khổ, bị chồng mắng lại bị con bỏ đi, cũng buộc lòng phải chuẩn bị cho con lên đường. Bà trao cho Kama một chiếc túi nhỏ đựng bốn chục viên đá quý to như hồng ngọc, kim cương, bích ngọc.

— Con giữ cho cẩn thận cái túi này - bà dặn. - Có thể cần đến khi con thiếu tiền.

Còn ông bố thì cho chín mươi ngàn đina vàng làm lộ phí và tiêu pha ở nước ngoài. Hai ông bà ôm hôn con, từ biệt mà khóc. Ông bố gửi gắm con cho người cầm đầu đoàn đi Irắc. Kama hôn tay bố, tay mẹ, đi về phía Baxra kèm theo lời nguyền ước của bố mẹ.

Đức Ala che chở, chàng đến được Baxra, bình yên vô sự.

Hôm chàng đến nơi là đúng buổi sáng thứ sáu. Kama có dịp nhận biết rằng tất cả những gì vị giáo sĩ nọ đã kể đều đúng sự thật. Quả vậy, chàng có thấy chợ thì trống không, phố xá vắng người, các cửa hàng không người mua bán. Chàng đói bụng, cứ việc ăn uống theo sở thích cho đến no say. Vừa ăn xong, nghe có tiếng nhạc, chàng vội trốn đi như trước kia giáo sĩ đã làm. Rồi chàng thấy hiện đến người thiếu phụ với đám bốn chục tùy tùng. Nhan sắc nàng đã khiến Kama quá xúc động mà ngất đi.

Tỉnh lại, chàng thấy khu chợ nhộn nhịp, kẻ qua người lại, đông đúc như cuộc sống làm ăn không bị ngắt quãng. Nhận định tỉ mỉ về sức hấp dẫn lạ lùng của cô gái, chàng bèn đến các cửa hiệu lớn, mua lấy những quần áo sang trọng, đẹp đẽ nhất cho mình. Xong, đến nhà tắm công cộng tắm rửa chải chuốt kỹ càng. Ra khỏi nhà tắm, trông chàng như một vị thiếu quân. Rồi chàng tìm đến cửa hiệu anh thợ cạo trước kia đã cạo cho giáo sĩ. Chủ khách chào hỏi nhau xong, chàng nói:

— Ôi, con người có bàn tay nhanh nhẹn, khéo léo! Tôi có chuyện riêng muốn nói với bác. Xin bác đóng cửa, đừng tiếp những ai hay lui tới nơi này. Và xin đền bù cho bác đây!

Chàng trao một cái túi đựng đầy đina vàng. Anh thợ cạo đỡ lấy, ướm thử số vàng, rồi vội giắt vào lưng. Khi còn lại hai người, chàng năn nỉ:

— Con người có đôi tay nhanh nhẹn! Tôi ở xa đến, xin hỏi bác vì sao buổi sáng thứ sáu này không ai đến chợ?

Anh thợ cạo thích thú về tính tình rộng rãi, về cái vẻ vương mạo của chàng trai bèn đáp:

— Thưa chủ nhân, đấy là điều bí ẩn tôi chưa hề tìm hiểu, mặc dù, cũng như mọi người, cứ mỗi buổi sáng thứ sáu thì lẩn trốn đi. Nhưng nếu chàng thiết tha muốn biết, tôi sẽ làm cho chàng cái điều mà cả đến anh tôi, tôi cũng không làm. Tôi để chàng làm quen với vợ tôi. Mụ ta biết mọi việc xảy ra ở đô thành, chả là mụ bán nước hoa cho tất cả các khuê phòng ở Baxra, các dinh thự và cho cả cung cấm nhà vua. Cứ nhìn vẻ chàng, tôi biết chàng đang sốt ruột và chàng cũng ưng lời bàn của tôi. Vậy ngay bây giờ tôi chạy đi tìm mụ ấy về, và nói cho mụ biết. Xin chàng cứ bình tâm ngồi chờ ở đây, cho đến khi tôi quay về.

Anh thợ cạo để Kama trong hiệu, vội đi tìm mụ vợ, cho biết duyên do, đồng thời đưa mụ túi tiền. Mụ vợ vốn thông minh nhanh nhẹn, nói:

— Mong chàng ta là khách quý của đô thành. Tôi sẵn sàng tận tình giúp đỡ. Bảo chàng đến đây, tôi nói cho hay.

Anh thợ cạo trở lại nhà, thấy Kama vẫn ngồi đợi.

— Chú mày ơi, đi với tôi đến chỗ mụ nhà tôi, mụ ấy đã bảo công việc được đấy!

Anh ta dẫn Kama đến nhà mụ vợ. Mụ niềm nở mời ngồi trên ghế tựa:

— Hỡi vị khách xinh tươi - mụ nói - xin chàng cứ tự nhiên như ở nhà mình, coi chủ nhà như nô lệ của chàng. Chàng cứ ra lệnh.

Mụ dùng chiếc khay đồng, mời uống các thức giải khát và ăn bánh kẹo, ép chàng ăn uống mỗi thứ một chút, mỗi lần mời lại kèm theo lời chúc: Mong quý khách được khoan khoái ăn uống ngon lành!

Kama lấy một nắm đina vàng đặt lên đầu gối mụ mà rằng:

— Của ít lòng nhiều. Nhưng lạy Chúa! Tôi sẽ hậu tạ lòng tốt của bác. Giờ thì bác biết gì xin kể cho nghe.

— Hỡi chàng trai trẻ - mụ đáp - ánh sáng của mắt ta, vành hoa trên đầu ta! Xin chàng biết cho rằng một hôm vị vua của đô thành Baxra được vua Ấn Độ tặng một hòn ngọc làm quà. Hòn ngọc đẹp quá, như sinh ra từ một tia sáng mặt trời đọng lại ở một quả trứng thần kỳ của biển cả. Ngọc khi trắng, khi vàng, và như chuyển trong lòng một ngọn lửa cháy trong nước sữa. Nhà vua ngắm nghía suốt một ngày, và vì không muốn bao giờ phải rời nó, định dùng một dải lụa đeo vào cổ. Viên ngọc còn nguyên vẹn chưa có lỗ. Nhà vua cho vời tất cả thợ kim hoàn của Baxra đến mà bảo:

— Ta muốn các ngươi đục cho viên ngọc đế vương này một cái lỗ, đục thật khéo. Ai làm được mà không sứt sẹo mảy may, có thể xin ta gì, ta cũng sẽ cho nấy, mà còn hơn nữa. Nhưng nếu không thành mỹ mãn, hoặc nếu vì số phận hẩm hiu mà làm hư hỏng ít nhiều thì sẽ bị tử hình thảm hại nhất. Do sự vụng về ấy, ta sẽ bắt phải chịu mọi hình phạt trước khi cho đem chặt đầu. Bọn các ngươi nghĩ sao?

Nghe lời phán hỏi, thấy rõ nguy cơ cho linh hồn, bọn thợ kim hoàn quá sợ hãi:

— Tâu đức vua muôn đời! Hòn ngọc này tinh tế lắm. Đục lỗ qua ngọc thường còn phải thật khéo tay, ít có thợ lành nghề làm mà không tránh khỏi một vài thiếu sót. Chúng thần xin bệ hạ miễn cho. Bàn tay chúng thần không sao có được sự khéo léo cần phải có. Tuy nhiên chúng thần cũng có thể tiến cử một người khả dĩ thực hiện được cái công việc nghệ thuật kỳ lạ này. Đó chính là vị tù trưởng của chúng thần.

— Là người thế nào vậy? - vua hỏi.

— Là vị tổ sư nghề kim hoàn, tên là Ôbét. Ông ta khéo tay hơn chúng thần vô vàn. Đầu mỗi ngón tay của ông như có một con mắt, trong mỗi con mắt có chứa một sự khéo léo dị thường.

— Vậy thì các ngươi hãy đi gọi hắn đến ngay đây!

Bọn thợ đi ngay và trở lại với trùm phường Ôbét. Lão trùm cúi lạy xong, đứng chờ lệnh. Nhà vua cho lão biết công việc phải làm cùng phần thưởng hoặc hình phạt kèm theo. Nhà vua đưa viên ngọc ra. Ôbét xem xét một lúc và tâu:

— Thần không đục được lỗ xuyên qua thì quả đáng chết!

Rồi xin phép nhà vua, ông ngồi xổm xuống, lấy ở thắt lưng vài dụng cụ nhỏ. Ông kẹp viên ngọc giữa hai ngón chân của hai bàn chân đặt giáp nhau, rồi với một sự khéo léo và nhẹ nhàng khó tưởng tượng, lão làm việc như con trẻ chơi quay, và không đầy thời gian để đục một quả trứng, lão đã có hai lỗ bằng nhau, cân đối thông nhau mà viên ngọc không mảy may sứt sẻ. Ông lấy ống tay áo lau qua rồi đưa lên trình nhà vua. Vua khoái trá, hết sức hài lòng. Ngài lấy một sợi dây lụa bé xâu qua mà đeo vào cổ và lên ngồi trên ngai vàng. Ngài nhìn quanh, mắt vui sướng long lanh, viên ngọc như một mặt trời đeo ở cổ. Vua phán:

— Ôbét này, giờ thì ngươi hãy cho biết điều ngươi mong ước.

Ôbét nghĩ một lúc:

— Cầu chúa Ala cho đức vua trường thọ! Kẻ tôi tớ này mà đôi tay vụng về đã có vinh dự được mó vào để rồi dâng lại cho chủ, viên ngọc kỳ lạ kèm theo một lỗ đục theo ý của Người; kẻ tôi tớ ấy có một cô vợ còn trẻ lắm mà hắn phải chiều chuộng. Hắn đã già, mà những kẻ suy yếu, muốn không bị vợ ghét bỏ thì phải kính trọng vợ đủ điều và không được làm gì mà không hỏi ý kiến của cô ta. Tên nô lệ của đức vua muôn thuở là như thế đấy. Hắn muốn được biết ý kiến của vợ về điều ân huệ mà vị chủ tối thượng của hắn ban cho để xem cô vợ có điều ước nguyện gì thích thú hơn điều thần tưởng tượng. Vì đức Ala không chỉ cho cô ta tuổi trẻ và một tấm nhan sắc mê hồn mà còn cho cô ta một bộ óc phong phú, nhạy bén và một năng khiếu suy đoán tài tình trong mọi trường hợp.

— Vậy, Ôbét, ngươi hãy đi hỏi ý kiến vợ nhanh lên và trả lời ta, vì chỉ khi nào thực hiện xong lời hứa, đầu óc ta mới thanh thản được.

Lão thợ ra khỏi hoàng cung, chạy tìm vợ và cho biết sự tình.

Cô vợ trẻ reo lên:

— Thật đáng xưng tụng đức Ala, Người đã cho ta được sớm thỏa nguyện. Quả là tôi có một điều ước, một ý định muốn thực hiện dù là điều ít ai ngờ tới. Nhờ ơn Chúa, nhờ công việc của chàng phát đạt, chúng mình đã giàu có, hết đời cũng chẳng thiếu thốn gì. Về mặt này, chẳng còn gì phải mong ước. Và điều tôi muốn thực hiện cũng chẳng làm tốn một xu cho quỹ nhà vua. Nó là thế này: ông chỉ xin nhà vua cứ thứ sáu cho phép tôi được dạo qua các chợ, các phố với một đoàn tùy tùng như của các công chúa. Khi tôi qua, không ai được ra phố. Ai mạo hiểm sẽ mất đầu. Tôi mong nhà vua y cho để thưởng cho chàng công đã đục được lỗ xuyên qua viên ngọc.

Nghe cô vợ trẻ nói, lão thợ bạc rất đỗi ngạc nhiên. “Lạy Chúa - lão nghĩ - phải tinh quái lắm mới tự cho mình hiểu được người đàn bà suy nghĩ gì”. Nhưng vì lão yêu vợ, lại già và quá xấu xí nữa, nên không muốn trái ý vợ, chỉ đáp:

— Tôi nhận tâu lên nhà vua điều cô muốn, nhưng nếu đoàn người đi qua mà các chủ hiệu bỏ trốn đi thì chó, mèo sẽ tàn phá bộ mặt của các cửa hàng và như thế, lương tâm chúng mình sẽ chỉ càng thêm cắn rứt.

— Không sao! Sẽ ra lệnh cho mọi người hôm ấy nhốt hết chó mèo lại. Tôi muốn các cửa hàng vẫn cứ mở cửa khi đoàn đi qua. Mọi người, lớn bé sẽ trốn vào giáo đường, đóng cửa lại để không một ai ló đầu ra mà nhìn.

Lão thợ kim hoàn Ôbét đến trước nhà vua, hết sức bối rối tâu bày ý nguyện của vợ. Không ngờ vua phán:

— Được thôi!

Thế rồi ngài cho mõ rao khắp đô thành, cứ mỗi thứ sáu, hai giờ trước khi cầu kinh, các nhà buộc phải để ngỏ cửa hiệu, vào trốn trong các giáo đường không được giơ đầu ra phố mà đầu sẽ rụng khỏi vai. Lệnh cũng bắt phải nhốt hết chó, mèo, lừa, lạc đà cùng mọi súc vật dùng để kéo có thể chạy qua các khu chợ.

Từ đó, mỗi thứ sáu, hai giờ trước khi cầu kinh buổi trưa, chị vợ lão thợ kim hoàn lại dạo chơi. Người, chó mèo không dám lộ mặt ngoài đường phố. Kama ạ, chính là nàng đấy, đẹp khác thường, cái người chàng thấy sáng nay giữa đám thanh nữ có một nữ nô đi trước, lăm lăm thanh kiếm trần sẵn sàng chặt đầu những kẻ dám nhìn nàng qua.

Sau khi kể xong cho Kama điều chàng muốn biết, vợ anh thợ cạo im lặng một lát, quan sát chàng rồi mỉm cười:

— Hỡi chàng trai có khuôn mặt xinh xắn, vị chủ đáng quý của tôi! Tôi thấy rằng chỉ kể chuyện suông chưa đủ, chàng muốn hơn nữa kia, chẳng hạn muốn tôi chỉ cách tái kiến người thiếu phụ huyền diệu, vợ lão thợ kim hoàn già kia.

Kama thú nhận:

— Bác ơi, mẹ của tôi ơi, đúng đấy là điều mong ước thầm kín của lòng tôi. Tôi xa gia đình, ở đó có một ông bố, một bà mẹ yêu tôi, vắng tôi thì khóc. Tôi từ đất nước xa xôi đến đây chỉ cốt được trông thấy cô ta.

— Thế thì con hãy cho mẹ biết con có những gì là quý giá nào?

— Mẹ ơi, con có nhiều thứ đẹp lắm, trong số đó có bốn loại đá quý, loại thứ nhất giá mỗi viên ít ra cũng năm trăm đina vàng, loại thứ hai bảy trăm, loại thứ ba tám trăm rưỡi, và loại thứ tư một nghìn.

— Thế con có sẵn lòng cho đi bốn viên của bốn loại ấy không?

— Con sẵn sàng hiến tất cả những gì con có.

— Con thật là một vành hoa trên đầu những kẻ hào phóng nhất. Con hãy đến khu kim hoàn, tìm lão thợ kim hoàn Ôbét, rồi ta bảo làm gì thì con làm nấy.

Và mụ bảo cho chàng làm mọi thứ để đạt tới đích, rồi nói thêm:

— Trong mọi việc phải khôn ngoan, phải nhẫn nại. Làm xong những điều tôi dặn, đến báo cho tôi biết. Đừng quên đem theo một trăm đina cho ông chồng thợ cạo khốn khổ của tôi.

Kama nhất nhất xin theo. Chàng ra khỏi nhà bác thợ cạo, vừa đi vừa nhẩm lại cho thật nhớ những điều căn dặn của mụ bán nước hoa. Chàng xưng tụng đức Ala đã đặt trên đường chàng người đàn bà chỉ đường tốt bụng.

Chàng đến khu kim hoàn. Người ta chỉ cho ngay cửa hiệu ông Ôbét. Chàng vào, thấy ông giữa đám người học việc thì chào hết sức kính cẩn, tay đặt lên ngực, lên môi, lên đầu mà nói:

— Cầu chúc ông bình an.

Ông Ôbét đáp lễ niềm nở, mời ngồi. Kama mở túi lấy một viên ngọc loại thường nhất trong số ngọc chàng có:

— Bác làm giúp cho viên ngọc này một cái ổ nhẫn đúng với tài của bác, đơn giản và nhẹ nhàng thôi - chàng nói.

Cùng lúc chàng đưa hai mươi đồng vàng.

— Đây mới chỉ là một phần tiền ứng trước cho công việc của bác.

Chàng cũng tặng đám đông học việc, mỗi người một đồng, còn lũ hành khất thấy chàng ăn vận sang trọng vào cửa hiệu, theo đến cũng được mỗi người một đồng vàng. Chàng ra về, để lại đám người bàng hoàng về lòng rộng rãi, về tấm nhan sắc cùng cách cư xử cao đẹp của chàng.

Lão Ôbét bắt tay ngay vào việc. Lão cực kỳ khéo tay, lại có đủ các đồ dùng mà không một người thợ bạc nào có được, nên ngày vừa hết thì cái khung gỗ cũng làm xong, chạm trổ, đánh bóng tử tế. Vì sáng hôm sau Kama mới trở lại, tối hôm ấy, lão Ôbét đem khoe với vợ - người đẹp trong truyện - hòn ngọc diệu kỳ, trong suốt, trông những muốn ngậm cho ướt mồm. Chị vợ thấy đẹp, hỏi của ai.

— Của một chàng trai ở đô thành khác đến, một người còn lộng lẫy hơn viên ngọc này - lão đáp. - Viên ngọc tôi làm khung được trả công rất hậu. Chưa bao giờ một việc làm được trả công cao đến thế. Chủ của viên ngọc đẹp trai, quyến rũ, mắt tình tứ, má như cánh mẫu đơn nở trên đất lốm đốm hoa nhài, miệng như chiếc ấm của đức Xôlâymân, môi như nhúng vào nước máu hồng mã não, cổ như cổ linh dương với cái đầu nhỏ xinh như cành hoa đỡ lấy cái đài hoa vậy. Để tóm tắt cái vượt lên mọi lời tán tụng chàng ta đẹp, quả là đẹp, đẹp đẽ bao nhiêu, quyến rũ bấy nhiêu. Chàng giống như cô em, giống về sự hoàn mỹ, giống về tuổi trẻ và diện mạo.

Lão thợ bạc miêu tả cho vợ nghe chàng Kama trẻ tuổi như thế đấy và không ngờ rằng lời nói của mình vừa nhóm lên trong lòng người thiếu phụ một sự đắm say bất ngờ, càng mặn nồng vì người được miêu tả không có đấy. Dưa chuột đem vùi vào bãi đất nhiều phân thì mọc thành rừng. Lão quên rằng không có lời mối manh tệ hại nào lại có kết quả chắc chắn bằng lời một ông chồng vì không lường trước được hậu quả mà lại ca ngợi trước mặt vợ mình những điều tốt lành và sắc đẹp của một người không quen biết. Chính vì vậy đức Ala tối cao thường phán quyết số mệnh chúng sinh của Người và bắt họ phải mò mẫm trong bóng tối của sự mù quáng.

Chị vợ trẻ ghi vào đáy lòng những lời của lão thợ bạc nhưng không lộ mảy may nỗi lòng xao xuyến. Nàng nói, vẻ hững hờ:

— Cho em xem chiếc nhẫn.

Ôbét đưa cho xem. Nàng nhìn ơ hờ, và thẫn thờ đeo vào ngón tay.

— Vừa quá - nàng nói - cứ như thể chiếc nhẫn được đánh cho ngón tay em. Chàng nhìn xem, hợp với em quá!

— Những ngón tay tiên nữ muôn năm! Lạy Chúa! Người chủ chiếc nhẫn này vốn hào phóng và quân tử, mai tôi sẽ nài anh ta bán cho, đắt mấy cũng được, và sẽ đưa em đeo.

Trong khi ấy, Kama đến nhà mụ vợ lão thợ cạo, kể cho biết chàng đã làm theo lời dặn của mụ ra sao, và lại đưa mụ một trăm đina vàng tặng người chồng khốn khổ. Chàng hỏi mụ có phải làm gì nữa không.

— Thế này - mụ nói. - Khi gặp lão, đừng lấy cái nhẫn mà lão thợ bạc đánh cho cháu. Giả vờ nó bé quá, không đeo vừa ngón tay rồi tặng lại cho lão. Đưa lão một viên ngọc khác đẹp hơn nhiều, loại bảy trăm đina. Bảo lão đánh thật cẩn thận cho một cái nhẫn khác. Đưa sáu chục đina cho lão, hai đina thưởng cho mỗi người thợ. Đừng quên lũ ăn mày ở cửa. Mọi việc sẽ tốt lành cho cháu. Nhớ cho ta biết chuyện, và nhớ đem theo chút gì cho chồng ta, con người khốn khổ.

— Cháu xin nhất nhất làm theo - Kama trả lời.

Chàng về. Sáng hôm sau đến hiệu ông Ôbét ở khu chợ. Thấy chàng vào, ông đứng dậy, chào hỏi xưng tụng xong, trao chiếc nhẫn. Kama đeo thử.

— Lạy Chúa! - chàng nói - bác Ôbét ơi, nhẫn đẹp lắm nhưng khí chật. Tôi biếu bác đấy để bác làm quà cho bất cứ ai trong cái đám nữ nô chốn khuê phòng của bác. Đây là một viên ngọc khác tôi ưng hơn. Có ổ nhẫn, nó sẽ đẹp hơn nhiều.

Chàng đưa viên ngọc loại bảy trăm đina, đưa sáu mươi đina vàng phần lão và cho mỗi người thợ học việc hai đina vàng.

— Gọi là tí chút - chàng nói - để mọi người uống một cốc kem. Công việc mà hoàn thành nhanh chóng thì tôi hy vọng tất cả sẽ hài lòng về công xá.

Rồi chàng ra, phân phát tứ tung tiền vàng cho bọn hành khất tụ tập trước cửa hiệu.

Lão thợ bạc sững sờ thấy chàng trẻ tuổi hào phóng đến thế. Tối về, lão cứ ca tụng mãi người khách lạ trước mặt vợ.

— Lạy đức Ala - lão nói - trong số những người đẹp, chưa từng thấy ai đẹp đến thế! Chàng ta còn có bàn tay hào phóng như những vị con vua.

Càng nói, lão càng như khảm vào trái tim chị vợ mối tình đối với chàng trai trẻ Kama. Khi lão đưa vợ chiếc nhẫn được tặng, nàng thong thả đeo vào ngón tay.

— Thế chàng ta không đặt làm cái thứ hai à? - nàng hỏi.

— Có chứ! Tôi làm suốt ngày, xong rồi đây này.

— Đưa em xem.

Nàng cầm chiếc nhẫn, ngắm nghía:

— Em muốn giữ lại - nàng nói.

— Biết đâu, chàng ta có thể để lại cho tôi.

Trong khi đó, Kama đến kể với vợ lão thợ cạo chuyện đã xảy ra và bàn chuyện phải làm tới. Chàng đưa mụ bốn trăm đina vàng cho ông chồng khốn khổ.

— Chàng ơi, chuyện thế là tốt đẹp nhất rồi! Chàng đến lão thợ bạc, đừng lấy chiếc nhẫn đã đặt, vờ như rộng quá nên để lại tặng lão làm quà. Rồi đưa viên ngọc khác, loại chín trăm đina. Cho lão một trăm đina, ba đina cho mỗi người học việc và khi nào chàng lại đây cho ta biết chuyện thì đừng quên đem cho ông chồng tôi, con người nghèo khổ ấy, một ít tiền để ông mua lấy một miếng bánh mà ăn. Cầu đức Ala che chở cho chàng, kéo dài những ngày quý giá của chàng, hỡi người con của hào phóng!

Kama nhất nhất làm theo lời khuyên của mụ bán nước hoa. Còn lão thợ bạc không tìm được lời lẽ nào để tả lại cho vợ nghe tấm lòng hào hiệp của người đẹp lạ mặt.

Nàng vừa đeo thử chiếc nhẫn, vừa nói:

— Một người có tấm lòng trời biển với ông như thế mà ông không mời đến nhà chơi, ông không thấy xấu hổ sao? Thế mà, nhờ ân huệ đức Ala, ông không phải con người bủn xỉn. Hình như đôi khi ông cũng thiếu lịch sự đấy. Vậy thì, nhất thiết ông phải cố nài vị khách kia ngày mai đến hưởng chút lòng mến khách của ông.

Về phần mình, Kama đã hỏi ý kiến mụ vợ lão thợ cạo, đưa mụ tám trăm đina tiền thưởng cho lão thợ cạo nghèo nọ, chồng mụ, để có tiền mua một miếng bánh thôi. Chàng đến thử chiếc nhẫn thứ ba, vừa đeo vào ngón tay, chàng tháo ra ngay, nhìn một tí, hơi bĩu môi mà rằng:

— Cũng được đấy! Nhưng ta không thích hòn ngọc này chút nào. Xin bác cứ giữ lấy cho một nữ nô của bác, và đánh cho tôi một chiếc ổ nhẫn mới vừa với hòn ngọc khác này. Tôi đưa bác trước hai trăm đina và bốn đina cho mỗi người thợ học việc. Quấy quả bác nhiều, xin bác miễn thứ.

Nói rồi, chàng đưa ra một viên ngọc trắng, đẹp lạ kỳ, giá một nghìn đina. Lão thợ hết sức bối rối, mời:

— Hỡi vị chủ nhân của tôi! Chàng có thể làm vinh dự cho tiện xá, tối nay đến dùng cơm với tôi được không? Tôi được đội ơn chàng nhiều lắm. Lòng tôi gắn với bàn tay rộng mở của chàng rồi.

— Ồ, rất vui lòng!

Và Kama cho lão địa chỉ ở khu chàng trú ngụ.

Tối, lão thợ bạc đến mời chàng. Lão đón tiếp long trọng và mở tiệc rất sang trọng. Khi đồ ăn thức uống đã dọn xong, một nữ nô đưa kem ra do cô chủ tự tay làm lấy. Cô chủ ở lại hậu phòng, mặc dù rất thèm ra nhưng nàng không muốn phạm phải tục lệ mà phụ nữ không bao giờ dự vào bữa ăn khi có khách.

Kem rất ngon. Kama và lão chủ vừa ăn xong thì lăn ra ngủ. Bởi vì cô chủ đã bỏ thuốc ngủ vào cốc kem. Nữ nô thấy hai người nằm bất động bèn rút lui.

Cô vợ trẻ, chỉ mặc một chiếc áo lót, sẵn sàng như trong tối tân hôn, đẩy nhẹ cánh cửa vào phòng ăn. Ai trông thấy nhan sắc người thiếu phụ với đôi mắt đắm say lòng người, thì tim đến phải nát ra, đầu óc rối loạn.

Nàng tiến đến chỗ Kama mà nàng đã thoáng thấy qua khe cửa sổ, khi chàng vào nhà. Nàng ngắm nghía, thấy thật vừa ý. Nàng ngồi sát lại, tay vuốt nhẹ lên khuôn mặt chàng. Thế rồi đột nhiên, con gà mái tơ đói khát ấy ôm chầm lấy chàng trai mà cắn vào môi, vào má đến ứa máu ra…

Một đêm trôi qua. Sáng ra, thiếu nữ bốc lửa đứng dậy. Nàng lấy trong ngực áo ra bốn cái xương cừu non nhét vào túi áo Kama, xong nàng trở về hậu phòng, gọi người nữ nô thân tín, cũng chính là cô gái cầm kiếm tuốt trần ở trong đoàn tùy tòng diễu qua các phố Baxra thường thực hiện lệnh nàng. Nàng bảo thổi một thứ bột giải mê rất mạnh vào lỗ mũi lão thợ kim hoàn và chàng Kama cho tỉnh lại. Bột rất hiệu nghiệm, vì hai người hắt hơi mấy cái mà thức giấc ngay. Người nữ nô trẻ nói với lão thợ:

— Kính thưa ông chủ! Cô chủ Halima sai tôi đến đánh thức ông. Đến giờ cầu kinh buổi sáng rồi. Thầy tu báo giờ cầu nguyện đã leo lên gác cất tiếng gọi tín đồ. Có nước để rửa ráy đây.

Ông lão, vẫn còn choáng váng:

— Lạy đức Ala! - ông nói - ngủ trong buồng này, mệt quá. Lần nào ngủ tại đây, tôi cũng dậy muộn.

Kama không biết nói sao, nhưng ngồi dậy, đinh đi rửa mặt, chàng cảm thấy môi, mặt nóng như lửa đốt, không kể những điều không thấy được. Chàng ngạc nhiên quá chừng, hỏi lão thợ bạc như thế là làm sao.

— Ồ, không hề gì! - lão đáp - muỗi đốt đấy. Chúng ta ngủ không mắc màn, thật là dại dột.

— Thế sao bác ngủ gần tôi mà không thấy vết muỗi đốt nào trên mặt?

— Lạy Chúa! Đúng thế! Có điều nên biết, hỡi chàng có bộ mặt xinh đẹp, là muỗi ưa thích những cái má trẻ không có lông, ghét những cái mặt râu ria xồm xoàm. Chàng biết máu chảy dưới làn da mặt đẹp của chàng thanh khiết thế nào, còn râu ở hai má tôi mọc dài ra sao chứ.

Hai người rửa ráy, cầu kinh xong, cùng ăn sáng với nhau. Rồi Kama từ biệt ra về, đến mụ vợ lão thợ cạo. Mụ đang ngồi chờ. Thấy chàng, mụ cười:

— Nào, kể cho nghe chuyện đêm qua, dù ta đã thấy nó được viết bằng nghìn dấu hiệu trên khuôn mặt chàng.

— Đó chỉ là những nốt muỗi đốt thôi, mẹ ạ. Không có gì!

Nghe thế, mụ cười tướng lên:

— Muỗi đốt thật à? Thế chàng đến thăm nhà người yêu mà không có kết quả gì khác sao?

— Lạy đức Ala! Không có gì, ngoài bốn khúc xương trẻ con thường chơi mà không hiểu sao lại lọt được vào túi áo tôi.

— Đưa cho ta xem nào.

Mụ cầm lấy xem qua rồi bảo:

— Chàng ngây thơ quá nên không biết những vết trên mặt không phải do muỗi đốt đâu, mà là do những cái hôn nồng cháy của người chàng yêu đó. Mấy cái xương là nàng bỏ vào túi chàng đó. Nàng trách chàng đã ngủ suốt mà đáng ra phải biết dùng thì giờ tốt hơn. Tóm lại, nàng muốn nói: “Chàng là một đứa trẻ chỉ ngủ. Mấy khúc xương là dành cho lũ trẻ không biết trò chơi nào khác”. Ý nghĩa của mấy khúc xương đấy. Lần đầu, như thế là khá rõ. Tối nay chàng sẽ biết. Tối nay thế nào chàng cũng được lão thợ kim hoàn mời đến ăn. Ta hy vọng chàng sẽ biết làm như thế nào để cho chàng được toại nguyện, cho nàng được thỏa lòng và cho ta yêu chàng như con cũng được vui lây. Và, hỡi con ngươi của mắt ta! Khi trở lại đây, nên nghĩ tới chồng ta, lão thợ cạo, con người rất nghèo nàn khốn khổ ấy.

— Con xin lĩnh ý!

Chàng hứa, rồi về. Đó là nói về chàng.

Còn về Halima, khi chồng đến buồng mình, nàng hỏi:

— Ông tiếp người khách lạ trẻ tuổi thế nào?

— Với tất cả lòng ân cần, mến phục. Nhưng chàng trằn trọc suốt đêm vì muỗi nhiều như trấu. Muỗi đốt dữ dội.

— Lỗi tại ông rồi, ông không buông màn cho chàng ngủ. Đêm sau chắc chàng sẽ ít bị quấy rầy hơn. Hẳn ông còn mời chàng một lần nữa chứ? Ít nhất cũng phải thế để đền đáp tấm lòng rộng rãi của chàng đã biệt đãi ông.

Lão thợ kim hoàn khó bề từ chối, nhất là lão cũng đã cảm thấy quý mến chàng. Cho nên khi Kama đến, lão mời ngay. Đêm ấy, mọi việc diễn ra như đêm trước, dù có buông màn. Khi cốc kem êm dịu đã có hiệu nghiệm, nàng Halima trẻ tuổi, lửa dục bừng dậy lại hì hục suốt đêm không rời chàng lấy một phút. Và đến sáng, Kama nhờ có thứ bột thổi vào lỗ mũi, tỉnh giấc nặng nề, lại cảm thấy mặt mày nóng bỏng, mình mẩy đau nhức, ê ẩm vì các trò của cô tình nhân nồng cháy. Nhưng khi lão thợ bạc hỏi han về giấc ngủ, chàng không lộ điều gì.

Chàng từ biệt, tìm đến mụ vợ lão thợ cạo. Nhìn thấy có con dao người ta bỏ vào, chàng đưa cho mụ, kèm theo năm trăm đina cho ông chồng, con người khốn khổ ấy! Mụ già hôn tay chàng, cầm con dao kêu lên:

— Cầu đức Ala tránh cho con tai họa! Người tình của con dọa nếu còn thấy con ngủ sẽ giết con đấy. Con dao trong túi con, ý là như thế đấy!

Kama không hiểu ra sao bèn hỏi:

— Làm sao con không ngủ cho được! con đã cố thức mà không cưỡng nổi.

— Thì sao không để cho một mình lão thợ bạc uống. Chàng vờ uống mà hắt cốc kem ra phía sau, rồi vờ ngủ trước mặt nữ nô. Như thế, chàng sẽ đạt được ý nguyện.

Kama nhất nhất nghe theo và không quên làm theo lời chỉ bảo tuyệt diệu ấy. Mọi việc xảy ra đúng như mụ già đoán định. Lão thợ bạc, theo lời khuyên của vợ, mời Kama ăn bữa tối thứ ba theo tục lệ đãi khách là phải mời ba lần liên tiếp.

Nữ nô mang kem, sau khi thấy hai người lăn ra ngủ, vào báo với cô chủ. Halima nồng cháy điên tiết thấy gã trẻ tuổi không hiểu gì về sự cảnh cáo, đi vào buồng tiệc, tay lăm le con dao, định đâm vào trái tim kẻ ngu dại. Bỗng Kama đột nhiên đứng lên, tươi cười cúi chào sát đất.

— Ai? Ai dạy chàng trò ranh ma này?

Kama không giấu giếm, kể lại mưu mẹo của vợ lão thợ cạo. Halima mỉm cười:

— Mụ già giỏi đấy! Nhưng từ bây giờ, không cần đến mụ nữa. Chàng trực tiếp gặp mình em thôi, và chàng sẽ không phải oán thán.

Nói rồi, nàng kéo sát chàng thanh niên mà da thịt còn trinh bạch mùi vị đàn bà…

Khi nàng Halima thông thạo đã dịu được ngọn lửa tình thiêu đốt, nàng vừa vuốt ve chàng vừa nói:

— Ôi, người bạn của lòng em! Em không thể thiếu chàng được nữa. Đừng nghĩ rằng một hai đêm, một hai tuần, một hai tháng, một hai năm là đủ với em. Em muốn có chàng suốt đời, bỏ lão chồng già nua xấu xí mà theo chàng về nước. Hãy nghe em! Nếu yêu em, hãy làm thế này: lão chồng già của em nếu còn mời chàng lần nữa thì hãy nói: Lạy đức Ala! Con người vốn nặng trần tục, nhưng nếu đến nhà người khác nhiều lần, người ta dù già hay trẻ cũng sẽ đến chán ngấy. Tôi không thể nhận lời mời ân cần của bác được, xin bác miễn thứ. Giữ bác ba bốn đêm liền ngoài buồng khuê, tôi thật đã khiếm nhã. Nói thế rồi chàng nhờ lão thuê cho một căn nhà sát với nhà này, và viện lẽ rằng như thế hai người có thể đến thăm nhau thuận tiện, lần lượt sang chơi với nhau một lần vào buổi tối mà chẳng phiền hà gì đến nhau. Em biết chồng em sẽ hỏi ý kiến em và em sẽ nói thêm để lão tin vào ý định này. Hãy thế đã, còn sau ra sao, đã có Chúa!

— Nghe nàng nói, tức là tuân lệnh nàng - chàng Kama trẻ tuổi đáp, và thề sẽ nhất nhất làm theo mọi ý kiến của nàng.

Kama theo lời khuyên của người tình, thản nhiên đến nằm cạnh lão thợ bạc. Sáng sớm, khi lão được thứ bột giải mê làm tỉnh giấc, Kama từ biệt lão như mọi lần. Lão cố giữ mời chàng tối lại đến dùng cơm. Kama không quên lời dặn của người tình, từ chối, nhưng cho lão biết dự định thuê nhà, nói rằng đấy là cách duy nhất để hai người khỏi làm phiền nhau. Lão thợ bạc ưng ý, tìm thuê ngay căn nhà ngay cạnh nhà lão, bày biện sang trọng rồi mời người bạn trẻ đến ở. Còn nàng Halima thông thạo thì, rất kín đáo, cho đục một lỗ thông qua bức tường ngăn cách, mỗi bên đặt một cái tủ che lấp đi.

Cho nên hôm sau, Kama lấy làm kinh ngạc thấy người tình xuất hiện trong phòng mình như có phép tàng hình. Ôm hôn thắm thiết xong, nàng bèn nói cho biết bí mật của cái tủ. Trọn cuộc vui, nàng bèn lấy từ trong ngực áo ra một con dao găm rất đẹp. Con dao này là của chồng nàng, lão đánh con dao rất công phu, nạm ngọc vào cán. Nàng trao cho Kama mà rằng:

— Giắt nó vào lưng, đến cửa hiệu của chồng em, đưa cho lão xem, hỏi có thích không và đáng giá bao nhiêu. Lão sẽ hỏi ai đưa cho chàng, chàng bảo: đi qua khu chợ bán vũ khí, chàng nghe có hai người nói chuyện với nhau. Một người nói: “Đây là món quà do tình nhân của tôi tặng. Cô ta thường tặng tôi những đồ dùng của lão chồng già, xấu xí và ghê tởm vào bậc nhất của loại chồng già”. Người nói câu ấy đi đến gần thì chàng hỏi mua con dao. Chàng nhớ, nói xong phải về đây ngay, đưa trả lại cho em. Em ở trong tủ này.

Kama cầm con dao, đến cửa hiệu lão Ôbét, đóng vai mà người tình giao cho.

Ôbét nhìn thấy con dao, và nghe Kama nói, thấy ngổn ngang trong lòng, nói năng đứt quãng như người mất trí. Thấy lão như vậy, Kama chạy vội về, trả lại dao cho người tình đang chờ chàng trong tủ. Chàng tả lại tình trạng điên dại của lão chồng nàng.

Còn Ôbét, lão cũng chạy về, ghen tuông vò xé. Lão rít lên như một con rắn dữ. Lão bước vào nhà, trợn mắt, thét lên:

— Con dao của ta đâu?

Halima ra vẻ ngây thơ, con mắt mở to như ngạc nhiên:

— Nó vẫn ở trong cái hộp nhỏ. Nhưng lạy Chúa! Ông như người loạn trí, tôi không đưa ông đâu. Ông mà đâm ai, thì khốn.

Lão thợ bạc cứ đòi, thề sẽ không đâm ai. Nàng mở hộp, đưa dao cho lão.

— Ôi, lạ kỳ! - lão kêu lên.

— Có gì mà kỳ lạ? - nàng hỏi.

— Tôi vừa thấy nó ở thắt lưng người bạn trẻ mà!

— Trời ơi! Thế ra ông nghi oan cho vợ ông à, hỡi con người khốn nạn kia?

Lão thợ bạc phải xin lỗi vợ, làm đủ chuyện cho nàng nguôi giận.

Hôm sau, Halima lại nghĩ cách làm cho chồng phải ly dị mình. Nàng nói với Kama:

— Chàng xem, cách thứ nhất không được rồi. Giờ, em sẽ ăn mặc như một nữ nô, chàng dẫn em đến cửa hiệu lão chồng em. Chàng nâng tấm mạng che mặt em lên, bảo rằng chàng mới mua em ở chợ, xem lão có mở mắt ra không.

Nàng cải trang xong, theo người tình đến cửa hiệu chồng.

Kama lên tiếng:

— Đây là một nữ nô tôi mới mua một nghìn đina vàng, bác xem có ưng cô ta không?

Nói rồi, chàng vén tấm mạng che mặt cô gái lên. Lão thợ bạc suýt ngất đi khi nhận ra vợ trang điểm những hạt ngọc rất đẹp do chính tay lão giũa gọt, tay đeo những chiếc nhẫn Kama đã tặng lão.

— Tên nữ nô này là gì? - lão hỏi.

— Là Halima.

Lão bỗng thấy khô cổ và ngã lăn xuống đất. Kama thừa dịp lão ngất, quay trở về.

Tỉnh lại, Ôbét chạy hết hơi về nhà, thấy vợ với những trang sức như vừa thấy, thì ngạc nhiên và sợ hãi đến chết mất.

— Chỉ có thể tin vào sức mạnh và sự chở che của đức Ala Tối Thượng Quyền Uy! - lão than thở.

— Ông làm sao thế? Ông ngạc nhiên về cái gì? - Halima hỏi.

— Quỷ thật! Tôi vừa thấy một nữ nô mà người bạn trẻ của ta mua được. Cô ta giống nàng như lột.

Halima như nghẹn nghèo vì bất bình:

— Tên vu khống râu dài kia! Ngươi dám ngờ vực mà xúc phạm xấu xa đến ta thế à? Chạy sang bên kia xem có thấy tận mắt tên nữ nô ấy không nào!

— Phải đấy - lão nói - có thế mới hết ngờ vực.

Lão chạy xuống cầu thang, sang nhà Kama. Halima đã chui qua tủ, và khi chồng sang, nàng đã ở đấy rồi. Thấy sự giống nhau như tạc, lão khốn khổ lầm bầm:

— Đức Ala thật vĩ đại! Người tạo nên mọi chuyện tự nhiên và tất cả những gì Người thích.

Lão về nhà, hết sức bối rối hoang mang. Thấy vợ vẫn ở nguyên chỗ cũ, lão chỉ còn biết khen ngợi vợ hết lời và xin lỗi, rồi trở lại cửa hiệu.

Halima lại chui qua tủ, đến với Kama:

— Chàng xem, chẳng có cách gì mở mắt cho tên râu dài đáng xấu hổ này được. Chúng mình phải rời khỏi đây ngay thôi. Em đã chuẩn bị đủ, lạc đà chở đồ đạc, và ngựa. Đoàn lạc đà chỉ còn chờ chúng ta lên đường.

Nàng đứng lên, trùm khăn, quyết định dẫn Kama đến chỗ khởi hành. Cả hai lên ngựa, ra roi. Nhờ đức Ala phù hộ, họ đến Ai-cập, không xảy ra chuyện gì đáng tiếc dọc đường.

Ông cụ thương gia đáng kính, bố Kama, được tin con về, mừng lắm. Cả nhà vui đón chàng đến rơi nước mắt hạnh phúc. Halima vào nhà. Mọi người choáng ngợp vì nhan sắc của nàng.

— Có phải là một công chúa không con? - ông cụ hỏi.

— Không đâu, thưa cha. Đây là cô gái mà sắc đẹp đã thôi thúc con phải làm cuộc hành trình. Giáo sĩ đã nói chính về nàng đấy. giờ, con xin được cưới nàng theo tôn giáo và lệ luật của chúng ta.

Và chàng kể hết chuyện cho cha biết, từ đầu đến cuối. Nghe xong, vị thương gia đáng kính Apđen Ramân nói:

— Con ơi, con mà cố tình lấy cho được người đàn bà con cái của địa ngục này, thì thật đáng nguyền rủa hết cõi đời này sang cõi đời khác. Một ngày kia, hắn cũng sẽ cư xử với con tráo trở như đã cư xử với người chồng thứ nhất. Để cha hỏi cho con một cô gái con của gia đình nề nếp.

Ông cụ trách cứ lâu lắm, khuyên răn hết lời điều hơn lẽ thiệt, nên cuối cùng Kama xuôi lòng:

— Thưa cha, cha muốn thế nào con cũng xin nghe theo.

Vị thương gia ôm hôn con, và ra lệnh cho nhốt Halima vào một căn buồng kín, sau sẽ hay.

Ông tìm kiếm, bà vợ ông đến các nhà giàu sang khắp trong thành phố, để kén một thiếu nữ đẹp đôi với con, và cuối cùng đã tổ chức được hôn lễ cho chàng lấy con gái vị chánh án, chắc chắn là cô thiếu nữ xinh đẹp nhất Lơke. Cuộc vui ròng rã bốn mươi ngày: hoa đăng, tiệc tùng, múa nhảy, trò chơi… Ngày cuối cùng dành cho người nghèo, họ được mời ăn thỏa thích.

Bữa ăn cuối cùng này, Kama đích thân để mắt trông nom đến kẻ ăn người ở. Trong đám khách người nghèo, Kama chú ý tới một người rách rưới hơn cả, mặt sạm nắng, có vẻ mệt nhọc đau xót lắm. Chàng gọi, và nhận ra là lão kim hoàn Ôbét. Chàng chạy đến nói với bố. Ông bố nói:

— Giờ là lúc có thể làm được gì thì làm để đền bù lại sự bất hạnh con đã gây nên do đứa buông tuồng mà cha đã cho nhốt lại.

Lúc đó, lão thợ bạc sắp bỏ đi thì Kama tiến lại gọi tên lão, ôm hôn thắm thiết mà hỏi vì sao ra cơn cớ này. Ôbét cho hay: để cho chuyện nhà lão không bị vỡ lở khiến bọn thù địch lấy đi mà rêu rao, lão phải bỏ Baxra mà đi, nhưng đến sa mạc thì bị bọn Arập cướp đường lột hết.

Ông Ramân vội cho người dẫn lão đến nhà tắm. Lão tắm xong, ông lấy quần áo sang trọng cho mặc mà nói:

— Ông bây giờ là khách của tôi, tôi xin nói thật: vợ ông, Halima, hiện ở đây. Tôi đã cho nhốt vào một căn buồng kín đáo, định bụng sẽ cho đưa cô ta về Baxra. Nhưng đức Ala đã xui ông đến đây thì có nghĩa là số phận cô ta đã được định trước rồi. Tôi dẫn ông đến đấy, ông tha thứ hoặc đối xử thế nào, tùy ý. Tôi đã rõ chuyện buồn phiền của ông mà kẻ duy nhất gây nên là vợ ông. Người đàn ông bị một người đàn bà quyến rũ không có gì đáng chê trách. Làm sao cưỡng lại được tính tự nhiên, bẩm sinh! Nhưng còn người đàn bà thì không thế được! Không chống cự lại đàn ông sán đến tán tỉnh mình thì bao giờ cũng là có lỗi. Ôi, bạn ơi! Có một người vợ phải khôn khéo và kiên nhẫn lắm mới được.

Lão thợ bạc đồng tình:

— Ngài nói đúng! Trong việc này, chỉ mình vợ tôi là có tội. Nhưng mà cô ta ở đâu?

— Trong căn buồng trước mặt ông. Chìa khóa đây.

Lão thợ bạc đỡ lấy, lòng khấp khởi. Lão mở cửa vào buồng, chẳng nói chẳng rằng, tiến thẳng đến cô vợ, đột nhiên hai tay chồm lấy cổ thít lại cho đến tắt thở: “Đồ dâm đãng loại mày phải chết như thế!”

Vị thương gia Apđen Ramân, để đền bù sự thiệt hại do Kama gây nên cho lão, đã cho ông Ôbét làm lễ thành hôn với con gái Sao Mai cùng ngày Kama cưới vợ. Ông cho như thế mới công bằng và xứng đáng. Nhưng đức Ala còn vĩ đại và hào hiệp hơn.

*

Sêhêrazát kể xong câu chuyện, ngồi im. Vua Saria nói:

— Cầu chúc cho tất cả những con dâm phụ đều chịu chung số phận của vợ lão thợ bạc. Nhiều câu chuyện nàng kể ta nghe đáng lẽ cũng phải kết thúc như vậy. Sêhêrazát hỡi, có đôi chuyện về đàn bà không kết thúc theo ý ta, ta bực lắm! Nàng biết ta đã xử sự thế nào với con vợ vô liêm sỉ và tinh quái của ta cùng tất cả lũ nữ tì bất nghĩa của hắn. Xin Chúa đừng thương hại gì lắm!

Sêhêrazát không muốn vua dừng lâu ở ý nghĩ đó, không đáp, và vội kể câu chuyện sau đây:

CHUYỆN CÁI CHÂN CỪU

Người ta kể rằng ngày xưa ở Lơke, dưới một triều vua nọ, có một mụ đàn bà rất khéo léo và xảo quyệt. Đối với mụ, uống một ngụm nước hay chui qua lỗ một cái kim, loại bé nhất, cũng đều dễ dàng như nhau. Chúa đã cho mụ ta (Chúa vốn ban phát cái hay cái dở theo ý muốn của Người) một khí chất nồng nhiệt đến nỗi nếu cứ theo phong tục bốn vợ một chồng của người Hồi giáo và phải chịu cái chế độ công bằng hưởng một phần tư đêm với chồng thôi, thì mụ đến chết mất vì phải nén bớt dục tình. Mụ biết xoay xở không những được một vợ một chồng, mà còn lấy được hai chồng một lúc. Cả hai anh chồng mụ, đều thuộc cái loại gà sống miền Ai-cập thượng, rất khỏe, có thể lần lượt đạp mái hai mươi con một lúc. Mụ khéo léo thu xếp đến nỗi hai anh chồng không ai có nghi ngờ gì về cái việc họ chia nhau làm, một cách rất trái với luật pháp và tục lệ của những tín đồ Hồi giáo chân chính. Vả lại, chính nghề nghiệp của hai anh chồng đã giúp cho thủ đoạn của mụ thực hiện dễ dàng hơn, vì một anh làm nghề ăn trộm ban đêm, một anh làm nghề đánh cắp ban ngày. Thành thử khi tối đến, một anh xong việc về nhà thì anh kia đã ra đi kiếm chác. Còn về tên của họ, một người là tên trộm Haram và người kia là tên ăn cắp Akin.

Ngày tháng cứ trôi qua, tên ăn trộm Haram và tên ăn cắp Akin làm rất tốt chức phận của chúng, cái chức phận là gà trống trong nhà và cáo già ngoài ngõ.

Một hôm tên ăn trộm Haram, sau khi đã thỏa mãn mụ vợ hăng hơn mọi ngày, bảo mụ:

— Này mẹ nó, ta có việc rất cần phải vắng nhà ít hôm. Cầu Chúa giúp ta thành công để ta chóng về với mẹ nó.

Mụ nói:

— Cầu nguyện cho bố nó! Nhưng bố nó đi rồi thì tôi sẽ ra sao!

Mụ làm ra bộ khổ sở lắm, tỏ hết vẻ nồng nhiệt đối với chồng rồi mới để anh ta đi. Tên trộm Haram mang trên lưng một đẫy đựng thức ăn do vợ chuẩn bị cho, hắn khoan khoái vừa đi vừa huýt sáo.

Hắn đi được một lúc thì tên ăn cắp Akin về. Hắn cũng có việc cần phải vắng nhà. Akin bèn báo cho vợ biết vậy. Mụ vợ trẻ tỏ vẻ rất buồn phiền vì phải xa chồng, mụ âu yếm hắn, hết cách này đến cách khác, hết lần nọ đến lần kia, thật phi thường. Đoạn mụ chuẩn bị thức ăn cho hắn, cầu nguyện rồi từ biệt hắn. Akin ra đi, mừng thầm có mụ vợ nồng nàn và chu đáo đến thế. Hắn khoái chí vừa đi vừa huýt sáo.

Số mệnh của mỗi người thường chờ người ta ở một con đường rẽ bất ngờ. Hai anh chồng đã gặp số mệnh của họ giữa lúc họ ít nghĩ đến nhất. Quả vậy, đi hết một ngày, tên ăn cắp Akin vào một quán trọ dọc đường định nghỉ đêm tại đó. Vào quán, hắn chỉ thấy một người khách. Hai bên chào hỏi nhau rồi bắt chuyện làm thân. Người khách đó lại chính là tên ăn trộm Haram, hắn ta cũng đi một đường với tên không quen biết kia. Akin hỏi:

— Này anh bạn, anh có vẻ mệt lắm phải không?

— Lạy Chúa! Hôm nay tôi đi một mạch hết đoạn đường từ Lơke đến đây. Còn anh, anh từ đâu đến?

— Cũng từ Lơke! Vinh quang thay đức Chúa đã cho tôi một ông bạn đường thú vị thế này. Đức Sứ giả (cầu nguyện cho Ngài và chúc Ngài bình an) đã nói: “Còn bạn đường, còn có thức ăn”. Trong khi chờ đợi, chúng ta hãy cùng nhau ăn chung một miếng bánh, chia ngọt sẻ bùi để thắt chặt tình bạn giữa chúng ta. Đây, đẫy đồ ăn của tôi đây, có chà là tươi, có thịt quay ướp tỏi. Mời anh ăn.

— Hỡi anh bạn! Cầu Chúa ban thêm của cải cho anh. Tôi sẵn sàng nhận lời, nhưng cho phép tôi được góp phần vào bữa ăn.

Akin lấy thức ăn ra. Haram cũng làm thế và đem bày cả trên chiếc chiếu chúng đang ngồi. Bày xong, chúng thấy rằng thức ăn của đôi bên giống nhau như hệt: cũng những cái bánh vừng tròn, những quả chà là; cũng nửa cái chân cừu như nhau. Nhất là khi ghép hai nửa chân cừu thấy khớp nhau thì chúng ngạc nhiên hết sức. Chúng reo lên: “Alahu Acba! Số phận định rằng dù cừu đã bị giết, bị quay lò và tẩm gia vị, thì hai nửa chân này vẫn khớp lại với nhau”. Rồi tên cắp hỏi tên trộm:

— Chúa Ala phù hộ cho anh bạn! Anh có thể cho biết miếng chân cừu này ở đâu mà có?

— Của vợ tôi làm cho tôi trước khi khởi hành. Nhưng lạy Chúa! Đến lượt tôi, tôi cũng muốn hỏi anh bạn cái nửa chân kia anh lấy ở đâu ra?

— Cũng chính vợ tôi đã bỏ vào đẫy cho tôi. Thế nhà anh ở phố nào?

— Gần Thắng Môn.

— Tôi cũng ở đấy.

Rồi từ câu hỏi này đến câu hỏi khác, cuối cùng hai tên bợm thấy rằng từ ngày cưới vợ, chúng cùng chung một giường, một bếp, mà không hay biết gì cả. Chúng cùng nói to lên:

— Quỷ thế thì thôi! Thế là đôi ta cùng bị con mụ chết tiệt ấy nó lừa rồi!

Phát hiện điều ấy đáng lẽ có thể làm cho chúng gây sự đấm đá nhau, nhưng chúng vốn thận trọng, khôn ngoan, nên nghĩ rằng tốt hơn hết là trở về để tai nghe mắt thấy bắt mụ ta phải ba mặt một lời cắt nghĩa cho rõ sự xảo quyệt của hắn. Thỏa thuận với nhau như vậy rồi, chúng quay lại Lơke, phút chốc chúng về đến căn nhà chung của chúng. Mụ vợ trẻ ra mở cửa thấy cả hai chồng cùng về thì hiểu ngay là sự tình đã bại lộ. Vốn khôn ngoan, lại khéo léo, mụ thấy có giấu cũng vô ích, mụ phải tìm kiếm một cái cớ gì đấy để che giấu sự thật. Mụ bèn nghĩ: “Lòng người đàn ông sắt đá nhất cũng phải mủi lòng trước nước mắt của người vợ yêu”. Thế là đột nhiên mụ khóc nức nở, xõa tóc ra rồi quỳ xuống chân hai anh chồng, kêu van xin thương lấy mụ.

Cả hai đều yêu mụ. Lòng chúng vẫn bị sức quyến rũ của mụ thắt chặt lấy. Bởi vậy, dù tội bội bạc của mụ sờ sờ ra đấy, chúng vẫn cảm thấy sự quyến luyến đối với mụ vẫn không hề giảm sút. Tuy nhiên, chúng cũng trừng mắt, quở mắng mụ đôi lời rồi đỡ mụ dậy, hối hận tha thứ cho. Mụ đứng dậy im lặng có vẻ ăn năn hối lỗi. Hai tên bảo mụ phải chấm dứt ngay cái nghịch cảnh “một bà hai ông” này rất trái với phong tục người Hồi giáo. Chúng nói thêm:

— Ngay bây giờ cô muốn chọn ai trong hai ta làm chồng thì phải quyết định ngay đi.

Nghe nói, mụ vợ trẻ cúi đầu suy nghĩ lung lắm. Chúng giục mụ quyết định dứt khoát, nhưng mụ không quyết chọn ai được, vì mụ thấy cả hai đều can đảm, khỏe mạnh và dai sức như nhau. Chờ sốt ruột, chúng thét bắt mụ phải chọn cho xong đi. Mụ ngửng đầu nói:

— Chỉ có thể cầu cứu đến lòng thương của đức Ala, đấng Tối cao, đấng Toàn năng! Hai chàng bắt tôi phải chọn, nhưng tôi đều yêu mến hai chàng như nhau. Tôi đã suy nghĩ đắn đo, thấy không có lý gì ưng người này hơn người kia. Bây giờ tôi định thế này: Hai chàng sống về tài nghệ của mình, như thế, lương tâm không cắn rứt gì đâu. Chúa vốn xét xử hành động chúng sinh theo cái thiên tư mà Chúa ban sẵn cho mỗi người. Chúa sẽ không đẩy hai chàng ra ngoài lòng từ bi của Chúa đâu. Akin, chàng làm nghề cắt túi ban ngày. Haram, chàng làm nghề khoét vách ban đêm. Trước Chúa và trước hai chàng, tôi tuyên bố rằng, trong hai chàng ai làm được chuyện gì khôn khéo phi thường hơn, thì tôi sẽ chọn người đó làm chồng.

Hai người bằng lòng nhận lời thách thức và chuẩn bị thi tài khéo léo.

Akin thực hiện trước. Hắn cùng Haram vào khu hàng những người đổi bạc. Hắn chỉ cho Haram một người Do Thái già đang thong thả đi đi lại lại từ hiệu này đến hiệu nọ. Akin nói:

— Này Haram, đằng ấy có thấy thằng già chó má kia không? Trước khi hắn xong cuộc tuần du của kẻ đổi bạc, tớ sẽ bắt hắn phải trao cho tớ cái túi đầy vàng và bạc đổi của hắn.

Nói rồi, nhẹ như một cái lông, hắn tiến lại gần lão Do Thái mà đánh xoáy ngay cái túi đầy những đồng đina vàng của lão. Xong hắn về chỗ Haram. Tên này sợ quá muốn lẩn đi để khỏi bị tóm cổ vì tòng phạm. Song, kinh ngạc trước cái vố quá tài tình đó, hắn khen Akin:

— Lạy Chúa, giỏi quá! Tớ thì chắc chẳng bao giờ làm nổi cái chiến công hiển hách như vậy. Tớ nghĩ rằng xoáy được của một tên Do Thái là một việc quá sức đối với một tín đồ Hồi giáo.

Tên trộm Akin cười, nói:

— Khốn khổ! Đây mới chỉ là bước đầu thôi, tớ không định chiếm túi bạc của tên Do Thái bằng cách này, vì một ngày nào đó luật pháp sẽ theo dõi tớ và có thể bắt tớ phải nhả ra. Tớ muốn thành chủ nhân hợp pháp của cái túi với số tiền trong đó kia. Tớ sẽ làm cho chính viên pháp quan phải trao cho tớ của cải của tên Do Thái đầy ứ vàng này.

Nói rồi hắn đến một xó của khu chợ, mở túi ra đếm số tiền, lấy đi 10 đina và thay vào bằng cái vòng con bằng đồng của hắn, xong hắn thắt túi lại cẩn thận, mang đến đút nhẹ vào túi lão Do Thái như không có gì xảy ra. Hỡi các tín đồ Hồi! Một bàn tay khéo léo là một món quà tặng của chúa Ala đó!

Lão Do Thái vừa đi mấy bước, tên trộm vội nhảy xổ đến, lần này thì thật đường hoàng. Hắn thét: “Đồ khốn kiếp! Mày sắp bị trừng trị rồi đấy. Trả cái túi cho ta, hoặc là cả hai ta cùng lên quan”. Lão Do Thái bị một tên cha căng chú kiết mà lão chưa từng gặp bao giờ làm rầy rà, thì ngạc nhiên quá đỗi. lão bắt đầu né người cho khỏi bị đánh, đoạn xin lỗi rối rít, thề sống thề chết là kẻ kia nhầm, và về phần lão, lão không bao giờ nghĩ đến việc nẫng túi bạc của hắn. Nhưng Akin chẳng muốn nghe lão phân trần, bèn hô cả khu chợ phản đối lão. Cuối cùng hắn túm lấy áo lão: “Nào, tao với mày lên quan!” Lão không chịu đi, hắn tóm râu lão mà kéo đến trước mặt viên pháp quan giữa những tiếng la ó.

Vị pháp quan hỏi:

— Có việc gì?

Akin nói ngay:

— Bẩm quan lớn, cái tên Do Thái của bộ lạc Do Thái này, mà tôi dẫn đến nhờ đèn trời soi xét, là một tên trộm táo gan nhất trong số những tên tới nơi xử án này. Sau khi ăn cắp cái túi đầy vàng của tôi, hắn cả gan đi nhởn nhơ trong khu chợ với vẻ bình thản của một người Hồi giáo vô tội.

Lão Do Thái với nửa bộ râu đã bị giật đứt, rên rỉ nói:

— Bẩm quan lớn, tôi xin bác lại lời tên này. Tôi không hề biết hắn, thế mà hắn đã hành hạ tôi, đã hô hoán cả chợ hùa vào chống tôi, làm mất uy tín danh dự của một người làm nghề đổi bạc chưa hề bị ai chê trách bao giờ.

Akin kêu:

— Hỡi đứa con đáng nguyền rủa của xứ Ixraen kia! Đời thuở nào lời nói của con chó trong dòng giống nhà mày lại đáng tin hơn lời nói của một tín đồ Hồi giáo! Bẩm quan lớn, tên bịp bợm này chối việc hắn ăn cắp, cũng táo tợn như cái tên lái buôn người Ấn Độ mà tôi có thể kể hầu quan lớn nếu quan lớn chưa biết chuyện.

Viên pháp quan nói:

— Ta chưa biết. Chuyện thế nào kể vắn tắt ta nghe.

Akin kể:

— Bẩm quan lớn, xin nói gọn rằng tên lái buôn Ấn Độ đó mưu mô lấy được lòng tin cậy của cả khu chợ, nên một hôm có người gửi cho hắn một món tiền lớn mà không cần giấy biên nhận. Nhân cớ đó, khi người chủ đến đòi số tiền gửi, hắn chối phắt đi. Không có người làm chứng, lại không có giấy tờ gì, hắn chắc mẩm nuốt trôi. Nhưng vị pháp quan vốn có tài xét xử đã khéo léo bắt hắn phải thú thật. Hắn thú xong ngày cho nọc ra đánh hai trăm roi vào gan bàn chân, rồi tống cổ không cho ở trong thành phố nữa.

Akin lại tiếp:

— Quan lớn vốn là bậc minh quan, tôi chắc ngài sẽ tìm ngay được cách chứng minh tội ăn cắp của tên Do Thái này. Nhưng trước hết xin quan lớn cho lục soát hắn để bắt lấy tang vật.

Nghe Akin nói, viên chánh án cho lệnh khám người lão Do Thái. Người ta thấy cái túi bạc ngay. Bị cáo rên rỉ kêu rằng túi bạc đó là của mình. Akin vừa thề vừa chửi và quả quyết sẽ chứng minh được ngay túi bạc đó là của hắn. Viên pháp quan vốn thận trọng, bèn cho cả hai cùng khai ra xem họ đã bỏ gì vào túi đó. Lão Do Thái khai rằng trong túi có năm trăm đồng đina vàng mà lão bỏ vào sáng nay, không hơn không kém. Akin lớn tiếng:

— Đồ chó Do Thái! Mày nói láo, trừ phi mày làm trái thói quen của những kẻ thuộc cái giống mày mà trả cho người ta nhiều hơn số tiền người ta cho mày vay thì không kể. Còn ta, ta nói rằng trong túi đó chỉ có bốn trăm chín mươi đồng đina vàng không hơn không kém. Và nếu mày không lấy đi thì trong đó còn có một cái vòng bằng đồng mang con dấu của ta.

Viên chánh án mở cái túi trước mặt hai người làm chứng. Tên trộm Akin được cuộc. Lão Do Thái ngạc nhiên quá không nói được lời nào. Viên pháp quan trả túi bạc cho Akin rồi lệnh nọc cổ lão Do Thái ra đánh.

Tên ăn cắp Haram thấy Akin thành công thì hết lời khen ngợi và tỏ ý khó lòng thắng nổi Akin. Tuy nhiên hắn cũng hẹn Akin tối đến gặp nhau ở gần nơi cung vua, hắn sẽ cố thi thố tài năng để có một chút chiến tích xứng đáng ít nhiều với cái tài nghệ diệu kỳ mà hắn vừa được chứng kiến.

Tối đến, cả hai đều có mặt ở nơi hẹn. Haram nói với Akin:

— Này anh bạn, thế là đằng ấy đã được cười vào mũi tên Do Thái và lão pháp quan. Còn tớ, tớ sẽ đùa ngay với đức vua cho mà xem. Đây là một cái thang dây, tớ sẽ dùng để leo vào trong cung. Đằng ấy phải theo tớ vào mà xem.

Akin vốn chỉ làm nghề xoáy vặt ban ngày, chưa từng ăn trộm ban đêm bao giờ, thấy Haram bạo gan quá đâm hoảng. Nhưng bây giờ rút lui thì xấu hổ. Hắn giúp Haram tung thang dây lên mặt tường thành rồi cả hai cùng leo lên để tụt xuống phía bên kia. Qua mấy khu vườn, nhờ bóng tối chúng vào tận nội cung rồi theo mấy dãy hành lang, đến chỗ vua ngủ. Haram vén cái màn cửa, chỉ cho tên bạn thấy nhà vua đang nằm ngủ, có tên tiểu đồng ngồi xoa bàn chân vua.

Kể đến đây thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 788… nàng tiếp:

Tên tiểu đồng xoa bàn chân vua để vua dễ ngủ. Chú ta cũng díp mắt lại, miệng nhai một miếng trám để giữ cho khỏi ngủ lăn ra.

Akin sợ quá suýt ngã lăn ra. Haram nói vào tai:

— Việc gì mà sợ quá thế! Đằng ấy đã nói chuyện với viên pháp quan. Đến lượt tớ, tớ muốn nói chuyện với nhà vua, có gì mà sợ.

Hắn để Akin đứng sau tấm màn che cửa, lẹ làng tiến đến gần tên tiểu đồng lấy giẻ nhét vào mồm chú, trói lại, treo lên trần như treo một gói đồ vậy.

Và Haram lấy giọng chú bé nói với vua:

— Tâu đức vua muôn đời! Đức vua không ngủ được, Người có muốn tôi kể hầu Người một câu chuyện không?

Vua bằng lòng. Haram kể:

— Tâu đức vua muôn đời! Ngày xưa ở một thành phố nọ có một tên ăn trộm là Haram và một tên ăn cắp là Akin. Chúng thi tài khéo léo và bạo gan với nhau. Một hôm hai đứa định làm thế này đây.

Rồi Haram thuật lại cho vua nghe tỉ mỉ câu cái ngón vừa rồi của Akin, rồi cả gan thuật lại việc vừa xảy ra trong nội cung, chỉ đổi đi đôi chút tên nhà vua và nơi xảy ra câu chuyện. Kể xong hắn hỏi:

— Tâu đức vua muôn đời! Xin đức vua phán cho, đứa nào giỏi hơn?

Vua đáp:

— Tên ăn trộm đã vào cung vua hơn đứt đi rồi.

Nghe xong câu đó, Haram lấy cớ buồn tiểu tiện quá, xin ra ngoài. Hắn đến chỗ Akin. Tên này suốt trong thời gian nghe chuyện sợ đến mất vía. Cả hai đều theo đường lúc nãy đi ra vô sự như khi chúng đi vào.

Sáng hôm sau vua lấy làm lạ, thấy tên tiểu đồng ở nhà xí mãi chưa vào. Đến khi thấy hắn bị treo trên trần y hệt như trong câu chuyện vua được nghe kể, vua ngạc nhiên lắm. Và không mấy lúc vua thấy ngay rằng chính mình đã bị tên trộm to gan đánh lừa. Nhưng vua không giận, lại còn muốn tìm biết hắn. Nhà vua cho mõ rao rằng kẻ nào đêm trước lẩn vào cung, nếu ra mắt vua, không những vua không bắt tội còn ban thưởng cho nữa. Haram tin ở lời hứa, đi vào cung trình diện. Vua khen hắn can đảm và để thưởng cho tài của hắn, phong ngay hắn làm cảnh sát trưởng toàn quốc.

Mụ vợ trẻ được tin đó bèn chọn Haram làm chồng duy nhất và cùng chồng sống trong hoan lạc.

NHỮNG CHIẾC CHÌA KHÓA CỦA SỐ PHẬN

Người ta kể rằng Giáo chủ Môhamat ben Tâylun, vua nước Ai-cập là một vị vua hiền và tốt, ngược lại với vua cha độc ác và áp chế. Ông này thường tra tấn thần dân để bắt họ nộp thuế ba bốn lần, dùng roi vọt đánh đập, lôi cho được từng đồng bạc nhỏ họ chôn chặt dưới đất vì sợ người thu thuế vơ vét hết.

Môhamat lên ngôi, vội lập lại công lý, đem lại bình yên đến với muôn dân. Tiền của mà người cha dùng vũ lực cưỡng đoạt được, ngài dùng chu cấp cho văn nhân, bác học, thưởng công cho bậc anh hùng, đỡ đầu cho người nghèo kẻ khó, cho nên Đức Ban Ân đã giúp cho triều đại của ngài hưng thịnh chưa từng thấy. Sông Nin êm ả nước đầy, mùa màng tươi tốt bội thu, những cánh đồng trồng đậu hay linh lăng xanh rờn, chưa bao giờ các thương gia thấy vàng chảy tuôn vào cửa hiệu mình nhiều như vậy.

Một hôm vua Môhamat cho đòi tất cả triều thần đến, lần lượt hỏi từng người về chức phận, công việc họ làm, lương bổng ra sao, như thế để biết rõ hành vi và nguồn sống của họ. “Có ai việc nhiều mà lương ít, ta sẽ bớt việc, tăng lương cho - vua nghĩ. Kẻ nào lương hậu mà việc nhẹ, ta sẽ bớt lương thêm việc.”

Đến đầu tiên là những vị đại thần, khoảng bốn chục, những cụ già đáng kính, râu trắng dài, vẻ mặt hiền nhân, trên đầu có ngọc miện quấn giải. Các cụ chống gậy dài đầu có hổ phách, dấu hiệu của quyền hành. Rồi đến các vị tổng đốc, các vị chủ tướng và tất cả những ai xa gần có bổn phận giữ gìn bình yên và công lý. Họ lần lượt đến quỳ trước nhà vua. Vua hỏi han lâu lắm để xét đoán ban thưởng hoặc bãi chức các quan.

Người đến sau cùng là viên hoạn quan đao phủ, kẻ thừa hành mệnh lệnh công lý. Dù đẫy đà như một người được ăn uống no đủ mà không phải làm gì, ông ta vẫn có vẻ buồn bã. Đáng lẽ phải ngẩng cao đầu, thanh đao tuốt trần trên vai, ông ta lại cúi đầu tra đao vào trong vỏ. Đến trước nhà vua ông quỳ lạy rồi hôn đất mà rằng:

— Tâu đức vua, chủ nhân và vành hoa trên đầu của chúng thần! Cái ngày mà ánh sáng công lý sáng lên cho kẻ nô lệ thực hành công lý, giờ mới đến đây. Tâu đức vua muôn đời! Từ khi tiên đế Tâylun băng hà - Cầu đức Ala thương xót Ngài - thần cứ mỗi ngày một ít việc, bổng lộc cũng giảm đi. Trước kia, đời thần hạnh phúc, giờ đây vô ích, buồn thiu. Và nếu nước Ai-cập cứ thế, tiếp tục hưởng thái bình và thịnh vượng thì thần sợ chết đói mất, rồi đến không mua nổi một mảnh vải liệm thân. Cầu đức Ala cho chủ nhân chúng thần được trường thọ!

Nghe viên đao phủ, vua Môhamat nghĩ ngợi hồi lâu, nhận rằng y phàn nàn có lý, vì những món lợi lớn kiếm được của nghề nghiệp không phải do đồng lương ít ỏi, mà vì được kẻ bị hành quyết tặng quà hoặc cho thừa kế.

Vua phán:

— Chúng ta sinh ra từ đức Ala rồi sẽ trở về với Người. Đúng là hạnh phúc cho mọi người là một ảo tưởng; điều làm cho người này vui có thể làm kẻ khác buồn chảy nước mắt. Đao phủ, ngươi hãy bình tâm. Công việc của ngươi chẳng lợi lộc gì. Từ nay, để giúp ngươi sống, ta sẽ cho lĩnh mỗi năm hai trăm đina. Mong sao cho suốt triều đại của ta, lưỡi đao của ngươi không phải dùng đến mà phủ dày lớp rỉ yên bình của sự nghỉ ngơi.

Viên đao phủ hôn vạt áo dài của Giáo chủ rồi lui vào hàng ngũ. Việc này chứng tỏ vua Môhamat công bằng và độ lượng xiết bao!

Sắp bãi triều, nhà vua bỗng thấy phía sau các vị đại thần, một ông già, mặt mũi nhăn nheo, lưng còng, mà ngài chưa hỏi tới. Ngài ra hiệu cho lại gần, hỏi ông ta làm chức gì trong cung.

— Tâu đức vua muôn đời! - ông đáp - tất cả công việc của thần chỉ là trông coi một chiếc hòm mà tiên đế giao cho giữ. Thần được trả lương mỗi tháng mười đina vàng.

Vua ngạc nhiên:

— Việc chỉ có thế thì số lương ấy là quá hậu. Nhưng trong hòm có gì?

— Lạy Chúa! Thần đã giữ bốn mươi năm mà vẫn không biết trong có gì.

— Thế thì ông hãy đi lấy đem lại đây nhanh lên!

Ông già tuân lệnh.

Chiếc hòm ông lão đem đến bằng vàng khối, chạm trổ công phu. Theo lệnh nhà vua, ông già mở hòm lần đầu tiên: chỉ có một tấm da linh dương màu đỏ thẫm có chữ sáng loáng, và dưới đáy hòm có ít đất đỏ.

Nhà vua cầm miếng da, muốn đọc xem nói gì. Dù thông thạo các loại chữ viết và khoa học, ngài cũng không đọc nổi một chữ nào. Các vị đại thần, các nhà thần học có mặt, cũng chịu. Nhà vua cho mời lần lượt tất cả các vị bác học tiếng tăm của Ai-cập, Xyri, Ba Tư, Ấn Độ, nhưng không một ai có thể nói những chữ đó thuộc ngôn ngữ nào. Vì những nhà bác học thường chỉ là những kẻ ngu đần khốn khổ chỉ được có cái khăn to tướng trên đầu.

Vua Môhamat cho loan truyền khắp trong nước là sẽ dành phần thưởng lớn nhất cho ai mách được cho ngài một nhà thông thái có thể đọc được những chữ lạ lùng trên mảnh da.

Ít lâu sau có một ông già, khăn trắng đội đầu, xin vào yết kiến vua.

— Cầu đức Ala thêm tuổi thọ cho đức vua, chủ của chúng tôi - ông nói. - Kẻ nô lệ này vốn được hầu tiên đế Tâylun - cầu Chúa thương lấy Người - thần bị lưu đày, hôm nay mới về. Thần xin tâu cho bệ hạ biết, chỉ có một người có thể đọc được chữ ở tấm da linh dương. Đó là người chủ hợp pháp của tấm da: Hatxân Apđala, con cụ En Asa. Cách đây bốn mươi năm, theo lệnh của tiên đế, ông ta bị hạ ngục. Chỉ đức Ala mới biết được hiện giờ ông ta còn sống mà rên rỉ, hay đã chết rồi.

— Nhưng ông Apđala bị bỏ ngục vì nỗi gì? - vua hỏi.

— Vì đoạt được tấm da linh dương của ông ta rồi tiên đế dùng vũ lực ép ông ta phải đọc.

Nghe thế, vua Môhamat tức tốc phái bọn cai ngục đi đến tất cả các nhà ngục tìm Hatxân, hy vọng ông ta còn sống và đưa ra khỏi ngục. Số phận định rằng ông hãy còn sống. Bọn cai ngục, theo lệnh vua, mặc cho ông một chiếc áo trào, rồi dẫn đến vua. Đức vua thấy ông vẻ người đáng kính, mặt hốc hác vì quá khổ đau. Ngài đứng dậy, tỏ lòng trọng đãi, xin ông bỏ qua cho cách đối xử của vua cha, rồi, mời ông ngồi cạnh, trao cho tấm da.

— Hỡi vị lão trượng kính mến - vua nói - dù tấm da này có làm cho ta chiếm được tất cả các kho tàng trên trái đất, ta cũng không muốn giữ lâu thêm nữa cái vật không phải của ta.

Nghe vua nói, Apđala khóc như mưa. Ông ngửa bàn tay lên trời, nói:

— Chúa hỡi! Người là nguồn gốc của mọi sự khôn ngoan. Trên cùng một mảnh đất, Người sản sinh ra cả thuốc độc lẫn cây lành. Ta đã trải bốn mươi năm trong ngục tối, giờ lại nhờ con của kẻ áp bức ta mà được chết dưới ánh mặt trời. Chúa vinh quang! Phán quyết của Người thật khôn lường!

Ông quay về phía nhà vua:

— Hỡi vị chủ tối cao của chúng thần! Cái mà thần không nộp cho vũ lực, thần xin trao cho lòng nhân ái. Tấm da này mà vì nó thần đã nhiều phen suýt chết, từ nay bệ hạ là chủ nhân hợp pháp. Nó là mở đầu và kết thúc của mọi khoa học và là tài sản duy nhất thần đã đem về từ thành phố Aram nhiều-cột của Setđat ben At về, thành phố bí hiểm mà không một người nào đến được.

Vua ôm hôn ông già:

— Lão trượng hỡi! Những gì cụ biết về tấm da này và đô thành nọ, cụ cho ta hay đi.

— Tâu đức vua, câu chuyện của tấm da là câu chuyện của cả cuộc đời thần. Nó có ý nghĩa lắm đối với những ai chịu suy nghĩ về nó.

Và ông già kể:

Tâu đức vua muôn đời! Cha thần là một trong những vị thương gia giàu có và đáng kính nhất ở Lơke. Thần là con một, nên cha thần không tiếc gì về chuyện học hành của con, tìm cho thần những bậc thầy giỏi nhất Ai-cập. Năm hai mươi tuổi, thần đã nổi tiếng là một nhà thần học, đọc rộng biết nhiều. Cha mẹ cưới cho thần một cô vợ, mắt như sao, thân mình yểu điệu, lịch sự, nhanh nhẹn như sơn dương. Hôn lễ thật linh đình. Rồi những ngày hoan hỉ, những đêm vui vầy cạnh vợ, như thế trong mười năm, đẹp như đêm động phòng hoa chúc.

Nhưng, thưa chủ nhân, ai mà biết được ngày mai số phận ra sao. Sau mười năm trôi nhanh như giấc mộng trong đêm yên bình, thần bỗng thành mồi ngon cho số phận, bất hạnh dồn dập đến với gia đình. Trong vòng chỉ mấy ngày, cha chết vì dịch hạch, nhà cháy, tàu chở đầy của cải bị đắm trên biển khơi. Nghèo khổ, trần trụi như đứa trẻ vừa ra đời, tất cả của cải của thần chỉ còn có tình thương của Chúa và lòng tin của kẻ tín đồ. Cùng với lũ ăn mày đức Ala, thần thường lui tới sân nhà thờ, sống với bạn hành giả xảo ngôn.

Những ngày đen tối nhất, thần về nơi trú ngụ, bụng không có lấy một hạt cơm, đêm đến vẫn chẳng có gì ăn, sống cùng cực với nỗi khổ của mình, của mẹ, của vợ và của các con.

Một ngày kia, không ăn mày Chúa được gì, vợ thần phải cởi chiếc áo cuối cùng đưa cho thần, khóc mà rằng:

— Nhà đem ra chợ mà bán lấy chút ít tiền mua một miếng bánh cho các con.

Thần cầm lấy chiếc áo đem bán. Đi về phía chợ, thần gặp một lão Bêđoanh cưỡi trên một con lạc đà cái sắc đỏ. Trông thấy thần, lão bỗng dừng lại, cho con vật quỳ xuống, lên tiếng:

— Chào ông. Ông làm ơn chỉ cho nhà của một phú thương tên là Hatxân Apđala, con cụ En Asa.

Thần cảm thấy xấu hổ về sự nghèo khổ của mình, dù biết rằng nghèo hay giàu đều là do đức Ala cả. Thần cúi đầu:

— Chào ngài, hỡi vị cha Arập. Xin đức Ala phù hộ cho ngài. Nhưng, theo tôi biết, ở Lơke không có ai tên như thế cả.

Thần định đi tiếp. Lão Bêđoanh nhảy từ trên lưng lạc đà xuống, cầm lấy hai tay thần, trách:

— Đức Ala vĩ đại và rộng lòng! Thế ông chẳng phải là Hatxân Apđala con cụ En Asa sao? Sao ông lại giấu tên, định đuổi người khách mà đức Ala đưa đến cho ông?

Thần bẽ bàng quá đỗi, không cầm được nước mắt, xin lão bỏ qua cho, định hôn tay lão. Lão không cho, ôm chặt lấy thần như ôm một người anh em. Thần đưa lão ta về nhà.

Lão cầm dây dắt con lạc đà. Đi bên lão, tâm trí thần cứ bị giày vò về ý nghĩ chẳng có gì đãi khách. Đến nhà, thần vội gọi vợ nói cho hay cuộc gặp gỡ. Vợ thần bèn nói: “Người lạ là khách của Chúa. Bánh của các con mình bây giờ là bánh của khách. Cứ đi mà bán cái áo dài của tôi, tiền bán được mua cái gì đãi khách, còn thừa phần chúng ta”. Muốn ra đường phải qua cái phòng phía trước, ở đấy thần đã để lão Bêđoanh ngồi. Vì thần giấu chiếc áo, lão nghi, hỏi:

— Ông anh giấu cái gì dưới áo thế?

Thần cúi đầu:

— Có gì đâu!

Lão năn nỉ:

— Lạy Chúa! Tôi van bác cho biết có gì dưới lần áo?

Thần rất bối rối:

— Cái áo dài của vợ, tôi đem sang chị hàng xóm làm nghề vá thuê, nhờ vá hộ.

Lão cứ nằn nì đòi xem cho được. Thần đỏ mặt đưa áo ra. Lão reo:

— Đức Ala thật nhân từ, rộng lượng! Ông anh đem rao bán cái áo này của vợ, mẹ các đứa trẻ, để trọn tình với khách đây mà!

Lão ôm hôn thần:

— Hatxân ơi! Đây là mười đina vàng, tiền của Chúa đấy. Bác đem mua những thứ cần cho chúng ta và cho gia đình.

Thần không thể chối từ. Sự phồn vinh lại trở lại trong nhà. Mỗi ngày, lão Bêđoanh đưa thần một số tiền như thế và theo ý lão, thần cũng lại mua bán như thế như thế trong mười lăm hôm. Thần xưng tụng ân huệ của Đấng ban ân.

Buổi sáng ngày thứ mười sáu, sau khi chào thần, lão Bêđoanh hỏi:

— Này bác Hatxân, bác có muốn bán mình cho tôi không?

— Hỡi vị chủ của tôi - thần đáp - tôi đã là nô lệ của ngài rồi. Vì lòng biết ơn, tôi đã thuộc về ngài rồi còn gì.

— Ô Hatxân, tôi không hiểu như thế. Tôi xin bác bán mình cho tôi, là tôi thực tình muốn mua bác. Tôi không muốn mặc cả, bác muốn tự bán mình bao nhiêu xin cứ tùy ý định giá.

Không nghi ngờ rằng lão không đùa, thần cười nói:

— Giá một người tự do, nếu bị giết chết ngay, luật định là một nghìn đina. Nhưng nếu hai, ba hay bốn vết thương rồi mới chết, hay nếu bị chặt làm nhiều khúc thì giá sẽ là một nghìn năm trăm đina.

— Không hề gì Hatxân ạ - lão nói - tôi trả bác giá ấy nếu bác bằng lòng bán mình.

Thấy ông khách thực sự muốn mua, thần nghĩ bụng: “Đức Ala run rủi đến cho mi lão Bêđoanh để cứu con cái mi khỏi đói khổ, Hatxân ạ. Nếu số mi là phải chặt thành từng khúc thì mi chẳng tránh được số.”

Thần trả lời:

— Tôi bằng lòng. Nhưng tôi xin hỏi qua gia đình về việc này chút đã.

— Vâng. Bác hỏi đi.

Nói rồi lão từ biệt thần đi công việc. Tâu đức vua muôn thuở, thần đi tìm mẹ, vợ và các con:

— Đức Ala cứu mọi người chúng mình khỏi đói khổ rồi - thần nói, và thuật lại lời lão Bêđoanh.

Nghe nói, mẹ và vợ thần cào mặt, cào ngực mà rằng: “Tai họa giáng xuống đầu chúng ta! Lão Bêđoanh muốn làm gì anh?” Lũ trẻ chạy đến níu lấy quần áo cha. Mọi người khóc như ri. Vợ thần vốn khôn ngoan và tốt lời khuyên bảo, nói:

— Nếu nhà không bán mình, biết đâu lão Bêđoanh đáng nguyền rủa ấy sẽ đòi lại số tiền đã bỏ ra tiêu pha ở đây. Để khỏi bị bất ngờ, hãy tìm xem có ai mua cho cái nhà nhỏ này, tài sản cuối cùng còn lại, thì bán đi lấy tiền trả cho lão. Như thế nhà không nợ nần gì lão, tấm thân vẫn tự do.

Nàng khóc nức nở, như đã nhìn thấy lũ trẻ không nhà cửa, lang thang trong hè phố. Nghĩ mà cám cảnh, thần tự an ủi: “Ôi Hatxân Apđala, chớ xem thường cơ hội đức Ala ban cho. Với món tiền bán mình cho lão Bêđoanh, mi bảo đảm được cho gia đình no đủ”. Lại nghĩ: “Đành là thế, nhưng tại sao lão mua mi? Mua làm chi? Thà mi còn trẻ trung, mày râu nhẵn nhụi cho cam! Râu mi đã quá dài, đến một thổ dân Thượng Ai-cập cũng không mê nổi. Thế là lão muốn mi phải chết nhiều lần, vì lão trả giá mi theo điều kiện thứ hai mà!”

Vậy là, tối đến khi lão Bêđoanh về, thần vui vẻ tiếp đón và quyết chí theo lão:

— Tôi xin thuộc về ngài - thần nói.

Lão lấy ở thắt lưng ra một nghìn năm trăm đina vàng, đến đưa cho, mà rằng:

— Ya Hatxân Apđala! Cầu nguyện đức Sứ giả đi!

— Cầu đức Ala phù hộ cho Người!

— Bác đã bán mình cho tôi - lão tiếp - bác đừng sợ. Đời bác sẽ không sao cả và hoàn toàn tự do. Mua bác, tôi chỉ muốn có một người bạn dễ chịu và trung thành cho một cuộc hành trình dài. Đức Sứ giả có nói: “một người bạn đường là nguồn dự trữ tốt nhất cho cuộc hành trình”

Thần vui quá, vào trong buồng có mẹ và vợ ở đấy, trải lên chiếu số vàng vừa nhận. Hai người thấy tiền, không cần nghe giải thích gì, bứt tóc bứt tai, kêu gào thảm thiết như khóc người chết. “Giá máu!” - họ kêu lên - “Tai họa, ôi tai họa! Chúng tôi không bao giờ đụng đến cái giá máu này. Thà chết đói với lũ trẻ còn hơn!” Có cố gắng làm dịu lòng họ cũng vô ích, thần để mặc họ giãi tỏ nỗi niềm đau đớn một lát, rồi mới an ủi, thề rằng lão Bêđoanh là người tốt, hảo tâm tuyệt vời. Cuối cùng họ cũng bớt kêu khóc ít nhiều. Nhân đấy, thần ôm hôn họ, ôm hôn các con mà vĩnh biệt. Lòng xót xa, bỏ lại một gia đình khổ đau trong nước mắt, thần theo lão Bêđoanh, ông chủ của mình.

Đến chợ súc vật, chủ bảo mua một con lạc đà cái có tiếng chạy nhanh, và theo lệnh chủ, mua mấy bao thức ăn vật dụng cần thiết cho một cuộc hành trình dài. Chuẩn bị xong xuôi, thần đỡ chủ lên lạc đà, thần cũng lên con lạc đà mới mua, rồi niệm đức Ala mà lên đường.

Đi không nghỉ, chẳng mấy chốc đến sa mạc. Cảnh vắng tanh, chỉ có đức Ala hiện diện, không có một vết chân bộ hành trên mặt cát chuyển động. Trên biển cát mênh mông ấy, ông Bêđoanh và con lạc đà biết hướng đi. Trời nắng chang chang, đi suốt mười ngày, mỗi ngày đối với thần dài hơn một đêm toàn ác mộng.

Ngày thứ mười một, sáng sớm đến một cánh đồng rộng, đất sáng lên như có toàn vảy bạc. Giữa cánh đồng sừng sững một cột đá hoa cương, trên đỉnh cột có một người bằng đồng đỏ, tay phải giơ ra, bàn tay mở, mỗi ngón có treo một chiếc chìa khóa. Cái chìa thứ nhất bằng vàng, cái thứ hai bằng bạc, cái thứ ba bằng đồng Trung Quốc, cái thứ tư bằng sắt và cái thứ năm bằng chì. Mỗi chiếc chìa khóa là một chiếc bùa, người nào có thể làm chủ được chiếc nào thì chịu số phận đeo ở chiếc ấy. Vì đó là những chiếc chìa khóa số phận. Chiếc bằng vàng là chiếc chìa khóa của khổ cực; chiếc bằng bạc, của đớn đau; chiếc bằng đồng Trung Quốc, của chết chóc; chiếc bằng sắt, của vinh quang; và chiếc bằng chì, của khôn ngoan và hạnh phúc.

Tâu Chúa công, hồi ấy thần không hiểu được, chỉ có chủ của thần là người duy nhất biết được thôi. Chính cái sự dốt nát là nguyên nhân của mọi tai họa đã đến với thần. Nhưng họa, phúc đều là do Ala, đức Ban Phát cả, sinh linh chỉ việc cúi đầu nhận lấy.

Vậy thì, tâu đức vua muôn đời! Khi đến chân cái cột, ông chủ Bêđoanh cho lạc đà quỳ mà leo xuống đất. Thần cũng làm thế. Chủ lấy ở một cái ống, một chiếc cung có hình thù lạ, đặt một mũi tên, căng dây mà bắn lên người đồng đỏ. Nhưng hoặc vì vụng về thật sự hoặc giả vờ vụng về, mũi tên không bắn đến nơi. Ông Bêđoanh bảo:

— Ya Hatxân Apđala! Đã đến lúc bác trả được nợ cho ta và nếu muốn, chuộc lại tự do cho mình. Tôi biết bác khỏe và khéo, và chỉ có bác mới bắn tới đích. Hãy dùng chiếc cung này và làm thế nào bắn cho rơi những chiếc chìa khóa kia.

Tâu Chúa công, hân hoan vì có thể trả được nợ, chuộc lại được tự do, thần vâng ngay theo ý chủ. Cầm lấy chiếc cung, ngắm nghía mới biết cung do một người thợ tài hoa làm tại Ấn Độ. Muốn để chủ thần thấy rõ sự hiểu biết và khéo léo của mình, thần ráng sức căng dây, nhắm bàn tay người trên cột bắn đến. Mũi tên đầu bắn rơi một chiếc chìa khoa bằng vàng; thần nhặt lên, tự hào, vui sướng, đưa trình chủ. Ông ta không muốn lấy.

— Bác nghèo, giữ lấy! Đấy là phần thưởng cho sự khéo léo.

Thần cảm ơn, giắt chiếc chìa khóa vào lưng, không biết rằng đấy là chiếc chìa khóa của khổ cực. Phát thứ hai bắn rơi một chiếc nữa, chiếc bằng bạc; ông Bêđoanh không muốn mó đến, thần giắt vào thắt lưng, cạnh chiếc thứ nhất, không biết rằng đó là chiếc chìa khóa của khổ đau. Hai phát tên nữa, lại hai chiếc chìa khóa nữa rơi, chiếc bằng sát và chiếc bằng chì. Một chiếc là chìa khóa của vinh quang, chiếc kia là của khôn ngoan và hạnh phúc. Thần không biết như thế. Ông chủ không để thần đủ thì giờ nhặt lên, chiếm ngay lấy mà reo lên:

— Ôi Hatxân Apđala! Cảm tạ bà cụ đã sinh ra bác! Cảm tạ cái vị đã luyện tay luyện mắt cho bác!

Rồi ông ôm chặt lấy thần mà rằng:

— Từ nay bác là chủ của bản thân mình.

Thần hôn tay ông, muốn trao lại chiếc chìa khóa vàng và chiếc chìa khóa bạc. Ông không lấy. “Phần bác đó” - ông nói.

Thần rút trong ống ra mũi tên thứ năm, sắp bắn chiếc chìa khóa cuối cùng, chiếc bằng đồng Trung Quốc mà thần không biết là chiếc chìa của chết chóc. Chủ giữ tay, ngăn lại không cho bắn, gắt: “Khốn khổ chưa! Làm gì thế!” Thần ngạc nhiên, vô ý để rơi mũi tên, lại rơi trúng vào chân trái của thần, thủng thành một vết thương đau. Và đó là nỗi bất hạnh đầu tiên của hàng loạt bất hạnh mà thần phải chịu. Ông chủ, buồn phiền, băng bó cho, đỡ thần lên lạc đà, rồi cả hai lên đường.

Sau ba ngày đêm hành trình, vì quá mệt vì chân đau, đến một đồng cỏ thì nghỉ đêm. Ở đấy có những loài cây thần chưa từng thấy bao giờ. Có quả chín đẹp, trông tươi xanh chỉ muốn hái. Khát quá, thần lê đến một cây, hái vội một quả; quả sắc đỏ vàng, mùi thơm dịu. Thần đưa lên miệng cắn. Lạ chưa! Răng bám chặt vào, không há được miệng nữa, muốn kêu lên mà chỉ ú ớ được thôi, ngạt thở kinh khủng. Thần lê chân, chạy ngang dọc, miệng ngoạm chặt trái cây, múa may như điên dại, rồi lăn quay ra đất, mắt lồi lên. Chủ thấy, lúc đầu sợ, nhưng khi biết nguyên nhân, ông lại gần, thử cạy hàm ra, nhưng chỉ làm thần đau thêm. Ông bò đến mấy gốc cây nhặt vài quả rụng xem xét một lúc, quẳng đi hết, chỉ giữ lại một quả đem đến chỗ thần.

— Hãy nhìn xem! - ông nói. Bác thấy những con sâu đang gặm nhấm chứ? Những con sâu này sẽ dùng làm thuốc chữa cho bác đây. Phải bình tĩnh và kiên tâm mới được. Tôi đã tính nếu để vài con sâu này vào cái quả bác đang ngậm, chúng sẽ gặm dần và hai, hay cùng lắm là ba ngày, bác sẽ được giải thoát.

Biết ông là người từng trải, thần cứ để ông làm. “Ya Ala! - thần nghĩ - chịu ba đêm ba ngày như thế này, thà chết còn hơn”. Ông chủ, ngồi bên thềm, dưới bóng cây, làm như vừa nói, đặt mấy con sâu cứu người vào cái quả đáng nguyền rủa nọ.

Và trong khi những con sâu gặm nhấm làm việc, thì chủ lấy trong đẫy chà là và bánh khô ra ăn. Thỉnh thoảng ông lại ngừng ăn và khuyên nhủ thần kiên nhẫn: “Hatxân Apđala, bác xem đấy! Vì bác tham ăn mà tôi phải dừng lại trên đường, chậm việc đi biết bao. Bác nên bình tĩnh như tôi”. Ông thu xếp đi ngủ, khuyên tôi cũng ngủ đi một giấc.

Còn thần thì, than ôi! Một đêm và ngày hôm sau cứ như người bị tra tấn. Đau răng, đau chân lại còn bị đói khát hành hạ. Ông Bêđoanh thì cứ bảo sâu đang gặm để an ủi thần. Đến sáng ngày thứ ba, thần quả há được hai hàm răng ra, bèn xưng tụng đức Ala mà quẳng đi cái quả khốn kiếp với cả những con sâu cứu nạn.

Được giải thoát, việc đầu tiên là thần lục soát cái đẫy thức ăn và nắn cái túi da đựng nước. Lúc ấy mới biết ông chủ đã dùng hết trong ba ngày mình chịu cực hình. Thần khóc, buộc tội ông làm thần khổ. Dịu dàng, không hề xúc động, ông nói:

— Hatxân Apđala! Bác trách thế có công bằng không? Chẳng lẽ tôi cũng chịu để mình phải chết đói chết khát sao? Tốt hơn là bác cứ tin ở đức Ala và Sứ giả của Người. Thôi, đi tìm một con suối mà uống.

Thần đứng dậy đi tìm nước và một vài thứ quả quen biết. Nhưng về hoa quả thì chỉ có cái thứ quả tai hại mà thần đã được nếm mùi. Tìm mãi, cuối cùng thấy trong một hốc đá có một giải nước óng ánh mát rượi như mời uống. Thần quỳ xuống mà uống, uống. Ngừng một lát, lại uống.

Đỡ khát, thần bằng lòng lên đường, theo ông chủ lúc ấy đã cưỡi trên con lạc đà cái đỏ mà đi rồi. Chưa đầy một trăm bước, thấy bụng đau dữ dội, tưởng chừng có tất cả khối lửa địa ngục thiêu đốt ruột gan. Thần thét lên: “Mẹ ơi! Ya Ala! Ôi mẹ ơi!” Thần cho lạc đà đi chậm lại, nhưng không được, hắn cứ phi nước đại đuổi theo con lạc đà bạn hắn đang chạy rất nhanh. Đã nhanh lại xóc, thần đau không chịu nổi, thét lên ghê rợn, chửi con vật, chửi mình, chửi tất cả. Ông Bêđoanh nghe tiếng, trở lại, giúp thần dừng con vật lại và đỡ thần xuống. Thần ngồi xổm trên cát và - tâu đức vua muôn đời, xin đại xá cho tội suồng sã của kẻ nô lệ của Người - thần để mặc cho cái bụng tự do tuôn ra và cảm thấy có bao nhiêu lòng ruột như sổ ra hết. Một cơn giông tố chuyển ầm ầm trong cái bụng khốn khổ. Còn ông chủ Bêđoanh thì cứ “Ya Hatxân Apđala, hãy kiên tâm!” Thần không chịu nổi nữa, ngã lăn ra, bất tỉnh.

Không rõ ngất đi bao lâu, khi tỉnh lại thấy mình ở trên lưng con lạc đà cái đang dõi theo cô bạn hắn. Lúc ấy đã tối. Mặt trời lặn sau một quả núi cao. Hai người đến chân núi, dừng lại nghỉ.

— Đáng khen thay đức Ala đã không bắt chúng mình hôm nay phải nhịn đói - ông chủ nói - Bác đừng bận tâm gì cả, cứ yên chí. Nhờ kinh nghiệm ở sa mạc và trong những cuộc hành trình, ở nơi mà bác chỉ tìm được chất độc tôi sẽ tìm ra thức ăn lành và mát.

Nói rồi ông đến một bụi cây, lá dày, mập, có gai. Ông lấy gươm chặt mấy cây, bóc lớp vỏ ngoài, thịt sắc vàng, ngọt, ăn như quả vả. Ông đưa cho thần, tha hồ lấy, ăn no nê mát ruột.

Thần bắt đầu quên đi chút ít nỗi đau đớn và hy vọng đêm đến không mất ngủ như từ lâu lắm đến nay. Khi trăng lên, thần trải trên mặt đất chiếc áo khoác bằng lông lạc đà, chuẩn bị đi ngủ thì ông chủ Bêđoanh liền bảo:

— Ya Hatxân Apđala! Bây giờ là lúc bác có thể tỏ ra cho tôi biết bác có thực nhớ ơn tôi chút nào không. Tôi muốn bác đêm nay leo lên ngọn núi này. Đến đỉnh, bác ngồi đấy chờ mặt trời mọc. Lúc đó, bác quay mặt về hướng đông mà cầu kinh buổi sáng, xong rồi bác đi xuống. Đó là việc tôi nhờ bác giúp cho. Nhưng hỡi người con cụ En Asa, nhớ chớ có ngủ vì hơi đất ở đây bốc lên độc lắm. Ngửi hơi độc nhiễm vào, nguy hại cho sức khỏe.

Tâu Chúa công, thần dù mệt mỏi và đau đớn đủ thứ, cũng hứa sẽ làm, không quên rằng nhờ có ông Bêđoanh mà con, mẹ và vợ thần có miếng ăn và cũng nghĩ rằng nếu từ chối, có thể ông ta sẽ bỏ thần ở nơi hoang vắng này.

Tin cậy vào đức Ala, thần trèo lên núi. Mặc dù chân đau, bụng đau, thần vẫn lên được tới tỉnh, vào lúc nửa đêm. Đất trắng, khô cằn, không có lấy một ngọn cỏ, một cây con. Trên đỉnh cao gió thổi mạnh, buốt, lại qua mấy ngày tai họa, thần như tê liệt đến mức ngã lăn ra đất và dù cố gượng hết sức vẫn ngủ một mạch đến sáng.

Thức dậy, vừng dương vừa ló ở chân trời, thần muốn làm theo lời dặn của ông Bêđoanh, gắng đứng phắt lên nhưng liền bị ngã, bất động. Chân to như chân voi, nhũn ra và đau lắm, mình và bụng thì phình lên như cái bao nước, đầu nặng như chì đè trên vai, tay bị liệt không giơ lên được. Sợ ông Bêđoanh không vừa ý, dù đau dữ dội, thần buộc lòng đứng lên quay về phía đông mà đọc kinh buổi sáng. Mặt trời rọi vào tấm thân khốn khổ, kéo dài mãi bóng nó về đằng tây.

Việc phải làm đã xong, thần nghĩ đến việc xuống núi. Đường rất dốc, mà mình quá yếu đến nỗi vừa được một bước, chân quỵ xuống, thần ngã quay, lăn lông lốc như hòn bi thật khủng khiếp. Muốn bám vào đá, vào gai mà không được. Đá, gai xé nát áo quần, da thịt. Lăn đến tận chân núi, chỗ có ông chủ Bêđoanh đứng, máu chảy đỏ lòm mặt đất.

Ông đang cúi, vạch những đường nét gì trên mặt cát, chăm chú quá mà không để ý đến thần và cũng chẳng thèm biết thần đến bằng cách nào. Tiếng rên rỉ của thần làm ông ngừng việc. Ông thốt lên, cũng chẳng nhìn thần:

— A, hămđu lila! Chúng mình tốt số, việc gì cũng thành công! Đây, bác Hatxân Apddala, cái bóng của đầu bác từ đỉnh núi cao chiếu xuống, tôi đo nó mà tìm ra cái tôi tìm kiếm suốt bao năm ròng.

Và không ngẩng đầu, ông nói thêm:

— Bác nhanh lại đây giúp tôi đào đất lên, chỗ tôi cắm ngọn giáo làm dấu.

Tôi không đáp lại được, chỉ thỉnh thoảng cất tiếng rên la thảm thiết. Lúc ấy ông chủ mới ngẩng đầu quay nhìn về phía thần. Ông thấy thần nằm dưới đất, người co tròn như một quả cầu. Ông tiến đến, la lên: “Dại dột quá, bác Hatxân Apđala ơi! Bác không nghe tôi, lại ngủ trên núi, hơi độc đã thấm vào máu mất rồi!” Thấy thần run lên răng đập vào nhau, trông đến thảm hại, ông dịu đi mà rằng: “Đúng thế đấy, nhưng bác đừng thất vọng về mối quan tâm của tôi đến bác. Tôi sẽ chữa cho khỏi”. Nói rồi ông lấy ở thắt lưng ra một con dao lưỡi mỏng, sắc. Thần chưa kịp phản đối, ông đã chích sâu nhiều mũi vào bụng, tay, chân, đùi. Nước chảy ra nhiều, người thần tóp lại như một bình da xẹp, da nhăn nheo không dính vào xương như một chiếc áo rộng mua tầm tầm. Thần thấy nhẹ người đôi chút, tuy còn yếu, nhưng đứng lên được mà giúp chủ trong công việc ông đang cần.

Hai người đào đất chỗ cắm ngọn giáo, chẳng mấy chốc, thấy một chiếc quan tài đá hoa trắng. Ông Bêđoanh mở nắp. Có mấy chiếc xương người và tấm da linh dương nhuộm tía có chữ vàng lóng lánh, tấm da hiện giờ đang trong tay Bệ hạ, đức vua muôn đời!

Ông chủ run run cầm tấm da lên, và dù chữ viết là một thứ chữ lạ, ông cũng chăm chú đọc. Càng đọc, vầng trán xanh xám của ông ửng hồng lên vì vui sướng, mắt sáng lên vì thích. Cuối cùng ông reo: “Bây giờ thì ta biết con đường tới thành phố bí mật rồi. Ôi Hatxân Apđala, vui đi! Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ vào Aram nhiều-cột, chưa từng một sinh linh nào đặt chân đến. Ở đấy chúng ta sẽ tìm thấy nguyên lý của tất cả của cải trên trái đất, nguồn gốc của tất cả vàng bạc, châu báu trên đời. Đó là chất diêm sinh đỏ!”

Cứ nghĩ còn phải đi nữa, thần sợ lắm:

— Ôi, thưa ngài - thần nói - hãy tha thứ cho kẻ nô lệ của ngài. Cho dù được chia sẻ niềm vui của ngài, hắn vẫn cảm thấy các kho báu chẳng lợi gì cho hắn. Hắn ưng thà nghèo mà khỏe mạnh ở Lơke còn hơn là giàu mà đau đớn ở Aram nhiều-cột.

Chủ nghe thế, nhìn thần, thương hại:

— Bác là người nghèo - ông nói - cho đến nay, tôi làm vì hạnh phúc của tôi, nhưng cũng vì hạnh phúc của bác nữa.

— Đúng vậy! - thần nói - có đức Ala đấy. Nhưng mà hỡi ôi, chỉ một mình tôi là chịu cái phần không tốt. Số phận chống lại tôi mà.

Chủ chẳng buồn để ý đến những lời phàn nàn oán trách đó. Ông chặt mang đi thật nhiều những cây mà thịt ăn giống như quả vả. Rồi ông lên lạc đà. Thần cũng buộc phải làm theo. Hai người vòng quanh sườn núi tiếp tục đi về hướng đông.

Đi ba ngày ba đêm nữa, sáng ngày thứ tư, thấy phía chân trời trước mặt như có một tấm gương rộng phản chiếu mặt trời. Lại gần thì hóa ra là một con sông thủy ngân chắn đường. Có một chiếc cầu bằng pha lê, không có lan can, rất chật, dốc và trơn lắm. Ngay cả người có ý chí can đảm cũng không thể vượt qua được.

Nhưng ông Bêđoanh, không đắn đo, xuống lạc đà, bảo thần cũng xuống, tháo yên hai con vật để chúng tự do gặm cỏ. Ông lấy trong cái túi hai ngăn đôi giày len đi vào, đưa thần một đôi bảo đi vào mà theo ông, mắt không được nhìn ngang nhìn ngửa. Và, vững bước, ông đi qua chiếc cầu pha lê. Thần run lẩy bẩy, đành phải theo ông. Lần này đức Ala không viết vào sổ cái chết của thần trong dòng thủy ngân. Thần sang qua được bờ bên kia.

Hai người im lặng đi vài giờ thì đến một thung lũng đen, bao quanh bốn phía là những tảng đá đen. Cây ở đây cũng toàn cây đen. Xuyên qua kẽ lá đen thấy trườn qua lại những con rắn to đen, vẩy đen, ghê rợn. Sợ quá, thần định quay lưng chạy khỏi nơi khủng khiếp, nhưng không còn tìm ra lối đã dẫn vào. Chung quanh chỉ toàn có những tảng đá đen chất cao như thành một cái giếng. Thần ngã khuỵu xuống đất mà khóc, la lên: “Hỡi người con của gia đình tốt phúc! Sao ông lại dẫn tôi đến cái chết trên con đường cùng khổ, đớn đau? Tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại các con tôi và mẹ chúng, và mẹ tôi. Sao ông lại kéo tôi ra khỏi cuộc đời nghèo nàn nhưng bình yên biết mấy! Tôi chỉ là kẻ hành khất trên đường của đức Ala, nhưng tôi thường đến các sân nhà thờ, thường được nghe bao điều hay của đấng tu sĩ!”

Ông chủ không phật lòng, nói:

— Hatxân Apđala, hãy tỏ ra là một gã đàn ông nào. Hãy can đảm lên, bác không chết ở đây đâu. Chẳng bao lâu bác sẽ trở về Lơke, không phải nghèo hơn những kẻ nghèo, mà giàu như bậc đế vương giàu nhất.

Nói thế rồi ông chủ ngồi xuống, mở tấm da linh dương ra, thấm ngón tay cái mà giở và đọc một cách bình thản như đang ngồi trong chốn buồng khuê của các bà vợ. Sau khoảng một tiếng đồng hồ, ông ngẩng đầu, gọi thần bảo:

— Này bác Hatxân Apđala, bác có muốn sớm ra khỏi nơi đây, coi như cuộc hành trình của chúng ta đã đạt được mục đích không?

— Lạy Chúa! Có muốn không à? Muốn lắm chứ! Xin ông chủ làm ơn cho biết, muốn được thế, tôi phải làm gì? Phải đọc hết các chương của kinh Koran? Phải nhắc lại tất cả các tên, các thần đức thiêng liêng của chúa Ala? Hay phải nguyện đi hành hương mười năm liên tiếp đến La Mêc hay Mêđin? Xin ông nói đi, tôi sẵn sàng làm tất cả, và hơn thế nữa.

Ông ấy vẫn độ lượng nhìn thần mà rằng:

— Không, Hatxân Apđala, không! Điều tôi muốn bác phải làm dễ hơn thế nhiều. Bác chỉ cần dùng cây cung và mũi tên này đây, dạo khắp thung lũng cho đến khi gặp một con rắn to có sừng đen. Bác vốn thạo, chỉ một phát là rắn chết. Bác chặt đầu và lấy tim rắn mang về. Muốn ra khỏi nơi bi thảm này, bác chỉ cần làm có thế thôi.

Nghe vậy, thần bực mình, nói rằng: “Đáng ghét, thật đáng ghét! Như thế mà bảo là dễ à? Sao ông không tự mình làm lấy? Về phần tôi, tôi tuyên bố sẽ cam chịu cuộc đời khốn nạn của tôi, không làm gì nữa hết”. Ông Bêđoanh vỗ nhẹ vai thần:

— Bác Hatxân Apđala ơi, hãy nhớ lại chiếc áo của bác gái và tấm bánh của gia đình.

Thần òa lên khóc, nhận thấy trong tâm trí rằng không từ chối được điều gì đối với con người đã cứu vớt cho nhà mình không phải bán, người thân không phải đói. Thần run rẩy cầm lấy cung tên, tiến về phía những tảng đá đen có những con rắn đáng sợ. Không lâu la gì, thần tìm được con rắn cần tìm. Cầu đức Ala phù hộ, rồi thần ngắm bắn; con rắn trúng tên, giãy lên, quằn quại, duỗi ra rồi nằm im trên mặt đất. Khi biết nó đã chết thật, thần lấy dao chặt đầu, mổ bụng moi tim, đem cả hai thứ về cho chủ.

Chủ đón niềm nở, nhận đầu và tim rắn, bảo: “Giờ bác giúp tôi nhóm lửa”. Thần đi nhặt cỏ khô và nhánh cây đem lại. Ông chất thành một đống, lấy trong ngực áo một viên kim cương giơ lên mặt trời đã ở đỉnh đầu. Một tia sáng phát ra làm đống cỏ khô bốc cháy.

Lửa bốc lên rồi, ông Bêđoanh lấy từ trong áo dài một bình sắt nhỏ và một cái lọ bằng cả khối hồng ngọc có chứa một chất màu đỏ.

— Này Hatxân Apđala - ông nói - bác thấy cái lọ này nhưng không biết nó đựng gì đâu.

Ngừng một lát, ông tiếp:

— Đó là máu Phượng Hoàng đấy!

Đoạn ông mở nút, đổ vào cái bình sắt, bỏ luôn vào quả tim và óc con rắn có sừng vào đó. Ông hơ cái bình lên lửa, mở tấm linh dương mà đọc những lời mà thần không hiểu gì hết.

Bỗng ông đứng thẳng, mở vai áo như những người hành hương đến La Mêc hay làm lúc khởi hành. Ông nhúng một đầu dây lưng vào máu phượng hoàng trộn với óc và tim rắn, bảo thần xát vào lưng và vai ông. Thần bắt đầu thực hiện lệnh ông ta. Càng xát vào da ở lưng và vai ông, thần nhìn thấy da ông càng phồng lên, nứt toạc để nhú ra một đôi cánh, to lên rất nhanh, chạm tới đất. Ông Bêđoanh vẫy mạnh cánh và đột nhiên lấy đà bay lên không. Thà chết nghìn lần còn hơn bị bỏ lại nơi thảm hại này, thần dùng sức lực và lòng can đảm còn lại bám lấy đầu dây thắt lưng may thay còn lủng lẳng ở bụng ông chủ. Thế là cả hai được đưa lên khỏi thung lũng đen mà thần không hy vọng ra nổi, để lên vùng mây xanh.

Tâu Chúa công! Thần không biết đã bay trên không như thế trong bao lâu, chỉ biết sau đấy đến một cánh đồng bát ngát khép lại phía xa bằng một hàng rào pha lê xanh. Đất như bằng bụi vàng, mà sỏi là những viên ngọc. Giữa cánh đồng là một thành phố toàn lâu đài, vườn tược.

Ông chủ reo lên: “Aram nhiều-cột đây rồi!” Ông thôi vỗ cánh, giang nó rộng ra mà cùng với thần hạ dần xuống đất. Hai người chạm đất, ngay chân tường đô thành của ngài Setđat con của Át. Đôi cánh của ông Bêđoanh nhỏ dần lại và biến mất.

Những tường thành ở đây xây bằng gạch vàng xen với gạch bạc. Có tám cửa như cửa thiên đường. Cửa thứ nhất bằng hồng ngọc, cửa thứ thì bằng ngọc bích, cửa thứ ba bằng đá mã não, cửa thứ tư bằng san hô, cửa thứ năm bằng vân thạch, cửa thứ sáu bằng bạc và cửa thứ bảy bằng vàng.

Hai người vào bằng lối cửa vàng, vừa đi vừa khấn đức Ala, qua những dãy phố hai bên là lâu đài cột bằng ngọc thạch trắng, có vườn thơm mùi sữa, có suối nước thơm. Sau đến một tòa lâu đài cao nhất thành phố, đẹp đẽ và sang trọng khó bề tưởng tượng. Sân thượng nằm trên hàng nghìn chiếc cột vàng, lan can bằng thủy tinh màu, tường khảm ngọc bích và ngọc lam. Chính giữa tòa lâu đài là một khu vườn thần tiên, đất thơm mùi xạ. Có ba con sông chảy qua mà nước là rượu vang nguyên chất, nước hoa hồng và mật ong. Giữa khu vườn có một cái phương đình, vòm bằng một tấm ngọc bích che cho một chiếc ngai bằng vàng đỏ khảm ngọc. Trên ngai, có một chiếc hộp nhỏ bằng vàng - chính là cái hộp hiện giờ đang ở trong tay ngài, đức vua của muôn đời!

Ông Bêđoanh lấy cái hộp mở ra, thấy có bột đỏ thì reo: “Ya Hatxân Apđala! Diêm sinh đỏ đây rồi! Đây là chất Kimia mà những nhà bác học cùng những triết gia tìm hoài, chết rồi vẫn chưa thấy.”

— Quẳng cái thứ bụi chết tiệt ấy đi! - thần nói - Lấy những viên ngọc đầy ắp trong tòa lâu đài này, bỏ cho đầy hộp.

Ông chủ nhìn thần có vẻ thương hại:

— Nghèo quá hóa quẫn! Bụi ấy chính là nguồn gốc của mọi của cải trên trái đất này đấy. Chỉ một hạt bụi cũng đủ biến thành vàng các loại kim khí tồi tệ nhất. Đấy là chất Kimia! Đấy là Diêm sinh đỏ, hỡi con người ngu ngốc khốn khổ! Với thứ bột này, nếu muốn, ta sẽ dựng nên những lâu đài đẹp hơn tòa lâu đài này, ta sẽ dựng nên những thành phố đẹp hơn thành phố này, ta sẽ mua được cuộc sống của con người, mua được lương tâm của những người trong sạch, quyến rũ được đức hạnh, mua được cả ngôi vua chính thống.

— Thế, ông chủ của tôi ơi! Với thứ bột ấy, ông có thể kéo dài cuộc sống của ông lấy một ngày, hay xóa bỏ đi lấy một giờ cuộc đời quá khứ được không?

— Chỉ có đức Ala là làm được thôi - ông đáp.

Không tin ở sự hiệu nghiệm của chất diêm sinh đỏ, thần nhặt thật nhiều ngọc trai và đá quý giắt đầy thắt lưng, túi áo, cả khăn đội đầu. Ông chủ thấy, la lên:

— Bất hạnh quá, con người thô lỗ! Bác làm gì vậy? Bác không biết rằng chỉ lấy cắp một viên đá quý của tòa lâu đài hay của đất đai này là lập tức bị đánh chết ngay sao?

Nói rồi ông bước nhanh ra khỏi lâu đài, đem theo cái hộp nhỏ. Hận quá, thần dốc ra bằng hết ở túi, dây lưng, khăn đầu mà theo chủ, không khỏi ngoái cổ nhiều lần nhìn lại những đống của không đếm xuể ấy. Đến khu vườn thì gặp lại chủ. Ông nắm tay thần đi qua thành phố và không muốn để thần bị của cải nằm trong tầm tay cám dỗ. Hai người theo hướng cửa hồng ngọc, gần tới đường pha lê xanh, cửa rộng mở cho đi qua. Cả hai cùng ngoái lại nhìn lần cuối cùng cánh đồng kỳ lạ và thành phố Aram, nhưng cánh đồng và thành phố đã biến mất. Chúng thần đến bờ con sông thủy ngân, qua cầu pha lê như lần trước, sang đến bờ bên kia thấy đôi lạc đà đang gặm cỏ cạnh nhau. Thần đến với con vật của mình như đến với một người bạn cũ. Thắt chặt yên xong, chúng thần lên đường.

— Chúng ta về Ai-cập - ông Bêđoanh nói.

Thần giơ tay lên, cảm tạ đức Ala về tin tốt lành này.

Nhưng, tâu Chúa công, chiếc chìa khóa vàng, chiếc chìa khóa bạc còn giắt ở dây lưng, mà thần không biết đấy là chìa khóa của khốn cùng, đau khổ. Suốt dọc đường cho đến khi tới Lơke, thần chịu biết bao tai ương thiếu thốn, chịu tất cả những nỗi đau đớn do sức khỏe tồi tệ gây nên. Nhưng do một sự rủi ro mà thần không bao giờ hiểu nổi, chỉ có thần phải gánh chịu mọi tai họa dọc đường, còn chủ thì bình yên vô sự, khoan khoái. Thần càng bất hạnh thì hình như ông càng gặp may mắn. Ông qua hiểm nguy tai biến, với nụ cười vẫn nở trên môi, bước lên thảm lụa mà đi trên đường đời.

Và cứ thế, hai người đến Lơke. Việc đầu tiên của thần là chạy về nhà. Và thần thấy cửa nhà thì mở toang, lại gẫy nát. Lũ chó hoang đã lấy nhà thần làm nơi trú ngụ. Không có ai ra đón. Không một vết tích gì của mẹ, vợ và các con. Một người láng giềng đã thấy thần vào và nghe tiếng kêu la thất vọng, bèn mở cửa ra nói:

— Ya Hatxân Apđala! Cầu mong cho đời bác được thêm số những ngày đã mất vừa qua. Mọi người trong nhà bác đã chết cả rồi!

Nghe tin, thần ngã lăn ra, bất động.

Tỉnh dậy, thấy ông chủ Bêđoanh đang chăm sóc, vẩy nước hoa hồng vào mặt thần. Lần này cố kìm lại nước mắt, nén nức nở, thần không thể không nguyền rủa ông ta, buộc phải chịu trách nhiệm về tất cả những nỗi khổ cực hùa nhau đè nặng lên thần. Nhưng ông ta vẫn bình tĩnh, tươi cười, vỗ nhẹ vai thần mà rằng: “Tất cả đều từ đức Ala rồi lại ra đi theo đức Ala!” Rồi ông cầm tay thần kéo ra khỏi nhà, ông dẫn đến một tòa lâu đài tuyệt mỹ trên bờ sông Nin, buộc thần phải ở đấy với ông. Và vì thấy không gì làm thần khuây khỏa, ông ngỏ ý chia cho tất cả của cải ông có, để an ủi. Ông còn độ lượng đến mức dạy cho các môn khoa học huyền bí, dạy đọc sách luyện vàng, dạy đọc hiểu chữ ở những tấm da bí mật. Ông thường cho mang đến trước mặt thần hàng tạ chì, nấu chảy ra rồi lấy một miếng diêm sinh đỏ trong chiếc hộp con bỏ vào mà biến chì thành vàng nguyên chất.

Nhưng sống giữa những kho vàng bạc, giữa niềm vui và những ngày hội hè của chủ, thần vẫn thấy mình mẩy ê chề, tâm hồn khổ sở. Thần không chịu nổi những bộ quần áo sang trọng mà chủ ép phải mặc. Đồ ăn thức uống ngon lành nhất dọn ra mà thần chẳng thấy ngon miệng. Thần ở những căn nhà tuyệt đẹp, giường gỗ thơm, ghế xà cừ đỏ thắm mà vẫn không ngủ được. Trong vườn có gió mát từ sông Nin thổi tới, có những cây hiếm, tốn kém bao nhiêu mới chở được từ Ấn Độ, Ba Tư, Trung Quốc, Nam Dương về; có máy đưa nước sông Nin lên cao, cho rơi thành tia mát tưới vào những bồn đá hoa và những bồn vân ban thạch. Nhưng thần vẫn dửng dưng, chẳng thích thú gì. Một chất độc đã nhiễm đầy da thịt và trí não, không phương cứu chữa.

Còn ông chủ Bêđoanh của thần thì sống vui thú, hoan lạc, nhất là về đêm, những đêm báo trước Thiên đường. Ông ở không xa thần trong một cái lầu chăng lụa, thêu chỉ vàng, khiến ánh sáng lọt vào dịu như ánh trăng. Quanh lầu là những cụm cây cam, cây chanh lẫn với hoa nhài và hoa hồng. Ở đấy, đêm đêm ông đón khách và tiếp đãi cực kỳ sang trọng. Khi khách đã ngà ngà vì men rượu, vì giọng hát tiếng đàn mà cõi lòng lai láng, ông cho diễu qua trước mắt họ những thiếu nữ đẹp như tiên sa, những cô gái mua bằng vàng ở các chợ Ai-cập, Ba Tư, Xyri. Nếu có ai nhìn một cô nào, tỏ vẻ ham muốn thì ông dắt tay cô đến mà nói: “Ôi quý khách! Xin làm ơn cho tôi mà dắt nữ nô này về với ngài!” Như thế cho nên ai đã đến với ông đều trở thành bạn chí thiết của ông. Người ta chỉ còn biết gọi ông là ngài Đô đốc tuyệt vời. Rồi một hôm, ông chủ thường đến thăm thần tại nhà riêng mà ở đấy thần sống đơn độc với nỗi khổ đau của mình. Ông đến bất thình lình dẫn theo một cô gái mới. Mặt ông rạng rỡ vui tươi, mắt hân hoan long lanh kỳ lạ. Ông đến ngồi cạnh thần, đặt cô gái lên đùi.

— Ya Hatxân Apđala! - ông nói - tôi hát đây! Bác chưa nghe tôi hát bao giờ. Hãy lắng tai nhé.

Ông cầm tay thần, lắc lư cái đầu mà hát những câu thơ này, giọng ngẩn ngơ vui vẻ:

“Hỡi cô gái, lại đây! Người khôn là kẻ biết tìm vui một đời.

Hãy để kẻ có đạo giữ lấy nước, uống mà cầu kinh.

Còn em, hãy rót cho ta thứ rượu này, nó sẽ làm hồng thắm đôi má của em.

Ta muốn uống cho đến say mềm.

Nhưng em hãy uống trước đi, đừng sợ, và đưa ta cái ly ướp hương của môi em.

Chỉ những cây cam chở hương cho gió và những ngọn suối róc rách chảy mau trông thấy đôi ta.

Hãy hát ta nghe những niềm say đắm, và họa mi ghen tức sẽ phải im hơi.

Hát lên, đừng sợ. Hát lên những niềm say đắm, chỉ có mình ta nghe thôi mà.

Em sẽ chẳng nghe thấy gì, ngoài tiếng hoa hồng nở và tiếng đập của trái tim ta.

Chỉ có ta nghe em, chỉ có ta nhìn em. Ồ, hãy bỏ mạng ra!

Chỉ có trăng và sao chứng kiến cuộc vui của đôi ta.

Nghiêng xuống nào! Để ta hôn lên trán em, để ta hôn môi, hôn mắt, và hôn ngực trắng như tuyết của em.

Ôi, nghiêng xuống, đừng sợ. Chỉ có hoa nhài và hoa hồng nhìn ta thôi mà.

Lại đây trong vòng tay ta. Ái tình đốt cháy lòng ta, ta không chịu được nữa.

Nhưng trước hết, hãy bỏ mạng ra, vì đức Ala, nếu trông thấy chúng ta, cũng sẽ phải ghen tị.”

Ông Bêđoanh hát thế rồi, thở một hơi dài khoan khoái, ngoẹo đầu xuống ngực tựa như muốn ngủ. Cô gái ngồi trên đùi ông, gỡ tay ông ra để ông ngủ cho yên rồi nhẹ nhàng lánh đi. Thần lại bên định đắp chăn cho ông và đặt một chiếc gối dưới đầu thì thấy ông không thở nữa. Thần lo lắng cúi xuống. Ông đã qua đời, như một người được phúc tiền định, nụ cười trên môi. Cầu đức Ala thương lấy ông.

Thần, lòng buồn rười rượi vì mất chủ, người chủ dù sao đối với thần cũng luôn luôn trong sáng, độ lượng. Quên đi rằng từ ngày gặp ông, mọi bất hạnh đều đè nặng xuống đầu, thần lo ma chay chôn cất ông thật trọng thể. Thần lau người ông bằng nước thơm, dùng bông thấm nước hoa nút kín mọi lỗ tự nhiên trong người, nhổ lông, chải râu cẩn thận, nhuộm lông mày, bôi đen lông mi, và cạo trọc đầu cho ông, dùng một tấm vải cực đẹp vốn dệt để dâng lên một vị vua Ba Tư làm vải liệm, rồi đặt ông vào một chiếc quan tài bằng gỗ trầm hương khảm vàng.

Thần cho mời đến dự tang lễ đông đủ bạn hữu do tính hào phóng của chủ kết thành, sai năm chục nô lệ mặc tang phục khiêng linh cữu. Người khóc mướn mà thần đã thuê được rất đông đi theo sau vẫy khăn trên đầu mà la khóc thảm thiết. Phía trước là đoàn người tụng kinh Koran, mỗi lời tụng lại được đám đông đáp lại: “Chỉ có đức Ala là Chúa và Môhamat là Sứ giả của đức Ala”. Mọi người Hồi giáo đi qua đều vội đến khiêng hộ linh cữu dù chỉ đặt tay vào. Lúc hạ huyệt, dân chúng than khóc như ri. Thần cho giết cả một đàn cừu và lạc đà non để tế lễ ở mộ.

Trả nghĩa đối với cố chủ, tiếp khách dự lễ tang xong, thần một mình về lầu, tính toán chuyện thừa kế. Bắt đầu, thần mở chiếc hộp con bằng vàng xem còn bột diêm sinh đỏ không. Chỉ còn tí chút như Bệ hạ thấy đấy. Vì ông chủ thần, hoang phí quá chừng, đã dùng hết để biến hàng tạ hàng tạ chì thành vàng. Tuy vậy, chút ít còn lại trong hộp cũng đủ để làm giàu có vị vua hùng cường nhất. Về mặt này, thần không lo gì, vả chăng trong tình cảnh đáng thương như của thần, thần không màng gì đến của cải. Nhưng thần muốn biết có gì trong tấm da linh dương huyền bí kia mà chủ không bao giờ muốn để thần đọc, dù đã dạy thần cách tìm hiểu thứ văn tự bùa chú. Thần mở ra, đọc qua. Chỉ lúc ấy, tâu Chúa công, thần mới rõ tính lành dữ của năm chiếc chìa khóa của số phận, cùng những điều kỳ lạ khác mà một ngày kia thần sẽ kể hầu Bệ hạ. Thần hiểu rằng lão Bêđoanh mua thần, dắt đi theo, là để tránh được tai họa buồn thảm của hai chiếc chìa khóa vàng và bạc mà để thần hứng chịu lấy hậu họa. Thần phải viện đến bao ý hay lời đẹp của đức Sứ giả - cầu nguyện cho ngài và chúc ngài bình an - mới khỏi chửi rủa lão Bêđoanh và nhổ vào mộ hắn.

Thần vội lấy trong thắt lưng ra hai chiếc chìa khóa tai hại cho vào lò, đốt lửa mà nấu cho chảy ra, bốc hơi để tiêu hủy chúng. Đồng thời thần tìm hai chiếc của vinh quang và hạnh phúc, nhưng lục lọi khắp xó xỉnh trong tòa lâu đài vẫn không thấy đâu. Thần trở lại chỗ lò nấu theo dõi việc nấu chảy hai chiếc chìa khóa đáng nguyền rủa, hy vọng vĩnh viễn thoát được số phận hẩm hiu.

Thần đang khêu to ngọn lửa cho chúng xong việc, thì thình lình lính gác của Giáo chủ ập đến bắt thần lôi đi.

Tâu Chúa công! Tiên đế Tâylun nghiêm khắc phán rằng thần có bí quyết luyện vàng, phải chỉ ngay cho ngài biết cách làm. Nhưng biết rằng Giáo chủ ức hiếp dân chúng sẽ dùng khoa học làm điều xấu xa, hại cho công lý, thần không nói. Giáo chủ giận lắm, cho xích tay chân thần lại giam vào căn ngục tối nhất, đồng thời cho cướp phá tan hoang nhà thần ở, đoạt lấy chiếc hộp vàng có miếng da linh dương cùng mấy mảnh bột đỏ. Ngài giao cho một vị lão trượng giữ cái hộp, vị đó đã đem dâng nộp cho Bệ hạ. Ngày nào tiên đế cũng tra tấn thần, mong không chịu nổi, lúc đó sẽ phải khai điều bí mật. Nhưng đức Ala đã ban cho thần tính kiên nhẫn. Trong bao nhiêu năm, thần cứ sống như thế, chờ cái chết đến giải thoát cho.

Và bây giờ, tâu Chúa công, kẻ hành hạ thần đã đến báo với đức Ala về hành động của mình, mà thần thì được đến bên vị vua công minh, vĩ đại nhất, thì có chết, thần cũng cam lòng.

*

Vua Môhamat nghe hết câu chuyện, đứng dậy, đến ôm hôn cụ Hatxân Apđala, reo lên: “Đáng khen thay đức Ala đã cho phép kẻ tôi tớ của Người được đền bù sự bất công và làm dịu nỗi đau khổ”. Lập tức ngài phong cụ làm Tể tướng, cởi hoàng bào khoác cho cụ. Ngài cho mời những vị danh y trong nước đến chữa cho cụ. Ngài sai người ghi sử thông thạo nhất hoàng cung, chép lại bằng chữ vàng, thật cẩn thận, câu chuyện kỳ lạ này để lưu lại trong thư khố triều đình.

Tin ở phép màu của chất diêm sinh đỏ, nhà vua muốn thử ngay xem có hiệu nghiệm không. Ngài dùng những nồi nấu thật to bằng sành, đổ vào một trăm tấn chì, nấu chảy ra, hòa vào mấy miếng diêm sinh đỏ còn sót ở đáy hộp, đọc mấy câu thần chú do cụ Hatxân truyền cho. Tức thì, tất cả khối chì biến thành vàng nguyên chất.

Nhà vua không muốn vàng bị phung phí vô bổ, mà muốn dùng cho một công việc có thể làm vui lòng được Đấng Tối cao. Ngài quyết định xây một ngôi đền thờ độc nhất vô song trong thế giới đạo Hồi. Ngài cho vời những vị kiến trúc sư danh tiếng nhất trong nước, chỉ dẫn cho họ vẽ bản đồ dù thực hiện có khó khăn tốn kém đến mấy. Và các vị kiến trúc sư vạch ra, dưới chân một trái đồi nhìn xuống kinh thành, một hình vuông khổng lồ, mỗi mặt hình vuông là một hướng chính của trời đất. Ở mỗi góc hình vuông, họ đặt một cái tháp cân đối tuyệt vời, ở đỉnh tháp có hành lang, phía trên là vòm bằng vàng. Mỗi mặt của đền thờ có một ngàn chân trụ đỡ bằng những vòng cung đẹp, chắc, trên là sân thượng lan can vàng, trổ thủng cực đều. Chính giữa đền thờ là một mái tròn rộng lớn vô biên mà nhẹ nhàng như bay lơ lửng giữa đất và trời. Phần dưới nóc tròn tráng men xanh da trời, lại lốm đốm sao bằng vàng. Sàn bằng đá hoa hiếm. Hoa văn trên trường toàn bằng vân thạch, vân ban thạch, đá mã não, xà cừ khảm ngọc. Cột và các vòng cung có chạm trổ những câu kinh Koran, sơn màu tinh khiết. Để tránh hỏa hoạn, toàn bộ ngôi đền không hề có gỗ. Bảy nghìn thợ, bảy nghìn đina vàng đã được dùng để xây cất ngôi đền trong bảy năm ròng. Người ta gọi là đền của vua Môhamat. Và ngày nay, người ta vẫn gọi như thế.

Còn cụ Hatxân Apđala chỉ ít lâu là lại sức. Cụ được mọi người tôn kính, sống một trăm hai mươi tuổi, hết tuổi do số mệnh định đoạt.

Nhưng chỉ có đức Ala là biết trước, và duy nhất sống mãi.

*

Kể xong câu chuyện, Sêhêrazát ngồi im.

— Không ai làm chủ được số phận mình - vua nói. - Nhưng Sêhêrazát hỡi, câu chuyện làm ta buồn lắm.

Sêhêrazát tâu:

— Xin Bệ hạ tha tội cho thiếp. Thiếp xin kể ngay câu chuyện: “Những chiếc giày không dùng được” trong tập truyện cười của vị lão trượng Magit Etđin Abu Tahe Môhamat, tập: “Những truyện vui nhẹ nhàng và sự khôn ngoan vui vẻ.”

Và Sêhêrazát kể:

*

NHỮNG TRUYỆN VUI NHẸ NHÀNG VÀ SỰ KHÔN NGOAN VUI VẺ

I. NHỮNG CHIẾC GIÀY KHÔNG DÙNG ĐƯỢC

Người ta kể chuyện ở Lơke có một anh bán thuốc tên là Abu Catxem Et Tămbuari, nổi danh vì keo xỉn. Nhờ Chúa ban phúc, hắn buôn bán phát tài và giàu có lắm, nhưng hắn ăn mặc như một kẻ ăn mày mạt hạng, quần một manh, áo một mảnh, khăn đội đầu cũ kỹ bẩn thỉu đến nỗi người ta không nhận ra nó là màu gì nữa. Đôi giày hạ của hắn lại càng làm cho người ta thấy rõ hơn tính keo kiệt bủn xỉn: đôi giày với những chiếc đinh to tướng trông kiên cố như những đồ binh khí, đế giày dày cộp hơn cả đầu con hà mã và đã sửa đi chữa lại hàng nghìn lần. Mũi giày vá chằng vá chịt. Đã từ hai mươi năm nay những thợ giày, thợ da thành thạo nhất ở Lơke đã tìm đủ mọi cách để ghép lại những mảnh tả tơi ở cái mũi giày đó. Đôi giày của Abu Catxem nặng lắm, đến mức từ lâu nó đã trở nên thành ngữ cho cả nước Ai-cập. Người ta dùng nó để so sánh khi muốn nói đến một cái gì nặng. Ví như một kẻ được mời ăn mà ở lại nhà người chủ quá lâu, người ta nói: “Anh ta có máu nặng như đôi giày của Abu Catxem”. Khi một nhà giáo, cái kiểu nhà giáo thông thái rởm, muốn tỏ ra ta thông minh, thì người ta nói: “Đồ quỷ! Đầu óc hắn nặng như đôi giày Abu Catxem”. Một anh khuân vác nặng ư? Anh thở dài nói: “Chúa nguyền rủa tên chủ kiện hàng này! Hàng nặng như đôi giày Abu Catxem vậy”. Trong khuê phòng, khi một mụ trùm vào loại các mụ già cau có đáng nguyền rủa, muốn ngăn không cho những cô vợ trẻ của chủ đùa nghịch với nhau thì người ta nói: “Cầu Chúa đấm lòi mắt con mụ tai quái ấy! Hắn nặng nề như đôi giày Abu Catxem”. Một món ăn khó tiêu làm tắc ruột và gây nên một trận giông tố trong dạ dày chăng? Người ta nói: “Lạy Chúa cứu tôi! Cái món ăn chết tiệt này nặng như đôi giày Abu Catxem”. Và cứ thế, bất kỳ ở nơi đâu người ta cảm thấy có sự nặng nề là đều nói đến đôi giày nọ.

Một hôm Abu Catxem buôn được một món hời bất thường, lấy làm vui thích lắm. Theo lệ trong thương giới, khi Chúa ban cho một món hời như thế, thì người ta phải thết một bữa tiệc lớn nhỏ gì đó. Nhưng đối với Abu Catxem, hắn muốn tỏ nỗi vui bằng cách tiện nhất là đến tắm ở nhà tắm công cộng, nơi mà suốt đời người ta chưa từng thấy hắn bước chân đến. Hắn đóng cửa hiệu đi ra, giày vác trên lưng - từ lâu hắn vẫn làm như thế để giày khỏi mòn. Đến nhà tắm, hắn để giày ở cửa cùng những đôi khác đã sắp thành hàng ở đấy. Lệ nhà tắm phải như thế. Abu Catxem vốn lâu không tắm nên ghét bám cứng lấy da, bọn kỳ cọ xoa bóp của nhà tắm hì hục mãi đến chiều tối mới kỳ sạch được cho hắn. Người tắm đã về hết. Abu Catxem ra tìm giày không thấy đâu, lại thấy một đôi giày không cổ, màu da cam để đó. Abu Catxem nghĩ bụng: “Chắc là Chúa gửi cho ta. Chúa biết từ lâu ta vốn ao ước mua được một đôi như thế. Cũng có thể là một anh nào đó đã lơ đãng đổi cho ta”. Thấy được giày mới mà không phải mất công đi mua, hắn vui sướng mang đôi giày về.

Nguyên đôi giày da đó là của một viên pháp quan lúc ấy còn tắm chưa xong, còn đôi giày hạ của Abu Catxem thì người giữ giày dép của nhà tắm thấy nó hôi thối nồng nặc cả cửa, đem nhét vào một xó. Hết ngày, anh ta xong nhiệm vụ canh giữ, ra về, quên không đem đôi giày để lại chỗ cũ. Viên pháp quan tắm xong, bọn làm công trong nhà tắm tìm mãi không thấy giày ông ta. Cuối cùng, khi thấy trong xó có đôi giày lạ kỳ quái trứ danh, họ biết ngay là của Abu Catxem, thế là họ chạy đuổi theo, tóm được hắn lôi về nhà tắm với tang vật rành rành mang trên vai. Viên pháp quan lấy lại đôi giày của ông, trả hắn đôi giày hạ, rồi mặc cho hắn kêu van, sai tống giam hắn vào tù. Abu Catxem không muốn chết rũ trong tù, buộc phải hào phóng đối với bọn lính cai và bọn quan binh cảnh sát. Hắn keo bẩn thối ra nhưng của cải thì ứ lên, người ta biết thế nên bóp nặn ra trò rồi mới thả ra.

Ra khỏi nhà tù, Abu Catxem buồn bực lắm, đổ hết tội cho đôi giày. Hắn đem quẳng xuống sông Nin.

Mấy hôm sau một số người đánh cá kéo lưới thấy nặng hơn thường, té ra trong lưới có đôi giày hạ mà họ biết ngay là của Abu Catxem, đinh ở giày làm đứt cả mắt lưới. Họ tức giận chạy đến cửa hiệu Abu Catxem mà chửi và quẳng mạnh đôi giày vào phía trong, thế nào lại trúng vào những lọ nước hoa hồng và những chai lọ khác trên ngăn hàng. Chai lọ đổ vỡ loảng xoảng. Abu Catxem tiếc của đứt từng khúc ruột. Hắn kêu: “Những chiếc giày phải gió này, tao có cách khiến mi không hại được tao nữa!” Hắn nhặt giày mang ra vườn đào một cái hố để chôn. Một người láng giềng vốn thù hắn, thấy đó là một dịp tốt để trả thù, chạy đi báo quan rằng Abu Catxem đang đào một kho vàng. Viên quan vốn biết tên bán thuốc giàu có và keo kiệt thế nào rồi, nên tin lời báo là đúng; ông cho lính về bắt Abu Catxem lôi đến. Tên Abu Catxem khốn khổ thề sống thề chết là hắn không có kho vàng nào cả, hắn chỉ đào đất chôn đôi giày thôi. Viên quan không muốn tin cái điều lạ kỳ trái với tính keo kiệt đã thành bia miệng của Abu Catxem. Ông nhất định xoay hắn, bắt phải nộp một món tiền lớn mới chịu tha cho.

Kể đến đây thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 795… nàng tiếp:

Sau các nghi thức đau xót đó Abu Catxem được thả ra. Hắn bứt râu, bứt tóc, cầm lấy đôi giày và thề phải thoát cho kỳ được. Hắn đi lang thang lâu lắm, nghĩ xem có cách nào tốt không. Cuối cùng hắn quyết định đem ném xuống một con kênh ở một cánh đồng xa. Hắn đinh ninh lần này sẽ không còn ai nói đến đôi giày của hắn nữa. Nhưng run rủi thế nào giày hắn lại trôi ngay vào guồng nước của một cái cối xay gió đặt ngay ở trên bờ kênh, làm hỏng hết cái bánh xe quay. Mấy người chủ cối xay chạy đến chữa, thấy đôi giày to tướng mắc vào bánh xe thì biết ngay là giày của Abu Catxem. Anh bán thuốc khốn khổ lại bị tống giam lần nữa và lần này phải trả một món tiền lớn cho những người chủ cối xay để đền bù sự thiệt hại đã gây nên cho họ. Hắn lại phải hối lộ cho bọn quan chức mới được thả ra. Người ta trả lại cho hắn đôi giày. Hắn về nhà, lòng rối bời. Hắn lên sân thượng ngồi chống tay vào cằm, suy nghĩ về cách đối phó với đôi giày. Hắn để đôi giày gần đó nhưng quay lưng lại không muốn nhìn thấy. Cũng vừa lúc ấy, một con chó nhà bên cạnh nhảy từ bên kia sân thượng sang ngoạm lấy một chiếc mà nô rỡn. Chiếc giày bỗng bắn ra xa rồi rơi từ trên xuống đúng vào đầu một bà già vừa đi qua đó. Sức nặng khủng khiếp của chiếc giày toàn đinh sát đè bẹp gí bà già. Người nhà của bà ta nhận ngay được đó là giày của Abu Catxem, liền đến viên pháp quan kiện đòi hắn trả nợ máu, nếu không sẽ chịu tội tử hình. Tên bán thuốc bất hạnh phải đền nợ máu theo luật đã định, lại còn phải hối họ bọn cai lính, bọn cảnh sát mới khỏi ngục tù.

Nhưng lần này thì hắn tìm được cách xử trí. Hắn về lấy đôi giày tệ hại mang đến trước mặt viên pháp quan, chánh án. Hắn cầm giày giơ lên đầu và nói với một giọng hung hăng khiến viên pháp quan chánh án, những người làm chứng và tất cả cử tọa đều bật cười:

— Bẩm quan lớn! Đây là nguyên nhân bao nỗi khổ hại của tôi. Chẳng mấy nỗi tôi đến phải tới sân các giáo đường mà ăn mày mất thôi. Cúi xin quan lớn phán quyết cho rằng từ nay Abu Catxem không còn là chủ nhân những chiếc giày này nữa, rằng ai muốn lấy, hắn xin truyền cho và từ nay hắn không chịu trách nhiệm về những nỗi bất hạnh do đôi giày gây nên nữa.

Nói xong hắn vứt đôi giày giữa tòa án rồi bỏ chạy, chân không mang giày dép gì hết, trong khi những người có mặt tại đấy lăn ra cười đến bổ chửng cả ra.

Sêhêrazát không nghỉ, kể tiếp luôn truyện:

II. BALUN, TÊN HỀ CỦA AN-RASÍT

Giáo chủ Harun An-Rasít có nuôi một tên hề trong cung để mua vui cho ông trong những lúc ông buồn. Hắn tên là Balun người Quân tử. Một hôm Giáo chủ bảo hắn:

— Này Balun, ngươi có biết ở Batđa có bao nhiêu người điên không?

Balun đáp:

— Tâu Giáo chủ, số đó khá nhiều.

— Thế ta giao cho ngươi lập danh sách ngay và phải kê cho đúng.

Balun bật một tiếng cười dài. Giáo chủ hỏi:

— Ngươi cười gì?

— Tâu Giáo chủ, tôi vốn thù ghét mọi công việc mệt nhọc, vì thế tôi xin lập danh sách những người khôn ở Batđa. Việc này chỉ cần thời gian uống một ngụm nước là làm xong. Nhìn cái danh sách ngắn ngủi đó, ơn Chúa, Giáo chủ sẽ biết được số người điên của thủ đô Batđa.

Cũng chính tên Balun ấy một hôm thượng ngay lên ngồi trên ngai vàng của Giáo chủ nên bị bọn thị vệ đánh cho một trận nên thân. Hắn kêu thét ầm ĩ, tiếng kêu làm náo động hoàng cung bay cả đến tai Giáo chủ. Harun thấy tên hề của mình khóc nức nở, tìm lời khuyên giải.

Balun nói:

— Tâu Giáo chủ! Than ôi, nỗi đau đớn của tôi không gì an ủi nổi, vì tôi không khóc cho tôi mà khóc vì chủ của tôi là Người đó. Tôi mới ngồi trên ngai vàng có một lúc mà bị đánh đập thế này thì Người còn ngồi trên ấy bao nhiêu năm nữa, không biết những trận đòn đe dọa Người nơi kia sẽ như thế nào.

Balun vốn khôn ngoan nên rất sợ lấy vợ. Harun muốn trêu hắn, bắt hắn phải lấy một cô hầu trẻ của ông. Ông bảo đảm rằng cô hầu sẽ làm cho hắn sung sướng. Balun phải tuân lời. Hôm cưới, hắn vào buồng vợ thấy vợ đẹp lắm. Nhưng vừa nằm xuống cạnh vợ, hắn bỗng sợ hãi ngồi phắt dậy chạy ra khỏi buồng như bị ma đuổi. Hắn chạy khắp hoàng cung như một tên điên. Giáo chủ biết chuyện, gọi hắn đến nghiêm giọng:

— Hỡi tên chết giẫm kia, sao mi lại làm nhục vợ mi thế?

— Tâu Giáo chủ, nỗi lo sợ vốn là một điều không chữa được. Cô vợ mà Người ban cho tôi là một phụ nữ đẹp và khiêm tốn không có gì đáng chê trách. Nhưng khi tôi vừa vào trong giường cưới thì nghe rất rõ có nhiều tiếng nói từ người vợ tôi bay ra. Có tiếng đòi một cái áo dài, có tiếng đòi một cái mạng che mặt bằng lụa. Tiếng này đòi một đôi giày, tiếng kia đòi một cái áo cánh thêu, tiếng nọ đòi các thứ khác. Tôi không nén được nỗi sợ hãi nên dù đã có lệnh của Người, dù cô gái trẻ đẹp có sức quyến rũ, tôi đã phải ba chân bốn cẳng chạy mất, nếu không, sợ sẽ thành điên hơn, khổ hơn bây giờ.

Lại một hôm được Giáo chủ ban cho một nghìn đồng đina, Balun từ chối đến hai lần không chịu lấy. Trước sự vô tư của hắn, Giáo chủ rất ngạc nhiên, hỏi nguyên cớ tại sao. Lúc đó Balun đang ngồi chân co chân duỗi, hắn không trả lời, chỉ duỗi thẳng hai chân, cố làm cho Giáo chủ phải để ý đến. Viên thái giám thấy hắn vô lễ quá định đánh đòn. An-Rasít ra hiệu ngăn lại, hỏi Balun tại sao hắn lại quên lễ độ như thế. Balun đáp:

— Tâu bệ hạ, nếu lúc nãy tôi giơ tay nhận ơn huệ của Người thì bây giờ tôi đã mất hẳn cái quyền được duỗi chân thế này rồi.

Cuối cùng, một hôm An-Rasít sau một cuộc viễn chinh trở về nằm trong lều, khát khô cổ và đang đòi uống một cốc nước thì vừa lúc Balun vào. Hắn vội đi lấy một cốc nước mát đem đến:

— Tâu Giáo chủ, trước khi uống xin Người cho biết nếu như cốc nước này không tìm đâu được hoặc khó lắm mới kiếm ra thì Người sẽ bỏ ra bao nhiêu tiền để mua nó?

An-Rasít đáp:

— Thì ta sẽ lấy một nửa giang sơn của ta mà đánh đổi.

— Vậy thì Người hãy uống đi và cầu Chúa làm cho cốc nước mát rượi lòng Người.

Giáo chủ uống xong, Balun lại hỏi:

— Bây giờ Giáo chủ đã uống rồi, nếu cốc nước không chịu ra khỏi người Giáo chủ, vì một lẽ gì đó mà nước tiểu bị giữ lại trong quý bọng đái không chịu thoát ra, thì Người sẽ chịu mất bao nhiêu để tìm cách cho thoát nước ra được?

— Lạy Chúa! Ta sẽ cho toàn vẹn giang sơn của ta.

Balun bỗng trở nên sầu não, nói:

— Tâu Giáo chủ, thế là đế quốc của Người bắc lên cân không nặng hơn một cốc nước hay một tia nước đái. Thế thì không nên vì nó mà Người phải lo nghĩ, vì nó mà gây nên bao cảnh chinh chiến đẫm máu cho dân chúng.

Nghe thế Harun khóc nấc lên.

III. TRUYỆN VIÊN PHÁP QUAN “CHA-DẮM-DÍT”

Tỉnh T’rabơlút ở Xyri thời Giáo chủ Harun An-Rasít có một viên pháp quan rất khắc nghiệt trong việc án từ. Điều đó ai cũng biết. Viên quan gieo rắc bất hạnh đó có một mụ hầu da đen già, da dày và xù xì như da một con trâu miền sông Nin. Nơi hậu đường của ông ta chỉ có mụ là đàn bà. Cầu Chúa nguyền rủa lão vì lão keo bẩn lắm. Lão xử án nghiệt như thế nào, thì đối xử với người ta cũng nghiệt ngã như thế. Lão giàu đấy, nhưng ăn uống thì mỗi bữa chỉ vài miếng bánh nguội với mấy củ hành. Lão thích phô trương, trong khi đó lại sống bủn xỉn như một anh chăn lạc đà hết gạo nhưng lại cứ muốn làm ra vẻ ta đây hào hoa. Cho nên lão thường cho giải lên mặt cái ghế đẩu dùng làm bàn ăn, một cái khăn bàn tua bằng chỉ vàng. Nhỡ ai có việc vào nhà lão đúng giờ ăn thì lão cao tiếng gọi mụ da đen: “Mang cái khăn tua chỉ vàng ra giải đây!” Lão muốn người ta tưởng nhầm rằng bữa ăn của lão sang lắm và các món ăn phải nhiều và ngon, xứng với cái khăn giải bàn tua chỉ vàng chứ. Nhưng nào có ai được mời đến ăn bao giờ, mà cũng chẳng ai là không biết cái tính keo bẩn của viên quan đó, đến nỗi khi người ta ăn tiệc không ngon, người ta thường nói: “Bữa tiệc này được dọn trên cái khăn giải bàn của viên pháp quan đây mà!” Cái người mà Chúa ban cho danh vọng và tiền tài đó lại sống không bằng những con chó ngoài phố. Thật là xấu hổ!

Một hôm có đôi người muốn lấy lòng lão hòng khi có việc lão sẽ xử tốt cho. Có người nói với lão:

— Thưa quan lớn, sao ngài không kiếm một bà vợ? Cái mụ da đen già trong nhà ngài sao xứng với ngài được!

Lão nói:

— Trong số các ông có ai kiếm cho tôi được một mụ vợ không?

Một người đáp:

— Thưa ngài, tôi có một đứa con gái rất đẹp. Nếu ngài không chê, xin cho cháu được nâng khăn sửa túi.

Viên quan nhận lời. Đám cưới được tổ chức. Người con gái ngay tối hôm đó được dẫn về nhà chồng. Cô ta không thấy có cỗ bàn, cũng chẳng thấy nói đến nữa, thì ngạc nhiên lắm. Nhưng vốn kín đáo và ý tứ, cô không đòi hỏi gì. Nhập gia tùy tục, cô gắng quên đi. Những người được mời dự đám cưới và những người làm chứng cứ đinh ninh thế nào cũng có cuộc vui, ít nhất cũng có một bữa chén. Nhưng chờ mãi chẳng thấy viên chánh án mời mọc gì, họ thất vọng ra về, nguyền rủa mãi cái tên keo bẩn.

Cô vợ trẻ sau một trận đói như cào ruột, kéo dài, cuối cùng nghe thấy chồng gọi mụ da đen da như da trâu, bảo dọn cái ghế đẩu làm bàn ăn, lấy khăn có tua chỉ vàng giải lên và đem những đồ trang hoàng thật đẹp ra. Cô ta hy vọng sẽ được đền bù lại trận đói cô vừa phải chịu đựng. Ở nhà với cha, cô vốn quen sống trong sự đầy đủ xa hoa về vật chất, có ngờ đâu đến nông nỗi này. Mụ ở mang ra một cái liễn có ba miếng bánh hẩm với ba củ hành. Cô không hiểu gì, mà cũng không có một cử động nào. Viên pháp quan trịnh trọng lấy một miếng bánh, một củ hành, đưa cho mụ ở một phần cũng như thế và mời vợ mới cưới dùng phần còn lại:

— Chúa ban cho đó, ăn tự nhiên đi, đừng làm khách.

Lão ăn vội vàng, chứng tỏ lão thấy bữa ăn ngon lắm. Mụ da đen cũng chỉ lẻm một miếng là hết củ hành vì đó là bữa ăn độc nhất. Chị vợ vốn quen ăn ngon, cố nuốt mà không nuốt trôi, nên đành để bụng rỗng, đứng dậy oán thầm số phận đen đủi không ra gì. Ba ngày liền, cứ đến bữa thì viên chánh án gọi dọn bàn. Rồi cái khăn tua chỉ vàng, mấy miếng bánh hẩm, mấy củ hành trông thật thiểu não. Cô vợ bữa nào cũng nhịn đói.

Nhưng đến ngày thứ tư, viên pháp quan bỗng nghe những tiếng kêu ghê gớm từ trong hậu phòng. Mụ ở, hai tay giơ lên trời, chạy đến báo cho lão biết là vợ lão đã nổi loạn chống tất cả mọi người và cho gọi bố đến. Viên pháp quan hầm hầm vào phòng vợ, mắt như nảy lửa, chửi vợ không thiếu thứ gì, buộc cho vợ cái tội dâm đãng, đè đầu vợ xuống mà cắt tóc và đuổi vợ đi. Hắn nói:

— Tao bỏ mày ba lần!

Rồi tống cô ra ngoài, đóng sập cửa lại. Lạy Chúa! Hãy nguyền rủa lão đi. Lão đáng nguyền rủa lắm.

Chỉ ít ngày sau khi bỏ vợ, vì cái nghề của lão vẫn làm cho có người phải quỵ lụy nên lại có một người đem con gái gả cho lão, cái tên keo bẩn quá quắt đó. Cô vợ này cũng chịu cái kiểu ăn hành như cô trước, rồi ba ngày sau không chịu được bèn cự lại và cũng bị đuổi ra. Thế mà những người khác vẫn không lấy đó làm răn, nên viên pháp quan vẫn cứ lấy hết vợ này đến vợ khác, mỗi vợ một hai ngày là bị đuổi đi vì không chịu được bánh hẩm ăn với hành. Nhưng lão bỏ vợ nhiều quá như thế thì rồi người vô tình nhất cũng phải để ý đến sự keo kiệt của lão, và thái độ đối xử của lão đối với các cô vợ trở thành câu chuyện đầu lưỡi trong các khuê phòng. Lão không còn một chút uy tín nào đối với các bà mối.

Lão pháp quan bị giày vò bởi tính keo kiệt được thừa hưởng của cha lão và thấy chẳng còn ai muốn lấy lão nữa.

Một buổi chiều, lão thơ thẩn dạo chơi ngoài thành, bỗng thấy một người đàn bà sang trọng cưỡi một con la màu đen sáo sậu. Cô ta ăn mặc rất đẹp, dáng người phong nhã. Lão vê bộ ria mép cho vểnh lên rồi tiến về phía cô ta kính cẩn cúi chào, và nói:

— Thưa quý nương, chẳng hay quý nương từ đâu tới đây?

Cô ta đáp:

— Từ con đường phía sau tôi kia.

Viên pháp quan mỉm cười:

— Hẳn thế rồi, hẳn thế rồi, tôi biết. Nhưng quý nương từ tỉnh nào đến đây chứ?

— Từ Môtxun.

— Cô đã có chồng chưa hay vẫn phòng không?

— Còn phòng không.

— Thế cô có muốn làm vợ tôi và muốn tôi làm chồng cô ngay từ bây giờ không?

— Chàng cho biết chàng ở đâu rồi mai tôi sẽ biên thư trả lời.

Viên pháp quan nói rõ cho cô biết lão là ai và ở đâu. Những điều đó thực ra cô đã biết cả rồi. Cô từ biệt lão, liếc nhìn và tình tứ mỉm cười với lão.

Sáng hôm sau cô gửi thư cho viên pháp quan nói đồng ý lấy lão, chỉ xin năm mươi đina làm tiền lễ cưới. Lão keo kiệt vì mê cô, phải nén lòng đưa mụ ở mang số tiền đó đến cho cô. Cô gái giữ lời hứa, đến nhà lão. Đám cưới được làm lễ ngay trước mặt những người làm chứng. Xong việc, những người này ra về không được qua một miếng gì vào bụng.

Viên pháp quan vẫn trung thành với chế độ của mình, nghĩa là cứ đến bữa huênh hoang gọi mụ ở: “Nào, đem cái khăn giải bàn tua chỉ vàng ra đây!”

Rồi lại như thường lệ, trên cái bàn lộng lẫy chỉ có ba cái bánh khô với ba củ hành. Người vợ trẻ lấy phần thứ ba ăn một cách ngon lành, ăn xong cô nói: “Lạy Chúa! Em được bữa ngon quá!” Cô còn điểm cho câu nói một nụ cười thỏa mãn. Nghe vợ khen, viên pháp quan reo lên: “Vinh quang thay đức Tối cao đã mở lòng ban cho ta một người vợ toàn vẹn, biết bằng lòng với hiện tại, biết cảm ơn đức Chúa về cái nhiều cũng như về cái ít”. Cái tên keo kiệt mù quáng, cái đồ lợn đó (cầu Chúa làm cho hắn bị xấu hổ) không biết rằng số phận hắn đã bị định đoạt trong bộ óc giảo quyệt của cô vợ trẻ của hắn rồi.

Hôm sau, khi viên pháp quan ra xử án ở công đường thì cô vợ đi thăm dò tất cả các buồng, hết buồng này đến buồng khác. Cuối cùng, cô ta đến cái buồng nhỏ, cửa khóa kỹ càng bằng ba cái khóa to tướng, lại thêm ba thanh sắt chắn ngang, điều đó khiến cô tò mò đến cực độ. Đi quanh mấy vòng, cô bỗng thấy một khe hở rộng gần bằng ngón tay. Nhìn qua kẽ hở, cô ngạc nhiên và sung sướng thấy rằng bao nhiêu của cải của viên pháp quan đều chất ở đấy, trong những cái lọ đồng toàn vàng và bạc. Lập tức cô nảy ra ý định lợi dụng cái điều bất ngờ mới khám phá ra đó. Cô đi tìm một cái que dài, một cái sống lá cọ, lấy nhựa quấn vào đầu rồi luồn qua khe hở dính lấy những đồng tiền trong lọ lôi ra. Cô về phòng, gọi mụ da đen đưa cho mấy đồng tiền vàng, bảo: “Mụ ra chợ mua ít bánh nóng rắc vừng mới lấy ở lò ra, rồi mua cơm nghệ vàng, thịt cừu non, hoa quả bánh kẹo ngon nhất ở chợ đem về cho ta!” Mụ ở ngạc nhiên, vâng vâng dạ dạ rồi chạy ra chợ mua ngay. Mụ về, cô ta sai dọn mâm rồi cho mụ cùng ăn những thức ăn ngon ngọt mà mụ đã mua về.

Mụ da đen lần đầu tiên trong đời được ăn một bữa ngon như vậy, reo lên:

— Hỡi cô chủ của tôi, cầu Chúa phù hộ cho cô và cứ ban mãi cho cô những thức ngon ngọt cô vừa cho tôi. Nhờ sự rộng lượng của cô, chỉ một bữa tôi đã được ăn những thức ăn ngọt mà suốt trong thời gian tôi ở hầu quan nhà, tôi chưa được nếm qua.

Cô ta bảo mụ:

— Nếu mụ muốn ngày nào cũng được ăn ngon như thế này và hơn thế này nữa, thì tôi bảo gì mụ cứ việc làm theo nấy, mà phải giữ miệng đừng nói gì trước mặt quan ông.

Mụ ở cầu nguyện cho cô, cảm ơn và hôn tay cô, hứa sẽ tuân theo lời và tận tâm trung thành với cô. Vâng lời cô thì được ân huệ rộng rãi, và được ăn ngon; trung thành với viên pháp quan thì phải bóp mồm bóp miệng và chịu đựng sự keo kiệt của lão. Giữa hai con đường, làm gì mà mụ không chọn được ngay lấy một.

Trưa về, viên pháp quan gọi mụ ở:

— Hỡi mụ nô lệ, mang giải khăn có tua chỉ vàng ra!

Lão ngồi vào bàn thì vợ lão mang đến những thức còn thừa của bữa ăn ngon lành tuyệt diệu vừa rồi. Lão ăn ngon lắm, khoái trá hỏi những thức ăn đó lấy đâu ra.

Cô vợ đáp:

— Hỡi vị chủ nhân của em! Ở tỉnh này em có vô số bà con thân thuộc. Hôm nay một bà cho em những thức này đấy. Em đã nhận vì nghĩ đến chàng.

Viên pháp quan rất mừng vì thấy vợ có những người bà con quý hóa như thế.

Hôm sau, cái sống lá cọ lại làm cái việc hôm trước, lại lấy ra mấy đồng vàng ở kho tàng của viên pháp quan. Cô vợ lại mua những thức ăn ngon lành, trong đó có một con cừu non nhồi trái cây bồ trăn tử. Cô mời thêm một vài bà con hàng xóm sang ăn. Họ chuyện trò, ca hát thật vui vẻ, cho đến hết giờ làm việc của viên pháp quan thì họ chia tay. Cô hứa sẽ còn nhiều ngày vui vẻ linh đình như thế này nữa. Viên chánh án về, lại gọi mụ ở lấy khăn có tua chỉ vàng ra giải. Ngồi vào bàn, thấy trên mâm có những thức ăn, những đĩa thịt ngon hơn, quý hơn những thứ hôm qua, thì cái lão keo bẩn đáng nguyền rủa lấy làm ngạc nhiên quá chừng. Lão lo lắng hỏi:

— Ở đâu ra những thứ đắt tiền thế này?

Cô vợ tự tay gắp cho chồng ăn, đáp:

— Hỡi vị chủ nhân của em! Xin chàng cứ an tâm, đừng bận lòng nhiều lắm về những thức Chúa ban cho chúng ta. Chàng chỉ nên nghĩ đến việc nhìn cho khoái mắt, ăn cho sướng miệng, cho nó thỏa tấm lòng. Mâm thức ăn này là của một bà cô cho em đấy. Và nếu vị chủ của em mà vừa lòng thì như thế là em sung sướng.

Viên pháp quan mừng lắm vì vợ có bà con sang, lại đáng yêu, lại ân cần đến thế. Lão cứ việc hưởng thụ cái hạnh phúc không phải trả tiền đó. Sau một năm ăn uống như thế, lão béo hẳn lên, bụng to phình ra đến nỗi khi người ta muốn nói về cái gì to béo thì người ta lấy cái bụng lão để so sánh: “To như cái bụng của viên pháp quan”. Tên keo bẩn không nghi ngờ gì vợ cả. Hắn không biết rằng vợ hắn đã thề báo thù cho tất cả những người đàn bà hắn đã lấy làm vợ, những người hắn đã để cho gần chết đói sau khi đã cắt tóc họ, rồi tuyên bố ly hôn ba lần mà đuổi hẳn đi. Và sau đây cô đã làm như thế nào để đạt được mục đích và chơi cho lão một vố đau?

Trong số những mụ láng giềng mà ngày nào cô cũng cho ăn, có một mụ bụng chửa. Mụ đã có năm con, chồng làm phu khuân vác kiếm không đủ ăn. Một hôm cô nói với mụ:

— Này, bà láng giềng của tôi! Chúa cho bà một lũ con mà ông ấy thì không có gì nuôi chúng. Nay do ý đấng Tối cao, bà lại có chửa. Khi bà sinh nở, bà hãy cho tôi đứa bé. Tôi sẽ nuôi cháu như con tôi. Tôi hiếm hoi lắm. Tôi sẽ đền ơn bà, hứa không để bà thiếu thốn gì và cố làm cho gia đình bà được sung túc, thịnh vượng. chỉ xin bà đừng hở chuyện cho ai biết và kín đáo đưa cháu cho tôi để không ai nghi ngờ gì được. Bà có bằng lòng như thế không?

Vợ người phu khuân vác nhận lời, hứa sẽ giữ kín. Đến khi sinh nở chị ta cố không để ai biết rồi trao con cho vợ viên chánh án. Đứa bé to lớn bằng hai đứa trẻ thường.

Hôm đó đến bữa ăn, cô vợ trẻ viên pháp quan tự tay làm cho chồng một đĩa thức ăn gồm đủ các loại đậu: đầu tầm, đậu hòa lan, đậu biển, đậu trắng trộn với rau cải, tỏi, với các thứ bột, các thứ hạt khó tiêu và đủ các loại hương liệu nghiền nhỏ. Viên pháp quan ở tòa về. Cái bụng phệ của lão chưa có gì nhét vào nên lão đói lắm. Cô vợ mang cái món đó ra, mùi thơm phưng phức. Lão ăn lấy ăn để luôn mồm khen ngon. Phút chốc lão chén hết cả đĩa rồi nói:

— Ta chưa hề được bữa nào dễ nuốt đến thế. Tôi muốn rằng cô vợ tôi ngày nào cũng cho tôi chén món đó, và chén nhiều hơn nữa. Chắc những bà con của nàng vẫn tiếp tục xử tốt với nàng.

Cô vợ nói:

— Mong chàng được ngon miệng và ăn dễ tiêu.

Viên pháp quan cảm ơn vợ và một lần nữa tự hào rằng lão có một người vợ hoàn hảo và biết chăm lo đến những sở thích của chồng.

Nhưng ăn xong chưa được một tiếng đồng hồ thì bụng lão phình lên trông thấy. Bỗng một tiếng nổ phát ra trong bụng lão như tiếng sấm bão táp, kéo dài, rung chuyển cả người lão. Tiếp đến là những cơn đau bụng, những cơn co giật ghê gớm. Mặt vàng như nghệ, lão lăn quay ra như một cái vại, hai tay ôm bụng mà rên la:

— Ôi chao! Một trận bão táp trong bụng ta. Ôi, ai cứu ta với!

Bụng lão cứ căng mãi lên như một cái bao da căng nước. Lão rống lên, mỗi lúc một đau hơn. Cô vợ chạy đến, cho lão uống hồi hương và thì là. Lão thấy bớt đau, đồng thời cô vợ xoa vuốt bụng lão, dỗ dành an ủi như đối với một đứa bé vậy. Đang xoa vuốt cô bỗng ngừng tay, thét lên một tiếng rồi kêu la một cách sợ hãi:

— Trời ơi! Lạ lắm, thưa vị chủ nhân của em.

Viên pháp quan mặc dù quằn quại vì đau, cũng hỏi:

— Gì thế nàng, và nàng nói đến cái gì kỳ lạ?

— Ôi chủ nhân của em, chủ nhân của em!

— Gì thế nói đi!

Cô vợ lại đặt tay lên cái bụng giông tố của lão:

— Lạy đức Tối cao! Thật là Ngài có thể làm và làm được tất cả những điều Ngài muốn. Mong rằng những sự huyền bí của Ngài được thực hiện.

Viên pháp quan vẫn rên la nhưng cũng hỏi:

— Cái gì thế? Làm sao? Nói đi! Nàng nỡ hành hạ ta bằng cách ấy nữa sao? Chúa nguyền rủa nàng!

— Hỡi vị chủ nhân của em! Cầu cho ý Chúa thành sự thật. Chủ nhân của em có chửa mất rồi và như thế này thì đẻ đến nơi mất.

Nghe thế, viên pháp quan tuy bụng đau quặn cũng đứng ngay dậy kêu lên:

— Mụ kia, mụ điên à? Đời thuở nào đàn ông lại chửa?

— Lạy Chúa! Làm sao tôi biết được. Nhưng hiện giờ thì đứa bé đang cựa trong bụng ông đấy. Tôi cảm thấy rõ ràng chân nó đạp. Tay tôi sờ thấy đầu nó đây này.

Cô nói thêm:

— Chúa muốn gieo hạt giống ở đâu chả được. Ca tụng Chúa đi! Hãy cầu nguyện đức Giáo tổ đi thôi ông ạ!

Viên pháp quan đau quặn người lên, nói:

— Lạy đức Giáo tổ, xin cầu nguyện cho Người.

Rồi thấy đau hơn, lão lại lăn ra thét lên, xiết chặt hai tay vào nhau, không còn thở được nữa vì cơn đau dữ dội quá. Đột nhiên cơn đau dịu đi. Một cái rắm dữ dội, vang lên kéo dài từ bụng lão thoát ra làm rung chuyển cả căn nhà. Sức đẩy của nó mạnh quá khiến lão ngất đi. Rồi một tràng rắm nữa tuôn ra ầm ầm trong làn không khí rối loạn của căn nhà. Viên pháp quan dần dần tỉnh lại, thấy trước mặt mình một đứa bé mới đẻ quấn tã lót đặt nằm trên một cái đệm nhỏ. Đứa bé mặt nhăn nhúm khóc ré lên. Cô vợ nói với lão:

— Hỡi đức phu quân, tạ ơn Chúa và đức Sứ giả của Người về sự giải thoát may mắn này đi!

Rồi cô nghiêng xuống đứa bé và xuống đầu ông chồng mà lẩm nhẩm những tên thần thánh thiêng liêng. Viên chánh án không còn biết mình ngủ hay thức, hay vì quá đau mà tinh thần bị hoảng loạn rồi. Nhưng sự việc sờ sờ ra đây, không tin sao được! Đứa bé mới đẻ nằm kia, cơn đau vừa dứt, ký ức về trận bão táp mới phát ra từ cái bụng của lão, tất cả đều buộc lão phải tin rằng lão vừa được giải thoát một cách kỳ lạ. Và tình mẫu tử đã thắng. Lão nhận đứa bé mà nói:

— Chúa Ala muốn gieo hạt và sáng tạo ở đâu là tùy ý Người. Nếu số mệnh đã định thì đàn ông cũng chửa đẻ đúng kỳ hạn được.

Rồi lão quay về phía vợ, nói:

— Bây giờ thì mẹ nó phải nhọc mình đi tìm mụ vú cho đứa bé này, vì tôi, tôi không thể cho hắn bú được.

— Em đã nghĩ tới việc đó rồi. Mụ vú hiện đang chờ ở hậu phòng. Nhưng hỡi chủ nhân, ông có chắc rằng đôi vú ông không nẩy nở và ông không thể cho bú được chăng? Vì ông cũng biết đấy, không gì hơn là sữa mẹ.

Viên pháp quan mỗi lúc một ngạc nhiên, lấy tay sờ ngực lo lắng:

— Lạy Chúa! Không sao, hai cái vú vẫn như trước, không có gì trong đó cả.

Đó, sự việc là như vậy. Người đàn bà trẻ tinh ranh mừng thầm vì kế của mình đã thành. Rồi muốn đẩy sự xảo quyệt xa hơn nữa, chị bắt lão phải nằm xuống và nằm bất động trong bốn mươi ngày như mọi người đàn bà sinh đẻ, không được ra khỏi giường. rồi chị cho lão uống cái thứ nước mà người ta thường cho người đẻ uống, chăm sóc vỗ về lão đủ cách. Viên pháp quan vừa trải qua những cơn đau bụng đau bão vật lộn trong người, lão thấy mệt xỉu và phút chốc ngủ lăn ra.

Kể đến đây thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 800… Nàng tiếp:

Lâu lắm lão mới tỉnh giấc, thể xác khỏe khoắn nhưng tâm trí ốm o. Điều trước tiên lão nghĩ đến là xin vợ giữ kín việc này cho:

— Nếu vì lẽ gì đó người ta biết được rằng vị pháp quan đã đẻ ra một đứa con sống thì thật là một tai họa cho chúng ta!

Người đàn bà tinh ranh không an ủi lão thì chớ, lại thích làm tăng nỗi lo âu của lão:

— Hỡi vị chủ nhân! Không phải riêng chúng ta biết việc kỳ lạ đáng mừng này. Tất cả các bà láng giềng đều biết cả rồi. Tôi đã dặn mụ vú nhưng mụ ta đi đến đâu cũng bép xép cái mồm và lộ hết bí mật. Thật khó mà ngăn được tính ba hoa của mụ, cũng như bây giờ không thể làm sao ngăn được tin này lan rộng ra khắp tỉnh.

Viên pháp quan thấy mình sẽ là đầu để cho mọi câu chuyện, và người ta sẽ nói chẳng hay ho gì về mình, lấy làm nhục nhã lắm.

Trong bốn mươi ngày, lão nằm im trên giường không dám cựa mạnh, sợ hậu sản và băng huyết. Lão cau mày nghĩ về cái tình cảnh đáng buồn của lão: “Bọn thù ta thì nhiều, lại quỷ quyệt lắm. chúng sẽ buộc cho ta nhiều điều buồn cười, chẳng hạn như bảo rằng ta đã để cho người khác lột truồng ra một cách kỳ quặc. Chúng sẽ bảo: “Viên pháp quan là một người bị lột truồng. Cứ xử án cho hắc vào, bây giờ ông ta ở cữ và bị người ta lột truồng ra đó. Lạy Chúa! Vị pháp quan của chúng ta là một kẻ đã bị lột truồng một cách kỳ quặc”. Lạy Chúa! Từ lâu rồi ta có biết cái việc ấy đâu. Mà cái tuổi ta không phải là tuổi để cho người ta đùa.

Viên pháp quan nghĩ như thế đấy. Lão không hiểu rằng nếu người ta có mỉa lão thì cũng là do sự keo bẩn của lão đấy thôi. Lão càng nghĩ càng thấy đời như tối tăm lại, càng thấy tình cảnh mình vừa đáng buồn cười, vừa đáng thương hại. Cho nên khi vợ lão cho biết lão có thể đứng dậy được, không sợ những hậu quả không tốt sau khi sinh đẻ nữa, thì lão vội đi rửa ráy, nhưng chỉ loanh quanh trong nhà không dám đến nhà tắm công cộng. Muốn tránh những lời nhạo báng và những lời bóng gió mà nhất định từ nay lão phải nghe nếu lão cứ ở cái tỉnh này, lão quyết ý rời bỏ tỉnh T’rabơlút. Lão ngỏ ý đó với vợ. Cô vợ vờ như buồn lắm khi thấy lão phải đi xa và phải từ bỏ cái địa vị pháp quan của lão. Nhưng rồi lại thuận ý với lão, khuyến khích lão ra đi:

— Hỡi vị chủ nhân của em! Bỏ cái tỉnh đáng nguyền rủa và toàn những kẻ xấu miệng này mà đi là phải. Nhưng mình đi một thời gian thôi, khi người ta quên câu chuyện rồi, mình sẽ trở về để nuôi đứa bé mà mình vừa là cha, vừa là mẹ. Nếu mình muốn, chúng ta sẽ gọi nó là Nguồn phép lạ để nhớ tới sự ra đời diệu kỳ của nó.

Lão đáp:

— Thế cũng được.

Rồi đêm tối, lão lẻn ra đi, để vợ ở lại săn sóc cho Nguồn phép lạ và trông nom nhà cửa, đồ đạc. Lão tránh cái phố nhiều người qua lại, ra khỏi tỉnh đi thẳng về phía Đamát.

Lão đến Đamát. Đi đường có nhọc mệt nhưng lão tự an ủi, cho rằng ở đây không ai biết lão, cũng không ai biết chuyện lão. Nhưng thực ra thì chuyện đó đã đến tai những người làm nghề kể chuyện rồi. Cho nên, đến các chỗ công cộng, lão đều nghe kể lại. Cái bọn kể chuyện lại cứ thêm thắt mãi vào. Muốn cho người nghe phải cười, họ gán cho viên pháp quan những cơ quan sinh dục khác thường, và gọi lão bằng đủ mọi thứ tên đáng sợ. Cũng may, không ai biết mặt lão. Tối đến, đi qua những nơi có bọn kể chuyện nhà nghề, lão không thể không dừng chân nghe chuyện lão từ cửa miệng bọn họ. Câu chuyện trở nên ly kỳ: không phải lão chỉ đẻ một đứa con, mà là một lũ liên tiếp, hết đứa này đến đứa nọ. Người ta cười ầm ỹ. Lão cũng cười về chính chuyện của lão, và mừng rằng không ai biết mình và thầm nghĩ: “Lạy Chúa! Họ muốn cho ta là gì cũng được miễn là đừng nhận ra ta”. Và lão sống như thế, ẩn náu kín đáo. Lão trở nên keo kiệt bủn xỉn hơn xưa. Cuối cùng, khi đã tiêu hết sạch món tiền mang đi, lão phải bán cả quần áo vì lão không muốn cho người về bảo vợ lấy tiền, sợ phải tiết lộ kho tàng của lão. Khốn khổ! Lão chưa biết rằng cái kho tàng đó đã lộ từ lâu. Lão cứ tưởng vợ lão vẫn phải sống trên lưng mấy người bà con và mấy người láng giềng như cô ta đã nói với lão. Và lão túng đói đến nỗi, lão, viên cựu chánh án, nay phải gánh gạch vôi thuê từng ngày cho một người thợ nề để kiếm sống.

Lão sống như thế mấy năm. Bao nhiêu người trước kia là nạn nhân của sự phán quyết của lão, hoặc sự keo kiệt của lão, đều nguyền rủa lão. Lão sống dưới sức nặng của sự nguyền rủa đó. Lão gầy rộc hẳn đi, như một con mèo bị bỏ quên trong xó một vựa thóc. Lão nghĩ đến việc trở về T’rabơlút, hy vọng thời gian đã làm cho người ta quên câu chuyện của lão rồi. lão rời bỏ Đamát. Sau một cuộc hành trình thật khó nhọc đối với lão, lão về đến tỉnh nhà. Lão sắp bước qua cổng thành thì nghe thấy trong số mấy đứa trẻ đang nô đùa, một đứa nói với đứa khác:

— Mày sinh phải cái năm xúi quẩy của viên pháp quan “cha dắm dít”, thì mày được thế nào được!

Viên pháp quan bất hạnh nghe thấy thế, mừng thầm, nghĩ: “Lạy Chúa! Thế là người ta quên chuyện của mình rồi, và bây giờ là một viên pháp quan khác làm bia miệng cho lũ trẻ”. Lão lại gần đứa bé hỏi đầu đuôi xem sao:

— Cái viên pháp quan mà mi nói đến là ai vậy, mà sao người ta lại gọi là “cha dắm dít”?

Đứa bé kể lại câu chuyện của người đàn bà tinh ranh, vợ lão pháp quan, kể tỉ mỉ suốt từ đầu đến cuối. Nhưng thiết tưởng không cần nhắc lại làm gì.

Lão già keo bẩn nghe xong, nhận thấy nỗi bất hạnh của mình, và hiểu rằng lão đã làm trò chơi, làm bia miệng cho mọi người vì sự tinh ranh của người vợ. Lão từ biệt lũ trẻ, điên cuồng chạy về nhà định sửa cho con vợ một trận, con mụ táo gan đã nhạo báng lão một cách quá độc ác như thế. Nhưng đến nơi, lão thấy nhà cửa đã tan hoang, cửa ngõ tứ tung, tường xiêu mái đổ. Lão chạy đến chỗ kho tàng, nhưng kho tàng đã biến mất, không còn dấu vết hơi hướm gì nữa. Hàng xóm láng giềng kéo đến. Thấy lão, họ cười toáng lên và cho lão biết vợ lão đi từ lâu rồi vì tưởng lão đã chết. Mụ đã cuỗm hết mọi thứ trong nhà, không biết đi đến xứ sở nào. Nỗi bất hạnh của lão thế là trọn vẹn. Thấy mình là trung tâm cho mọi người chế giễu, lão già keo bẩn vội bỏ ra đi, không buồn quay đầu lại. Từ đó, không ai nghe nói đến lão nữa.

IV. VIÊN PHÁP QUAN VÀ CON LỪA

Tôi nhớ rằng, ngày xưa, ở một thành phố nọ có hai vợ chồng nghèo làm nghề bán ngô rang. Họ có một người con gái đẹp như mặt trăng và đã đến tuổi lấy chồng. Một viên pháp quan hỏi cô ta làm vợ. Bố mẹ cô bằng lòng ngay, mặc dù viên pháp quan rất xấu xí, râu thì cứng như lông nhím, mắt lác, lại già khọm, có thể coi như bố với con. Nhưng lão giàu, và được người ta vị nể. Bố mẹ cô gái thì chỉ muốn nhờ sự gả bán đó, mà gia đình khấm khá lên chút ít, không nghĩ rằng của cải chỉ góp phần tạo nên hạnh phúc chứ không phải là điều cốt yếu. Điều này chính viên pháp quan được thí nghiệm ngay.

Mặc dù bị những thiệt thòi bởi tuổi già, cùng cái vẻ người xấu xí của lão, lão tìm hết cách làm vừa lòng cô vợ trẻ. Ngày nào lão cũng có tặng vật mới cho vợ, chiều vợ từng ly từng tí. Lão có biết đâu tặng vật và sự nuông chiều không thể nào bằng được tình yêu của tuổi trẻ, nó có thể dập tắt hết mọi ham muốn. Lão buồn lòng vì thấy không tìm được chút gì ở vợ điều mà lão mong muốn. Cô vợ chưa có kinh nghiệm thì làm sao cho lão biết được những điều cô không biết vì thiếu kinh nghiệm.

Viên pháp quan có một người thư ký trẻ mà lão rất yêu. Lão thường nói chuyện anh ta với vợ, và lại cũng thường nói đến nhan sắc của vợ với chàng thanh niên, đến mối tình của lão đối với vợ, nỗi lạnh nhạt của vợ đối với mình dù lão đã làm tất cả để chiều vợ. Như thế là Chúa làm cho lão mù quáng, cái kẻ đáng bị tiêu vong! Để cho mệnh Chúa được thi hành, một hôm, qua cửa sổ kính, lão pháp quan ngu xuẩn và mù quáng đến mức đã chỉ ngay cho vợ thấy chàng thư ký trẻ đó. Vì chàng ta trẻ đẹp, nên người vợ trẻ yêu ngay chàng trai đó. Đôi lòng mà đã tìm đến nhau thì thế nào cũng gặp được nhau để sum họp. Dù bao khó khăn trở ngại, hai người trẻ tuổi đã lừa được sự canh gác của lão và ru ngủ được ở lão lòng ghen tuông lúc nào cũng tỉnh táo. Thiếu nữ đã yêu chàng thanh niên hơn cả con ngươi của nàng, nên phó thác cả tâm hồn và trao thân cho anh ta. Người thư ký trẻ tuổi đáp lại tình yêu của bạn lòng và cho cô hưởng cái mùi vị mà lão pháp quan già không bao giờ còn làm được nữa. Và cứ thế, hai người gặp nhau luôn, mỗi ngày một thêm âu yếm nhau hơn. Họ sống với nhau đến độ tột cùng của hạnh phúc. Viên pháp quan thấy vợ trẻ đẹp, khỏe tươi hơn lên thì vừa lòng lắm. Thế là ai cũng sung sướng cả, mỗi người một cách.

Người thanh nữ muốn gặp tình nhân một cách cẩn trọng hơn, dặn chàng rằng hễ khi nào thấy ở cái cửa sổ mở về phía vườn có treo khăn tay trắng, thì cứ việc vào với nàng. Nếu là khăn tay đỏ thì phải đi ngay, vì đó là dấu hiệu chồng nàng có mặt ở nhà.

Nhưng số phận xui rằng, một hôm viên pháp quan vừa đi đến tòa, nàng treo khăn trắng xong thì bỗng nghe có tiếng thình thình kèm theo những tiếng kêu la. Rồi mấy tên hoạn nô dìu lão chồng vào, nom lão khác hẳn, mặt vàng như nghệ. Theo bọn hoạn nô cho biết, thì đang ở phiên tòa, lão đột nhiên thấy khó chịu nên vội cho đưa về nhà để chữa chạy và nghỉ ngơi. Lão già khốn khổ trông thật đáng thương, cho nên cô vợ mặc dù bực mình vì chồng về bất ngờ làm hỏng việc của cô, cũng chạy đến săn sóc, lấy nước hoa hồng vẩy vào mặt mũi chồng. Cô cởi áo cho lão, tự tay sửa soạn chăn chiếu, đặt lão vào giường. Lão nằm một lát rồi ngủ thiếp đi. Lão về đột ngột thành ra cô không biết làm gì cả nên cô dùng thì giờ rỗi đó đến nhà tắm công cộng để tắm. Cô quên không cất cái khăn tay trắng ở cửa sổ để thay khăn đỏ vào. Cô bèn lấy gói quần áo ướp nước hoa, đi đến nhà tắm.

Chàng thư ký trẻ tuổi thấy khăn trắng ở cửa sổ vội đến chỗ sân thượng nhà bên cạnh. Như mọi lần, anh ta lẹ làng nhảy sang sân thượng nhà lão pháp quan rồi vào thẳng trong buồng. Mọi khi, người yêu của anh ta vẫn trần truồng nằm chờ trên giường. Lúc ấy, các cửa sổ đều đóng để viên pháp quan dễ ngủ nên trong buồng tối om. Người thiếu nữ khi tiếp anh ta vẫn thường im lặng không nói năng gì để đùa anh ta. Anh ta cười và tiến thẳng đến bên giường của cô gái.

Quỷ tinh nghịch hãy xa ra nào! Làm sao thế này? Tay anh ta rơi vào cái gì mềm nhũn bơi giữa một bụi rậm. Anh ta sợ hãi rụt tay lại. Viên pháp quan giật mình, sực tỉnh, tóm ngay được tay y. Chàng trai sững sờ đứng đờ ra đó. Lão pháp quan vì giận quá mà thành khỏe, lão đạp một đạp khiến anh ta ngã lăn ra rồi nhấc bổng anh ta lên đem bỏ vào một cái hòm to. Cái hòm này ban ngày đựng chăn đệm. Chăn đệm đã cất đi rồi, còn cái hòm không, mở nắp. Lão bỏ vào đó đậy nắp, khóa lại, chẳng kịp để ý xem mặt mũi y là ai. Sự kích thích có phản ứng tốt, làm cho máu lão lưu thông. Lão thấy khỏe hẳn người lại. Lão mặc quần áo vào, hỏi tên hoạn nô xem vợ lão đi đâu, rồi chạy đến trước cửa nhà tắm chờ vợ. Lão nghĩ: “Trước khi giết tên gian này, ta phải xem xem hắn có thông mưu với vợ ta không. Ta chờ con mụ ra, lôi cổ về, cho gọi người làm chứng đến, rồi cho đối chất với tên bị giam. Ta là pháp quan, việc gì cũng phải làm theo luật pháp mới được. Ta sẽ được biết có một phạm nhân hay có hai đồng lõa. Trong trường hợp thứ nhất, ta sẽ chính tay xử tử tên bị giam trước những người làm chứng. Trong trường hợp thứ hai, ta sẽ dùng mười ngón tay bóp cổ cả hai cho chết.”

Nghĩ thế và nhẩm trong đầu cái ý định báo thù đó, lão thấy người phụ nữ nào vào nhà tắm cũng túm lại nhắn: “Cầu Chúa cho chị! Chị bảo vợ tôi ra ngay, tôi cần nói chuyện với cô ta”. Nhưng lão nói câu đó một cách gắt gỏng, bực mình, mắt như nảy lửa, da mặt vàng khè, cử chỉ bối rối, giọng nói run run, vẻ người dữ tợn, nên những người vào tắm sợ lắm, cho lão là điên, và bỏ chạy tán loạn, vừa chạy vừa thét lên. Người đàn bà thứ nhất vào nhà tắm nhắc to cái câu lão nhắn vợ, đã làm cho chị vợ trẻ nhớ tới cái khăn trắng treo ở cửa sổ, quên không cất đi. Cô nghĩ: “Thế là chết rồi, không gì cứu vãn nổi. Có trời biết người yêu ta bây giờ ra sao”. Các bà vào tắm đều lần lượt nói to câu chồng cô nhắn, mà lão pháp quan thì trở thành đầu đề duy nhất cho câu chuyện của những bà hoảng sợ đó. Cô tắm nhanh cho xong. Cũng may không bà nào biết mặt cô, vả lại cô cứ vờ như không để ý đến câu chuyện, làm như nó không liên quan gì đến mình. Mặc quần áo xong, cô ta vào căn phòng trước nhà tắm. Ở đấy một bà già nghèo khổ ngồi bán đậu cho người đi tắm. Cô gọi bà ta:

— Bà cụ ơi, cụ cho cháu mượn cái mạng vải xanh và cái mủng không để cạnh cụ trong một tiếng đồng hồ. Cháu biếu cụ một đồng đina vàng đây.

Bà già mừng quýnh, trao cho cô cái mủng và cái mạng vải thô. Cô vợ trẻ đeo mạng vào, cắp mủng ở tay, ra khỏi nhà tắm. Đến ngoài đường phố, cô thấy chồng đi đi lại lại, vung vẩy trước cửa, lớn tiếng nguyền rủa những nhà tắm công cộng và những người đến tắm, và những người chủ nhà tắm, và những người xây nhà tắm. Mắt lão trợn trừng, mồm sùi bọt. Cô lại gần, bắt chước cái giọng những bà bán hàng rong hỏi lão có muốn mua đậu không. Thế là lão nguyền rủa những quả đậu và những người bán đậu, và cả những người trồng đậu, và những người ăn đậu. Cô vợ trẻ cải trang không bị lộ liền cười thầm, đi thẳng về nhà. Cô rảo bước lên buồng thì nghe có tiếng rên rỉ. Cô vội mở cửa sổ, không thấy có người, sợ quá, định gọi tên hoạn nô lên cho đỡ sợ. Bỗng cô nghe rõ tiếng rên từ cái hòm phát ra, cô bèn chạy đến. Cái khóa vẫn còn đấy, cô mở hòm.

— Lạy Chúa Ala! Đức Từ bi! Đức Khoan dung!

Cô thấy người yêu gần tắt thở vì thiếu không khí. Cô cảm động lắm lắm, nhưng thấy anh chàng rũ ra, mắt chệch ngang, cô không tài nào nhịn được cười. Tuy nhiên, cô cũng vội lấy nước hoa hồng vẩy vào người anh ta cho tỉnh lại. Khi thấy anh ta hồi tỉnh, cô cắt nghĩa cho anh rõ những việc đã xảy ra rồi ngồi tính toán sao cho mọi việc được trôi chảy.

Trong chuồng gia súc có một con lừa cái mới đẻ một chú lừa con sáng nay. Cô xuống chuồng bế con lừa xinh xắn lên, đem bỏ vào cái hòm trong đó người tình của cô vừa bị giam giữ, rồi đóng nắp, khóa lại. Cô hôn tình nhân, bảo đi về, khi nào thấy có khăn trắng ở cửa sổ hãy đến. Đoạn cô đến nhà tắm, thấy chồng vẫn đi đi lại lại, miệng nguyền rủa những cái nhà tắm cùng những điều liên quan đến nhà tắm. Thấy cô vào, lão ta gọi lại nhắn: “Hỡi mụ bán đậu, nhờ mụ nói với vợ tôi nếu không ra ngay thì nội nhật ngày nay tôi sẽ giết hắn, tôi sẽ phá sụp cái nhà tắm này cho nó đổ vào đầu hắn”. Cô vợ trẻ cười thầm. Cô vào chỗ phòng ban nãy, trả lại mạng và mủng cho bà cụ bán đậu, đoạn cầm gói quần áo trong tay, ngoe nguẩy cái đít mà đi ra.

Viên pháp quan vừa thấy cô, chạy xổ đến thét lên:

— Mụ ở đâu ra, ở đâu ra? Ta chờ hai tiếng đồng hồ rồi. Theo ta, đồ quái, đồ khốn! Đi!

Cô vợ đứng lại:

— Lạy Chúa! Ông làm sao thế? Lạy Chúa! Sao thế hở ông? Ông điên rồi sao? Ông là một vị quan trong tỉnh mà lại làm những chuyện ồn ào, xấu xa thế này ở ngoài phố à? Hay cái bệnh vừa rồi của ông đã làm ông mất trí, không còn biết gì là phải trái nữa? Không thế, tại sao trước mặt mọi người, giữa đường giữa chợ, mà ông nỡ xử tệ với vợ như thế!

— Thôi im đi! Về nhà đã, rồi muốn nói gì sẽ nói. Theo ta!

Lão đi trước, vừa đi vừa hoa chân múa tay, trút nỗi giận dữ của lão trong những tiếng la tiếng thét, tuy không la thét thẳng vào mặt vợ. Chị vợ lẳng lạng cúi đầu theo sau lão mươi bước.

Đến nhà, viên pháp quan nhốt vợ ở buồng trên gác, đi tìm trưởng phố và bốn người làm chứng hợp pháp. Gặp người láng giềng nào lão cũng mời đến chứng kiến. Lão đưa mọi người lên buồng. Lão muốn mọi gười phải chứng kiến cái việc sắp diễn ra.

Mọi người vào buồng, thấy cô vợ trẻ vẫn đeo mạng, ngồi nép ở góc cuối, lẩm bẩm một mình: “Than ôi, than ôi! Khổ cho tôi chưa! Ôi người chồng đáng thương của tôi! Bệnh tình đã làm ông ấy điên rồi. Nhất định là ông ấy đã mất trí, nên mới làm nhục tôi đến thế và mới đưa đàn ông lạ mặt vào chốn khuê phòng. Tai hại chưa! Những người lạ trong chốn khuê phòng sắp nhìn mặt tôi. Hỡi ôi, hỡi ôi, chồng tôi điên, điên hẳn rồi!”

Quả vậy! Viên pháp quan lúc đó bị kích thích, như điên như cuồng, mặt vàng hẳn ra, râu rung rung, mắt nảy lửa. Lão có vẻ như bị sốt nặng đến mê sảng. Một vài người đứng cạnh lão tìm cách làm cho lão nguôi đi, bình tĩnh lại, nhưng họ chỉ làm cho lão bị kích động thêm. Lão gọi lớn:

— Vào đi, vào đi! Đừng có nghe cái con ba que ấy. Các ông các bà đừng vì những lời kêu than của con khốn nạn mà mủi lòng. Các ông các bà rồi sẽ thấy, sẽ biết! Đây là ngày cuối cùng của đời hắn. Giờ xử tội đã đến. Vào đi, vào đi!

Khi mọi người đã vào, lão đóng cửa lại, đi về phía cái hòm, mở nắp ra. Thì này! Chú lừa con ló cái đầu ra, vẫy vẫy cái tai, rồi nhìn mọi người bằng cặp mắt to, đen láy, dịu hiền. Nó thở ầm ĩ, vui sướng được thấy lại ánh sáng, vểnh thẳng đuôi lên, kêu be be gọi mẹ.

Viên pháp quan thấy thế, nổi xung, gân giật giật như bị chứng kinh phong. Lão nhảy xổ đến chỗ vợ định bóp cổ. Cô vợ vừa chạy quanh trong phòng, vừa thét lên kêu cứu:

— Lạy đức Giáo tổ! Nó giết tôi đây này. Hỡi những người Hồi giáo, hãy giữ thằng điên này lại. Cứu tôi với!

Những người có mặt, thấy lão sùi bọt mép, đinh ninh rằng lão điên thật. Họ đứng chắn lão, rồi túm lấy đè xuống tấm thảm. Lão vùng vẫy định thoát ra để chạy đến giết vợ, miệng lẩm bẩm những gì không ai rõ. Viên trưởng phố thấy lão như thế, ái ngại cho lão nhưng cũng nói với mọi người:

— Thôi cũng đành phải giữ ông ấy nằm im một nơi cho đến lúc Chúa làm cho ông ấy dịu đi và trở lại sáng suốt, bình thường.

Mọi người đồng thanh:

— Cầu Chúa chữa khỏi cho ông! Một người đáng kính như thế mà mắc cái bệnh thảm hại như kia.

Có vài người nói:

— Sao người ta lại có thể ghen với một con lừa con?

Lại có người hỏi:

— Sao con lừa này lại vào được cái hòm kia?

Mấy người đáp:

— Chính ông ấy tưởng lầm là người, đem nhốt vào đó.

Viên trưởng phố nói thêm, để kết thúc:

— Cầu Chúa phù hộ cho ông ta, và đuổi bọn ma quỷ đi cho.

Tất cả đều nhắc lại câu đó, rồi họ ra về, chỉ trừ mấy người đang còn phải túm giữ lão. Nhưng rồi họ cũng không phải ở lâu. Đột nhiên cơn điên dữ dội kéo đến, lão thét lên những tiếng không rõ. Từ đằng xa, cô vợ nhìn lão, nhăn nhăn mặt kín đáo chế giễu lão. Lão vùng dậy định xông đến thì mạch máu ở cổ lão bị đứt. Lão hộc máu ra mà chết. Cầu Chúa hãy rủ lòng thương lão, vì không những lão là một pháp quan thanh liêm, lão còn để lại cho người vợ trẻ kia một gia sản đủ để có thể sống đường hoàng, và kết duyên với chàng thư ký trẻ, người yêu cô và cũng được cô yêu biết bao!

V. VIÊN PHÁP QUAN KHÔN NGOAN

Người ta kể rằng ở Lơke có một viên chánh án, vì nhiều lần tỏ ra vô trách nhiệm, xử án không công minh, lại hay ăn hối lộ nên bị cách chức. Lão thường dùng mọi thủ đoạn để kiếm cớ sinh nhai. Xoay xở mãi đã hết kế, mà cuộc đời thì mòn héo lắm rồi. Một hôm, nghĩ mãi không ra mưu chước gì, lão gọi tên nô lệ cuối cùng còn lại, bảo:

— Hôm nay tao ốm lắm, không thể ra khỏi nhà được. Nhưng còn mày, mày thử đi kiếm xem có được cái gì ăn không, hoặc tìm xem có ai muốn hỏi gì về pháp luật, thì dẫn đến đây, tao sẽ có cách.

Tên nô lệ vốn là một đứa bịp bợm gớm lắm, chủ tám lạng, thì hắn nửa cân. Được việc thì hắn cũng có lợi. Hắn vừa đi vừa nghĩ: “Bất cứ gặp ai đi đường, mình cũng sẽ tìm cách gây sự, hết người này đến người khác. Chưa ai biết chủ ta bị cách chức. Ta sẽ lôi họ đến, lấy cớ giải quyết sự bất hòa. Ta sẽ vét rỗng hầu bao của bọn chúng”. Đang nghĩ thế, hắn thấy trước mặt một người lững thững dạo chơi, hai tay giữ hai đầu một cái gậy đặt ngang phía sau gáy. Hắn đến gần, đạp mạnh một cái khiến người nọ ngã lăn vào đống bùn. Người đó quần áo lấm hết, giày trớt cả da, tức giận đứng dậy định trị cho hắn một mẻ. Nhưng khi nhận ra hắn là đầy tớ của viên pháp quan, anh ta lại không dám. Anh ta tiu nghỉu rút lui, chỉ lẩm bẩm: “Đồ quỷ!”

Tên nô lệ xảo quyệt thấy không thành công, tiếp tục đi, nghĩ bụng: “Cách đó không ăn thua. Phải tìm cách khác, vì ai cũng biết chủ ta và ta rồi”. Đang nghĩ không biết làm thế nào, hắn thấy một gã đội một cái mâm, trên có một con ngỗng nhồi thịt, xung quanh có cà, bí, cà chua xếp rất khéo. Hắn đi theo gã đến chỗ lò quay. Gã vào nhà đưa mâm ngỗng cho chủ lò, dặn: “Ông quay giúp, một tiếng đồng hồ sau tôi sẽ đến lấy” rồi gã ra về.

Tên nô lệ mừng thầm được món bở. Chờ một lúc, hắn vào nhà người chủ lò:

— Chào ông chủ Mutxtapha.

Người chủ lò nhận ra tên nô lệ của viên pháp quan. Đã lâu ông ta không thấy hắn đến đây vì lâu nay viên pháp quan không có gì đưa đến quay. Ông ta chào lại hắn:

— Chào Mubarắc, người anh em của tôi! Ở đâu đến thế này? Lâu lắm ngọn lửa trong lò tôi không được hầu quan lớn nhà. Hôm nay cậu mang gì đến thế, và tôi có thể làm gì để hầu quan lớn?

— Còn phải làm gì nữa, tôi đến lấy con ngỗng trong lò đây.

Chủ lò ngạc nhiên:

— Con ngỗng đó có phải của cậu đưa đến đâu.

— Sao bố lại nói thế? Con ngỗng đó không phải của tôi? Bố ơi, chính mắt tôi đã thấy nó từ trong trứng nở ra, chính tôi đã nuôi nó lớn lên rồi giết nó, nhồi thịt vào đưa đến đây quay.

Chủ lò nói:

— Lạy Chúa! Tôi cũng muốn trao cho cậu, nhưng lát nữa tôi phải nói thế nào với người đến lấy?

— Chắc đâu hắn sẽ trở lại! Nếu có, ông sẽ nói đùa rằng (vì hắn là người vui tính, thích cười): “Ôi chao, người anh em của tôi ơi! Lúc tôi đưa cái mâm vào lò thì bỗng nhiên ngỗng kêu lên một tiếng chói tai rồi bay mất”

Rồi hắn giục: “Thôi, bây giờ ông hãy đưa ngỗng cho tôi. Chắc chín lắm rồi”

Chủ lò nghe nói, cười, lấy mâm ngỗng ra tin cẩn trao cho tên nô lệ. Tên này vội mang về cho chủ rồi cùng đánh chén, vừa ăn vừa mút tay.

Trong lúc đó, người có ngỗng đến lò quay:

— Ông chủ lò ơi, ngỗng chắc chín rồi chứ?

Chủ lò đáp:

— Giời! Đúng lúc tôi đưa vào lò, ngỗng kêu một tiếng inh tai rồi bay mất.

Người kia không phải là kẻ ưa khôi hài, nổi xung, đinh ninh rằng lão chủ lò muốn giễu anh.

— Đồ vô lại! Sao mi dám cười vào mũi ta thế?

Lời qua tiếng lại, dần dần họ chửi bới nhau rồi đấm đá nhau. Người qua đường xúm lại xem, chẳng mấy chốc chật ních cả nhà. Người ta xì xào: “Lão Mutxtapha đánh nhau vì một con ngỗng nhồi thịt, sống lại”. Phần đông bênh vực người chủ lò, họ vốn biết từ lâu anh ta là người làm ăn lương thiện và có tín nhiệm; chỉ có vài người tỏ vẻ nghi ngờ về cái chuyện phục sinh kia.

Trong số người xúm quanh đám đánh nhau có một mụ bụng chửa. Vì hiếu kỳ mụ cố len lên hàng đầu xem cho rõ. Không may cho mụ, anh chủ lò trong khi lùi lại để nhằm đánh đối thủ, hích đúng ngay vào bụng chửa. Mụ ngã quay ra, kêu lên một tiếng như gà mái bị trống đạp. Ngay lúc đó cái thai bị sẩy.

Chồng mụ ở ngay cửa hiệu bán hoa quả bên cạnh biết tin, chạy đến, tay cầm một cái gậy to tướng. Lão thét: “Tao phải đâm cho thủng ruột, giết cái tên thợ quay lò này, cả bố nó, cả ông nó nữa!” Chủ lò quay đánh nhau đã mệt lắm rồi, nên thấy một người hùng hổ chạy đến với cái gậy khủng khiếp thì thấy không còn sức nào chống lại nổi, thế là ba chân bốn cẳng anh ta chạy vào phía trong sân. Rồi thấy mình bị đuổi theo, anh trèo tường lên một cái sân thượng nhà bên cạnh và để rơi mình xuống đất, thế nào lại rơi đúng vào một người Matrep đang nằm ngủ, quấn trong một cái chăn. Anh ta vốn nặng lắm, nên lão Matrep bị gãy hết xương sườn, chết ngay tức khắc. Những người Matrep bà con của lão trong khu chợ, vội chạy đến, tóm cổ anh ta đánh cho một trận rồi lôi anh đến viên chánh án. Người có ngỗng đưa quay thấy anh chủ lò bị bắt, cũng nhập bọn với những người Matrep. Họ la hét chửi bới om sòm và dẫn anh chủ lò đến tòa án.

Tên đầy tớ viên chánh án sau khi cùng chủ ăn xong con ngỗng, trở lại xem có chuyện gì xảy ra. Hắn nói với bọn người kia:

— Mấy ông theo tôi, tôi dẫn đường cho.

Rồi hắn đưa mọi người đến chủ của hắn. Viên pháp quan vẻ mặt đạo mạo, trước hết bắt những người cáo tố phải trả án phí gấp đôi đã. Rồi quay về phía bị cáo, mà mọi người đang chỉ tay vào mặt, lão hỏi:

— Hỡi tên thợ quay, ngươi trả lời thế nào về chuyện con ngỗng?

Anh ta thấy tốt nhất là cứ nói cái câu mà tên nô lệ xui anh nói với người mang ngỗng:

— Lạy Chúa! Bẩm quan lớn, ngỗng kêu một tiếng inh tai rồi đứng dậy và bay mất.

Người có ngỗng nghe thế mắng:

— Đồ chó! Trước mặt quan tòa đây mi vẫn còn dám nói thế à?

Viên pháp quan làm ra vẻ bất bình bảo người có ngỗng:

— Thế còn mày, đồ bất tín, đồ vô đạo! Sao mày lại dám không tin rằng đấng Tối cao là đấng có thể tập hợp xương rải rác khắp mặt đất để hồi sinh muôn loài, lại không thể làm sống lại một con ngỗng, xương còn nguyên vẹn, chỉ thiếu có lông?

Nghe thế, đám người reo lên: “Vinh quang thay Thánh Ala, đấng làm sống lại những kẻ đã chết”. Họ la ó tên có ngỗng khiến hắn lủi về mất, vừa đi vừa hối hận rằng mình đã thiếu đức tin.

Xong, viên pháp quan quay về phía chồng người đàn bà bị sảy thai, hỏi:

— Còn anh, anh kiện người này về việc gì?

Nghe xong sự tình, lão phán:

— Ta đã nghe hết. Đúng tên chủ lò quay phạm tội làm cho vợ anh sảy thai. Ta nghiêm khắc cho thực hành luật báo thù.

Lão quay về phía người chồng, nói tiếp:

— Theo luật anh được kiện. Ta cho phép anh đem vợ đến nhà phạm nhân để hắn làm cho chửa lại. Anh sẽ để vợ cho hắn nuôi nấng trong sáu tháng đầu khi chị ta có chửa vì vợ anh sảy thai vào tháng thứ sáu.

Nghe phán xử như thế, anh chồng xin:

— Lạy Chúa! Bẩm quan lớn, thế thì tôi rút đơn và cầu Chúa tha thứ cho kẻ thù của tôi.

Và anh ta rút lui.

Viên pháp quan lại nói với thân bằng cố hữu của lão Matrep đã chết:

— Các ông Matrep kia, các ông kiện tên này về việc gì?

Bọn Matrep hoa chân múa tay vừa chỉ vào cái xác chết vừa oang oang đòi phải đền nợ máu. Viên pháp quan bảo:

— Đúng là người ta phải trả nợ máu cho các ông rồi. Chứng cớ sờ sờ ra đấy, tên chủ lò quay không chối cãi vào đâu được. Bây giờ các ông chỉ việc cho tôi biết các ông định bắt đền bằng hiện vật nghĩa là lấy máu trả máu, hay bằng tiền bồi thường?

Những người Matrep vốn thuộc một dòng họ dữ tợn, đồng thanh đáp:

— Bẩm quan lớn, xin đền bằng máu.

— Được! Thế thì các ông cho cái tên chủ lò quay này vào mấy cái chăn của người bà con các ông, buộc chéo lại, rồi đem đặt chỗ chân tháp nơi giáo đường của đức vua Hatxan, xong, người anh của nạn nhân trèo lên đỉnh tháp rồi tự để rơi mình xuống mà đè bẹp tên thợ quay như hắn đã đè bẹp người em của anh ta.

Viên pháp quan hỏi thêm:

— Người anh của nạn nhân đâu rồi?

Một người Matrep ra khỏi hàng thưa:

— Bẩm quan lớn, tôi xin rút đơn kiện người này và cầu Chúa tha tội cho hắn.

Nói rồi anh ta đi ra, theo sau là những người Matrep khác.

Đám đông được chứng kiến những chuyện đó đều phục cái khoa xử kiện tài tình, cái óc công bằng, cái sự tế nhị của viên pháp quan. Ai nấy ra về lấy làm thích thú. Tiếng đồn bay đến tận tai nhà vua. Vua lại phục chức cho ông ta, còn cái người thay ông ta thì bị bãi chức. Bị bãi chức mà đành chịu không biết làm thế nào được vì không khôn khéo như người đã được ăn thịt ngỗng kia.

VI. BÀI HỌC CỦA ANH THẠO GÁI

Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc! Ở Lơke có hai chàng trẻ tuổi, rất thân nhau, một đã có vợ một còn độc thân. Anh có vợ tên là Amat, anh chưa vợ tên là Mamut. Amat lớn hơn hai tuổi, và thường cậy mình hơn tuổi nên lên mặt dạy bạn, nhất là về môn tán gái. Hắn luôn luôn nói đến chuyện đó, kể có đến hàng nghìn chuyện vặt về kinh nghiệm của hắn, và bao giờ cũng kết thúc:

— Mamut hỡi, bây giờ thì chú có thể tự hào là đã được biết một người hiểu rất rõ về cái giống đàn bà quỷ quyệt. Chú phải thấy rằng được là bạn tôi là một hạnh phúc lớn, vì nhờ tôi, chú sẽ không bị họ lừa.

Mamut ngày càng ngạc nhiên về những tri thức hiểu biết của bạn và tin rằng, không một người đàn bà nào dù quỷ quyệt đến đâu có thể lừa dối được anh ta, hoặc làm cho anh bớt chú ý đến mình dù chỉ trong giây phút. Anh thường khen bạn: “Amat hỡi! anh tài giỏi lắm!” Amat dương dương ưỡn ngực vỗ vai bạn và bằng một giọng kẻ cả: “Tôi sẽ dạy cho chú làm được như tôi!”

Một hôm Amat nhắc lại câu đó:

— Tôi sẽ dạy cho chú làm được như tôi. Người ta học là học kẻ đã có kinh nghiệm, không ai học kẻ chỉ nói mà chưa làm được.

Chàng Mamut trẻ tuổi nói:

— Lạy Chúa! Trước khi anh dạy tôi cách phá những mưu mô của đàn bà, xin anh hãy dạy cho cách làm quen với một người trong bọn họ.

Amat lên giọng của một ông giáo giảng bài:

— Lạy Chúa! Có gì đâu. Ngày mai chú đến Mulet, ở đấy có hội chợ. Trong các lều vải sẽ có vô số phụ nữ. Chú sẽ chọn một người bế con nhỏ, vẻ người xinh xắn, mặt sáng lên dưới mạng che mặt. Chọn được rồi, chú sẽ mua những quả chà là, những quả đậu bọc đường, chú sẽ mang cho đứa bé, chú sẽ chơi với nó nhưng chớ có ngước mắt nhìn mẹ nó. Rồi chú sẽ vuốt ve nó, rồi sẽ hôn hít nó. Khi đứa bé đã quen chú rồi, chú sẽ xin người mẹ được bế đứa bé thay cho chị ta, nhưng vẫn không được nhìn mặt người đó. Đi đường, chú sẽ đuổi ruồi trên mặt đứa bé rồi bắt chước giọng con trẻ, kể chuyện huyên thuyên cho nó nghe. Người mẹ, cuối cùng sẽ nói với chú. Chị ta mà mở miệng là chú chắc được làm gà trống rồi đấy.

Nói rồi, hắn từ biệt Mamut. Mamut phục bạn lắm. Suốt đêm hôm đó anh ta lẩm nhẩm nhắc lại bài học vừa nghe được.

Hôm sau, mới sớm tinh mơ anh đến chợ, thực hiện từng điểm những điều đã học được, đủ tỏ anh tin vào kinh nghiệm của bạn nhường nào. Và kỳ lạ quá, kết quả thật ngoài ý muốn của anh. Nhưng số phận lại định rằng người đàn bà mà anh bế hộ con (anh đặt nó trên vai) và đã đưa nó về tận nhà lại chính là người vợ của bạn anh, Amat. Anh không mảy may ngờ rằng anh đã phản bạn. Một là anh chưa từng đến nhà chị ta, hai nữa anh chưa bao giờ gặp chị ta để biết mặt mũi ra sao dù chị ta có đeo mạng hay không, nên không thể biết được đó là vợ bạn. Còn người đàn bà trẻ, thì cũng thấy vui vui. Chồng chị thường vẫn lải nhải với chị về môn khoa học phụ nữ, về những cái xảo quyệt của đàn bà. Bây giờ chị mới có dịp thử nghiệm những điều chồng nói ra sao.

Trong lần gặp gỡ đầu tiên, anh Mamut trẻ và chị vợ của Amat đều lấy làm thỏa thuê lắm. Mamut trẻ, trai tân, chưa hiểu biết sự đời, nay được nếm đầy đủ cái thú được một người đàn bà Ai-cập lành nghề ôm ấp. Họ ưa nhau lắm, nên sự việc lại tiếp diễn mấy ngày sau. Người đàn bà lừa được ông chồng huênh hoang, lấy làm thích thú. Anh chồng không biết gì hết, chỉ ngạc nhiên không thấy người bạn trẻ ở chỗ anh ta thường gặp. Anh ta nghĩ: “Chắc cu cậu nhờ những bài học và lời khuyên bảo của mình đã vớ được món nào rồi.”

Sau đó ít lâu, một hôm vào ngày thứ sáu, anh ta đến lễ ở giáo đường thì thấy Mamut đương ở sân, gần chỗ cái bình nước rửa tội. Anh ta đến gần chào hỏi và chúc tụng, bằng một giọng thông thạo, hỏi bạn xem đã có kết quả gì trong việc tìm kiếm chưa và người đàn bà có đẹp không. Mamut được tâm sự với bạn, sướng lắm:

— Lạy Chúa! Người đàn bà có đẹp không à? Quả thật là bơ, là sữa, và nung núc trắng toát, thơm như xạ hương, như hoa nhài và thông minh biết bao! Và mỗi lần gặp nhau, nàng thết tôi những bữa ăn ngon lành. Còn anh chồng nàng, bạn Amat hỡi, thì thật là một tên ngu xuẩn, một tên mối lái cho vợ ngoại tình.

Amat bật cười:

— Lạy Chúa! Phần lớn các ông chồng đều thế. Thế là chú đã biết lợi dụng tốt những lời khuyên nhủ của tôi. Mamut hỡi, cứ thế mà làm!

Rồi hai người cùng vào giáo đường làm lễ, xong, mỗi người đi một ngả.

Hôm ấy vì là ngày thứ sáu, các hiệu đều đóng cửa. Amat ra khỏi giáo đường không biết làm gì, bèn đến thăm một người láng giềng ở sát cạnh nhà. Bỗng nhiên anh ta thấy Mamut, đích thị là hắn, vào thẳng nhà anh ta, không cần gõ cửa gì cả, chứng tỏ rằng người trong nhà thông mưu với hắn và người ta đang chờ hắn đến. Anh ta ngạc nhiên lắm, định chạy ngay về để tóm cổ bạn và vợ mà trị tội cả hai. Nhưng lại nghĩ nếu gõ cửa thì vợ anh ta vốn là một con mụ tinh quái, sẽ giấu tình nhân đi, hoặc để hắn tẩu thoát về phía sân thượng. Anh ta nghĩ cách vào nhà bằng con đường khác, không để ai biết.

Quả vậy, trong nhà anh ta có một cái giếng ngầm chia làm hai ngăn thông nhau, một thuộc về anh ta và ở phía sân bên kia, một thuộc về người láng giềng mà anh ta đang ngồi trong nhà. Ngăn đó cũng thông sang sân nhà anh. Amat nghĩ: “Ta sẽ dùng con đường đó vào tóm cổ hai cô cậu”. Anh ta nói với người hàng xóm:

— Hỡi anh bạn láng giềng, bây giờ tôi mới nhớ ra là sáng nay tôi đã để rơi túi tiền xuống giếng. Xin phép anh bạn tôi xuống tìm. Và tôi sẽ lên bằng con đường bên kia giếng, phía sân nhà tôi.

Anh bạn láng giềng đáp:

— Cái đó tùy anh. Và tôi sẽ rọi đèn xuống soi cho anh, anh bạn ạ.

Nhưng Amat từ chối việc giúp đỡ này. Anh ta sợ rằng ánh đèn ở giếng sẽ làm cho người khác để ý đến. Anh ta từ biệt ông bạn và xuống giếng.

Lần xuống không có chuyện gì nhưng khi lên thì số phận đã chống lại anh ta một cách kỳ lạ. Nguyên Amat đang dùng hết sức của tay của chân trèo lên đến nửa chừng thì người nữ tỳ da đen đến gánh nước, nghe có tiếng động cúi xuống nhìn. Trong bóng tối lờ mờ, chị thấy một hình thù đen đen cựa quậy. Chị không biết đó là chủ của chị. Chị sợ quá, để rơi cái gầu nước rồi bỏ chạy, miệng kêu: “Hung thần! Trời ơi hung thần! Hỡi người Hồi giáo, hung thần ra khỏi giếng đây này! Cứu tôi với!”

Cái gầu, với tất cả sức nặng của nó, rơi trúng vào đầu Amat khiến anh ta đau điếng người.

Nghe người nữ tỳ kêu cứu, vợ Amat cho người tình chạy trốn. Chị xuống sân, đến giếng, nhìn qua thành giếng hỏi: “Ai ở dưới giếng đó?” Anh chồng, mặc dù bị một tai họa bất ngờ, vẫn còn đủ sức thét lên những tiếng chửi rủa ghê gớm, chửi cái giếng, chửi những người chủ cái giếng và những người xuống giếng và những người đến múc nước ở giếng.

Chị vợ nhận được tiếng chồng. Chị hỏi:

— Lạy Chúa! Ông xuống giếng làm gì thế này?

Amat đáp:

— A, a, đồ khốn! Câm mồm đi! Ta xuống nhặt cái túi tiền đánh rơi sáng nay. Mụ nên giúp ta ra khỏi giếng hơn là đứng đấy mà lục vấn ta.

Chị vợ trẻ cười thầm. Chị hiểu rõ cái duyên cớ vì sao anh chồng xuống giếng. Chị gọi mấy người láng giềng mang thừng đến kéo Amat lên. Amat lúc đó không cựa quậy được nữa, cái gầu làm hắn đau lắm. Hắn để mọi người mang hắn vào giường, không nói năng gì. Hắn nghĩ đã ra cơ sự này thì nên nén giận đi là khôn nhất. Hắn thấy nhục lắm, vì danh dự của hắn đã đành, nhưng nhất là vì hắn lại có thêm kinh nghiệm về phụ nữ và biết thêm về những sự xảo quyệt của họ. Hắn quyết lần sau sẽ thận trọng hơn. Hắn suy nghĩ nên dùng cách nào để tóm được quả tang cái con quỷ quyệt này.

Vì vậy nằm vài hôm, khi dậy được, hắn chỉ còn một việc là rình báo thù. Một hôm, nấp ở một góc, hắn thấy ông bạn Mamut vào nhà hắn, cửa ngoài chỉ hé mở, Mamut vừa lách vào cửa vội đóng sập lại ngay. Hắn chạy về đấm cửa thình thình.

Chị vợ không chút do dự, bảo Mamut ngồi dậy theo mình. Chị dắt anh ta đến một cái góc ngay sau cánh cửa mở ra ngoài phố. Rồi chị ra mở cửa cho chồng:

— Lạy Chúa! Chuyện gì mà đấm cửa dữ thế?

Amat nắm lấy tay chị kéo giật vào phía trong, vừa hét vừa chạy lên buồng trên gác để tóm cổ Mamut. Nhưng Mamut lúc đó đã lặng lẽ mở cửa chuồn thẳng ra ngoài phố. Amat tìm mãi không thấy gì, biết đã hỏng việc. Hắn đến phát điên và chết đi được. Hắn nhất định đuổi vợ ngay lúc đó, nhưng rồi nghĩ lại, hắn thấy mình nên kiên nhẫn thêm ít lâu nữa. Hắn đành im lặng nuốt hận.

Vài hôm sau, dịp may mà hắn tìm kiếm đã đến. Ông cậu, và là bố vợ của Amat, nhân dịp lễ cắt da quy đầu cho đứa con nhỏ, có làm cỗ mời bà con. Hai vợ chồng Amat cũng được mời đến, ở cả ngày cả tối. Amat nghĩ cách thực hiện ý định của mình. Hắn đi tìm anh bạn Mamut, người duy nhất vẫn không biết là mình đã lừa bạn. Hắn rủ đến ăn cỗ. Mọi người ngồi quanh những mâm đầy ắp thức ăn bày ở giữa sân, có đèn nến sáng trưng, cờ phướn phấp phới. Bọn đàn bà trong khuê phòng nhìn qua cửa sổ có thể thấy và nghe được hết mà không ai nhìn thấy họ. Trong bữa tiệc, Amat lái mọi người đến những câu chuyện phóng đãng mà bố vợ hắn đặc biệt thích nghe. Sau khi lần lượt mỗi người kể một câu chuyện vui, buồn cười, Amat chỉ vào Mamut bạn hắn, nói:

— Lạy Chúa! Chàng Mamut của chúng ta đây, trước kia có kể cho tôi nghe một câu chuyện thật mà anh đóng vai chính. Chuyện vui hơn nhiều so với tất cả những câu chuyện chúng ta vừa được nghe.

Ông cậu hắn reo lên:

— Thế thì kể cho chúng tôi nghe đi, anh Mamut!

Mọi người hùa theo:

— Xin Chúa phù hộ cho anh! Hãy kể đi cho chúng tôi nghe.

Amat nói thêm:

— Chú biết rồi đấy, câu chuyện người đàn bà béo trắng như bơ ấy mà.

Mamut thấy mọi người đều hướng về mình mà đòi nghe kể thì lấy làm thích thú, bèn kể lại lần đầu tiên gặp gỡ người thiếu phụ có bế con trong túp lều ở Mulet. Rồi chàng kể đến những chi tiết tỉ mỉ và chính xác về người đàn bà trẻ, khiến ông cậu của Amat nhận ngay ra đó là con gái của mình. Amat mừng thầm, chắc mẩm rằng mọi người sẽ làm chứng cho hắn về sự ngoại tình của vợ. Như thế, hắn có thể bỏ vợ mà vợ không đòi lại được của hồi môn. Lão bố vợ cau mày sắp đứng dậy để làm một việc gì đó (nào ai biết được) thì bỗng người ta nghe một tiếng kêu thét lên đau đớn như tiếng một đứa bé bị ai véo mạnh một cái. Nghe tiếng kêu, Mamut đột nhiên nhớ đến sự thật, liền nhanh trí dẫn câu chuyện sang một hướng khác bằng đoạn kết thúc này:

— Tôi mang đứa bé trên vai. Đến sân nhà, tôi muốn cùng nó vào trong khuê phòng, nhưng - quỷ hãy xa ra! - khổ cho tôi là tôi lại rơi đúng vào một người đàn bà đoan trang. Chị ta thấy tôi táo gan, giằng lấy đứa bé, đấm mạnh một quả vào mặt tôi, vết đấm hãy còn đây. Rồi chị đuổi cổ tôi ra, dọa kêu hàng xóm. Lạy Chúa nguyền rủa chị ta!

Ông cậu, bố người thiếu phụ nghe đoạn kết thúc đó, phá lên cười. Mọi người cười theo, chỉ có Amat là không cười tí nào. Hắn tự hỏi không hiểu tại sao Mamut lại kể chệch đoạn cuối đi như thế. Ăn xong, hắn đến gần Mamut hỏi:

— Cầu Chúa cho chú mình! Chú mình có thể cho anh biết tại sao chú mình không kể câu chuyện như nó đã xảy ra?

Mamut đáp:

— Có gì đâu! Tiếng thét của đứa bé mà mọi người đã nghe làm cho tôi chợt hiểu rằng đứa bé và mẹ nó phải có mặt đâu đây trong chốn khuê phòng. Và như thế thì anh chồng cũng phải có mặt trong số những người khách đến ăn. Vì thế, tôi phải vội vàng làm cho nàng vô can, để khỏi phiền cho hai chúng tôi. Ông anh của tôi ơi, câu chuyện bố trí như thế đã làm cho ông cậu anh vui lắm phải không?

Amat mặt vàng hẳn ra, không trả lời, từ biệt bạn. Ngay ngày hôm sau anh ta bỏ vợ rồi cùng đoàn người hành hương đến La Mêc làm lễ thánh. Vả bởi vậy, sau thời gian quy định của luật pháp, Mamut có thể cưới người tình của anh để sống hạnh phúc với nàng. Vì anh ta không có ý định nghiên cứu tâm lý người phụ nữ để tìm cách phá mưu mô hoặc để đề phòng sự lừa dối của họ. Nhưng chỉ có Chúa là biết hết mọi việc thôi!

TRUYỆN NÀNG NGỌC TRAI

Sử chép rằng Giáo chủ An Môtadit Bila, Giáo chủ thứ mười sáu dòng họ Apba, cháu An Môtaoakin, cháu Harun An-Rasít, là một vị vua cao thượng, duyên dáng, lịch sự, uy nghiêm, thông thái, dũng mãnh như sư tử, và lại được coi là nhà thơ lớn nhất của thời đại. Ở kinh đô Batđa, nhà vua có sáu mươi đại thần phò tá ngài cai trị quốc gia mênh mông, từ sa mạc Sam đến tận cùng Matra, từ dãy Koratxân và biển Tây đến biên giới Ấn Độ và Apganixtan. Cũng như ngài, các vị đại thần đều một lòng một dạ với thần dân, vì thần dân mà hoạt động không mệt mỏi. Bất cứ việc gì xảy ra, dù bề ngoài vô nghĩa, đều không giấu được ngài.

Một hôm ngài dạo chơi cùng Hamđun, người kể chuyện, người đã kể cho chúng ta biết bao chuyện hay, cùng với bao nhiêu bài thơ tuyệt tác của cha ông. Hamđun cũng là bạn đồng ẩm thân tín của ngài. Hai người tới trước một ngôi nhà, trông như một dinh thự, náu mình êm đềm giữa những vườn cây um tùm. Nhìn kiểu kiến trúc hài hòa của nó, người ta hiểu được khiếu thẩm mỹ của chủ nhân còn hơn là nghe những lời lẽ hùng hồn. Đối với những ai có con mắt tinh đời, có tấm lòng bao dung như nhà vua, thì ngôi nhà nói lên nhiều điều lắm.

Hai người ngồi nghỉ chân trên chiếc ghế đá hoa trước cửa, đang hít thở gió heo may thơm mùi hoa huệ, hoa nhài thì thấy hai thanh niên đẹp như trăng đêm mười bốn, từ bóng râm trong vườn đi ra. Họ lầm rầm trò chuyện và không trông thấy khách.

— Hôm nay đẹp trời - một người nói - cầu cho có khách. Ông chủ đang buồn vì giờ ăn đã đến mà không có bạn ăn cùng. Thường bao giờ ông cũng có bên mình hoặc bạn thân hoặc khách lạ để mời ăn uống ngon lành, thết đãi hào hiệp.

— Đúng thế - người kia đáp - Lần đầu tiên ông chủ phải ngồi một mình trong phòng tiệc, ngày xuân mát mẻ thế mà lạ thật, không một du khách nào tìm đến nghỉ chân ở khu vườn đẹp đẽ này, nơi mà ở tận những miền xa xôi người ta cũng cất công đến thăm.

Nghe hai thanh niên nói, Giáo chủ An Môtadit hết sức ngạc nhiên sao trong kinh thành của Ngài có biệt thự này mà Ngài lại không biết, mà sao quý chủ nhân biệt thự lại sống kỳ lạ, không thích cô đơn trong bữa ăn. Ngài nghĩ: “Thề có đức Ala! Ta đây là Giáo chủ mà lại thường thích một mình một bóng. Nếu cảm thấy lúc nào cũng có người lạ kè kè bên cạnh thì đến chết yểu mất! Sự cô đơn đôi khi cũng cần lắm chứ!” Rồi ngài bảo với người đồng tịch đồng bàn trung thành của mình:

— Ôi Hamđun, người kể chuyện có cái lưỡi ngọt như mật, người biết mọi chuyện đã qua, mọi việc đương thời! Ngươi biết gì về người chủ tòa lâu đài này? Có cần làm quen với một thần dân mà cuộc sống khác xa với cuộc sống người khác, mà đơn độc hào hoa đến thế? Vả lại, phải chăng đây là dịp để ta tỏ bày với một thần dân cao quý của ta một tấm lòng độ lượng tuyệt vời hơn lòng của y đối với khách không mời mà đến.

— Chắc chắn là đức Giáo chủ sẽ không phải hối tiếc cuộc viếng thăm vị quý nhân không quen biết này - Hamđun đáp lại. - Người đã muốn thì thần xin gọi hai thanh niên xinh đẹp kia, bảo về báo với chủ có chúng ta đến thăm.

Ông đứng dậy, cả Giáo chủ nữa - đã cải trang theo thói quen thành thương nhân. Ông đến trước hai thanh niên, nói:

— Cầu đức Ala phù hộ cho hai cậu! Nhờ hai cậu vào báo với ông chủ là ở cửa có hai thương gia xứ lạ xin được vào yết kiến.

Hai thanh niên nghe nói, mừng quá chạy như bay vào nhà. Phút chốc chủ nhân ra đón.

Đó là một người nét mặt sáng sủa, đường nét thanh tú, vẻ người đường hoàng, thái độ lịch thiệp. Chàng mặc chiếc áo lụa Nisabua, vai khoác áo nhung viền kim tuyến, tay đeo nhẫn hồng ngọc. Chàng tiến về phía hai người, miệng tươi cười, tay trái ấp lên ngực mà rằng:

— Xin thân ái chào hai vị đã hạ cố tới đây.

Họ vào nhà, thấy bày biện đẹp quá, tưởng chừng như một cảnh thiên đường. Vẻ đẹp trong nhà quả hơn bên ngoài nhiều lắm; nó nhất định có thể làm cho kẻ đương ốm tương tư phải quên lãng người tình.

Trong phòng lớn, một mảnh vườn con soi mình trên một bồn ngọc thạch có tia kim cương hát rì rầm. Cảnh xinh xắn, mát rượi, diệu kỳ. Nếu ngoài kia là khu vườn lớn vây quanh lâu đài, hoa lá thắm tươi đủ sắc là sự cuồng lộng của thảo mộc thì mảnh vườn nhỏ bên trong là tinh hoa chắt lọc của nó. Chỉ có bốn đóa hoa thôi, nhưng đó là những bông hoa mà con mắt người đời chỉ được ngắm nhìn thuở khai thiên lập địa.

Hoa thứ nhất là một bông hồng, nghiêng nghiêng mình trên cành. Nó không phải thứ hồng thường, mà là bông hồng nguyên sơ, em đóa hồng đã nở ở Lạc Viên trước khi thiên thần giận dữ giáng trần[131]. Bên trong hoa có ánh vàng chiếu sáng như ngọn lửa của niềm vui nồng cháy, tỏa một thứ ánh sáng nhiều màu phơn phớt, mịn màng, tinh khiết, thắm tươi. Trong vành hoa, có chất hồng tía đủ nhuộm áo bào một bậc đế vương. Và chỉ một thoáng hương thơm của nó cũng làm mát dạ, mê hồn, thân thể lâng lâng.

Hoa thứ hai là bông mã lan, một đóa đơn độc mọc thẳng trên cành. Nó không phải là thứ mã lan ở vườn ngự, mà là thứ mã lan xa xưa, nở ở thành Aram nhiều-cột, tưới bằng máu rồng. Bây giờ giống hoa ấy đã tuyệt diệt, bông hoa đỏ hơn rượu vang, không uống cũng say, hồng hơn than cháy, đốt lửa mà chẳng tàn.

Hoa thứ ba là bông dạ hương lan, đơn độc thẳng trên cành. Nó không nở ở vườn thường, mà là mẹ loài huệ, trắng tinh, thanh tú, ngạt ngào, mảnh mai. Dạ hương thuần khiết, trắng hơn cả thiên nga dưới hồ nước mới bơi lên.

Hoa thứ tư là một bông cẩm chướng, nghiêng nghiêng đơn độc trên cành. Nó không phải, ồ không, là thứ cẩm chướng mà các cô thiếu nữ tưới lúc ban chiều trên sân thượng, mà là thứ cẩm chướng đỏ như một quả cầu cháy, một mảnh thái dương rụng ở phương Tây, một lọ tinh dầu ngan ngát hồ tiêu, thứ cẩm chướng thuộc loại Chúa các thần dâng cho đức Xôlâymân để Ngài cài vào mái tóc nữ hoàng Bankix, để Ngài nấu thuốc trường sinh, làm hương trí tuệ, luyện vạn ứng linh đan.

Và nước trong bồn có thể chạm vào bông hoa, rung rung lay động, cả những lúc tạnh hạt mưa kim cương, nước và tia nước thôi không rì rầm hát nữa. Bốn đóa hoa thấy mình đẹp quá, lả lướt trên cành, mỉm cười chăm chú ngắm nhìn nhau.

Ngoài hoa, không có trang trí nào khác trong cái phòng đá hoa trắng ấy. Nhưng cũng đủ lắm để con mắt được thỏa thuê, không đòi hỏi gì thêm nữa.

Khi Giáo chủ và Hamđun đã an tọa trên chiếc ghế dài trải thảm Koratxân, chủ nhân chào lần nữa và mời dùng bữa. Người hầu đã bưng đến những thức ăn ngon lành đặt trong chiếc mâm vàng. Chủ khách coi nhau như bạn thân. Để mua vui, chủ ra hiệu cho bốn thiếu nữ đẹp như Hằng Nga bước vào. Cô thứ nhất gảy đàn cầm, cô thứ hai đánh não bạt, cô thứ ba hát, cô thứ tư múa. Tiếng đàn, hát du dương, điệu múa nhịp nhàng như hoàn thiện thêm cảnh thần tiên. Chủ khách nhắp rượu nhắm với trái cây hái nguyên trên cành, đẹp như trẩy từ nơi Cực Lạc.

Hamđun đã quen với yến tiệc của Giáo chủ, cũng thấy lòng xao xuyến vì rượu ngon, cảnh đẹp. Ông hào hứng nhìn Giáo chủ và cốc rượu cầm tay, đọc một bài thơ ngẫu hứng vì nhớ tới kỷ niệm với một người bạn cũ chợt bừng lên:

Giọng ngân nga nhịp nhàng, ông đọc:

“Bạn có đôi má như đóa hồng hoang dã, phinh phính như mặt phật Trung Hoa.

Hỡi người bạn trẻ, đôi mắt huyền, thân hình tiên nữ! Đừng để oải nữa, thắt lại dây lưng mà uống cho kêu ly rượu màu hoa mã lan nở nang.

Có lúc phải khôn ngoan, có lúc phải say sưa điên loạn! Hãy rót rượu này cho ta. Bạn vốn biết ta ưa thứ máu lấy ở vò ra khi nó còn tinh khiết như tấm lòng của bạn.

Cũng chớ bảo rằng rượu làm hại nhà thơ. Áo trời còn xanh lơ, áo đất còn xanh đậm như hôm nay thì ta cứ uống cho đến chết vì say.

Dưới mộ, thi thể của ta sẽ bốc lên mùi rượu át mùi đất, và tuổi trẻ xinh trai đến viếng ta, chỉ ngửi mùi cũng đủ thấy say.”

Đọc xong bài thơ ứng khẩu, Hamđun ngước mắt nhìn Giáo chủ xem ngài phản ứng thế nào, thì thấy không những ngài không vui như Hamđun mong đợi, mà còn cau có như cố nén giận hờn. Ông ta sợ quá, để rơi chiếc ly đầy rượu. Ông run người, tưởng chừng sẽ mất mạng, không gì cứu vãn nổi. Nhưng cùng lúc, ông lại nhận thấy hình như Giáo chủ không để tâm đến thơ ông, mắc ngơ ngác đẫn đờ như đang có điều gì nan giải. Ông tự nhủ: “Lạy Chúa! Vừa đây, mặt ngài còn hớn hở, giờ lại sa sầm thất ý như vậy? Ta chưa thấy thế bao giờ. Vốn quen nhìn dung nhan mà đoán tâm tình ý nghĩ, ta không hiểu vì đâu có sự thay đổi đột ngột này. Cầu Chúa xua quỷ đi, cho ta tránh được tà thuật của nó.”

Ông đang cố nặn óc tìm duyên cớ nỗi bực tức của Giáo chủ thì đột nhiên ngài nhìn chủ nhà, hoài nghi, rồi trái với mọi luật lệ xã giao vốn kiêng không cho chủ khách hỏi nhau về tên tuổi cùng thân thế, ngài lớn tiếng, cố nén giận:

— Người kia! Ngươi là ai?

Chủ nhân, nghe hỏi thế, giận tái người, nhưng vẫn đáp:

— Người ta thường gọi tôi là Abun Hatxan Ali ben Amat An Koraxani.

— Thế ngươi có biết ta là ai không?

Chủ nhân càng giận hơn:

— Không, thề có Chúa! Thưa ông chủ của tôi, tôi không có cái vinh dự ấy.

Thấy tình thế căng thẳng, Hamđun nói với chàng trai chủ nhà:

— Chủ nhân hỡi! Trước mặt chàng là Giáo chủ đấy, đức An Môtadit Bila, cháu ngài An Môtaoakin Alala!

Tức thì chủ nhà run lẩy bẩy, dập đầu sát đất mà rằng:

— Tâu Giáo chủ! Xin Người thể lòng các đấng Tiên Thánh, tha thứ cho kẻ tôi đòi này những tội đã vô tình phạm phải. Chắc chắn là thần đã thất lễ, hoặc bất kính, hoặc thiếu hào hoa.

— Không phải thế! Ta không thể trách người về những điều ấy, trái lại, ngươi đã tỏ ra hào hoa hơn cả những bậc vương hầu hào hoa nhất. Ta đang định cảm ơn ngươi về tất cả những vẻ đẹp trong nhà thì đột nhiên, một nguyên nhân quan trọng đã khiến ta phải lên tiếng hỏi ngươi.

Chủ nhà cuống quýt:

— Hỡi vị chủ nhân tối thượng của thần! Xin cho được biết thần đã phạm tội gì để Người phải nổi trận lôi đình như thế?

— Vì ta đột nhiên nhận thấy trong căn nhà này từ chiếc bàn, cái ghế cho đến cả áo quần ngươi mặc, đều có tên tổ phụ ta An Môtaoakin. Ngươi có thể nói ta rõ vì sao có sự lạ lùng ấy? Có chuyện bí mật cướp bóc lâu đài của tiên thánh ta chăng? Phải nói hết, không được ấp úng, nếu không ngươi sẽ phải chết tức thì.

Đáng lẽ phải luống cuống lắm thì chủ nhân lại lấy lại vẻ niềm nở, mỉm cười và bình tĩnh thưa rằng:

— Cầu đức Quyền Uy Tối Thượng che chở cho Người. Thần xin nói hết, vì trước mặt Giáo chủ, không ai man trá được.

Giáo chủ ra lệnh:

— Nếu vậy, hãy ngồi xuống và nói đi!

Theo vẫy tay của ngài, Abun Hatxan về chỗ của mình và kể:

— Xin đức Ala tiếp tục ban ân cho Người và để Người chiến thắng!

Thần không phải con vua cháu chúa, không phải là con một vị đại thần, không dính dáng gì đến một dòng dõi quý tộc. Chuyện của thần ly kỳ lắm.

Abun Hatxan ngừng lại, suy nghĩ, sắp xếp cho minh bạch rồi tiếp:

Thần sinh ở Batđa, bố mẹ thần chỉ được mỗi một mình thần. Bố thần chỉ là một thương gia thường nhưng giàu có và được kính trọng bậc nhất. Không chỉ buôn ở một phường mà phường nào ông cũng có một cửa hiệu to đẹp nhất, ở hàng bạc, hàng thuốc, hàng vải. Mỗi cửa hiệu, ông giao cho một người đại diện buôn bán thông thạo trông nom. Thông với gian sau của mỗi cửa hiệu, ông đều có một tư thất để nghỉ trưa mùa nóng nực, tránh kẻ đi người lại.

Vì là con một, thần được cha yêu lắm, không để thiếu thốn một thứ gì và không hề tiếc tiền cho thần ăn học. Nhờ hồng phúc, mỗi năm ông một giàu, tài sản khó mà tính hết. Nhưng rồi, giờ định mệnh đến, ông qua đời. Cầu đức Ala rủ lòng thương mà cho vài cõi An lạc, và lấy những ngày của người chết kéo dài tuổi thọ của Giáo chủ!

Thần được thừa kế gia tài vô biên của cha, tiếp tục việc buôn bán như khi cha còn sống. Thần vẫn ăn uống, chơi bời thỏa thuê với bạn bè. Thần thấy đời đẹp lắm và cố làm cho người khác cũng được thấy như thế. Cho nên hạnh phúc của thần không ai chê trách cũng không nhuốm mùi đắng cay. Mà thần cũng không ao ước gì hơn. Cái mà người đời gọi là cao vọng, mà kẻ kiêu ngạo gọi là vinh quang, mà những trí óc nghèo nàn gọi là danh giá, và vinh dự, và tiếng tăm, tất cả thần đều thấy là khó chịu. Thần thích mình hơn, thích cuộc sống bình lặng hơn những toại ý bề ngoài, thích hạnh phúc giản dị kín đáo giữa bạn bè hiền dịu hơn những sự cao sang giả dối.

Nhưng, tâu Bệ hạ, một cuộc sống giản dị trong sạch đến đâu cũng không tránh khỏi những chuyện rắc rối. Và cũng như mọi người, chẳng bao lâu thần thấy ứng nghiệm ngay, mà chuyện rắc rối lại len vào hết sức thú vị. Vì thế, có đức Ala, ở đời có gì thú vị hơn là được rắc rối vì nhan sắc, nhất là nhan sắc của một thiếu nữ mười bốn tuổi bất thình lình đốt cháy trái tim ta. Tâu Giáo chủ, chính cô gái mười bốn tuổi ấy đã làm thần mất trí khôn.

Chính thế đấy ạ! Một hôm, thần ngồi trước cửa hiệu, chuyện phiếm với mấy bạn quen thuộc, thì một cô gái có đôi mắt Babilon tươi cười, nhí nhảnh đến trước mặt thần và liếc thần một cái, chỉ một cái thôi. Thế mà thần, tim như bị một mũi tên sắt xuyên qua, rạo rực cả thể xác lẫn tâm hồn, như thấy hạnh phúc đang đến. Một lát thiếu nữ hỏi:

— Đây có phải là cửa hiệu riêng của ngài Abun Hatxan không?

Giọng nàng êm như nước suối, người nàng mảnh dẻ mềm mại. Cái miệng con gái đồng trinh dưới tấm mạng sa mỏng, như cành hoa đỏ hàm tiếu, để lọ hai hàng hạt băng ươn ướt.

Thần đứng dậy, lễ độ:

— Đúng đấy ạ, thưa nữ chủ. Đây là cửa hiệu kẻ tôi đòi của nữ chủ.

Bạn bè giữ ý đều đứng lên lảng đi nơi khác. Thiếu nữ vào trong hiệu. Nhan sắc nàng cuốn theo lý trí của thần. Nàng, như một bà hoàng, ngồi trên chiếc đivăng.

— Thế anh ta đâu nhỉ?

Thần xúc động, líu cả lưỡi:

— Thưa, chính là tôi đây!

Nàng mỉm cười:

— Vậy chàng hãy bảo người làm công đến đây đếm cho ta ba trăm đina vàng.

Tức thì thần quay về phía người thủ quỹ bảo cân cho ba trăm đina vàng trao cho nàng tiên ấy. Nàng cầm túi vàng, đứng dậy đi ra, không một lời cảm ơn cũng chẳng một vẫy tay lưu biệt. Và tâu Giáo chủ, thần như mất trí, chỉ còn đứng tưởng tượng đến nàng.

Khi nàng đã mất hút, anh ta lễ phép hỏi xem ghi vào tên ai số tiền vừa ứng.

— Nào ta có biết! Vả lại, làm sao người trần lại có thể ghi vào sổ kế toán của mình tên tuổi những nàng tiên nữ. Nếu muốn, anh cứ ghi: ứng ba trăm đina cho “Nàng Đoạt Những Trái Tim.”

Có lẽ anh ta nghĩ: “Lạy đức Ala! Chủ mình vốn thận trọng, hôm nay khinh suất thế này chắc hẳn để thử xem mình có linh lợi và thạo việc không đây. Phải chạy theo cô ta hỏi cho biết tên mới được!” Rồi không hỏi ý thần, y hăng hái chạy đuổi theo, một lúc trở về, một tay bưng mắt bên trái và khóc. Y lủi thủi đến ngồi sau quầy hàng, tay quệt nước mắt trên má.

— Anh làm sao thế? - thần hỏi.

Y đáp:

— Đồ quỷ tha ma bắt! Thưa chủ nhân, tôi cứ nghĩ phải chạy theo cô gái mà hỏi cho được tên cô ta. Không ngờ khi biết có người đuổi theo, cô ta bỗng quay phắt lại, giáng một quả đấm thật mạnh vào con mắt bên trái tôi, chắc nịch như quả đấm của một gã thợ rèn.

Thế đấy! tâu Giáo chủ. Đáng ca ngợi thay đức Ala đã ẩn kín bao nhiêu sức vóc trong những bàn tay linh dương khiến chúng cử động lanh lẹ biết chừng nào!

Còn thần thì ngồi thừ một ngày hôm ấy, không quên được cặp mắt giết người, vồn vía vừa bị giày vò vừa mát rười rượi vì con người đã cướp đi linh tính của mình.

Hôm sau cũng vào giờ ấy, thần lại thấy cô thiếu nữ mê hồn kia đứng trước cửa hiệu, nhìn thần cười nụ. Thấy nàng, thần vui quá, còn tí lý trí nào cũng suýt bay đi mất. Thần vừa mở miệng chào, thiếu nữ nói ngay:

— Abun Hatxan này! Có phải chàng đã nghĩ: cái cô quỷ quyệt đã cuỗm tiền của mình mà chuồn mất phải không?

— Thưa nữ chủ của tôi - thần đáp - nàng là chủ tất cả ở đây, nàng lấy cái gì cũng là lấy của nàng thôi. Còn kẻ tôi đòi của nàng thì từ khi nàng đến, có còn hồn vía nữa đâu! Nó chỉ là một vật trong cái đống đồ vật chẳng có giá trị gì ở cái cửa hiệu này.

Nghe nói thế, thiếu nữ vén cái mạng che mặt, nghiêng mình như đóa hồng trên cành huệ, cười mà ngồi xuống, sột soạt tiếng tơ lụa cùng tiếng xuyến tiếng vòng. Có hương thơm của đủ các thứ hoa phảng phất trong nhà.

— Đã thế thì, Abun Hatxan - nàng nói - chàng đếm cho ta năm trăm đina.

— Xin vâng!

Thần sai cân năm trăm đina trao cho nàng. Cô ta cầm lấy đi ra. Còn thần, cũng như hôm trước, thấy như bị sức cám dỗ và nhan sắc cầm tù. Không biết thứ bùa mê nào đã làm thần mất hết suy tư, phán đoán, không dám quyết định bề nào hoặc cố gắng thoát khỏi tình trạng ngây ngất.

Hôm sau, thần xanh xao bần thần hơn bao giờ hết. Nàng lại đến, mắt dài vừa có ngọn lửa vừa có bóng đêm, nụ cười điên cuồng khêu gợi. Không nói một lời, nàng đặt ngón tay vào một vuông nhung có đính ngọc quý, nàng cười tươi tắn. Lập tức, thần lấy vuông nhung đính ngọc gấp lại đưa cho nàng. Nàng cầm lấy lặng lẽ đi ra.

Nhưng lần này, thấy nàng lại sắp biến mất, thần không thể cứ ngồi im. Sợ bị làm nhục như người thủ quỹ, thần chỉ theo hút, lẽo đẽo cho đến bờ sông Hổ thì thấy nàng xuống một chiếc thuyền con bơi nhanh đến cung điện đá hoa của đức Giáo chủ An Môtaoakin. Thấy thế, thần sợ quá, bụng bảo dạ: “Đấy, Abun Hatxan! Mi đã lao đầu vào một cuộc phiêu lưu, rắc rối rồi đây! Và thẫn thờ, thần nghĩ tới câu thơ này của thi sĩ:

“Cánh tay trắng muốt của người yêu, mà ngươi muốn tựa trán vào, ngươi cho là êm ái hơn cả lông măng thiên nga, nhìn lại cho cẩn thận, và coi chừng đấy!”

Thần đứng tần ngần, nhìn mà chẳng thấy dòng nước sông, cuộc đời dĩ vãng, không va vấp, an bình hiện lên trước mắt trong những con thuyền nối nhau trôi qua, cái nào cũng giống cái nào. Bỗng con thuyền căng vóc hồng điều, có thiếu nữ ban nãy lại hiện ra, cắm sào ở chân thang đó, chẳng có ai chèo. Thần tự nhủ: “Lạy đức Ala! Abun Hatxan này, mi sống tẻ ngắt mà không biết xấu hổ sao? Giữa cuộc sống ấy với cuộc sống mãnh liệt của những kẻ không sợ mạo hiểm, mi còn do dự nỗi gì! Mi há không nhớ câu thơ khác của thi sĩ:

“Đứng dậy nào bạn! Tỉnh táo lên! Hoa hạnh phúc không nở trong giấc ngủ đây. Hãy đốt cháy lên những khoảnh khắc cuộc đời này. Rồi ra, có hàng thế kỷ để ngủ”.

Thơ làm cho thần phấn chấn lên. Nhớ tới thiếu nữ, biết chỗ nàng ở, thần quyết đến với nàng. Về nhà, thần đến ngay buồng thân mẫu, người vốn rất yêu thần, kể hết cho bà nghe. Bà sợ quá, ôm chặt thần vào lòng.

— Cầu đức Ala cứu con - bà nói - tránh cho con mọi chuyện rắc rối. Abun Hatxan con hỡi, sợi dây duy nhất buộc mẹ với đời. Sự yên ổn của mẹ con ta, con định mạo hiểm đặt vào đâu vậy? Vào cung đức Giáo chủ của chúng ta, dù chỉ bằng ý nghĩ, cũng là đâm đầu xuống vực thẳm, con biết thế không? Mẹ lấy chín tháng mang thai con, xin con bỏ ý định gặp lại cô gái không quen biết ấy, bỏ sự đam mê bi thảm ấy đi!

— Mẹ cứ yên tâm - thần đáp để an ủi mẹ - việc gì phải xảy ra mới xảy ra. Số mệnh đã định, biết cưỡng làm sao. Chỉ có đức Ala là sáng suốt.

Hôm sau, thần đến cửa hiệu ở phố Hàng Bạc. Viên quản lý cửa hiệu của thần ở phố Hàng Thuốc đến thăm. Ông đã có tuổi, trước kia, được cha thần lúc sinh thời rất tin cậy, hay hỏi đến khi gặp việc khó khăn phiền phức. Sau những lời thăm hỏi thường lệ, ông nói:

— Cậu thay đổi nhiều, trông xanh đi và có vẻ tư lự. Cầu đức Ala tránh cho chúng ta những việc không hay cùng những khách hàng thất tín. Nhưng dù có việc gì xảy đến cũng không sao, vì cậu có sức khỏe.

— Không, thưa bác kính mến, tôi không buôn thua bán lỗ, cũng không bị ai lừa. Đời tôi đã xoay hướng, thế thôi, vì một thiếu nữ thanh tân mười bốn tuổi.

Và thần thuật lại câu chuyện từ đầu chí cuối, miêu tả cái cô đã cướp lòng mình y như cô ta đang đứng đây vậy.

Ông già đáng kính nghĩ một lúc rồi nói:

— Rắc rối thật! Nhưng thưa chủ nhân, lão nô lệ già của cậu đã có cách. Lão có một người quen ở ngay trong cung đức An Môtaoakin vì ông ta là thợ may của thị thần và thái giám. Lão sẽ giới thiệu cậu với ông ấy. Cậu nhờ may một cái gì đó mà trả công cho hậu vào. Ông ta sẽ có ích đấy!

Lập tức lão dẫn thần vào cung, đến nhà ông thợ may và được ông đón tiếp niềm nở. Để mở đầu loạt đặt hàng, thần nhờ ông ta khâu lại cho một cái túi áo mà thần đã tháo chỉ ra trong lúc đi đường. Ông vui vẻ làm ngay. Thần giúi vào tay ông mười đina vàng, xin lỗi là còn ít, hẹn lần sau sẽ trả hơn. Ông phó may chẳng hiểu ra sao, nhìn thần, ngạc nhiên:

— Cậu chủ ơi! Cậu ăn mặc thì như một chú lái mà cử chỉ thì lại khác xa. Một chú lái, chi tiêu thường đắn đo bỏ ra một phải thu lại mười. Còn cậu, một việc cỏn con mà cậu trả công tôi như may một chiếc áo đại trào.

Ông ta nói thêm:

— Chỉ có kẻ đang tương tư mới rộng rãi đến thế. Lạy Chúa! Hay là cậu cũng đang tương tư?

Thần cúi đầu:

— Không tương tư sao được khi đã nhìn thấy cô ta?

— Cô ta là ai mà làm cậu phiền não? Một nai con hay một linh dương?

— Một linh dương.

— Không sao, cậu chủ của tôi ơi! Nếu là linh dương thì nàng ở đây. Vì ở đây có nhiều loại linh dương đẹp lắm. Tôi sẵn sàng giúp cậu.

— Đúng đấy! Nàng ở đây.

— Tên nàng là gì vậy?

— Chỉ có đức Ala mới biết được. Có lẽ cả bác nữa.

— Vậy hãy tả nàng cho tôi nghe.

Thần gắng tả thật rõ. Bác phó may reo lên:

— Cô Ngọc Trai, cô gái gảy đàn cầm của Giáo chủ An Môtaoakin. Nhưng kìa, tên tiểu nô của cô ấy đang đi về phía này. Cậu đừng để lỡ dịp mua chuộc hắn mà nhờ hắn dẫn đến cô Ngọc Trai. Tâu Giáo chủ, quả thế, thần thấy một chú bé da trắng đẹp tựa trăng rằm vào hiệu may. Chào hỏi xong, chú chỉ vào một áo cánh gấm, hỏi:

— Bác Ali ơi, chiếc áo này giá bao nhiêu? Cháu cần để mặc theo hầu cô Ngọc Trai đi đây, đi đó.

Thần lấy chiếc áo xuống đưa chú bé:

— Áo trả tiền rồi, em cầm lấy!

Chú bé nhìn thần, cười nửa miệng, trông giống cô chủ, cầm tay thần, cùng đi ra:

— Nhất định cậu là Abun Hatxan.

Thấy chú bé quá tinh khôn, lại gọi đúng tên mình, thần ngạc nhiên hết sức, tháo luôn chiếc nhẫn quý đeo vào ngón tay em.

— Em nói đúng đấy, chú bé kháu khỉnh ạ. Nhưng ai lộ cho em biết tên ta?

— Lạy Chúa! Sao em lại không biết. Cô chủ em từ khi say đắm chàng Abun Hatxan Ali thì ngày nào chẳng luôn mồm nhắc đến tên chàng, một công tử hào hoa, trước mặt em. Xin thề trước đức Sứ giả - chúc tụng Ngài và mong Ngài được ban phúc - nếu cậu cũng say mê cô em như cô em say mê cậu, thì em sẵn sàng giúp để cậu được gần người yêu.

Tâu Giáo chủ, thần thề bằng những lời thiêng liêng nhất với chú bé là thần đắm đuối yêu cô ta, nếu không được gặp nàng ngay, thần đến chết mất.

— Đã đến thế - tiểu nô nói - thì em xin coi như thuộc về cậu. Xin giúp cậu được chuyện trò ngay với cô em.

Chú bé từ biệt, nói sẽ quay lại trong chốc lát.

Quả thế, một chốc đã thấy chú bé lại đến tìm thần ở nhà bác phó may, tay ôm một cái bọc. Chú mở, lấy ra một chiếc áo bào bằng lanh thêu kim tuyến và một chiếc áo khoác, áo của chính Giáo chủ vì thấy có dấu hiệu riêng và có tên đức Môtaoakin thêu bằng chữ vàng ở đường cánh.

— Ôi cậu chủ Abun Hatxan của em! - tiểu nô nói - em đem cho cậu áo của Giáo chủ mặc khi Người đến hậu cung buổi tối.

Chú ép thần phải mặc vào.

— Cậu đi đường hành lang dài phía trong - chú nói - có buồng của các cung tần. Qua mỗi buồng, cậu lấy một hạt xạ trong cái lọ này để vào trước cửa. Giáo chủ vẫn làm thế khi qua buồng các cô buổi tối. Đến chỗ cửa có ngưỡng đá hoa xanh thì cậu cứ đẩy mà vào, không cần gõ. Và thế là được gặp người yêu. Còn như gặp gỡ rồi, ra thế nào cho êm thì đã có đức Ala.

Dặn dò xong, chú chúc thần thành công rồi đi thẳng.

Tâu Giáo chủ, thần tuy không quen những việc mạo hiểm như thế, à tuy đây là bước đầu chuỗi rắc rối, thần cũng mặc ngay bộ đồ của Giáo chủ. Rồi làm như sinh đẻ ở trong cung, suốt đời ở đấy, thần hùng dũng gõ gót qua sân, qua những hàng cột, tới hành lang những buồng cung tần. Tức thì thần lấy lọ xạ trong túi ra và, theo lời dặn của chú bé, cứ đến mỗi cửa lại đặt một hạt xạ vào cái đĩa sứ để ngay tại đấy. Và cứ thế, thần đến trước một cái cửa ngưỡng bằng đá xanh. Thần sắp đẩy cửa vào với người mình thiết tha thèm muốn và mừng thầm rằng không bị ai nhận biết, bỗng có tiếng huyên náo, đồng thời có ánh lửa của rất nhiều bó đuốc. thì ra đấy chính là đức An Môtaoakin với cận thần và tùy tùng thường lệ. Thần sợ quá, chỉ còn kịp trở lui. Chạy giữa hành lang, thần nghe các cung tần reo lên trong buồng: “Kỳ thật! Hôm nay Giáo chủ qua hành lang những hai lần. Nhất định là Ngài vừa qua đây vì trong mỗi chiếc đĩa có một hạt xạ mà. Vả, nhầm sao được mùi hương nơi quần áo của Ngài!”

Thần cứ cắm đầu chạy, nhưng rồi cũng phải dừng lại vì chạy nữa sợ bị lộ. Khốn nỗi, tiếng ồn ào không dứt, đèn đuốc cứ tiến lại gần. Bộ dạng thế này, quần áo lại giả trang, người ta tóm được thì nguy mất. Gặp cái cửa đầu tiên, thần đẩy bừa xông vào, quên rằng mình ăn mặc giả làm Giáo chủ thì tội sẽ thế nào. Trước mặt thần là một thiếu phụ, đôi mắt dài, vẻ sợ sệt. Đang nằm trên thảm, nàng ngồi phắt dậy, thét lên một tiếng kinh hoàng, bối rối, lấy vạt áo mỏng che mặt, che đầu. Thần ngơ ngác, phân vân chốc lát, mong cho mặt đất nứt ra mà độn thổ cho rồi, mong lắm và thấy rằng mình quá tin thằng hoạn ranh con ác hại, chắc chắn làm mình phải chết dìm sông hay xuyên xác. Nín thở, thần chờ cô gái đang sợ hãi kia kêu cứu, và thế là mình trở thành một kẻ đáng thương, và nhận một cực hình xứng dáng dành cho những ai thích mạo hiểm. Nhưng kìa, dưới vạt áo mỏng, đôi môi trẻ trung động đậy, một giọng trong trẻo cất lên:

— Abun Hatxan! Chàng đã ở trong buồng của ta. Xin chào chàng vì chàng đã yêu em Ngọc Trai của ta, và cũng được em ta yêu lại.

Thật bất ngờ. Thần sụp xuống hôn gấu áo nàng, lấy vạt áo trùm lên đầu, cầu nàng che chở.

— Abun Hatxan - nàng nói - ta chào và chúc những trang hào kiệt được trường thọ. Chàng đối xử tuyệt vời với em ta, và chàng đã thắng cuộc. Em ta say mê chàng, nói chuyện chàng với ta luôn. Chàng có thể ca ngợi số mệnh, nó có thể dẫn chàng đến cái chết vì đã dám cải trang làm Giáo chủ, nhưng nó đã run rủi cho chàng tới đây. Giờ thì cứ yên tâm, ta sẽ thu xếp.

Chẳng biết nên cảm ơn thế nào, thần vẫn lặng lẽ hôn vạt áo nàng.

— Nhưng mà, Abun Hatxan này - nàng nói thêm - ta muốn rõ ý chàng đối với em ta trước khi tiếp tục giúp đỡ cho chàng, vì không thể hồ đồ được.

Thần giơ cả hai tay lên:

— Hỡi nữ chủ đã cứu vớt tôi! Cầu đức Ala cho nàng cứ đi mãi trên con đường chính trực. Nàng hỡi, lòng tôi có thể không thanh khiết, không vô tư được chăng? Tôi chỉ cầu ước một điều là được gặp lại Ngọc Trai diễm phúc, để mắt tôi được nhìn nàng mà tươi lên, để lòng tôi héo hon được thắm lại. Thế thôi! Có đức Ala thần thông thấu suốt ý nghĩ của tôi, chứng giám cho lời tôi nói.

— Thế thì, Abun Hatxan - nàng nói - ta sẽ không quản ngại giúp chàng đạt được ước nguyện chính đáng ấy.

Nói xong, nàng vỗ tay một cái. Theo hiệu lệnh, một tiểu nữ nô chạy vào. Nàng bảo:

— Em chạy ngay đến cô Ngọc Trai, thưa với cô rằng cô Hạnh Nhân gửi lời chào và mời cô sang ngay vì đêm nay ta thấy tâm hồn không được thư thái, chỉ có cô mới giải được buồn. Vả lại, giữa hai cô còn có một chuyện kín nữa.

Nô tì tuân lệnh đi ngay.

Chốc lát, nàng đến, đẹp lộng lẫy trong vẻ yêu kiều của nàng. Nàng chỉ trùm có một chiếc mạng lớn bằng lụa xanh, chân không, tóc xõa.

Thoạt vào, nàng không trông thấy thần. Nàng nói với Hạnh Nhân:

— Chị yêu, em đây. Em vừa ở nhà tắm ra chưa kịp mặc quần áo. Nhưng chị hãy nói ngay cho em biết, giữa chị em mình có chuyện kín gì thế?

Hạnh Nhân không đáp, lấy tay chỉ vào thần và làm hiệu bảo thần lại gần. Thần ra khỏi chỗ bóng tối. Người yêu của thần chẳng thẹn thùng, bối rối gì cả. Nàng chạy đến, trắng trẻo, xúc động, ngả vào tay thần như một em bé sà vào lòng mẹ. Thần tưởng được ôm vào ngực tất cả tiên nữ nhà Trời. Người nàng chỗ nào cũng mơn mởn, những muốn tan ra, như một miếng bơ hay một nắm bột hạnh nhân vậy. Đáng xưng tụng thay Đấng đã sinh ra nàng! Tay thần không dám tì mạnh vào tấm thân trẻ thơ ấy. Nàng hôn thần mà như truyền vào thần một sinh lực trăm năm. Không rõ hai người quấn lấy nhau như thế trong bao lâu, người thần lâng lâng bay bổng.

Tỉnh lại một chút, thần muốn kể lể nỗi niềm khắc khoải khi phải xa nàng, thì bỗng nghe tiếng ồn ào mỗi lúc một to trong dãy hành lang. Đó là Giáo chủ đến thăm ái phi Hạnh Nhân của ngài. Thần chỉ còn kịp nhảy vào một chiếc hòm to. Hai chị em đậy nắp lại, thản nhiên như không.

Đức Môtaoakin vào phòng ái phi. Thấy có Ngọc Trai ở đấy:

— Ngọc Trai à! - ngài nói - thấy nàng ở đây, ta đẹp lòng. Mấy hôm rày, nàng ở đâu, không thấy bóng trong cung, khiến ta chẳng được nghe cái giọng nói của nàng mà ta rất ưa.

Không chờ câu trả lời, ngài tiếp:

— Hãy cầm lấy chiếc đàn mà nàng lãng quên đã lâu, vừa đàn vừa hát ta nghe một khúc thật tình tứ nào!

Ngọc Trai vốn biết Giáo chủ đang đắm say một nữ nô trẻ tên là Bănga. Nàng lựa được ngay giọng điệu vì chính nàng cũng đang say đắm. Nàng chỉ việc nói chính nỗi lòng của mình. Lên dây xong, nàng nghiêng mình và hát:

Tình lang em yêu! Á a.

Đôi má nhung tơ! Ôi đêm!

Mịn màng hơn nữa, ôi con mắt!

Má sạch cánh hồng! Ôi đêm!

Tình lang em yêu! Á a.

Trai tơ mơn mởn! Ôi đêm!

Khóe nhìn luyến ái! Á a.

Còn làm mê hồn, ôi con mắt!

Vua Babilon, ôi đêm!

Và đó mới là, á a.

Tình lang em yêu.

Giáo chủ An Môtaoakin, nghĩ xong, xúc động lắm:

— Hỡi thiếu nữ tốt phúc, có cái giọng họa mi - ngài nói với Ngọc Trai - làm ta rất hài lòng. Ta cho nàng xin ta một điều gì đó. Ta lấy thịnh đức của các vị tiên thánh của ta mà thề rằng dù nàng có xin ta một nửa giang sơn, ta cũng y cho.

Ngọc Trai cúi mặt, đáp:

— Cầu đức Ala tăng thọ cho vị chủ nhân của mọi người! Thần thiếp không mong gì hơn được đức Giáo chủ tiếp tục ban phúc cho chị em thần thiếp.

— Không được! Ngọc Trai, nàng phải xin ta một điều gì cho rõ kia.

— Nếu chủ nhân của thiếp đã ra lệnh thì thiếp xin được phóng thích và được dùng làm của riêng những đồ đạc cùng tất cả các thứ trong phòng này.

— Vậy thì nàng là chủ của nó. Còn chị Hạnh Nhân của nàng sẽ có một viện khác đẹp nhất trong cung. Nàng đã được phóng thích thì muốn đi hay ở, tùy ý.

Nói rồi, ngài ra khỏi buồng của ái phi để đến với cô Bănga trẻ tuổi, người được sủng ái hồi ấy.

Ngài đi rồi, người bạn gái của thần sai viên hoạn quan gọi bọn phu khuân vác và người dọn nhà đến đưa tất cả đồ đạc trong phòng: vải vóc, rương hòm, khăn thảm sang nhà thần. Chiếc hòm trong đó có thần ẩn náu được khiêng đi trước tiên, và đến nơi an toàn.

Ngay hôm đó, thần cưới Ngọc Trai, có mặt vị chánh án và những người làm chứng. Còn sau ra sao thì đó là bí ẩn của đạo Hồi.

Tâu Giáo chủ, đó là câu chuyện về những đồ đạc, vải vóc, cùng bộ quần áo có dấu hiệu đức An Môtaoakin. Thần thề rằng câu chuyện không bị thêm bớt một tý gì. Và Giáo chủ là người của mọi ân huệ, là gốc của mọi việc lành!

Nói xong, Abun Hatxan đứng im. Giáo chủ An Môtadit reo lên:

— Hỡi vị tân khách của ta, ngươi nói hay lắm! Chuyện của ngươi thật lạ kỳ, ta nghe lấy làm thú vị. Ngươi hãy đem bút giấy cho ta.

Giáo chủ trao cho Hamđun, bảo:

— Viết đi, ta đọc cho mà viết.

Và ngài đọc:

“Nhân danh đức Ala nhân hậu, thương người, ta ban sắc chỉ này có chữ ký của ta, để Abun Hatxan Ali ben Amat An Koraxani, thần dân trung thành của ta được miễn thuế suốt đời và được làm chánh nội thần của ta”.

Ngài đóng dấu rồi trao cho Hatxan mà rằng:

— Ta mong ngươi vào cung làm một người bạn đồng ẩm của ta.

Từ đấy Abun Hatxan không rời Giáo chủ một bước. Hai người sống trong hoan lạc cho đến trọn đời.

Kể xong câu chuyện trên, thấy trời chưa sáng, Sêhêrazát kể luôn câu chuyện:

HAI THÂN THẾ CỦA VUA MATMÚT

Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc! Thiếp được nghe kể lại rằng vua Matmút ngày xưa là một vị quốc vương hiền nhất và hiển hách nhất xứ Ai-cập, nhưng phải cái ngài hay ngồi một mình trong cung âu sầu vô cớ. Trong những lúc ấy, cả thế giới chỉ là một bức tranh ảm đạm trước mắt ngài, và đời ngài thật là nhạt nhẽo, không có nghĩa lý gì. Mà ngài nào có thiếu những thứ làm cho con người sung sướng đâu, vì chúa Ala đã ban cho ngài vô kể: nào sức khỏe, nào tuổi trẻ, nào uy quyền, nào danh vọng. Chúa lại còn cho ngài đóng đô tại một thành phố đẹp nhất thế giới. Ở thành phố này, nếu ngài muốn tâm hồn và nhục thể được khoái lạc, thì đã có cảnh đẹp của đất trời, sắc đẹp của những phụ nữ óng vàng như nước sông Nin. Nhưng bao nhiêu cảnh đẹp ấy đều bị xóa nhòa trước mắt ngài trong những cơn sầu. Lúc ấy ngài chỉ ao ước số phận của nông phu gập mình trên luống cày, hoặc cảnh ngộ của du dân lạc lõng trong sa mạc khô khan.

Một hôm ngài lại đắm đuối trong cảnh mơ mộng ưu phiền. Hôm đó, ngài rầu rĩ hơn mọi khi nhiều, không chịu ăn uống, chẳng buồn trông nom đến việc nước, và chỉ cầu sao cho chóng chết. Giữa lúc ấy, quan tể tướng vào nơi ngài đương nằm dài, hai tay ôm đầu. Tung hô xong, quan tể tướng nói:

— Tâu Chúa công! Ở cửa cung, có một tù trưởng già xin vào bệ kiến. Lão từ các xứ cực Tây, từ nơi cùng kiệt bang Matrep xa xôi tới đây. Cứ xét câu chuyện giữa hạ thần với lão và mấy lời tự miệng lão nói ra, thì lão là một bực bác học kỳ tài, một thầy thuốc thần diệu, và một đạo sĩ cao tay nhất đời. Nhân hạ thần biết Chúa công đang trong cơn phiền muộn và chán nản, nên có ý muốn xin cho viên tù trưởng ấy được phép vào chầu, mong rằng sự gần gũi với lão họa may giúp Chúa công khu trừ được những cảnh âu sầu đương ám ảnh.

Vua Matmút gật đầu làm hiệu chuẩn tấu. Tể tướng lập tức dẫn lão tù trưởng lạ mặt vào phòng ngự…

Kể tới đây thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Đêm sau, nàng kể tiếp…

Thật ra, kẻ vào đấy y như một cái bóng, chứ không ra một người đương sống trên cõi trần. Nếu muốn đoán tuổi ông ta thì phải tính hàng trăm năm. Thay cho quần áo là một bộ râu xồm xoàm rủ xuống trước thân thể trần trụi, và một cái thắt lưng da mềm và rộng, kẻ một vệt ngang đều đặn, vòng quanh đáy lưng đen trùi trũi. Nếu trên khuôn mặt ông cụ, dưới bộ lông mày sâu róm kinh khủng, không sáng ngời hai con mắt thông minh thì người ta có thể lầm ông lão là một thây ma, như những xác khô mà thỉnh thoảng nông dân Ai-cập vẫn moi được trong các mộ đá.

Cụ già thanh tịnh ấy không cúi đầu làm lễ trước nhà vua. Cụ nói, giọng trầm trầm chẳng có gì là thanh âm người sống:

— Cung chúc bình yên, hỡi quốc vương Matmút! Các đạo hữu của lão là những giáo sĩ hồi, cử lão đến yết kiến nhà vua, nhằm làm cho ngài cảm thông những ân huệ mà Đấng Ban Ân đã ban phát cho ngài.

Không một vẫy tay, ông cụ đường hoàng tiến lại gần vua và cầm lấy tay ngài. Cụ bắt ngài phải đứng dậy và đi cùng với cụ đến một cửa sổ trong phòng.

Nguyên phòng ấy có tất cả bốn cửa sổ, mỗi cửa đều nằm hướng theo một điểm thiên thể. Bấy giờ ông cụ tù trưởng bảo vua: “Mở cửa ra”. Nhà vua vâng lời, ngoan ngoãn như một em bé. Ngài mở cửa xong, ông cụ chỉ nói gọn lỏn có một tiếng: “Nhìn!”

Vua ngó ra cửa sổ, thì thấy một đạo kỵ binh cực đông, gươm tuốt trần, đương phi từ những cao điểm trên thành ở núi Makatam xuống. Binh lính tiên phong của đạo quân ấy đã tới sát hoàng thành; họ xuống ngựa và bắt đầu leo lên các tường lũy, thét vang những hiệu lệnh xung kích, và chém giết. Thấy thế, nhà vua hiểu ngay là quân lính của ngài đã nổi loạn, kéo đến nhằm truất ngôi ngài. Mặt tái mét không còn hột máu, ngài kêu lên: “Chỉ có Chúa Ala mới là thượng đế! Giờ định mệnh của ta đã đến đây rồi!”

Ngay lúc ấy, ông cụ đóng cửa sổ vào rồi lại mở ra tức thì. Quân binh biến đâu mất cả. Tòa thành vẫn sừng sững, an nhiên ở đằng xa. Chỉ có những ngọn tháp của các giáo đường vẫn chọc thủng nền trời buổi trưa.

Ông lão không để cho vua kịp thở, sau cảnh quá hồi hộp vừa rồi. Cụ dẫn ngay ngài sang cửa sổ thứ hai, bảo: “Mở cửa này ra và nhìn xem!” Vua Matmút vừa mở cửa, thì cảnh tượng hiện ra trước mắt làm ngài khiếp đảm, nhảy giật lùi lại: bốn trăm tháp cao vút trên các giáo đường, mái tròn các lâu đài, và hàng nghìn sân gác rải rác như bực thang đến tận chân trời, tất cả đều chỉ là một lò than hồng, khói tỏa mịt mù, lửa bốc ngùn ngụt. Vang dậy những tiếng kêu thất thanh khủng khiếp; khói cuồn cuộn bốc lên giữa không gian làm thành những đám mây đen kịt, che kín cả mặt trời. Một cơn gió man rợ đưa ngọn lửa và tro tàn đến tận hoàng thành, làm cho cung điện chẳng bao lâu bị một bể lửa bao vây tứ phía. May mà còn cách các vườn cây, cho nên trong này không đến nỗi nóng quá. Thấy kinh thành đẹp đẽ của mình bị tàn phá, nhà vua đau đớn vô cùng. Ngài buông thõng hai tay, kêu lên: “Chỉ có chúa Ala là vĩ đại! Vật vô tri cũng có số mệnh như muôn loài. Mai đây, sa mạc sẽ nối liền với sa mạc, qua những cánh đồng không tên nữa, mà trước kia đã từng nổi tiếng. Vẻ vang thay Đấng duy nhất trường sinh!”

Nhà vua khóc vừa thương thân, vừa thương cho kinh thành. Nhưng ông lão đã đóng cửa sổ vào rồi mở ra: không thấy vết đám cháy đâu nữa. Kinh thành Lơke bát ngát, phồn thịnh giữa những vườn hoa quả và những lá kè, trong lúc bốn trăm tiếng của thầy tu Hồi giáo, báo giờ cầu nguyện cho các tín đồ, cùng vang lên ca tụng đức Chúa Tể thế giới.

Ông lão dẫn luôn nhà vua đến cửa sổ thứ ba, trông ra sông Nin. Ông cũng bảo nhà vua mở cửa và ngài thấy nước sông đang lên tràn bờ, sóng nổi ầm ầm chảy vào thành phố, và chẳng bao lâu ngập cả những sân gác cao nhất, rồi hùng hổ xô vào tường hoàng thành. Một đợt sóng mạnh hơn những đợt sóng trước xô đổ hết các vật chướng ngại trên đường, và ầm ầm chảy vào tầng dưới cung điện. Thế là tòa lâu đài đồ sộ tan ra chẳng khác miếng đường trong nước, nghiêng về một bên và sắp đổ, thì bất thình lình viên tù trưởng đóng sập cửa, rồi lập tức mở ra. Cảnh lụt lội đâu mất rồi? Con sông đẹp vẫn như xưa nay, hiền hòa uốn khúc giữa những đồng cỏ linh lăng bát ngát và vẫn êm đềm chảy từ từ trong lòng sông.

Ông lão lại kéo vua sang mở luôn cửa sổ thứ tư. Cửa sổ này trông ra cánh đồng xanh mướt cực đẹp, rộng mênh mông từ cửa ô ra cho đến hết tầm con mắt, chi chít những dòng nước, và đầy những đàn cừu sung sướng. Cánh đồng này đã được những thi gia từ đời Ômar ca tụng. Những khoảnh rộng trồng hồng, hoắc hương, thủy tiên, nhài tiếp những cụm rừng cam. Trên cây thì chim gáy, chim họa mi làm tổ, suốt ngày véo von gọi bạn, cho đến tận khi sa xuống bất tỉnh. Cánh đồng này cũng phì nhiêu và được trang điểm chẳng khác gì những vườn ngày xưa ở Iramôcôlon, và cũng ngào ngạt hương thơm như bãi cỏ ở Lạc Viên thời cổ. Nhưng đáng lý thấy những thảo nguyên và những rừng cây ăn quả, thì vua Matmút lại chỉ thấy có bãi sa mạc gớm ghiếc, lỗ chỗ nơi đỏ nơi trắng, cháy sém dưới mặt trời gay gắt, một bãi hoang vu những đá cùng cát, làm nơi trú ẩn cho sài lang và chó rừng, làm trường đua cho rắn rết và ác thú. Nhưng cảnh ảm đạm ấy cũng được xóa đi như những cảnh trước, khi chính tay ông lão tù trưởng đóng cửa sổ lại. Khi ông mở ra, thì vẫn thấy nguyên vẹn như cũ cánh đồng tuyệt đẹp, hoa cỏ tốt tươi vẫn đua cười dưới bầu trời.

Tất cả những cảnh tượng vừa rồi làm cho vua Matmút không còn biết mình ngủ hay thức, hay bị mê hoặc của tà ma hoặc ảo thuật huyền bí.

Nhưng nào ông lão có để cho vua Matmút được nghỉ ngơi, sau những sự kích thích cực độ mà ngài vừa cảm thấy! Ông lại nắm lấy tay ngài, và ngài không hề nảy ra ý chống lại. Ông dẫn vua lại gần cái bể cạn nhỏ, có nước chảy róc rách làm mát trong phòng. Ông lão nói: “Ngài nghiêng đầu vào trong bể mà xem”. Vua Matmút vừa ghé đầu trên mặt bể, thì bất thình lình ông lão ấn đầu vua xuống nước.

Bấy giờ vua Matmút thấy mình bị đắm thuyền dưới chân một quả núi gần bờ biển, mình còn nguyên các biểu hiện của hoàng đế, đầu vẫn đội mũ miện. Nông dân đứng cách đấy không xa, nhìn ngài như một vật lạ, chỉ trỏ, ra hiệu cho nhau, và cười nói bô bô. Vua Matmút thấy thế, nổi giận đùng đùng, giận bọn nông dân thì ít, giận lão tù trưởng thì nhiều. Ngài thét lên: “À, à, đạo sĩ khốn nạn! Mày làm tao đắm thuyền như thế này à! Cầu Chúa Ala mang tao về nước, tao sẽ trị tội cho mày biết tay. Sao mày dám phản tao một cách đê hèn như thế này? Tao bây giờ không còn ra thể thống gì cả ở cái xứ sở xa lạ này”. Nhưng rồi nhà vua cũng bình tĩnh lại, ngài đến gần đám nông dân và trịnh trọng phán rằng: “Ta là hoàng đế Matmút đây. Các ngươi hãy lánh đi!” Nhưng họ chỉ cười, miệng há hoác đến tận mang tai. Úi chà chà! Miệng đâu có thứ miệng! Chẳng khác gì những cái hang. Tun hút như những cái hang. Muốn tránh khỏi bị nuốt tươi, vua Matmút vừa toan chạy trốn, thì một người hình như đầu trò của đám nông dân ấy, đã đến sát nhà vua, lột hết cả huy chương lẫn mũ miện của ngài, quẳng xuống biển và nói: “Hỡi người nghèo! Sao chú lại đeo những mảnh sắt ấy vào người làm gì? Ăn mặc như thế thì chết ngốt. Thôi đây, mặc những quần áo như của chúng ta vào, vào!” Miệng hắn nói, tay hắn lột trần vua ra và cho ngài mặc một chiếc áo bằng vải xanh, đi một đôi giày cũ, vàng ệch bằng da ngựa biển, và đội một cái mũ dạ toen hoẻn màu xanh chim chả. Người ấy bảo: “Nào, bây giờ chú muốn khỏi chết đói, thì lại đây làm với chúng ta đi, vì ở đây ai cũng phải làm.”

— Nhưng tôi không biết làm gì.

— Nếu thế thì chú làm phu khuân vác và làm lừa cho chúng ta vậy.

Nhân bấy giờ những người nông dân đã hết buổi làm, họ thích chí được chất lên lưng người khác những đồ dùng của họ, vì như thế họ đỡ phải vác nặng. Vua Matmút mang trên lưng nào xẻng, nào bừa, nào cuốc, nào cào, nặng trĩu bò đi không được, nhưng vẫn phải cố gắng đi theo cho kịp bọn họ về làng. Ngài đã mệt lử, thở không ra hơi mà còn bị lũ trẻ ranh trần truồng như nhộng, lẵng nhẵng chạy đằng sau, la ó làm ngài cực nhục trăm điều. Đêm đến, người ta đẩy ngài vào một chuồng bò bỏ không cho ngài ngủ, và vứt cho ngài một mẩu bánh mốc với một củ hành làm bữa ăn. Đến hôm sau, ngài đã biến thành lừa thật sự, đủ cả đuôi, cả móng, lẫn hai tai to tướng. Người ta buộc một chiếc thừng vào cổ ngài, đóng lên lưng một cái yên gỗ và dắt ra đồng bắt kéo cày. Nhưng vì ngài cất vó đá lung tung không chịu, nên người ta đem giao ngài cho lão chủ cối xay bột trong làng. Lão ra tay cho ngài phải phục ngay. Lão bịt mắt ngài lại, và đánh đến nỗi ngài phải kéo được cối xay. Năm năm liền, ngài kéo cần cối đi vòng quanh, chỉ được nghỉ vừa đủ thời gian ăn miếng tâm đậu và uống một thùng nước. Suốt năm năm, thân bị gậy đánh que xiên, tai nghe chửi rủa nhục nhã, nhịn đói nhịn khát, khổ cực trăm vành nghìn nỗi. Để tự an ủi và khuây khỏa phần nào, lừa ta không còn cách gì khác hơn là vãi ra từng tràng rắm, như để đối đáp lại những câu chửi rủa nhục nhã trong khi xoay cái cối. Nhưng bỗng cối xay đổ, và vua thấy mình trở lại hình người chứ không phải hình lừa nữa. Ngài lang thang trong một phố buôn bán ở một tỉnh lạ, phân vân chẳng biết làm gì. Nhân đi mãi mỏi chân, ngài đương đưa mắt tìm một chỗ nào để ngồi nghỉ thì có một ông lái buôn già, coi dáng điệu của ngài, biết ngài là người xa lạ, bèn lễ phép mời ngài vào cửa hàng của ông. Thấy ngài mệt mỏi, ông lão chỉ cho ngài ngồi vào một chiếc ghế dài và bảo:

— Này chú khách, chú còn trẻ, chú sẽ không phải khổ trong thành phố này đâu. Ở đây, hạng con trai vạm vỡ khỏe mạnh như chú được giá lắm, và được chiều chuộng nữa. Vậy chú hãy nói cho lão biết chú có định ở lại thành phố này không? Phong tục chúng tôi ở đây rất tốt đối với những người xứ lạ muốn đến đây ngụ cư.

Vua Matmút đáp:

— Thề có chúa Ala chứng giám! Tôi không cần gì hơn là ở lại tỉnh này, miễn là được ăn cái gì khác hơn là tâm đậu, thức ăn người ta nhồi cho tôi trong năm năm liền.

— Ồ, con người nghèo đói, sao lại tâm đậu! Ở đây, chú sẽ được ăn những thức ngon lành và bổ, để chú còn làm cái việc chú phải đảm nhiệm cơ mà. Vậy chú hãy lắng tai nghe lão đây, và phải làm theo đúng lời lão chỉ dẫn.

Ông lái buôn nói tiếp:

— Chú ra trước cửa nhà tắm công cộng kia kìa, ở góc phố ấy, và đợi sẵn ở đấy. Bất cứ phụ nữ nào ở nhà tắm đi ra, chú cũng đón chào và hỏi xem người ta đã có chồng chưa. Người nào bảo là hãy còn son, thì theo phong tục ở đây, người ấy sẽ là vợ chú đấy. Nhưng chú phải coi chừng, bất cứ người nào ở nhà tắm đi ra, chú cũng phải hỏi, không được bỏ sót một ai. Không thế thì chú sẽ lập tức bị đuổi ra khỏi thành phố đấy.

Vua Matmút theo lời ông lái, ra đứng chờ ở trước cửa nhà tắm.

Không bao lâu có một thiếu nữ đẹp như tiên từ nhà tắm đi ra. Nhà vua nghĩ thầm: “Thề có chúa Ala! Nếu mình lấy được cô này thì cũng nguôi ngoai được hết những sự thống khổ đã trải qua”. Ngài đón thiếu nữ và hỏi:

— Thưa cô chủ của tôi, cô đã có chồng chưa?

— Tôi đã lấy chồng từ năm ngoái rồi.

Thiếu nữ trả lời thế, và đi thẳng. Nhưng đây, ở nhà tắm đi ra một bà già xấu đến chết khiếp, vua Matmút mới nhác thấy đã hết hồn hết vía và nghĩ bụng: “Quả thật mình thích chết đói, hoặc trở lại thành phu khuân vác hay thân lừa còn hơn làm chồng thứ đồ cổ này! Nhưng ông lái buôn đã dặn mình phải hỏi tất cả các cô, thì mình đành hỏi cái mụ tai hại này xem thế nào”. Vua chào bà lão, nhưng quay mặt đi chỗ khác và hỏi:

— Bà có chồng rồi hay còn con gái?

— Tôi đã có chồng rồi, quả tim của tôi ạ!

Bà già đáng sợ trả lời như thế. Úi chà! Thật là hú vía!

Và ngài khấn thầm: “Lạy chúa Ala! Xin Chúa từ bi phù hộ độ trì cho anh chàng nào đã hỏi bà ấy trước tôi”. Bà già ấy đi khỏi thì ở nhà tắm thấy đi ra một món đồ cổ còn tởm hơn và kinh khủng hơn. Vua Matmút run cầm cập lại gần bà ấy và hỏi:

— Bà đã có chồng rồi chứ?

Bà cụ lấy tay quệt ngang mũi và đáp:

— Ôi con ngươi của tôi ơi! Tôi chưa chồng.

Nhà vua vội kêu lên:

— Ấy ấy, thưa thím! Tôi chỉ là một con lừa thôi. Tôi là lừa thật. Đây thím xem; tai tôi, đuôi tôi và móng tôi. Đấy, chỉ là tai lừa, đuôi lừa. Ai lại lấy chồng lừa?

Nhưng bà già ghê tởm cứ sán lại gần và định hôn vua.

Vua Matmút ghê quá và sợ quá kêu rầm lên:

— Ấy này, ấy này, bà ơi! Tôi là lừa cơ mà. Tôi van bà, bà đừng lấy tôi. Tôi chỉ là một con lừa quèn dùng để kéo cối xay thôi, đấy đấy!

Vua đem hết sức bình sinh giãy mạnh một cái, rút được đầu ra khỏi mặt nước của cái bể cạn.

Bấy giờ vua Matmút thấy mình đương ở giữa phòng ngự, bên phải là quan tể tướng, bên trái là ông lão tù trưởng lạ mặt, và trước mặt là một thị nữ dâng cốc kem đặt trên một cái khay bằng vàng, mà ngài đã truyền lấy mấy phút trước khi lão tù trưởng vào bệ kiến. Thế à? Ngài là vua, ngài là vua thật à? Và tất cả cuộc phiêu lưu tai ác kia chỉ xảy ra trong có thời gian ngài nhúng đầu vào nước và nhấc đầu ra thôi ư? Ngài không thể tin được có sự kỳ diệu đến thế! Ngài ngơ ngác nhìn xung quanh, đưa tay nắn nắn người, và xoa mắt. Ơ này, ngài đúng là vua, đích xác là vua Matmút chứ không phải người đắm tàu khổ sở, cũng không phải phu khuân vác, không phải lừa kéo cối xay, không phải chồng bà già ghê tởm. Ồ ồ, thề có chúa Ala! Thật là sung sướng khi thấy mình trở lại thành vua, sau bao nhiêu nỗi cực khổ vừa qua. Nhà vua vừa mở miệng, toan hỏi ý nghĩa hiện tượng lạ lùng kia, thì tiếng trầm trầm của ông già đạo sĩ đã cất lên:

— Hỡi vua Matmút! Lão là sứ giả của các đạo hữu của lão, các giáo sĩ ở tận cực Tây. Lão đến gặp nhà vua, nhằm làm cho ngài tự hiểu những ân huệ mà Đấng Ban Ân đã ban cho ngài đấy!

Nói xong, đạo sĩ biến mất. Không ai biết ông ta ra đằng cửa lớn hay đằng cửa sổ.

Khi vua Matmút bình tĩnh trở lại, ngài hiểu ra bài học của Thượng đế. Ngài hiểu ra là đời ngài tươi đẹp, và ngài cũng có thể là người khổ nhất trần gian. Ngài hiểu được rằng những cảnh ngộ điêu đứng mà ngài chỉ thoáng thấy trước áp lực của ông già, những cảnh ngộ ấy có thể là cảnh ngộ thật sự trong đời ngài nếu số mệnh đã định cho ngài phải như thế. Bấy giờ nhà vua quỳ xuống, nước mắt chan hòa, và từ đấy ngài không còn vô cớ tự chuốc não mua phiền nữa.

*

Khi Sêhêrazát kể xong câu chuyện, vua Saria reo lên:

— Sêhêrazát à! Truyện này thật là một bài học thâm thúy cho ta!

Nàng mỉm cười tâu:

— Tuy vậy, thiếp tưởng bài học này còn chưa bằng truyện: “KHO VÀNG KHÔNG ĐÁY.”

KHO VÀNG KHÔNG ĐÁY

Sêhêrazát kể:

Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc và tao nhã! Thần thiếp có được nghe thuật lại rằng:

Đức Giáo chủ Harun An-Rasít là một vị quốc vương khoan nhân và xa hoa nhất đời, thỉnh thoảng ngài cũng có một vài khiếm khuyết mà thôi - ấy là khi nói chuyện, ngài hay cho mọi người thấy rằng: ở đời, không một ai hào hiệp và trọng nghĩa khinh tài bằng ngài.

Một hôm, ngài đương cao hứng tự tán dương về những tặng phẩm của ngài - nói cho cùng, đấy chẳng qua là những của cải mà Đấng Khao Thưởng đã ban phát cho ngài, để ngài ban phát lại cho mọi người đó thôi - thì quan tể tướng Jafa, là người vốn tế nhị, không muốn để cho chủ mình cứ thiếu mãi đức khiêm tốn đối với Chúa Ala như thế; ông quyết ý làm cho nhà vua tỉnh ngộ. Ông quỳ xuống khấn ba lần, rồi nói:

— Tâu Giáo chủ, vành hoa trên đầu chúng thần! Mong bệ hạ tha thứ cho kẻ tôi đòi này, vì nó dám cất tiếng trước mặt ngài để tâu bày rằng: đức tốt nhất của tín đồ là khiêm tốn trước mặt chúa Ala, và chúng sinh chỉ được phép hãnh diện về riêng đức tính ấy mà thôi. Vì tất cả của cải trên mặt đấy, tất cả tài ba của trí tuệ, tất cả đức tính của linh hồn, đều là của mà chúa Ala cho mượn đấy thôi! Con người không nên tự cao tự đại về của mượn được ấy, như cây không tự cao vì mang quả, biển vì chứa nước. Còn như những lời ca tụng xứng với lòng khoan nhân của bệ hạ, xin cứ để cho thần dân tự nói ra; họ vẫn luôn luôn ca ngợi Thượng đế đã cho họ sinh trưởng trong đất nước bệ hạ và họ không vui vẻ gì hơn là thầm tạ đọc lên danh hiệu bệ hạ vậy.

Tể tướng nói tiếp:

— Vả lại, tâu bệ hạ, xin ngài tin cho rằng ngài không phải là người duy nhất mà Thượng đế đã ban cho đầy rẫy những ân huệ vô giá đâu. Ở tỉnh Baxra có một thanh niên, tuy chỉ là một thường dân, mà sống xa xỉ và hào hoa hơn những bậc đế vương hiển hách nhất. Hắn tên là Abuncaxem. Không một vị vua chúa nào trên đời này, kể cả bệ hạ nữa, có thể đọ được với hắn về đức trọng nghĩa khinh tài và hào hiệp.

Nghe lời tâu của viên tể tướng, Giáo chủ hết sức bực tức. Mặt đỏ bừng mắt nảy lửa, ngài kiêu hãnh nhìn Jafa, và quát:

— Vô phúc cho ngươi, đồ chó! Sao ngươi dám tâu man trước mặt trẫm? Mi quên rằng đó là tội chết, không cầu xin vào đâu được hay sao?

Jafa đáp:

— Tâu Giáo chủ! Hạ thần xin thề trước sinh mệnh của bệ hạ rằng những lời mà hạ thần vừa dám tâu bày đều là lời chân thật. Nếu hạ thần đã mất sự tín nhiệm của bệ hạ thì xin bệ hạ cứ cho xét lại những lời tâu ấy, và trị tội hạ thần. Tâu bệ hạ, hạ thần không sợ gì mà không dám quả quyết rằng, lần vừa rồi, hạ thần đã là tân khách của Abuncaxem; mắt hạ thần bị choáng lên và vẫn chưa quên được những thứ mà hạ thần được tai nghe mắt thấy, tâm trí còn ghi lại những thứ mê hồn đã được hưởng. Vì thế, dù có mất lòng sủng ái của ngài chăng nữa, hạ thần cũng cứ phải tuyên bố rằng: Abuncaxem là người hào hoa nhất đời.

Nói xong Jafa đứng im. Còn vua, giận dữ đến cùng cực, ra hiệu cho tên đao phủ bắt Jafa. Lệnh được thi hành tức khắc. Xong rồi, vua An-Rasít lui chầu, nhưng không biết làm cách gì cho hả giận. Ngài ngự vào cung hoàng hậu là Zôbêiđa; nàng nom thấy vẻ mặt ngài hầm hầm thì sợ tái người.

Giáo chủ An-Rasít cau mày, trừng mắt, đi thẳng đến đivăng nằm ngả xuống, chẳng nói câu gì. Nhưng hoàng hậu Zôbêiđa đã biết cách gần ngài những khi ngài có điều gì bất bình. Nàng không hỏi vớ vẩn, để cho ngài thêm bực mình; nàng làm ra vẻ lo lắng bội phần, rót một cốc nước hoa hồng, đem mời vua uống, và nói:

— Cầu đức Ala che chở cho Bệ hạ! thiếp mong cho chén nước này mát lòng nguôi dạ nhà vua. Đời người do hai màu sắc hợp thành, màu đen và màu trắng. Cầu sao chỉ có màu trắng trong đời trường thọ của Người.

Bấy giờ vua An-Rasít mới nói:

— Thề trước công đức những Tiên Thánh vẻ vang của chúng ta! Ái khanh ạ, chắc là màu đen sẽ đánh dấu đời ta, nếu ta còn trông thấy thằng con nhà Bacmaki, thằng Jafa vô phúc. Nó thích bình phẩm những lời nói và chỉ trích những việc làm của ta; nó còn dám coi trọng một tên dân quèn hơn ta.

Nhà vua thuật lại việc vừa xảy ra cho hoàng hậu nghe, và phàn nàn về Jafa với những lời lẽ đủ làm cho hoàng hậu hiểu rằng chuyến này thật là nguy cho cái đầu của viên tể tướng. Vì thế, nàng không quên thuận ý với nhà vua, và cũng tỏ ra rất giận viên đại thần sao dám mạo phạm đến quân vương mình như thế. Rồi dần dần nàng lựa lời tâu lại, hãy nên hoãn việc hành hình Jafa lại, trong lúc phái người đi Baxra thăm dò sự thể. Nàng nói thêm:

— Như thế bệ hạ mới rõ lời nói của Jafa thực hư thế nào mà đối xử.

Giáo chủ An-Rasít nghe lời nói hơn thiệt của hoàng hậu nguôi giận được vài phần, bèn phán:

— Khanh nói phải đấy, Zôbêiđa ạ! Dĩ nhiên là ta phải xử công bình như thế đối với một người như con vị bầy tôi Yahia của ta. Nhưng ta không hẳn tin hết những lời phúc tấu của người mà ta sẽ sai đi Baxra. Vậy chính ta phải thân hành đến tỉnh ấy mới xong. Ta sẽ làm quen với tên Abuncaxem. Ta thề là Jafa sẽ mất đầu nếu hắn phóng đại sự hào hiệp của gã thanh niên kia, hoặc đã tâu man.

Ngài không muốn trùng trình nữa, lập tức đứng dậy, và cũng chẳng chịu nghe Zôbêiđa can gián ngài không nên đi một mình. Ngài cải trang làm một người lái buôn xứ Irắc, dặn dò hoàng hậu trông nom việc nước trong lúc ngài đi vắng, và bằng lối cửa bí mật, ra khỏi cung điện và rời Batđa.

Nhờ có chúa Ala chu toàn, Giáo chủ bình an tới Baxra và trọ ở đại khách sạn. Đến đây, chưa kịp nghỉ ngơi và ăn tạm vài miếng qua loa, nhà vua đã vội vàng hỏi người giữ cửa của khách sạn về việc ngài để tâm đến. Sau lời chúc tụng thường lệ, ngài hỏi:

— Cụ ơi, có thật là ở tỉnh ta đây, có một người tên là Abuncaxem hào hiệp, khinh tài và xa hoa hơn cả các bậc vua chúa không?

Ông lão gật gật đầu, ra dáng khâm phục, và nói:

— Cầu chúa Ala ban phúc cho ông ấy! Còn có ai là người không đội ơn ông ấy nữa! Về phần tôi, thưa ngài, giả dụ tôi có một trăm miệng, mỗi miệng một trăm lưỡi, mỗi lưỡi một kho hùng biện, tôi cũng chưa tả hết được với ngài lòng khoan nhân đại độ của tôn ông Abuncaxem.

Bấy giờ lại có những khách buôn khác mang đồ đạc hàng hóa đến ở trọ, cho nên người gác cửa khách sạn không còn thì giờ để nói dài hơn được nữa. Giáo chủ An-Rasít đành phải lui bước, lên phòng ăn uống nghỉ ngơi cho qua đêm hôm đó.

Nhưng hôm sau, mới sớm tinh sương, ngài đã ra khỏi khách sạn, dạo quanh các chợ. Và khi các cửa hàng đã mở, ngài lại gần một thương nhân vào hạng có địa vị nhất, và hỏi thăm đường đến nhà Abuncaxem. Thương nhân lấy làm lạ lắm, bảo:

— Quý khách chắc người ở xứ xa lắm nên mới không rõ nhà của tôn ông Abuncaxem? Ngài ở đây được mọi người biết rõ hơn là bất cứ một ông vua nào ở ngay trong nước mình.

Vua An-Rasít tự nhận là mình từ xa mới đến thật, và ý nguyện cuộc hành trình là để làm quen với Abuncaxem. Chủ hiệu liền vẫy một chú bé bán hàng của mình ra, bảo dẫn đường cho khách. Ông ta dặn:

— Con đưa vị quý khách này đến lâu đài tôn ông hào hoa của chúng ta.

Lâu đài ấy quả thật là cực đẹp. Tường xây toàn bằng đá vân thạch, cửa bằng ngọc xanh. Giáo chủ An-Rasít hết sức tán thưởng lối kiến trúc cực kỳ cân đối. Vào tới trong sân, Giáo chủ thấy vô số nô lệ trẻ, da đen có, da trắng có, ăn mặc rất lịch sự. Chúng chơi đùa với nhau, chờ chủ sai khiến. Giáo chủ lại gần một người trong bọn:

— Này cậu, nhờ cậu vào bẩm với tôn ông Abuncaxem như thế này: ở ngoài kia có một người khách lạ đã cất công đi từ Batđa đến Baxra này, chỉ để được chiêm ngưỡng tôn nhan phúc hậu.

Tiểu nô nhìn nhà vua và nghe lời nói, đoán ngay ngài không phải là người tầm thường. Hắn liền chạy vào báo, và chủ nhân ra ngay tận ngoài sân đón tiếp. Sau lời chúc tụng và chào hỏi, chủ nhà cầm tay khách đưa vào một phòng rất đẹp về kiểu kiến trúc cũng như vật liệu xây cất.

Chủ khách vừa ngồi xuống cái kỷ rộng chạy vòng quanh suốt phòng và phủ vóc thêu kim tuyến, thì đã thấy mười hai tiểu nô da trắng tiến vào, tay mang những bình bằng đá mã não và bằng pha lê, nạm bảo ngọc và hồng ngọc, đựng đầy các thứ rượu khai vị rất quý. Theo sau họ là mười hai thiếu nữ đẹp như Hằng Nga, người thì bưng những mâm đầy hoa quả, kẻ thì mang những cốc bằng vàng đựng kem trộn tuyết băm, vị rất ngon. Đám nô lệ ấy thoạt tiên nếm thử các thứ rượu, các thứ kem và các thứ giải khát, rồi mới đem mời khách và chủ. Giáo chủ An-Rasít nếm các thứ đồ uống, tuy ngài đã quen thưởng thức đủ các thứ quý nhất ở phương Đông, thế mà ngài cũng phải thừa nhận là chưa bao giờ được uống những thứ ngon đến thế.

Sau đó Abuncaxem mời khách sang phòng thứ hai đã bày sẵn một bàn tiệc với các thức ăn thượng hạng, bày trong những đĩa bằng vàng tuyền. Chủ nhân thân chọn những miếng ngon lành mời khách. Vua thấy cách nấu nướng các thức thật khéo léo lạ lùng.

Cơm xong, chủ nhân cầm tay vua đưa sang phòng thứ ba, trang hoàng còn sang hơn hai phòng trước nhiều. Và những nô lệ còn đẹp hơn bọn trước đem vào cơ man nào là bình bằng vàng, nạm ngọc thạch, đựng đầy các thứ rượu; và những bát sứ đựng các thứ mứt, cuối cùng là những đĩa bánh ngọt. Trong khi chủ nhà mời khách ăn uống thì có một bọn ca nữ và nhạc nữ đi vào phòng, họ hòa nhạc hay đến gỗ đá cũng phải rung cảm. Giáo chủ An-Rasít hết sức vui vẻ, nghĩ thầm: “Trong hoàng cung, mình có bao nhiêu là con hát giọng thật hay và cả những ca công, như Ixắc, không còn điều gì về nghệ thuật mà không am tường, nhưng chưa ai đọ được với những người này. Lạy chúa Ala! Một người thường dân, một người ở tỉnh nhỏ Baxra này, làm thế nào mà tụ tập được những thứ toàn mỹ như thế?”

Trong khi Giáo chủ đang đặc biệt chú ý đến một vũ nữ có tiếng hát du dương làm ngài mê mẩn tâm thần, thì Abuncaxem ra ngoài và chỉ một lát đã trở lại, một tay cầm một chiếc đũa bằng hổ phách, còn tay kia cầm một cây con, thân bằng bạc, cành lá bằng ngọc bích, quả bằng ngọc đỏ. Trên ngọn cây đậu một con công bằng vàng. Vẻ đẹp của con công thật làm vẻ vang cho tay thợ nào đã sáng tạo ra nó. Abuncaxem đặt một cái chậu cây dưới chân Giáo chủ An-Rasít, lấy chiếc đũa hổ phách gõ vào đầu con công. Lập tức con vật đẹp ấy giương hai cánh, xòe cái đuôi rực rỡ và xoay vòng quanh rất nhanh. Trong khi nó xoay tròn như thế, thì nước hoa long diên hương, hoa cam, tinh trầm hương và các thứ nước hoa khác đựng trong mình nó phun ra thành tia cực nhỏ, làm cho trong phòng thơm phưng phức.

Giáo chủ đương mải ngắm cái cây và con công, hết sức tán thưởng thì bất thình lình, Abuncaxem đã cầm lấy tất cả mang đi. Giáo chủ rất bực về cử chỉ đột ngột ấy, ngài nghĩ bụng: “Thề có chúa Ala! Sao lại lạ như vậy? Thế nghĩa là gì? Lối tiếp khách như vậy sao? Thằng cha này xét ra không phải là người biết phép lịch sự như Jafa muốn làm cho mình tưởng thế đâu. Hắn cất cái cây và con công đi, giữa lúc mình đương mải xem, chắc là sợ mình xin mất chứ gì! Ha ha! Mình không còn bực về nỗi đã tự đi thị sát cái lối hào hoa lừng lẫy mà viên tể tướng của mình cho là trên đời không đâu bằng.”

Nhà vua đương miên man nghĩ ngợi như thế, thì thấy Abuncaxem đã quay vào, có một tên tiểu nô đẹp như vầng thái dương đi theo. Chú bé đáng yêu ấy mặc áo gấm vàng có điểm ngọc trai và kim cương, tay chú cầm một cái cốc chân làm bằng một viên ngọc đỏ nguyên khối; cốc đựng thứ rượu vang đỏ tía. Thằng bé lại gần Giáo chủ cúi rập đầu tận đất làm lễ, rồi dâng ngài cốc rượu. Nhà vua đỡ lấy cốc, đưa lên môi. Nhưng lạ quá, sau khi uống cạn, nhà vua trả cái cốc lại cho thằng bé thì thấy cái cốc đã đầy rượu rồi, vì thế ngài lại đỡ lấy và lần này, ngài uống rất cẩn thận, không để lại một giọt rượu nào. Nhưng khi ngài trả cái cốc không cho tên nô lệ, thì lại thấy nó tự đầy lên tận miệng, tuy chẳng có ai rót gì vào đấy cả.

Thấy thế Giáo chủ An-Rasít hết sức ngạc nhiên, không thể không hỏi duyên do. Abuncaxem trả lời:

— Thưa ngài, cái đó không có gì là lạ cả. Cái cốc này do một nhà bác học đời xưa làm ra; nhà bác học ấy biết hết những bí quyết ở đời.

Nói thế xong, Abuncaxem cầm tay đứa bé dắt ra khỏi phòng. An-Rasít vốn tính nóng như lửa, nổi giận thật sự. Ngài nghĩ bụng: “Xin thề rất độc! Thằng cha này mất trí khôn đây. Hay là, tệ hơn thế nữa, nó xưa nay không biết tiếp khách là thế nào và không biết thế nào là phép lịch sự. Nào mình có hỏi xin đâu, tự dưng nó đem phô ra trước mắt mình những dị vật, để đến lúc mình đương mải xem thì nó vội vội vàng vàng cất đi. Thế có chúa Ala! Mình chưa thấy có ai thất lễ và thế tục đến thế bao giờ! Hỡi Jafa vô phúc! Chỉ mai đây, tao sẽ cho mày biết cách suy xét người hơn kẻ kém và phải suy đi nghĩ lại cho kỹ rồi hãy nói.”

Giáo chủ An-Rasít đương trầm ngâm suy nghĩ như vậy thì đã thấy chủ nhà quay vào phòng lần thứ ba, lần này có một thiếu nữ đi sau anh ta vài bước. Thiếu nữ ấy có lẽ chỉ thấy ở trên tiên cung, người đầy vàng ngọc, nhưng thực ra nàng đẹp về vẻ đẹp tự nhiên của nàng hơn là đẹp về những đồ trang sức quý báu. Vua thấy mặt nàng thì quên ngay cả cái cây và con công, lẫn cái cốc vô tận; ngài cảm thấy tâm hồn vui sướng lạ lùng. Sau khi cúi rạp đầu chào, thiếu nữ đến ngồi trước mặt vua và gảy chiếc đàn cầm bằng gỗ hổ thiết, ngà voi, gỗ trầm hương và gỗ mun. Nàng gảy hai mươi bốn điệu khác nhau một cách tài tình đến nỗi Giáo chủ An-Rasít không nhịn được, phải reo lên:

— Abuncaxem hỡi! Số anh thật đáng cho người ta phải thèm!

Nhưng khi Abuncaxem nhận thấy khách mê thiếu nữ, anh ta cầm ngay lấy tay nàng và vội vàng dắt ra khỏi phòng.

Thấy chủ nhà cư xử như thế, Giáo chủ bực quá. Nhưng nếu nổi nóng lên thì không tiện, ngài không muốn nán lại nữa trong cái nhà mà người ta đối đãi với ngài một cách kỳ quặc như thế, cho nên khi chủ nhà quay về phòng, ngài liền đứng dậy và nói:

— Ô này, ông Abuncaxem hào hiệp! Tôi thật lấy làm ngượng về cung cách ông đã tiếp đãi tôi quá hậu, tuy không biết địa vị và thân phận của tôi. Vậy xin phép ông cho tôi ra về, để ông đi nghỉ. Tôi không dám lạm dụng hơn nữa sự hào phóng của ông.

Chàng thanh niên thì sợ làm phiền khách chăng, cho nên không dám ngăn cản ý định của khách. Anh vái chào rất nhã nhặn, thân đưa khách ra tận cổng lâu đài, và ân cần xin lỗi là đã thù tiếp không xứng đáng với địa vị của khách.

Giáo chủ An-Rasít quay về khách sạn. Đi đường, ngài nghĩ bụng lấy làm chua xót: “Gớm! Cái thằng Abuncaxem! Sao lại có người thích khoe mẽ đến thế! Nó phô bày những vật quý ra trước mặt người lạ nhằm hả lòng kiêu ngạo, hợm hĩnh của nó. Nên thế mà coi là trọng nghĩa khinh tài thì mình chỉ là một kẻ đần độn, một kẻ đui mù. Không đâu! Hào phóng gì đồ ấy. Thực ra, nó chỉ là một thằng bủn xỉn, một thằng bủn xỉn vào loại đáng ghét nhất. Mai đây, Jafa sẽ biết rằng đem một câu nói dối tầm thường nhất để đánh lừa vua thì sẽ phải đền tội như thế nào.”

Vừa đi vừa nghĩ như thế, nhà vua đã về tới khách sạn. Ngài thấy ở sân trước một đám vô số nô lệ đen, trắng đứng tập trung thành hình bán nguyệt, đen một bên, trắng một bên. Ở giữa hình bán nguyệt là thiếu nữ đánh đàn vừa rồi, cô con gái đã làm cho nhà vua mê mẩn trong nhà Abuncaxem. Bên phải thiếu nữ là thằng bé kháu khỉnh tay mang cái cốc bằng hồng bảo ngọc, và bên trái nàng là một thằng bé nữa xinh đẹp không kém thằng bé kia, tay cầm cái cây bằng ngọc và con công.

Khi Giáo chủ vừa bước qua cổng khách sạn đi vào, thì tất cả nô lệ đều rạp đầu xuống đất làm lễ, còn thiếu nữ xinh xắn kia thì tiến lại trước mặt Giáo chủ, dâng ngài một cuộn giấy lụa đặt trên một cái gối bằng gấm. Tuy hết sức ngạc nhiên, Giáo chủ An-Rasít cũng đỡ lấy, mở ra xem, và thấy có những dòng chữ sau đây:

“Cung chúc bình an và hạnh phúc vị khách tao nhã đã quá bộ đến chơi làm cho nhà chúng tôi được vẻ vang và thơm nức! Sau đây, thưa quý khách, mong ngài hạ cố đến mấy đồ vật lặt vặt, không đáng giá là bao, do tay phàm tục của chúng tôi kính gửi đến dâng ngài, và kính xin ngài vui lòng thâu nhận những thứ ấy gọi là để chúng tôi được tỏ chút lòng ngưỡng mộ người đã làm rạng rỡ tiện xá của chúng tôi. Nhân đây chúng tôi được trộm thấy rằng bọn nô lệ làm đám tùy tòng, hai đứa con trai và đứa con gái, cũng như cái cây có con công và cái cốc, những thứ đó không đến nỗi làm cho quý khách không ưa. Vì thế chúng tôi khẩn khoản thỉnh cầu quý khách coi những thứ đó là của riêng ngài vẫn có xưa nay. Vả lại tất cả của đời đều là của Chúa Ala và sẽ trở về với Chúa. Uaxalam!”

Giáo chủ An-Rasít đọc xong bức thư, và đã hiểu hết ý nghĩa cũng như giá trị của nó. Ngài hết sức kinh ngạc về sự hào phóng. Ngài reo lên:

— Thề trước công đức các vị Tiên Thánh nhà ta - mong chúa Ala ban phúc cho các Ngài - tôi xin công nhận là tôi đã nghĩ lầm về Abuncaxem kia. Thật thế! Những ân huệ tôi đã ban phát có thấm vào đâu so với sự hào phóng này! Cầu Thượng đế ban phúc cho Jafa. Tể tướng Jafa của ta ơi, nhờ có ngươi mà ta hiểu rõ được ta đã quá tự kiêu, tự phụ. Một người thường dân đã thắng một vị đế vương giàu có nhất thiên hạ về sự hào hiệp và phú quý, mà chẳng có vẻ gì là khó nhọc và phiền muộn cả.

Giáo chủ chợt nghĩ ra: “Thề có Chúa Ala! Sao một người dân quèn lại có thể tặng quà như thế này? Hắn tìm được ở đâu lắm của cải như thế? Trong đất nước của ta, có người sống phong phú hơn cả vua chúa, có lẽ nào ta lại bỏ qua không tìm ra nguyên ủy? Vậy dù làm thế là quấy nhiễu hắn chăng nữa, ta cũng bảo đòi hắn nói rõ cho ta biết làm thế nào mà hắn có được một gia tài lớn quá như thế!”

Giáo chủ lưu lại ở khách sạn những nô lệ và các thứ chúng mang đến, lập tức quay lại nhà Abuncaxem.

Gặp Caxem rồi, ngài chào hỏi qua loa và nói ngay:

— Ông chủ nhà hào hiệp ơi, cầu Chúa Ala tăng phúc cho ông và phù hộ cho ông được hưởng lâu dài những ân huệ của Chúa! Nhưng những phẩm vật mà ông gửi cho tôi đó quý giá quá, cho nên tôi sợ rằng nếu nhận thì là quá lạm dụng địa vị của một người khách, và tấm lòng hào hiệp của ông. Vậy xin phép ông cho tôi được hoàn lại, như thế không phải là tôi dám vô lễ với ông đâu. Tôi chỉ xin ông cho phép, khi tôi về tới Batđa, được tuyên bố sự giàu có nhất thiên hạ của ông, mà tôi rất tán thưởng.

Caxem vẻ mặt rầu rầu, đáp:

— Thưa ngài, ngài dạy thế, chắc là ngài có điều gì phật ý về sự hầu tiếp của chúng tôi? Hay là tặng vật của chúng tôi không được đẹp lòng ngài và nó ít ỏi quá chăng? Không thế, ngài đã chẳng cất công đến đây làm bẽ mặt chúng tôi như thế này.

Giáo chủ An-Rasít vẫn giả làm lái buôn, nói:

— Có lẽ nào như vậy! Ông Abuncaxem, tôi đâu dám khiếm nhã đáp lại hậu tình của ông. Tôi trở lại đây chỉ vì nỗi áy náy thấy ông tặng cho khách mới gặp lần đầu những món quà hiếm có đến thế. Tôi chỉ sợ như vậy sẽ cạn bớt mất kho báu của ông mà không ích gì cho ông cả, vì kho của kia, dù thế nào chăng nữa, cũng phải có đáy chứ!

Nghe Giáo chủ nói, Abuncaxem mỉm cười:

— Thưa ngài, nếu chỉ vì có thế thì xin ngài cứ yên tâm. Thật vậy, xin ngài biết cho rằng, mỗi ngày mà chúa Ala cho tôi sống, là một ngày tôi trả nợ Chúa bằng cách biếu những khách đến gõ cửa nhà tôi một vài vật xấp xỉ giá tiền với món quà mà tôi đã được vinh dự đưa hầu ngài đó, vì, cái kho mà đấng Ban Thưởng đã cho tôi là một cái kho không đáy.

Caxem thấy khách có vẻ ngạc nhiên quá, nói tiếp:

— Thưa ông chủ! Tôi thấy cần phải tiết lộ với ngài một vài chi tiết về đời tôi, và kể hầu ngài nghe câu chuyện về kho của không đáy kia. Chuyện ấy ly kỳ lắm!

Caxem cầm tay khách, mời sang một phòng mát rượi có những lư hương nhẹ nhàng làm cho không khí thoang thoảng mùi thơm. Ở đây có một chiếc ngai bằng vàng khối, đặt trên những tấm thảm quý. Caxem mời khách ngồi vào ngai, còn mình thì ngồi trên thảm gần khác, và bắt đầu kể chuyện mình như sau:

Thưa ngài, tôi là con một nhà buôn kim hoàn giàu có, nguyên quán ở Lơke. Cha tôi tên là Apđơladit. Tuy sinh ở Lơke như tổ tiên nhà tôi, cha tôi không ở tại sinh quán suốt đời vì cha tôi có nhiều của đến nỗi sợ chuốc cho mình sự ghen ghét và tham lam của vua Ai-cập bấy giờ, là một bạo chúa khét tiếng. Cha tôi phải bỏ xứ sở và di cư sang ở tỉnh Baxra này. Chẳng bao lâu, cha tôi làm rể một vị thương gia giàu có nhất tỉnh. Ông ngoại tôi được có một mình mẹ tôi, đến tôi cũng chỉ là con một, chẳng có anh trên em dưới nào. Vì thế chỉ có một mình tôi thừa hưởng toàn bộ gia tài của cha mẹ tôi để lại - cầu Chúa Ala từ bi phù hộ cho cha mẹ tôi! - Tôi còn ít tuổi lắm mà đã cai quản một cơ nghiệp đồ sộ, của cải tiền bạc vô kể…

Nhưng vì thích tiêu pha hoang phí, tôi sống xa hoa đến nỗi chưa đầy hai năm, gia tài của tôi khánh kiệt. Thưa ngài, tất cả là do đức Ala mà có, tất cả lại trở về với đức Ala thôi mà!

Thấy mình trần như nhộng, tôi nghĩ nhiều về thời đã qua. Đã sống như thế, thì từ nay không thể sống ở Baxra được nữa. Tôi quyết định từ bỏ xứ sở đến nơi khác, vì sự nghèo khổ trước con mắt những người không biết mình sẽ dễ chịu hơn. Thế là tôi bán nhà, tài sản duy nhất còn lại, theo một đoàn thương gia đến Môtxun, rồi Đamát, sau qua sa mạc đến La Mêc hành hương rồi đi Lơke, cái nôi của nòi giống và mọi gia đình chúng ta.

Khi tôi đã ở trong cái thành phố có nhà cửa sang trọng và có vô vàn thánh đường Hồi giáo ấy, tôi lại nhớ tới cha tôi, ông Apđơladit, một chủ hiệu vàng bạc giàu có đã sinh ra ở đây. Tôi thở dài não nuột và khóc. Nếu cha tôi biết được đứa con độc nhất, đứa con kế nghiệp của ông khốn khổ thế này thì ông đau xót biết chừng nào. Ngậm ngùi, tôi lang thang đến tận bờ sông Nin, phía sau hoàng cung. Bỗng một cái đầu phụ nữ tuyệt đẹp - đàn bà hay thiếu nữ tôi không rõ - ló ra ở khung cửa sổ phía trên. Tôi lặng người đứng nhìn. Đột nhiên cái đầu thụt vào, không thấy nữa. Tôi cứ ngẩn ngơ đứng đợi cho đến chiều tối. Không thấy gì, tôi đành trở về ngủ tại quán trọ của tôi.

Không thể quên hình ảnh người thiếu nữ, sáng hôm sau tôi lại đến chờ dưới cửa sổ nọ. Tấm rèm cửa khẽ lay động, phía sau song sắt có thể có đôi mắt huyền, nhưng bộ mặt tươi mát không hiện ra. Tôi buồn lắm mà không nản, hôm sau tôi lại đến và cảm động biết bao khi thấy tấm màn hé mở và bộ mặt sáng như trăng hiện ra. Tôi vội sụp xuống chào, rồi đứng dậy mà rằng:

— Nữ chúa hỡi! Tôi là một khách phương xa mới đến Lơke, mở đầu bằng việc được thấy dung quang của nàng. Ước sao số phận đã dắt tôi đến đây để thỏa lòng ước vọng của kẻ tôi đòi này.

Nói xong, tôi đứng im chờ nàng đáp lại, nhưng thiếu nữ không đáp mà tỏ vẻ sợ sệt quá chừng khiến tôi không biết cứ đứng đấy hay chạy đi cho mau. Rồi tôi quyết định cứ đứng lại, dù cho nguy hiểm đến đâu cũng không sợ. Thế mà hay, vì đột nhiên nàng vén rèm cúi xuống phía ngoài cửa sổ, giọng run run:

— Nửa đêm trở lại. Giờ thì trốn đi cho nhanh!

Nói xong nàng vội biến đi, để tôi lại một mình, hết sức ngạc nhiên, mà âu yếm, mà mừng vui. Tôi quên hết mọi nỗi khổ cực thiếu thốn. Tôi vội trở lại quán trọ gọi anh thợ cạo đến cắt tóc điểm trang cho tươm tất, rồi đến nhà tắm của kẻ bần cùng, bỏ ít tiền mà tắm rửa, xức dầu thơm. Tôi thấy khoan khoái, nhẹ nhõm như một chiếc lông vũ vậy.

Đến giờ, tôi luồn trong bóng tối tới nơi cửa sổ, thì thấy có một chiếc thang bằng dải lụa thõng sát mặt đất. Dù phải chết thì cũng chỉ mất đi một cuộc đời vô nghĩa không người thân thích, nghĩ vậy, tôi dùng thang leo lên cửa sổ mà vào. Tôi đi nhanh qua hai căn buồng, đến buồng thứ ba thì thấy người tôi mong đợi nằm dài trên một chiếc giường bằng bạc, nụ cười nở hoa. Ôi, thưa ngài thương nhân quý khách của tôi! Thật diệu kỳ sự nghiệp của đấng Hóa công! Ôi đôi mắt, ôi cái miệng! tôi như người mất trí, không nói nên lời. Nàng nhổm dậy, và bằng một giọng ngọt hơn đường phèn, nàng bảo tôi ngồi xuống cạnh và hỏi tôi là ai. Tôi kể nàng nghe đời của tôi, từ đầu đến cuối, không thiếu một chi tiết nào.

Thiếu nữ chăm chú lắng tai, có vẻ thực sự xúc động về số phận của tôi. Thấy thế, tôi nói:

— Hỡi nữ chủ của tôi! Dù đã khốn khổ đến đâu, tôi cũng không có gì đáng phàn nàn nữa, vì nàng đã thương tôi.

Chúng tôi cứ mỗi lúc một âu yếm thân mật với nhau hơn lên. Nàng cho tôi biết tên nàng là Xet Labiba, cung phi của vua Ai-cập. Nàng đang có nỗi khổ tâm vì có bao kẻ tình địch mưu mô hãm hại. Bỗng có tiếng đập cửa thình thình. Labiba cuống cuồng:

— Chỉ có vua mới có quyền đập cửa như thế - nàng nói - Chúng ta bị phản rồi. Chết mất thôi, không gì cứu vãn được.

Tôi định trốn ra bằng chiếc thang ở cửa sổ, nhưng số phận đã dẫn nhà vua đến từ phía ấy. Tôi chỉ còn cách chui xuống nấp dưới gầm giường trong lúc cung phi ra mở cửa. Vua vào, có lũ quan thị theo sau. Tôi chưa kịp hiểu rồi sẽ ra sao, thì có đến hai chục bàn tay, đen khủng khiếp, tóm lấy tôi lôi ra, nhấc bổng lên, chạy đến chỗ cửa sổ. Một bọn hoạn đen khác cũng tóm lấy nàng cung phi chạy đến một cửa sổ. Họ quẳng chúng tôi xuống sông Nin. Số mệnh đã định rằng tôi không bị chết chìm nên tuy có choáng váng, tôi đã từ đáy sông ngoi lên mặt nước, và nhờ đêm tối, bơi tới bờ bên kia. Thoát được một tai nạn lớn, tôi cũng không muốn bỏ đi trước khi cứu được người mà vì tôi ngu dại, đã mang họa vào thân. Tôi lại hăm hở nhảy xuống sông để cứu nàng, nhưng mất công vô ích, lực bất tòng tâm. Tôi mệt lử, đành phải ngoi lên để cứu lấy linh hồn. Buồn quá, tôi than vãn về cái chết của nàng cũng nữ xinh tươi, lòng tự nhủ rằng mình đang phận hẩm thì tìm đến nàng làm gì. Cái phận hẩm vốn hay lây lan mà!

Chán nản, hối hận, tôi vội vã lánh khỏi Lơke và Ai-cập mà về Batđa, thành phố Hòa Bình.

Nhờ đức Ala, tôi đến nơi bình yên, nhưng hoàn cảnh thực đáng chán. Tôi hết tiền. Xưa, gia tài là thế, mà nay chỉ còn đúng một đina giắt lưng. Đến phường hàng bạc, tôi đổi lấy tiền lẻ, sắm một cái mẹt và mua ít mứt kẹo hoa quả, kiếm tạm đủ ăn.

Buôn vặt thế mà hay! Tôi có giọng tốt, không rao hàng như bọn ở Batđa, mà hát lên. Một hôm, tôi rao hay hơn ngày thường thì được một vị lão trượng, chủ hiệu của ngôi hàng lớn nhất chợ cho gọi đến. Cụ chọn một quả táo thơm, ngửi đi ngửi lại, chăm chú nhìn tôi rồi mời ngồi cạnh, hỏi han xem tôi là ai, người ta gọi tôi thế nào.

— Thưa cụ, xin miễn cho cháu khỏi phải làm tấy lại vết thương lòng đang bắt đầu kín miệng vì chỉ nhắc lại tên của cháu cũng làm cho cháu đau khổ rồi.

Vừa nói tôi vừa thở dài, giọng quá buồn thương nên cụ già thôi không hỏi nữa. Cụ lái câu chuyện về việc mua bán mứt kẹo. Lúc tôi đi, cụ lấy trong túi mười đina vàng, nhẹ nhàng đặt vào tay tôi và ôm hôn tôi như cha hôn con vậy.

Tôi thầm ca ngợi cụ già đáng kính mà tính tình hào phóng vô cùng quý giá đối với tôi lúc túng thiếu này. Biết bao vương tôn giàu có, tôi thường mời hàng, không hề có ai cho tôi lấy một phần trăm số tiền tôi nhận được từ bàn tay nọ mà tôi đã hôn vì lòng kính trọng và biết ơn. Hôm sau tôi lại đến chợ. Vừa thấy tôi, cụ gọi lại, lấy ít hương liệu ở cái mẹt và bảo tôi ngồi xuống cạnh. Sau một đôi câu hỏi đáp, cụ khẩn khoản hỏi chuyện tôi. Lần này, không thoái thác được, tôi kể lại hết, tôi là ai, những việc đã xảy ra, không giấu cụ điều gì. Nghe xong, cụ xúc động nói:

— Con hỡi, con sẽ tìm thấy ở ta một ông bố còn giàu hơn ông Apđơladit - cầu Chúa được toại nguyện về ông - và thương yêu con chẳng kém gì. Ta không có con, cũng không hy vọng gì về đường con cái. Ta nhận con làm con nuôi. Vậy con hãy bình tâm, hãy vui lên! Nếu đức Ala muốn, ở gần ta, con sẽ quên hết mọi nỗi bất hạnh đã qua.

Nói rồi cụ ôm hôn tôi, giữ chặt lấy tôi trong lòng. Cụ bắt tôi phải vứt bỏ cái mẹt mứt kẹo đi. Cụ đóng cửa hiệu, dắt tôi về nhà.

— Đến mai, chúng ta sẽ đi Baxra, cũng là thành phố của cha - cụ nói. - Cha con ta sẽ sống ở đấy, con ạ.

Hôm sau, chúng tôi lên đường đi Baxra, quê hương tôi. Nhờ đức Ala phù hộ, chúng tôi không gặp trắc trở gì. Những người gặp và quen biết tôi lấy làm hân hoan khi thấy tôi trở thành con nuôi của một thương gia giàu có như thế.

Còn tôi, không cần nói với ngài rằng, tôi gắng đem hết tâm trí, hiểu biết để làm vui lòng cụ già. Cụ lấy thế làm hài lòng thú vị lắm và thường bảo tôi:

— Abuncaxem, thật đáng xưng tụng cái ngày gặp gỡ của cha con ta ở Batđa. Quý hóa thay số mệnh đã run rủi cho cha được gặp con trên đường đời. Con rất đáng được cha mến thương, tin cậy, được hưởng tất cả những điều cha đã làm cho con và sẽ làm vì tương lai của con.

Tôi vô cùng cảm kích về tình cảm ấy, cho nên dù tuổi tác chênh lệch, tôi thành tâm yêu quý cụ và đón trước mà làm những việc khiến cụ thêm vui. Ví như tôi không chơi bời với bọn trẻ cùng tuổi để luôn ở bên cụ, biết rằng một việc nhỏ, một cử chỉ không đâu mà trái ý cụ cũng làm cụ buồn phiền.

Sau một năm, theo lệnh của đức Ala, ân nhân của tôi bị một bệnh hiểm nghèo, không một lương y nào chữa nổi. Cụ vội cho gọi tôi đến:

— Abuncaxem con hỡi - cụ nói - cầu phúc cho con! Người đã thường suốt đời không có được một ngày sung sướng, thế mà con đã đem hạnh phúc đến cho cha trong cả một năm. Cho nên trước khi Thần Chia lìa dừng chân trên đường của cha, cha phải trả con món nợ lớn lao đó. Cha cho con biết một điều bí mật, nó sẽ làm cho con giàu hơn tất cả các bậc đế vương trên đời. Cha chỉ có cái nhà này với tất cả của cải trong đó, nếu để lại cho con có thế thôi, cha nghĩ là ít quá. Của cải cha góp nhặt cả đời, đối với một thương gia thì nhiều thật đấy, nhưng vô nghĩa so với cái kho tàng cha chỉ cho con. Cha không rõ nó thuộc về gia đình ta từ bao giờ và bằng cách nào, chỉ biết là lâu lắm rồi. Cụ của con, trước khi hấp hối đã cho ông con biết. Ông con, mấy ngày trước khi mất lại nói với cha.

Cụ ghé vào tai tôi cho biết vị trí của kho tàng trong khu nhà, còn tôi thì khóc thấy cụ sắp phải lìa trần. Cụ bảo dù tôi ước đoán được số của cải là bao nhiêu thì sự thực còn lớn hơn nhiều lắm.

— Ôi, thế là con sẽ là chủ của tất cả. Con nên rộng tay, không sợ hết của trong cái kho không đáy ấy. Chúc con hạnh phúc. Uaxalam!

Nói xong, cụ lặng lẽ qua đời. Cầu đức Ala ban phước lành cho cụ.

Vì là người thừa kế duy nhất, nên sau khi an táng chu tất cho cha nuôi, tôi đi xem ngay kho của. Nó làm cho tôi choáng người. Cha tôi không quá khoe sự thật của nó. Tôi lập tức dùng nó một cách tốt nhất.

Những bạn hữu đã chứng kiến lần phá sản trước kia của tôi, lại thấy tôi tiêu pha hoang phí, đều chắc là tôi sẽ khánh kiệt lần thứ hai nữa. Họ kháo nhau: “Dù cái thằng Abuncaxem bán trời không văn tự ấy có tất cả kho tàng của hết thảy các vua chúa trên thế gian, thì rồi nó cũng đến phung phí hết”. Vì thế họ hết sức ngạc nhiên khi thấy gia nghiệp của tôi không hề sút kém, mà hình như mỗi ngày lại cứ một tăng. Họ không tưởng tượng được tại sao tôi phung phí thế mà vẫn cứ giàu; họ càng không hiểu, khi thấy tôi tiêu pha mỗi ngày một quá đáng, và thấy tôi tiếp đãi thật đế vương những khách xa lạ đến Baxra.

Thế là khắp thành phố, đâu đâu cũng nhao nhao lên là tôi được của. Chỉ tiếng đồn ấy đủ kích động lòng tham của bọn quan lại. Thật vậy, chẳng bao lâu, viên cảnh sát trưởng đến tìm tôi. Sau khi chàng màng một lát, hắn nói: “Này, ông Abuncaxem ạ! Mắt tôi nhìn thấy hết và tai tôi nghe thấy hết. Nhưng tôi làm việc quan để mà sống, chứ những người khác họ chỉ sống để làm việc quan. Vì thế cho nên tôi đến không phải để hỏi vặn ông về cách sống quá xa hoa của ông, mà cũng không phải để tra hỏi ông về cái kho của mà ông giữ kín thì mới có lợi cho ông. Tôi đến chỉ cốt nói với ông có thế này thôi: tuy tôi là người biết điều, cái đó cũng là nhờ chúa Ala cả, chứ tôi cũng không dám tự kiêu. Khốn nỗi, thóc cao gạo kém, mà nhà có con bò thì lại vừa hết sữa”. Hiểu ý hắn ta, tôi nói luôn:

— Ông khôn ngoan lắm! Thế nhà ta mỗi ngày phải dùng hết bao nhiêu về gạo nước và sữa cho các cháu?

— Thưa tôn ông, không đến mười đina vàng một ngày.

— Nếu thế thì ít quá. Tôi muốn cấp cho ông mỗi ngày một trăm đina. Vậy cứ đầu tháng ông đến đây, thủ quỹ của tôi sẽ phát cho ông ba nghìn đina đem về mà chi dùng.

Hắn sướng quá, muốn hôn tay tôi, nhưng tôi không dám nhận cách thâm tạ ấy, vì tôi không quên rằng tất cả của cải ở đời chỉ là một món nợ do Tạo hóa cho ta vay thôi. Hắn ra về, còn cầu phúc cho tôi.

Sau hôm tôi tiếp viên cảnh sát trưởng, đến lượt viên pháp quan tỉnh cho gọi tôi lại nhà và bảo:

— Ơ này chàng trai! Chúa Ala là chủ các kho vàng, và theo luật, thì một phần năm thuộc về Chúa. Vậy chú phải đem một phần năm kho của mà nộp đi, thì chú sẽ được yên thân hưởng thụ bốn phần còn lại.

— Bẩm quan lớn! Tôi không biết rõ lắm là ý quan lớn muốn bảo kẻ tôi đòi này thế nào. Nhưng tôi cam đoan nộp hầu quan lớn mỗi ngày là một nghìn đina để ngài ban phát cho kẻ nghèo, với điều kiện là không ai được quấy nhiễu tôi nữa.

Viên pháp quan ký cả hai tay và nhận ngay đề nghị của tôi.

Nhưng vài ngày sau, lại thấy một tên lính lệ, theo lệnh quan tổng đốc tỉnh Baxra đến đòi tôi. Khi tôi đến nơi, quan tổng đốc ra vẻ hòa nhã, bảo tôi:

— Chú có cho là ta lại bất công đến nỗi lấy mất kho báu của chú, nếu chú chỉ chỗ nó cho ta biết không?

— Lạy chúa Ala! Cầu Chúa phù hộ cho ngài sống nghìn năm! Nhưng dù ai lấy kìm nung đỏ xé thịt tôi ra, tôi cũng không chỉ ra cái kho vàng mà tôi có thật. Tuy vậy, tôi bằng lòng nộp cho quan lớn mỗi ngày hai nghìn đina vàng để ngài phân phát cho những người nghèo túng của ngài.

Thấy món lễ bở đến vậy, quan Tổng đốc không ngần ngừ, nhận ngay đề nghị của tôi và cho tôi về, còn không hết lời tán tỉnh. Từ ngày ấy đến nay, tôi vẫn trả đều cho ba ngài quan lớn món tiền đã hứa, và các ngài cũng mặc cho tôi sống hào hoa và phóng túng. Đấy, thưa tôn ông! Nguồn gốc tài sản làm ngài ngạc nhiên, ngoài ngài ra, chưa ai ngờ được nó trọng đại là ngần nào.

Khi Caxem nói xong, Giáo chủ lại càng muốn mắt thấy cái kho báu kỳ dị kia, cho nên ngài nói:

— Này ông Abuncaxem hào phóng! Liệu quả thật ở đời lại có kho của mà cách phung phí của ông cũng không làm cho nó nay mai đến phải cạn kiệt ư? Thề có chúa Ala! Tôi không thể tin được. Nếu thế này không phải là quấy quả quá, tôi xin ông cho tôi được xem cái kho ly kỳ ấy. Tôi thề rất độc với ông là không đời nào tôi lạm dụng lòng tin của ông, và thế nào tôi cũng báo đáp được thâm ân ấy.

Thấy Giáo chủ nói thế, Abuncaxem biến sắc, nét mặt đổi hẳn đi. Anh rầu rầu đáp:

— Tôi rất lấy làm phiền lòng vì chỉ có thể chiều ý hiếu kỳ của ngài với những điều kiện cực kỳ khó chịu, nhưng tôi lại không đành lòng để ngài rời khỏi nhà này mà còn có sở thích chưa được thỏa mãn, hoặc nguyện vọng chưa toại tâm. Vậy tôi phải bịt mắt ngài và dắt ngài đi, không khí giới, đầu trần, còn tôi thì cầm gươm, sẵn sàng sử dụng nếu thấy ngài có ý phạm lệ tục tân chủ. Tuy giữ gìn như thế, mà tôi vẫn cho là làm một việc rất dại dột, và không nên chiều ý ngài thì hơn. Vậy ngài có sẵn lòng nhận những điều kiện ấy không?

— Tôi sẵn sàng theo ông đi, và nhận những điều kiện ấy, với hàng nghìn điều kiện tương tự. Tôi xin thề trước Đấng tạo ra trời đất rằng ông sẽ không hối hận về việc thể tất lòng hiếu dị của tôi. Vả lại, tôi rất vừa lòng về sự cẩn trọng của ông, và không đời nào tôi lại oán thán ông vì lẽ đó.

Thế là Abuncaxem buộc khăn bịt mắt Giáo chủ, và cầm tay ngài dắt xuống một cái thang bí mật, vào trong một khu vườn rất rộng. Trong vườn, lối đi giao nhau chi chít. Sau khi đi quanh quẩn nhiều lần, họ mới đến một cái hầm sâu và rộng, cửa hầm có một tảng đá sát mặt đất đóng kín. Trong hầm, trước hết là một hành lang dài và dốc đi vào một phòng nghe có tiếng vang vang. Bấy giờ Caxem mới cởi khăn bịt mắt cho Giáo chủ. Ngài choáng mắt, vì căn phòng sáng rực rỡ do hào quang của những lưu ngọc đính xung quanh tường và trên trần. Giữa phòng, một bể cạn bằng ngọc trắng, tròn một trăm bộ, chứa đầy những vàng thoi và các thứ châu báu mà trí tưởng tượng nhất ở đời có thể mơ thấy được. Xung quanh bể là mười hai cột bằng vàng, đỡ không biết bao nhiêu là tượng ngọc đủ mười hai màu khác nhau, những cột ấy chẳng khác gì những bông hoa nở trên một mảnh đất ly kỳ.

Caxem dắt Giáo chủ đến thành bể và nói:

— Ngài xem đống đina và châu bảo đủ hình đủ kiểu này. Ấy đấy, nó mới vơi đi độ chừng hai đốt ngón tay, vậy mà bề sâu của cái bể này, không biết thế nào mà lường. Nhưng nào chỉ có đây thôi đâu!

Chàng đưa Giáo chủ sang phòng thứ hai: ngọc dát quanh tường cũng lấp lánh như phòng đầu. Ở giữa phòng, cũng lại một bể đầy ngọc, thứ thì đã chuốt rồi, thứ thì mới đưa chưa chuốt. Xung quanh bể thì um tùm những cây giống như cái cây mà chàng đã biếu nhà vua. Trên vòm có dòng chữ chạy dài: “Chủ kho này đừng sợ nó cạn. Không thể nào dùng cho hết được đâu! Nên sống cho thật sung sướng và kết nạp bạn bè, vì đời người chỉ có một lần, nó đã qua rồi thì không trở lại nữa; và đời ai không có bạn thì không phải là đời.”

Sau đó Caxem còn đưa khách đi xem nhiều phòng khác nữa, không phòng nào kém hai phòng đầu. Cuối cùng, thấy khách xem mãi những của báu đã mệt, chủ nhà bèn bịt mắt khách đưa ra khỏi hầm.

Lúc đã về tới lâu đài rồi, Giáo chủ An-Rasít nói với Caxem:

— Chủ nhân ơi! Xem những của cải mà mắt tôi đã thấy, với con bé gảy đàn và hai tiểu đồng đáng yêu mà ông đã cho tôi, thì ông không những là người giàu có nhất thiên hạ mà ông còn là người sung sướng nhất đời nữa. Chắc là hậu cung của ông có những cô gái đẹp nhất phương Đông, và những thiếu nữ xinh đẹp nhất trên các hải đảo.

Nhưng chàng thanh niên lại buồn bã nói:

— Vâng, thưa ngài, dĩ nhiên là trong nhà tôi có rất nhiều nô tì cực kỳ đẹp. Nhưng ngài tính tôi yêu họ làm sao cho được, vì lúc nào tôi cũng nhớ tới người bạc mệnh kia, con người thùy mị đáng yêu đã vì tôi mà bị ném xuống sông Nin. Chao ôi! Chẳng thà gia tài tôi chỉ là mấy đồng kẽm giắt trên khăn như người phu khuân vác ở Baxra này, mà tôi có được nàng Labiba, ái phi của quốc vương Ai-cập, thì tôi còn sung sướng hơn là sống không có nàng, với tất cả kho tàng kia, với hậu cung hiện tại của tôi.

Giáo chủ rất tán thưởng mối tình chung thủy của chàng thanh niên, và cũng kiếm lời khuyên giải trước khi chia tay.

Khi về tới Bátđa, ngài lập tức truyền lệnh tha cho Jafa. Trong số những tặng vật của Abuncaxem, ngài đem hai thanh niên cho lại viên tể tướng, người con gái gảy đàn và cái cây bằng ngọc với con công thì biếu hoàng hậu; ngài chỉ giữ riêng có cái cốc ngọc. Sau đó, ngài cử Jafa đệ sắc phong cho Abuncaxem tước vương ở Baxra và mời chàng đến Batđa chơi.

Khi Caxem đến kinh đô, chàng được Giáo chủ tiếp đón rất long trọng. Thật may, trong đám nữ ca của nhà vua, Caxem lại nhận ra được Labiba. Nguyên khi bị ném xuống sông Nin, nàng trôi theo dòng nước thì được một người thuyền chài cứu vớt và đem bán cho một lái buôn nô lệ. Người lái buôn giấu nàng ở một chỗ rất lâu, rồi mới đem sang Batđa bán vào cung Giáo chủ.

Dĩ nhiên là Giáo chủ An-Rasít lập tức gả nàng cho Abuncaxem. Vợ chồng đoàn tụ, đem nhau về sống cuộc đời phong lưu phú quý ở Baxra cho đến tận lúc đầu bạc răng long.

*

Sêhêrazát kể xong câu chuyện, nói:

— Truyện tuy ly kỳ, tâu Bệ hạ, nhưng vẫn chưa bằng “Truyện rắc rối về một người con ngoại tình đáng yêu.”

Vua Saria cau mày hỏi:

— Sêhêrazát, nàng muốn nói đến kẻ ngoại tình nào?

Cô con gái vị Tể tướng đáp:

— Đến kẻ mà thần thiếp sắp kể đức vua nghe về cuộc đời sóng gió ấy mà.

Và Sêhêrazát kể:

*

TRUYỆN RẮC RỐI VỀ MỘT NGƯỜI CON NGOẠI TÌNH ĐÁNG YÊU

Người ta kể rằng ở một thành phố Ả-rập nọ có ba người bạn thân chuyên làm nghề đoán dòng họ. Cả ba đều gan dạ, ranh mãnh. Họ có thể làm cho một anh keo xỉn tiêu hết túi tiền mà không biết. Họ hay tụ họp tại một căn buồng thuê của một quán trọ hẻo lánh; ở đấy họ có thể bàn định thoải mái, không làm phiền đến ai về một trò đùa, một vố chơi cho khách thành phố để mua vui với nhau cho qua ngày.

Phải nói là ngày thường họ không có ác ý, cử chỉ lại tao nhã, vẻ mặt bảnh bao. Bởi họ gắn với nhau như anh em nên tiền kiếm được, ít hay nhiều, họ chia đều, dùng một nửa mua thức ăn, một nửa mua hatsít, tối say sưa với nhau sau một ngày toại ý. Đèn nến sáng trưng, họ say một cách lịch sự, không hề xảy ra cãi cọ xô xát bao giờ; trái lại, vì hatsít chỉ làm tăng phẩm chất tốt đẹp cùng trí thông minh của họ thôi. Những lúc ấy, họ tìm ra lắm kế lạ, ai nghe được cũng lấy làm khoái trá.

Một hôm, hatsít bốc men lên đầu làm nay ra ở họ một ý hết sức táo bạo Sáng tinh mơ, bàn bạc đâu vào đấy xong, họ kéo nhau đến trước vườn ngự uyển, và trái với thói thường, họ cãi nhau, chửi nhau om sòm. Mắt trợn tròn, dáng điệu hung hăng, họ dọa đánh nhau, giết nhau.

Nhà vua lúc ấy đang dạo chơi trong vườn, nghe tiếng kêu la, tiếng huyên náo, bèn ra lệnh cho bắt mấy kẻ làm ồn. Lập tức bọn nội thần, hoạn quan chạy ra tóm cổ, vừa đánh, vừa lôi họ vào trước nhà vua. Trong lúc dạo chơi buổi sớm ngài bị những tiếng kêu thét quấy rầy, bèn cả giận quát lên:

— Bọn vô lại này, chúng mày là ai? Sao dám đến tận dưới chân tường cung điện nhà vua chúng bay mà cãi cọ nhau vô liêm sỉ thế?

— Tâu Bệ hạ! Chúng thần mỗi người một nghề, nhưng toàn là những tay cừ khôi cả. Chúng thần cãi cọ nhau chính là vì thế, xin Bệ hạ tha tội. Mỗi chúng thần đều là bậc thầy về nghề nghiệp của mình, nên ai cũng cho là mình hơn hai người kia. Tiếng bấc tiếng chì, dần dần chúng thần nổi nóng mà đâm ra chửi rủa nhau. Quên mất sự hiện diện đức vua của mình, chúng thần đã tuôn vào mặt nhau những lời lẽ thô bỉ. Đúng là no mất ngon, giận mất khôn! Vì nóng giận mà con người có giáo dục mất hết ý thức về nhân cách. Thật đáng xấu hổ cho chúng thần! Chúng thần không đáng được xử nhẹ tội trước đức vua.

Vua phán hỏi:

— Thế chúng bay làm nghề gì?

Anh thứ nhất sụp lạy hôn lấy đất rồi ngẩng đầu nói:

— Tâu Chúa công! Thần làm nghề xem đá quý, và thường người ta dễ công nhận thần là nhà bác học lỗi lạc nhất về cái khoa xem ngọc đá này.

Nhà vua lấy làm ngạc nhiên lắm:

— Lạy Chúa! Ngươi cứ liếc ngang liếc dọc, trông du côn hơn là bác học. Lần đầu tiên ta được thấy cả khoa học và yêu thuật tập hợp trong cùng một con người. Dù sao, ít nhất ngươi cũng nói ta hay thế nào là khoa xem ngọc đá?

— Đó là khoa học về nguồn gốc và dòng giống ngọc thạch, vừa nhìn đã biết thực hư, nhìn và sờ mà phân loại được chúng.

Nhà vua reo lên:

— Giỏi thật! Ta sẽ có cách thử tài.

Ngài quay về phía anh nhai hatsít thứ hai:

— Còn ngươi, ngươi làm nghề gì?

Anh này cũng sụp lạy mà nói:

— Tâu đức vua muôn đời! Thần làm nghề xem tướng ngựa. Mọi người đều cho thần là người Ả-rập hiểu biết thông thạo nhất về nguồn gốc và dòng giống ngựa. Thoạt nhìn là biết, không bao giờ nhầm, ngựa thuộc bộ lạc Anađet hay Mutay hay Bơni Khalet, hay Đaphia, hay Jabansama. Có thể đoán không sai, ngựa đã được nuôi trên cao nguyên Nơjet hay giữa đồng cỏ Nơfu, ngựa thuộc giống Aju hay Jơđrân hay Sâyfi, hay Ximri, hay En Krut. Thần có thể biết đích xác đến từng tấc, từng gang, quãng đường ngựa đã qua trong một thời gian, hoặc chạy nước kiệu, hoặc bước thong thả, hoặc phi thật nhanh. Biết cặn kẽ bệnh chưa phát lộ, bệnh sắp mắc phải của ngựa, biết được bố mẹ, ông bà, tổ tiên năm đời đã chết vì bệnh gì. Có thể chữa được những bệnh được coi là không thể chưa được và khiến một chú ngựa đang hấp hối đứng dậy được ngay. Tâu đức vua muôn đời! Đấy mới là một phần điều thần có thể làm được, không dám kể hết, sợ mang tiếng khoe khoang.

Nói rồi, anh ta cúi mặt, nghiêng mình trước nhà vua. Ngài nghe xong, phán bảo:

— Lạy Chúa! Vừa là một nhà bác học, vừa là một tên bả gà. Kỳ lạ quá! Nhưng ta sẽ có cách thẩm tra môn khoa học của hắn.

Rồi ngài hỏi tiếp anh nhai hatsít thứ ba. Anh ta là người ranh mãnh nhất trong bọn họ.

— Tâu đức vua muôn đời - anh ta nói - nghề của thần, chắc chắn là cao quý nhất, và cũng khó khăn nhất vì nếu bạn của thần, hai nhà bác học ấy xem được tướng cho ngọc, cho ngựa, thì thần xem tướng được cho người. Bạn thần là những nhà bác học lừng danh mà thần là vành hoa trên đầu họ. Tâu Chúa công! Thần có thể biết nguồn gốc thật của đồng loại, không phải nguồn gốc gián tiếp mà trực tiếp, thứ nguồn gốc người mẹ không biết chắc chắn, người cha lại càng không biết gì. Thần chỉ cần trông thấy người, nghe giọng nói là nói được ngay anh ta là con thật hay con ngoại tình, cũng biết như thế về bố, mẹ cùng tất cả những người khác trong gia đình anh ta. Nhờ có môn khoa học mà đức Ban Phát chia cho, thần đã làm cho biết bao công hầu khanh tướng tỉnh ngộ về dòng họ, dùng những chứng cớ xác thực cho thấy bà mẹ của các ngài đã lang chạ khi thì với một anh chăn lạc đà, hoặc chăn lừa, khi thì với một anh đầu bếp hoặc một quan thị vờ, khi thì với một tên mọi đen hoặc một tên nô lệ mạt hạng, hay đại khái là như thế. Nếu là một phụ nữ, thần cũng đoán được, qua tấm mạng che mặt, dòng họ, chủng tộc cho đến cả nghề nghiệp của bố mẹ chị ta. Tâu đức vua muôn đời! Đấy chỉ là một phần trong những điều thần biết. Khoa xem tướng người rộng lắm. Chỉ để kể hết các ngành của nó, thần phải ở đây làm nhọc mắt nhà vua suốt cả một ngày. Như thế thì, tâu Chúa công, Người thấy rõ là môn khoa học của thần đáng trọng hơn nhiều lắm cái môn của hai ông bạn thần đây. Trên mặt đất này, chỉ có thần am hiểu, trước đấy không một ai biết môn học ấy. Nhưng khoa học nào cũng do đức Ala ban cho, hiểu biết nào cũng là vay mượn ở lòng quảng đại của Người. Tốt nhất vẫn là đức khiêm nhường.

Nói rồi, anh ta cúi mặt lui về đứng cùng hai anh kia thành một hàng trước mặt nhà vua.

Nhà vua ngạc nhiên lắm, nghĩ: “Lạy Chúa! Ghê gớm thật! Nếu tên thứ ba nói đúng thì hắn quả là nhà bác học kỳ lạ nhất của thời đại này và của mọi thời đại. Ta giữ cả ba lại trong cung, chờ dịp thử thách kiến thức lạ lùng của họ. Nếu chúng nói láo, ta sẽ cho đóng cọc vào người.”

Vua truyền bảo viên Tể tướng:

— Giữ họ lại. Cho mỗi người một phòng trong cung, mỗi ngày mỗi người một suất bánh, một suất thịt, còn nước thì tùy thích.

Lệnh được thi hành ngay. Ba người nhìn nhau như nói với nhau bằng mắt: “Hào phóng kiểu lạ! Chúng mình chưa từng bao giờ nghe nói đến một ông vua đại lượng mà chi ly như lão này. Nhưng mà, lạy đức Ala! Nghề xem tướng của chúng ta không phải vô dụng. Vội vã hay không thì thời gian của chúng ta vẫn cứ đến.”

Về phần nhà vua, dịp mong đợi đã đến. Một ông vua láng giềng gửi tặng nhiều thứ hiếm hoi, trong số đó có một viên ngọc đẹp lạ thường, trắng, trong, nước ngọc tinh khiết hơn mắt gà trống. Vua nghĩ tới anh xem tướng ngọc, đưa viên ngọc bảo xem xét và nói xem sao. Anh ta đáp ngay:

— Chẳng cần xem tất cả các mặt, hoặc nhìn xuyên qua, hoặc nhìn bằng ánh phản chiếu, cũng chẳng cần cầm nó lên, chẳng cần nhìn nó nữa. Muốn biết nó có giá và đẹp thế nào, thần chỉ cần dùng ngón út bàn tay trái sờ vào, nhắm mắt cũng biết hết.

Vua còn ngạc nhiên hơn lúc gặp lần đầu, tự nhủ: “Đây là lúc biết được thực tài của hắn”. Vua trao viên ngọc. Anh ta nhắm mắt lấy ngón tay út chạm vào. Bỗng y lùi lại, vẫy tay như bị cắn hay bị đốt, và nói:

— Tâu Chúa công! Ngọc này không có giá trị gì hết, vì không phải giống ngọc tinh khiết, lại còn có một con sâu trong ruột.

Vua nghe thế, máu điên sặc lên mũi. Ngài quát:

— Đồ con lợn! Nước ngọc trong suốt, óng ánh thế kia, lại là tặng phẩm của một vị vua, mà mi dám nói thế à?

Ngài gọi viên quan hành hình:

— Đóng cọc xuyên suốt người thằng nói láo khốn nạn này cho ta!

Viên quan, một người khổng lồ, tóm lấy nhà xem tướng, nhấc lên như nhấc một con chim và sắp lấy cọc nhọn xuyên qua người thì vị Tể tướng, một ông già khôn ngoan, dè dặt, biết điều, vội can:

— Tâu đức vua muôn đời! Hẳn là con người đã nói quá lên về sự hiểu biết của hắn, mà cái gì thái quá cũng đáng kết tội. Nhưng có thể điều hắn nói không hoàn toàn vô căn cứ, và như thế tội chết của hắn chưa thật thỏa đáng trước đức Chúa tể của hoàn vũ. Tâu Chúa công! Đời một con người bất kể là ai, cũng đáng quý hơn viên ngọc quý nhất và nặng cân hơn trên cán cân của Đức Cầm Cân. Nên hoãn việc hành hình cho đến khi có chứng cớ rạch ròi. Mà chỉ có thể có chứng cớ bằng cách bổ đôi viên ngọc. Nếu có con sâu trong ấy thì y nói đúng. Nếu viên ngọc không có gì, không có rạn nứt bên trong thì quan ngục hình cứ việc gia hình thật nghiêm khắc.

Vua lấy làm phải, cho bổ đôi viên ngọc. Và ngài cùng mọi người có mặt sững sờ thấy có một con sâu trắng từ trong viên ngọc bò ra. Gặp không khí, sâu bốc cháy, thành khói bay đi không để lại dấu vết gì.

Khi bớt kinh ngạc, vua bèn hỏi:

— Bằng cách gì ngươi thấy được con sâu trong lòng hòn ngọc mà chúng ta không một ai có thể thấy được?

Anh ta khiêm tốn đáp:

— Đầu ngón tay út của thần có một con mắt tinh tường, và ngón tay cũng rất nhạy cảm với cái nóng lạnh của ngọc.

Vua truyền tha cho anh ta, và dặn lại viên quan:

— Hôm nay, tăng cho anh ta gấp đôi suất bánh và thịt, còn nước thì tha hồ.

Đó là về phần anh xem tướng ngọc.

Còn về anh xem tướng ngựa, thì thế này:

Ít lâu, sau câu chuyện viên ngọc có sâu, nhà vua được một tù trưởng hùng cường, chư hầu ở giữa xứ Karabi, tiến dâng một con ngựa hồng nâu đẹp lắm. Vua rất ưng, suốt mấy ngày liền luôn luôn xuống chuồng ngựa ngắm nghía. Vua không quên là trong cung có anh xem tướng ngựa. Vua truyền gọi đến và bảo:

— Trước đây không lâu, ngươi có nói là biết xem ngựa. Thế ngươi có sẵn sàng chứng tỏ ngươi biết về nguồn gốc và dòng giống ngựa nữa không?

— Tâu đức vua muôn đời! Đã hẳn là thần xin vâng lệnh.

— Ta là chúa tể của muôn vật, muôn loài, nắm toàn quyền sinh sát. Ta thề nếu có sai, có lầm, có lẫn trong lời nói của ngươi thì ta sẽ bắt lầm; có lẫn trong lời nói của ngươi, thì ta sẽ bắt ngươi phải chết một cách thảm khốc nhất đấy, nghe chưa!

— Thần xin tuân chịu.

Vua sai dắt ngựa quý đến.

Anh ta chỉ liếc qua, một lần thôi, rồi cau mặt, mỉm cười mà tâu:

— Thần đã thấy và đã biết hết!

— Thấy gì, biết gì vậy?

— Tâu đức vua muôn đời! Thần thấy rằng quả thật con ngựa này đẹp hiếm có và thuộc một nòi cực tốt. Các đường nét của ngựa cân đối, dáng đi hào hùng, tràn đầy sinh lực, cử động lý tưởng. Vai ngựa thanh tú, cổ tuyệt mỹ, yên cao, chân thép, đuôi uốn cong, bờm dày quét đất. Còn cái đầu thì có tất cả đặc điểm của đầu ngựa xứ Ả-rập: đầu to, nơ phía trên, tai cách xa mắt, hai mắt cách xa nhau đẹp như mắt linh dương; quanh mắt không có lông, da đen bóng mịn màng. Phía dưới mặt ngựa như thắt lại cho đến đầu môi, gần thành như một mũi nhọn. Môi dưới rộng hơn môi trên, tai to, dài, thanh tú như tai sơn dương. Sắc hồng nâu lại là sắc đẹp nhất. Tóm lại, đây là con vật rực rỡ mười phân vẹn mười, chắc chắn nó sẽ là con ngựa đứng đầu trên trái đất, không thể tìm được một con thứ hai như nó, nếu nó không có một khuyết tật mà mắt thần vừa khám phá ra, tâu Bệ hạ.

Chỉ lơ đãng nhìn một cái mà miêu tả đúng quá, anh xem tướng ngựa đã khiến nhà vua sửng sốt. Nhưng nghe nói đến khuyết tật của con vật yêu quý, nhà vua không chịu nổi. Mắt nảy lửa, ngực thắt lại, vua quát, giọng run lên:

— Tên lừa bịp đáng nguyền rủa kia! Mi dám nói đến khuyết tật ở một con vật kỳ diệu thế kia, con giống cuối cùng của dòng ngựa Arabi cao quý?

Anh ta bình tĩnh đáp:

— Đức vua đã bị xúc động vì lời nói của kẻ nô lệ này thì nó sẽ không dám nói thêm nữa.

Vua vẫn quát:

— Mi phải nói nữa đi!

— Thần chỉ dám nói nếu đức vua cho phép được nói tự do.

— Được, cứ nói! Không được giấu ta điều gì.

— Tâu Bệ hạ! Con ngựa này là ngựa nòi, thuộc một dòng ngựa thuần khiết. Nhưng chỉ có bố nó thuộc dòng này thôi, còn mẹ nó, thần không dám nói.

Nhà vua mặt rúm lại, thét:

— Mẹ nó thế nào? Nói ngay!

— Lạy đức Ala! Mẹ con ngựa tuyệt mỹ này thuộc một giống súc vật khác hẳn. Nó không phải là một con ngựa cái mà là một con trâu biển nái.

Nhà vua nghe thế, giận ứ tràn hông, nghẹn lời một lúc mới thét lên:

— Đồ chó má! Mi thật đáng chết, không nên để mi sống.

Ngài vẫy viên quan hành hình:

— Đóng cọc xuyên qua lỗ trôn hắn cho ta!

Viên quan khổng lồ nhấc bổng y lên đặt trôn vào mũi nhọn cây cọc, chuẩn bị buông tay cho cả sức nặng người hắn ấn xuống, rồi dùng mũi khoan phía trên mà xoáy vào.

Tể tướng, con người của Công lý lập tức xin vua cho hoãn lại.

— Tâu Chúa công! - ông nói - tên xem tướng này quả là vụng dại, kém suy đoán nên mới dám bảo ngựa là con của một con trâu biển nái. Muốn cho y thấy tội, xin cho gọi tên giám mã của viên tù trưởng Ả-rập đã dẫn ngựa tới đây, hỏi anh ta cái túi đựng tờ khai sinh của ngựa để biết về nguồn gốc con vật. Ngựa nào thuộc dòng cao quý cũng đều đeo ở cổ một cái túi con như một cái ống, có danh chức và nguồn gốc của nó.

Vua chuẩn y lời tâu, cho gọi viên giám mã đến. Anh này lấy trong người ra một cái túi bằng da khảm ngọc dâng lên. Vua mở lấy ra một mảnh giấy da có dấu ấn của tất cả những vị tù trưởng nơi con ngựa sinh ra cùng những lời chứng nhận của những ai đã chứng kiến cuộc giao phối ngựa-trâu.

Rốt cuộc, tấm giấy da cho biết con ngựa tơ dâng vua có bố là một con ngựa giống thuộc dòng máu tinh khiết của loài ngựa Xêgiajêđrân và có mẹ là một con trâu biển nái. Ngựa giống một hôm rong chơi trên bãi biển, gặp trâu nái thì hí lên khoái trá mà nhảy nó đến ba lần. Trâu bị bọn kỵ mã bắt nuôi và đến ngày đến tháng nó đẻ ra con ngựa tơ màu hồng nâu này. Nó cho con bú, giữa nơi bộ lạc. Tờ giấy da đã ghi như thế đấy.

Nghe chính vị Tể tướng đọc tờ chứng chỉ có đóng dấu hẳn hoi, có tên các tù trưởng cùng người làm chứng, nhà vua thấy bối rối về sự việc dị kỳ, đồng thời ngạc nhiên về cái môn đoán định chính xác của tên xem tướng ngựa. ngài bảo viên quan giữ cọc:

— Thôi, thả hắn xuống khỏi tấm ván của mũi khoan.

Ngài hỏi y:

— Sao chỉ nhìn qua mà ngươi biết được về nòi giống, nguồn gốc, phẩm chất và sự sinh nở của con ngựa tơ? Ngươi nói đúng và lạy đức Ala, lời ngươi được chứng minh không gì chối cãi được. Ngươi thấy được những dấu hiệu gì về khuyết tật của con vật xinh đẹp?

— Tâu Chúa công, dễ thôi! Thần nhìn móng chân nó. Xin đức vua nhìn thử coi.

Vua nhìn và thấy móng nó chĩa hai, dày, dài như móng trâu chứ không liền, nhẹ và tròn như móng ngựa. Ngài thốt lên:

— Lạy Chúa! Người là toàn năng!

Rồi ngài dặn bọn quan hầu:

— Hôm nay tăng gấp đôi suất thịt và suất bánh của anh ta, còn nước thì tùy thích.

Đó là về phần anh xem tướng ngựa. Còn về phần anh xem tướng người thì có khác.

Nhà vua được chứng kiến hai chuyện lạ lùng, nghĩ: “Lạy Chúa! Hẳn là tên vô lại thứ ba còn khiếp hơn nữa. Ai biết được hắn sẽ khám phá ra những gì.”

Lập tức ngài cho đòi đến, phán:

— Ngươi còn nhớ những điều ngươi nói trước mặt ta về khoa xem tướng người. Ngươi có thể biết được nguồn gốc trực tiếp của đàn ông, điều mà mẹ đứa trẻ biết ít nhiều còn cha thì mù tịt. Ngươi cũng còn nhớ đã nói như thế về nguồn gốc của phụ nữ. Ta muốn biết ngươi còn dám nói như thế nữa và chứng minh trước mặt ta không?

Anh xem tướng người, anh chàng nhai hatsít thứ ba đáp:

— Tâu đức vua muôn đời! Thần đã nói thế và vẫn tiếp tục nói thế.

Nhà vua rời ngai vàng, bảo anh ta đi theo, và trái với thông tục, dẫn vào hậu cung sau khi đã truyền lệnh cho hoạn quan bảo với cung nữ phải đeo mạng che mặt vào. Hai người vào phóng ái phi của vua lúc bấy giờ. Vua bảo:

— Bây giờ, cúi lạy nữ chủ của ngươi, rồi nhìn mà nói ta hay những điều ngươi biết.

Anh ta nhìn qua, chỉ nhìn nhanh một lần thôi mà rằng:

— Tâu đức vua, thần đã xem xét xong.

— Vậy thì theo ta.

Vua đi trước, anh ta theo sau, mãi cho đến điện Cần chính. Ở đây, vua cho mọi người rút lui, chỉ để lại vị Tể tướng rồi hỏi anh ta đã thấy được những gì.

— Tâu Chúa công - anh ta đáp - thần thấy một thiếu nữ duyên dáng, hấp dẫn, thanh lịch, tươi mái, khiêm nhường. Thật là toàn thiện toàn mỹ, không thể đòi hỏi gì thêm vì bà có mọi điều làm vui tấm lòng, làm đẹp con mắt. Nhìn từ phía nào cũng thấy bà thật cân đối, hài hòa. Căn cứ ở vẻ bề ngoài, ở sự thông minh trong đôi mắt linh lợi, biết bên trong bà có đủ các phẩm chất cao quý. Đấy là những điều thần đã thấy ở người thiếu nữ tối cao đó.

Nhưng vua phán:

— Không phải thế đâu, anh thày tướng ơi. Ngươi phải nói về nguồn gốc dòng dõi của nữ chủ ngươi kia, ái phi đáng kính của ta.

Anh xem tướng bỗng làm ra vẻ thận trọng, kín đáo:

— Đấy là một điều tế nhị, thần không biết có nên nói hay không.

— Lạy Chúa! Ta gọi ngươi đến là để nghe nói. Biết gì, cứ nói, và nên thận trọng, đồ khốn kiếp!

Anh ta vẫn bình tĩnh:

— Trong tất cả những con người mà đấng Ala tạo nên, bà ta sẽ là bậc hoàn hảo nhất nếu như không có một khiếm khuyết nguyên thủy làm mờ đi vẻ tuyệt mỹ của bà.

Nghe nói đến khiếm khuyết, nhà vua cau mày rồi điên tiết rút thanh gươm cong nhảy bổ vào anh thày tướng, chực chém đầu.

— Đồ chó má, đồ con chó! Hẳn mi sắp bảo ái phi ta là con cháu một con trâu biển nào, hoặc có một con sâu trong mắt hay ở chỗ nào khác trong người. Ôi, đồ con hoang nghìn lần kia! Cho mi một lưỡi gươm cho xong đời!

Và ngài chắc chắn sẽ làm thế, nếu vị Tể tướng khôn ngoan và thận trọng không cản tay ngài lại.

— Tâu Chúa công! Chưa thật rõ về tội trạng của y thì chưa nên giết.

Vua hỏi anh xem tướng đã bị vua đánh ngã, đang nằm dưới đầu gối vua:

— Nào, nói đi! Ngươi thấy ái phi ta có lỗi gì?

Vẫn giọng bình tĩnh, anh ta đáp:

— Tâu đức vua muôn đời! Nữ chủ của thần, ái phi đáng kính của bệ hạ là một người mỹ lệ và hoàn hảo, nhưng bà mẹ trước đây là một vũ nữ, một người đàn bà tự do ở bộ tộc du mục Gadia, con gái một người làm đĩ!

Vua giận quá, nghẹn lời, một lúc mới nói với viên Tể tướng:

— Khanh đi tìm ngay ông bố của ái phi ta, hiện là quản gia trong cung, và dẫn đến đây.

Vua vẫn giữ anh xem tướng dưới đầu gối mình. Khi viên quản gia đến, vua phán:

— Ông thấy cây cọc này chứ? Nếu không muốn ngồi trên đầu nhọn của nó thì nói ngay cho ta biết, con gái ông, ái phi của ta, đã sinh ra từ một bà mẹ như thế nào?

— Tâu vị chủ tối cao của thần! Thần xin nói lên sự thật, vì chỉ có thế mới mong thoát chết. Tâu Bệ hạ! thời trẻ thần sống đời tự do nơi sa mạc. Khi có một đoàn thương gia đi qua, trả lộ phí cho bộ lạc của thần, thì thần đi hộ tống họ. Một lần, một đoàn của thần hạ trại gần khu giếng của bà Zôbêiđa - mong đức Ala phù hộ cho bà - thì có một nhóm phụ nữ của bộ lạc du mục Gadia đi qua. Ở bộ lạc này có tục con gái đến tuổi dậy thì, thì tự hiến thân cho đàn ông sa mạc. Họ lang thang từ bộ lạc này qua bộ lạc khác, từ trại này qua trại khác, đem nghệ thuật làm dáng và yêu đương làm đẹp lòng những chàng kỵ mã trẻ trung. Nhóm phụ nữ này ở với đoàn chúng thần vài ngày thì ra đi, tìm nam giới ở bộ lạc khác. Sau khi bọn họ đi khuất, thần thấy ủ rũ dưới bóng cây một cô gái khoảng năm tuổi mà có lẽ bà mẹ, một phụ nữ Gadia, đánh lạc hoặc bỏ lại gần khu giếng. Con bé, nước da nâu như chà là chín, kháu khỉnh xinh xắn quá chừng nên thần nhận nuôi ngay. Con bé sợ sệt như một con hươu non lần đầu vào rừng. Tuy vậy, thần vẫn dỗ được, đưa về cho vợ. Vợ thần nuôi dưỡng như chính con mình đẻ ra. Con bé càng lớn càng xinh, đến tuổi trưởng thành thì không một cô gái sa mạc nào, dù mỹ miều đến đâu có thể sánh nổi. Còn thần, tâu Chúa công, thần thấy đắm say nàng. Và vì không muốn bậy bạ, thần cưới làm vợ dù dòng dõi nàng thấp kém. Và nhờ hồng ân, nàng sinh ra đứa con gái được Bệ hạ đoái tới, chọn làm ái phi. Đấy là sự thật về mẹ đứa con gái của thần. Thần xin lấy đức Sứ giả Môhamat - cầu chúc Ngài bình an - mà thề rằng thần không thêm không bớt một mảy may.

Vua nghe lời thú nhận chân tình, thấy lòng như cất được một mối lo âu cấu xé, một nỗi buồn phiền đớn đau. Vì ngài vẫn tưởng ái phi là con gái một mụ đĩ người Gadia, nhưng nghe chuyện thì ngược hẳn lại, vì dù là gái Gadia, bà mẹ ái phi, trước khi lấy viên quản gia trong cung, vẫn là gái đồng trinh.

Và ngài nghĩ đến anh xem tướng mà ngạc nhiên. Ngài hỏi:

— Hỡi vị bác học! Làm thế nào mà ngươi biết được ái phi của ta là người Gadia, con gái vũ nữ, người vũ nữ con một mụ đĩ?

Anh xem tướng, kẻ nhai hatsít đáp:

— Có gì đâu! Trước hết là do cái nghề của thần nó cho phép khám phá ra điều ấy. Thứ đến là sự hiểu biết về giống người Gadia. Phụ nữ Gadia, ai cũng có lông mày rậm giao nhau, mắt ả rậm đen láy như mắt bà phi.

Nhà vua hài lòng, và để cho anh xem tướng thấy rõ sự hài lòng đó, ngài bảo bọn quan hầu:

— Hôm nay, nhà bác học đặc biệt này được gấp đôi suất thịt và suất bánh, còn nước uống thì tùy ý!

Đấy là về phần anh xem tướng người. Nhưng chưa hết!

Quả thế! Nhà vua suốt đêm hôm sau nghĩ về ba chàng nọ, về sự uyên thâm sâu sắc của khoa xem dòng giống, tự bảo: “Lạy Chúa! Nghe anh xem tướng người nói về ái phi của ta, hẳn phải thừa nhận y là người hiểu biết nhất nước. Mà ta, vua đây, dòng dõi chân chính của biết bao vị vua, ta cũng muốn biết hắn sẽ nói gì về nguồn gốc của ta”. Ngài liền cho đòi anh ta đến, phán:

— Hỡi vị cha của khoa học kia! Ta không có lý gì không tin lời nhà ngươi. Giờ, ta muốn ngươi nói ta nghe về nguồn gốc cùng dòng dõi đế vương của ta.

— Tâu đức vua muôn đời! - anh ta nói - nhưng Bệ hạ phải hứa an toàn cho thần. Tục ngữ có câu: “Đức vua nổi giận, thì cổ mi nguy. Thà trốn ngay đi, chịu xử vắng mặt”. Thần nhát lắm, có phải tội xuyên cọc thì cũng xin được xử vắng mặt thôi.

Nhà vua bèn nói:

— Ta lấy đầu ta bảo đảm an toàn cho ngươi. Dù ngươi nói gì, ta cũng tha tội trước cho.

Vua quẳng cho anh ta chiếc khăn tay bảo mệnh. Anh ta bèn nhặt chiếc khăn và nói:

— Tâu đức vua muôn đời! Xin cho mọi người ra hết, chỉ Bệ hạ với thần ở lại đây.

— Sao vậy?

— Vì đức Ala Quyền Lực Tối Cao còn được gọi là Đức Che Giấu. Điều gì lộ ra mà có hại thì Người lấy tấm màn bí mật che giấu đi.

Nhà vua truyền lệnh cho mọi người lui, kể cả viên Tể tướng.

Còn lại một mình với nhà vua, anh xem tướng tiến đến ghé sát tai vua nói:

— Tâu đức vua muôn đời! Người chỉ là một đứa con hoang và thuộc loại hạ cấp!

Nghe mấy lời khủng khiếp, táo tợn không ngờ ấy, nhà vua vàng mặt, tay chân rã rời, như không nghe không thấy gì, như người say mà không uống, và sùi bọt mép, lảo đảo, tự để ngồi bệt xuống sàn, và cứ ngồi như thế rất lâu khiến anh xem tướng không rõ nữa nhà vua đã chết thật hay chết vờ, hay vẫn sống. Nhưng rồi cuối cùng nhà vua tỉnh lại, đứng lên và bình tĩnh nói với anh xem tướng:

— Nếu lời ngươi nói được chứng thực là đúng và ta có chứng cớ chắc chắn để không hoài nghi gì nữa, thì ta xin lấy Chân Lý của Đấng đã đặt ta lên đầu lên cổ lũ tôi tớ của Người mà thề rằng ta sẽ từ bỏ chiếc ngai vàng không còn xứng với ta và trao tất cả vương quyền cho ngươi vì không ai có thể xứng đáng với vương quyền ấy bằng ngươi. Nhưng nếu ngươi bẻm mép nói láo, ta sẽ bóp cổ chết tươi!

Anh ta đáp:

— Thần xin lĩnh ý. Không sao cả!

Tức thì, vua đứng dậy tuốt kiếm, nhằm phòng thái hậu bước vào và nói:

— Tôi xin lấy Đức đã tách trời khỏi nước, mà thề: Tôi hỏi mà bà không nói thật, tôi sẽ dùng kiếm này băm nhỏ bà ra.

Vua vung kiếm, mắt nảy lửa, bọt mép sùi ra. Thái hậu vừa sợ vừa uất vì thứ ngôn ngữ ít bình thường này.

— Lạy Chúa! - bà nói - Hãy bình tĩnh nào! Con muốn biết điều gì, cứ hỏi. Có thế nào mẹ sẽ trả lời thế ấy.

— Xin bà cho biết ngay, không up mở, tôi có phải là con Vua cha không, có thuộc dòng dõi Vương giả của tổ tiên không?

— Vậy thì, không úp mở, mẹ cho con hay: con đích thực là con một tên đầu bếp. Nếu con muốn biết thì chuyện là thế này:

Nhà vua mà cho đến bây giờ con vẫn tưởng là cha con, lấy mẹ và ở chung với mẹ theo lệ thường. Nhưng đức Ala không cho vua có khả năng có con. Mẹ không sinh nở được để thỏa lòng vua và có người nối ngôi cho dòng họ. Vua buồn lắm, biếng ăn biếng ngủ, sức khỏe hao mòn. Thái hậu giục vua lấy vợ thứ hai, người vợ này cũng không sinh con. Thái hậu lại khuyên lấy người thứ ba. Thế này thì mẹ cứ tụt dần mãi đến thứ bậc cuối cùng mất, mà tình cảnh đối với nhà vua cũng chẳng tiến gì được hơn. Mẹ quyết định cứu vãn lấy địa vị mình, cũng là cứu vãn ngôi báu. Mẹ chỉ còn chờ cơ hội để thực hiện ý định tốt đẹp đó.

Một hôm, nhà vua - vốn dĩ ít ăn mà gầy rộc đi - thèm món gà nhồi, mới ra lệnh cho viên đầu bếp làm món này. Y đến bắt gà nuôi trong những chiếc lồng dưới cửa sổ trong cung. Quan sát kỹ, mẹ thấy hắn trẻ khỏe, vai vuông vắn, người cao lớn, thật vừa ý trong việc mẹ trù liệu. Nghiêng xuống cửa sổ, mẹ ra hiệu cho hắn lên, theo cửa bí mật. Mẹ tiếp hắn trong buồng. Chuyện xảy ra nhanh chóng thôi, vì khi xong việc, mẹ đâm hắn một nhát dao găm vào ngực. Hắn ngã ngửa, chết ngay. Mẹ cho bọn nữ tì trung thành kín đáo đem chôn trong một cái hố đào sẵn trong vườn. Hôm đó, vua không được ăn gà nhồi, và nổi trận lôi đình không hiểu tên đầu bếp biến đâu. Nhưng, từng ngày, từng ngày, chín tháng sau mẹ sinh con, khỏe mạnh và cứ mạnh khỏe mãi. Nhà vua mừng lắm, ăn thấy ngon, sức khỏe phục hồi. Ngài ban phát quà cáp và ân huệ cho triều thần và mọi người trong cung, mở hội ăn mừng cho dân chúng suốt bốn mươi ngày đêm liên tiếp. Sự thật về chuyện sinh đẻ, dòng giống, nguồn gốc của con là như thế đấy. Mẹ lấy đức Sứ giả - cầu chúc Ngài bình an - mà thề rằng mẹ chỉ nói điều mẹ biết.

Nghe xong, vua đứng dậy, khóc mà bước ra khỏi buồng Thái hậu. Ngài vào điện Cần chính, ngồi xuống sàn, trước mặt anh xem tướng thứ ba, không nói không rằng, nước mắt lã chã theo kẽ những sợi râu dài mà chảy. Một lúc lâu, ngài mới ngửng đầu hỏi anh xem tướng:

— Lạy chúa Ala! Ngươi nói đúng. Nhưng hãy cho ta hay vì sao ngươi lại khám phá ra ta là một đứa con hoang ti tiện?

— Tâu Bệ hạ! Khi mỗi đứa trong bọn thần đã tỏ được tài năng khiến Bệ hạ hết sức đẹp lòng, Bệ hạ ra lệnh thưởng cho gấp đôi suất thịt và bánh, còn nước thì tùy thích. Do sự hào phóng một cách ti tiện, do ngay tính chất của sự rộng rãi ấy, thần đoán ngay rằng Bệ hạ chỉ có thể là con của một tên đầu bếp, hậu duệ của một tên đầu bếp, huyết thống của một tên đầu bếp. Những vị vua, con các đấng vương giả, không có thói quen lấy thịt thà hoặc những vật tương tự thưởng công cho tài đức, mà thưởng bằng những tặng vật huy hoàng, những chiếc áo bào, những của cải vô giá kia! Thần khó có thể nghĩ khác về nguồn gốc hoang dại của Bệ hạ. Khám phá ấy có gì đáng kể.

Nhà vua bảo anh ta bỏ áo ra, rồi cởi áo bào, mũ miện của mình tự tay khoác cho anh ta, đặt anh lên ngai vàng, cúi đầu sát đất nguyện làm một kẻ chư hầu trước đấng quân vương. Liền đó, ngài gọi vị Tể tướng, các quan lớn nhỏ trong triều đến để họ nhận anh là vua chính thức.

Vua mới cho mời hai bạn, hai chàng xem tướng, hai kẻ nhai hatsít, phong cho một người làm Hữu vệ, một người làm Tả vệ tướng quân, vẫn giữ lại vị Tể tướng cũ vì ông này biết tôn trọng công lý.

Đấy là chuyện ba chàng xem tướng. Còn chuyện vị vua cũ, thì chỉ mới bắt đầu.

*

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại. Cô em, cô Đinaczát bé bỏng, mà cứ mỗi ngày qua, mỗi đêm qua lại xinh đẹp hơn, lại béo tốt hơn, lại sáng ý hơn, lại chăm chú hơn, lại yên lặng hơn. Đinaczát đang co ro trên tấm thảm bỗng nhỏm dậy mà rằng:

— Chị ơi! Lời chị sao mà êm ái dịu dàng, sao mà vui tươi ngon ngọt làm vậy!

Sêhêrazát mỉm cười ôm lấy cô, nói:

— Đúng đấy! Nhưng chuyện đã thấm vào đâu so với chuyện chị sẽ kể đêm mai, nếu như đức vua của chúng mình còn cho phép.

Vua Saria phán:

— Ôi Sêhêrazát! Mai nàng sẽ có thể kể tiếp câu chuyện ly kỳ mới chỉ bắt đầu này. Nếu nàng không mệt thì nàng kể ngay đi, vì ta nóng lòng muốn biết cái gì xảy đến cho vị vua cũ, ông vua con hoang ấy. Cầu đức Ala nguyền rủa những mụ đàn bà ghê tởm. Ta phải thú nhận rằng Thái hậu, mẹ ông vua này, ngủ với tên đầu bếp là có ý định tốt, không phải để thỏa lòng dục. Xin Chúa hãy thương lấy bà! Còn con mụ khốn nạn phóng đãng, con chó má đã hư đốn với tên mọi Maxut, thì không phải vì muốn giữ ngai vàng cho con cháu ta. Mong đức Ala đừng thương hại hắn!

Vua Saria nói thế rồi nhăn mày ghê gớm, mắt trắng ra, nhìn nghiêng nói thêm:

— Còn nàng, Sêhêrazát hỡi! Ta bắt đầu nghĩ rằng có lẽ nàng không giống cái bọn vô liêm sỉ mà ta đã cho chặt đầu.

Sêhêrazát nghiêng mình trước nhà vua dữ tợn:

— Cầu đức Ala để Bệ hạ sống lâu, và cho thiếp được sống đến ngày mai để kể hầu Người chuyện xảy đến cho vị con hoang đáng yêu nọ.

Nói xong, nàng lặng im.

Nhưng đến đêm 831…

Cô Đinaczát bé nhỏ nói với chị:

— Lạy Chúa! Nếu chị không buồn ngủ, xin chị kể cho biết chuyện ông vua cũ, con hoang của tên đầu bếp, ra sao.

— Vì lòng tôn kính đức vua đại lượng của chị em mình, chị xin sẵn sàng.

Và nàng kể:

*

Sau khi đã nhường ngai vàng và quyền uy cho anh chàng xem tướng thứ ba, vua cũ khoác bộ áo giáo sĩ hành hương, rồi không trù trừ về nghi thức vĩnh biệt mà ông cho là không cần thiết, và cũng chẳng đem theo gì, ông lên đường đi Ai-cập, định sống ở đấy một mình cho khuây khỏa mà nghĩ về thân phận. Sau một cuộc hành trình mệt nhọc, hiểm nguy, ông đến được Lơke huy hoàng, thành phố mênh mông, khác xa những tỉnh thành của nước ông; một thành phố mà chỉ đi quanh cũng mất ba ngày rưỡi. Ông thấy quả là một trong bốn kỳ quan cùng với cầu sông Sanja, đèn pha An-Ixkanđria và ngôi đền Đamát. Nhà thơ ca ngợi vẻ đẹp của thủ đô và xứ sở ấy quả không ngoa khi viết:

“Ôi Ai-cập có bụi bay như hạt vàng, có sông trong như nguồn ân huệ, có dân chúng vui tươi khoan khoái! Kẻ nào biết chinh phục ngươi, thì ngươi thuộc về họ”.

Đi và nhìn ngắm không chán, vua làm anh giáo sĩ nghèo thế mà sướng vì được ngắm nghía tha hồ, đi đứng tự do, dừng chân tùy ý trút bỏ được mối ưu phiền cùng gánh nặng của quyền chí thượng.

— Đáng khen thay đức Ala Ban Phát - ông nghĩ - Người quyền lực thì nặng gánh và lo âu, kẻ nghèo nàn thì vô tư và lòng nhẹ nhõm. Và như thế lại hóa hay! Chúa quả đáng xưng tụng!

Ông bước đi với những ý nghĩ tươi tắn như thế và đến ngay trước cung điện của vua Ai-cập là Matmút. Ông dừng chân dưới cửa sổ hoàng cung, chống trên chiếc gậy giáo sĩ mà suy ngẫm về cuộc sống của vị vua trong lâu đài đồ sộ với những công việc, những lo lắng buồn phiền triền miên, không kể đến trách nhiệm trước Đấng Tối cao, người theo dõi và phán xét hành động của các vua chúa. Trong thâm tâm, ông hài lòng nhờ có chuyện nguồn gốc bị lộ mà thoát được cuộc đời nặng nhọc và phiền toái, đổi nó lấy một cuộc sống tự do giữa đất trời, tất cả tài sản hoa lợi chỉ có chiếc áo lót trong, chiếc áo len khoác ngoài và một cây gậy. Ông cảm thấy có một sự thanh thản nó làm rượi mát tâm hồn mình, mà quên đi những nỗi xúc động đã qua.

Vừa hay, vua Matmút đi săn về. Thấy giáo sĩ đứng chống gậy, mắt xa xăm mơ mộng không nhìn cảnh xung quanh, nhà vua để ý đến vẻ quý phái, lịch sự, vô tư của giáo sĩ.

— Lạy Chúa! - ngài nghĩ - đây là vị giáo sĩ đầu tiên không chìa tay khi có người quyền quý đi qua. Chuyện ông ta hẳn phải kỳ lạ.

Ngài sai một vị quan hầu đến mời vào cung hỏi chuyên. Giáo sĩ không thể từ chối. Và đây là bước ngoặt thứ hai trong đời ông.

Nghỉ một lát đỡ mệt, vua mời giáo sĩ đến, tiếp đãi ân cần, hỏi han niềm nở.

— Chào vị giáo sĩ đáng kính của đức Ala! Nhìn bề ngoài, ông phải là con một vị quý tộc Ả-rập xứ Hetja hay Yêmen!

— Chỉ đức Ala là tôn quý, tâu Chúa công! Còn tôi, tôi là người nghèo, một kẻ hành khất.

— Không sao. Nhưng vì đâu ông đến xứ này? Vì sao có mặt trước cung điện của ta? Chuyện chắc phải ly kỳ. Cầu đức Ala che chở cho ông! Hãy kể ta nghe, đừng giấu điều gì.

Giáo sĩ để rơi một giọt lệ, tim như thắt lại.

— Tôi sẽ không giấu điều gì về chuyện của tôi. Đó là một kỷ niệm đắng cay mà êm ái. Nhưng xin không nói trước đông người.

Vua Matmút, từ ngai vàng đi xuống, dắt tay ông sang một biệt cung, đóng cửa lại.

— Bây giờ thì không sợ gì nữa. Giáo sĩ nói đi!

Vua cũ ngồi trên tấm thảm, trước mặt vua Matmút, kể lại tất cả sự việc đã qua từ đầu chí cuối, vì sao phải từ bỏ ngai vàng, cải trang thành giáo sĩ, ra đi cho quên nỗi khổ đau. Nhưng chẳng cần nhắc lại làm gì.

Nghe xem chuyện giáo sĩ giả, vua Matmút ôm lấy ông hôn lấy hôn để.

— Con người ta - ngài nói - chìm hay nổi, sang hay hèn đều là do những sắc luật của Đấng Khôn Ngoan và Quyền Lực. Người thật vinh quang! Thực ra, hỡi chú em của ta, chuyện của chú ý nghĩa lớn lắm và bài học cũng lớn lắm. Cảm ơn chú đã cho ta nghe, đã khiến ta hiểu. Đau khổ là ngọn lửa tôi luyện con người, và thời gian chữa lành con mắt bẩm sinh đen tối. Bây giờ chú đã Nhân lên, và vì khiêm tốn trước Chúa, chú vẻ vang hơn nhiều những bậc đế vương có hàng nghìn năm thống trị, thì ta có thể tỏ bày một nguyện vọng, nguyện vọng lớn lao nhất, được không?

— Tâu đức vua cao cả! Được lắm chứ!

— Vậy thì ta rất muốn được là bạn chí thiết của chú.

Nhà vua lại ôm hôn vua cũ đã trở thành giáo sĩ.

— Chú em! Cuộc đời của hai ta, từ nay sẽ tuyệt diệu. Chúng mình cùng ra đi, cùng trở về, đêm đến cải trang dạo các phố phường, những cuộc dạo chơi bổ ích tinh thần. Trong cung điện này, mọi vật đều thuộc một nửa về chú. Xin đừng từ chối. Từ chối là một hình thức của biển lận.

Vua - giáo sĩ tỏ ý vui lòng. Vua Matmút nói thêm:

— Hỡi người em và bạn của ta! Bây giờ đến lượt chú cần hiểu rằng ta cũng có chuyện, chuyện lạ lắm. Ta kể ngay để chú hiểu được từ buổi đầu tình bạn, ta là ai, và đã là ai.

Vua Matmút, tập trung ký ức, kể cho vua giáo sĩ nghe:

CHUYỆN CON KHỈ NON

Anh bắt đầu cuộc đời giống như chú kết thúc nó. Chú bắt đầu làm vua, sau khoác áo giáo sĩ. Anh thoạt đầu là giáo sĩ, giáo sĩ nghèo nhất, sau làm vua, ngồi trên ngai vàng vương quốc Ai-cập.

Bố anh làm nghề tưới đường, nghèo lắm. Ngày ngày ông cõng một bao da dê đầy nước, gập đôi người mà tưới mặt trước các cửa hiệu và nhà riêng, với món tiền công ít ỏi. Đến tuổi làm được việc, anh giúp bố, đeo vừa sức - thực ra là nặng - một bao da trên lưng. Khi bố qua đời, được Chúa thương, tất cả gia tài của cải anh được hưởng là cái bao da dê tưới đường to tướng. Để kiếm sống, anh buộc phải theo nghề cha, cái nghề được bọn thương gia và những kẻ gác cổng nhà quan giàu có ưa chuộng.

Nhưng mà, chú ơi, lưng con sao vững bằng lưng cha. Bao da nặng quá, anh bỏ nghề tưới đường mệt nhọc để xương khỏi gãy, lưng khỏi cong. Tiền bạc, thái ấp, anh chẳng có hơi hướng gì những thứ đó nên phải làm giáo sĩ hành khất đến các sân giáo đường hoặc nơi công cộng, ngửa tay xin bố thí. Tối đến, ăn qua loa vài miếng kiếm được ban ngày thì nằm dài nơi cổng nhà thờ khu phố, tự an ủi cùng với bọn khốn khổ như anh: “Nếu đức Ala muốn, ngày mai sẽ khá hơn hôm nay”. Anh cũng không quên rằng sông có khúc, người có lúc, muốn hay không vận mình sẽ đến. Điều quan trọng là đừng lơ là. Vì thế anh luôn luôn ngóng nó, như con chó chăm chăm nhìn mồi.

Trong lúc chờ đợi, anh vẫn sống kiếp người nghèo bần cùng, trơ trụi, không biết vui thú là gì. Cho nên một lần đến xin ăn trước cửa nhà một vị hào phú có đám cưới, bất ngờ được năm đồng bạc. Anh định tâm ăn một bữa và chơi một thứ gì cho thỏa thuê. Cầm chắc năm đồng hạnh phúc trong tay, anh chạy đến khu chợ chính, mắt nhìn, mũi ngửi khắp nơi xem nên tiêu thế nào.

Bỗng nghe trong khu chợ những tiếng cười huyên náo. Một đám đông, mặt mũi rạng rỡ, mồm há to, quây lấy một người dắt một con khỉ đỏ đít. Con vật đi xiêu đi vẹo, nháy mắt, nhăn mặt, rõ ràng muốn mua vui cho đám người xúm xít chung quanh để kiếm củ lạc, hạt đậu mà ăn. Còn anh, trông thấy nó, anh nghĩ: “Matmút à, biết đâu số phận mi lại không được buộc vào cổ con vật này. Giờ mi có những năm đồng bạc, nếu chỉ dùng để chè chén thì chỉ được một, hai, cùng lắm là ba lần. Hỏi chủ nó mà mua lấy, bắt nó phải làm trò kiếm kế sinh nhai có hơn là cứ phải ăn mày nơi cửa Chúa?”

Nghĩ rồi, nhân lúc đám người tản đi, anh lại gần lão chủ, dạm hỏi:

— Ông bán cho tôi con khỉ với cả sợi dây, ba đồng được không?

— Tôi đã mua nó đúng mười đồng đấy - lão đáp - nhưng anh mua thì tôi bán cho tám đồng.

— Bốn đồng vậy!

— Bảy đồng.

— Bốn đồng rưỡi.

— Thôi năm đồng. Tiếng cuối cùng. Lạy đức Sứ giả!

— Thôi được. Năm đồng đây!

Tôi mở bàn tay có năm đồng bạc nằm trong lòng, chắc chắn hơn cả trong một chiếc giỏ mây con, đưa tất cả số vốn anh có đổi lấy con khỉ và cầm đầu dây dắt nó đi.

Lúc đó anh mới biết là mình không có nhà, không có chỗ náu cho khỉ. Không thể đưa nó đến sân giáo đường mình đến ngủ ngoài trời, lão gác cổng sẽ đuổi mà chửi anh thậm tệ cùng với con khỉ. Anh bèn vào một ngôi nhà đổ nát chỉ còn trơ lại ba bức tường mà nghỉ đêm với con vật. Anh bắt đầu thấy đói cào ruột, lại thêm nỗi thèm khát không thỏa mãn và từ đây không sao được ăn ngon thỏa thích ở chợ, vì có bao nhiêu tiền đã mua khỉ hết rồi. Đã bối rối cùng cực lại còn phải lo nuôi chú bạn, cái cần câu cơm sắp tới, anh bắt đầu hối hận về chuyện mua bán vừa qua, thì con khỉ bỗng rùng mình, cử động thật kỳ dị. Cùng lúc, chưa kịp hiểu ra sao thì một thiếu niên đẹp như trăng rằm hiện ra tại chỗ con vật xấu xí mông bóng loáng bỗng dưng biến mất. Trong đời, anh chưa từng thấy một ai đẹp đẽ, duyên dáng và thanh lịch như chú thiếu niên. Chú đứng, xinh tươi, và nói với anh, giọng ngọt như đường:

— Anh Matmút à, anh mua em mất năm đồng bạc, tất cả vốn liếng tài sản của anh, và lúc này đây anh không biết làm thế nào để anh và em có cái ăn.

— Lạy Chúa! Em nói đúng đấy, chú bé ạ. Nhưng sao lại thế này? Em là ai, ở đâu đến, và em muốn gì?

Chú cười:

— Anh Matmút, xin đừng hỏi, mà hãy cầm đồng đina vàng này đi mua cái gì để chúng mình cùng ăn. Đúng như anh nghĩ, số phận anh đã buộc vào cổ em. Em đem của cải và hạnh phúc đến cho anh đây.

Chú nói thêm:

— Nhưng anh Matmút hỡi, anh hãy đi mua cái gì ăn đã, nhanh lên, chúng ta đói lắm rồi.

Nghe chú ta bảo, anh làm ngay. Chẳng mấy chốc, hai người được cùng ăn một bữa thịnh soạn, ngon vào bậc nhất kể từ khi anh ra đời. Đêm đã khuya, hai người nằm cạnh nhau ngủ. Nghĩ chú bé mảnh khảnh hơn mình, anh cởi chiếc áo khoác bằng len lạc đà đắp cho. Chú nằm sát vào anh mà ngủ, tưởng chừng suốt đời chỉ có ngủ. Anh không dám cựa, không muốn chú phải sợ hoặc lầm tưởng anh có ý này nọ mà hiện nguyên hình một con khỉ to lớn. Tiếp xúc với da thịt êm ái của thân hình chú bé, so với cái túi da dê đã dùng làm gối từ thuở trong nôi, anh thấy quả có khác nhau. Rồi anh cũng ngủ, cứ nghĩ rằng mình ngủ cạnh số phận của mình. Anh chúc tụng đấng Ban Ơn đã ban cho anh số phận dưới một hình thức đẹp đẽ và hấp dẫn đến thế.

Sáng hôm sau, chú ta dậy sớm hơn, đánh thức anh, bảo:

— Anh Matmút ơi, sau cái đêm mệt nhọc này, đã đến lúc anh đi thuê lấy một tòa lâu đài đẹp nhất của thành phố, mua lấy bàn ghế và những tấm thảm mà anh xét đấy là đắt nhất, quý nhất trong khu chợ. Đừng sợ thiếu tiền.

Anh thực hiện ngay. Khi hai người đến ở tòa nhà mới, tòa nhà đẹp nhất Lơke, mua mất mười túi, mỗi túi một nghìn đina vàng, chú ta nói với anh:

— Anh Matmút, anh đến bên em, anh ở với em mà áo quần xác xơ nhung nhúc chấy rận thế kia! Anh không thẹn sao? Anh chờ gì mà không đi tắm cho sạch sẽ dễ trông? Về tiền nong, anh giàu có hơn cả những vị vua. Về áo quần, anh cứ việc tha hồ mà chọn.

Anh liền đến nhà tắm công cộng, tắm xong, người nhẹ nhõm, thơm tho, đẹp đẽ. Chú ta thấy anh trở về, mặc những quần áo quý giá, khác hẳn lúc trước thì nhìn anh lâu lắm, tỏ ra rất hài lòng về dám vẻ của anh. Chú nói:

— Anh Matmút, em rất muốn anh như thế. Bây giờ anh hãy đến ngồi cạnh em.

Một lúc chú thân mật vỗ vai anh, hỏi:

— Anh nghĩ thế nào về việc lấy một thiếu nữ con vua, đẹp hơn trăng tháng Ramađân làm vợ?

— Anh nghĩ, lấy công chúa ai mà chẳng muốn!

— Vậy thì anh hãy đem cái gói này đến trước vua Ai-cập mà hỏi công chúa đầu làm vợ. Số anh được như thế. Vua cha thấy anh, sẽ biết anh là người chồng tương lai của con gái mình. Nhưng anh chớ quên là chào vua xong, phải dâng ngay cái gói này làm quà.

— Được. Anh nhớ!

Số đã là thế, anh không chần chừ, cho một tên nô lệ bê tặng vật theo anh đến cung vua.

Bọn thị vệ và quan hoạn thấy anh ăn mặc lịch sự, lễ phép hỏi anh muốn gì. Khi anh bảo muốn được giáp mặt rồng, được tận tay dâng lễ vật, họ xin ngay cho anh được bệ kiến và đưa anh đến trước nhà vua. Anh bình tĩnh, như vốn suốt đời là chư thần của các vị vua. Anh kính cẩn, đằm thắm cúi chào. Ngài đáp lại, duyên dáng, độ lượng. Anh lấy cái gói trên tay tên nô lệ dâng vua:

— Tâu đức vua muôn đời! Xin Bệ hạ nhận lấy chút tặng vật này của kẻ hèn mọn, một tặng vật quả không cân xứng với công đức của Bệ hạ.

Ngài ngạc nhiên reo lên:

— Được, ta nhận, nhưng ngươi cho biết ngươi muốn gì và ta có thể tặng lại ngươi cái gì. Vì đã là vua thì phải hào hiệp và lịch sự.

Anh đáp ngay:

— Tâu Bệ hạ! Trong cung có một viên ngọc ẩn kín, một đóa hoa nhụy còn phong, một thiếu nữ, lòng trinh còn khép, một cô gái thu mình trong những tấm mạng. Đó là cô gái đầu của Bệ hạ. Nguyện ước của thần là được, qua công chúa, trở thành người nhà của Bệ hạ.

Vua hiểu ý, chăm chú nhìn anh:

— Được thôi! - vua đáp.

Và quay về phía vị Tể tướng, vua hỏi:

— Khanh nghĩ thế nào về lời cầu xin của vị quý tộc ưu tú này? Về phần trẫm, trẫm thấy vị ấy xứng đáng lắm. Có nhiều nét trên vẻ mặt ông ta khiến trẫm nghĩ rằng ông ta được số phận dẫn đến đây để làm phò mã.

Vị Tể tướng được hỏi, tâu:

— Lời của Bệ hạ là ý của thần. Vị khách kia xứng được làm người thân của Bệ hạ. Nhưng có lẽ ngoài tặng vật này, nên có thêm một bằng chứng khác về quyền lực và tài sản của ông ta.

— Trẫm nên làm gì? Ngươi hãy cho ta một lời khuyên.

— Theo ý thần, nên cho ông ta xem viên kim cương đẹp nhất trong kho báu và Bệ hạ chỉ cho cưới công chúa nếu ông ấy đem đến một viên kim cương tương tự làm lễ cầu hôn.

Dù trong lòng rất xúc động, anh vẫn hỏi:

— Nếu thần đem đến một viên kim cương giống viên này về mọi mặt, Bệ hạ có cho thần công chúa không?

— Được thế thì con gái ta sẽ là vợ của ngài.

Anh xem xét cẩn thận, xoay đủ mọi chiều, nhìn thật kỹ. Xong, anh trả lại cho nhà vua, cáo biệt và xin được phép trở lại ngày hôm sau.

Vừa về đến cửa, chàng thanh niên hỏi chuyện ngay. Anh tả viên kim cương như đang cầm nó trong tay.

— Việc dễ thôi - y nói - tuy vậy hôm nay đã muộn rồi. Mai em đưa anh mười viên giống hệt viên anh vừa tả.

Quả vậy. Sáng hôm sau y ra vườn một lúc, rồi đem vào mười viên kim cương giống như viên của nhà vua, hình trứng chim câu và trong tựa mặt trời. Anh đem đến dâng vua.

— Muôn tâu Chúa công! Xin Chúa công thứ lỗi cho thần vì lễ vật ít ỏi. Thần không thể dâng một viên mà cả hộp mười viên. Bệ hạ có thể chọn mà bỏ đi những viên không ưng ý.

Vua bảo Tể tướng mở cái hộp nhỏ tráng men đựng ngọc, ngạc nhiên về vẻ đẹp lóng lánh và vì thấy quả thật có mười viên, viên nào cũng đẹp hệt như viên của mình.

Một lát sau, niềm xúc động dịu đi, vua hướng về phía Tể tướng, không nói gì, chỉ lấy tay làm hiệu muốn hỏi xem nên làm gì. Vị Tể tướng cũng đáp lại bằng một cử động như muốn nói: phải gả công chúa thôi.

Và thế là lệnh ban ra về hôn lễ của anh. Quan chánh án và những nhân chứng được mời đến. Họ ký vào tờ giao ước kết hôn. Người ta trao cho anh thứ nghi thức thông thường. Vì muốn cho chàng thanh niên đã được tiến cử với vua là người bà con gần của anh, anh đưa tờ hôn ước cho y để đọc thay anh, vì anh không biết đọc biết viết. Y cao giọng đọc từ đầu đến cuối rồi trả lại cho anh mà rằng:

— Hôn ước làm đúng luật lệ, thủ tục. Từ nay, anh là chồng hợp pháp của công chúa.

Đoạn, y dẫn anh ra một chỗ vắng, nói:

— Anh Matmút, mọi việc đều tốt. Bây giờ thì anh phải hứa một điều.

— Lạy Chúa! Còn điều hứa nào lớn hơn là dành cho em cả mạng sống, nó đã thuộc về em rồi đó thôi.

Y cười:

— Anh Matmút! Trước khi em cho phép, anh không được đụng đến nàng. Có đôi việc phải làm xong trước đã.

— Anh xin nghe!

Đêm hợp cẩn, anh vào buồng công chúa. Dù rất thèm muốn, anh vẫn phải ngồi xa, trong một góc mà nhìn nàng. Đêm thứ hai, rồi đêm thứ ba cũng vậy. Theo tục lệ, cứ mỗi sáng Hoàng hậu lại đến hỏi về đêm vừa qua của con gái. Bà nói:

— Ta mong Chúa không có chuyện gì trắc trở và con tỏ được sự trinh bạch của mình.

— Nhưng anh ta đã làm gì con đâu! - vợ anh đáp.

Cho nên, sau đêm thứ ba, sáng ngày Hoàng hậu buồn lắm, than:

— Thật tai hại! Sao chồng con cứ hờ hững, nhục mạ chúng ta như vậy? Bà con thân thuộc và bọn nữ tì sẽ nghĩ gì? Họ có quyền ngờ vực về một nguyên nhân khó thú nhận, hoặc có uẩn khúc quanh co gì đây.

Lòng dạ rối bời, bà kể lại với đức vua. Vua phán:

— Nếu đêm nay hắn còn như thế, ta sẽ cho đâm vào cổ.

Tin ấy đến tai công chúa. Nàng kể với anh. Anh cho chú thanh niên biết. Y bảo:

— Anh Matmút, đã đến lúc rồi đấy. Nhưng còn một điều: khi chỉ có anh với chị, anh bảo chị đưa cho chiếc xuyến đeo ở cổ tay phải. Anh cầm lấy, đem ngay về cho em. Sau đấy anh được tự do ân ái làm thỏa lòng cả vua và hoàng hậu.

Vừa tối, nằm với nàng, anh hỏi:

— Lạy Chúa! Thực tình đêm nay nàng có muốn ta làm cho nàng thích và vui không?

— Quả em có ý muốn như thế!

— Vậy thì nàng hãy trao cho ta chiếc xuyến đeo bên tay phải.

Nàng kêu:

— Đó là một chiếc xuyến-bùa mà nhũ mẫu em đã cho em từ tấm bé. Em rất muốn trao cho chàng, nhưng không biết rồi sẽ xảy đến chuyện gì.

Nói rồi, nàng vẫn tháo ra đưa cho anh. Anh chạy tìm chú thanh niên trao lại ngay.

— Đúng là em muốn chiếc xuyến này - chú thanh niên nói - Giờ thì anh có thể về, vào cuộc mây mưa.

Anh vội đến buồng hoa, thực hiện lời hứa làm vui lòng mọi người.

Từ lúc anh đến với người vợ nằm chờ trên giường, anh không rõ nữa chuyện gì đã xảy ra với anh. Chỉ biết căn buồng cùng tòa lầu bỗng dưng tan biến như trong giấc mộng. Anh thấy mình nằm ngoài trời nơi căn nhà đổ nát mà anh đã dắt con khỉ mới mua đến. Quần áo sang trọng đâu rồi, lại chiếc áo vải cũ rách, mụn vá đủ màu. Và đây chiếc gậy giáo sĩ-hành khất, đây chiếc khăn thủng lỗ chỗ như cái sàng đãi thóc. Anh chẳng còn hiểu ra sao nữa, tự hỏi:

— Ya Matmút! Mi thức hay ngủ, nằm mơ hay đúng chỉ là một tên giáo sĩ ăn xin?

Tỉnh lại hẳn, anh đứng lên, cựa quậy rùng mình như đã thấy khỉ làm trước đây, nhưng không ăn thua. Anh vẫn là anh, đứa con đáng thương của một người nghèo. Tâm thần bối rối, anh bước lang thang chẳng biết đi đâu, nghĩ tới định mệnh khó hiểu đã tạo nên thế này. Tới một phố vắng, anh thấy một người xứ Matrep vùng Bacba, ngồi trên một miếng thảm nhỏ, trước mặt là một chiếc chiếu con đầy những mẩu giấy viết sẵn, với một số đồ dùng bói toán.

Vui về sự gặp gỡ này, anh lại chỗ lão, chào hỏi rồi ngồi quỳ trên đôi chân gấp lại mà nhờ lão xem cho một quẻ. Lão Matrep, mắt sắc như dao chú mục nhìn anh, rồi hỏi:

— Này giáo sĩ! Có phải ông đã là nạn nhân một định mệnh đáng nguyền rủa, đã bắt ông phải xa vợ?

— Ôi, đúng quá! Chính là tôi đây!

— Khốn khổ! Cái con khỉ mà ông mua năm đồng bạc và đột nhiên hóa thành một thiếu niên duyên dáng xinh đẹp, không phải thuộc giống người đâu. Hắn là một hung thần xấu xa, chỉ lợi dụng ông cho mục đích của hắn. Từ lâu hắn say đắm công chúa đem một chiếc xuyến-bùa, nên dù có quyền lực, hắn cũng không gần được nàng. Hắn dùng ông để lấy chiếc xuyến mà làm chủ thân nàng. Tôi hy vọng sẽ nhanh chóng phá được quyền lực nguy hiểm của tên khốn kiếp vốn là một hung thần hoang dâm nổi loạn chống lại phép của đức Xôlâymân - cầu cho Người bình an.

Nói rồi, lão Matrep lấy một tờ giấy, viết mấy chữ lằng nhằng, đưa cho anh, bảo:

— Giáo sĩ ơi, nên tin vào số phận lớn lao của ông, lấy lại can đảm đi và tìm đến nơi tôi sắp chỉ cho. Đến đấy, ông chờ một đoàn người đi qua, quan sát cho kỹ, thấy ai có vẻ là thủ lĩnh thì đưa tờ giấy này. Người ấy sẽ thỏa mãn những điều ông muốn.

Lão chỉ dẫn những điều cần thiết về nơi phải đến, và thêm:

— Còn tiền nong ông phải trả tôi, khi nào ông yên phận sẽ hay!

Anh cầm tờ giấy đến chỗ ông ta chỉ. Đi cả đêm, suốt ngày hôm sau và một phần đêm thứ hai thì đến một cánh đồng vắng chỉ có cỏ dại và con mắt vô hình của đức Ala. Anh ngồi xuống, kiên nhẫn chờ. Bỗng nghe quanh mình như có tiếng bay của một đàn chim đi ăn đêm. Nỗi sợ sệt, cô đơn, niềm hãi hùng đêm tối bắt đầu chiếm lấy tâm hồn. Và đột nhiên, anh thấy rất nhiều bó đuốc như tự chuyển động về phía mình, chỉ thấy tay cầm đuốc mà không thấy người. Rồi vô vàn những bó đuốc như thế sắp hàng đôi qua trước mặt anh. Cuối cùng là một vị vua ngồi trên ngai vàng, xiêm áo lộng lẫy. Thấy anh, vua nhìn đăm đắm. Anh sợ quá, đầu gối run lên va rập vào nhau. Nhà vua lên tiếng:

— Tờ giấy của ông bạn ta người Matrep Bacba đâu?

Đám rước đã dừng lại. Anh định tâm, tiến đến đưa trình tờ giấy. Vua mở ra đọc và gọi tên một người anh không trông thấy:

— Atrat đâu, đến đây!

Lập tức một gã liên lạc, nai nịt sẵn sàng, từ trong bóng tối đi ra quỳ xuống. Vua phán:

— Đến Lơke trói cổ tên hung thần điệu ngay đến đây cho ta.

Gã tuân lệnh, biến đi, một lát trở lại với chú thanh niên bị trói. Trông hắn giờ đây đáng sợ, ghê tởm thật khó nhận ra. Vua thét:

— Tên đáng nguyền rủa kia! Sao dám móc miếng ăn trong miệng người trần này? Và sao mi lại móc miếng ăn ấy?

Y đáp:

— Miếng ăn còn nguyên đấy và chính tôi đã nấu nướng làm nên.

Tên hung thần, một con lợn ngoan cố, ngạo mạn đáp:

— Xuyến đó, tôi đã giữ, không ai lấy lại được.

Nói rồi, hắn há mồm, to như một cái lò, quẳng sâu chiếc xuyến vào.

Thấy thế, vị Dạ vương giơ tay, cúi xuống nắm gáy tên hung thần mà quay như người ta quay cái súng cao su của trẻ, rồi quật xuống đất, thét: “Cho đáng đời!” Hung thần chết tươi. Vua sai móc ruột cái xác không hồn ấy mà lấy chiếc xuyến ra trao lại cho anh. Lệnh được thi hành ngay. Xuyến vừa được trao thì cả đoàn biến mất, mà anh thì lại quần áo sang trọng, ở giữa lâu đài của mình, ngay trong buồng vợ. Nàng tỉnh giấc trông thấy anh, nàng reo lên vui vẻ. Anh coi như không có chuyện gì xảy ra, nằm sát vào nàng. Việc tiếp theo thuộc bí mật của đạo Hồi, chú ạ!

Sáng hôm sau, vua cùng hoàng hậu được tin anh đã trở về và đã chung giường với vợ, tỏ ra rất hân hoan. Từ đấy anh cùng mọi người êm ấm sống trong yên ổn, thuận hòa.

Ít lâu sau, vua băng hà, không có con trai. Anh là chồng cô gái cả nên được nối ngôi, và anh trở thành như bây giờ. Đức Ala thật là vĩ đại! Chúng ta từ Người mà nên, và lại trở về với Người.

Vua Matmút đã kể chuyện mình với người bạn mới, vua - giáo sĩ, thấy ông hết sức ngạc nhiên về câu chuyện đặc thú này.

— Chú đừng lấy làm lạ - vua Matmút nói - vì cái gì đã được định sẵn thì cứ theo đấy mà xuôi dòng. Đức đã tạo nên tất cả, muốn thế nào mà chẳng được! Anh nói hết sự thật về nguồn gốc tầm thường của mình, không sợ giảm giá với chú, chính là để chú được an ủi, đừng nghĩ rằng chú thua kém anh về địa vì, về phẩm chất. Chú có thể yên tâm làm bạn với anh. Anh không bao giờ tự cho mình cái quyền được hãnh diện với chú.

Ngài nói thêm:

— Để cho được bình thường, anh phong cho chú, người anh em cùng nguồn gốc, cùng địa vị, làm Tể tướng. Chú sẽ là cánh tay phải của anh, là người tâm phúc, trong mọi việc anh làm. Không việc gì thi hành trong vương quốc mà không có chú, không được kinh nghiệm của chú chuẩn y cho.

Và tức thì vua Matmút triệu tập các vị đô đốc, các quan đại thần trong nước để họ nhận vị Tể tướng mới. Vua lấy một chiếc áo đại trào cực đẹp khoác cho ông và trao cho ông giữ chiếc ấn vương triều.

Tể tướng bắt tay vào việc ngay hôm ấy và những ngày sau. Ông thực hiện nhiệm vụ rất công bằng và vô tư đến độ nhiều người từ chốn tận cùng đất nước kéo đến kinh thành nghe ông phán xét, tuân theo lời ông, coi ông là vị quan tòa tối cao trong những vụ tranh chấp. Ông xử khôn ngoan và độ lượng khiến họ hàm ơn. Cả những người bị kết án cũng tán thành.

Những lúc nhàn rỗi, ông đi lại thân tình với nhà vua. Vua không thể xa rời ông được, coi ông là bạn chí thân mỗi lúc có khó khăn.

Một hôm, vua Matmút thấy tâm trí bải hoải liền đi tìm ông bạn thân:

— Hỡi chú em, Tể tướng của ta - vua nói - Hôm nay ta thấy tấm lòng nặng trĩu, trí óc bồi hồi…

Tể tướng, vua Ả-rập cũ, đáp:

— Tâu Bệ hạ! Vui buồn là tự lòng ta, là tự trái tim ta tiết ra. Nhưng nhiều khi ngoại cảnh có thể ảnh hưởng đến tính tình. Hôm nay, Bệ hạ đã thử xem chưa?

— Hỡi vị Tể tướng của ta, ta đã thử. Ta lấy ngọc ra, tay nhón từng viên một: ngọc hồng, ngọc xanh, ngọc vàng, tất cả những viên ngọc đủ sắc, đủ màu, mà nào thấy vui. Tâm hồn vẫn buồn, tim như thắt lại. Ta vào hậu cung, nhìn ngắm khắp lượt phi tần: các cô da trắng, da nâu, da hung, da đồng, da đen, các cô béo, cô gầy. Chẳng một ai làm tiêu được mối sầu. Ta đến các chuồng ngựa, nhìn ngựa đực, ngựa cái, ngựa con, con nào cũng đẹp, nhưng cái đẹp không cất nổi tấm màn làm đen ngoại cảnh trước mặt ta. Bây giờ thì ta đến tìm em, hỡi vị Tể tướng khôn ngoan của ta, để em chỉ cho một phương thuốc, nói cho một lời chữa bệnh.

— Tâu Bệ hạ, hay ta đến marixtân, nhà chứa người điên? Nhiều lần chúng ta định cùng đến mà chưa đi được. Thần nghĩ rằng người điên là người có cách hiểu khác ta, họ thấy giữa các sự vật có một mối quan hệ mà người không điên không phân biệt được, và họ bị quỷ thần ám ảnh. Có thể cuộc viếng thăm này sẽ cất đi nỗi buồn nặng trĩu tâm hồn Bệ hạ, khiến lòng dạ nở nang ra?

— Vậy thì, hỡi vị Tể tướng, chúng ta đến marixtân!

Thế là Vua và Tể tướng ra khỏi hoàng cung, không đem theo tùy tùng, đi một mạch đến nhà điên. Họ vào thăm khắp nơi khắp chốn nhưng hết sức ngạc nhiên chỉ thấy có người giữ khóa và mấy chú canh gác mà chẳng hề có bóng dáng một người điên nào. Vua hỏi người giữ khóa xem người điên ở đâu.

— Lạy Chúa! Tâu Bệ hạ, từ lâu không có nữa, nguyên nhân ý hẳn vì con người kém thông minh đi. Dù sao chúng tôi cũng có thể chỉ cho Bệ hạ ba người do mấy ông quan lớn cho dẫn đến từng người một, chưa bao lâu, với lệnh không được cho ai biết dù là ông to hay ông nhỏ. Nhưng giấu thế nào được đức vua của chúng ta!

Y nói thêm:

— Chắc họ là những bậc đại thông thái, vì lúc nào cũng thấy đọc sách.

Y dẫn vua và tể tướng đến một cái lầu hẻo lánh, đưa vào rồi kính cẩn lui ra.

Hai vị thấy ba người còn trẻ, bị cột vào tường. Một người đọc sách, hai người lắng nghe. Cả ba đều đẹp, đường nét cân đối không có vẻ gì là mất trí hay điên loạn cả. Vua bảo tể tướng:

— Trường hợp ba người trẻ tuổi này có thể kỳ lạ. Chuyện họ hẳn phải làm người khác ngạc nhiên.

Vua hỏi họ:

— Các ngươi bị nhốt ở đây, có đúng là vì điên loạn không?

— Tâu đức vua muôn đời - họ đáp - chúng tôi không điên, không mất trí, thậm chí không ngu cũng chẳng đần. Chuyện chúng tôi ly kỳ lắm.

Vua và Tể tướng bèn ngồi ngay xuống đất, trước mặt ba người bị trói mà rằng:

— Xin kể cho biết. Chúng tôi sẵn sàng nghe đây!

CHUYỆN NGƯỜI ĐIÊN THỨ NHẤT

Tôi là một thương nhân ở chợ tơ lụa, kế nghiệp cha và ông. Tôi chuyên bán nhiễu Ấn Độ, đủ mọi loại, đủ mọi màu. Giá bao giờ cũng rất đắt. Tôi mua bán nhiều, lời lãi lắm, như mọi đại thương gia.

Một hôm tôi đang ở cửa hiệu thì có một bà già đến, chào xong, hỏi mua lụa tốt Ấn Độ. Tôi lục ở tủ riêng lấy ra một tấm, giá đắt nhất, đưa cho bà. Bà xem xong, hài lòng lắm, hỏi giá.

— Năm trăm đina vàng - tôi trả lời.

Bà lấy tiền trong túi, đếm đủ năm trăm đưa tôi và cầm tấm lụa đi. Thế mà, tâu Bệ hạ, giá vốn tấm lụa chỉ là một trăm năm mươi đina thôi. Tôi thầm cảm ơn Chúa.

Hôm sau bà già lại đến hỏi mua một tấm khác, cũng trả năm trăm đina, cầm hàng về với dáng đi như hôm trước. Hôm sau lại đến, cũng mua lụa, cũng trả tiền ngay. Như vậy mười lăm hôm liên tiếp, trả tiền sòng phẳng. Ngày thứ mười sáu, bà lại đến mua. Khi lấy tiền trả mới hay đã quên túi tiền.

— Chà, quên ở nhà mất rồi! - bà than phiền.

— Không sao - tôi đáp - mai bà trả cũng được, mà giá không trả cùng được.

Nhưng bà không chịu cầm về tấm lụa mà bà chưa trả tiền, còn tôi thì cứ nói đi, nói lại:

— Bà cứ cầm về, vì tình hữu hảo và vì cháu mến bà.

Và cứ thế, hai người đôi co về lòng hào hiệp: bà không chịu lấy hàng, tôi chỉ muốn bà cầm đi. Tâu Bệ hạ, được lãi nhiều thế, tôi phải tỏ ra lịch sự và nếu cần, có thể biếu bà một, hai tấm lụa. Cuối cùng bà bảo:

— Cứ thế này thì khó thỏa thuận được. Thôi thì phiền cậu đến nhà tôi mà lấy tiền vậy.

Tôi không muốn trái ý bà, đứng dậy đóng cửa hiệu rồi đi theo bà. Bà đi trước, tôi theo cách xa mười bước, mãi đến đầu dãy phố có nhà của bà. Bà dừng lại, lấy trong người ra một chiếc khăn quàng, bảo tôi để bà bịt mắt lại. Tôi ngạc nhiên, lễ độ xin bà cho biết tại sao.

— Vì dãy phố mà ta sắp đi qua đây - bà nói - có những nhà ngỏ cửa, phòng ngoài có phụ nữ ngồi, mặt không che mạng. Có thể cậu sẽ nhìn thấy một người trong bọn họ, còn con gái hoặc đã có chồng, mà đâm ra vướng vào vòng tình ái, rắc rối cuộc đời. Vì có nhiều cô đẹp lắm, xiêu lòng cả kẻ khổ hạnh mộ đạo không ai bằng. Già sợ cho sự bình tâm của cậu.

Tôi thấy đấy là một lời khuyên răn tốt, nên bằng lòng để bà già bịt mắt. Rồi bà cầm tay tôi, dẫn tới một căn nhà. Bà dùng một chiếc vòng sắt gõ cửa, lập tức bên trong có người mở ngay. Vào nhà, bà già cởi khăn cho tôi. Tôi thấy nhà cửa sang lắm, trang hoàng và đồ đạc như trong một cung vua, suốt đời tôi chưa từng bao giờ, cũng chưa từng ước mơ đến thế. Bà già bảo tôi đứng chờ. Đối diện là một căn phòng còn đẹp hơn, có hành lang. Bà già đi rồi, tôi nhìn sang, phía cửa vào có tất cả những tấm lụa tôi đã bán chất đống trong một góc. Một lát sau có hai thiếu nữ xinh đẹp, mỗi người xách một chiếc xô đầy nước hoa hồng. Các cô đặt xô lên thềm đá hoa trắng, lại chỗ đống lụa, lấy một tấm cắt làm đôi như cắt một miếng bao tải, trở về chiếc xô, xắn tay áo lên tận nách, nhúng lụa vào xô, lau thềm nhà. Lau xong họ lấy tấm lụa khác thấm nước cho khô. Còn bao nhiêu lụa đã mua năm trăm đina vàng một tấm, các cô dùng kỳ hết, kỳ cọ cho thềm nhà bóng loáng, trắng như bạc. Hai cô đem trải lên những tấm vóc cực đẹp quá, giá có bán hết cả cửa hiệu của tôi cũng không đủ tiền mua được tấm xấu nhất. Trên vóc lại trải một tấm thảm bằng len dê con thơm mùi xạ và những chiếc gối nhồi lông đà điểu. Năm chục vuông vóc thêu chỉ vàng được xếp đều quanh tấm thảm. Bày xong, các cô đi ra.

Và này đây! Một đoàn thiếu nữ xếp hàng đôi, tay nắm tay đi vào, mỗi người đến đứng trước một vuông vóc, năm chục vuông, năm chục người. Cuối cùng, mười cô gái thần tiên khiêng một chiếc kiệu trên có một cô gái trẻ tuổi da trắng lộng lẫy, mắt đen lay láy. Tôi bất giác nhắm nghiền hai mắt lại. Mở ra, thấy bà già khi nãy đang đứng bên xin được dẫn tôi ra mắt. Cô chủ uể oải nằm trên tấm thảm giữa năm mươi cô. Bị năm mươi lẻ một cặp mắt nhìn, tôi chắc rằng họ muốn mình phải chết đây.

Thế nhưng người thiếu nữ vương giả ấy lại mỉm cười, chào tôi và mời ngồi cạnh nàng, trên tấm thảm. Bối rối, tôi vâng lời, ngồi xuống. Nàng nói:

— Hỡi chàng trẻ tuổi, chàng nghĩ gì về em, về nhan sắc của em? Chàng có nghĩ rằng em có thể làm vợ chàng không?

Tôi ngạc nhiên quá sức, đáp:

— Hỡi nữ chúa của tôi! Làm sao tôi dám hy vọng để xứng đáng với một ân huệ như thế. Quả thật, tôi nghĩ mình phận mỏng chưa đủ làm một kẻ tôi đòi hoặc kém hơn nữa cho nàng.

— Không đâu. Lạy Chúa! Hỡi chàng trai trẻ, em không dối, lời em thành thực, rõ ràng. Hãy trả lời em cũng thành thực như thế, đừng sợ gì vì em rất yêu chàng.

Tâu Bệ hạ! Nàng nói thế, tôi tin là nàng quả có ý muốn lấy tôi. Tôi không thể đoán vì sao có hàng nghìn người trẻ tuổi mà nàng lại chọn tôi, và vì sao nàng biết tôi. Nhưng rồi tôi nghĩ: “Điều không thể hiểu có cái lợi là làm cho khỏi bị suy nghĩ giày vò. Vậy đừng tìm hiểu làm gì, mặc sự đời.”

Tôi bèn đáp:

— Nếu nàng nói không cốt cho các cô đáng kính đây cười tôi, thì nên nhớ câu tục ngữ: “Sắt đương đỏ, hãy rèn ngay”. Lòng tôi bừng cháy ham muốn phải sum họp thôi. Xin cho biết tôi phải đem những gì đến để dẫn cưới?

Nàng cười:

— Đồ dẫn cưới đã đưa rồi, chàng đừng bận tâm. Em cho đi mời, vì chàng cũng muốn thế, quan chánh án và mấy chứng nhân để đôi ta thành vợ thành chồng.

Tâu Bệ hạ, trong chốc lát, chánh án và chứng nhân đến thật, và thế là chúng tôi được pháp luật công nhận vợ chồng. Sau hôn lễ, mọi người ra về rồi, tôi tự hỏi mình thức hay mơ? Hơn nữa, nàng sai mấy cô nữ tì xinh đẹp sửa soạn buồng tắm mà dẫn tôi đến. Buồng tắm có nước ướp trầm hương. Mấy nữ tì kỳ cọ, xoa bóp, xong, tôi thấy người nhẹ nhõm hơn cả chim bay. Họ xức cho tôi những loại nước hoa thơm nhất, thắng cho một bộ y phục cực sang, mời uống các thức giải khát và đủ loại kem lạnh. Tôi uống xong, họ đưa ra khỏi buồng tắm, dẫn về căn buồng êm dịu có cô vợ mới nằm chờ, chỉ trang sức bằng tấm nhan sắc của mình.

Chúng tôi chung sống hai mươi đêm liền, tràn đầy hoan lạc và hạnh phúc. Tôi nhớ mẹ quá, nói với vợ:

— Tôi vắng nhà đã lâu. Mẹ bặt tin, chắc lo nghĩ nhiều. Vả lại, hiệu đóng cửa đã lâu, buôn bán gián đoạn. Xin cho được về ít hôm.

— Điều ấy không có gì trở ngại. Em vui lòng để chàng về thăm mẹ cho bà yên tâm. Chàng còn có thể đi về hàng ngày chăm lo công việc nếu chàng thích. Nhưng em muốn chàng đi, về phải có bà già kèm theo.

— Được thôi. Không sao cả.

Bà già lấy khăn bịt mắt tôi, dẫn đến chỗ lần đầu tiên bà bịt mắt tôi.

— Tối nay - bà nói - giờ tụng kinh thì đến đây, cậu sẽ thấy tôi ở chỗ này để dẫn cậu về với vợ.

Bà cởi khăn cho tôi mà từ biệt. Tôi chạy vội về nhà. Mẹ tôi, nước mắt thất vọng đầm đìa, đang khâu áo tang. Thấy tôi, bà chạy vụt đến, mừng rỡ ôm hôn.

— Mẹ, đừng khóc nữa, nín đi! - tôi nói - Con vắng nhà là để được hưởng một niềm hạnh phúc không bao giờ dám mơ ước đến.

Tôi kể lại dịp may. Bà cả mừng reo lên:

— Mẹ cầu Chúa giữ lấy con mà che chở cho con. Con hãy hứa ngày nào cũng về thăm mẹ. Mẹ yêu con, nên cũng cần lòng yêu thương của con lắm.

Tôi hứa ngay, vì vợ đã cho về tự do. Chuyện trò với mẹ rồi, tôi ra cửa hiệu trong khu chợ để mua để bán. Đến giờ, tôi đến chỗ hẹn để bà già bịt mắt dẫn về lâu đài của vợ.

— Bịt mắt như vậy là tốt - bà nói - vì theo như già biết, phố này có nhiều phụ nữ, còn con gái hoặc đã có chồng, ngồi ở buồng ngoài nhà. Họ chỉ có một ý muốn là chiếm tình yêu của khách vãng lai, như người ta hít thở không khí hoặc uống một hớp nước chảy qua. Lưới giăng như vậy, tâm hồn cậu biết tránh đâu!

Tôi về, vợ tiếp đón hân hoan nồng nhiệt khôn tả. Cứ như thế trong ba tháng ròng. Tôi định hỏi bọn nữ tì về lai lịch người vợ, tôi cưới mà không rõ tên là gì, con cái nhà ai.

Một hôm, ngồi một mình với một nữ tì da đen, tôi gợi hỏi:

— Hỡi cô gái, đen bên ngoài, trắng bên trong. Cầu chúc cho cô! Cô biết gì về nữ chủ, cho ta hay. Lời nàng ta sẽ giữ kín.

Cô bé sợ run lên:

— Chuyện nữ chủ đặc biệt lạ lùng, nhưng nói ra thì phải chết không phương cứu chữa. Tôi chỉ có thể nói với ông chủ là cô tôi đã để ý đến ông ở chợ và lấy ông là do yêu ông.

Không thể gợi hỏi được gì hơn. Tôi năn nỉ thì cô dọa mách là tôi muốn cô trở thành bép xép. Cuộc đời của tôi cứ thế trôi qua, thì một buổi trưa, ở cửa hiệu nhìn ra đường phố, tôi thấy một cô gái đeo mạng, rõ ràng có ý đi về phía tôi. Đến trước cửa hiệu, chị ta liếc chào duyên dáng mà rằng:

— Ôi ông chủ của em! Đây là một con gà bằng vàng nạm kim cương và ngọc quý. Em đã dạm bán cho các vị thương gia ở khu chợ này, nhưng chẳng ai mua. Họ là những kẻ ô trọc, không biết thưởng thức. họ bảo em: của báu này bán không dễ đâu, vì người mua bán đi khó kiếm lãi. Bởi vậy em đem đến đây, biết ngài là người phong nhã. Ngài trả em bao nhiêu cũng được, tùy lượng của ngài.

— Ta cũng chẳng cần - tôi đáp - Nhưng để cô vui lòng, ta trả đúng một trăm đina, không hơn, không kém.

— Vâng, xin bán hầu ngài. Rẻ quá!

Thực ra tôi chẳng thích mua con gà vàng làm gì, nhưng nghĩ vợ có thể ưng nên mở tủ lấy tiền. Nhưng khi trả, cô ta từ chối:

— Em chẳng dùng tiền làm gì, chỉ xin được hôn một cái lên má ngài. Đấy là điều ước mong duy nhất của em, hỡi ngài trẻ tuổi.

Tôi thầm nghĩ: “Lạy Chúa! Một chiếc hôn lên má đổi lấy một vật báu đáng giá hơn nghìn vàng. Thật vừa lạ, vừa hời!”

Thế là tôi bằng lòng.

Thiếu nữ đến chỗ tôi vén chiếc mạng nhỏ che mặt, hôn lên má tôi - cầu cho cô thấy thích thú - nhưng đồng thời như thèm thuồng da tôi, cô ta cắn sâu vào má tôi những chiếc răng hổ cái, vết cắn bây giờ vẫn còn sẹo đây. Rồi cô ta bỏ đi, cười khoái trá, còn tôi thì lau máu trên mặt, nghĩ: “Trường hợp của mi thật kỳ. Rồi đây mi sẽ thấy tất cả phụ nữ khu chợ sẽ đến hỏi mua, kẻ một mẩu cái má, kẻ một mẩu cái cằm… Như thế, tốt nhất là tống cho hết hàng đi, để chỉ còn bán những miếng thịt của bản thân mi.”

Tối đến, nửa muốn cười, nửa cáu kỉnh, theo thường lệ, tôi đến chỗ bà già chờ tôi ở góc phố để được bịt mắt về tòa lâu đài vợ. Dọc đường cứ nghe bà lẩm bẩm những lời như đe dọa. “Các bà già thích cảu nhảu - tôi nghĩ - và dùng những ngày tàn tạ mà cằn nhằn tất cả, và nói nhảm.”

Tôi vào, thấy vợ ngồi trong phòng tiếp khách, lông mày nhíu lại, quần áo đỏ thẫm - màu vua chúa dùng mỗi khi nổi giận. Mặt nàng xanh xao, dáng điệu khiêu khích. Thấy thế, tôi lầm rầm cầu Chúa che chở cho. Tôi đến bên vợ. Trái với thói quen, nàng không đứng dậy vồn vã, mà quay mặt đi. Tôi đưa con gà vàng ra, nói:

— Cô chủ của tôi ơi! Hãy nhận lấy con gà quý này. Quả là đẹp, lại ngồ ngộ, xin tặng nàng làm vui.

Nàng nghe thế, trán xỉn lại, mắt tối đi. Tôi chưa kịp tránh thì nàng đã dang tay tát một cái khiến tôi quay như một con cù, suýt gãy mất hàm bên trái. Nàng thét:

— Đồ chó! Ngươi mua con gà, sao lại có vết cắn trên má?

Choáng người vì cái tát dữ dội, tôi như muốn sụp xuống, phải gắng gượng lắm mới khỏi ngã xoài ra. Tâu Bệ hạ, đấy mới chỉ là màn đầu của tấn thảm kịch. Vợ tôi ra hiệu, tấm màn dạ phía trong mở ra. Bà già dẫn bốn nữ nô vào, khiêng thây một cô gái, đầu đã bị chặt, đặt giữa thân người. Tôi nhận ra ngay đầu người thiếu nữ đã đổi con gà vàng lấy một miếng cắn. Tôi ngất đi, lăn quay ra đất, không biết gì nữa.

Tỉnh dậy, đã thấy bị trói trong cái marixtân này. Lính gác cho hay tôi bị bệnh điên mà không nói gì thêm.

Đó là câu chuyện về cái gọi là bệnh điên của tôi và việc tôi bị nhốt trong cái nhà điên này. Và chúa Ala đã đưa đức vua cùng vị tể tướng khôn ngoan, cẩn trọng đến để giải thoát cho. Xin hai Ngài nghĩ coi, tôi nói hợp lẽ hay nói lung tung mà xét xem tôi bị quỷ ám, điên loạn, cuồng si hay chỉ là một người lành.

Vua và Tể tướng-vua-giáo sĩ-con hoang, nghe chuyện, suy nghĩ lung lắm, cúi đầu lúc lâu. Vua ngửng mặt lên trước, nói với bạn:

— Hỡi vị Tể tướng của ta! Ta lấy Chân lý của Đức đã đặt ta lên ngôi vua nước này mà thề rằng không tìm ra thiếu nữ đã kết hôn với người này thì ta sẽ không nghỉ ngơi, không ăn, không uống gì cả. Vậy ngươi bảo ta phải làm thế nào?

— Tâu đức vua muôn đời! - Tể tướng đáp - Hãy tạm biệt hai gã bị trói kia, dẫn gã này đi ngang, mà rao khắp phố phường, từ đông sang tây, từ phải qua trái cho đến khi tìm ra đầu phố mà bà già bịt mắt y. Chúng ta sẽ bịt mắt y lại, y đếm theo số bước, nhớ lại khi đi cùng bà già mà dẫn chúng ta đến trước cửa tòa lâu đài. Đến đấy, đức Ala sẽ chỉ cho chúng ta phải làm gì.

— Ngươi nói phải, hỡi vị Tể tướng minh mẫn của ta!

Họ cùng đứng lên, cởi xiềng cho chàng thanh niên và dẫn cùng đi. Mọi sự xảy ra như dự tính của viên Tể tướng. Qua bao nhiêu phố của các phường khác nhau, họ đến đầu phố nọ mà chàng thanh niên nhận ra ngay. Hai mặt bị bịt lại như trước kia, y tính bước mà dừng lại đúng tòa lâu đài, mà thoạt nhìn, nhà vua thất kinh.

— Hỡi vị Tể tướng của ta. Quỷ thật! Lầu này là lầu của một cung phi của cố vương Ai-cập, đức vua đã truyền ngai vàng cho ta, vì không có con trai. Bà ở đây với con gái. Hẳn là công chúa đã lấy chàng trai trẻ này. Thế là số phận đã định rằng các nàng công chúa phải kết duyên với những chàng trai chẳng ra gì như bọn mình, Tể tướng hỡi! Quyết định của Đấng Ban Phát đều có lý do, nhưng nào chúng ta có biết. Bây giờ thì hãy vào xem câu chuyện sẽ ra sao.

Họ dùng cái vòng sắt gõ vào cửa. Cánh cửa rền vang.

— Đúng là tiếng âm vang ấy! - chàng thanh niên nói.

Cửa được mở ngay và bọn quan hoạn sửng sốt thấy vua, Tể tướng và người chồng nữ chủ của họ. Một gã chạy như bay vào báo với cô chủ.

Công chúa trang điểm, vào phòng tiếp khách chào nhà vua, chồng của người chị cùng cha khác mẹ, và hôn tay vua. Vua nhận ra nàng, nháy mắt làm hiệu cho Tể tướng.

— Lạy Chúa! - vua nói - ta không trách em, vì quá khứ là thuộc về Trời, chúng ta chỉ có hiện tại. Vì vậy ta rất mong em làm lành với chồng, vốn là một chàng trai có nhiều đức tốt. Chàng không oán em và không mong gì được trở lại với những ân huệ của em. Vả lại, ta lấy phẩm giá của cố quân, phụ vương của em, mà thề rằng chồng em không có lỗi gì nặng về tình nghĩa vợ chồng. Vì yếu lòng một chút, chàng đã phải trả giá đắt rồi. Ta mong em đừng khước từ lời ta.

— Điều mong mỏi của Hoàng huynh cũng là mệnh lệnh. Em xin tuân lời.

— Được thế thì ta phong cho chồng em làm nội thần của ta, và từ nay sẽ là bạn cùng ta chung ăn chung uống. Tối nay ta sẽ cho chàng đến để hai người làm lành với nhau, không có ai quấy rầy. Bây giờ thì em cho ta được dẫn chàng đi vì chúng ta muốn nghe chuyện hai bạn bị giam của chàng. Dĩ nhiên hai người phải thỏa thuận rằng từ nay em để chàng đi lại tự do, không phải bịt mắt, còn chàng sẽ phải hứa không bao giờ, vì bất cứ lẽ gì, để cho một phụ nữ còn son hay đã có chồng, ôm hôn.

- Tâu đức vua đầy hồng phúc - Sêhêrazát nói - đấy là đoạn cuối câu chuyện của chàng thanh niên, người đọc sách ở nhà chứa người điên. Còn chuyện người thứ hai, một trong hai người nghe đọc thì thế này:

Vua, tể tướng và viên nội thần mới, đến marixtân thì ngồi xuống đất trước mặt người trẻ tuổi thứ hai mà rằng:

— Bây giờ, xin đến lượt anh!

Người ấy kể:

CHUYỆN NGƯỜI ĐIÊN THỨ HAI

Tâu đức vua, chủ của chúng tôi, và ngài Tể tướng chí lý, và anh, bạn bị giam cũ của tôi! Chuyện tôi bị giam trong cái nhà điên này, nguyên nhân còn lạ kỳ hơn nữa. Anh bạn tôi bị coi là điên, bị giam giữ, là lỗi tại anh, tại anh ngờ nghệch và tự tiện. Còn tôi thì trái lại, như các vị sẽ nghe. Nhưng xin được nói cho có đầu có đuôi.

Tôi là một nhà buôn, con một vị thương gia. Trước khi bị nhốt tại đây, tôi mở một cửa hiệu trong chợ, bán các loại nữ trang cho phụ nữ giàu sang. Lúc mở hiệu, tôi mới mười sáu tuổi. Tôi được tiếng là đạo mạo, thật thà, chín chắn và nghiêm túc trong công việc. Tôi không hề bắt chuyện với khách đàn bà, chỉ nói với họ những lời cần thiết về mua bán. Vả chăng, tôi làm theo lời Kinh Thánh, không ngước nhìn phụ nữ Hồi. Các thương gia lấy tôi làm kiểu mẫu mà răn dạy các cậu con trai lần đầu đến chợ. Một số bà mẹ đã thương lượng với mẹ tôi về một cuộc hôn nhân tốt lành, nhưng mẹ tôi chưa nhận lời, còn chờ, lấy cớ tôi còn trẻ, là con một, và mảnh khảnh yếu ớt lắm.

Một hôm, ngồi soát lại sổ hàng thì tôi thấy một cô bé da đen xinh xắn vào, chào tôi lễ phép và hỏi cho biết chắc chắn về tôi, rồi lấy từ trong ngực ra một phong thư nhỏ, nhìn quanh cẩn thận và trao cho tôi, nói là của cô chủ mình. Xong, đứng khép nép sang một bên, chờ tôi trả lời.

Tôi mở phong thư đọc. Đấy là một bài thơ tình, nồng nhiệt ca ngợi tôi. Ở mấy câu thơ cuối có lồng tên người viết, tự xưng là người say đắm tôi.

Tâu Chúa công, tôi bực mình lắm, coi là một sự xúc phạm nghiêm trọng đến đức hạnh của mình hoặc có thể là âm mưu lôi cuốn tôi vào một chuyện nguy hiểm, rắc rối. Tôi xé bài thơ, quẳng xuống đất mà giẫm lên. Tôi véo tai con bé, tát cho mấy cái nổ đom đóm mắt, rồi đạp lăn ra ngoài cửa. Tôi nhổ vào mặt cho mọi người gần đấy thấy rõ đừng suy nghĩ gì về phẩm hạnh của tôi. Tôi thét:

— Đồ vô liêm sỉ! Về kể lại tất cả cho con đĩ chủ mi biết!

Láng giềng, mọi người thấy thế, thì thầm ca ngợi. Một người chỉ tôi khuyên can:

— Chúa Ala ban phúc cho chàng trẻ tuổi đức hạnh này! Bố mong con, đến tuổi chàng, sẽ biết từ chối sự mồi chài của bọn quỷ quyệt hư thân lúc nào cũng rình mò bọn trai trẻ khôi ngô.

Thưa các vị, mười sáu tuổi tôi đã làm như thế đó. Thực ra, bây giờ, sáng suốt nghĩ lại, tôi thấy hành vi của mình lúc ấy thật thô bạo, thiếu suy xét, cao ngạo một cách ngu ngốc, tự ái không phải lúc, đạo đức giả, hèn hạ và tàn nhẫn. Sau hành động ngu xuẩn ấy ít lâu, tôi bực mình quá, nay thấy càng đáng bực mình hơn. Và sợi dây đang buộc vào cổ tôi, tuy do một nguyên nhân khác, tôi vẫn cho là do cái buổi ban đầu điên rồ ấy. Nhưng thôi, không kể lung tung, xin tiếp tục theo trình tự thời gian cho dễ theo dõi.

Vậy thì, thưa các vị, năm tháng trôi qua, tôi đã thành một người lớn. Dù độc thân, tôi đã biết đến đàn bà và cảm thấy đã thật sự cần thiết phải chọn một cô gái làm vợ. Về việc này, tôi gặp nhiều may mắn như các vị sẽ nghe. Nhưng không nói trước, mà xin kể có thứ tự.

Một buổi trưa, có một thiếu nữ tình tứ tiến về phía cửa hiệu tôi, giữa một bọn năm sáu thị tỳ da trắng. Nàng đeo toàn nữ trang quý giá, móng tay nhuộm đỏ, tóc tết thõng trên vai, đi õng ẹo, duyên dáng. Nàng bước vào, theo sau là bọn nô tì, chào tôi rồi ngồi xuống.

— Hỡi chàng trẻ tuổi, chàng có nhiều thứ trang sức bằng vàng, bạc để chọn không?

— Ôi, cô chủ, có nhiều lắm, đủ loại - tôi đáp.

Nàng hỏi vòng chân. Tôi đưa ra những thứ nặng và đẹp nhất. Nàng nhìn hững hờ, bảo:

— Chàng đeo thử vào chân cho tôi!

Một nữ tì cúi xuống, nhẹ vén chiếc áo lụa mỏng của nàng, lộ ra đôi mắt cá, trắng, mịn lạ thường. Tôi lấy vòng đeo thử vào. Không một chiếc nào vừa với cái cổ chân xinh xắn hoàn hảo này. Thấy tôi bối rối, nàng mỉm cười:

— Không sao, tôi mua cái khác. Nhưng xin được hỏi: Ở nhà, người ta bảo chân tôi như chân voi, có đúng không?

Tôi kêu lên:

— Cổ chân có đôi mắt cá của nàng thật là tuyệt. Thấy nó, linh dương cũng đến phát ốm vì ghen tị.

— Thế mà tôi cứ nghĩ trái lại.

Nàng nói thêm:

— Cho tôi xem mấy đôi xuyến.

Đang còn bị huyễn hoặc vì đôi mắt cá yêu quý và đôi bàn chân đắm say, tôi đi lấy mấy chiếc xuyến xinh và nhỏ nhất đem đến.

— Hôm nay tôi mệt quá - nàng nói - chàng đeo thử vào cổ tay giùm.

Lập tức một nữ tì vén tay áo chủ lên. Úi giời! Một cánh tay như cổ thiên nga, trắng trong và nhẵn nhụi hơn pha lê, rồi cổ tay, bàn tay, ngón tay, trời ơi, như đường phèn, như chà là rim đường! Thật là một nỗi vui tâm hồn, một niềm khoái lạc, khoái lạc tuyệt vời! Tôi cúi xuống, lồng xuyến vào cổ tay kỳ diệu của nàng, nhưng những chiếc bé nhất dành cho trẻ em cũng quá rộng với chiếc cổ tay nhỏ nhắn, trong trẻo. Sợ xuyến chạm làm đau làn da tinh khiết, tôi vội rút ra. Thấy tôi bối rối, nàng lại mỉm cười, hỏi:

— Chàng thấy gì? Tôi cụt tay chăng, hay bàn tay bè ra như chân vịt, hay cánh tay thô như tay hà mã?

— Ô, lạy Chúa! Thưa cô chủ của tôi, nàng có cánh tay tròn trịa, cổ tay xinh xắn như của em bé, ngón tay thon như của tiên nữ.

— Sao? Ở nhà nhiều lần người ta cứ nói ngược lại với tôi. Thế ra người ta nói không đúng à? Giờ chàng cho xem mấy chiếc vòng cổ và thẻ đeo ngực nào.

Không uống mà say, tôi vội đưa ra mấy chiếc vòng và thẻ đẹp và nhẹ nhất. Một nữ tì kính cẩn vén tấm mạng để hở cổ và một phần bộ ngực cô chủ. Trời đất! Cổ trắng đá hoa, ngực lộng màu tuyết! Tôi vội ngoảnh mặt, kêu: “Thôi, bỏ mạng xuống, bỏ xuống!”

Nàng hỏi:

— Chàng không thử cho tôi à? Nhưng không sao, tôi sẽ mua thứ khác. Xin hãy cho biết: Tôi xấu xí lắm à? Ngực sồ sề như trâu nái, đen đủi, lông lá sao? Hay gầy như cá ướp, dẹt như bàn bào thợ mộc?

— Lạy Chúa! Thưa nữ chủ, đâu phải thế. Nàng có duyên thầm, nhan sắc kín đáo lắm.

— Thế mà có những kẻ cứ bảo rằng không gì ghê tởm hơn là hình thù giấu kín của tôi. Thôi được, chàng không bán vòng cổ cho tôi, thì có thể cho tôi mua một chiếc thắt lưng được không?

Tôi cho đem đến thứ thắt lưng bằng chỉ vàng, nhẹ và mềm nhất, và kín đáo đặt dưới chân nàng.

— Không được, không được đâu! - nàng nói - Chàng phải tự tay thắt thử vào lưng tôi xem sao.

Tôi phải nghe theo. Biết rằng cô linh dương ấy nhỏ nhắn, tôi chọn cái nhỏ nhất, hẹp nhất, thắt quanh lưng trên lần áo cùng chiếc mạng của nàng. Chiếc thắt lưng này được đặt làm để dùng cho một công chúa còn bé, thế mà vẫn rộng đối với nàng. Tôi đang lúng túng chưa biết tạ lỗi thế nào thì nàng nói:

— Chắc hẳn hình thù tôi không ra gì, có hai cái bước phía trước, hai cái phía sau, bụng quái dị, lưng như lưng lạc đà.

Tôi phân trần không phải thế thì nàng bảo:

— Hỡi chàng trai trẻ! Thế thì lạ thật vì ở nhà, người ta thường chê tôi dị dạng như thế. Dù sao, không có chiếc thắt lưng nào vừa với tôi, tôi mong chàng bán cho một đôi hoa tai và một vành đai vàng giữ tóc.

Nói xong, nàng vén mạng để lộ khuôn mặt như trăng rằm, đôi mắt Babilon như hai hạt trai, má hồng mẫu đơn, miệng nhỏ, môi thắm, hai hàm răng như đôi hàng ngọc. Tôi xúc động quá, nín thở, không bước nổi mà đi lấy hàng.

Nàng cười nụ:

— Tôi hiểu chàng động lòng vì tôi quá xấu. Người ta vẫn nhắc rằng tôi có bộ mặt ghê tởm, rỗ chằng rỗ chịt, mắt phải chột, mắt trái lác, mũi gồ, mồm thối, răng long, tai cụt, da ghẻ, tóc bù và bao nhiêu điều kinh tởm khó thấy bên trong.

Tôi đáp:

— Nữ chủ của tôi sao lại nói thế? Cầu Chúa giữ cho nàng vẻ đẹp trông thấy, vẻ đẹp vô hình. Nàng huy hoàng, trắng như hoa nhài, hoa huệ, thơm như hoa hồng. Hạnh phúc thay kẻ nào được trông thấy nàng, được ngửi hương thơm từ nàng toát ra và được đụng chạm tới nàng.

Tôi nói xong, ngất ngây xúc động.

Thiếu nữ đa tình nhìn tôi, đôi mắt dài long lanh, mà nói:

— Than ôi! Sao cha tôi lại ghét bỏ tôi đến nỗi đã gán cho tôi bao vẻ xấu xí như tôi vừa kể. Chính cha tôi, chứ không phải ai khác đã khiến tôi nghĩ đến những điều gọi là ghê tởm ở người tôi. Nhưng qua chàng, đức Ala đã chứng minh ngược lại. Bây giờ thì tôi tin cha tôi đang dối tôi, chẳng qua là do ảo giác mà ông thấy mọi vật xung quanh đều xấu xí. Còn tôi, ông sẵn sàng bỏ đi, bán cho một tên lái buôn nô lệ đốn mạt.

— Cha nàng là ai vậy, hỡi nữ chúa của nhan sắc?

— Là lão trượng An Ixlam đó.

Tôi bồng bột:

— Thế ông cụ có thể để nàng lấy tôi hơn là bán nàng làm nô lệ không?

— Cha tôi là một người chân thực, có lương tâm. Ông vốn nghĩ con gái mình là một con quỷ dạ xoa, ông không cho lấy một anh trai trẻ như chàng đâu, sợ lương tâm cắn rứt. Nhưng chàng cứ thử hỏi xem. Tôi sẽ chỉ cho cách nói.

Người thiếu nữ của tình yêu chân chính, nghĩ một lát, rồi tiếp:

— Thế này nhé: Chàng đến hỏi, cha tôi chắc sẽ đáp: “Con ơi, mở mắt ra. Con gái ta là một đứa bại liệt, què quặt, gù lưng…” Chàng ngắt lời ngay là rằng: “Cháu thích như thế! Cháu thích như thế!” Cha tôi sẽ tiếp: “Là một đứa chột, lác, sứt tai, hôi thối, khập khiễng, dị dạng, đái dầm, một đứa…” Chàng lại ngắt lời mà rằng: “Cháu thích như thế! Cháu thích như thế!”

Tâu Bệ hạ! Chỉ nghĩ đến việc có thể nói như thế về thiếu nữ của tình yêu, tôi thấy bất bình và cáu kỉnh. Nhưng đó là một thử thách phải trải qua mới có thể cưới được cô linh dương kiểu mẫu ấy.

— Gay go quá, hỡi nữ chủ của tôi! - tôi nói - Nghe cụ tả nàng như thế, có thể chết đi được! Nhưng đức Ala sẽ cho tôi đủ sức lực và can trường.

Tôi hỏi thêm:

— Bao giờ tôi có thể đi gặp cụ?

— Mai, vào giữa buổi sáng. Đúng hẹn đấy!

Nàng đứng lên, cười từ biệt tôi mà về cùng bọn nữ tì. Tôi ngồi trong cửa hiệu, để lòng dõi bước chân nàng si mê và nóng đợi ngày mai.

Hôm sau, đến giờ, tôi chạy như bay đến nhà cụ An Ixlam, xin gặp cụ, nói có việc rất cần. Cụ tiếp ngay, đáp lễ trân trọng và mời ngồi. Đấy là một cụ già vẻ đáng kính, râu trắng toát, dáng điệu đường bệ, nhưng trên mặt và trong con mắt có một vẻ buồn rầu vô vọng, một vẻ đau đớn không phương cứu chữa. “Đúng rồi! - tôi nghĩ - cụ mắc bệnh ảo giác về vẻ xấu xí. Cầu Chúa chữa cho cụ!”

Cụ mời lần thứ hai tôi mới ngồi, chào lần nữa, và nhắc lại lần thứ ba lời thỉnh cầu, mỗi lần đều kính cẩn đứng lên. Tỏ bày được sự lễ độ và phép lịch sự rồi, tôi ngồi xuống mép ghế, chờ cụ mở đầu câu chuyện.

Uống nước giải khát xong, sau vài lời về mưa nắng, cụ hỏi tôi đến có việc gì.

— Cháu đến cửa cụ - tôi đáp - về người thiếu nữ sau bức rèm nguyên trinh, về viên ngọc còn giữ giá lành, về bông hoa trong đài khiêm tốn, về tiểu thư cao quý, người trinh nữ lừng danh mà cháu, một kẻ không xứng đáng, ước ao được kết duyên bằng một hôn thú hợp pháp.

Tôi nhận thấy mặt cụ già tôn quý bỗng sạm lại rồi vàng ra, đầu cúi xuống buồn bã. Chắc hẳn cụ đang chua xót nghĩ về cô con gái. Cụ thong thả ngửng lên, nói với một giọng buồn bã vô biên:

— Cầu đức Ala giữ mãi cho con tuổi thanh xuân và vẻ duyên dáng. Còn con gái lão, sau tấm màn nguyên trinh, thì thật vô vọng, không làm thế nào được đâu, bởi vì…

Tôi ngắt lời cụ đột ngột:

— Cháu thích thế! Cháu thích thế!

— Cầu Chúa phù hộ cho con! Nhưng con gái lão không hợp với một người trai trẻ đẹp đẽ, đáng yêu, lực lưỡng và khỏe mạnh như con. Mẹ nó đẻ non, sau một vụ hỏa hoạn. Con đẹp và cân đối bao nhiêu thì nó xấu và quái dị bấy nhiêu. Con phải được rõ vì sao lão từ chối, nên phải tả hắn cho đúng, không muốn để con hiểu lầm. Chúa vốn trong lòng ta!

Tôi vội kêu:

— Cháu xin lấy nàng với tất cả những khuyết tật ấy. Cháu thích thế, hoàn toàn thích thế!

— Con đừng bắt một người cha, vì muốn giữ phẩm giá bên trong, phải dùng lời lẽ nặng nề nói về con gái mình. Con cứ nài xin, lão phải nói rằng lấy con gái lão là lấy con quỷ ghê tởm nhất của thời đại, vì đấy là một kẻ mà chỉ trông thấy…

Sợ phải nghe những điều kinh hãi, tôi vội ngắt lời để nói lên với một giọng mà tôi đã để hết tâm hồn và mong muốn vào:

— Cháu thích thế! Cháu thích thế! Cha của chúng con ơi, hãy tránh cho mình nỗi đau lòng phải nói năng về con gái, vì cha muốn nói gì, muốn miêu tả ghê tởm thế này, con vẫn tiếp tục được xin cưới nàng. Con có một ý thích đặc biệt về cái ghê tởm của cô con gái cha. Con xin nhắc lại, nàng thế nào, con nhận thế ấy và con thích, thích, thích!

Vị lão trượng nghe thế và hiểu rằng không gì lay chuyển được quyết định và ý muốn của tôi. Cụ vỗ hai tay vào nhau tỏ vẻ ngạc nhiên lạ lùng.

— Thế là trước Chúa và trước chàng - cụ nói - lão thấy lương tâm thanh thoát. Chàng chỉ có thể trách mình về hành động điên rồ này. Mặt khác, Thánh dạy, không nên cản trở những điều ham muốn, nên lão bằng lòng.

Tôi sướng quá, hôn tay cụ và xin làm lễ cưới ngay hôm đó. Cụ thở dài đồng ý. Tức thì tờ hon thú được viết có chứng nhận hợp pháp. Giấy ghi là tôi bằng lòng lấy người vợ với tất cả tật nguyền, những điều xấu xí ghê tởm. Và nếu vì một lẽ nào đó, tôi muốn ly hôn thì phải đền bù, trả cho vợ hai chục túi tiền, mỗi túi có một nghìn đina vàng. Tất nhiên tôi vui vẻ nhận, kể cả những điều khoản có thể khắc nghiệt hơn nhiều.

Xong hôn thú, bố vợ bảo nên ở lại nhà vợ, đưa vợ tàn tật tới nhà tôi xa xôi rất bất tiện. Tôi y lời, và nóng lòng chờ giây phút được làm chủ tấm thân thiếu nữ tình tứ kia.

Tối đến, sau khi đọc kinh, tôi vào buồng hoa, hồi hộp. Đến bên vợ, tôi hé tấm mạng, lấy tâm hồn và con mắt nhìn mặt nàng. Và Chúa ơi, sao quỷ thế này! Cầu Chúa đừng bắt tôi phải chứng kiến. Tôi thấy một con người xấu xí, ghê tởm, xộc xệch, đáng ghét buồn nôn, một con người chỉ có thể bắt gặp trong một cơn ác mộng ghê gớm. Con người này còn đáng sợ hơn con người mà thiếu nữ mô tả, một con quỷ, một mụn giẻ rách. Tâu Bệ hạ! Nói đến không thể không tởm lợm đến lăn ra, bất tỉnh dưới chân Người. Tôi bịt mũi, quay mặt, để rơi tấm mạng xuống, rồi tìm một góc thật xa mà ngồi, bởi vì có là đứa ăn nổi thịt cá sấu cũng không dám để tâm hồn cọ xát với da thịt một đứa đã làm xấu mặt Hóa công đến thế.

Ngồi trong góc xó, quay mặt vào tường, tôi cảm thấy mọi nỗi buồn phiền, mọi điều đau xót. Tôi rền rĩ từ đáy sâu tâm hồn, mà nào có quyền nói một lời, phàn nàn một câu. Tôi tự ý lấy hắn mà. Chính tôi đã ngắt lời ông bố mà kêu: “Cháu thích thế! Cháu thích thế!” Tôi tự xỉ vả: “Đấy, cô gái của tình yêu tràn đầy! Ôi, chết đi! Chết đi! Chết đi! Ôi, đồ ngu si, đồ con bò ngò nghệch, con lợn nặng nề!” Lặng lẽ, tôi cắn ngón tay, tôi véo cánh tay. Một nỗi oán hờn lên men từng giờ từng phút suốt cái đêm số phận ấy. Tôi như bị hành hình trong những ngục tù tàn khốc.

Tảng sáng, tôi bỏ trốn, đến nhà tắm công cộng, tắm cho sạch hơi hướng người vợ đáng kinh. Tôi chợp mắt một chút, đoạn trở về cửa hiệu, người choáng váng, không uống mà say.

Bạn bè, người quen biết, nhân vật tai to mặt lớn trong phố, từng người, từng cặp, từng tốp đến chúc mừng. Họ vòi tiệc tùng bánh kẹo.

— Lạy Chúa! - họ nói - Chúng tôi nghĩ rằng vợ đẹp đã làm anh mất trí, quên mất bạn bè, cả những ràng buộc sơ đẳng. Nhưng không sao. Chúc anh vui vẻ!

Tâu Bệ hạ! Tôi không hiểu họ nhạo báng hay thực bụng khen tôi. Không biết nên xử trí ra sao, tôi phác một vài cử động, nói đôi ba câu chung chung, vô hại, mũi như ngạt cuồng nộ, mắt muốn tuôn lệ bất bình. Cứ như thế từ sáng đến giờ cầu kinh trưa. Giữa lúc ấy thì trước mặt tôi xuất hiện cô thiếu nữ của tình yêu tràn đầy, cô gái thật, cô gái đã tạo nỗi bất hạnh vừa qua, làm tôi đau khổ. Cô ta tiến về phía tôi, tươi cười giữa đám năm nô tì. Cô bước nhẹ nhàng, đung đưa tình tứ, váy áo thước tha mềm mại như một cành bân non tơ trong một khoảng vườn hương thơm phức. Cô ta ăn mặc lộng lẫy hơn hôm nọ, dáng đi uyển chuyển quá khiến dân phố, muốn nhìn rõ, đứng nép thành hai hàng bên đường cô đi qua. Vẻ ngây thơ như con trẻ, cô ta bước vào cửa hiệu của tôi, chào tôi duyên dáng hết sức, vừa ngồi vừa nói:

— Hỡi ông chủ Etđin của em! Mong hôm nay là ngày chúc phúc của chàng. Cầu Chúa gìn giữ cho chàng của cải, hạnh phúc, giúp chàng được vạn sự như ý. Chúc chàng vui, vui!

Tâu Bệ hạ! Vừa nhìn thấy cô ta, tôi đã chau mày, thầm nguyền rủa. Khi thấy y táo tợn đùa cợt tôi, khiêu khích tôi thì tôi không chịu được nữa. Thói thô bạo ngày trước, khi tôi còn là con người đức hạnh, trở lại với tôi. Tôi chửi:

— Mi là một cái chảo nhựa thông, cái xoong hắc ín, cái giếng điêu ngoa! Ta đã làm gì mi mà mi đối xử với ta đen tối như thế, ném ta xuống vực sâu không lối thoát? Cầu đức Ala nguyền rủa mi, nguyền rủa cái khoảnh khắc ta gặp mi, bôi tro trát trấu vào mặt mi, hỡi con đĩ kia!

Cô ta vẫn giữ vẻ bình tĩnh, cười, hỏi:

— Thế nào, anh chàng phèng phèng kia? Anh quên tội của anh đối với ta rồi sao, quên lời chửi rủa bài thơ tình của ta, quên cách cư xử tồi tệ với đứa bé gái da đen cầm thơ đến, chửi rủa hắn mà ròi thưởng công cho hắn một cái đá, quên lời chửi rủa ngươi nhắn gửi hắn về nói với ta.

Nói xong, cô ta cúi nhặt lấy mạng đứng dậy đi về.

Tâu Bệ hạ, tôi hiểu rằng, ác giả ác báo. Đấy, sự lỗ mãng trước kia thật tai hại, rằng sự dụng ý đạo đức thật đáng ghét, dụng ý mộ đạo là không thể ưa được. Tôi liền quỳ xuống chân thiếu nữ, xin nàng tha thứ.

— Tôi có tôi, tôi có tội, quả là có tội! - tôi nói.

Và lời tôi nói như những hạt mưa trong sa mạc nóng bỏng. Cuối cùng nàng dừng bước, bằng lòng tha thứ cho tôi.

— Lần này ta tha cho, nhưng đừng có tái diễn - nàng nói.

Tôi hôn gấu áo nàng, lấy vạt áo nàng che lên mặt mà rằng:

— Nữ chúa của tôi, xin nàng cứu vớt, tôi là nô lệ của nàng, chờ nàng giải thoát về chuyện gì, hẳn nàng đã rõ.

Nàng cười:

— Ta đã nghĩ đến. Ta đã buộc vào thì cũng có thể cởi ra.

— Lạy Chúa! Thế thì xin nhanh cho.

— Chàng hãy nghe đây. Theo đúng lời ta dặn, có thể ly hôn dễ dàng. Thế này nhé: chàng hãy đến phía chân thành, tìm lấy mấy gã làm những trò leo dây, múa rối, bán thuốc rong, nhăn mặt làm hề, nhảy múa, dắt khỉ, dẫn gấu làm trò, mấy gã thổi sáo, đánh trống, thổi kèn. Chàng thuê họ đến ngay lâu đài của vị lão trượng An Ixlam bố vợ chàng. Chàng sẽ ngồi ở bậc thềm, trà nước với ông cụ. Họ đến chào chàng, chúc tụng mà nói:

— Hỡi người anh em máu mủ, ruột rà! Chúng tôi xin chia vui với anh ngày vui duyên mới. Chúng tớ rất thỏa mãn về việc anh được nhắc lên một địa vị cao quý, anh thấy chúng tớ thì xấu hổ, còn chúng tớ thì hãnh diện được là bà con với anh. Dù anh có quên họ quên hàng mà đuổi cổ chúng tớ, chúng tớ cũng sẽ chẳng cút nào, vì anh là người thân thích họ hàng mà.

Lúc ấy chàng vờ lúng túng vì dính líu bà con với họ, rồi để cho họ bỏ đi, anh cứ vốc hàng nắm bạc, hàng nắm đina vàng mà vung vãi cho họ. Thấy thế, cụ An Ixlam nhất định sẽ hỏi, thì chàng hổ thẹn, cúi đầu đáp:

— Con phải thú thật với cha thôi, vì họ hàng con đã kéo đến đây. Bố con trước đây là một kẻ dạy khỉ luyện gấu làm trò kiếm ăn, về sau nhờ lượng đức Ban Ân, chúng con có được chút ít tài sản nên cũng được các vị thương nhân cùng nghiệp đoàn của họ nể vì.

Ông cụ sẽ hỏi:

— Thế ra chú là con cái phường hề, thuộc bọn múa rối leo dây, bọn làm trò khỉ đấy hử?

Chàng sẽ đáp:

— Không lẽ vì tình yêu và danh dự của con gái cha mà con lại khước từ nguồn gốc, họ hàng mình. Máu không thể khước máu, suối không thể khước nguồn.

Chắc chắn ông cụ sẽ bảo chàng:

— Chú trẻ người kia, thế thì không môn đăng hộ đối rồi. Chú đã giấu ta về dòng dõi. Chú không thể là chồng cô gái con vị lão trưởng An Ixlam, thủ lĩnh tối cao của những vị chánh án, vị thủ lĩnh nắm pháp luật trong tay, một hoàng thân vương mà tổ tiên là bà con với vị truyền đạo của đức Ala. Con gái của vị lão trưởng, dù đức Ban Ân có quên chiếu cố đến, cũng không thể rơi vào tay một tên làm trò múa rối.

Chàng sẽ nói:

— Nhưng con gái cụ là vợ hợp pháp của tôi, mỗi sợi tóc của cô ta đáng nghìn cuộc sống của người khác. Lạy Chúa! Tôi chỉ bỏ vợ nếu cụ cho tôi tất cả các vương quốc trên thế gian này.

Nhưng rồi chàng dịu dần và khi cụ nói đến ly hôn, chàng ung dung mà gật gù. Rồi, trước mặt cụ An Ixlam cùng hai người làm chứng, chàng sẽ đọc ba lần bản ly hôn. Và thoát rồi, chàng trở lại đây tìm ta. Chúa sẽ thu xếp cái cần thu xếp.

Nghe lời thiếu nữ của tình yêu tràn đầy, tôi thấy nở nang lòng dạ, kêu lên:

— Hỡi vị hoàng hậu của thông minh và nhan sắc! Tôi xin nhất nhất tuân lời.

Tôi để nàng ngồi lại cửa hàng, đến chỗ chân thành, tìm gặp thủ lĩnh phường hội bọn làm nghề múa rối, leo dây, dạy khỉ, luyện gấu, đánh trống, thổi kèn… điều đình để y giúp. Tôi hứa sẽ trả công rất hậu. Được y nhận lời, tôi đi trước đến nhà cụ An Ixlam. Hai người ngồi trên thềm, trước sân.

Đang cùng cụ vừa đàm đạo, vừa uống nước mát mới khoảng một giờ thì bỗng, từ phía cổng lớn bỏ ngỏ, đoàn họ ào đến: hàng trước là bốn gã làm trò leo dây, đầu chúc xuống đất, bốn gã làm trò múa rối đi kiễng trên đầu bàn chân, bốn kẻ làm xiếc đi bằng hai tay; tiếp đến là một bọn hoa chân múa tay, nhảy nhót, đánh trống, thổi kèn, huyên náo khác thường. Vào sân, họ dàn thành hai hàng đứng hai bên, giữa là khỉ và gấu. Bỗng vang lên một tiếng kèn dữ dội, tất cả lặng bặt như có phép thần thông. Tên cầm đầu tiến đến thềm và nhân danh bà con họ hàng tôi tụ tập tại đấy, y dõng dạc chúc tôi thịnh vượng, sống lâu, nói một thôi như tôi đã dạy y nói.

Rồi sự việc diễn ra đúng như thiếu nữ trù liệu.

Thế rồi, chẳng buồn chào người đã là bố vợ tôi trong một đêm, tôi ba chân bốn cẳng, không quay nhìn lại, chạy về cửa hiệu, thở không ra hơi.

Người thiếu nữ của tình yêu tràn đầy vẫn ngồi chờ đấy. Nàng chào tôi ngọt ngào, lịch sự khen tôi mà nói:

— Bây giờ đến lượt chúng mình sum họp với nhau. Chàng nghĩ thế nào, hỡi vị chủ nhân của em?

Rồi nàng cho mời viên chánh án cùng chứng nhân đến để làm tờ hôn thú.

Chúng tối sống với nhau ba mươi đêm ba mươi ngày, cho đến một hôm tôi kiệt sức thì nàng bảo: “Chàng phải nghỉ. Ta để chàng nghỉ.”

Tôi mệt quá, không nghe gì thêm, lăn quay ra đất như một con lừa không dây.

Tỉnh lại, thấy bị xích trong nhà điên này cùng hai bạn là hai chàng thanh niên tôn kính đây. Hỏi người canh gác thì họ đáp: “Để chú mình được nghỉ, để chú mình được nghỉ!”

Giờ thì, tâu đức vua, tôi nghỉ đủ rồi, người khỏe khoắn lắm. Xin Bệ hạ mở lượng thu xếp cho tôi được sum họp với thiếu nữ của tình yêu tràn đầy. Còn nàng tên gì, làm gì, quả tôi không biết. Chuyện được sắp xếp có đầu có đuôi và tôi đã kể hết.

Vua Matmút và Tể tướng-vua-giáo sĩ cũ, nghe chuyện kể minh bạch, rõ ràng của người thứ hai, thì ngạc nhiên lắm. Vua nói:

— Nghe chuyện xong, dù ngươi có bị giam một cách hợp pháp, ta cũng giải thoát cho. Nhưng ngươi có thể dẫn chúng ta đến lầu của người thiếu nữ không?

— Nhắm mắt, tôi cũng dẫn đến được.

Vua sai chặt xiềng cho chàng, bảo đi trước dẫn đường để vua, tể tướng và vị nội thần-người điên thứ nhất- theo sau. Bốn người sắp đi thì người điên thứ ba nói:

— Trước khi đi, xin các vị hãy nghe chuyện của tôi đã, bởi nó kỳ lạ hơn câu chuyện của hai người bạn tôi kia.

Nhưng vua phán:

— Cứ yên tâm. Chúng ta sẽ chóng trở lại.

Họ đến trước cổng một tòa lâu đài, mà nhác trông, vua đã vội kêu:

— Trời! Quỷ chưa! Các bạn ơi, tòa lâu đài này là nơi ở của công chúa thứ ba con cố vương đây mà. Số phận thật diệu kỳ! Đáng ca ngợi thay Đấng cho sum họp cái đã chia ly, tái tạo cái tan lìa!

Vua vào, ba người theo sau. Công chúa được báo, ra đón, hôn tay vua, chồng của chị nàng, và chờ lệnh. Vua phán:

— Cô em vợ của ta! Ta đem theo chồng của cô đây, một gã trai tráng khỏe mạnh mà ta phong ngay làm vị nội thần thứ hai của ta. Từ nay, chàng sẽ là bạn cùng ăn cùng uống với ta. Ta đã rõ chuyện, biết sự ngộ nhận giữa hai người. Giờ thì chuyện ấy sẽ không xảy ra nữa, vì anh chàng đã được nghỉ ngơi, vui khỏe rồi.

Nàng đáp:

— Em xin tuân lời vua anh. Chàng đã được nhà vua che chở và bảo lĩnh, lại được biết chàng đã khỏe, em bằng lòng tái hợp với chàng.

— Mong cô được nhiều ân huệ! Cô đã nhắc đi một tảng đá đè nặng trên ngực ta. Chỉ xin em để chàng đi một lát vì chúng ta còn phải nghe một câu chuyện có thể là phi thường.

Vua từ biệt, đi cùng với chàng trai đã thành nội thần thứ hai của vua, cùng Tể tướng và vị nội thần thứ nhất.

Đến marixtân, họ vừa ngồi xuống trước mặt người trẻ tuổi thứ ba đang chờ canh lửa cháy, vẫn bị xiềng ở cổ. Chàng ta liền kể ngay chuyện mình.

CHUYỆN NGƯỜI ĐIÊN THỨ BA

Tâu Bệ hạ và thưa quan Tể tướng cùng hai vị nội thần, hai người bạn tù cũ! Chuyện tôi không giống hai chuyện vừa được kể. Hai bạn tôi bị các cô nàng quyến rũ, còn tôi thì khác. Vả lại, các ngài sẽ tự xét đoán lấy.

Tôi mồ côi cha mẹ lúc còn bé, được mấy người hàng xóm đem về nuôi. Họ cũng nghèo như bố mẹ tôi, nên tôi không được đi học, suốt ngày lang thang ngoài phố, đầu không mũ, chân không giày, chỉ có nửa chiếc áo lót màu xanh che thân. Được cái tôi kháu khỉnh. Người qua đường thấy tôi chơi dưới trời nắng chang chang, thường dừng bước ngắm nghía. “Chà, thằng bé đẹp như một mảnh trăng - họ tấm tắc - Cầu đức Ala tránh cho nó những điều không hay!” Có người còn mua cho bánh đậu, kẹo kéo - thứ kẹo có thể kéo dài như một sợi dây. Họ tát yêu vào má, xoa nhẹ nhúm tóc trên chỏm đầu tôi. Tôi há miệng thật to, nuốt chửng bánh kẹo, ai thấy cũng ngạc nhiên còn bọn trẻ chơi với tôi thì trố mắt nhìn, thèm thuồng. Và cứ thế cho đến năm tôi mười hai tuổi.

Một hôm, tôi cùng mấy bạn thường ngày đi kiếm tổ chim cắt và tổ quạ trên nóc mấy nhà bỏ hoang, thì bỗng thấy về phía cuối vườn, trong một túp lều lợp bằng cành lá cọ, hình thù bất động của một người, chắc là ma quỷ - tôi nghĩ - vì nhà hoang hay có của này. Tôi đâm hoảng, trườn xuống mà chạy cho nhanh. Nhưng từ căn lều, bỗng nghe một giọng nói rất dịu dàng: “Chú bé xinh đẹp, sao lại chạy trốn? Đến đây mà nghe lời hay. Đừng sợ, ta không phải là ma là quỷ mà là người, một người sống độc thân và mơ mộng. Đến đây, hỡi chú bé, ta sẽ dạy khôn cho”. Tôi đang chạy bỗng dừng lại như có một sức mạnh vô hình giữ lấy chân. Tôi trở lui lại căn lều. Giọng nói vẫn tiếp tục: “Đến đây, chú bé xinh đẹp, đến đây!” Tôi bước vào. Hình thù bất động nọ là một cụ già rất xưa, chắc tuổi nhiều vô kể, nhưng gương mặt vẫn sáng như thái dương.

— Chào chú bé mồ côi đến để hưởng thụ sự dạy dỗ của ta - cụ nói - Ta sẽ là cha, là mẹ con.

Cụ cầm tay tôi, nói thêm:

— Con sẽ là môn đồ của ta, và một ngày kia, sẽ là thầy của những môn đồ khác.

Nói rồi, cụ hôn tôi, kéo ngồi xuống cạnh và bắt đầu ngay việc dạy bảo. Lời nói ngọt, bài giảng hay đã chinh phục tôi. Tôi không chơi đùa nữa, bỏ hết bạn bè. Cụ quả là bậc cha mẹ, tôi kính trọng, mến yêu, hoàn toàn quy phục. Năm năm trôi qua, tôi đã có được một vốn học vấn cao, kiến thức nhiều. Nhưng, tâu Chúa công, kiến thức không được gây vào đất tốt, cũng chẳng ích gì. Chỉ một nhát cào cuồng vọng là gột hết lớp màu mỡ bên trên, để trơ lại lớp khô cằn, không sinh sản.

Chẳng bao lâu, tôi tự nghiệm thấy đúng như thế. Một lần, thầy tôi, vị hiền nhân lão thành ấy, cho tôi đến sân giáo đường quyên giáo. Lúc về, tôi gặp một đám quan thị theo hầu một thiếu nữ, mắt xanh trong như chứa cả một vùng trời. Bọn theo hầu dùng mỗi người một chiếc gậy dài gõ lên vai người qua đường để họ tránh sang một bên, dọn lối cho thiếu nữ. Tôi nghe, quanh tôi, người ta kháo nhau: “Công chúa, con gái đức vua! Công chúa, con gái đức vua!”

Tâu Chúa công! Tôi về đến chỗ thầy ở, lòng xúc động, dạ rối bời. Thế là tôi đã quên lời thầy dạy, quên năm năm trời học khôn, quên hết phép tắc thoát trần. Thầy nhìn tôi, buồn bã. Tôi rưng rưng nước mắt. Suốt đêm, hai người bên nhau mà không nói với nhau một lời. Sáng dậy, hôn tay thầy xong, theo thường lệ, tôi nói:

— Thầy là cha, là mẹ! Con xin thầy tha thứ cho tên học trò không xứng đáng này. Nhưng nhất thiết con phải gặp lại công chúa, dù chỉ để được nhìn nàng.

— Con hỡi! Lòng con đã muốn thì con sẽ gặp. Nhưng con phải nghĩ đến khoảng cách giữa kẻ sống một mình để học khôn với các bậc vương giả trên đời. Hỡi con của cha, của mẹ, đứa con ta yêu dấu! Con quên rằng người khôn tránh giao thiệp với phụ nữ, nhất là phụ nữ con cái nhà vương giả sao? Thế ra con đã khước từ sự yên ổn về tâm hồn? Con muốn ta phải chết, để chết mất người cuối cùng biết giữ gìn phép sống độc thân? Con hỡi, không gì giàu có bằng lòng thoát tục, không gì đáng hài lòng bằng sống độc thân.

Thầy nói vậy, nhưng tôi vẫn khẩn khoản:

— Hỡi thầy là cha, là mẹ con! Không được nhìn lại công chúa, dù chỉ một lần thì con chết mất.

Thầy tôi vốn yêu người học trò mình, thấy nó buồn chán, bèn hỏi:

— Này con, chỉ cần nhìn công chúa mà thỏa nguyện được mọi điều ham muốn?

— Đúng thế đấy ạ! - tôi đáp.

Thầy tôi đến cạnh tôi, thở dài, rồi lấy một chất cao xoa lên phía trên mắt và thế là một phần thân thể biến đâu, chỉ còn trông thấy một nửa, một khúc tròn tròn biết cử động.

— Giờ con đến giữa thành phố - thầy nói - và con sẽ đạt được sở nguyện.

Tôi vâng lệnh, trong nháy mắt biến đến một quảng trường. Một đám đông vây lấy tôi, người nào cũng nhìn, lấy làm lạ. Từ khắp mọi nơi người ta đổ đến xem cái vật kỳ lạ, nửa thân người mà cử động nhanh nhẹn khác thường. Tiếng đồn về chuyện lạ bay khắp thành phố, đến tận nơi cung điện có công chúa ở cùng thái hậu. Cả hai, ham lạ, sai quan hầu đến bắt tôi đem về trước mặt. Tôi bị dẫn đến hậu cung để hai vị được xem mà tôi được nhìn. Xong, họ lại sai đưa trả tôi về chỗ cũ.

Thấy lòng đau khổ, tâm trí rối bời hơn, tôi về căn lều tìm thầy. Thầy tôi đang nằm trên một chiếc chiếu, ngực lép lại, mặt vàng như người hấp hối. Tôi mải nghĩ đến chuyện khác nên không chú ý lắm đến sức khỏe của thầy. Thầy hỏi tôi có được thấy công chúa không.

— Thấy rồi ạ - tôi thưa - nhưng thà chẳng thấy cho xong. Từ nay, không được ngồi cạnh nàng, no nê ngắm nghía thì lòng con không bao giờ yên.

Thầy thở dài:

— Hỡi đệ tử mến yêu! Ta rất sợ con sẽ không được bình tĩnh nữa. Những kẻ sống cô đơn và những người quyền thế nào có liên quan gì với nhau cho cam!

— Thầy mà con coi như cha! - tôi đáp - Nếu con không được cùng nàng đầu sát đầu, không được nhìn thấy nàng, được sờ vào cái cổ xinh xắn của nàng thì con sẽ khổ biết chừng nào, đến chết vì thất vọng thôi!

Thầy tôi vì yêu tôi, lo cho sự minh mẫn của trí óc, sợ cho sự êm ấm của tâm hồn tôi, khóc thành tiếng mà bảo:

— Con yêu quý! Con nhiều sinh lực mà lại quên rằng phụ nữ làm rối lòng, làm bại hoại người ta. Thế thì hãy đi mà thỏa nguyện ước mong. Nhưng hãy cho thầy ân huệ cuối cùng: đào hố chôn thầy nơi đây, không cần khắc bia tạc đá làm gì. Hãy cúi xuống đây, thầy làm phép cho.

Thầy tôi lấy một thứ bột phấn đen xoa lên mắt tôi:

— Phấn này làm cho con thành vô hình. Bây giờ thì con có thể đạt được mục đích, không phải sợ hãi gì. Cầu đức Ala phù hộ, tránh cho con những cạm bẫy mà bọn phụ nữ quỷ quái chăng đón khách cô đơn!

Nói xong, thầy tôi tắt thở. Tôi chôn vào cái hố đào trong căn lều. Xin Chúa hãy thương cụ! Xong việc, tôi chạy như bay đến hoàng cung. Tôi tàng hình, không ai trông thấy, vào thẳng hậu cung, đến buồng công chúa. Nàng đang ngủ trưa trên giường, chỉ mặc một chiếc áo lót mỏng bằng lụa Môtxun. Suốt đời chưa được chứng kiến cảnh như thế bao giờ, tôi thú quá, quên hết, thét lên. Tiếng kêu đánh thức công chúa, nàng hé mắt, khẽ cựa. Không hiểu sao tôi lại gần, véo nàng một cái. Nàng vội nhảy xuống giường kêu thất thanh. Mọi người chạy đến. Không thấy ai, họ tưởng có ma quỷ. Bà nhũ mẫu, mũi thính, nói:

— Tôi ngửi trên người công chúa thấy có mùi một hung thần.

Bà bèn gọi bọn nô lệ đem phân súc vật vào. Lát sau một thùng phân được mang đến, bà cho cuộn hết thảm lại, đổ phân ra đốt. Khói bay mù mịt. Bà lầm rầm những lời khó hiểu, vẽ lên những hình quái gở trong không. Mùi phân xông đầy căn buồng khiến nước mắt tôi chảy ràn rụa. Thấy khó chịu, tôi lấy vạt áo lau, quên rằng lau đến đâu hết phấn đến đấy và da thịt lộ ra. Tôi cũng lại quên không đem theo cho thật nhiều phấn. Bỗng tôi nghe ba mụ già thét lên ba tiếng, tay cùng chỉ về phía tôi:

— Hung thần kìa! Đấy! Đấy!

Bọn quan thị ùa cả vào, túm lấy tôi định giết. Tôi thét, dữ tợn:

— Các ngươi đụng đến ta, ta sẽ gọi các hung thần anh em ta đến. Họ sẽ giết sạch, kéo đổ tòa lầu cho chết hết.

Họ sợ, không giết mà chỉ trói lại. Bà nhũ mẫu sai dẫn tôi tới đây xích cổ, đóng đinh vào tường. Tôi được gặp hai ông bạn, bây giờ đã là hai vị quý nội thần của Bệ hạ. Tâu Chúa công! Chuyện tôi như thế đấy. Tôi dám mong Chúa công và đức Ala cho tôi thoát khỏi đây, muốn đi đâu cũng được miễn là không phải chỗ đóng đinh này. Và tốt nhất là cho tôi được kết duyên với nàng công chúa mà tôi say mê như điên như cuồng.

Vua Matmút nghe xong, quay nói với Tể tướng:

— Số phận đã dẫn dắt hoàng gia ta như thế đấy! Vì nàng công chúa đây là con gái út của cố vương - hoàng phụ vợ ta. Bây giờ thì việc nên diễn ra như thế nào, cứ cho diễn ra như thế.

Ngài nhìn chàng thanh niên, nói:

— Chuyện của ngươi quả là thú vị. Ngươi không xin cưới công chúa, ta cũng gả vì hài lòng về chuyện ngươi kể.

Lập tức, ngài cho chặt xiềng.

— Từ nay, ngươi sẽ là vị nội thần thứ ba của ta. Ta sẽ cho tổ chức ngay lễ cưới.

Chàng thanh niên hôn tay nhà vua rộng lượng. Mọi người ra khỏi nhà điên, đến hoàng cung. Nhân dịp hai vụ dàn hòa trước và hôn lễ hôm nay, nhà vua cho mở đại tiệc với nhiều trò vui chung. Dân chúng trong thành, lớn bé đều tham dự những bữa tiệc tổ chức suốt trong bốn mươi ngày đêm.

Mọi người sóng êm đềm trong tình thân ái cho đến lúc mãn chiều xế bóng.

*

- Tâu đức vua đầy hồng phúc - Sêhêrazát nói tiếp - đấy là câu chuyện rắc rối về người con ngoại tình đáng mến, nhà vua trở thành giáo sĩ lang thang, sau là Tể tướng của vua Matmút, và những câu chuyện đến với ngài và ba chàng thanh niên bị nhốt trong nhà điên. Nhưng đức Ala còn vĩ đại, khoan hồng và thông thái hơn.

Nàng lại tâu: Nhưng chuyện thú vị còn nhiều. Thiếp sẽ xin kể tiếp.

HẾT TẬP IX

Chịu trách nhiệm xuất bản: LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: NGUYỄN MẠNH TRƯỜNG

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: NGỌC BỘI

Sửa bản in: NGUYỄN THỊ MY

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TẬP IX

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

VÀ TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC

LAO ĐỘNG VÀ XÃ HỘI

In 30.000 cuốn khổ 13x19

Tại xưởng in Bưu điện

Số in 583 Số xuất bản 31/VH

Xong và gửi lưu chiểu ngày 25 tháng 1 năm 1989

Giá: 1500đ

VĂN HỌC CỔ ĐIỂN NƯỚC NGOÀI
VĂN HỌC Ả-RẬP

NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

TRUYỆN KỂ

(Mười tập)

X

NGUYỄN TRÁC, NGUYỄN ĐĂNG CHÂU dịch

XUẤT BẢN VĂN HỌC
HÀ NỘI - 1989

Dịch theo bản tiếng Pháp: MILLE NUITS ET UNE NUITS của Dr. J.G. Mardrus. Nhà xuất bản Charpentier et Fasquelle - Paris - 1925

CUỘC ĐỐI THOẠI DƯỚI 99 CÁI ĐẦU LÂU

Người ta kể rằng xưa kia, lâu lắm, ở một bang người Rum có một ông vua rất cao sang, rất có quyền lực và binh lính rất nhiều. Và quý hơn tất cả là ngài có một người con trai rất đẹp, lại thông minh sắc sảo làm kinh ngạc cả loài người.

Chuyện kể đây chỉ là một chứng cớ về sắc đẹp và trí thông minh của chàng thanh niên hoàng tử. Để thử thách họ, đức Ala đã bắt vua và hoàng hậu gặp nhiều tai biến. Đương là hai vị quyền uy và giàu có tột đỉnh thì bỗng một hôm, tỉnh giấc, các ngài thấy cung điện rỗng không, nghèo khổ hơn cả những người hành khất trên đường, cầu xin bố thí. Không gì dễ cho Đấng Tối cao bằng cách làm đổ những ngai vàng vững chãi nhất, làm cho ác thú và chim đêm đến ở đầy cung cấm các bậc đế vương.

Trước bất ngờ của số phận, hoàng tử trẻ tuổi thấy tim mình như sắt nung bỗng nhúng vào nước. Chàng quyết làm cho bố mẹ thêm dũng khí và đưa các ngài ra khỏi tình cảnh này. Chàng nói với cha nghèo:

— Cha ơi. Lạy Chúa! Cha có muốn nghe con nói không?

Vua ngẩng đầu:

— Con hỡi! Con là sự thông minh kết đúc lại, con hãy nói đi, cha mẹ nghe con.

— Vậy thì, chúng ta hãy đến nơi đất trời xa lạ, ở đấy người ta không biết đến cả tên chúng ta. Việc không tránh được, ta than vãn làm gì. Phải làm chủ hiện tại. Đến nơi khác, chúng ta sống cuộc sống mới, hưởng niềm vui mới.

Vua cha già đáp:

— Ôi, đứa con kỳ diệu của ta, hiếu thảo và biết kính trọng! Lời con khuyên thật khôn ngoan. Xin để Chúa và con định liệu.

Hoàng tử, sau khi đã chuẩn bị kỹ cho một cuộc hành trình, dắt tay bố mẹ bước lên đường số phận. Qua đồng bằng, qua sa mạc, họ đi mãi cho đến một thành phố lớn, nhà cao cửa rộng nọ. Chàng thanh niên để bố mẹ ngồi nghỉ dưới bóng tường thành mà vào một mình. Chàng hỏi thăm, được biết đấy là kinh đô của một ông vua công bằng, độ lượng, một vị vua làm rạng danh tất cả các vị vua. Chàng nghĩ ra một kế, quay ra nói với bố mẹ già:

— Con có ý bán bố mẹ cho vua thành bang ngày, một vị vua vĩ đại. Bố mẹ nghĩ sao?

— Con hỡi, con biết hơn bố mẹ điều gì nên hoặc không nên làm, vì nhờ Đức Tối cao, con có được tấm lòng âu yếm, có trí tuệ thông minh. Bố mẹ vững tin vào con, đặt tất cả hy vọng vào con và Chúa. Con thấy là tốt thì bố mẹ yên tâm làm theo.

Chàng thanh niên lại dắt tay bố mẹ, lững thững đi về phía hoàng cung. Đến nơi chàng để hai vị ở sân, một mình xin vào bệ kiến. Trông vẻ chàng cao quý, xinh đẹp, người ta đưa vào ngay. Chàng cúi chào nhà vua. Vua trông thấy, đoán chàng phải là con nhà đại gia thế, bèn hỏi:

— Chàng muốn gì nào, hỡi chàng trai khôi ngô?

Chàng thanh niên lạy chào lần nữa, mà rằng:

— Tâu Chúa công! Thần có đem theo một nô lệ mộ đạo, kính Chúa, một kiểu mẫu về tính lương thiện và biết trọng danh dự. Thần cũng đem theo một nữ nô vui tính dịu dàng, ăn nói có duyên, đủ phẩm hạnh của một nữ nô. Cả hai đã có một thời khá giả, giờ là nạn nhân của số phận. Thần muốn bán cho Bệ hạ để họ được hầu hạ Người. Vì cả ba chúng thần chỉ là những đồ dùng trong tay Bệ hạ.

Nghe chàng thanh niên có giọng nói dịu ngọt, vua nói:

— Hỡi chàng vô song có lẽ từ Trời xuống! Vì hai nô lệ là của chàng, ta bằng lòng mua. Đưa đến đây ta xem.

Chàng đến chỗ vua cha và hoàng hậu nghèo, cầm tay hai người dẫn đến. Vua nhìn cả hai, ngạc nhiên lắm:

— Nô lệ mà thế này, thì vua phải đến thế nào?

Vua hỏi họ có phải là nô lệ của chàng thanh niên không. Cả hai đều đáp rằng phải. Vua bèn nói với chàng:

— Chàng tự định lấy giá về hai người này, đặc biệt hiếm trong cung điện của ta.

— Tâu Chúa công! Không có thứ của cải nào đánh đổi được hai người nô lệ này. Vì vậy thần không lấy vàng lấy bạc, chỉ xin tạm gửi Bệ hạ cho đến ngày số phận định đoạt. Và xin đánh đổi sự tạm nhường này lấy một vật cũng quý như hai con người này trong thế giới sinh vật của đức Ala. Tạm đổi người nô lệ nam lấy con ngựa đẹp nhất trong các chuồng ngựa, với đầy đủ yên cương; tạm đổi nữ nô lấy một bộ đồ như của một hoàng tử. Đến ngày thần trả lại con ngựa cùng bộ đồ, Bệ hạ cũng sẽ trả lại cho thần hai người nô lệ và chắc là Bệ hạ cùng quý quốc sẽ được phồn vinh!

— Được thôi, vì chàng muốn thế - vua đáp.

Tức thì Ngài sai dắt ra một con ngựa đẹp tuyệt trần, con ngựa hồng sẫm, mũi phập phồng, mắt cao, mũi hếch lên, chân đạp đất như muốn phi mà bay lên. Ngài cũng sai lấy trong kho bộ quần áo đẹp nhất mà một kỵ mã có thể mặc trong ngày thi đấu. Chàng thắng bộ vào, trông đẹp lạ thường khiến nhà vua phải thốt lên:

— Nếu chàng nguyện ở bên ta, ta sẽ ban đầy ân huệ.

— Cầu đức Ala thêm tuổi thọ cho Bệ hạ, nhưng thần không thể ở lại đây mà phải đi tìm số phận ở nơi nó đợi chờ.

Nói rồi chàng từ biệt bố mẹ, từ biệt nhà vua lên ngựa. Qua đồng bằng, qua sa mạc, qua sông qua suối, chàng đến một đô thành to lớn hơn, kiến trúc đẹp hơn đô thành trước. Vừa vào, chàng đã nghe tiếng xì xào, tiếng kêu ngạc nhiên, thương hại. Người thì than: “Đáng tiếc thay tuổi trẻ của chàng! Không rõ vì sao một kỵ mã đẹp đến thế lại đến tìm cái chết nơi đây”. Kẻ khác lại nói: “Người thứ một trăm! Chàng là người thứ một trăm, là con một vị vua!” Kẻ khác nữa lại nói: “Một chàng trai trẻ thế này không thể thành công ở chỗ bao người khác thất bại.”

Chàng càng thúc ngựa đi sâu vào các phó thì tiếng than, tiếng kêu càng tăng. Người ta vây quanh chàng đông đặc. Để ngựa bước lên thì thế nào cũng giẫm phải người, chàng lúng túng, rồi buộc phải dừng lại. Chàng hỏi mấy người chắn ngang đường:

— Hỡi các vị tốt bụng! Sao không cho một người xa lạ cùng ngựa của anh ta nghỉ chân đỡ mệt? Và vì đâu các vị lại nhất tề từ chối khách lạ như thế?

Lúc ấy, một cụ già rẽ đám đông đến cầm lấy cương ngựa của chàng mà rằng:

— Hỡi chàng thanh niên tuấn tú, cầu đức Ala tránh tai họa cho chàng! Đã đành không ai tránh khỏi số, số đã buộc vào cổ, người biết điều cam chịu; nhưng giữa tuổi hoa mà bình thản đi vào cõi chết thì thật điên rồ. Vì vậy chúng tôi van xin chàng, và ta, nhân danh mọi người ở đây, cũng xin chàng, hỡi vị khách cao cả, hãy lui gót, chớ đẩy tâm hồn vào chốn hiểm nguy không phương cứu thoát.

Chàng đáp:

— Hỡi vị lão trượng đáng kính! Cháu không có ý vào đây để chết. Có việc gì ghê gớm như đe dọa cháu? Nỗi nguy chết chóc cháu sắp phải đương đầu là gì vậy, thưa cụ?

— Nếu quả thật chàng không rõ mối nguy đang chờ khi cứ đi theo con đường này, thì ta nói cho nghe.

Đám đông bỗng lặng im. Cụ già lên tiếng:

— Hỡi vị hoàng tử, chàng thanh niên tuấn tú không ai bằng! Con gái vua ta là một công chúa, hẳn là đẹp nhất thời nay. Nàng đã nguyện chỉ lấy ai có thể trả lời tốt những câu nàng hỏi, với điều kiện, nếu không đoán được ý nàng, hoặc không trả lời được thì phải chết. Chín mươi chín người toàn là con vua, con đại thần, hoặc con các vị tai to mặt lớn, đã bị nàng sai chém đầu, trong số đó có mấy chàng am tường hết mọi ngành hiểu biết của loài người. Ban ngày, công chúa ngồi trên đỉnh một cái lầu cao, nhìn xuống toàn đô thành mà ra câu hỏi. Chuyện là thế. Chàng đã biết. Xin đức Ala thương lấy tuổi trẻ của chàng. Chàng hãy quay về với bố mẹ vốn thương yêu chàng. Nếu công chúa nghe tin chàng đến thì thế nào cũng cho vời đến. Hỡi chàng thanh niên dĩnh ngộ, mong đức Ala tránh tai họa cho chàng!

Chàng thanh niên nghe cụ già nói, đáp:

— Số phận chờ cháu ở gần nàng công chúa ấy đấy. Xin tất cả các vị hãy chỉ đường cho tôi.

Thế là đám đông than thở, phàn nàn, rên rỉ, lại có tiếng kêu khóc nữa.

— Chàng ta đi đến chỗ chết, chỗ chết! Người thứ một trăm! Đúng thứ một trăm!

Đám người chuyển động. Người ta đóng cửa hiệu, người ta bỏ việc đi theo chàng.

Đi cùng đám đông trên con đường số phận, chẳng mấy chốc chàng đến trước cái tháp nọ. Trông lên, chàng thấy công chúa ngồi trên một chiếc ngai ở sân thượng, quần áo đỏ tía, quanh là đám nô tì trẻ, quần áo cùng màu như nàng. Công chúa đeo mạng đỏ, nhưng vẫn thấy được đôi mắt như hai viên ngọc sẫm, như hai cái hồ đen sáng tự trong lòng. Quanh sân thượng, dưới chỗ nàng ngồi, 99 cái đầu lâu đung đưa trước gió.

Chàng thanh niên dừng ngựa không xa để có thể nhìn và nghe được công chúa, cũng để công chúa nhìn và nghe được chàng. Đám đông bỗng im bặt. Công chúa cất giọng:

— Hỡi chàng bạo gan kia, chàng là người thứ một trăm. Hẳn chàng sẵn sàng trả lời ta chứ?

Chàng thanh niên ưỡn thẳng người trên lưng ngựa, đường hoàng đáp:

— Tôi sẵn sàng, thưa công chúa!

Đám đông càng im lặng hơn.

— Vậy thì - công chúa hỏi - hãy nhìn ta và mấy cô ngồi quanh ta trên đài cao này, và hãy nói ta giống ai, các cô kia giống ai?

Chàng thanh niên đáp ngay:

— Công chúa hỡi! Nàng giống một pho tượng nữ thần, các cô kia giống những nữ tì của pho tượng. Nàng cũng giống một vầng mặt trời mà các cô quanh nàng là những tia sáng của mặt trời ấy. Nàng cũng giống một mặt trăng và các cô kia là những ngôi sao xung quanh mặt trăng ấy. Tôi còn so sánh nàng với tháng Nixân là tháng hoa nở và các cô kia là những đóa hoa được khí xuân làm cho tươi tốt.

Đám đông xì xào ca ngợi. Công chúa tỏ vẻ hài lòng:

— Câu hỏi đầu, chàng trả lời hay khiến chàng không phải tội chết. Ta sẽ không hỏi những câu phức tạp và khó quá. Giờ, chàng hãy trả lời thật sát nghĩa câu này: “Cho vợ phương Tây lấy chồng phương Đông, con vua phương Đông sẽ có đứa con là vị vua của những khuôn mặt đẹp.”

Chàng thanh niên, không cần nghĩ ngợi, đáp ngay:

— Thưa công nương, trong câu có bí quyết của phép luyện đá thành vàng, nó thầm nói thế này: Lấy hơi nước từ phương Tây thấm ướt đất lành của người phương Đông thì sẽ có chất thủy ngân, cái chất sẽ tạo nên mặt trời và vàng, con của nó, tạo nên mặt trăng và các con của nó, cái chất sẽ biến sỏi đá thành kim cương.

Công chúa ra hiệu tỏ vẻ đồng tình:

— Chàng trả lời được đấy. Lần này chàng cũng tránh được cái chết treo trên đầu. Nhưng bây giờ chàng có thể cho ta biết cái gì tạo nên giá trị của bùa ngải?

Chàng thanh niên, vẫn trên yên ngựa, đáp:

— Công nương hỡi! Bùa ngải sở dĩ thiêng là do chữ viết trên đấy, vì chữ viết có liên quan tới thần linh. Trong ngôn ngữ, không có chữ nào không dính líu đến thần linh. Nếu nàng lại hỏi thần linh là gì thì tôi xin đáp: đấy là một tia sáng, một biểu hiện tối uy quyền lực của Đấng Tối cao. Nhưng thần linh của thế giới trần tục chi phối thần linh của thế giới nhà trời và ngược lại, thần linh của thế giới nhà trời lại chi phối thần linh của thế giới trần tục. Chữ hợp thành từ, từ hợp thành văn. Thần linh trong chữ tập hợp lại trong câu viết trên bùa ngải, tạo nên hiệu quả lạ lùng làm kinh ngạc người thường, nhưng không làm bối rối bậc hiền nhân, vốn hiểu biết quyền lực của từ, hiểu rằng từ cai quản thế giới, rằng từ nói lên hoặc viết ra có thể lật đổ các bậc đế vương, làm tan hoang đế chế của họ.

Đám đông nghe câu trả lời, vừa ngạc nhiên vừa vui vẻ, reo lên. Công chúa nói:

— Giải thích quyền lực của chữ viết và lời nói vốn cai quản thế gian, mạnh hơn vua chúa, như thế là đúng, là hay đấy! Nhưng ta không rõ chàng có thể giải đáp được câu hỏi này không, đó là: hai kẻ thù mãn kiếp là những gì?

Chàng thanh niên vẫn ngồi trên ngựa, đáp ngay:

— Thưa công nương, tôi sẽ không nói hai kẻ thù ấy là trời và đất; quãng cách giữa chúng không thật, khoảng không giữa chúng không thật. Quãng cách và khoảng không ấy là những vực sâu có thể lấp kín trong chốc lát. Trong nháy mắt, trời có thể hợp với đất; muốn thế, không cần đến những đạo quân thần và người, không cần hàng nghìn hàng vạn đôi cánh, chỉ cần một việc đơn giản nhưng mạnh hơn thần và người, nhẹ và nhanh hơn những cánh phượng hoàng và cánh chim câu, và đó là lời cầu nguyện. Và thưa công nương, tôi cũng sẽ không nói hai kẻ thù mãn kiếp là đêm và ngày, vì lần lượt cứ tinh mơ thì kết chúng lại, hoàng hôn mới lìa chúng ra. Tôi cũng sẽ không nói hai kẻ thù mãn kiếp là mặt trời và mặt trăng, cả hai đều soi sáng trần gian và vì vậy đã kết hợp trong cùng những ân huệ ấy. Tôi cũng sẽ không nói hai kẻ thù mãn kiếp là hồn và xác, vì nếu ta biết rõ một cái thì lại hoàn toàn không biết gì về cái kia, và không thể xét đoán được về cái không biết. Nhưng thưa công chúa, tôi đoán rằng hai kẻ thù mãn kiếp là chết và sống, vì cả hai đều làm hại ngang nhau. Chúng dùng thể xác như một đồ chơi, đấu chọi nhau, làm thiệt cho nó để rồi chính nó mới thực sự là nạn nhân mà sự sống và cái chết chỉ có tăng tiến và phồn thịnh lên. Đó mới thực là hai kẻ thù mãn kiếp, thù của nhau, và thù của mọi sinh vật.

Đám đông, nghe câu trả lời này, đồng thanh reo lên:

— Đáng khen thay Đấng đã cho chàng biết bao sự khôn ngoan, đã trang điểm đầu óc chàng bằng trí tuệ và sự hiểu biết!

Công chúa, ngồi giữa những thiếu nữ ăn mặc toàn một màu vương giả, đỏ sẫm như nàng, lại lên tiếng:

— Chàng trả lời về hai kẻ thù mãn kiếp như thế là giỏi, nhưng ta không chắc chàng có thể trả lời câu ta sắp hỏi. Chàng có thể nói cây nào có mười hai cành, mỗi cành có hai chùm quả, một chùm ba chục quả trắng, một chùm ba chục quả đen?

— Câu hỏi này, thưa công chúa, trẻ con cũng giải được. Câu ấy là năm. Mỗi năm có mười hai tháng, mỗi tháng có hai phần là hai chùm quả, một chùm quả đen là ba mươi đêm, một chùm quả trắng là ba mươi ngày.

Câu đáp này cũng như những câu trước, được đám người tán thương. Công chúa lại hỏi:

— Chàng trả lời tốt. Nhưng hãy nghe ta hỏi: chỗ đất nào chỉ thấy mặt trời có một lần?

— Đó là đáy Hồng hải, khi những người con của Ixraen, theo lệnh của Môiz được dẫn qua đấy.

— Đúng! Thế ai sáng chế ra cái chiêng?

— Nôê, khi ông ở mạn con thuyền lớn[132].

— Phải rồi! Thế hành động nào dù có thực hiện hay không, vẫn là phi pháp?

— Đó là lời cầu nguyện của một người say.

— Thế chỗ nào trên trái đất gần trời nhất? Một quả núi hay một cánh đồng?

— Chỗ ấy là Thánh điện hình khối của giáo đường chính ở La Mêc.

— Giỏi! Thế chàng có thể cho biết cái điều cay đắng phải giữ kín là gì?

— Thưa công chúa, đấy là cảnh nghèo khi còn thơ ấu. Tôi đã nếm mùi nghèo khó dù là con vua, tôi vẫn thấy cay đắng, đắng cay hơn cả mật dược và ngải cứu. Lại phải giấu kín, vì chính bạn bè cùng người gần gũi lại cười trước nhất, còn than vãn chỉ tổ người ta khinh.

— Đúng! Ta cũng nghĩ thế. Vậy, sau sức khỏe, cái gì quý nhất?

— Đấy là tình bạn âu yếm. Nhưng muốn tìm được một người bạn biết âu yếm mình, phải thử thách trước khi chọn. Đã chọn rồi thì đừng bỏ. Bỏ, mà chọn người thứ hai, sẽ không bền. Phải xét kỹ xem anh ta khôn hay dại. Dại thành khôn lâu lắm, quạ đen thành quạ trắng chưa chắc đã khôn. Lời nói của người khôn, dù anh ta có lấy gậy đánh mình, nghe vẫn thú hơn lời ca ngợi hoặc được hoa tặng của người dại. Người khôn nói điều gì cũng xuất phát tự tấm lòng.

— Thế cây gì khó uốn nhất?

— Là tính xấu. Người ta kể rằng có một cái cây được trồng ở bờ nước, trên một mảnh đất tốt tươi, thế mà không có quả. Người trồng chăm sóc đủ điều vẫn không ăn thua, muốn chặt quách. Cây xin: “Ông đem tôi trồng nơi khác, tôi sẽ có quả”. Người trồng đáp: “Đây có nước mà mi còn không ra quả nữa là ở nơi khác”. Nói xong anh ta đẵn cây.

Nghĩ một chút, chàng thanh niên lại kể: Một hôm người ta dắt một con sói đến trường để học đọc. Ông thầy dạy: A, B, C, chú sói lại học: Cừu đực, cừu cái, dê con. Nó thường nghĩ thế, bản chất nó là thế nên nó học thế.

Người ta còn kể rằng có người muốn cho lừa quen với sạch sẽ và tế nhị bèn đưa nó đến nhà tắm, tắm rửa, xức nước hoa rồi đưa vào một căn phòng thật sang, cho ngồi trên một tấm thảm đẹp. Nhưng lừa đã làm tất cả những gì bất lịch sự mà một con lừa tự do trên đồng cỏ có thể làm, từ việc thả ra những tiếng thô bỉ đến những hành động kệch cỡm. Rồi chú quay lơ trên tấm thảm, đầu chui vào một chiếc chảo đồng đầy tro, dầm mình vào, chổng ngược cả bốn vó, cụp tai về phía sau, thích thú được bẩn thỉu. Bọn nô lệ chạy đến định đánh, ông chủ ngăn lại bảo: “Cứ để thế, cho nó dầm tro, rồi lôi đi cho vào chuồng, mặc nó. Các ngươi không đổi được tính nết nó đâu.”

Người ta lại kể rằng, một hôm có người bảo một con mèo: “Này, thôi đừng ăn vụng nữa nhé, rồi ta sẽ đánh cho một chiếc vòng cổ bằng vàng, ngày nào cũng cho chén gan, phổi, bầu dục, xương dăm của gà giò và của chuột”. Con mèo thật thà đáp: “Ăn vụng là cái nghề của cha tôi, của ông tôi, làm sao ông lại bảo tôi đừng làm thế, để ông vui lòng được!”

Như thế đấy! Chàng thanh niên nói đã đủ về tính cách và bản chất con người, không nói gì thêm nữa.

Từ đám đông tụ tập dưới chân đài, vang lên đến tận trời cao hàng nghìn tiếng reo kính phục.

Công chúa nói:

— Đúng là chàng đã thắng. Nhưng câu hỏi chưa hết, ta còn phải hỏi cho đến giờ cầu kinh buổi tối.

— Thưa công nương! Nàng có thể đặt nhiều câu tưởng chừng không giải nổi, mà tôi, với sự giúp đỡ của Đấng Tối cao, sẽ trả lời được hết. Vậy xin nàng đừng nhọc công nữa và cho phép tôi được hỏi lại nàng một câu. Nếu nàng giải được, tôi xin chịu chặt đầu như mấy người trước, còn nếu nàng không giải được thì hôn lễ của đôi ta sẽ phải được cử hành ngay.

— Được! Ta bằng lòng điều kiện ấy.

Chàng thanh niên hỏi:

— Thưa công chúa! Làm sao mà tôi, nô lệ của nàng, ngồi trên lưng con ngựa này mà đồng thời cũng là ngồi trên lưng ông bố tôi; và làm sao, ai cũng trông thấy tôi, mà thật ra là tôi đương ẩn náu trong bộ áo quần của mẹ tôi?

Công chúa nghĩ một lúc lâu, rồi nói:

— Thôi chàng giải đi!

Và chàng thanh niên, trước đám đông, kể lại chuyện chàng cho công chúa nghe, từ đầu đến cuối.

— Đấy!- chàng nói - tôi đã đánh đổi cha tôi, một vị vua, lấy con ngựa, và mẹ tôi, một bà hoàng, lấy bộ quần áo tôi đang mặc. Cho nên nói: tôi ngồi trên lưng cha tôi và náu mình trong quần áo mẹ tôi.

Sự tình là như vậy.

Và chàng thanh niên, con ông vua nghèo và bà hoàng hậu nghèo trở thành chồng của nàng công chúa hay đánh đố. Khi vua cha sinh ra công chúa băng hà, chàng được nối ngôi và có thể hoàn lại cho nhà vua nọ con ngựa cùng bộ quần áo kỵ mã. Tân vương cho mời cha mẹ đến cùng ở. Cả gia đình, cha mẹ, vợ chồng sống mãi trong hoan lạc.

Đấy là câu chuyện chàng thanh niên đối đáp tài tình dưới 99 cái đầu lâu.

*

Sêhêrazát kể xong, ngồi im. Vua Saria phán:

— Sêhêrazát hỡi! Ta thích những câu trả lời hay của chàng thanh niên. Nhưng mà lâu rồi nàng chưa kể ta nghe những câu chuyện ngắn lý thú. Ta sợ cái kho này nàng đã dùng hết rồi chăng?

Sêhêrazát vội đáp:

— Tâu đức vua đầy hồng phúc! Loại chuyện ngắn chính là loại thiếp biết nhiều hơn cả. Thiếp xin kể ngay hầu Ngài ngự.

*

MƯU MÔ CỦA CÁC MỤ VỢ

Ngày xưa có một tên hề của một vị vua. Y sống độc thân. Một hôm vua phán:

— Hỡi tên hề khôn ngoan kia! Ngươi sống có một mình, ta muốn ngươi lấy vợ.

Tên hề khẩn khoản xin nhà vua đừng bắt y phải chịu sự khoái trá ấy.

— Tâu Bệ hạ - y nói - Thần là một kẻ độc thân và vốn rất sợ giống đàn bà. Vâng, thần sợ rơi vào một con gian dâm, ngoại tình, lúc đó rồi thần biết ở vào đâu? Tâu đức vua muôn đời! Xin Người làm phúc đừng bắt thần phải thành người có hạnh phúc, dù thần có ít nhiều thói hư tật xấu.

Vua nghe, lăn ra mà cười:

— Không được. Ngay ngày hôm nay, ngươi phải lấy vợ - vua truyền.

Anh hề, tỏ vẻ an phận, cúi đầu, khoanh tay:

— Thôi được, tâu Bệ hạ.

Vua bảo vị Tể tướng:

— Khanh hãy tìm cho viên tôi tớ có nghĩa này của ta một cô vợ xinh đẹp, nết na, biết e lệ và khiêm nhường.

Vị Tể tướng tuân lệnh, đi tìm mụ quản cung già bảo phải kiếm cho tên hề một cô vợ như vua truyền. Bà già chọn ngay được một thiếu nữ như trên. Hôn lễ được cử hành trong ngày. Vua đẹp lòng, ban cho anh hề nhiều tặng phẩm và ân huệ.

Tên hề sống yên ổn với vợ trong nửa năm hay bảy tháng gì đó. Sau đấy thì việc phải đến đã đến. Ai mà tránh được số phận.

Mụ vợ do vua ban, trong khoảng thời gian này, đã kiếm được thêm bốn anh chàng để vui thú. Đúng bốn người thuộc về bốn hạng khác nhau: người tình thứ nhất là một anh làm bánh, người thứ hai bán rau, người thứ ba bán thịt cừu, người thứ tư sang hơn cả là một anh cai kèn, quản nhạc của nhà vua - một nhân vật quan trọng.

Và thế là một hôm, anh hề, kẻ xưa độc thân, giờ mọc sừng, được gọi vào cung rất sớm, lúc vợ đang còn ngủ trên giường. Sáng hôm ấy, anh làm bánh hứng tình, lợi dụng việc anh hề đi sớm, đến gõ cửa nhà người thiếu phụ. Chị vợ ra mở.

— Hôm nay, anh đến sớm hơn mọi ngày - chị ta nói.

— Đúng đấy! Sáng nay tôi đã chuẩn bị bột làm mấy mâm bánh, tráng mỏng, cho lạc và hạnh nhân vào. Xong, thấy còn sớm quá, chưa ai đến mua thì tự nhủ: “Nào, phủi bột trên áo đi, đến với cô ta. Cô ta ngon mắt lắm!”

— Chàng nghĩ đúng đấy. Vào đi!

Hai người đương hú hí thì có tiếng gõ cửa.

— Ai thế? - anh hàng bánh hỏi.

— Tôi không biết. Nhưng chàng hãy tránh vào nhà tiêu đi.

Anh hàng bánh chạy ra phía sau.

Cô nàng ra mở cửa và thấy người tình thứ hai, anh bán rau. Anh ta đem một bó rau đến làm quà, rau đầu mùa.

Cô nàng nói:

— Hơi sớm đấy! Chưa phải là giờ của chàng.

— Đúng! Sáng ở vườn rau về, tôi tự nhủ: “Sớm quá, chợ chưa họp. Hãy đem mớ rau tươi này cho cô ta. Cô ta sẽ làm mi vui lòng. Cô tốt lắm!”

— Thế mời chàng vào đi!

Hai người đang hú hí thì có tiếng gõ cửa.

— Ai thế? - anh bán rau hỏi.

— Tôi không biết. Nhưng chàng hãy trốn vào nhà tiêu đi.

Anh bán rau chạy ra phía sau. Nhưng trong nhà tiêu đã có anh làm bánh.

— Thế này là thế nào? - anh bán rau kêu lên - Anh làm gì ở đây?

— Tôi cũng như anh thôi. Tôi làm cái điều anh đến làm ấy mà.

Họ thu xếp ngồi cạnh nhau. Anh bán rau đeo mớ rau sau lưng vì cô nàng bảo anh đem theo, để lại sợ lộ.

Trong khi ấy, cô nàng ra mở cửa, và đây: người tình thứ ba, anh hàng thịt. Anh ta đem đến làm quà một tấm da cừu, lông quăn, còn nguyên cả đôi sừng.

— Hơi sớm, hơi sớm quá đấy! - cô nàng thốt lên.

— Vâng! Lạy Chúa! Tôi đã giết mấy con cừu để bán treo trong cửa hiệu. Nhưng rồi tự nhủ: chợ chưa có ai, hãy đem làm quà cho nàng tấm da đã thuộc đẹp đẽ này để làm thảm cho êm. Cô nàng dễ yêu ấy làm cho sáng nay trắng hơn bình thường.

— Vậy thì vào đi!

Hai người đang hú hí thì có tiếng gõ cửa.

— Thôi chết! Chàng đem tấm da trốn vào nhà tiêu đi.

Anh bán thịt chạy ra phía sau, nhưng nhà tiêu đã có hai người rồi. Anh ta chào, họ chào lại. Anh ta hỏi:

— Sao các bác lại ngồi đây?

— Cũng như anh thôi! - Họ đáp rồi thu xếp chỗ cho anh ta ngồi.

Trong khi ấy, cô nàng ra mở cửa. Và đây, người bạn thứ tư, anh cai kèn quản nhạc của vua. Cô nàng bảo vào, nói:

— Quả thật, sáng nay chàng đến sớm hơn thường lệ.

— Đúng thế. Lạy Chúa! Sáng nay ra đi dạy các nhạc công của Ngài ngự, thấy còn sớm quá thì tự nhủ: “Hãy đến nhà cô nàng mà đợi. Cái cô xinh xẻo ấy sẽ cho mi những giây phút khoái lạc.”

— Tính toán thế hay đấy! - cô ta đáp.

Hai người đang hú hí thì nghe có tiếng gõ cửa. Anh quản kèn hỏi bạn:

— Ai thế?

— Có Trời mà biết, nhưng có thể là chồng tôi. Chàng hãy mang cả kèn chạy trốn vào nhà tiêu.

Anh quản kèn chạy ra phía sau và đã thấy có anh làm bánh, anh bán rau và anh hàng thịt.

— Các anh làm gì mà ngồi thành hàng ngay ngắn ở nơi đặc biệt này? - anh ta hỏi.

— Cầu đức Ala thương anh và cho anh bình yên. Chúng tớ làm cái việc mà anh đến làm ấy mà!

Và anh cai kèn đến ngồi với họ.

Và cái người thứ năm gõ cửa là tên hề của nhà vua, chồng cô gái trẻ. Anh ta vào, hai tay ôm bụng rên:

— Quỷ thật! Sôi bụng quá, đau quá! Mình pha ngay cho tôi một chén bạc hà, nhanh lên. Tôi không nán được, phải về nằm một chút.

Bỗng anh ta chạy vụt đến nhà tiêu, chẳng để ý đến vẻ hoảng hốt của chị vợ. Anh mở cửa và thấy có bốn người ngồi xổm thành hàng dọc trên miệng hố. Anh hề hiểu ngay sự thực về nỗi bất hạnh của mình. Vốn khôn ngoan, tinh ý, anh nghĩ: “Nếu ta tỏ vẻ hăm dọa chúng, chúng giết ta mất. Tốt nhất là ta giả vờ ngu độn”. Anh bèn quỳ trước cửa nhà tiêu mà kêu lên:

— Hỡi chủ thánh của đức Ala! Tôi đã nhận biết các ngài. Ngài, mà con mắt trần tục cho là người làm bánh, ngài có vết trắng trên mặt, ngài là thánh Job, thánh hủi mặt lang ben. Và ngài, đeo trên lưng một bó rau ngon, nhất định là ngài Khiz vĩ đại, thần trông nom vườn cây vườn rau. Ngài cho cây cỏ xanh tươi, cho dòng nước chảy mạnh; ngài trải rộng những cánh đồng, và chiều đến khoác chiếc áo choàng xanh, ngài pha những màu êm dịu mà trải lên nền trời hoàng hôn. Còn ngài, vị kỵ sĩ to lớn, tấm da sư tử trên vai, hai chiếc sừng cừu trên đầu, ngài hẳn là Ixkanđar hai sừng vĩ đại. Còn ngài, vị thiên thần vui vẻ, tay phải cầm kèn vinh quang, ngài hẳn là vị thiên thần phán xử tối cao.

Nghe thế, bốn gã véo vào đùi nhau, thì thầm trao đổi. Xa một chút, anh hề vẫn quỳ mọp.

— May quá! - chúng nói - hắn ngỡ chúng mình là thần thánh thì cứ để hắn tưởng như vậy. Đó là cách duy nhất để thoát nạn.

Chúng liền đứng dậy mà rằng:

— Anh kia! Lạy đức Ala! Ngươi không nhầm, quả chúng ta là những vị ngươi vừa nói đến. Chúng ta đến thăm ngươi, phải vào lối này vì đây là nơi duy nhất trong nhà không có mái che.

Anh hề vẫn quỳ:

— Ôi, những vị thánh thần lừng danh! Ngài Job thánh hủi, ngài Khiz cha bốn mùa, ngài Ixkanđar hai sừng, và ngài, thần báo ngày phán xét! Các ngài đã hạ cố đến thăm, xin cho được tỏ bày một mong ước.

— Nói đi! Ngươi cứ nói.

— Xin các vị theo tôi đến cung vua của tôi để ngài được biết các vị và như thế, ngài sẽ biết đến công của tôi mà quý tôi hơn.

Chúng đáp, với đôi chút ngại ngùng:

— Được, chúng ta cho ngươi hưởng ân huệ đó.

Thế là anh hề dẫn họ đến trước nhà vua.

— Tâu vị chủ nhân tối cao của thần! - anh ta nói - Xin cho phép kẻ tôi tớ này được trình với Người bốn vị thánh đây. Vị thứ nhất có nhiều vết bột là thần hủi Job; vị này đeo mớ rau trên lưng là thánh Khiz giữ nguồn nước, vị cha của cây cối xanh tươi; vị này mang trên vai tấm da súc vật nó đội hai sừng lên đầu ngài, là vua chiến trận Ixkanđar hai sừng; cuối cùng, vị này, cầm chiếc kèn trong tay là ngài Ixrafin, vị báo trước ngày Phán xử cuối cùng.

Vua ngạc nhiên lắm.

— Tâu Bệ hạ! - anh ta nói thêm - sở dĩ thần được niềm vinh dự lớn đón tiếp các ngài cao quý đây là nhờ bà vợ đặc biệt chí tôn mà Bệ hạ đã rộng lượng ban cho thần đấy. Thần đã trông thấy các vị ngồi xổm thành hàng dọc rất thứ tự trong nhà tiêu sau chốn hậu phòng của thần. Ngài ngồi đầu là thánh Job - cầu cho Ngài được bình an - Ngài ngồi sau rốt là thiên thần Ixrafin - cầu Đấng Tối cao ban cho Ngài trí tuệ và sự yên bình.

Nghe anh hề nói, vua chăm chú nhìn bốn nhân vật và đột nhiên cười lăn cười lộn.

— Tên khốn kiếp kia - ngài nói - mi muốn làm ta chết cười đó chắc? Hay mi đã hóa điên?

— Tâu Bệ hạ - anh hề nói - điều thần kể là điều thần đã thấy, và tất cả những điều thần đã thấy, thần đã kể lại cho Bệ hạ.

Vua cười:

— Thế ngươi không thấy kẻ mà ngươi gọi là thánh Khiz chỉ là một tên bán rau, kẻ mà ngươi gọi là thánh Job chỉ là một tên làm bánh, kẻ mà ngươi gọi là đức Ixkanđar vĩ đại chỉ là một tên bán thịt, và kẻ mà ngươi gọi là thiên thần Ixrafin chỉ là tên cai kèn, quản nhạc của ta?

Anh hề đáp:

— Tâu Bệ hạ! Điều thần kể lại là điều thần đã thấy, và tất cả những điều thần đã thấy, thần đã kể lại cho Bệ hạ.

Bấy giờ vua mới hiểu được hết nỗi khốn khổ mênh mang của anh hề. Vua quay về phía bốn gã cùng chung nhau một mụ hoang dâm, quát:

— Bọn vô lại kia, có thế nào khai thật ra, không ta sẽ cho thiến hết!

Bốn gã run run kể lại tất cả, không dám dối trá vì sợ bị cắt mất cái bộ phận truyền giống nòi.

Nhà vua kinh ngạc:

— Cầu đức Ala diệt cho hết cái giống đàn bà phản bội gian dâm!

Rồi ngài phán bảo tên hề:

— Trẫm cho phép ngươi ly dị vợ để lại được làm kẻ độc thân.

*

Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc! Câu chuyện là như thế đấy!

Vua Saria nói:

— Đấy là một chuyện lạ, nhưng ta hiểu ta, người đã buộc phải cho chặt đầu tất cả những con đàn bà gian dâm trong cung ta.

Sêhêrazát thấy nhà vua cau mày vì nhớ lại, vội kể chuyện khác.

*

TRUYỆN CÔNG CHÚA XUYLÊCA

Tâu đức vua đầy hồng phúc! Ngày xưa ở Đamát trong triều của nhà vua nọ có một vị Tể tướng khôn ngoan, học rộng nói hay. Ông đọc nhiều sử sách thơ ca cổ, đọc đâu nhớ đấy, khi cần, kể lại cho vua nghe những câu chuyện làm cho cuộc đời vui tươi, thú vị. Một hôm, thấy vua không vui, ông định kể chuyện. Ông nói:

— Tâu Bệ hạ! Người thường hỏi về cuộc đời của thần, nhất là điều gì đã khiến thần trở nên tôi tớ, là Tể tướng của Bệ hạ. Thần không dám nói sợ nhầm, hoặc bị chê là tự cao tự đại. Thần thích kể chuyện người khác hơn là chuyện mình. Nhưng hôm nay, dù phép lịch sự có kiêng nói về mình, thần cũng xin kể một câu chuyện đặc biệt đáng ghi nhớ vì nhờ đó mà thần tới được ngưỡng cửa hồng phúc của đấng quân vương.

Thấy vua lắng nghe, ông kể như sau:

— Tâu Bệ hạ! Thần sinh ra ở thành Đamát cực lạc. Cha thần, ông Apđala là một trong những nhà buôn giàu có tiếng. Ông không hề tiếc gì về việc học hành của thần. Thần được học với những ông thày giỏi nhất về thần học, luật học, đại số, số học, thơ ca, thiên văn, thuật viết, truyền thống tín ngưỡng. Thần còn được học nhiều về ngoại ngữ để mai hậu nếu thích ngao du thiên hạ, sẽ có thể giao thiệp được với mọi người. Ngoài các thổ ngữ của tiếng Ả-rập chúng ta, thần còn học thêm tiếng Ba Tư, Hy Lạp, Tacta, Ấn Độ và Trung Quốc. Các ông thày đều rất thạo khoa sư phạm, dạy gì thần nhớ nấy, nên được nêu gương cho giới học trò. Về mặt này, cha thần thật được yên tâm.

Khi thấy gần đất xa trời, ông cho gọi thần đến, bình thản bảo:

— Con hỡi! Cha sắp chết, con sẽ không có ai hướng dẫn trên đời. Nhưng nghĩ rằng, nhờ được học hành nhiều, số phận của con có thể chóng được an bài, cha cũng yên tâm. Tuy nhiên, người thường ai mà biết trước được số phận để đề phòng. Vậy thì một ngày kia, đời đen tối, gặp nghịch cảnh, con hãy đến cây cổ thụ trong vườn, treo cổ lên cành to nhất, nó sẽ giải thoát cho con.

Nói xong điều kỳ lạ ấy, cha thần bình yên ra đi, không kịp nói gì thêm về lời khuyên nọ.

Suốt trong những ngày tang lễ, thần nghĩ hoài về những lời của một ông bố khôn ngoan, suốt đời chỉ biết kính sợ đấng Ala. Sao bố lại khuyên trái với lẽ Kinh Thánh như thế mà không khuyên cầu nguyện đấng Chúa tể muôn loài? Thật khó hiểu!

Dần dần, thần quên lời cha. Vốn ham chơi bời, ưa vui thú, khi đã được làm chủ một gia tài to lớn, thần cứ việc tiêu xài cho thỏa chí, sống liên miên trong những hoan lạc điên cuồng đến khách kiệt, trần trụi như khi mới từ lòng mẹ chui ra. Thần cắn ngón tay, tự nhủ: “Ôi Hatxân, con ông Apđala! Giờ thì mi đã khốn cùng, không phải do thời gian phản trắc mà do chính lỗi của mi. Tất cả gia sản chỉ còn lại có căn nhà và mảnh vườn này, mi cũng sắp phải bán nốt cho qua ngày đoạn tháng ít lâu. Bạn bè sẽ bỏ mi, và chẳng ai thèm cho kẻ tự tay bán nhà, vay mượn gì đâu. Thế là chỉ có đi ăn xin.”

Thần bỗng nhớ lời cha dặn mà bấy giờ mới thấy là chí lý. “Treo cổ mà chết như thế còn hơn lang thang trên đường, ngửa tay nhận bố thí.”

Nghĩ thế, thần ra khu vườn, đem theo một chiếc dây thừng, tiến về phía cây cổ thụ, tìm cành to nhất để treo cổ. Thần kiếm hai tảng đá đặt chỗ gốc cây để buộc lấy một đầu thừng, đầu kia làm một chiếc thòng lọng mà chui cổ vào. Thần cầu đức Ala tha thứ cho hành động của mình, rồi từ đống đá nhảy một cái thật cao. Thần đang lủng lẳng, ngạt thở đến nơi, thì bỗng cành cây gãy rơi xuống, kéo thần ngã theo.

Một lúc, tỉnh lại thấy chưa chết thì hối hận vì tốn công mà không kết quả. Đứng dậy, định chết nữa, bỗng một hòn sỏi rơi từ trên cây xuống đất, bốc cháy đỏ như một cục than hồng. Và ngạc nhiên xiết bao khi thấy nơi mình ngã có vô số những viên sỏi sáng, mà sỏi vẫn cứ tiếp tục lăn xuống từ chỗ cành cây lìa khỏi thân cây. Thần đứng lên hai tảng đá nhìn cho rõ thì thấy một cái hốc đầy ắp kim cương, ngọc bích và đá quý đủ màu.

Tâu Bệ hạ! Lúc ấy thần mới hiểu hết ý nghĩa lời di huấn của cha mà nhớ lại rằng ông không khuyên mình tự vẫn, mà chỉ khuyên đu vào cành cây to nhất, biết rằng nó sẽ gãy, sẽ giải thoát cho bằng một kho tàng mà cha thần đã dự trữ trong thân cây đục rỗng, phòng khi vận hạn.

Lòng hân hoan cực độ, thần vào nhà lấy một chiếc rìu khoét rộng hốc cây. Thì ra cả ruột cái cây cổ thụ này toàn kim cương, hồng, lam, bích ngọc cùng tất cả các loại ngọc trên đất, dưới biển. Thần chỉ còn biết xưng tụng đức Ala đã ban ân, ca ngợi người cha khôn ngoan đã cứu vớt được đứa con vô độ. Thần đâm chán ghét cuộc sống cũ, với những thói quen dâm ô xa xỉ, quyết tâm trở nên một người ôn hòa, đứng đắn. Bắt đầu là sớm rời bỏ cái thành phố đã chứng kiến những hành vi lố lăng của thần mà đi đến nước Ba Tư, ở đấy có thành phố Siaraz được cha thần xưa kia ca ngợi là lịch sự, êm ấm đủ điều. “Ôi Hatxân! - thần tự nhủ - ở Siaraz mi sẽ buôn bán ngọc ngà, sẽ làm quen với những bậc đáng mến nhất trần gian. Điều này chẳng khó vì mi nói được tiếng Ba Tư.”

Đã quyết là làm. Thần đến Siaraz bình yên vô sự. Ở đây có vua Xabua-Sát. Thần thuê căn buồng đẹp nhất của khu chợ lớn, rồi chẳng cần nghỉ ngơi, thần trút bộ đồ đi đường lấy quần áo mới, đẹp ra mặc mà đi dạo các phố, thăm các nơi buôn bán của cái thành phố mỹ lệ này.

Có một đại thánh đường toàn bằng sứ rất đẹp khiến thần xúc động. Thần vào quỳ xuống, say sưa cầu nguyện. Ở đấy ra, thần thấy một vị đại thần của vua Xabua-Sát đi về phía mình. Ông dừng lại ngắm nghía thần làm như thần là người tiên giới. Ông lại gần, hỏi:

— Hỡi chàng thanh niên xinh đẹp nhất trần gian! Chàng ở xứ nào tới? Nhìn cách chàng ăn mặc, ta biết chàng không phải người nơi đây.

Thần cúi đầu, đáp:

— Cháu ở Đamát. Cháu đến đây để tìm học hỏi dân chúng xứ này.

Vị quan nghe nói, lấy làm thích thú, ôm lấy thần:

— Ôi, những lời thanh nhã! Thế chàng bao nhiêu tuổi?

— Dạ, cháu mười sáu tuổi.

Ông càng thích thú hơn:

— Tuổi mười sáu là tuổi xuân đẹp lắm. Nếu chàng không bận gì thì hãy theo ta đến hoàng cung. Ta sẽ tâu trình với nhà vua. Ngài vốn thích những thanh niên tuấn tú và sẽ phong chàng làm nội thần. chàng sẽ đứng đầu các vị nội thần và như thế là làm cho họ được thơm lây.

— Cháu xin lĩnh ý!

Ông nắm tay thần dẫn đi. Trên đường, hai người chuyện trò vui vẻ. Ông rất ngạc nhiên thấy thần nói tiếng Ba Tư, không phải là tiếng mẹ đẻ mà trơn tru gãy gọn. Ông cũng hết sức hoan hỉ thấy thần tươi tỉnh, hào hoa.

— Lạy Chúa! - ông nói - nếu chàng trai nào ở Đamát cũng như chàng thì quả đấy là một vùng thiên đường, và bầu trời trên Đamát chính là thiên đường vậy.

Hai người đến hoàng cung. Vua thấy thần, tươi cười nói:

— Trẫm vui mừng được đón tiếp bộ mặt của Đamát trong cung điện của trẫm. Hỡi chàng xinh đẹp, tên chàng là gì?

— Tâu đức vua muôn đời! Kẻ nô lệ của Người tên là Hatxân.

Vua nghe, lấy làm đẹp ý mà rằng:

— Không có tên nào thích hợp hơn với vẻ mặt của ngươi, Hatxân ạ. Trẫm phong cho ngươi làm nội thần để được ngắm nhà ngươi mỗi buổi sáng.

Thần hôn tay đức vua, cảm tạ lòng tốt cười Người. Vị đại thần dẫn ra cho thay quần áo, tự tay ông mặc cho bộ triều phục nội thần và dạy bài học đầu tiên về lễ phục. Thần chỉ biết thầm cảm ơn. Ông che chở cho và thần trở thành người thân cận của ông. Những vị nội thần khác đều trẻ, đẹp và đều thành bạn thân của thần. Cuộc sống êm ái nơi hoàng cung hứa hẹn bao điều vui thú.

Tâu Bệ hạ! Cho đến bấy giờ, những người phụ nữ chưa hề làm thần vướng víu. Nhưng rồi họ cũng phải đến, khiến thêm rắc rối cuộc đời.

Ngay buổi đầu tiên vị đại thần nọ đã dặn:

— Chàng mến yêu! Chàng nên nhớ là tất cả các vị nội thần của mười hai viện cùng mọi người trong cung, quá một giờ nào đó, không ai được phép vào vườn, vì giờ ấy dành riêng cho phi tần đến hít thở không khí trong lành và trò chuyện. ai mà bị bắt gặp ở đấy có thể nguy hiểm đến tính mệnh.

Thần tự hứa sẽ không bao giờ mạo hiểm như vậy. Thế nhưng, có một buổi tối, thần ngồi trên một chiếc ghế trong vườn ngự. Trời mát, không khí êm ả, thần ngủ thiếp đi không rõ trong bao lâu. Đang thiu thiu, nghe có giọng nói đàn bà: “Ôi, quả là một thiên thần, một thiên thần, một thiên thần! Ôi, chàng đẹp quá, đẹp quá, đẹp quá!” Thần bỗng tỉnh giấc, và chỉ thấy có bóng đêm. Thần hiểu mình đang nằm mơ, và nếu ai thấy mình ở đây thì mình sẽ mất đầu, dù có được đức vua và vị đại thần của ngài ưu đãi. Nghĩ mà rụng rời, thần vội chạy về, để người ta khỏi trông thấy. Nhưng từ trong im lặng và bóng tối, một giọng phụ nữ vang vang tươi tắn cất lên: “Hỡi chàng xinh trai tỉnh giấc, chạy đâu? Chạy đâu?” Nghe thế, thần còn xúc động hơn là bị tất cả lính canh các hậu phòng đuổi theo, nên ba chân bốn cẳng cho mau về. Mới vài bước, thần thấy ở đầu con đường rẽ, dưới ánh trăng vừa ló khỏi đám mây, một thiếu phụ xinh đẹp, trắng trẻo, đứng ngay trước mặt, miệng tươi cười, mắt đen láy to như đôi mắt linh dương đa tình. Vẻ nàng đường bệ, dáng nàng uy nghi. Trăng sáng trên bầu trời của đức Ala cũng chưa sáng bằng mặt nàng.

Trước người ngọc như rơi xuống từ thiên đường, thần đứng sững, cúi đầu, bối rối, vẻ cung kính. Nàng hỏi, giọng xinh xắn:

— Hỡi chàng ánh sáng của tia mắt! Chàng vội đi đâu, ai bắt chàng phải chạy thế kia?

— Nàng ơi! Nếu nàng là người trong cung điện, hẳn biết vì sao tôi phải vội vàng xa lánh nơi đây. Nàng chắc biết rằng nếu đàn ông quá một giờ nào đấy mà còn lảng vảng trong vườn cấm sẽ bị chém đầu. Xin nàng để tôi đi kẻo bọn lính canh trông thấy.

Cô ta vẫn cười:

— Hỡi chàng như luồng gió mát thổi qua tim! Giờ thì muộn rồi, cái giờ mà chàng nói đến đã qua lâu rồi. Thôi, không phải chạy trốn đâu cả, cứ ở lại đây đêm nay, một đêm đáng chúc tụng đối với chàng.

Thần càng xúc động và thêm run rẩy, chỉ nghĩ đến chạy trốn. Nàng giơ thẳng cánh tay trái, lấy tay phải giật phắt chiếc mạng che mặt ra mà thôi không cười nữa.

— Hãy nhìn ta! - nàng nói - Chàng thanh niên ngốc nghếch! Nói xem có phải tối nào chàng cũng có thể gặp một thiếu nữ trẻ, đẹp như ta? Ta mới gần mười tám tuổi xuân. Chưa một gã đàn ông nào chạm được tới ta. Còn bộ mặt của ta, chẳng xấu xí gì, không kể chàng, có ai dám tự hào đã được nom thấy. Tìm cách chạy trốn nữa, là làm nhục ta đó.

— Hỡi vị nữ chúa của tôi! Đúng nàng là trăng tròn nhan sắc, và dù đêm ghen có che lấy một phần đường nét quyến rũ, phần còn lại mà tôi nom thấy cũng đủ làm tôi đắm lòng. Nhưng van nàng, nàng hãy đặt mình vào hoàn cảnh của tôi, nàng sẽ thấy nó đáng buồn xiết bao, và xiết bao khó xử.

— Ta cũng nhận như chàng, hạt nhân của trái tim - nàng đáp - rằng hoàn cảnh thật khó xử, nhưng khó xử không do mối nguy hiểm, mà do chính ta tạo nên. Bởi lẽ chàng không biết ta là ai, ta là thế nào trong cung điện. Còn mối nguy cơ, đối với ai kia thật đáng sợ, đối với chàng, đã có ta che chở và cứu nạn cho. Hãy nói tay hay tên chàng là gì, chàng là ai, làm gì trong cung?

— Hỡi nữ chúa của tôi! Tôi là Hatxân người Đamát, tên nội thần của đức vua Xabua-Sát và được ngài Tể tướng của vua yêu dấu.

Nàng reo lên:

— A, té ra chàng là Hatxân, người đã làm đảo lộn tâm trí vị Tể tướng nọ. Đêm nay có chàng với một mình ta, ta sung sướng quá, hỡi chàng yêu dấu. Lại đây nào, trái tim của ta! Hãy lại đây! Chớ đem ý nghĩ nặng nề đầu độc những khoảnh khắc êm đềm may mắn.

Nói rồi, thiếu nữ xinh đẹp kéo mạnh thần đến cho mặt áp mặt với thần, gắn đôi môi vào cặp môi của thần. Bỗng, từ một bụi hồng, mười thiếu nữ chạy ùa đến, cười ngặt nghẽo. Tâu Bệ hạ, thần chắc là họ đã nom thấy, nghe thấy hết và cô gái trẻ chỉ dùng thần làm trò đùa, trêu chọc mua vui cho bạn. Trong nháy mắt, các cô xúm lấy thần, cười đùa, nhảy nhót như những con hươu cái đã thuần hóa. Vừa cười họ vừa nhìn thần bằng những con mắt tinh nghịch, tò mò. Họ nói với cô gái: “Chị Kairia, chị giỏi lắm, giỏi lắm!” Tâu Bệ hạ, suốt đời, thần nào có nhìn thấy tận mặt một thiếu nữ, có giao du với họ bao giờ, mà mấy cô này thì trâng tráo và bạo dạn chưa từng thấy. Thần cứ đứng trơ ra, ngượng nghịu vô cùng, như một người mất trí giữa những tiếng cười dài. Bỗng, từ trong bụi hồng xuất hiện một thiếu nữ nữa, người thứ mười hai, rạng rỡ như vầng trăng mới mọc. Tiếng cười đùa giễu cợt im bặt. Nhan sắc của nàng thật huy hoàng, nàng đến đâu, cánh hoa nghiêng chào đến đấy. Nàng lại gần, nhìn thần đăm đăm, quở trách:

— Hatxân người Đamát kia! Ngươi to gan thật. Việc ngươi xúc phạm đến thiếu nữ đây quả đáng tội. Thật tội nghiệp cho tuổi trẻ và sắc đẹp của ngươi.

Lúc ấy, thiếu nữ có tên là Kairia tiến lên vừa hôn tay cô nàng vừa nói:

— Hỡi nữ chủ Xuylêca, xin công nương hãy tha thứ cho hành vi của con người quá bồng bột này. Số phận y giờ ở trong tay công nương.

Cô gái được gọi là Xuylêca nghĩ ngợi một lúc rồi đáp:

— Thôi được, lần này tha, vì chính em, người bị xúc phạm lại xin cho. Phải làm cho anh ta khỏi mất đầu và ra khỏi được cảnh tình nguy hiểm này. Hơn nữa, để anh chàng nhớ mãi những cô gái đã giải thoát cho, chúng ta gắng làm cho cuộc phiêu lưu đêm nay của anh chàng vui thú một chút. Thôi, đem đi, đến phòng riêng của chúng ta mà cho đến bây giờ chưa một nam giới nào được đặt chân tới.

Nói rồi, nàng ra hiệu cho một cô gái trong đoàn. Cô ta lẹ làng biến mất dưới vòm cây, một lát trở lại đem theo một gói đồ lụa, mở ra thì thấy một chiếc áo dài phụ nữ, xinh lắm. Các cô giúp thần mặc ra ngoài bộ quần áo thần đang mặc. Và cải trang như thế, thần nhập bọn với họ, lần dưới cây mà về buồng các nàng.

Đến phòng khách, có rèm thưa, tường khảm ngọc, các cô gái nói thầm vào tai cho biết đây là nơi công chúa, con gái độc nhất của vua tiếp đãi khách khứa bạn bè. Họ cũng cho biết công chúa chính là Xuylêca đó.

Thần để ý thấy giữa gian phòng cực đẹp mà rỗng không có hai chục miếng vóc vuông bày thành vòng tròn trên tấm thảm lớn. Tất cả các cô gái nhìn thần bằng con mắt cháy bỏng dục tình, ngồi xuống những vuông vóc, buộc thần ngồi vào giữa sát với công chúa Xuylêca mà cái nhìn khiến thần xao xuyến. Xuylêca truyền mang các thức uống ra. Sáu nữ nô khác ăn mặc thật sang, nhan sắc không kém các cô kia, đem đến những chiếc khăn lụa đặt trên mâm vàng; mười cô nữa theo sau, tay cầm những cốc sứ to chỉ nhìn cũng đủ thấy mát. Những cốc này đựng kem nước đá, sữa đặc, mứt thanh yên, cùng những lát dưa chuột và chanh. Công chúa dùng trước, rồi nàng lấy cái thìa đã dùng xúc cho thần một thìa mứt, một lát thanh yên, lại một thìa sữa đặc. Cái thìa ấy cứ chuyền tay, lần lượt mấy vòng. Các cô ăn uống kỳ hết tất cả các thứ mới thôi. Xong, lấy nước đầy các bình pha lê đưa chúng thần rửa tay.

Chuyện trò rôm rả, như mọi người đã uống hết chất men rượu. Các cô gái ăn nói rất bạo mồm. Thần ngạc nhiên lắm. Cô Kairia xinh đẹp, không giận nữa, lại ngồi trước mặt thần. Cô nhìn thần, mỉm cười, lấy mắt nói cho hay cô đã tha thứ cho sự táo gan của thần trong vườn ngự. Còn thần, thỉnh thoảng lại ngước mắt nhìn nàng. Khi thấy nàng cũng nhìn, thần vội cúi đầu ngay, vì dù cố có vẻ mặt đáng tin cậy, giữa bọn thiếu nữ kỳ lạ này, thần vẫn không bình tĩnh nổi. Công chúa Xuylêca và mọi người nhận thấy thế, làm đủ chuyện để khích lệ thần bạo dạn lên. Cuối cùng, công chúa nói:

— Hỡi anh bạn Hatxân người Đamát, khi nào chàng mới ung dung tự tin? Chàng tưởng các cô gái ngây thơ này ăn thịt người đấy hẳn? Chàng há không biết rằng đã vào được buồng khuê của một công chúa mà không một hoạn quan nào được phép vào nếu không có phép, là không còn gì đáng sợ nữa chăng? Hãy quên đi trong chốc lát rằng chàng đang nói chuyện với công chúa Xuylêca mà cứ cho là đang chuyện trò với các cô gái bình thường con mấy chú tiểu thương ở Siaraz đi. Ngẩng đầu lên, Hatxân hỡi! Nhìn tận mặt các cô gái trẻ xinh đẹp này. Nhìn cho kỹ mà nói ta hay, nói thật, đừng sợ mất lòng, xem chàng thích ai hơn cả.

Tâu đức vua muôn đời! Nghe thế, thần đã không mạnh dạn hơn lên, lại lúng ta lúng túng, thốt ra được mấy lời rời rạc, mặt nóng ran, chỉ muốn chui xuống đất cho rồi. Xuylêca thấy thần lúng túng, bảo:

— Hatxân hỡi! Ta biết đã hỏi một câu làm chàng rối trí. Nói thích một người, thì những người khác sẽ bất bình phản đối lại. Nghĩ thế là lầm. Ta cùng các bạn đây thuận hòa thân mến lắm. Một kẻ mày râu dù có làm gì một trong chúng ta cũng không thể giảm được tình ruột rà ấy. Đừng sợ quá hóa e dè. Nhìn ngắm cho kỹ đi, và nói ngay xem chàng chọn ai nào?

Tâu Bệ hạ! Nghe mấy lời khuyến khích, thần cố can đảm lên. Tuy mấy cô bạn của Xuylêca đều tuyệt thế, dù có con mắt thật tinh đời cũng khó phân biệt hơn kém, mà công chúa cũng không kém phần nhan sắc, thần vẫn thiết tha với cô gái đã làm cho lòng thổn thức nơi vườn ngự, cô Kairia linh lợi, xinh tươi. Nhưng dù muốn nói, dù có lời của Xuylêca, thần cứ im lặng sợ làm mếch lòng các cô trinh nữ. Nhìn ngắm họ, thần nói với Xuylêca:

— Thưa nữ chủ, xin nói ngay là không thể so sánh vẻ đẹp của công nương với các cô bạn, vì ai lại so sánh ánh trăng lộng lẫy với ánh sao lấp lánh bao giờ! Công nương đẹp là thế, mắt trần chỉ nên ngắm nghía mà thôi.

Nói rồi, thần đưa mắt cho Kairia để nàng hiểu rằng chỉ vì lịch thiệp mà phải khéo khen công chúa.

Xuylêca mỉm cười:

— Lời khen khéo bề ngoài, giỏi đấy, chàng Hatxân! Chàng đã có thể ăn nói tự do. Hãy nói ngay cho biết, trong số đây, ai là người chiếm được lòng chàng?

Các cô gái cũng có ý như công chúa. Và Kairia, đoán được thần nghĩ gì, lại nôn nóng hơn cả, muốn thần thổ lộ tâm tình.

Thế là, tâu Bệ hạ, trước lời khẩn cầu của bọn họ, thần không e ngại nữa, chỉ Kairia mà rằng:

— Nữ chúa hỡi! Đây là cô gái tôi ưa. Đúng! Lạy đức Ala! Chính lòng tôi hướng tới cô Kairia yêu mến.

Thần vừa dứt lời, tất cả các cô gái đều cùng cười lớn, tuyệt nhiên không có dấu hiệu gì ghen tức trên nét mặt. Thấy họ lấy cùi tay hích nhau, cười lăn cười lộn, thần nghĩ: “Thật lạ! Họ có còn là phụ nữ nữa không? Sao họ vô tư và đức hạnh đến thế! Họ không hề ghen tức đến cào mặt nhau khi có người tốt số. Lạy Chúa! Đến chị em ruột cũng khó đối xử với nhau hòa nhã và tốt bụng như vậy. Khó hiểu!”. Công chúa Xuylêca không để thần phải băn khoăn lâu.

— Ôi Hatxân người Đamát! - nàng nói - xin ngợi khen, ngợi khen! Thanh niên xứ chàng, lịch sự, tinh đời, và nhạy bén thật. Chàng mến Kairia yêu dấu của lòng ta, ta vui lắm. Chàng sẽ không phải hối tiếc đâu. Chàng chưa biết hết giá trị của người chàng chọn. Chúng ta như thế này đây, mà có ai sánh nổi với cô ấy vì sức quyến rũ, về sự hoàn hảo của tấm thân và sự hấp dẫn của trí tuệ! Chúng ta thực ra là nô lệ của cô ấy, dù bề ngoài không phải thế.

Các cô khác cũng lần lượt ca tụng nàng, và đùa với nàng về sự thắng lợi mới rồi. Nàng nhanh trí, đối đáp với từng người còn thần thì ngạc nhiên hết sức.

Xuylêca với tay lấy cây cổ cầm trao cho Kairia:

— Em yêu dấu - nàng nói - hãy cho tình lang thưởng thức chút tài để chàng khỏi nghĩ rằng chúng ta nói quá.

Nàng Kairia đỡ lấy cây đàn, lên dây, dạo mấy tiếng rồi vừa đàn, vừa se sẽ hát:

“Tình yêu dạy em biết lịch sự

Nó làm giàu tâm hồn mà em dành cả cho con nai trẻ đã choán hết trái tim em.

Còn sống, em còn yêu chàng trẻ tuổi mà em đã chọn. Em vốn chung tình.

Hỡi kẻ đang yêu! Đã chọn ai thì yêu cho say đắm, đừng có rời xa. Vật gì đã đánh mất, sẽ không thấy lại bao giờ.

Còn em, em yêu con nai trẻ có duyên mà cái nhìn thấu tận đáy lòng, còn sâu hơn cả lưỡi dao sắc ngọt.

Nhan sắc đã viết lên trán chàng những dòng tươi tắn ý nghĩa rõ ràng.

Mắt chàng huyền ảo như chiếc cung đặt sẵn những mũi tên đen lấp lánh chỉ chực bắn vào lòng người.

Hỡi chàng mà từ nay em không thể thiếu, không thể thay!

Hãy đi tắm cùng em! Hương sẽ cháy, hơi thơm tỏa khắp gian phòng. Em sẽ vì chàng ca hát tình đôi ta”

Hát xong, nàng nhìn thần, âu yếm. Hết bẽn lẽn, cũng không để ý đến sự có mặt của công chúa cùng các bạn tinh nghịch của nàng, thần quỳ xuống chân Kairia. Tấm áo mỏng của nàng tỏa hương, da thịt nàng truyền hơi ấm sang thần. Thần ôm chầm lấy nàng, điên dại hôn hít khắp nơi, còn nàng thì ngây ngất như một con chim câu. Thấy thần táo bạo như một chú dê khao khát lúc dậy thì, các cô gái cười lớn, và thần như tỉnh cơn mê.

Và rồi, ăn, uống, đùa nghịch cho đến lúc một mụ nô lệ già vào báo trời sắp sáng. Xuylêca đứng dậy, bảo thần:

— Thôi Hatxân ạ, đã đến lúc phải nghỉ ngơi. Chàng có thể tin tôi sẽ giúp chàng lấy được người yêu chàng. Tôi nào có dám tiếc gì để chàng toại ý. Giờ thì hãy đưa chàng êm thấm ra khỏi chốn thâm cung này.

Cô ghé tai mụ già nói nhỏ, mụ nhìn mặt thần rồi cầm lấy tay bảo đi theo. Cúi chào đàn bồ câu, nhìn vội nàng Kairia ngon lành, thần bước theo mụ. Mụ quanh co qua nhiều hành lang, cuối cùng đến trước một cánh cổng nhỏ, lấy chìa khóa mở. Thần lách ra và thấy mình đã ngoài vòng cung cấm.

Trời đã sáng. Thần vội về cung, cố ý đi qua cổng lớn để bọn lính canh trông thấy. Thần chạy vội về phòng mình. Vừa qua ngưỡng cửa đã thấy vị Tể tướng ngồi chờ, có vẻ lo lắng sốt ruột. Ông đứng phắt dậy, ôm lấy thần mà hôn:

— Hatxân con! Ta lo quá, cứ nghĩ con còn lạ lẫm ở Siaraz, đêm tối bị bọn côn đồ nhung nhúc trong các phố quấy nhiễu, mà suốt đêm qua ta không tài nào chợp mắt. Ôi con yêu quý! Thế đêm qua, xa nhà thì ở đâu?

Thần không dám thuật lại câu chuyện đã qua đêm với phụ nữ mà bịa rằng ở Batđa thần có quen một thương nhân Đamát, anh ta giữ thần lại suốt đêm, giờ thì vừa cùng gia đình đi En Baxra. Vị Tể tướng buộc phải tin lời thần, chỉ thở dài mà nhẹ nhàng trách móc.

Thần cảm thấy như bị nàng Kairia lấy mất hồn, suốt ngày và đêm hôm ấy thần thẫn thờ nhớ lại chi ly cuộc gặp gỡ cho mãi tới sáng hôm sau. Bỗng một hoạn nô đến gõ cửa:

— Có phải quan Hatxân người Đamát, vị nội thần của đức vua chúng ta Xabua-Sát ở đây không?

— Đúng đấy! - thần đáp.

Y cúi chào, lấy trong người ra một tờ giấy cuộn tròn trao cho thần rồi đi.

Thần mở ra xem. Chữ viết ngoằn ngoèo: “Nếu con nai đực xứ Sam đêm nay đến dưới trăng, mà uốn éo giữa những cành cây, thì sẽ gặp một con hươu cái non trẻ tương tư. Hươu sướng lịm người vì nai đã đến và sẽ nói: Có biết bao hươu cái trong rừng, mà chỉ riêng mình được yêu, được chọn, cảm động xiết bao!”

Đọc xong, thần thấy như không rượu mà say, vì ngay đêm đầu, thần hiểu nàng Kairia ngon lành đã có cảm tình với thần, nhưng cũng không ngờ nàng lại quyến luyến thần đến thế. Cho nên khi đã nén được xúc động, thần tìm vị Tể tướng mà hôn tay lấy lòng, rồi xin phép đi thăm một tu sĩ tỉnh nhà vừa ở La Mêc đến và có mời thần đến ngủ đêm. Vị tể tướng cho phép. Thế là thần về phòng riêng chọn lấy những viên ngọc xanh đẹp nhất, ngọc hồng trong nhất, kim cương trắng nhất, ngọc trai to nhất, ngọc lam tốt nhất, rồi dùng một sợi vàng xâu lại thành một chuỗi. Chờ cho đêm xuống trong vườn, thần xức nước xạ hương nguyên chất, lặng lẽ qua cánh cổng nhỏ hình như cố tình để ngỏ mà vào chỗ mấy khóm cây.

Đến dưới mấy cây trắc bá, nơi đêm hôm đầu tiên mình ngủ quên, thần hồi hộp ngồi đợi người yêu, lòng như lửa đốt, tưởng chừng sẽ không bao giờ được gặp nàng. Nhưng đột nhiên, dưới ánh trăng, một bóng trắng cử động nhẹ nhàng và nàng Kairia ngon lành hiện đến trước con mắt bỗng sáng lên của thần. Thần quỳ xuống chân nàng, không nói nên lời, cho đến lúc giọng như nước chảy của nàng cất lên: “Ôi Hatxân! Đứng lên, đừng giữ sự im lặng dịu dàng say đắm ấy nữa, mà hãy cho em những chứng cớ chân thật về mối cảm tình của chàng đối với em. Hatxân hỡi! Lẽ nào giữa các cô gái tuyệt vời, những viên ngọc nguyên trinh, kể cả công chúa Xuylêca nữa, chàng lại thấy em xinh đẹp và quyến rũ hơn cả? Em phải nghe chính miệng chàng nói lại một lần nữa để có thể tin ở tai mình”. Nói rồi, nàng nghiêng mình nâng thần dậy. Cầm lấy tay nàng đưa lên hôn say đắm, thần nói:

— Ôi, hoàng hậu của những hoàng hậu! Trước hết, xin nàng hãy nhận cho chuỗi hạt này của xứ tôi, mà lần đếm những ngày hạnh phúc để khỏi quên kẻ tôi tớ đã hiến dâng cho nàng. Cùng với chuỗi hạt, chút quà mọn của kẻ nghèo, xin nàng nhận luôn cho một mối tình mà tôi sẵn sàng làm cho hợp pháp trước vị pháp quan và những người làm chứng.

— Hatxân chàng hỡi! Vì chàng, em sẽ mạo hiểm đêm nay. Được chàng yêu đến, em sung sướng lắm. Chao ôi! Không biết em nên để lòng khoan khoái vì chiến thắng, hay nên xem cuộc gặp gỡ của đôi ta như bắt đầu của những tai họa, những khổ đau của đời mình?

Nói rồi, nàng ngả đầu vào vai thần mà thở dài khiến ngực nàng phập phồng lên xuống.

— Hỡi nữ chủ của tôi - thần nói - Đêm trắng trong mà sao nàng lại thấy cuộc đời đen tối? Sao lại để cho những dự cảm sai lệch làm trĩu nặng tai họa trên đầu?

— Hatxân chàng hỡi! Cầu chúa Ala cho những dự cảm ấy không đúng. Em không dại gì mà lại lo sợ trong cuộc gặp gỡ mong đợi này của đôi ta. Than ôi! Em xao xuyến không phải không duyên cớ.

Im một lúc, nàng tiếp:

— Hỡi người tình được yêu quý nhất! Công chúa Xuylêca đang yêu thầm chàng đấy, thế nào cũng có lúc nàng thổ lộ với chàng. Chàng sẽ tiếp nhận một lời thú như thế ra sao? Mối tình của chàng đối với em liệu có thể chống lại nổi niềm vinh quang và tình yêu của nàng công chúa xinh đẹp và quyền uy nhất hay không?

Thần ngắt ngay lời nàng mà gắt lên:

— Hỡi Kairia ngon lành! Đối với lòng tôi, nàng bao giờ cũng thắng công chúa Xuylêca. Lạy đức Ala! Cầu mong cho nàng có một tình địch đáng gờm hơn nữa! nàng sẽ thấy không gì lay chuyển nổi lòng tôi đã là nô lệ cho vẻ đẹp quyến rũ ở nàng. Và dù cho vua Xabua-Sát vương phụ của Xuylêca không có con trai nối dõi, buộc phải nhượng ngai vàng Ba Tư cho phò mã chồng Xuylêca, tôi cũng không hy sinh nàng, hỡi cô gái đáng yêu nhất đời.

Nàng đáp:

— Hỡi chàng Hatxân khốn khổ! Sao quá mù quáng như thế. Chàng há không biết rằng em chỉ là một nữ nô hầu hạ công chúa? Chàng mà từ chối lời tỏ tình của bà thì chỉ làm bà ghét em, ghét chàng và không gì cứu vãn nổi hai ta. Vì lợi ích của chúng mình, tốt nhất là chàng quy thuận. Đó là cách duy nhất cứu vãn chúng ta. Rồi chúa Ala sẽ làm dịu dần lòng người buồn khổ.

Sao nàng lại ngờ thần có thể tính toán bần tiện như thế? Bực quá, thần vừa ôm chặt lấy Kairia, vừa nổi cáu:

— Ôi, con người thâu tóm hết ơn huệ của Đấng Hóa công! Đừng hành hạ tâm hồn tôi bằng những lời tủi cực ấy. Nàng sợ ư? Thì chúng mình cùng trốn đến một nơi khác vậy, nơi có toàn sa mạc, mà sẽ không ai tìm được chúng mình. Nhờ Đấng Ban ơn, tôi đủ tiền để dù có phải đến nơi cùng trời cuối đất, vẫn tạo cho nàng cuộc sống vàng son.

Người bạn gái của thần, nghe thế, duyên dáng ngả vào tay thần mà rằng:

— Hatxân, bây giờ thì ta tin chàng. Muốn thử lòng chàng, ta đã để chàng lầm tưởng ta là cô hầu yêu của công chúa Xuylêca. Công chúa Xuylêca, chính là ta; còn cái người mà chàng tưởng là Xuylêca lại là cô hầu Kairia của ta. Ta bày ra cái trò ấy chỉ để biết chắc chắn hơn về mối tình của chàng. Vả lại, chàng sẽ biết ngay ta nói có đúng không.

Công chúa cất tiếng gọi. Một cô gái mà thần vẫn tưởng là công chúa Xuylêca từ bóng tối các cây trắc bá hiện ra, đó là cô hầu của công chúa. Cô đến hôn tay chủ và lễ phép cúi đầu chào thần.

— Hatxân hỡi! - công chúa nói - giờ chàng đã biết em là Xuylêca chứ không phải là Kairia, thì chàng có yêu em như trước không, có dành cho công chúa những tình cảm đã dành cho một cô hầu tầm thường không?

Tâu Chúa công, thần đã trả lời như phải trả lời. Thần nói:

— Tôi không ngờ lại được quá nhiều hạnh phúc đến thế, và chẳng hiểu vì đâu nàng lại hạ cố đến kẻ hèn mọn này, khiến cho số phận hắn ta còn đáng mơ ước hơn cả số phận những hoàng tử con các vị đại vương?

— Hatxân hỡi! - nàng ngắt lời thần - xin đừng ngạc nhiên. Đêm nọ, em chẳng đã từng thấy chàng nằm ngủ dưới bóng cây trăng rọi là gì! Ngay lúc ấy, lòng em đã bị sắc đẹp của chàng chinh phục, không sao cưỡng lại nổi.

Thế rồi, trong khi cô Kairia đáng yêu thơ thẩn đi lại canh gác cho chúng thần, chúng thần cứ để mặc cho dòng tình cảm tự do tuôn trào, mà chẳng để cho điều gì bất chính xảy ra, cho đến lúc Kairia đến báo giờ chia ly đã điểm. Xuylêca thổn thức:

— Ôi, Hatxân, đừng quên em nhé! Em hứa để chàng hiểu rằng em mến chàng biết bao!

Thần tỏ hết lòng biết ơn về tất cả những điều nàng đã làm cho thần, rồi chúng thần khóc mà chia tay. Thần ra khỏi khu vườn, cũng theo cung cách như lần đầu tiên ấy.

Hôm sau, thần sốt ruột chờ một mật hiệu của người yêu để được gặp nàng trong khu vườn. Chờ suốt ngày chẳng thấy gì, đêm hôm ấy thần không sao chợp mắt được. Hôm sau, dù vị Tể tướng có gắng tìm hiểu nỗi băn khoăn của thần để an ủi, thần cũng chẳng buồn ăn uống gì, thấy trước mắt toàn một màu đen tối. Tối đến, thần lại đến khu vườn, trước giờ cấm kỵ. Thần hết sức ngạc nhiên thấy tất cả các khóm cây đều có lính canh. Chắc có việc gì hệ trọng đây. Thần vội vã về phòng, thì thấy viên quan thị của công chúa đang chờ. Y run run, cảm thấy không an toàn trong phòng của thần, như từ bốn phía có những kẻ mang gươm giáo sắp nhảy bổ ra mà xẻ y thành từng mảnh. Y trao cho thần một tờ giấy cuộn tròn như dạo nào, rồi lẩn thật nhanh.

Thần mở ra đọc:

“Chàng yêu quý! Con hươu cái lúc từ biệt chú hươu non duyên dáng của mình, suýt bị bọn đi săn tóm được đấy! Bọn ấy giờ chia nhau canh giữ khắp khu rừng. Đêm trăng, chàng đừng mạo hiểm đi tìm hươu nữa. Phải cẩn thận, đừng rơi vào bẫy đó. Nhất là chớ tuyệt vọng dù những ngày này có thể xảy ra chuyện gì, và chàng nghe thấy gì. Giả dụ em có chết chăng nữa, chàng cũng đừng mất trí mà hành động dại dột. Uaxalam!”

Tâu đức vua muôn đời! Đọc xong lá thư, lòng dạ rối bời, thần lo sợ quá chừng. Cho nên, hôm sau, khi từ trong cung, hung tin loan ra như một cánh chim cú đập về cái chết đột ngột và khó hiểu của công chúa, thần không ngạc nhiên, lăn vào lòng vị Tể tướng, ngất lịm đi. Bảy ngày bảy đêm liền thần như người sắp chết, nhờ có Tể tướng chăm nom săn sóc, thần mới tồn tại được. Lòng dạ tóc tang, chẳng thiết sống làm gì. Không thể ở lâu hơn nữa trong tòa lâu đài tối sầm vì cái chết của người yêu, thần định bụng sẽ lặng lẽ trốn đến một nơi vắng vẻ chỉ còn có chúa Ala và cỏ cây hoang dại.

Khi bóng đêm dày đặc, thần thu vén ít kim cương cùng ngọc quý, nghĩ: “Ước gì số phận cho ta chết khi ta treo cổ lên cành cây trong vườn cha ta dạo nào ở Đamát, còn hơn là từ nay cứ phải sống trong khổ đau tang tóc đắng cay hơn cả mướp đắng”. Và nhân vị Tể tướng vắng nhà, thần ra khỏi cung điện, đi khỏi thành Siaraz đến những nơi vắng vẻ, xa bóng dáng con người.

Thần đi, đi mãi suốt đêm hôm đó, cả ngày hôm sau. Gần tối ngồi nghỉ bên vệ đường, cạnh một xoáy nước, thì nghe phía sau có tiếng chân ngựa phi, và thấy tiến đến cạnh mình một chàng kỵ mã trẻ tuổi. Ánh mặt trời chiều tà chiếu lên mặt chàng nom đẹp tựa thiên thần Rađuân. Áo chàng sang lắm, chỉ những vị đại thần và hoàng tử mới có được. Chàng nhìn thần, vẫy vẫy tay chào, chẳng nói chẳng rằng như người Hồi giáo gặp nhau thường phải nói. Thần cũng vẫy tay chào lại, nghĩ bụng: “Người đẹp thế kia, đáng tiếc lại không phải người Hồi giáo” Dù sao thần cũng mời chàng ngồi nghỉ và cho ngựa uống nước.

— Thưa ngài - thần nói - mong ngài được mát mẻ buổi chiều tà, và mong nguồn nước đủ ngọt để con tuấn mã của ngài uống đỡ mệt.

Chàng mỉm cười, xuống ngựa, buộc nó gần chỗ dòng nước, tiến lại với thần và, bỗng vòng tay ôm lấy thần mà hôn một cách nồng nhiệt khác thường. Còn thần, vừa ngạc nhiên vừa ngây ngất, đăm đắm nhìn chàng và khi nhận ra đấy là người yêu, công chúa Xuylêca tưởng đã nằm trong nấm mộ, thì thần kêu lên một tiếng.

Tâu Chúa công! Nói sao cho hết niềm hạnh phúc tràn ngập tâm hồn khi gặp lại Xuylêca. Và bộc lộ hết niềm vui dạt dào trong lòng chúng thần giây phút thần tiên ấy, thì lưỡi đến phải mọc lông mất. Ôm lấy nhau một lúc lâu, rồi Xuylêca kể cho nghe tất cả mọi việc xảy ra thời gian thần đau khổ vừa qua. Bấy giờ thần mới rõ nàng bị tố cáo với vua cha và bị canh giữ ngặt nghèo. Được cô hầu giúp đỡ, nàng vờ chết và thoát ra khỏi được hoàng cung. Nàng để ý đến mọi hành vi của thần, giám sát thần từ xa. Yên tâm vì tình yêu chung thủy của thần, nàng muốn được chung sống cùng thần, xa nơi quyền quý mà toàn tâm toàn ý chăm sóc hạnh phúc của thần. Hai đứa qua đêm trong hoan lạc, có vòm trời xanh chứng giám. Sáng hôm sau, cả hai cùng chung một ngựa lên đường về đất nước của thần, yên ổn, khỏe mạnh tới Đamát, được gặp Chúa công và được Người cho làm Tể tướng.

*

Sêhêrazát nói tiếp:

— Tâu đức vua đầy hồng phúc! Câu chuyện công chúa Xuylêca chưa thấm vào đâu với những chuyện trong tập: “Chuyện vẩn vơ của cô gái tơ vơ vẩn”

Và không để vua Saria cho ý kiến về câu chuyện nàng công chúa Xuylêca, nàng kể tiếp:

*

CHUYỆN VẨN VƠ CỦA CÔ GÁI TƠ VƠ VẨN

I. CÁI VÒNG CHÂN

Ngày xưa ở một tỉnh nọ có ba chị em cùng cha khác mẹ. Họ làm nghề xe sợi để kiếm ăn. Cả ba cùng đẹp như Hằng Nga, nhưng cô út đẹp đẽ hơn cả, nhu mì hơn cả, đậm đà hơn cả và cũng khéo tay hơn cả. Mình cô làm bằng cả hai chị, lại thường không có chỗ nào hỏng. Vì thế, hai cô chị, con bà cả sinh lòng ghen ghét.

Một hôm cô út đi chợ. Tiền bán sợi để dành được, cô đem mua một chiếc bình con bằng ngọc thạch trắng mà cô rất ưng, mua để cắm hoa, đặt trước mặt mình lúc xe sợi. Về đến nhà, cô bị hai chị mắng là hoang phí và rởm đời. Cô bực mình và xấu hổ, không biết nói sao. Để đỡ buồn, cô ngắt một bông hồng cắm vào bình nhỏ, đặt bình hoa trước mặt mà ngồi xe sợi.

Không ngờ cái bình ngọc thạch ấy lại là một cái bình có phép! Cô muốn ăn, bình có thức ăn ngon; cô muốn mặc, bình có quần áo đẹp. Cô muốn gì, bình có nấy. Cô không dám lộ với hai chị, sợ họ lại ghen ghét thêm. Cô sống như họ, ăn mặc như họ, có khi còn giản dị hơn. Nhưng khi các chị vắng nhà, cô vào buồng riêng, đặt chiếc bình nhỏ trước mặt, vuốt ve âu yếm: “Ôi chiếc bình nhỏ của ta, chiếc bình nhỏ của ta! Hôm nay ta muốn thứ này, ta muốn thứ kia”. Và lập tức, cái bình nhỏ bằng ngọc thạch trắng có ngay. Cô muốn quần áo đẹp, có quần áo đẹp; cô muốn bánh kẹo ngon, có bánh kẹo ngon. Chỉ có một mình, cô bé mặc áo lụa, áo vàng, quấn nặng nữ trang, đeo một chiếc nhẫn vào mỗi ngón tay, một chiếc xuyến vào mỗi cổ tay, một chiếc vòng vào mỗi cổ chân, rồi ngồi ăn bánh ăn kẹo ngon lành. Xong, chiếc bình con thu dọn hết, và cô gái lại đem nó ra nhà ngoài. Có các chị, cô đặt nó trước mặt mình mà xe sợi. Cứ thế một thời gian. Trước mặt các chị thì nghèo nàn, lúc một mình lại giàu có.

Một hôm, nhà vua mở hội trong cung, mừng thọ. Nhân dân được mời đến dự. Ba cô gái cũng được mời. Hai cô chị có gì đẹp nhất đem ra diện hết và bảo cô em ở lại trông nhà.

Nhưng hai chị đi rồi, cô em vào buồng nói với chiếc bình con: “Ôi, chiếc bình nhỏ của chị! Tối nay em cho chị một chiếc áo dài lụa xanh, một chiếc áo cánh lụa đỏ, một chiếc áo khoác lụa trắng, thứ lụa sang nhất, tốt nhất; những chiếc nhẫn thật đẹp để chị đeo vào ngón tay, những chiếc xuyến bằng ngọc lam cho cổ tay, những chiếc vòng kim cương cho cổ chân, cùng tất cả những thứ gì làm cho chị thành cô gái đẹp nhất tối nay trong chốn cung đình”. Tất cả những điều ước của cô đều được thỏa mãn. Cô thắng bộ đến hoàng thành, vào chốn nội cung có những thú vui dành riêng cho phụ nữ. Cô là Hằng Nga giữa đám tinh tú. Tư trang càng làm thêm lộng lẫy nhan sắc tự nhiên của cô. Không ai nhận ra cô, kể cả hai chị. Các bà, các cô say sưa ngắm nhìn, cảm động mà rưng lệ, chúc tụng cô như một bà hoàng. Cô dịu dàng tinh tế, khiến mọi người mê mẩn.

Lễ hội gần tàn, cô không muốn các chị về trước mình. Nhân lúc mọi người đang tập trung nghe hát, cô ra khỏi nội cung. Vội quá, cô để rơi một chiếc vòng chân bằng kim cương vào cái máng nước ngựa uống, đặt sát đất. Cô về đến nhà mà không biết mất vòng.

Hôm sau, bọn giám mã dắt ngựa của hoàng tử đến uống nước ở máng nước, nhưng không con nào dám lại gần. Chúng phình mũi, thở phì phò mà lùi cả lại. Chúng thấy nơi đáy máng có vật gì phát ra những tia sáng. Bọn giám mã lại huýt sáo, kéo chúng đến gần mà không được. Chúng kéo dây cương, lồng lên, cất vó đá lung tung. Bọn giám mã lại chỗ máng xem sao, và thấy chiếc vòng kim cương.

Khi hoàng tử, theo thói quen, đến xem bọn giám mã chăm sóc chải chuốt cho ngựa, thì được họ đem nộp chiếc vòng. Chàng thấy nó bé nhỏ xinh xắn quá thì tấm tắc mãi về cái cổ chân đeo vừa chiếc vòng ấy. Chàng mân mê, ngắm nghía, thấy viên kim cương bé nhất cũng đáng giá bằng tất cả các viên ngọc trên mũ miện của vua cha. “Lạy Chúa! - chàng tự nhủ - ta phải cưới cô gái có cái cổ chân xinh xắn, cô chủ của chiếc vòng này thôi!”

— Con ơi! - vua cha nói - thế cũng được, nhưng chuyện này con phải hỏi mẹ. Mẹ biết, cha không biết gì đâu.

Hoàng tử đi tìm hoàng hậu, kể lại câu chuyện và đưa bà xem chiếc vòng mà rằng:

— Mẹ ơi, mẹ cưới cho con cô gái đi vừa chiếc vòng chân này. Con thấy yêu cô ta quá! Bố bảo không biết gì, phải hỏi mẹ.

— Được, mẹ sẽ chiều con.

Bà cùng thị nữ đến các nhà, vào các chốn nội thất, đem chiếc vòng ướm vào cổ chân các bà, các cô. Cổ chân người nào cũng to quá, không vừa. Mười lăm ngày tìm kiếm, cuối cùng họ đến nhà ba chị em. Hoàng hậu tự tay đeo vòng vào chân các cô. Khi thấy vừa khớp với chân cô út, bà reo lên một tiếng kêu vui.

Bà ôm hôn cô bé. Các bà đi theo cũng ôm hôn. Họ nắm tay cô đưa về hoàng cung. Đám cưới được tổ chức ngay. Tiệc tùng, hôn lễ kéo dài bốn mươi ngày, bốn mươi đêm.

Ngày cuối, cô gái tắm xong, các chị được cô mời đến chia vui và đã là những bà lớn trong cung, mặc áo, vấn tóc cho em. Cô tin cậy hai chị, kể cho nghe bí mật của cái bình, và thế là hai chị có mọi thứ quần áo, nữ trang để cô dâu được trang phục đẹp hơn bất cứ nàng công chúa nào trên trần thế. Khi vấn tóc cho em, các ả cài vào hai chiếc trâm bằng kim cương theo hình mào chim. Chiếc trâm thứ hai vừa cài xong, tức thì tân nhân biến thành một con chim cu gáy với một cái mào trên đầu. Chim tung cánh thẳng qua cửa sổ bay đi.

Nguyên hai chiếc trâm là trâm thần có phép biến thiếu nữ thành cu gáy. Hai ả ghen ghét hỏi bình ngọc lấy trâm ấy. Họ nói dối hoàng tử, cô dâu ra ngoài một lúc rồi không thấy trở lại. Hoàng tử cho tìm khắp kinh thành, trong cả nước, mà chẳng thấy tăm hơi. Chàng thấy người rã rời, lòng đắng cay.

Con chim gáy, sáng nào, tối nào cũng đến đậu nơi cửa sổ người chồng trẻ mà gù gù, buồn bã, thật lâu, thật lâu! Hoàng tử nghe tiếng chim gù hợp với nỗi lòng thì yêu chim lắm. Một hôm, chàng lại gần sát chim mà chim không bay, chàng giơ tay bắt lấy. Chim vừa giãy giụa vừa gù gù buồn bã. Chàng vỗ về vuốt lông gãi đầu nó, thấy có gì gợn gợn như đầu đanh ghim, chàng nhẹ nhàng lôi ra khỏi mào chim. Chiếc trâm thứ hai vừa được lôi ra thì chim khẽ cựa mình và trở lại thành thiếu nữ.

Thế là vợ chồng lại sum họp, sống hạnh phúc, ngày càng vui. Hai chị độc ác ghen tức, uất mà chết. Con cái đôi vợ chồng, nhờ chúa Ala, đứa nào cũng đẹp như cha mẹ.

*

Cũng đêm ấy, Sêhêrazát còn kể chuyện:

II. CÔNG CHÚA LẤY CHỒNG DÊ

Ngày xưa, ở Ấn Độ có một ông vua sinh được ba cô gái đều đẹp như Hằng Nga, hoàn hảo, khoái mắt cho những ai ngắm nhìn. Nhà vua yêu quý lắm, định bụng khi các cô đến tuổi sẽ kén cho mỗi người một tấm chồng biết quý nhan sắc của vợ và làm cho vợ có hạnh phúc.

Vua bảo hoàng hậu: “Các con ta đã đến tuổi cập kê. Cây đến mùa xuân thì phải ra hoa để rồi kết quả, nếu không sẽ khô héo mất. Phải tìm chồng cho các con để chúng có hạnh phúc.”

— Hạnh phúc trong hôn nhân không tùy thuộc và của cải, vào dòng dõi - hoàng hậu nói - chỉ do sự xếp đặt của Đấng Quyền lực tối cao. Tốt nhất, cứ để cho số phận kén chồng cho các con chúng ta. Ngày kén, chúng chỉ việc ném khăn tay qua cửa sổ xuống đám người cầu hôn. Ba người có khăn rơi trúng sẽ là chồng ba con gái chúng ta.

Vua cho loan báo khắp trong nước: “Các công chúa đã đến tuổi lấy chồng. Con các vị đại thần, các vị quyền cao chức trọng, cả con nhà thường dân, đến ngày đã định sẽ đến tụ tập dưới cửa sổ hoàng cung để được kén làm phò mã.”

Ngày được loan báo đã đến. Đoàn cầu hôn đứng chật võ trường dưới chân hoàng cung. Cửa sổ mở, công chúa cả ra trước nhất, tung chiếc khăn tay lên không. Gió thổi rơi trúng đầu một vị đô đốc trẻ, đẹp, tươi tắn.

Rồi đến lượt cô thứ hai. Khăn cô tung rơi vào một vị hoàng tử trẻ tuổi cũng xinh đẹp, quyến rũ như chàng thứ nhất.

Giờ đến lượt công chúa thứ ba, con vua Ấn Độ, tung khăn vào đám đông. Khăn quay lộn một lúc trên không, lửng lơ một lúc rồi rơi xuống móc vào cặp sừng của một con dê đứng trong đám hội. Nhưng nhà vua, dù đã long trọng hứa gả con cho bất cứ ai được khăn rơi trúng đầu, lại không chấp nhận việc vừa rồi và bắt công chúa tung lại. Và cô công chúa trẻ lại tung khăn lên không, khăn lại lơ lửng một lúc rồi lại vụt rơi vào sừng chú dê nọ. Nhà vua bực lắm, không công nhận sự lựa chọn lần thứ hai của số phận và bắt con gái làm lại. Lần thứ ba, chiếc khăn nhẹ nhàng vẫn rơi vào đầu dê.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 884, nàng kể tiếp:

Nhà vua điên tiết kêu lên:

— Không. Lạy Chúa! Ta thà để nó chết già trong cung còn hơn trông thấy nó lấy một con dê bẩn thỉu!

Công chúa nghe vua cha nói thế, khóc rưng rức, rồi thổn thức mà rằng:

— Số con là như thế, sao cha lại ngăn cấm duyên con? Người ta ai cũng phải đeo số phận vào cổ mình rồi. Nếu số con là phải lấy chú dê này thì sao cha lại không để con làm vợ chú?

Hai cô chị vốn thầm ghen tức cô út, vì cô trẻ hơn và đẹp hơn, cũng nói vun vào. Cả ba cứ kêu hoài, nói mãi khiến vua cha cuối cùng cũng phải ưng thuận cuộc hôn nhân kỳ dị ấy.

Và lễ cưới được tổ chức long trọng theo mọi nghi lễ thông thường. Kinh đô treo đèn, kết hoa bốn mươi ngày đêm liền, có tiệc tùng, du hí, múa hát, đàn sáo. Mọi người đều hân hoan, và nếu không băn khoăn vì một công chúa trinh nguyên lấy một chú dê gớm guốc thì niềm vui thật toàn vẹn.

Nhà vua và hoàng hậu cũng như các bà mệnh phụ không ngớt lời khuyên nhủ công chúa chớ thất thân với một con vật hôi hám, mắt đỏ ngầu. Nhưng với ai, nàng cũng chỉ đáp:

— Làm sao tránh được số! Nếu số tôi phải làm vợ dê thì cũng đành vậy.

Đêm thành thân, người ta dẫn các công chúa đi tắm, xong trang điểm cho họ rồi dẫn mỗi người vào một phòng hoa riêng. Về phần hai người chị thì không nói làm gì. Còn về phần cô công chúa út và chồng là con dê, thì thế này:

Con dê vừa được đưa vào buồng cô gái, cửa vừa đóng lại thì con dê phục xuống chào, rồi bỗng lắc một cái, bỏ lốt dê ra, biến thành một thanh niên đẹp như thiên thần Harut. Chàng đến hôn vào chỗ giao mi, vào cằm, vào cổ công chúa và nói:

— Nàng yêu quý! Đừng tìm hiểu tôi là ai, chỉ cần biết tôi còn giàu, mạnh hơn cả vua cha và hai phò mã chồng hai chị. Từ lâu tôi yêu nàng, giờ mới được gặp. Nếu nàng thấy tôi vừa ý và muốn giữ được tôi, thì chỉ cần hứa một điều.

Công chúa thấy chàng thanh niên rất hợp với lòng mình thì đáp:

— Em phải hứa điều gì, chàng cứ nói, vì tình em đối với chàng, em sẽ thực hiện kỳ được dù khó đến đâu.

— Tôi chỉ xin nàng hứa giản dị thế này thôi: là không cho ai biết tôi có thể đổi hình thoát lốt theo ý muốn. Nếu có ai đó chỉ ngờ tôi khi là dê, khi là người, thì lập tức tôi sẽ biến đi và nàng sẽ khó tìm thấy tông tích tôi.

Công chúa xin hứa chắc chắn và thêm:

— Chẳng thà em chết còn hơn phải mất một người chồng đẹp đẽ như chàng.

Không còn phải nghi ngờ gì nhau nữa, họ thương yêu nhau theo tự nhiên của đôi vợ chồng trẻ tối tân hôn. Cho mãi đến tảng sáng, chàng thanh niên lại trở thành con dê xồm xoàm, sừng móng đủ cả. Về tất cả những chuyện đã xảy ra, chỉ còn lại vài giọt máu trên tấm khăn danh dự.

Theo lệ thường, sáng đến, hoàng hậu tới thăm con gái và bằng chính mắt mình nhìn vào tấm khăn danh dự. Bà kinh ngạc thấy danh dự của công chúa sờ sờ trên tấm khăn, và thế là quá rõ. Bà lại thấy công chúa tươi tỉnh, sung sướng và trên tấm thảm dưới chân nàng, chú dê ngồi nhai lại, hiền lành. Thấy thế, bà chạy đi tìm nhà vua. Vua đến và cũng ngạc nhiên chẳng kém hoàng hậu. Ngài hỏi:

— Con ơi! Quả thực đã ăn nằm với nó rồi chăng?

— Vâng ạ!

— Thế mà mi không xấu hổ, đau đớn đến chết đi à?

— Lạy Chúa! Chồng con đã tỏ ra ân cần và duyên dáng đến thế, sao con lại phải chết?

Hoàng hậu hỏi:

— Thế con không có gì phải phàn nàn sao?

— Con không có gì phải phàn nàn cả.

Vua nói:

— Nó không có gì phải phàn nàn về chồng nó, thế nghĩa là nó có hạnh phúc với chồng. Đó là tất cả những gì chúng ta có thể mong ước cho con gái của chúng ta.

Vua cha cùng hoàng hậu để mặc cho con gái yêu sống cùng chú dê.

Ít lâu sau, vua cha mừng thọ, mở hội lớn tại võ trường, dưới cửa sổ hoàng cung. Tất cả các quan trong triều và hai phò mã đều được mời dự, chỉ có chú dê là không được mời, vì sợ người xem chê cười.

Cuộc diễu võ bắt đầu. Các kỵ sĩ phi ngựa như bay, tung bắt trường thương, hò reo ầm ỹ. Hai vị phò mã nổi bật hẳn lên, được người xem đua nhau cổ vũ. Bỗng một kỵ sĩ cực đẹp tiến vào. Phong độ của chàng làm mọi người kính phục. Chàng thách đấu với hai vị phò mã thắng trận và vừa hiệp đầu đã hất họ ngã ngựa. Chàng được đám đông suy tôn là người vô địch của ngày.

Theo nghi lễ, chàng diễu qua dưới cửa sổ hoàng cung, giơ thương chào nhà vua. Hai công chúa hau háu nhìn chàng, căm tức. Nàng thứ ba biết đấy là chồng mình, nhưng không dám tỏ vẻ gì ra mặt, sợ lộ bí mật. Nàng rút bông hồng cài tóc ném cho chàng. Vua, hoàng hậu cùng hai chị đều trông thấy và rất lấy làm bất bình.

Ngày thứ hai, cuộc đấu tiếp diễn. Cũng lại chàng thanh niên hôm trước vô địch trong ngày. Và khi chàng qua cửa sổ hoàng cung, nàng ba lấy cành hoa nhài cài tóc công khai ném cho chồng. Vua, hoàng hậu cùng hai chị đều trông thấy và giận uất lên. Vua nghĩ bụng: “Con vô sỉ này dám tỏ tình với một người lạ giữa đám đông. Nó đã lấy một con dê chết tiệt làm cho mình sạm cả mặt mà vẫn chưa đủ sao?” Hoàng hậu thì lườm nguýt, hai chị thì rũ quần rũ áo tỏ vẻ khinh khỉnh.

Và ngày thứ ba, vẫn chàng kỵ sĩ cực đẹp ấy chiến thắng. Khi chàng qua trước cửa sổ hoàng cung, nàng công chúa trẻ, vợ chú dê, thấy chồng lộng lẫy quá, ném cho chàng một chùm hoa me.

Thấy thế, nỗi giận dữ của nhà vua, sự bất bình của hoàng hậu, cơn điên tiết của hai chị không kìm được nữa, nổ tung ra. Nhà vua, mắt đỏ ngầu, tai rung lên, mũi phập phồng, túm tóc con gái, muốn giết ngay đi. Ngài thét:

— Ôi, con đĩ này! Mày đem một con dê đực vào dòng dõi nhà tao, giờ lại ngang nhiên ve vãn người lạ. Chết đi cho khỏi gai mắt chúng tao!

Vua toan quật đầu nàng xuống đá lát. Thấy cái chết trước mắt, thấy linh hồn thân thiết quý giá biết bao, nàng vội kêu:

— Con xin nói thật. Đừng giết con! Con xin nói thật.

Rồi không kịp thở, nàng kể cho cha, cho mẹ, cho các chị nghe về chuyện con dê, nó là ai, vì sao khi thì là người, khi thì đội lốt dê. Và chính đó là chồng nàng, người kỵ sĩ trẻ đẹp, người chiến thắng liền mấy hôm.

Và nhà vua, hoàng hậu, hai chị ngạc nhiên lắm, mừng cho nàng tốt số.

Nhưng từ đấy, con dê mất tích. Không còn thấy con dê, cũng chẳng còn chàng thanh niên tuấn tú. Không còn mảy may dấu vết gì. Chờ mấy ngày mấy đêm chẳng thấy tăm hơi, nàng công chúa trẻ hiểu rằng chàng không đến nữa đâu. Nàng buồn rầu, đau xót, khóc than vô vọng.

Nàng sống như thế một thời gian, nước mắt giọt dài giọt ngắn, héo hon dần, chẳng chịu nghe ai khuyên giải mà cũng chẳng buồn tìm cách tiêu sầu. Đối với những ai muốn nàng quên nỗi bất hạnh, nàng chỉ nói:

— Vô ích! Tôi là kẻ khổ sở nhất đời. Chắc chắn tôi sẽ chết.

Trước khi chết, nàng muốn tự mình tìm biết xem trên vùng đất của đức Ala này, có một người phụ nữ nào bị số phận bỏ rơi và khốn khổ như nàng không. Thoạt tiên nàng định đi khắp các thành phố mà hỏi thẳng những người phụ nữ ở đấy, nhưng rồi nàng bỏ ý định ấy mà cho xây một nhà tắm nguy nga, thật đắt tiền, vô song nhất trong nước Ấn Độ. Nàng cho rao khắp nước: người đàn bà nào có nỗi khổ lớn nhất, hoặc nỗi buồn sâu sắc nhất của đời mình có thể kể để công chúa nghe cho khuây khỏa thì xin mời đến tắm không mất tiền. Ai không có gì đáng kể thì không được phép vào.

Tức thì ùn ùn kéo đến từ khắp trong nước những bà, những cô có nỗi buồn phiền, những người bị số mệnh bỏ rơi, những kẻ đau xót đủ loại, những kẻ khốn cùng đủ kiểu; người thì chồng chết, kẻ thì chồng bỏ, người bị rủi ro, kẻ bị phản bội. Trước khi vào phòng tắm, họ kể cho công chúa nghe điều đáng buồn nhất trong cuộc đời. Người này nói đến những quả đấm, những cái đạp của ông chồng; kẻ kia khóc kể lại chuyện góa bụa. Có kẻ đắng cay vì chồng mê một mụ vừa già, vừa xấu hoặc mê muội một con mẹ da đen môi dày như môi lạc đà. Có kẻ xúc động tả cái chết của cậu con trai độc nhất hay của ông chồng rất đáng yêu. Một năm trôi qua giữa những câu chuyện âu sầu, những lời khóc than như thế. Công chúa thì vẫn cho rằng không ai đau khổ bằng mình, vì thế mà cứ ngày một héo hon.

Cho đến một hôm, có một bà già lẩy bẩy chống gậy đến nhà tắm. Bà lại gần công chúa, hôn tay nàng mà rằng:

— Thưa công nương, Ya Xeti! Những nỗi buồn khổ của tôi còn nhiều hơn tuổi tôi, kể cho hết thì lưỡi đến khô kiệt mất. Vì thế tôi chỉ xin kể nỗi khổ cuối cùng - cũng là nỗi khổ lớn nhất - vì tôi chẳng hiểu ra sao cả. Nó vừa xảy đến hôm qua, giờ kể lại vẫn còn run. Ya Xeti! Thế này nhé:

Cả cơ nghiệp của tôi, Ya Xeti! Chỉ có cái áo lót vải xanh tôi mặc đây. Tôi định giặt, để mặc cho trông được khi đến nhà tắm của công nương. Tôi ra bờ sông chọn một nơi vắng vẻ thay áo mà giặt, xong tôi phơi trên đống sỏi thì bỗng thấy một con la thồ hai túi nước. Tưởng người có la sắp tới, tôi vội vàng mặc áo vào dù áo chưa khô. Nhưng chẳng thấy người đâu. Con la thì cứ lắc lư cái đầu, lùi lũi đi, tỏ ra thuộc đường thuộc hướng. Tò mò, tôi theo nó xem sao. Đến chân một quả đồi, gần bờ sông, nó đứng lại, đập móng chân phải ba lần xuống đất. Bỗng quả đồi nứt ra để lộ một con đường dốc thoai thoải. Con la theo con đường ấy đi sâu vào phía trong. Càng lấy làm lạ, tôi lần theo và đến một cái hầm.

Cứ đi như thế, chẳng mấy chốc tôi đến một căn nhà bếp to, hẳn là bếp của một tòa lâu đài nào đó. Tôi thấy những chiếc nồi đồng đỏ, đẹp, đặt thứ tự trên các bếp lò. Nồi nào cũng đương reo, tỏa mùi thơm sực vào mũi. Thấy đói quá, tôi muốn nếm thử một chút. Không thấy có ai, tôi lại gần một cái nồi mở vung ra, khói thơm bốc lên ngào ngạt. Bất thình lình, từ đáy nồi có tiếng thét lên:

— Này! Này! Của nữ chủ chúng ta đấy. Đừng đụng vào, chết ngay!

Sợ hết hồn, tôi bỏ chiếc vung mà chạy. Đến một căn phòng thứ hai, bé hơn một chút, thấy la liệt những mâm bánh, mứt đủ thứ thơm ngon. Không đừng được, tôi giơ tay định lấy một chiếc bánh còn nóng. Bỗng như có ai đập vào tay làm rơi chiếc bánh và giữa mâm có tiếng quát:

— Này! Này! Của nữ chủ chúng ta đấy. Đừng đụng vào, chết ngay!

Sợ mê người, tôi bỏ chạy mà đôi chân già cứ run lên. Qua hết hành lang này đến hành lang khác, tôi chợt thấy mình trong một căn phòng rộng đào thành vòm. Phòng đẹp và sang hơn cả phòng vua chúa, giữa có một bồn nước to, quanh bồn có bốn chục chiếc ngai. Một chiếc nhô hẳn lên, lộng lẫy hơn cả.

Mọi vật trong phòng đều hài hòa mát mẻ, nhưng không có người. Tôi đang mải ngắm thì nghe như có tiếng một đàn dê lạo xạo bước trên đá nhỏ. Tôi vội vàng chui tọt vào gầm một chiếc trường kỷ kê sát tường, ngồi thu mình để có thể quan sát mà không ai thấy được mình. Tiếng chân nghe gần, và một đàn bốn chục con dê xồm kéo vào. Con cuối cùng cõng một con khác trên lưng. Mỗi con đến trước một chiếc ngai. Con cưỡi trên lưng tụt xuống, đến trước ngai chính cao nhất. Những con dê khác cúi đầu sát đất, im lặng một lúc trước mặt nó. Rồi cùng với nó, cả đàn đứng dậy, lắc mình ba cái. Tức thì, da dê tuột sang một bên, cả đàn biến thành bốn chục thanh niên đẹp như trăng, mà đẹp nhất là con dê chúa. Con này dẫn bọn chúng xuống bồn tắm, rồi cứ trần truồng trắng tựa hoa nhài, lên cả ngồi trên ngai.

Tôi ngất ngây ngắm chàng thanh niên ngồi trên ngai chính, bỗng thấy nước mắt chàng ròng ròng. Những thanh niên khác cũng khóc. Tất cả đều thở dài và đồng thanh gọi:

— Ôi! Nữ chủ của ta! Nữ chủ của ta!

Thế là tiếng kêu ai oán vọng từ dưới đất lên, từ vòm trần dội xuống, từ các cửa lớn cửa nhỏ, từ đồ đạc vọng ra: “Ôi nữ chủ của ta! Ôi bà chúa của duyên dáng và của nhan sắc!” Khóc lóc, thở than, rên rỉ như thế một lúc lâu, người thanh niên chủ đứng dậy:

— Bao giờ thì nàng đến đây? Ta thì không đi được. Ôi nữ chúa của ta! Bao giờ thì nàng đến, vì ta không thể đi được.

Nói rồi chàng xuống ngai mà đội lại lốt dê. Những thanh niên khác cũng làm như thế. Đàn dê lại kéo đi, như chúng đã kéo đến. Mãi tới lúc không còn nghe tiếng chân đạp nữa, tôi mới chui ra khỏi chỗ nấp, tìm đường về.

Thưa công chúa! Đấy là chuyện của tôi, nỗi bất hạnh lớn nhất trong đời. Đã chẳng được ăn các món trong nồi và trên mâm, lại chẳng hiểu tí gì về điều kỳ lạ trong chốn hầm sâu. Đúng là nỗi bất hạnh lớn nhất trong đời tôi!

Công chúa nghe chuyện, hồi hộp lắm. Chắc chắn con dê cưỡi trên lưng một con khác, chàng thanh niên tuấn tú nhất ấy là chồng nàng. Công chúa xúc động suýt ngất đi. Trấn tĩnh lại, nàng nói với bà già:

— Mẹ ơi! Đức Ala từ bi run rủi cho mẹ tới đây là để con làm cho tuổi già của mẹ được sung sướng. Từ nay cứ coi như mẹ là mẹ của con. Của cải con có gì đều là của mẹ. Chỉ xin mẹ, nếu muốn tỏ lòng biết ơn đức Ala, thì hãy dẫn con đến ngay chỗ mẹ thấy con la thồ hai thùng nước. Con không đòi mẹ phải đi với con, mà chỉ cần chỉ chỗ cho con thôi.

Trăng lên, vừa chiếu sáng trên thềm nhà tắm là lúc cả hai người đến chỗ bờ sông. Họ thấy ngay con la thồ nước đi về phía họ. Họ đi theo. Đến gần quả đồi, la đập móng xuống đất và đi vào căn hầm mở ra phía trước. Công chúa nói với bà già:

— Mẹ chờ con ở đây!

Bà già không muốn công chúa phải đi một mình, và dù xúc động, theo nàng cùng đi.

Họ vào hầm tối, đến chỗ nhà bếp. Lại những chiếc nồi đồng đỏ trên các lò rất có thứ tự. Nồi reo êm ái, khói thơm bốc lên khiến con tim mở ra, cánh mũi phập phồng, nỗi buồn tiêu tán. Vung nồi, hễ họ đi qua là tự mở ra, và có tiếng chào vui vẻ: “Chào mừng nữ chủ! Chào mừng!”

Đến phòng thứ hai, lại thấy những chiếc mâm bày thẳng hàng có bánh mứt ngon, bánh rán phồng nhìn mà sướng mắt. Từ những chiếc mâm, từ đáy các hũ đựng bánh tươi, khi họ đi qua, đều có tiếng reo vui: “Chào mừng nữ chủ! Chào mừng nữ chủ!” Cả bầu không khí đều như rung lên tiếng reo hạnh phúc, tiếng chào khách quý.

Bà già nghe và thấy tất cả những điều đó. Bà chỉ lối vào hành lang dẫn đến phòng mái vòm mà nói với công chúa:

— Giờ thì nương nương phải đi vào lối này dành cho mình. Già xin chờ tại đây. Chỗ của u già là ở trong bếp chứ không phải ở chốn ngai vàng.

Công chúa một mình đi qua dãy hành lang, vào nơi phòng lớn mà bà già đã tả. Đi đến đâu cũng nghe những tiếng đồng thanh vui vẻ chào mừng.

Kể đến đây, Sêhêrazát thấy trời hửng sáng, kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 886… nàng tiếp:

Công chúa không nấp dưới gầm trường kỷ như bà già, mà lên ngồi trên chiếc ngai chính, mé bồn nước, cẩn thận buông mạng xuống che mặt.

Vừa yên chỗ, nàng nghe có tiếng động rất nhẹ, không phải tiếng móng dê đập xuống đất, mà là tiếng chân người lướt đến. Và chàng thanh niên vào phòng, lộng lẫy như một viên ngọc kim cương.

Và cái điều phải đến đã đến!

Và vòm nhà, và những bức tường, và khắp nơi trong phòng vang lên tiếng hát ca, tiếng đồng vọng của bọn người hầu, mừng nàng công chúa.

Sau một thời gian, hai người về hoàng cung. Nhà vua, hoàng hậu, bá quan tiếp đón nồng nhiệt. Cả kinh thành vui chơi, ca hát, chăng đèn kết hoa. Và đôi vợ chồng sống với nhau hạnh phúc suốt đời.

Sêhêrazát chưa thấy mệt, kể thêm.

III. CHUYỆN HOÀNG TỬ LẤY VỢ RÙA

Người ta kể rằng ngày xưa có một vị vua hùng cường được đức Ban Ân cho ba người con trai. Cả ba đều là những kỵ mã gan dạ, vô địch. Hoàng cả là Ali, hoàng hai là Hôxanh, hoàng ba là Môhamet - chàng là người đẹp nhất, can đảm nhất và hào phóng nhất trong ba anh em. Vua cha yêu ba con như nhau, định sau này sẽ chia đều của cải và giang sơn cho cả ba, không ai hơn ai. Ngài vốn công minh, chính trực.

Khi ba con đến tuổi lấy vợ, vua đem việc ấy bàn với quan Tể tướng vốn là một người hiền, thanh liêm và cẩn thận.

— Lũ con ta đã lớn - vua nói - ta muốn kén cho mỗi đứa một người vợ. Ý khanh thế nào?

Viên Tể tướng cúi đầu suy nghĩ hồi lâu:

— Tâu Chúa công! Nhân duyên là một việc hệ trọng, may rủi khó lường, không ai thắng nổi số. Theo ngu ý, tốt nhất là mời các vị hoàng tử lên sân thượng hoàng cung, bắn mỗi người một phát tên về một phía. Tên rơi trúng nhà ai thì lấy con gái nhà ấy, và như thế là số cô gái này cũng đã được định đoạt rồi.

— Hay đấy! Và ta chấp thuận lời khanh.

Vua cho triệu ba hoàng tử vừa đi săn về, nói cho biết việc đã bàn với viên Tể tướng rồi cùng lên sân thượng, có tất cả triều đình lên theo. Tới sân, mỗi hoàng tử chọn trong ống tên một mũi, giương cung, đặt vào dây. Người ta bịt mắt trước hết là vị hoàng tử cả và quay người chàng một vòng. Khi đứng yên, chàng cứ thẳng trước mặt bắn một phát. Mũi tên rơi xuống nhà một vị đại thần. Vị hoàng hai cũng bắn như anh, mũi tên rơi xuống sân thượng nhà vị đại tướng chỉ huy quân sự cả nước.

Rồi người ta đến các nhà có tên rơi trúng và thấy hai cô gái con quan đại thần và con vị đại tướng đều chưa chồng và đẹp tựa Hằng Nga. Bố mẹ các cô thấy được gả con cho hoàng tử, lòng tràn đầy hạnh phúc. Nhưng khi đến nhà thứ ba, nơi có mũi tên của Môhamet thì thấy trong nhà chỉ độc có một con rùa cái to.

Và nhà vua, các vị đô đốc, đại thần đều thấy con rùa to một mình ở trong nhà thì lấy làm lạ lắm. Nhưng ai lại có thể nghĩ cưới rùa cho hoàng tử, nên nhà vua bắt hoàng tử phải bắn lại.

Thế là chàng thanh niên lại lên sân thượng, vai đeo cung tên, và trước mọi người, chàng bắn lần thứ hai, cầu may rủi. Và mũi tên, được số mệnh dẫn đường, lại rơi đúng căn nhà có con rùa cái ở. Nhà vua bực quá, bảo:

— Lạy Chúa! Hôm nay tay con không được đức Ala phù hộ. Hãy cầu nguyện đi đã.

— Xin cầu cho mọi điều tốt lành, mọi ân huệ đến với đức Sứ giả, với bạn hữu cùng tín đồ của Ngài!

— Cầu nguyện đức Ala, rồi bắn lần thứ ba.

— Xin cầu đức Ala, đức Từ Bi vô hạn, đức Thương người!

Và giương cung lần thứ ba, chàng bắn cầu may.

Và lần thứ ba, mũi tên lại rơi vào nhà chỉ độc có con rùa cái to ở. Thế là duyên số với rùa đã quá rõ. Nhà vua quyết phá, bắt hoàng tử phải ở độc thân:

— Con ơi! - ngài nói - con rùa này không cùng giống, cùng loài, cùng tôn giáo với chúng ta. Tốt nhất là con không lấy vợ cho đến lúc đức Ala thương lại.

Nhưng hoàng tử Môhamet lại kêu:

— Có đức Sứ giả chứng giám - cầu Chúa ban phúc cho Ngài - con đã đến tuổi lấy vợ. Số con phải lấy rùa, thì cũng đành vậy.

Nhà vua hết sức ngạc nhiên:

— Đã hay duyên số là vậy, nhưng có bao giờ người lại lấy rùa! Không được!

— Xin phụ vương cứ cho con được kết duyên với con rùa này.

Nhà vua vốn yêu hoàng tử, không nỡ trái ý con, đành bằng lòng về cuộc hôn nhân kỳ dị.

Các cuộc hôn lễ được tổ chức cho Ali và Hôxanh trước: yến tiệc, múa ca, đàn sáo trong bốn mươi ngày đêm. Hết hạn, hai cặp vợ chồng động phòng hoa chúc, hạnh phúc tràn đầy.

Đến lượt Môhamet thì hai anh cùng chị dâu, bà con và phu nhân các vị đô đốc, đại thần đều vắng bóng. Họ tìm đủ cách khiến hôn lễ buồn tênh. Hoàng tử trẻ, lòng buồn rười rượi, chịu bao nỗi nhục nhằn, bị người quay lưng lại, hoặc nhìn khinh bỉ hoặc cười ngạo nghễ.

Đêm động phòng, hoàng ba vào buồng vợ thì không ai biết ra sao cả. Mọi việc đều như diễn ra sau một tấm màn mà chỉ con mắt đức Ala là nhìn thấu. Những đêm sau cũng vậy. Không ai hiểu người sống với rùa ra sao, dù rùa có to như cái chum chứa nước. Đấy là chuyện hoàng tử Môhamet với cô vợ rùa.

Năm tháng trôi qua, việc nước nhiều, xúc động lắm, chưa nói đến nỗi buồn do cuộc hôn nhân của vị hoàng ba, nhà vua ngày một yếu, người gầy nhom, da vàng ệnh, ăn không thấy ngon, mắt kém, gần như mù.

Ba vị hoàng tử vốn yêu vua như vua yêu họ, thấy thế, bàn nhau không để cho các bà trong cung vốn dĩ ngu đần, mê tín chăm sóc vua cha nữa. Phải nhanh chóng phục hồi sức khỏe cho vua.

Họ đến tìm ngài, hôn tay rồi nói:

— Ôi hoàng phụ! Da cha vàng ra, cha ăn không thấy ngon, nhìn không rõ nữa, cứ thế này thì chúng con chết mất cha, mất nơi nương tựa, mất người khuyên răn. Chúng con sẽ đau buồn đến xé nát áo quần! Hoàng phụ phải nghe chúng con. Từ nay vợ chúng con sẽ thay các bà trong cung chăm sóc cha. Họ nấu ăn thạo, hoàng phụ ăn sẽ thấy ngon, sức khỏe hồi phục dần, mắt sẽ sáng.

Nhà vua cảm động lắm về thái độ ân cần ấy.

— Cầu đức Ala ban phúc cho các con của cha! Ngài nói - nhưng như thế sẽ phiền cho vợ các con quá đấy!

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 887 … nàng kể tiếp:

Các vị hoàng tử đồng thanh:

— Sao hoàng phụ lại nói thế? Vợ chúng con không là nô lệ của vua cha sao? Mà còn gì cấp bách hơn là làm những món ăn ngon, cho cha chóng khỏe? Chúng con thiết nghĩ mỗi người vợ chúng con sẽ tự mình chuẩn bị một mâm thức ăn để cha có thể chọn món nào mà nhìn, mà ngửi, mà nếm thấy ưng ý nhất. Như thế, chắc chắn cha sẽ chóng khỏe, mắt chóng lành.

Vua ôm hôn các hoàng tử mà rằng:

— Tùy các con! Phải làm gì thì các con biết hơn cha.

Được vua cha chấp thuận, các hoàng tử vui mừng khôn xiết. Họ về bảo vợ nấu những món ăn vừa đẹp mắt, vừa thơm ngon. Họ khuyến khích:

— Phải làm cho vua cha ưng những món ăn của nhà mình hơn của hai nhà kia!

Và hai anh cứ giễu vị hoàng ba hoài:

— Thím Rùa nhà chú định dâng vua cha món gì ngon miệng nào?

Vị hoàng tử trẻ tuổi chỉ tủm tỉm cười. Còn Rùa thì chỉ chờ dịp này để trổ tài ba. Nàng bắt tay ngay vào việc. Nàng sai người thị tỳ thân tín đến cô dâu cả, có bao nhiêu cứt chuột, chuột cống, chuột chù, nhờ nhặt hết cho, vì Rùa cần để tra vào các món như cơm, dồi và các thức ăn khác. Xưa nay Rùa không dùng thứ gia vị nào khác. Vợ Ali nghĩ bụng: “Dại gì ta lại trao cứt chuột cho cái con Rùa khốn nạn ấy. Nó dùng được, ta há không biết dùng tốt hơn nó sao?” Và cô bảo người thị tỳ:

— Ta tiếc rằng phải từ chối. Phân chuột ta có, ta dùng không đủ.

Khi được báo lại như thế, Rùa cười, cười lăn cười lộn. Và lại sai đến bà hoàng hai nhờ vét cho hết phân gà và phân bồ câu, lấy cớ là Rùa cần lắm để rắc lên các món ăn dâng vua. Nhưng rồi người thị tỳ trở về tay không, nhắc lại mấy câu nhắn khiếm nhã của bà hoàng. Rùa nghe, hài lòng lắm và lăn ra mà cười.

Rồi Rùa đi nấu ăn theo sở trường của mình, dọn vào mâm, lấy lồng bàn mây đậy lại, dùng một chiếc khăn ướp hoa hồng phủ lên, sai người thị tỳ thân tín đội vào cung. Đằng kia, hai bà chị dâu cũng sai nô lệ đội thức ăn vào.

Đến bữa, nhà vua ngồi trước ba mâm ngự thiện. Vừa mở lồng bàn mâm nàng dâu cả, một mùi hôi thối lộn mửa của cứt chuột bốc ra tưởng đến chết ngạt cả voi. Vua thấy khó chịu quá, đầu óc quay cuồng, ngã lăn ra bất tỉnh. Các vị hoàng tử cuống quýt, vẩy nước hoa hồng, lấy quạt quạt mãi, vua mới hồi tỉnh lại. Ngài giận sôi lên, không ngớt lời nguyền rủa bà hoàng cả.

Mọi người khuyên giải hồi lâu, ngài cũng nguôi dần. Các con cố nài, ngài thuận cho mở mâm thứ hai để nếm thử. Nhưng mâm vừa mở thì một mùi hôi thối dữ dội tràn ngập gian phòng như ai mới đốt ở đây tất cả phân gà vịt của kinh đô vậy. Cái mùi ấy nhiễm vào cổ, vào mũi, vào mắt đau của nhà vua khốn khổ. Phen này thì mù tịt và chết mất! Người ta vội mở to các cửa sổ, bê mâm thức ăn ra, đốt trầm, xông hương cho át mùi hôi thối.

Thở được ít không khí trong lành, khi lên tiếng được, nhà vua thét:

— Ta đã làm gì vợ các ngươi, mà chúng đang tâm hành hạ một ông già, đào mồ chôn sống ta vậy? Chúa Ala không tha thứ cho tội ác này đâu!

Hai vị hoàng cả, hoàng hai cứ ngớ ra, chỉ lẩm bẩm: Thật không hiểu ra sao cả!”

Lúc ấy, vị hoàng ba đến hôn tay cha, xin ngài quên những nỗi khó chịu vừa qua mà nghĩ đến cái thú về mâm thứ ba. Nghe đến chuyện cơm nước, nhà vua bực quá lồng lên:

— Môhamet, mi nói gì vậy? Định giễu cợt cha già mi chăng? Nếm món ăn do một con Rùa chế biến? Đến người nấu mà còn kinh tởm thế kia nữa là! Giờ thì ta đã hiểu là cả ba anh em chúng bay đã thề bồi với nhau làm cho ta phải nát gan nát ruột mà chết ngay tức thì.

Nhưng vị hoàng tử trẻ quỳ mọp dưới chân vua cha, thề thốt đủ điều mà rằng mâm thứ ba sẽ làm cho vua quên phiền não, và nếu món ăn không hợp ý vua, chàng sẽ xin nuốt hết. Chàng kêu nài, van lơn cho kỳ được vua ưng ý ra lệnh cho một tên nô lệ mở mâm thứ ba, đồng thời ngài lâm râm cầu nguyện Chúa phù hộ cho may mắn.

Và đây! Nắp mâm vừa mở thì một mùi thơm phưng phức kích thích làm nở nang cả tim, cả phổi. Vua thấy đói, và mắt sáng lên, da dẻ hồng hào, vẻ thư thái. Vua ăn một mạch như không biết no, tráng miệng một cốc kem xạ hương và khoan khoái ợ lên mấy tiếng. Ngài cảm tạ đức Ban Ân và không biết nên khen thế nào những món ăn ngon lành của Rùa, vợ hoàng tử trẻ. Sợ chạnh lòng hai anh, Môhamet tiếp đón lời khen một cách khiêm tốn. Chàng nói với vua:

— Tâu phụ hoàng! Đây mới chỉ là một chút tài mọn của vợ con. Một ngày kia, nàng sẽ xứng đáng hơn với những lời khen nọ.

Chàng xin vua, ngày nào cũng cho phép Rùa được hầu hạ cơm nước. Vua nhận lời. Ăn uống được, vua khỏe lại dần, mắt cũng tinh tường như cũ.

Để mừng khỏi bệnh, nhà vua cho mở một đại tiệc trong cung, cỗ bàn linh đình và cho mời vợ chồng cả ba hoàng tử đến dự. Hai bà hoàng cả và hai ra sức trang điểm để chồng được đẹp mặt trước nhà vua.

Rùa cũng chuẩn bị áo quần thật sang để chồng được mát mặt trước đông người. Rùa cho cô thị tỳ thân tín đến mượn bà hoàng cả con ngỗng to trong sân, vì Rùa có ý định cưỡi lên con vật đẹp ấy mà vào cung. Nhưng bà không cho mượn. Con ngỗng đẹp ấy là để cho bà dùng. Rùa cười thầm, lại sai thị tỳ đến bà hoàng hai mượn con dê đực chỉ nội một ngày. Thị tỳ cũng trở về không, với những lời cay đắng, những câu bình luận khó nghe của bà hoàng.

Giờ yến tiệc đã đến. Theo lệnh hoàng hậu, các phi tần xếp hàng trước cửa nội cung để nghênh tiếp ba bà hoàng. Bỗng một đám bụi mù bốc lên, tiến dần lại. Giữa đám bụi, một con ngỗng to tướng, chạy sát đất, chân bậm bạch, cổ vươn dài, cánh xòe ra, trên lưng là bà hoàng cả, mặt tái đi vì sợ. Ngay sau là bà hoàng hai rạp mình trên lưng một con dê đực, miệng kêu be be, bốn vó xoạc ra, râu ria xồm xoàm, lông lá bẩn thỉu.

Trước quang cảnh ấy, vua và hoàng hậu thấy xấu hổ và tức giận đến sạm cả mặt. Vua quát:

— Chúng bay đã làm ta suýt ngạt thở và ngộ độc chưa đủ, giờ lại muốn ta làm trò cười cho thiên hạ, bêu riếu chúng ta trước mọi người nữa sao?

Hoàng hậu cũng lườm nguýt và nặng lời. Giữa lúc ấy, tin báo đoàn người của bà hoàng ba đang đến. Vua và hoàng hậu lo quá, nghĩ: “Hai người đầu là người mà còn tệ hại thế này, nữa là Rùa. Không biết sẽ ra sao?” Hai người nói với nhau như thế và cầu nguyện đức Ala, rồi nín thở chờ tai vạ.

Thì đây, một bọn người chạy đến chỗ đấu trường, báo tin đoàn bà hoàng ba Môhamet sắp tới. Tiếp theo là bốn vị đội trưởng, có gấm phủ vóc dài quét đất, mỗi vị cầm một chiếc gậy dài, hô: “Tránh đường cho công chúa qua nào!” Mấy anh da đen khiêng một cỗ kiệu bọc vóc ngũ sắc, dừng kiệu trước cửa cung. Một công chúa cực kỳ lộng lẫy bước ra. Người ta chờ đợi nàng Rùa bò xuống, tưởng cô gái nọ là thị nữ danh dự của Rùa, nhưng khi thấy chỉ có mình cô gái bước lên thềm, mà kiệu thì đã được khiêng ra xa thì mọi người đành nhận công chúa mới đến là vợ hoàng tử Môhamet, và đón tiếp đúng với nghi lễ thân mật. Thấy con người xinh đẹp trang nhã, thùy mị lễ độ, nhất cử nhất động đều dễ say lòng người, nhà vua hết sức vui vẻ.

Tiệc bắt đầu. Nhà vua cho cả ba hoàng tử và ba nàng dâu ngồi quanh ngài và hoàng hậu. Theo tục lệ, món ăn đầu là một đĩa xôi to đồ với bơ. Chưa ai kịp ăn, thì vợ Môhamet đã bưng cả đĩa úp lên đầu mình. Những hạt xôi, tức thì biến thành những viên ngọc trai theo tóc nàng chảy xuống đất, phát tiếng kêu rất trong trẻo. Mọi người còn chưa hết kinh ngạc về sự biến ảo lạ kỳ thì nàng đã lại bưng lấy chiếc liễn đựng canh xanh đặc mà rót lên đầu. Canh liền biến thành vô vàn những viên ngọc bích theo tóc chảy qua áo xuống đất, vung vãi khắp nơi hòa sắc xanh trong với màu trắng toát của ngọc trai.

Vua và quan khách đều sửng sốt về phép lạ. Các nàng hầu vội bưng thêm xôi, canh đến. Hai bà chị, vàng mặt vì ghen tức, nhất định không chịu kém cô em, vội vàng kẻ bưng đĩa xôi, kẻ bưng liễn canh đổ ụp lên đầu mình. Nhưng xôi vẫn cứ là xôi, dính bết vào tóc, nhớp nháp như bơ; canh vẫn cứ là canh, chảy từ tóc xuống áo bà hoàng hai, ướt xanh lè như cứt bò nhão, trông đến tởm!

Vua lộn ruột, truyền cho hai cô ra ngay khỏi phòng tiệc cho khuất mắt, và từ rày không được dàn mặt ngài nữa. Hai người đành phải cùng chồng lủi ra, xấu hổ, nhục nhã.

Trong phòng chỉ còn lại có vợ chồng Môhamet. Nhà vua ôm họ thắm thiết vào lòng và nói:

— Chỉ có các con mới thật là con ta!

Và ngài giáng chiếu nhường ngôi cho Môhamet:

— Ta mong từ nay các con sẽ ở với ta trong cung. Không có các con, cha chết mất!

Nàng ba không muốn đội lốt Rùa nữa, sợ nhà vua đã già yếu không đẹp lòng, sai con hầu đem cái mai rùa để ở nhà đến. Chính tay nàng đã đốt để thiêu hủy đi. Từ đấy nàng giữ nguyên hình người, cùng chồng sống hạnh phúc cho đến chết.

Nhân thấy vua nghe không chán, Sêhêrazát đêm ấy kể thêm chuyện:

IV. CHUYỆN CON GÁI ÔNG HÀNG ĐẬU

Thiếp còn nhớ ngày xưa ở Lơke có một ông lão bán đậu thật thà, đáng kính. Ông có ba con, toàn là gái. Thường tình người ta không chuộng con gái, ông hàng đậu đành yên phận với ân ban của Đấng Hóa công và tận tình thương yêu ba con. Vả lại, các cô đều đẹp như Hằng Nga, nhất là cô út, xinh xắn, quyến rũ, tinh khôn, nhanh nhẹn, hoàn toàn hơn cả. Cô tên là Dêna.

Sáng nào cũng vậy, ba chị em cùng đến nhà bà giáo dạy nghề, học thêu trên nhung và lụa. Ông bố, con người rất tốt ấy muốn các cô có nghề chu đáo, sau này có thể sánh vai với con các vị thương gia giàu có, chứ không phải với con những người buôn bán tầm thường như ông.

Đi học thêu, các cô cứ phải đi qua trước cửa sổ nhà cậu con vua. Các cô có thân hình uyển chuyển như thân hình công chúa, sáu con mắt Babilon sáng ngời, không bị tấm mạng che lấp.

Hoàng tử hễ thấy ba chị em đi qua là cất tiếng trêu ghẹo:

— Chào ba cô! Chào ba cô cứ như ba chữ đứng thẳng của vần cái.

Chỉ có hai chị đưa mắt tươi cười đáp lại, còn cô út thì cứ lùi lũi đi. Nếu cậu cả lẵng nhẵng hỏi thêm đại loại về tình hình bán đậu và giá cả của đậu, và mùi vị của đậu, và sức khỏe ông lão bán đậu, thì lại chỉ một mình cô bé Dêna đáp lại mà vẫn không buồn nhìn mặt người hỏi:

— Việc gì lại hỏi về đậu, hỡi con người mặt đậu kia?

Cả ba chị em cùng phá lên cười mà đi.

Và cậu con vua lại hết sức mê cô út nên rất buồn về những câu chế giễu, khinh miệt và về thái độ lạnh nhạt của cô. Thành thử một hôm, nhân những câu đối đáp cay độc hơn ngày thường, cậu quyết tâm báo thù vào bản thân ông bố để cho cô phải ê chề, đau khổ, vì cậu biết cô rất yêu cha. “Có thế nó mới biết oai mình” - cậu nghĩ thế.

Là con vua, có quyền sinh quyền sát, cậu ra lệnh bắt ông lão đến:

— Có phải lão là bố đẻ ra ba người con gái không?

Ông lão run run đáp:

— Bẩm vâng! Có chúa Ala biết! Ya Siđi!

— Vậy thì, lão kia, ngày mai vào giờ cầu nguyện lão trở lại đây, vừa mặc quần áo lại vừa trần truồng, vừa cười lại vừa khóc cùng một lúc, vừa cưỡi trên một con vật lại vừa đi đất. Nếu vô phúc lão đến đây như hôm nay, không đúng như điều ta truyền, hoặc chỉ đúng được một, còn hai không, thì đầu lão sẽ bay khỏi cổ, chết không kêu vào đâu được nghe không!

Ông hàng đậu đáng thương rạp đầu chào, ra về, suy nghĩ: “Thật là một việc tày đình! Chắc chắn mình sẽ phải chết thôi.”

Ông về tới nhà, mặt vàng, bụng nặng, mũi dài. Các con thấy rõ vẻ ông lo lắng, sợ hãi.

Cô bé Dêna hỏi:

— Bố ơi, sao con thấy nước da bố vàng đi, mà đất trời như đen ngòm trên mặt bố thế?

— Con gái ạ! Tâm trí bố rối bời, ngực bố đương thắt lại đây.

— Tai vạ ra sao, bố kể con nghe, có thể nỗi sầu muộn sẽ hết, lồng ngực sẽ nở nang ra đấy.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 889… nàng tiếp:

Ông lão kể lại sự việc từ đầu chí cuối, không quên chi tiết nào, nhưng chẳng cần nhắc lại làm gì. Cô Dêna nghe xong câu chuyện, hiểu vì sao cha cô buồn, mặt tái đi, ngực thắt lại. Cô phá lên cười, cười mãi, suýt ngất. Cô nói với cha:

— Chỉ có thế thôi ư? Thề có chúa Ala! Cha không phải lo phiền nữa. Cha cứ yên lòng. Thế nào cũng đến lượt cậu con vua, tên vô tích sự ấy, cắn ngón tay mà chết điếng người.

Cô nghĩ một chút, rồi tiếp:

— Về điều thứ nhất, bố sang ông đánh cá bên cạnh, nói với ông bán cho một cái lưới. Con sẽ may cho bố một chiếc áo dài. Bố sẽ cởi hết áo quần, chỉ mặc chiếc áo lưới ấy thôi. Như thế là vừa mặc áo, lại vừa trần truồng.

Về điều thứ hai, bố đem theo một củ hành. Đến cửa cung, xát hành vào mắt. Thế là cùng một lúc, vừa cười vừa khóc đấy!

Cuối cùng, còn điều thứ ba thì bố cứ sang nhà ông cho thuê lừa bên hàng xóm, hỏi mượn con lừa mới đẻ chưa đầy năm. Tới cửa nhà cậu con vô lại của vua, bố cưỡi lên lừa. Như thế bố vẫn đi, mà lừa vẫn tiến, chẳng phải là vừa cưỡi một con vật, vừa đi bộ là gì!

Ông hàng đậu nghe đoạn, ôm chầm lấy con gái, hôn vào giữa hai mắt mà rằng:

— Con của bố mẹ, Dêna ơi! Kẻ đã sinh hạ được người con gái như con, không bao giờ chết đâu! Vẻ vang thay Đấng đã phú cho con cái trán thông minh, bộ óc mẫn tiệp đến thế!

Và ngay bấy giờ, trời đất như sáng ra, lo lắng biến hết, ngực nhẹ thênh thênh. Ông ăn qua loa vài miếng, uống một hơi nước lã và tất tưởi đi lo các việc con gái đã dặn.

Hôm sau, ông hàng đậu vào cung con vua đúng với những điều bắt buộc, nghĩa là mặc áo mà lại cởi truồng, cười mà hóa khóc, đi bộ mà lại cưỡi lừa, trong khi con lừa sợ hãi kêu la, rắm rít ầm ỹ giữa phòng tiếp khách của hoàng tử.

Hoàng tử tức điên ruột, nhưng không có cớ gì để trừng trị ông lão. Túi mật của cậu muốn nổ tung trong buồng gan. Cậu thề lần này sẽ làm cho điêu đứng con bé Dêna. Cậu đành đuổi ông lão ra, và suy tính mưu kế khác. Về phần cu cậu là thế.

Còn cô bé Dêna, cô vốn biết lo xa, vốn có con mắt tinh đời và cái mũi đánh hơi được sự việc sắp tới. Nghe bố tả lại bộ dạng con vua, cô linh cảm thế nào y cũng làm hại cô một cách nguy hiểm hơn nữa. Cô nghĩ: “Trước khi hắn hại mình, mình ra tay trước đi!” Cô đến nhà một người thợ làm áo giáp thạo nghề:

— Hỡi bác thợ khéo tay! Bác làm cho cháu một bộ giáp trụ bằng thép với các bộ phận che chân, chắn tay, với cái mũ toàn bằng thép hết. Nhưng phải ghép thế nào mà cứ bước đi, hoặc có ai sờ đến, thì chúng kêu loảng xoảng, đinh tai nhức óc, khiếp đảm kinh hồn.

Người thợ nhận lời và chẳng mấy bữa giao cho cô bộ võ phục như cô đặt.

Trời vừa tối, Dêna mặc bộ áo giáp đáng sợ, lấy từ trong túi một cái kéo và một con dao cạo, tay cầm một chiếc đinh ba nhọt hoắt, và cứ thế đi tới cung vua.

Người gác cổng và lính hộ vệ mới nhác thấy viên chiến tướng ghê gớm ấy từ đằng xa đã ùa nhau chạy trốn khắp ngả. Còn trong cung, bọn nô lệ nghe thấy tiếng loảng xoảng của bộ giáp và trước uy phong dữ dội của người mặc nó, cái đinh ba sáng loáng múa tít, thì mạnh ai nấy chạy, tìm nơi xó xỉnh rúc đầu vào. Thành thử cô con gái ông hàng đậu chẳng gặp gì trở ngại, chẳng thấy ai ho he, cứ ung dung đi thẳng tới phòng cậu hoàng tử hư đốn nọ.

Cậu ta đã nghe tiếng rùng rợn, lại thấy tiến đến con người phát ra tiếng ấy, tưởng đó là quỷ hiện hình, sợ hết hồn. Mặt vàng như nghệ, người run như cầy sấy, hai hàm răng đánh vào nhau cầm cập, cậu ngã quỵ, kêu van:

— Hỡi tôn thần cầu hồn! Xin phóng xá cho tôi, Chúa Ala sẽ phóng xá cho Ngài!

Cô gái thét lên, dữ dội:

— Khâu mồm lại, đồ khốn kiếp! Không tao cho một nhát đinh ba, lòi con ngươi ra bây giờ!

Y sợ chết khiếp, im thin thít, không dám cựa quậy. Cô gái lại gần. Y ngất đi, bất tỉnh nhân sự. Cô lấy dao kéo ra, cạo phăng một nửa ria và râu bên trái, nửa đầu bên phải, cả đôi lông mày nữa. Xong, cô trát phân lừa lên khắp mặt y, lại nhét một cục vào mồm. Rồi cô ra về, cũng như lúc đến, chẳng ai dám ngăn đường. Cô bình yên về tới nhà, cởi bộ áo giáp, lên giường nằm cạnh hai chị, đánh một giấc ngon lành tới sáng.

Hôm đó cũng như mọi ngày, ba chị em rửa mặt, chải đầu, mặc quần áo xong, lại cùng nhau đến bà giáo học thêu. Họ lại đi qua cửa sổ nhà con vua. Y vẫn ngồi cạnh cửa, nhưng hôm nay, đầu và mặt chùm hụp khăn quàng, chỉ lộ có đôi mắt. Khác với lệ thường, cả ba cô nhìn y lâu lâu, ra vẻ tình tứ. Y nghĩ: “Không biết tại sao, hình như họ thuận tình thì phải. Có lẽ cái khăn phủ kín đầu và mặt làm tôn vẻ đẹp đôi mắt mình lên chăng?” Thế là y gọi to:

— Này, ba chữ thẳng đứng của mẫu tự! Chào ba cô, ba mối nhân tình của tôi! Sáng nay đậu thế nào?

Cô Dêna ngẩng đầu lên, đáp thong thả cho cả hai chị:

— Này, Uala! Chào cậu, hỡi cái mặt chùm hụp kia. Sáng nay cả phần bên trái râu, ria, cái nửa bên phải sọ cậu và cả đôi lông mày đẹp nữa, ra sao rồi hở cậu? Ôi cậu yêu quý của em! Cái món phân lừa có hợp khẩu vị không? Mong hắn dễ tiêu, đúng với sở thích của cậu.

Nói xong, cô chạy cùng hai chị, phá lên cười mà cùng vẫy tay chế nhạo.

Thế đấy! Cậu con vua đã nghe, đã thấy như thế đấy. Y biết chắc là con quỷ đêm trước chỉ là đứa con gái lão hàng đậu. Điên người, căm phẫn đến cực độ, y thề phải báo thù cho được, không thì chết quách. Mưu kế sắp đặt rồi, y chờ ít lâu cho râu ria, cho lông mày, cho tóc mọc lại rồi bắt ông hàng đậu, bố kẻ thù, đến trước mặt. Ông lo quá: “Không hiểu tên ma cô này lập mưu gì hại mình đây?”Ông hàng đậu vừa đi vừa nghĩ như vậy. Vào cung, ông nghe tiếng quát:

— Lão kia! Ta muốn lão gả con gái cho ta, đứa thứ ba ấy. Ta ưa nó! Ngươi từ chối ta lấy đầu đấy, nghe không?

— Dạ cũng được thôi, nhưng xin hoàng tử cho phép tôi được về hỏi ý nó đã, trước khi đem gả nó.

— Đi mà hỏi. Nhưng nếu nó không thuận, nó cũng sẽ phải chết khốn khổ như ngươi đấy!

Ông lão hoảng hồn, chạy về thuật lại tình hình cho con gái biết:

— Con ơi - ông nói - thật là một tai họa không thể tránh được!

Không ngờ cô gái lại tươi cười, nói:

— Lạy Chúa! Bố ơi, chẳng có mảy may tai họa gì cả. Việc hôn nhân này là một cái phúc cho con, cho bố và cho hai chị con nữa. Con thuận tình đấy.

Ông hàng đậu vào cung trả lời cho hoàng tử. Cậu ta hể hả, lập tức ra lệnh sửa soạn lễ cưới. Đó là về phần cậu con vua.

Còn về phần Dêna thì cô đến một nhà làm mứt kẹo nổi tiếng là khéo làm những con giống bằng đường. Cô thửa một con búp bê to bằng cô, và giống cô, sắc màu như cô, tóc bằng sợi đường và đôi mắt đen đẹp, cái miệng nhỏ nhắn, cái mũi xinh xinh, lông mày thanh tú, và các bộ phận khác như hệt.

Người làm bánh, một tay thiện nghệ, đã nặn được một hình nhân giống cô bé như đúc, chỉ kém người thật là không biết nói mà thôi.

Khi sắp cử hành lễ động phòng, Dêna được hai chị - nay đã thành hai nữ tì của em - giúp mặc cái áo lót của cô vào cho hình nhân, đặt nó vào giường và buông màn xuống. Dêna dặn dò hai chị xong, đến nấp sau giường.

Đến giờ hợp cẩn, hai chị đi đón tân lang đưa vào buồng. Họ chúc mừng theo thường lệ, rồi nói:

— Em nó yếu đuối, chúng tôi giao cho hoàng tử đấy. Nó thùy mị và ngọt ngào, hoàng tử sẽ không phải phàn nàn gì đâu.

Họ từ biệt, để hoàng tử trong phòng.

Hoàng tử nhớ lại hết những việc tai quái của con gái ông hàng đậu đã bao phen nhục mạ, làm chàng phải đau đớn, ê chề. Nỗi tức giận tích tụ bằng bừng bốc lên, chàng xăm xăm tiến đến người thiếu nữ mà chàng tưởng đang nằm im trong màn chờ mình. Chàng tuốt gươm chém một nhát thật mạnh, làm cho cái đầu văng đi, vỡ từng mảnh. Chàng đang chửi rủa nạn nhân thì một miếng đầu bắn vào mồm. Chàng thấy có vị ngọt của đường, lấy làm lạ quá, kêu lên:

— Lúc sống nó bắt mình ăn cứt lừa đắng ngắt, ngờ đâu lúc chết lại cho mình được nếm mùi vị êm ngọt của da thịt tuyệt trần của nó.

Đinh ninh là đã giết nhầm một người con gái muôn vàn yêu quý, chàng tuyệt vọng, quay mũi gươm vừa chém con búp bê đâm vào bụng mình.

Nhưng bỗng cô gái thật từ chỗ nấp chạy lại sau chàng, kịp thời giữ được tay chàng lại. Nàng ôm hôn hoàng tử và nói:

— Ta hãy tha thứ cho nhau và đức Ala sẽ tha thứ cho chúng ta!

Hoàng tử, bấy giờ chỉ còn thấy có nụ cười của cô gái xinh đẹp mà ngày đêm mình mơ tưởng, và chàng tha thứ và chàng yêu. Từ đấy, vợ chồng hòa hợp, sống một cuộc đời hạnh phúc.

Và Sêhêrazát vẫn chưa thấy mệt, đêm hôm ấy còn kể cho vua Saria câu chuyện:

V. ANH GIẢI THỀ

Người ta kể rằng ngày xưa, trong tỉnh Đamát ở đất nước Sam có một thương gia trẻ, tươi như trăng rằm, đẹp và quyến rũ đến độ không một phụ nữ nào vào hàng anh ta mà không mê tít. Quả nhiên anh ta thật thích mắt, mà ngắm anh ta dễ nghĩ không hay. Nhà thơ khi viết những câu sau đây, chính là để nói về anh ta:

“Chàng là vua của nhan sắc. Trong người chàng, không có chỗ nào đáng bỏ qua, tất cả đều hoàn hảo.

Đường nét ở chàng tinh tế như trái tim chàng cứng rắn vậy. Hai mắt dài như tuyên chiến với kẻ thờ ơ và nhóm lên ngọn lửa trong những tấm lòng băng giá nhất.

Tóc chàng xoăn tít và đen. Thân chàng mềm mại như cành bân, mảnh như cây tre.

Khi chàng đung đưa thì bộ mông rung động tuyệt trần, như sữa đặc trong chiếc bát của người Bêđoanh.”

Một hôm, chàng trai ngồi trước cửa hiệu như thường lệ, mắt đen, to, vẻ mặt tươi tỉnh thì một bà khách vào hàng. Chàng tiếp đón lịch sự, chuyện trò vui vẻ. Một lúc sau, thiếu phụ bị sắc đẹp của chàng chinh phục, nói:

— Mai tôi sẽ đến thăm chàng, và chắc chắn chàng sẽ hài lòng về tôi.

Bà ta mua vài thứ, trả tiền, không mặc cả, và đi.

Hôm sau, bà ta đến thật, lại dắt theo một thiếu nữ trẻ hơn nhiều, đẹp hơn nhiều, quyến rũ hơn nhiều. Chàng trai thấy cô gái thì chỉ quấn quýt lấy cô, không để ý đến bà nọ, như không trông thấy bà ta vậy. Bà ta rỉ tai chàng:

— Lạy Chúa! Chàng tinh đời đấy! Cô gái là con ta. Ta sẽ môi giới cho hai người.

— Thưa bà, hạnh phúc trong tay bà. Lạy đức Sứ giả - cầu chúc Ngài bình an - cháu rất thích thiếu nữ con gái bà. Nhưng than ôi, thích chưa hẳn là được, và nếu cháu xét không nhầm thì cô gái giàu sang quá đối với cháu.

Bà ta cười:

— Lạy đức Sứ giả! Không sao, ta không bắt anh phải nộp lễ cưới và bao nhiêu phí tổn về hôn lễ ta chịu hết cho. Anh cứ để mặc ta và sẽ có chỗ ăn, chỗ ở tử tế. Khi người ta gặp được một người đẹp như anh thì có sao hay nấy, còn đòi hỏi gì anh ngoài nhiệm vụ làm chồng cho tốt.

Chàng trai nhận lời và hai bên chóng thỏa thuận về mọi việc. Hôn lễ sẽ được cử hành trọng thể trong một thời gian ngắn, đơn giản, không dẫn cưới, tiệc tùng vui chơi, khách khứa.

Đến ngày đã định, người ta mời vị pháp quan và những người làm chứng đến mà viết bản hôn ước theo luật pháp. Và trước vị pháp quan và những người làm chứng ấy, người mẹ dẫn chàng trẻ tuổi nhập phòng con gái.

— Các con hãy vui với số phận của mình! - bà nói.

Và đêm ấy, ở thành Đamát đất nước Sam, không có cặp nào đẹp đôi như vợ chồng này, quấn lấy nhau, hợp nhau như hai nửa của một hạt bồ đào.

Sáng hôm sau, sau một đêm hoan lạc, chàng trẻ tuổi về cửa hiệu bán hàng cho đến tan chợ. Và chàng trở lại nhà vợ. Chàng vào hậu phòng, đến thẳng buồng cưới. Ở đấy, đêm qua, vui thú biết bao! Và đây, trong màn, vợ chàng, tóc xõa, đang ngon giấc cùng một chàng trai, má nhẵn thín, đang âu yếm ôm lấy nàng.

Anh chồng tối sầm mặt mũi, chạy tìm bà mẹ vợ, thì bà cũng vừa đến cửa buồng. Thấy chàng có vẻ xúc động, mặt vàng như nghệ, bà vội hỏi:

— Có chuyện gì thế? Hãy cầu đấng Sứ giả đi!

— Cầu cho Ngài bình an! Nhưng mẹ ơi, thế là thế nào? Con thấy gì trên giường thế? Cầu đức Ala che chở cho con khỏi bị kẻ xấu hãm hại!

Rồi anh nhổ phẹt xuống đất như nhổ vào mặt một kẻ dưới chân anh.

— Sao xúc động và giận hờn đến thế? Hay vợ ngủ với người khác? Nhưng lạy ngài Sứ giả! Thế anh nghĩ rằng người ta có thể sống chỉ bằng không khí và thời gian? Và anh tưởng rằng ta gả con gái cho anh, không đòi anh gì hết, là để bây giờ anh lên án hành động của nó và trái ý nó sao? Quá quắt lắm! Anh phải nghĩ rằng hai người phụ nữ như chúng ta đây mà không được tự do xử sự thì sống sao nổi! Giờ thì anh hiểu chứ?

Anh chồng ngớ người, thì thầm:

— Xin đức Ala che chở. Người là đấng Từ Bi!

— Sao, anh còn phàn nàn hử? Nếu lối sống của chúng ta không hợp với anh, anh cứ cho biết!

Anh chồng giận sôi người, thét lên cho cả mẹ lẫn con đều nghe:

— Tôi ly dị! Lạy đức Ala và ngài Sứ giả! Tôi ly dị!

Lúc ấy cô vợ trong màn vươn vai, ngồi dậy và vội kéo tấm mạng che mặt xuống trước kẻ bây giờ đã là người lạ đối với cô. Cùng lúc, con người mà cô âu yếm ôm trong lòng cũng ra khỏi màn. Người ấy, trông xa giống một chàng trai mày râu nhẵn nhụi, thực ra là một cô gái. Nhìn mái tóc cô buông thõng xuống tận gót chân thì biết ngay.

Trong khi anh chồng khốn khổ ngạc nhiên đứng lặng người thì hai người chứng nhân được bà mẹ giấu sau một tấm màn, chạy đến:

— Chúng ta đã nghe câu thể thức ly hôn và chứng rằng ngươi đã ly dị vợ!

Bà mẹ cười, nói:

— Giờ thì, con ơi, con chỉ còn việc cút khỏi đây. Và để ngươi đi khỏi ấm ức, ta cho ngươi biết cô gái ngủ với vợ ngươi là con gái thứ của ta. Tưởng vợ ngươi có ngoại tình là một tội lương tâm đấy. Cũng cho ngươi rõ là vợ ngươi đã lấy một người yêu nó và nó yêu, nhưng một hôm hai người xô xát. Trong lúc quá giận, rể cũ ta đã tuyên bố với nó: “Mày bị ly dị ba lần!” Ngươi biết đấy là thể thức nặng nề nhất mà cũng nghiêm nghị nhất, và kẻ đã thốt ra câu ấy chỉ có thể tái hợp với vợ nếu anh ta muốn, khi người vợ lấy chồng lần nữa và người chồng sau lại bỏ cô ta. Cho nên chúng ta cần một người giải thề. Từ lâu, ta tìm hoài mà chưa thấy, cuối cùng gặp được ngươi. Ta thấy ngay đây là một gã giải thề rất tốt. Ta đã chọn ngươi và điều phải đến đã đến. Uaxalam!

Bà ta đuổi anh thương gia trẻ tuổi ra khỏi nhà, đóng cửa lại. Và anh chồng cũ cùng trước vị pháp quan và những nhân chứng ấy, làm bản hôn thú thứ hai với người vợ cũ.

Tâu đức vua đầy hồng phúc! Đấy là câu chuyện “Người giải thề”, nhưng chưa hay bằng chuyện:

VI. VIÊN CẢNH SÁT TRƯỞNG

Ngày xưa ở Lơke có một người Thổ đến ngụ cư ở Ai-cập dưới thời vua Xalađanh vinh quang được đức Ala che chở. Anh Thổ này là một người to lớn khủng khiếp, râu ria kín mặt, lông mũi lông tai thòi cả ra ngoài. Bộ dạng anh dữ tợn quá nên chẳng bao lâu anh được đóng chức cảnh sát trưởng. Bọn trẻ trong phố, nhác thấy anh từ xa đã ba chân bốn cẳng ù té chạy như thấy yêu tinh vậy, và các bà mẹ thường đem anh ra dọa khi thấy con hư. Tóm lại, anh là ngoáo ộp của khu phố và của cả tỉnh.

Nhưng một hôm, anh bỗng cảm thấy khó chịu vì cô đơn và nghĩ rằng nếu đi làm về mà có được một cô vợ để ôm ấp thì thú biết bao. Anh đi tìm bà mối:

— Tôi muốn cưới vợ. Tôi là người từng trải và biết rằng đàn bà hay rắc rối lắm. Vì không ưa bị rầy rà, tôi nhờ bà tìm cho một cô gái thanh tân, chưa từng ra khỏi cửa, chịu sống với tôi trong căn nhà chỉ có một buồng và đừng bao giờ ra khỏi buồng ấy. Bà xem có thể kiếm được một cô gái như thế không?

— Được chứ! Ông đặt tiền đi.

Viên cảnh sát trưởng đặt một đồng đina.

Sau nhiều ngày thăm hỏi, sục sạo, bà mối tìm được một cô gái chịu lấy anh Thổ và bằng lòng không khi nào ra khỏi căn buồng độc nhất của anh ta. Bà đến báo cáo viên cảnh sát trưởng:

— Cô gái tôi tìm được là một cô gái thanh tân và chưa từng ra khỏi nhà. Khi biết không được ra khỏi căn buồng của ông, cô ta nói: “Sống với ông cảnh sát dũng cảm hay bị nhốt ở đây với mẹ tôi, thì có khác gì nhau!”

Anh ta hài lòng, hỏi thêm:

— Cô ta người thế nào?

— Béo tốt, tròn trĩnh, trắng trẻo.

— Hay lắm! Tôi thích như thế.

Thế là vì ông bố cô gái bằng lòng, bà mẹ bằng lòng, cô gái bằng lòng, anh người Thổ bằng lòng, hôn lễ được cử hành ngay. Và anh người Thổ có ria dài đưa cô gái béo tốt, tròn trĩnh, trắng trẻo về nhà anh ta chỉ có một buồng, và sống ở đấy với cô gái và số phận anh ta. Và chỉ có đức Ala biết đêm ấy đã xảy ra những gì.

Hôm sau, anh người Thổ đến nơi làm việc, nghĩ bụng: “Mình có thể yên tâm với cô gái này”. Chiều về, chỉ cần nhìn qua là biết mọi vật trong buồng đều ngăn nắp. Ngày nào lão cũng tự nhủ: “Kẻ cắm sừng lên đầu mình chưa sinh ra ở đời”. Lão sống rất thanh thản, bình tâm. Lão không biết rằng dù có hàng kho kinh nghiệm nhưng người đàn bà sinh ra đã tinh quái thì họ muốn gì cũng không sao ngăn cản nổi. Rồi anh ta sẽ mở mắt ra.

Quả vậy. Trước cửa sổ nhà anh ta có một ông bán thịt cừu, ông ta có một cậu con vạm vỡ, hiếu động, vui tính, suốt ngày chỉ hát, mà hát lại rất hay. Cô vợ trẻ của anh ta đâm ra mê cái giọng quyến rũ ấy, và đã xảy ra cái điều phải xảy ra.

Hôm ấy anh Thổ về sớm hơn mọi ngày. Anh ta tra chìa khóa vào ổ, mở cửa lên buồng. Chị vợ lúc ấy đang ngây ngất với gian phu, nghe tiếng vặn khóa vội nhảy xuống giường, giấu người yêu vào xó buồng sau sợi dây có tất tật áo quần của chồng và của chị. Rồi chị vớ lấy cái mạng lớn che mặt hàng ngày, trùm lên đầu, xuống chiếc thang con đón chồng. Lão cảnh sát lên đến giữa chừng, cảm thấy có gì khang khác.

— Có chuyện gì thế? Sao mình lại trùm cái khăn này? - lão hỏi.

— Chuyện cái khăn này ly kỳ lắm. Mình hãy ngồi trên cái trường kỷ, em kể cho nghe.

Chị kéo chồng đến, mời ngồi rồi tiếp:

— Ngày xưa, ở tỉnh Lơke có một viên cảnh sát trưởng dữ tợn và hay ghen, lúc nào cũng rình mò vợ. Muốn vợ một lòng một dạ với mình, lão giam vợ ở một ngôi nhà giống nhà này, chỉ độc có một buồng. Dù lão đề phòng, vợ lão vẫn gian díu với con ông bán thịt láng giềng và cắm sừng lên đầu lão. Một hôm về sớm hơn ngày thường, lão nghi có chuyện. Chị vợ nghe tiếng chân chồng, giấu tình lang đi rồi níu chồng đến ngồi trên một chiếc ghế dài như em làm với mình đây. Bất thình lình, chị ta chụp chiếc khăn cầm trên tay vào đầu chồng, rồi hết sức chịt lấy cổ lão ta như thế này.

Miệng nói, tay làm, chị cười sằng sặc, kể tiếp:

— Khi anh chồng khốn kiếp bọ chiếc khăn bịt kin đầu kín cổ, chị la lên với tình lang nấp sau áo quần anh chồng: “Này anh yêu! Trốn đi, nhanh lên! Nhanh lên!” Gian phu hiểu, lẻn ngay ra, xuống thang, đi thẳng. Đấy là chuyện cái khăn em cầm trong tay. Ya Siđi!

Kể xong, và biết tình lang đã thoát, chị ta bỏ chiếc khăn quấn chặt lấy cổ lão chồng người Thổ, mà cười lăn cười lộn.

Còn viên cảnh sát trưởng, khỏi bị nghẹt thở, chẳng hiểu nên cười hay nên giận về lối tinh nghịch của vợ. Và chẳng bao giờ lão hiểu gì cả. Râu ria lão không vì thế mà ngắn đi, và lão qua đời như một người có hạnh phúc.

Đêm đó, Sêhêrazát còn kể chuyện này nữa, là sự hào hiệp giữa ba con người địa vị khác nhau: một người chồng, một tình nhân và một tên cướp.

VII. AI HÀO HIỆP HƠN AI?

Ngày xưa ở Batđa có hai anh em họ, một trai một gái, đã tha thiết yêu nhau từ thuở ấu thơ. Cha mẹ chúng vẫn định sau này cho chúng lấy nhau. Họ thường nói: “Thằng Habi lớn lên chúng ta sẽ cưới Habiba cho nó”. Đôi trẻ cùng sống, cùng lớn với nhau và mối tình cũng lớn theo. Nhưng khi chúng đến tuổi lấy nhau thì số mệnh lại không cho cưới nhau. Nguyên là cha mẹ chúng gặp thời vận rủi ro, trở nên nghèo xơ xác. Bố mẹ Habiba cho là may mắn được gả con cho một ông già trọng vọng, là một nhà buôn vào bậc giàu có nhất ở Batđa, đã dạm hỏi cô làm vợ.

Khi việc hôn nhân này đã được quyết định, Habiba gặp Habi lần chót, khóc mà rằng:

— Anh yêu quý của em! Anh biết đấy, cha mẹ em đã nhận lời gả em cho một ông già mà em chưa biết mặt, và ông ta cũng chưa biết mặt em. Thế là, anh ạ, chúng mình không được yêu nhau nữa. Sống thế, thà chết còn hơn!

Habi thổn thức:

— Em yêu quý! Số phận chúng mình thực cay đắng. Từ đây, đời chúng mình chẳng còn nghĩa lý gì. Xa nhau, hưởng sao được cái thú vui ở đời, thưởng thức sao được cái thú của tạo hóa? Than ôi, em hỡi! Chúng mình chịu sao nổi gánh nặng của số mệnh đây?

Hai người cùng khóc, than thân trách phận, đau đớn đến suýt ngất cả hai.

Có người đến nói là người ta đương chờ đưa dâu về nhà chồng. Họ phải lìa xa nhau.

Một đoàn người đưa Habiba bi thảm về nhà ông lão. Xong các nghi lễ thông thường và những lời mừng, những câu chúc tụng, hôn lễ làm xong. Họ hàng kéo nhau ra về, để cô dâu ở lại.

Đến giờ hợp cẩn, ông lão vào phòng, thấy vợ vùi đầu vào gối, khóc thút thít, ngực phập phồng, ông nghĩ: “Chắc nàng khóc vì phải xa mẹ, như mọi cô gái khác thôi. Cũng may, chuyện thường không kéo dài. Khóa rít, tra dầu, mở được. Lời nói ngọt ngào thuần phục được cả sư tử con”. Và ông lại gần vợ, lên tiếng:

— Ya Xeti Habiba! Ôi ánh sáng của linh hồn! Sao nỡ vùi dập vẻ đẹp của đôi mắt như thế? Đau đớn gì mà đến quên cả có một người mới ở cạnh mình?

Thiếu nữ nghe tiếng chồng hỏi, càng thổn thức và càng vùi đầu vào gối. Ông lão rất đỗi ngạc nhiên:

— Ya Xeti Habiba! Nếu em khóc vì phải xa mẹ, thì cứ nói. Tôi lập tức sẽ đi đón bà tới đây với em.

Thiếu nữ chỉ lắc đầu trên gối, chẳng nói gì, càng khóc to hơn.

— Nếu là ông cụ hoặc một người chị em, hoặc vú nuôi, hoặc một con vật thân thuộc như gà, mèo, linh dương mà em nhớ da diết đến phát khóc lên thì em cứ nói. Tôi xin thề có đức Ala sẽ đi tìm ngay về cho em.

Thiếu nữ lại vẫn lắc đầu. Ông lão suy nghĩ một lát, lại nói:

— Có lẽ em nhớ chính ngôi nhà của cha mẹ, nơi em quen sống từ bé đến giờ. Nếu vì thế thật, thì em cứ nói. Tôi xin tự dắt em đưa về tới đó.

Thấy những lời tử tế của chồng, thiếu nữ cũng nguôi được phần nào. Cô ngửng đầu lên một chút, đôi mắt đẹp đẫm lệ, khuôn mặt xinh đỏ như lửa. Cô cất giọng run run, nức nở:

— Em khóc không phải vì nhớ mẹ, nhớ cha, nhớ em gái, vú nuôi hoặc một con vật thân nào. Vậy em van ông, xin miễn cho phải thổ lộ nỗi ưu phiền.

Lần đầu tiên ông lão rất tốt ấy mới được nhìn thấy mặt vợ không che mạng. Ông rất cảm động về nhan sắc của nàng, về vẻ yêu kiều thơ ngây toát ra từ khắp thân thể nàng và về giọng nói thanh tao của nàng nữa. Ông nói:

— Ya Xeti Habiba! Người thiếu nữ đẹp nhất đời, người thiếu nữ hoa khôi! Nếu không phải vì xa thân thích, xa gia hương mà em phiền não đến như thế thì chắc là có một duyên cớ gì khác đây. Em cứ cho biết để tôi tìm cách gỡ mối sầu đi.

— Em van đấy, đừng bắt em phải nói ra.

— Nếu thế thì chỉ có thể vì cô ghê tởm và ghét tôi. Tôi xin thề độc với cô rằng nếu trước đây cô nhờ mẹ cô cho tôi hay là cô không ưng lấy tôi, thì không đời nào tôi lại bắt cô phải miễn cưỡng về cái nhà này.

— Không! Em xin thề trước chúa Ala không phải vì thế đâu. Sao em lại có được những ý nghĩ ấy đối với người em chưa hề nom thấy bao giờ. Em buồn vì việc khác mà em không thể nói cho ông biết được.

Nhưng ông lão cứ vật nài, nói năng tử tế quá đến nỗi cuối cùng, cô gái cúi gằm mặt, thú thật mối tình với người anh họ.

— Nguyên nhân của những giọt nước mắt và nỗi buồn của em là một con người chí thân hiện ở nhà em, người con trai của ông bác, cùng lớn lên với em, yêu em và em yêu lại từ thuở ấu thơ. Và thưa ông, tình yêu như một cái cây bắt rễ vào tim, muốn bứt cái cây, phải bứt cả quả tim mới được.

Nghe vợ thổ lộ, ông lão cúi đầu, chẳng nói chẳng rằng. Ông suy nghĩ một lúc lâu, rồi ngẩng đầu nói:

— Bà chúa của tôi ơi! Chúa Ala và Sứ giả của Người - cầu chúc Ngài bình an - cấm một tín đồ không được cưỡng bức một tín đồ khác để lấy bất cứ một tí gì. Đến một mẩu bánh cũng không được, huống hồ là một trái tim. Cô hãy yên lòng. Chỉ đến cái gì đã viết lên số mệnh của cô thôi. Nào dậy đi, hỡi người vợ nhất khắc của ta! Ta tự ý ưng thuận cho nàng đi tìm người thật có quyền làm chồng nàng hơn ta, và nàng được tự do với người ấy. Nhưng sáng ra, nên về đây trước khi bọn tôi tớ thức dậy để chúng khỏi nom thấy nàng về. Từ nay, nàng như con gái ta vậy, là da thịt, khí huyết của ta. Và không có người cha nào lại đụng tới con gái mình. Một mai ta trăm tuổi, nàng sẽ là người thừa kế ta.

Ông nói thêm:

— Nào con gái, dậy đi, đừng ngại! Hãy đi an ủi người anh họ của con. Anh ấy hẳn đương khóc con như khóc một người đã chết.

Rồi ông đỡ cô dậy, tự tay mặc cho cô áo quần đẹp, đeo cho cô châu báu ngọc ngà buổi cưới, và thân tiễn cô ra tận cửa. Cô ra phố, lộng lẫy như một vị nữ thánh mà người ngoại đạo rước trong một ngày hội.

Kể tới đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 892… nàng tiếp:

Lúc ấy, đêm đã khuya, phố xá chẳng có một bóng người qua lại. Cô mới đi được vài chục bước thì từ đêm tối một bóng đen nhảy xổ ra, sấn lại gần cô. Đó là một tên trộm đang rình mồi. Nó đã nom thấy lấp lánh vàng ngọc và chắc mẩm được một món đủ giàu có suốt đời. Hắn hung hăng chặn đường, sắp ra tay, giọng cố nén nhưng đáng khiếp biết bao: “Mở mồm là chết ngay!” Nó đã đưa tay định tháo chiếc vòng cổ, chợt nhìn rõ nhan sắc của bộ mặt rất đẹp ở cô. Hắn nghĩ: “Phải bắt đi mới được. Cô nàng còn quý giá hơn tất cả những kho vàng”. Hắn liền nói:

— Hỡi cô chủ của ta! Ta không hại nàng đâu, nhưng đừng trái ý ta. Hãy vui lòng theo ta. Đêm nay sẽ là một đêm hạnh phúc.

Hắn phỏng đoán cô là một ả giang hồ vì chỉ có hạng ấy mới đi đêm, ăn mặc lộng lẫy như thế. Hẳn là bồi tiệc ở đám quan liêu nào về đây.

Habiba không đáp, chỉ khóc. Tên côn đồ nói:

— Can chi lại khóc? Thề có chúa Ala! Nếu nàng thuận vầy duyên cùng ta, ta không bạc đãi cũng không tước đoạt gì nàng đâu.

Vừa nói, hắn vừa cầm tay cô định dắt đi. Habiba, nước mắt ròng ròng, phải nói rõ mình là ai và kể lại tấm lòng nghĩa hiệp của ông lão chồng cô, không giấu điều gì. Cô tiếp:

— Bây giờ, tôi trong tay anh. Anh muốn làm gì, tùy ý!

Tay gian phi này là một tay anh chị trong bọn trộm cắp ở Batđa. Nghe câu chuyện hiếm có của cô gái, và hiểu được tấm lòng nghĩa cử của ông lão chồng cô, hắn cúi đầu suy nghĩ rất lung, rồi ngẩng lên nói:

— Bây giờ, người con ông bác, người yêu của cô ở đâu?

— Ở phố nọ, trong gian nhà ngoài vườn ấy.

— Này cô chủ của ta ơi! Sẽ không có câu chuyện hai tình nhân bị một tên ăn cướp đoạt mất tình yêu đâu. Cầu chúa Ala ban phúc lành nhất cho cô trong đêm nay, cái đêm cô được sum vầy với người yêu. Ta sẽ đưa cô đi, hộ vệ cho cô, để khỏi gặp những kẻ gian phi khác làm khó dễ.

Hắn nói thêm:

— Cô chủ của ta ơi! Gió là của chung thiên hạ, nhưng cái sáo lại không phải là của ta.

Nói rồi, hắn nắm tay thiếu nữ, hộ vệ kính cẩn như đối với một bà hoàng hậu, cho đến tận nhà người cô yêu. Rồi hắn hôn gấu áo nàng, từ biệt mà đi.

Cô gái đẩy cửa vườn, đi thẳng đến gian buồng người yêu. Cô nghe thấy chàng ta khóc nấc lên vì nghĩ đến cô. Cô gõ cửa. Một giọng đầy nước mắt hỏi vọng ra:

— Ai ngoài ấy?

— Habiba đây!

— Ôi, giọng nói của Habiba! Nhưng Habiba chết rồi cơ mà. Người là ai mà lại bắt chước tiếng Habiba?

— Em là Habiba, con gái nhà chú đây mà.

Cửa mở. Habi ngất đi trong tay cô em. Cứu tỉnh được chàng rồi, Habiba đặt ngồi cạnh, gối đầu chàng vào đầu gối cô, và kể lại sự tình với ông lão chồng cô và tên kẻ cướp hào hiệp. Habi cảm kích lắm, không nói nên lời. Bất thình lình, chàng đứng phắt dậy, bảo Habiba:

— Đi nào, em yêu quý của anh!

Thế là chàng nắm tay Habiba, dắt cô ra phố, lẳng lặng đưa về nhà ông lão, chồng cô.

Ông lão khi thấy vợ quay về với Habi, và khi đã hiểu tại sao họ trở về, ông mời họ vào phòng riêng, hôn họ như bố hôn con và nghiêm trang nói:

— Khi một tín đồ đã bảo: “Nàng là con gái ta, là da thịt và máu mủ của ta” thì không một thế lực nào có thể giải được lời ấy. Vậy các con không chịu ơn gì cha đâu, vì lời nói kia đã ràng buộc cha.

Nói xong, ông làm giấy nhường ngôi nhà và của cải cho hai người và đi ở một tỉnh khác.

Sêhêrazát để cho vua Saria kết luận lấy, không hỏi gì. Và đêm ấy, nàng còn kể:

VIII. CHUYỆN ANH THỢ CẠO BỊ THIẾN

Ngày xưa ở tỉnh Lơke có một chàng trai nhan sắc và tài năng không ai bằng. Anh ta có một người bạn gái yêu anh ta lắm, và anh ta cũng yêu lại. Đó là một thiếu phụ, vợ lão chánh cẩm cầm đầu một trăm lính cảnh sát, một con người xốc nổi, táo tợn với những bàn tay mà chỉ một ngón cũng đủ gí bẹp chàng trai nọ.

Một hôm, lão cẩm vào nhà, bảo chị vợ trẻ:

— Trưa nay tôi được mời đến một công viên để cùng bạn bè hít thở không khí trong lành. Nếu có ai đến hỏi việc gì, nhà cho người đi tìm tôi về.

Chị vợ nói:

— Không ai muốn gì hơn là chúc cho nhà được vui vẻ, hài lòng. Cứ đến công viên mà vui thú với bạn bè. Em vui mừng mong nhà được thỏa thích.

Lão cẩm ra đi, và lại một lần nữa, tự hào có một cô vợ ý tứ, tài hoa, ngoan ngoãn, lễ độ.

Lão vừa ra khỏi nhà, chị vợ đã reo lên:

— Khen thay đức Ala, trưa nay đã cho ta thoát khỏi cái tên lợn rừng này. Ta phải cho tìm ngay người tình của ta mới được.

Chị sai thằng nhỏ đi, dặn:

— Nếu không tìm thấy chàng ở nhà thì đi tìm mọi nơi cho kỳ gặp được, mà thưa rằng ta gửi lời chào và hiện đang chờ chàng ở nhà.

Chú bé không thấy chàng thanh niên ở nhà, chạy đến khắp các hiệu trong khu chợ mà chàng thường đến, cuối cùng gặp được chàng trong một hiệu thợ cạo. Đúng lúc anh thợ cào vừa quàng khăn vào cổ chàng vừa chúc chàng khoan khoái, thì chú bé lại gần, nói nhỏ vào tai chàng:

— Cô chủ của cháu gửi lời chào trân trọng và dặn nói với ông rằng hôm nay bờ sông vắng vẻ, lão cẩm thì đi công viên. Nếu ông không muốn bỏ quyền chiếm hữu, xin ông đừng trì hoãn, đến mau cho!

Chàng thanh niên vừa nghe xong, thấy không thể ở thêm, giục anh phó cạo:

— Nhanh lên, lau đầu cho tôi. Tôi phải đi ngay, lần sau sẽ đến.

Nói rồi, chàng giúi vào tay anh phó cạo một đồng bạc như thể đầu đã được húi xong. Anh phó cạo thấy chàng hào phóng, nghĩ: “Mình chưa làm gì mà anh ta đã trả một đồng bạc. Đầu mà húi xong, không hiểu anh ta sẽ trả bao nhiêu. Chắc chắn sẽ là một mớ bạc. Lạy Chúa! Quả là một ông khách đáng bám lưng.”

Anh thanh niên vội đứng dậy đi ra. Anh phó cạo tiễn đến tận cửa, nói:

— Cậu chủ của tôi! Cầu Chúa phù trợ cậu. Tôi mong xong việc, cậu quay lại đây. Tôi sẽ hết sức làm cho cậu đẹp thêm.

— Được, tôi sẽ trở lại.

Chàng thanh niên vội vã bỏ đi, và đến một chỗ rẽ thì mất hút. Chàng đến trước cửa nhà người tình, vợ lão cẩm. Chàng định gõ cửa thì kìa, lạ chưa, anh phó cạo đã từ đầu phố đến trước mặt chàng ta. Anh giơ tay vẫy. Chàng không hiểu gì, thôi không gõ cửa nữa. Anh phó cạo nói:

— Cậu chủ ơi! Đức Ala phù hộ cậu! Xin cậu đừng quên cửa hiệu của tôi đã được thơm tho sáng láng do cậu đến. Nhà hiền triết nọ đã bảo: “Khi đã được êm ấm ở một nơi thì đừng làm nơi khác nữa”. Vị danh y của người Ả-rập, ông Xinna - mong Đấng Tối cao ban ân cho ông - cũng nói: “Đối với hài nhi, không sữa nào tốt bằng sữa mẹ, còn như trên đầu người ta không gì êm ái bằng bàn tay anh thợ cạo thạo nghề”. Tôi mong rằng trong tất cả các cửa hiệu hớt tóc ở khu chợ, cậu chủ của tôi đừng bao giờ quên cửa hiệu của tôi.

— Hê, uala! Thế nào tôi cũng trở lại cửa hiệu của bác.

Chàng ta đẩy cửa. Cửa đã mở bên trong, chàng lẻn vào, đóng sập lại, bước vội lên gác gặp tình nhân.

Anh phó cạo không quay về, đứng ỳ trước cửa, tự nhủ: “Tốt nhất là mình cứ đứng đây mà chờ ông khách sộp này để tự mình dẫn về cửa hiệu, sợ ông ta vào nhầm nhà”. Thế là anh ta đứng im, đăm đắm nhìn lên cửa sổ.

Lại nói về viên cẩm. Lão đến nơi thì ông bạn mời lão xin lỗi:

— Không tiếp ngài thật là thất lễ. Nhưng mẹ tôi vừa qua đời, tôi phải lo liệu ma chay, không được thù tiếp ngài hôm nay, tôi thật có lỗi, mong ngài lượng thứ. Chúa đại lượng, chúng ta sẽ chẳng bao lâu nữa cùng nhau trở lại đây thôi.

Ông ta cáo biệt, cúi xin lỗi hoài. Lão cẩm cụt hứng, rủa thầm: “Trời tru đất diệt cái bọn mặt đen phá đám cuộc vui! Cầu cho ác quỷ tóm cổ chúng tống xuống hố sâu nhất ở tầng năm địa ngục”. Lão nhổ một bãi nước miếng, làu bàu: “Tao nhổ vào mặt mày, con mẹ gây tai họa, nhỏ vào đám đất sẽ chôn vùi mày”. Lão hầm hầm quay về, mắt đỏ ngầu. Thấy anh phó cạo đứng sững trước cửa nhà mình, mắt hếch lên cửa sổ như một con chó đang chờ một vốc xương mà người ta sẽ quẳng cho, lão sấn lại quát:

— Đứng làm gì đây? Có liên quan gì đến cái nhà này?

Anh phó cạo cúi rạp xuống tận đất, đáp:

— Bẩm ngài chánh cẩm, tôi chờ ở đây người khách sộp nhất của bản hiệu. Cơm áo của tôi là trong tay cậu ta.

Lão cẩm, ngạc nhiên hết sức, hỏi:

— Mi nói thế nào, đồ quỷ? Nhà tao mà lại có khách cắt tóc ngữ chúng mi chờ sao? Đồ khốn kiếp, bước ngay, không sẽ biết tay ông.

— Thưa quan cẩm, ngài chủ của tôi, cầu chúa Ala phù hộ cho ngài và cho nhà ngài, và cho mọi người trong ngôi nhà đáng kính ấy, ngôi nhà của trinh bạch và đạo đức! Tôi xin thề rằng khách của tôi có vào đây. Cậu ấy ở trong đó đã lâu, mà công việc của tôi thì bận. Mong ngài làm ơn bảo hộ cậu ấy đừng trùng trình nữa, vì tôi không chờ thêm được.

— Thế khách hàng của mi là người thế nào, đồ khốn kiếp?

— Cậu ta là một thanh niên tuấn tú. Mắt như thế này này, thân thể tráng kiện như thế này này, còn đại loại đẹp như thế cả. Một vị công tử, một thanh niên đẹp trai, khỏe mạnh, ăn nói có duyên. Một miếng đường, một cái bánh mật ong! Ualahi!

Nghe cung cách con người vào nhà lão như thế, lão chỉ huy một trăm cảnh sát nắm lấy gáy anh thợ cạo, lắc lấy lắc để, miệng thét:

— Đồ ăn mày! Đồ đểu!

— Thưa ngài, sao ạ?

— Mi dám nói thế về nhà ông à?

— Ôi, ngài chủ của tôi, ngài không tin thì cứ bảo với cậu ấy là có anh phó cạo khéo tay đang chờ ngoài kia.

Viên cẩm giận sùi bọt mép:

— Đã thế, hãy đứng đây chờ, tao vào xem sao.

Và lão đâm bổ vào nhà.

Vợ lão núp sau cửa sổ trên gác, đã nghe và nom thấy hết. Mụ đã kịp thời giấu gian phu vào cái thùng hứng nước mưa. Khi lão cẩm vào buồng, lão chẳng thấy bóng dáng một thanh niên nào cả. Lão hỏi vợ:

— Mình ơi. Lạy Chúa! Có người đàn ông nào vào nhà ta chăng?

Con mụ làm ra vẻ hết sức bất bình vì câu hỏi, bù lu bù loa lên:

— Thật là nhục nhã cho nhà này và cho tôi! Sao đàn ông lại có thể vào đây được? Quỷ tha ma bắt, hỡi ông chủ của tôi!

— Có một tên phó cạo dưới đường, ngoài kia, nó bảo là nó đứng chờ một thanh niên, khách hàng của nó, trong nhà ta ra.

— Thế mà ông không quật nó vào tường cho chết đi à?

— Được! Tôi xuống đây.

Lão túm gáy anh phó cạo, quay mấy vòng, thét:

— Quân ma cô! Sao mi dám đặt điều để bêu xấu hậu phòng của một tín đồ?

Chắc chỉ một cái đấm là anh phó cạo tong đời. Anh ta vội kêu:

— Thưa ngài chánh cẩm! Đức Sứ giả đã không giấu sự thật. Chính mắt tôi đã nom thấy cậu thanh niên ấy vào trong nhà này và tôi chưa hề thấy cậu ấy trở ra.

Chết đến cổ mà anh phó cạo vẫn cứ nhất mực nói thế, lão cẩm nửa tin nửa ngờ, buông tay:

— Tao không muốn quật chết mi trước khi chứng thực là mi nói láo. Vào đây với tao!

Lão kéo anh ta đi sục sạo khắp các buồng, rồi xuống sân lục lọi khắp xó xỉnh mà chẳng thấy gì. Lão cẩm bảo anh phó cạo:

— Có ai đâu nào!

— Đúng thế! Nhưng còn cái thùng hứng nước mưa chưa xem.

Chàng thanh niên nghe bước chân họ đi lại, nghe họ nói đến đây, thầm rủa anh phó cạo: “Thằng con con đĩ! Hắn đến làm ta bị treo cổ mất”. Còn con dâm phụ, nghe xét đến thùng nước, vội chạy xuống léo xéo:

— Ông ơi, ông ơi! Ông dẫn thằng vô liêm sỉ ấy lục soát nhà ông, hậu phòng của ông đến bao giờ nữa? Ông đem vào nơi kín đáo của vợ chồng mình một tên lạ mặt như của ấy, mà không thấy xấu hổ sao? Ông còn chờ gì mà không trị cho đáng với tội nó?

— Mình nói phải đấy. Không thể tha thứ được! Nhưng mình là người bị nó vu oan, tôi để mình tự tay trừng trị xứng với những điều buộc tội nặng nề cho mình.

Con mụ chạy vào bếp lấy một con dao nung cháy đỏ. Lão cẩm đã quật ngã anh phó cạo, con mụ gí dao vào chỗ kín của anh. Xong họ ném anh ra đường: “Từ rày đừng nói xấu hậu phòng của những người tử tế nữa nhé!”

Anh phó cạo nằm đấy cho đến khi người qua đường thương tình, khiêng về cửa hiệu.

Tên gian phu trong thùng nước khi nghe trong nhà hết tiếng ồn, vội ra khỏi chỗ trốn, ba chân bốn cẳng chạy thoát. Và chúa Ala đã giấu kín điều cần giấu.

Sêhêrazát không muốn để đêm trôi qua mà không kể vua nghe:

IX. CHUYỆN PHÊRU VÀ VỢ

Tương truyền ngày xưa có một vị vua nọ, một hôm ngồi trên sân thượng hoàng cung hóng mát, nhìn trời trên đầu, nhìn những khu vườn đẹp dưới chân. Bỗng ngài nhìn thấy trên sân thượng ngôi nhà trước mặt một thiếu phụ đẹp chưa từng thấy. Ngài hỏi tả hữu nhà trước mặt là của ai, họ đáp của Phêru và thiếu phụ là vợ anh ta. Nhà vua thổn thức, không rượu mà say. Ngài gọi Phêru đưa cho một phong thư sai mang đến tỉnh nọ và chờ đem tin trả lời về.

Phêru nhận thư, về nhà, cất ở đầu giường ngủ qua đêm ấy. Sáng từ biệt vợ, hối hả lên đường, không biết mưu đồ của nhà vua.

Phêru đi khỏi, vua liền hóa trang, xăm xăm tới nhà thiếu phụ, gõ cửa.

— Ai đó?

— Vua đây, chủ của chồng nàng.

Cửa mở. Vua vào nhà ngồi rồi nói:

— Ta đến thăm nàng.

Thiếu phụ tủm tỉm cười:

— Thiếp chỉ trông cậy vào chúa Ala, vì chẳng thấy có gì tốt đẹp ở cuộc thăm hỏi này.

— Ồ, ái khanh! Ta đây là chúa của chồng nàng. Có lẽ nàng không biết ta thì phải.

— Thiếp biết lắm chứ. Tâu Chúa công, chủ của thiếp! Thiếp biết ngài mong muốn gì và ngài là chủ của chồng thiếp đây, để chứng thực là thiếp hiểu việc của ngài, thiếp khuyên ngài nên đặt tâm hồn lên khá cao để ứng với mấy câu thơ này:

“Ta không thèm đặt chân vào con đường đưa đến giếng nước nếu kẻ qua lại khác cũng có thể đến đây ghé mồm vào viên đá ướt sẽ giải khát cho ta.

Khi đàn nhặng bẩn thỉu sà xuống mâm cơm của ta, thì dù ta có đói cào ruột, ta cũng lập tức rụt tay lại, không đụng đến những món ăn sở thích.

Sư tử chẳng tránh con đường đến bờ nước, nếu đàn chó có thể tùy tiện đến liếm nước đó sao?”

Đọc hết đoạn thơ, vợ Phêru thêm:

— Dám thưa Chúa công, chẳng hay ngài có dám uống nước mà người khác đã nhấp môi vào rồi không?

Nghe hỏi, nhà vua ngạc nhiên nhìn thiếu phụ. Ngài xúc động, hấp tấp quay ra chẳng đáp lời nào. Trong lúc vội vàng, ngài đánh rơi một chiếc giày ở ngay nhà.

Về phần Phêru, chàng rời nhà được một quãng mới tìm lại lá thư thì không thấy trong túi. Chàng nhớ là đã để dưới gối, bèn hối hả quay về, và tới nhà vừa lúc vua đi khỏi. Thấy chiếc giày của vua ở ngưỡng cửa, chàng hiểu vì sao phải đi xa. “Thì ra nhà vua sai mình đi là để ở nhà thỏa mãn một đam mê khó nói”. Chàng lẳng lặng vào buồng lấy phong thư, len lén đi thẳng, vợ không hay biết gì. Chàng từ biệt thành phố để đi làm công việc vua đã giao. Nhờ chúa Ala phù hộ, chàng đi đường vô sự và nhận được hồi thư mang về. Chàng không về nhà mà vào thẳng trong cung đệ trình bức hồi thư và được thưởng một trăm đina vàng vì đã làm việc mẫn cán. Không một lời về chuyện ta đã biết.

Phêru đi thẳng đến phố kim hoàn, đem cả trăm đina mua các thứ nữ trang thật đẹp, gói về đưa cho vợ mà bảo:

— Nàng cầm lấy và thu thập tất cả của riêng của nàng ở đây rồi về nhà bố đẻ mà ở.

— Vì sao?

— Vì nhà vua đã quá tốt với tôi. Tôi muốn cho bàn dân thiên hạ biết chuyện và muốn cho ông cụ thân sinh ra nàng hả hê ngắm nghía những tư trang này.

— Được. Em vui lòng.

Nàng đeo các thứ nữ trang rồi về nhà bố. Ông cụ rất mừng. Nàng ở lại nhà suốt một tháng, chẳng thấy Phêru đến đón cũng chẳng sai ai đến hỏi thăm. Vì thế, cuối tháng anh ruột nàng đến gặp Phêru và bảo:

— Này chú Phêru, nếu chú không chịu nói ra tại sao chú giận vợ, tại sao chú bỏ lửng cô ấy, thì chú hãy cùng đi với chúng tôi đến trước nhà vua, chủ của chúng ta mà biện hộ.

— Ai muốn biện hộ thì đi. Tôi không đi.

— Nên đi nghe tôi tâu bày.

Hai người vào triều. Vua đương ngồi ở điện cần chính, có vị pháp quan ngồi cạnh.

Anh vợ Phêru làm lễ xong, nói:

— Tâu Chúa công! Thần có một việc muốn khiếu nại.

Vua phán:

— Việc tố tụng đã có vị pháp quan. Ngươi hãy trình bày với ông ấy.

Người anh của vợ Phêru quay lại ông này:

— Cầu chúa Ala phù hộ cho ngài. Việc của chúng tôi thế này: Chúng tôi cho anh kia thuê một ngôi vườn đẹp, che chắn tử tế và có tường cao bao bọc. Vườn được giữ gìn rất cẩn thận, trồng hoa và cây ăn quả. Nhưng anh ta đã hái hết hoa, ăn hết quả, hạ hết tường, phá phách tan hoang để ngôi vườn bốn mùa gió lộng. Bây giờ anh ta định hủy giấy thuê, trả lại chúng tôi ngôi vườn phá nát. Sự việc là như thế đấy. Ya Siđi!

Vị pháp quan nhìn Phêru, hỏi:

— Anh nói sao nào?

— Thực ra tôi trả lại ngôi vườn trong một tình trạng tốt hơn trước.

Pháp quan hỏi nguyên cáo:

— Có thật anh kia trả lại ngôi vườn tốt hơn trước, như anh ta nói không?

— Dạ, không. Nhưng tôi muốn biết vì lẽ gì hắn trả lại.

Pháp quan hỏi Phêru, thì anh ta khai:

— Tôi vui lòng thưa ngài, mà cũng chẳng vui lòng, bất đắc dĩ thôi ạ. Nhưng nếu người ta cứ muốn biết thì tôi xin nói. Nguyên là một hôm vào cái vườn ấy, tôi thấy có vết chân sư tử. Tôi sợ nếu lại bén mảng tới, thì sư tử ăn thịt tôi mất. Tôi trả lại vì tôn kính sư tử và vì lo xa cho tôi.

Nhà vua, ngả mình trên đệm, vẫn nghe nhưng vờ không để ý. Khi đã hiểu lời bóng gió của Phêru, ngài nhổm dậy bảo:

— Ồ Phêru, hãy bình tâm, chớ câu nệ, cứ về vườn của ngươi đi. Ta lấy chân lý và sự thiêng liêng của đạo Ixlam mà thề rằng suốt đời ta, ta chưa thấy một khu vườn nào được bảo vệ và gìn giữ tốt hơn vườn của ngươi. Tường của nó không ai vượt nổi, và cây, hoa, quả ở đấy lành và đẹp nhất trần gian.

Phêru hiểu ra. Anh đón vợ về và vẫn yêu vợ như xưa.

Vị pháp quan và những người có mặt buổi ấy cũng không hiểu tí gì về việc này cả. Nó vẫn được giữ kín giữa nhà vua và Phêru cùng người anh vợ.

Đêm ấy, Sêhêrazát còn kể chuyện này:

X. DẠI GÁI THÌ HẾT NGHIỆP

Xưa có một người, nguyên quán tại Xyri, bản tính khờ khạo mà lại thích buôn bán làm giàu. Anh ta định phất một chuyến to, nên đã thu tập các thứ hàng quý nhất trong hòm của mình như lụa là gấm vóc, binh khí chạm trổ đưa sang Lơke. Anh ta thuê ở khách sạn giữa khu chợ một phòng chứa đồ đạc, một phòng cho mình ở, rồi ngày ngày tìm gặp khách mua và các chủ hiệu mời đến xem hàng họ của mình. Cứ như thế trong một thời gian.

Một hôm anh đi chơi, nhìn ngang nhìn ngửa, bỗng gặp ba thiếu phụ đi tới, người cúi, đung đưa, cười nói rúc rích với nhau. Cô nào cũng đẹp, cũng giòn, cũng xinh. Anh sán lại, tán tỉnh:

— Tối nay chẳng hay các cô có vui lòng lại chỗ tôi cùng vui chăng?

— Chúng em muốn lắm. Thật thế, anh bảo làm gì chúng em cũng sẽ làm cho anh vui.

— Thế đến chỗ tôi hay đến chỗ các cô nào?

— Lạy Chúa! Đến anh chứ! Dễ thường anh tưởng chồng chúng em để chúng em rước khách lạ vào nhà hẳn? Tối nay chúng em sẽ đến anh. Anh ở đâu?

Anh ta cho địa chỉ xong, các cô nói:

— Anh về chuẩn bị bữa ăn tối nhé, giữ cho nóng. Xong buổi cầu kinh tối, chúng em sẽ đến.

— Hay lắm!

Các cô đi đằng các cô, còn anh chàng đi sắm các thức ăn, mua cá, dưa chuột, sò hến, rượu vang, hương liệu mang về phòng. Anh làm năm món thức ăn, món nào cũng có thịt không kể gạo, và rau. Anh tự mình nấu lấy, chuẩn bị sẵn sàng trong những điều kiện tốt nhất.

Đến giờ ăn tối, cả ba thiếu phụ đến như đã hứa, trùm mạng xanh kín mặt. Vào nhà, họ bỏ mạng ra, an tọa, đẹp như những ả Hằng. Anh chàng Xyri bưng mâm đầy thức ăn đến, rồi ngồi đối diện với họ, ăn uống thỏa thuê. Đoạn anh mang rượu ra, rượu rót đầy cốc, các cô chuyền tay nhau mời. Anh chàng không một lần từ chối, say khướt, đầu choáng váng. Anh trở nên táo bạo, nhìn thẳng vào mặt các nàng, khoan khoái ngắm nghía dung nhan, mỗi lúc một say, anh nhìn mà chẳng thấy, ăn mà quên uống, đi bằng chân mà cứ tưởng bằng đầu; anh xoay tròn mắt, lay lay cái mũi; anh hỉ mũi, anh hắt hơi; anh cười, anh khóc. Rồi anh quay về phía một cô, hỏi:

— Lạy Chúa! Ya Xeti! Tên em là gì?

— Là: Bác-Có-Thấy-Ai-Như-Tôi-Không?

Anh ta càng như mất trí, kêu lên:

— Ualahi! Anh không thấy ai như em!

Anh lăn ra đất, chống lên cùi tay mà hỏi cô thứ hai:

— Thế còn em, Ya Xeti, máu của tim anh! Tên em là gì?

— Là: Bác-Không-Hề-Thấy-Ai-Giống-Tôi?

Anh hỏi cô thứ ba:

— Còn em, kẻ đốt cháy tim anh! Quý danh có thể là gì?

— Là: Cứ-Nhìn-Tôi-Sẽ-Biết!

Anh ta quay lơ ra đất, kêu tướng lên:

— Không hề gì, cô chủ của anh ạ! Cứ nhìn tôi sẽ biết.

Ba thiếu phụ vẫn rót đầy cốc rượu, ép anh anh phải cạn chén cho đến lúc anh ta say quá lăn ra, đầu gập trước chân, máu như ngừng chảy. Thấy thế, ba cô vội đứng cả dậy, nhấc chiếc khăn chít đầu của anh ta lên mà đội vào chiếc mũ vải người điên. Họ nhìn quanh, lục lọi, có gì đáng tiền lượm hết vào người, lòng dạ thảnh thơi, kéo nhau chuồn thẳng, để lại anh chàng ngáy như bò rống.

Hôm sau, anh chàng thức dậy, hết say, thấy chỉ có một mình trong phòng, mà phòng thì trống rỗng. Anh ta tỉnh hẳn, kêu lên:

— Chỉ có chúa Ala, đức Quang Vinh, đức Vĩ Đại là có uy phong và quyền lực mà thôi!

Rồi anh ta chạy ra đường, đầu vẫn đội chiếc mũ vải người điên, hỏi khách qua lại có ai thấy các cô mà anh kể tên như họ cho biết.

Thấy anh ăn mặc kỳ cục, người ta tưởng anh mới ở một nhà điên nào xổng ra, đáp: “Lạy Chúa! Không, chúng tôi không thấy ai như chú.”

Người thì: “Chúng tôi không hề thấy ai giống chú”

Kẻ thì: “Chúng tôi quả có nhìn chú mà không biết chú là ai.”

Hỏi chán, chẳng còn biết nhờ ai, kiện ai, anh ta đành thu xếp về Xyri.

*

Kể xong, Sêhêrazát im bặt. Vua Saria bảo:

— Ta ưa những chuyện ấy lắm. Nghe xong, ta thấy khôn hơn, sáng hơn.

Sêhêrazát mỉm cười:

— Chỉ có chúa Ala là đấng Giáo dục và Soi đường. Nhưng những chuyện này còn thua chuyện “Quyển sách thần.”

— Ôi Sêhêrazát, quyển sách thần đó là quyển gì? Chuyện thế nào?

— Tâu Bệ hạ! Thiếp dành tối mai sẽ kể, nếu đức Ala muốn và nếu Bệ hạ ưng.

— Hẳn chứ! Đêm sau, ta muốn nghe chuyện ấy mà ta không biết.

Và đến đêm 895.

Cô bé Đinaczát co ro trên tấm thảm, giục chị:

— Chị ơi, bao giờ chị mới kể câu chuyện quyển sách thần?

— Chị kể ngay bây giờ đây, vì đức vua, vị chủ của chị em mình muốn thế.

Và nàng kể:

QUYỂN SÁCH THẦN

Người ta kể rằng, Giáo chủ Harun An-Rasít trị vì ở Batđa, một đêm cứ trằn trọc, không sao ngủ được. Ngài cho triệu viên hộ sĩ là Mêrua vào cung, phán:

— Mêrua này, đêm nay ta thấy mệt, khó thở. Ngươi tìm cách giải phiền cho ta đi!

— Tâu Giáo chủ! Xin Người lên sân thượng mà ngắm bầu trời sao, có trăng di chuyển mà nghe tiếng nước vỗ bờ, tiếng guồng róc rách như nhà thơ đã tả:

“Guồng nước rên rỉ, nhỏ lệ khi quay giống gã si tình lòng đầy ảo tưởng mà ngày đêm than thở âu sầu”.

Cũng nhà thơ này nói về nước chảy như sau:

“Người tôi yêu là một thiếu nữ. Nàng không bắt tôi uống và giải phiền cho tôi.

Nàng là một khu vườn đẹp: mắt là nguồn suối, giọng là nước trôi”.

Giáo chủ lắc đầu:

— Đêm nay, ta không ưng làm thế.

— Tâu Giáo chủ! Trong cung Người có ba trăm sáu mươi thiếu nữ, màu da đủ loại, xinh như Hằng Nga, nhẹ như linh dương, áo quần như hoa thắm, mỗi cô một buồng. Xin Người điểm qua một lượt bên ngoài. Người sẽ nghe họ hát, thấy họ chơi, chứng kiến họ vẫy vùng. Có thể Người sẽ thích thú một cô mà đưa về đây vui cùng, xem mối phiền của Người có nhẹ đi chút nào chăng?

— Thôi, Mêrua, đi triệu ngay Jafa cho ta!

Mêrua tuân lệnh. Jafa vào cung. Ông nói:

— Cầu Chúa cho không có chuyện gì chẳng lành!

— Ồ Jafa, chuyện tốt cả thôi. Có điều, đêm nay ta nhọc, ta mệt, ta thấy khó thở. Ta sai Mêrua tìm ngươi đến giúp ta giải sầu.

Jafa suy nghĩ một lát rồi nói:

— Tâu Giáo chủ! Khi ta không thấy thích thú với trời trong đẹp, với khu vườn tươi mát, với gió may dìu dịu, với những bông hoa đỏ thắm, thì chỉ còn một phương thuốc là đọc sách mà thôi. Vì, tâu Giáo chủ, khu vườn đẹp nhất vẫn còn là một tủ sách. Và một cuộc dạo chơi qua những ngăn tủ, là cuộc dạo chơi êm ái và vui thích nhất đời. Xin Chúa công hãy đọc một cuốn.

— Jafa, khanh nói phải. Đúng là cách giải sầu tốt nhất, thế mà ta không nghĩ tới.

Ngài đứng lên, và có Jafa và Mêrua theo hầu, ngài đến phòng thư viện.

Jafa và Mêrua mỗi người cầm một bó đuốc. Giáo chủ đến những ngăn tủ cực đẹp, những chiếc hòm bằng gỗ hương, mở mở đóng đóng lục lọi mấy ngăn tủ, cuối cùng lấy một cuốn rất cũ mở xem. Chắc ngài cho là hay, vì không bỏ dở, mà ngài ngồi xuống chăm chú đọc hết trang này đến trang khác. Bỗng ngài cười sằng sặc đến ngã ngửa ra. Ngài ngồi dậy, đọc tiếp, và đây, ngài lại khóc rưng rức, nước mắt ướt sũng cả bộ râu, giọt qua kẽ râu, xuống sách đặt trên đầu gối ngài.

Thấy Giáo chủ cười đấy rồi khóc đấy, Jafa buột mồm hỏi:

— Tâu Giáo chủ, chúa tể cả hai thế giới! Vì sao Người lại cười và khóc gần cùng một lúc như thế?

Nghe hỏi thế, Giáo chủ nổi giận đùng đùng, thét:

— Đồ chó! Đồ giống chó! Sao mi dám hỗn thế? Can dự gì đến mi? Mi phạm thượng đến thế cơ à? Mi dám đương đầu với cả Giáo chủ! Ta thề rằng, đã thế ta sẽ làm cho việc này dẫn đến kết quả tương xứng. Ta ra lệnh cho mi đi tìm một người có thể nói ra vì sao quyển sách này làm ta cười rồi lại khóc, đoán được cuốn sách nói gì từ trang đầu đến trang cuối. Không tìm được, ta sẽ chặt đầu mi. Lúc ấy ta sẽ chỉ rõ điều đã làm ta cười và khóc.

Nghe Giáo chủ nói thế và thấy nỗi tức giận của ngài, Jafa cầu khẩn:

— Tâu Giáo chủ! Hạ thần đã phạm tội. Phạm tôi là việc của kẻ phàm phu như hạ thần, còn tha thứ là việc của bậc cao thượng như Bệ hạ.

— Không được. Ta đã thề. Mi phải tìm người chú giải được nội dung cuốn sách, nếu không, ta sẽ chặt đầu mi ngay.

— Tâu Giáo chủ! Chúa Ala tạo trời đất trong sáu ngày. Nếu muốn, chỉ cần một giờ. Chúa không làm thế vì muốn dạy chúng sinh rằng làm việc gì, kể cả việc tốt, phải từ tốn và nhẫn nại. Làm trái điều thiện lại càng phải thế. Nhưng nếu Bệ hạ cứ muốn hạ thần phải tìm người đoán được vì sao Bệ hạ cứ cười rồi khóc, cũng xin cho kẻ tôi tớ này lấy ba ngày thôi.

— Được! Nếu không tìm được, mi sẽ phải chết thảm khốc đấy.

— Thần xin đi làm việc ấy đây.

Nói rồi, lui ra, sắc mặt nhợt nhạt, tâm thần rối bời, lòng dạ buồn rầu cay đắng.

Ông về nhà để vĩnh biệt cha là Yahia và em là En Phan, và để khóc.

Cha và em ngạc nhiên, hỏi:

— Jafa này! Sao có vẻ bối rối và buồn bã thế?

Jafa kể lại đầu đuôi sự tình và nói thêm:

— Chơi dao sẽ đứt tay. Chơi với mãnh sư sẽ phải chết. Về phần tôi, từ nay không thể ở bên Giáo chủ được nữa. Đó sẽ là một mối nguy lớn đối với tôi, với cả cha, cả em nữa. Vả chăng nhà thơ đã nói:

“Hãy bảo vệ cuộc sống của ngươi khỏi những mối hiểm nguy và cứ để cho căn nhà phàn nàn với người xây dựng nó”.

Cha và em đáp:

— Đừng đi, Jafa ạ. Có thể Giáo chủ sẽ tha thứ.

— Ngài đã đặt điều kiện rồi, làm sao có thể tìm người đoán ngay được vì sao Giáo chủ lại cười rồi khóc, đoán được quyển sách tai hại kia nói gì từ trang đầu đến trang cuối?

Ông Yahia gật đầu:

— Jafa, con nói đúng. Chỉ có đi mới giữ được đầu. Hãy đến Đamát mà ở cho qua khỏi vận đen mà chờ vận đỏ đến.

— Thế còn vợ con, hậu phòng của con sẽ ra sao lúc con vắng nhà?

— Hãy đi đã, đừng bận tâm đến việc khác. Đó là những cánh cửa không có thì giờ mở đâu. Hãy đến Đamát, số phận định thế. Con đi rồi, chuyện xảy ra sẽ có đức Ala lo liệu.

Jafa nghe cha, lấy ngay một cái túi đựng một nghìn đina, nai nịt, đeo gươm, cưỡi la lên đường đi Đamát, không đem theo một người tùy tùng nào cả. Ông qua sa mạc, cứ thẳng đường đi mãi cho đến ngày thứ mười, đến cánh đồng cỏ xanh Emmar, cửa ngõ của thành Đamát vui tươi. Ông được ngắm ngọn tháp Tân Nhân cao vút trên cánh đồng xanh, lợp ngói vàng từ chân đến đỉnh; ngắm những khu vườn hoa có nước chảy, những cánh đồng sim, những đồi đồng thảo, những ruộng trúc đào. Ông vừa được ngắm cảnh đẹp vừa được nghe chim hót trên cây. Quả là một thành phố đẹp có một không hai trên trái đất! Ông nhìn bên phải, ông nhìn bên trái, và bỗng thấy một người. Ông lại gần, hỏi:

— Bác ơi, đô thị này tên là gì nhỉ?

— Thưa ngài, ngày xưa gọi là Zulat. Nhà thơ đã tả như thế này:

“Tôi là Zulat và tôi làm đắm say lòng người.

Nước chảy trong tôi. Cả trong và ngoài tôi, nước đều đẹp lắm!

Trên đất là vườn thượng uyển, là quê hương của mọi vẻ huy hoàng. Đamát hỡi!

Ta không bao giờ quên vẻ đẹp của người và bao giờ cũng chỉ yêu có mình người.

Đáng xưng tụng thay những vườn cao của người cùng bao kỳ quan sinh động trên những vườn cao ấy.”

Đọc thơ xong, bác ta nói thêm:

— Nó còn gọi là Sam, tức là Nốt Ruồi, vì nó là nốt ruồi nhan sắc của Thượng đế trên trần gian.

Nghe giải thích, Jafa thú lắm. Ông cảm ơn. Ông xuống la, lững thững dắt nó, xem nhà cửa, ngắm giáo đường. Ông đi thong thả hết nhà này đến nhà khác. Bỗng ông thấy cuối một dãy phố quét tước sạch sẽ có ngôi nhà sang trọng giữa một khu vườn rộng rãi. Trong vườn còn dựng thêm chiếc lều bằng lụa thêu, xung quanh rủ màn gấm, trong có đệm lụa, có ghế vuông, có giường nằm nghỉ. Giữa lều có một thanh niên ngồi, đẹp như trăng rằm mới mọc. Chàng mặc sơ sài, đầu quấn khăn, trên mình mặc chiếc áo cánh hồng, trước mặt là nhóm người đăm chiêu và vô số thức uống. Jafa dừng lại ngắm nghía cảnh ấy, rất hài lòng về người thanh niên. Cạnh chàng là một thiếu nữ như vừng thái dương trên nền trời quang đãng, trong lòng nàng có cây tì bà như một trẻ thơ nằm trong tay mẹ. Nàng vừa gảy đàn vừa hát. Jafa lấy làm thú vị lắm: “Hay quá! Lạy Chúa! - ông nghĩ”. Thiếu nữ lại dạo một khúc khác, cây tì bà trên đầu gối. Nàng hát:

“Lòng tràn đầy những tình cảm ấy, chàng say mê rồi. Vậy thì có gì lạ nếu em yêu chàng. Em giơ tay về phía chàng, kính cẩn cầu xin lòng thương cho tấm thân hèn mọn. Cầu mong chàng tỏ chút lòng ưu ái.

Suốt đời, em chỉ xin chàng có thế. Nhưng trong thâm tâm em chưa hề thấy chàng thương em. Nạn nhân của tình ái, em thành một kẻ nô lệ. Và lòng thương đau, và lệ tuôn trào!”

Bỗng chàng thanh niên nằm trong lều, thấy Jafa thì nhổm dậy gọi một tên tiểu nô, bảo:

— Mi có thấy ai đó ở ngoài cổng kia kìa, ngay trước mặt chúng ta đấy không?

— Dạ, có!

— Trông bộ quần áo đi đường thế kia, chắc phải là người nước ngoài. Chạy ra rước vào đây, và đừng làm gì để ông ta mất lòng đấy.

Tiểu nô chạy đến Jafa:

— Thưa quý ngài, xin quý ngài hạ cố đến với chủ tôi.

Jafa cùng tiểu nô qua cổng. Đến trước cửa lều, ông giao con la cho bọn nô lệ đang lăng xăng ở đấy. Ông vào phía trong. Chàng thanh niên đã đứng chờ, giơ hai tay đón, như đã quen biết từ lâu. Người nhà bày tiệc, chủ khách ăn uống vui vẻ. Jafa tuy rất thỏa thích nhưng vẫn không quên được niềm riêng. Chủ nhân trông vẻ mặt ông cũng đoán biết có điều gì lo nghĩ, nhưng không dám hỏi.

Đêm đã khuya. Người nhà đặt giường cho Jafa ở chỗ danh dự trong phòng, và đặt cả giường của chủ nhân ở cạnh đấy. Dọn dẹp xong, họ ra. Tể tướng Jafa nghĩ: “Có thể chàng sống độc thân, vì vậy người ta đặt giường chàng cạnh giường mình. Mình thử hỏi xem sao”

Và ông hỏi:

— Thưa chủ nhân, chàng đã có gia thất chưa?

— Thưa ngài, tôi đã có vợ rồi.

— Thế sao chàng không về nhà mà ngủ như những người có vợ, mà lại ngủ ở đây?

— Lạy Chúa! Thưa ngài, nhà thì có chạy đi đâu được, sau này tha hồ về mà ngủ. Nhưng bây giờ mà để ngài, một vị khách của Chúa, ở lại một mình để về nhà ngủ thì vô lễ, vô duyên bất nhã, thiếu sót biết chừng nào. Hành động như vậy là chẳng lịch sự và chẳng hiếu khách chút nào. Thực thế, thưa ngài, ngài còn hạ cố tới nơi đây, còn chưa cảm thấy về nước yên ổn được để phải chia tay vĩnh biệt với tôi, thì tôi không thể chúi đầu ở nhà được.

Jafa nghĩ bụng: “Thật là một chuyện lạ lùng quá sức!”

Đêm ấy hai người ngủ cạnh nhau. Hôm sau, họ dậy sớm, đến nhà tắm công cộng. Chàng thanh niên - tên là Atáp hào hiệp - đã cho mang đến đấy một gói quần áo thật sang để Jafa dùng. Ở cửa nhà tắm đã chờ sẵn một đôi ngựa cực đẹp, yên cương chỉnh tề. Tắm xong, họ lên ngựa đến một nghĩa trang để trọn ngày suy ngẫm về cái sống cái chết. Và cứ thế, bốn tháng ròng, nay thăm nơi này, mai đến chốn khác, tối ngủ bên nhau.

Sau thời gian ấy, Jafa bỗng thấy buồn và một hôm ông ngồi khóc. Atáp hào hiệp thấy thế hỏi:

— Cầu Chúa cho anh hết buồn! Nhưng sao lại khóc? Vì sao anh buồn, sao không cho em biết duyên do?

— Chú ơi, anh thấy khó thở quá, muốn đi chơi phiếm các phố Đamát, xem giáo đường dòng họ Ômi cho đỡ sốt ruột.

Atáp hào hiệp nói:

— Nào ai dám ngăn! Anh tha hồ muốn đi đâu tùy ý, giải trí theo sở thích cho nhẹ tấm lòng, có sao đâu!

Jafa định đi thì Atáp ngăn lại:

— Xin khoan một chút để em bảo thắng ngựa anh đi.

— Thôi để anh đi bộ. Đi ngựa khó mà ngắm nhìn, mà quan sát, lại bị người ta ngắm, người ta nhìn mình mua vui là khác.

— Cũng được, nhưng chờ em đưa túi tiền để anh ban phát trên đường. Giờ thì mời anh dạo chơi. Mong anh được thanh thản trí óc và về đây vui vẻ tấm lòng.

Jafa nhận túi tiền có ba trăm đina.

Ông vừa lững thững, vừa nghĩ đến đòi hỏi của Giáo chủ, tuyệt vọng không tìm được giải pháp, cũng chưa có một sự mảy may nào tìm gặp được người đoán nổi điều bí ẩn. Ông đến trước cửa giáo đường lộng lẫy lúc nào không hay. Ông leo ba mươi bậc thang đá hoa của cửa chính, khoan khoái ngắm nhìn những bức tường bằng sứ, những trang trí bằng vàng, bằng ngọc, bằng cẩm thạch lộng lẫy. Khắp nơi, những bồn nước trong veo đến độ chẳng trông thấy nước. Ông tĩnh tâm, cầu nguyện, nghe thuyết giáo cho đến tận trưa, lòng mát mẻ, yên bình. Rồi ông ra khỏi giáo đường, tung vàng cho bọn hành khất ở cửa và đọc mấy câu thơ:

“Tôi đã thấy mọi mỹ phẩm tụ hội trong giáo đường này. Tường lũy của nó là sự giải thích cho cái đẹp.

Dân chúng đến giáo đường, thì bảo họ rằng cửa ra vào vẫn rộng mở”.

Từ biệt giáo đường xinh đẹp, ông tiếp tục dạo chơi qua các khu phố để ngắm để nhìn. Ông đến trước một ngôi nhà sang trọng, có vẻ nhà quan, cửa sổ đều bằng bạc, khung vàng, che rèm lụa. Trước cửa có một chiếc ghế dài bằng cẩm thạch, trải thảm. Đi đã mệt, Jafa ngồi xuống đấy, nghĩ về hoàn cảnh mình, về những chuyện mới đây, không biết ở Batđa đã xảy ra những gì trong lúc mình vắng nhà. Chợt, một bàn tay trắng nõn vén bức rèm che cửa sổ trên gác, rồi một thiếu phụ xách một chiếc thùng tưới nhỏ bằng vàng xuất hiện. Nàng như trăng rằm, khóe mắt thu hồn, đẹp vô song. Nàng tưới cho những bông hoa trước cửa sổ: hoắc hương, nhài kép, vạn thọ, đinh hương. Người nàng cân đối, đường nét hài hòa. Jafa thấy mê mẩn tâm hồn, ông đứng dậy, rạp đầu chào. Thiếu phụ tưới hoa xong, nhìn xuống và thấy Jafa. Nàng đã toan đóng cửa, lúc vào, bỗng đổi ý và ghé đầu qua cửa sổ hỏi:

— Nhà này của ông sao?

— Lạy Chúa! Không. Nhà này không phải là nhà của tôi, nhưng tên nô lệ ở cửa nhà nàng là nô lệ của nàng và đương chờ lệnh nàng.

— Nhà này không phải của ông, thì ông đứng đấy làm gì? Sao không đi đi!

Nàng liếc Jafa, đóng cửa và biến mất.

Tể tướng Jafa ngồi lỳ trên ghế, mong cửa sổ lại mở để được ngắm thiếu phụ lần nữa. Và, cứ mỗi lần định đứng dậy đi thì lòng lại bảo ngồi xuống. Cứ thế cho đến chiều tối, tâm hồn nặng trĩu, ông đành về nhà Atáp. Chàng thanh niên đang chờ ông ở cửa, thấy ông về mừng quá:

— Anh vắng nhà, em rất sốt ruột, lúc nào cũng nghĩ tới anh.

Rồi chàng ôm lấy ông mà hôn vào chỗ giao mi. Nhưng Jafa chẳng nói chẳng rằng, mơ mơ mộng mộng. Thấy mặt ông vàng võ đăm chiêu, Atáp nhìn chăm chú.

— Chú ạ - ông nói - từ lúc anh xa chú đến giờ, anh luôn bị nhức đầu, đêm qua lại ngủ áp đầu xuống tai nên buốt óc. Trong giáo đường, tín đồ cầu nguyện những gì anh cũng chẳng nghe. Tình hình sức khỏe của anh thực bi thảm.

Nghe thế, Atáp xúc động cho một tên nô lệ da trắng mời một lương y. Tên nô lệ đi và trở về với một lang y hay nhất Đamát, cũng là danh y vào bậc nhất của thời đại.

Cụ lang, một nhà đại hiền triết, lại chỗ Jafa đang nằm trên giường, lo sợ nhìn ông tận mặt, nói:

— Xin ngài đừng thấy có tôi đến mà lo sợ cho sức khỏe. Xin cho xem tay.

Cụ cầm lấy tay ông, bắt mạch, thấy yên ổn cả, mạch đập tốt. Cụ đoán ra căn bệnh: người đau ốm tương tư đây mà! Vì có Atáp nên cụ không tiện nói. Kín đáo và lịch sự, cụ dùng một tờ giấy kê đơn, nhẹ nhàng giấu xuống dưới gối Jafa mà bảo:

— Thuốc dưới đầu ngài. Tôi kê một đơn thuốc tẩy, uống sẽ khỏi.

Nói xong từ biệt Jafa để đi chữa cho những bệnh nhân khác. Atáp tiễn ra đến cổng, hỏi:

— Thưa, có gì vậy?

— Tôi đã viết trên giấy.

Nói rồi cụ ra đi. Atáp trở lại với Jafa, ông vừa ngâm xong đoạn thơ:

“Một hôm, một vị thầy thuốc đến với tôi, cầm tay, bắt mạch. Tôi nói: cầm tay làm gì, lửa trong tim cơ mà!

Ông bảo: trộn nước hoa hồng với nước của miệng lưỡi người ta mà uống, và đừng nói với ai.

Tôi đáp: nước hoa hồng, tôi quen lắm. Đây là nước ở những gò má đã làm thương tổn trái tim tôi.

Nhưng, thưa nhà hiền triết! Tôi làm thế nào có được nước miệng lưỡi người ta? Làm thế nào nguội đi lửa đang bùng cháy trong tôi?

Vị hiền triết bảo tôi: ông đang yêu đây mà!

Tôi đáp: phải.

Ông ta bảo: cách chữa duy nhất là có nàng ở đây.”

Atáp chỉ còn nghe được câu cuối mà chàng không hiểu, chàng đến ngồi ở đầu giường Jafa hỏi xem cụ lang đã nói gì và cho đơn thế nào.

— Cụ có viết mấy chữ đặt dưới gối đây.

Atáp lấy ra đọc. Đơn thuốc viết thế này:

“Nhân danh đức Ala chữa bệnh, vị thánh sư, đơn này kê: Ba đồng cân sự hiện diện của người yêu trộn với một chút khôn ngoan sợ bị kẻ ghen ghét rình mò, rồi ba đồng cân sum họp tuyệt vời trong sáng với một chút vắng mặt, cách xa…”

Atáp không nhịn được cười, nhìn Jafa mà rằng:

— Anh ơi, cụ lang thật là vĩ đại, và sự khám phá của cụ cũng thật là vĩ đại. Cụ thấy anh ốm tương tư. Vậy xin cho biết anh nhớ thương ai nào?

Jafa cúi đầu, không đáp. Atáp thấy không được tin cậy, tỏ ra buồn lắm:

— Anh không là bạn của em nữa sao? Không còn là linh hồn trong thể xác ở cái nhà này, và đã bốn tháng, giữa anh và em không có lòng thương mến, tình bằng hữu, những câu chuyện tâm tình sao? Sao nỡ giấu em? Em buồn, sợ anh một mình, không ai dìu dắt trong câu chuyện tế nhị này. Anh là một khách lạ, không phải người của đô thành. Em là người ở đây, có thể giúp anh đắc lực, làm cho anh hết băn khoăn lo lắng. Xin lấy đời em đã thuộc về anh, lấy tình bạn giữa hai ta mà van xin anh cho biết nỗi niềm bí ẩn.

Chàng cứ van nài như thế đến nỗi Jafa không đừng được. Ông ngẩng đầu và kể:

— Anh chẳng giấu chú lâu hơn điều làm anh bối rối. Từ nay anh chẳng trách những người tình phát ốm lên vì sốt ruột và lo lắng cho nhau. Và đây là câu chuyện không bao giờ có thể ngờ lại đến với anh. Không hiểu rồi sẽ ra sao. Thật khó xử, đến chết mất thôi!

Ông kể lại khi ngồi trên chiếc ghế đá hoa cương, cửa sổ trước mặt mở ra, một thiếu phụ xuất hiện, tuyệt đẹp, tưới cho vườn hoa nhỏ.

— Giờ thì lòng anh rạo rực, yêu nàng mất rồi - ông nói thêm - Nàng liếc nhìn xuống chỗ anh ngồi và đột nhiên đóng cửa sổ lại, cũng nhanh như khi nàng bị một người lạ bắt gặp không đeo mạng. Anh bây giờ không thể làm gì được vì bối rối và quyến luyến nàng quá, đến ăn uống cũng chịu. Ngủ thì cứ thức giấc hoài vì nhớ con người giờ đây đã ngự trị trong tim anh. Như thế đấy! Anh đã kể hết, không giấu gì đâu, chú Atáp ạ.

Chàng Atáp hào phóng nghe những lời ấy và hiểu được hết tầm quan trọng thì cúi đầu nghĩ ngợi một lúc lâu. Theo lời miêu tả ngôi nhà, cửa sổ, khu phố, người thiếu phụ nói đến đây chính là vợ chàng mà chàng yêu và được yêu lại. Nàng ở một ngôi nhà riêng với những nô lệ và thị tỳ riêng. “Ôi Atáp - chàng nghĩ bụng - chỉ còn có việc cầu cứu đức Ala tối cao, tối đại đầy quyền lực mà thôi. Từ đức Ala sinh ra, chúng ta lại trở lại với Người.”

Nhưng rồi lòng hào hiệp, tâm hồn cao thượng của chàng lại thắng ngay. Chàng nghĩ: “Trong tình bạn, ta không giống kẻ xây nhà trên cát, trên nước đâu. Ta sẽ dùng hết tấm lòng và tài sản cho vị khách của ta.”

Nghĩ vậy, chàng tươi tỉnh nói với khách:

— Xin anh cứ yên tâm. Em thề sẽ làm cho anh được toại nguyện. Em có quen gia đình thiếu phụ, nàng vừa ly hôn với chồng được mấy hôm. Em đi lo liệu việc này ngay đây. Anh cứ bình tĩnh, vui lòng chờ em về.

Chàng nói thêm đôi câu an ủi rồi mới đi. Chàng đến nơi vợ ở - thiếu phụ mà Jafa đã trông thấy - vào phòng tiếp khách nam giới, không thay quần áo, không nói với ai một lời, gọi một tên hoạn nô trẻ sai đi mời ông cụ nhạc tới.

— Thưa nhạc phụ - chàng nói - việc lành thôi. Đức Ala khi giáng phúc cho tín đồ cũng chỉ luôn cho họ con đường phải theo. Đường của con, con đã tìm được. Lòng con hướng tới La Mêc. Con ước ao đến đó thăm ngôi nhà đức Ala, hôn lên tảng đá đen ở Kaba thiêng liêng, sau đó đi En Mêđina thăm mộ đức Sứ giả - cầu chúc Ngài bình an. Con định đi hành hương đến những nơi ấy trong năm nay để trở về thành một “haji”, một tín đồ hoàn hảo. Trước khi đi, con không muốn để lại một sự quyến luyến, một món nợ, một sự ràng buộc nào khiến con phải bận tâm, vì ai mà biết được ngày mai số phận mình sẽ ra sao. Cũng vì thế, con mời nhạc phụ đến để trao tờ ly hôn giữa con và con gái nhạc phụ.

Ông cụ nghe nói, xúc động đến tái người:

— Atáp con ơi, cái gì buộc con phải làm thế? Dù con có đi vắng bao lâu chăng nữa, vợ con vẫn là của con, là vật sở hữu thuộc quyền của con cơ mà. Không có gì buộc phải ly hôn cả, con ạ!

Nước mắt ròng ròng, Atáp đáp:

— Nhưng con đã thề rồi. Chạy sao khỏi số!

Người cha thiếu phụ bối rối và buồn lắm, còn thiếu phụ thì như sống dở, chết dở, hồn bơi trong đêm tối, trong đắng cay đau khổ. Nàng yêu Atáp từ bé, yêu vô hạn!

Báo với nhạc phụ xong, Atáp về bảo Jafa:

— Anh ơi, em đã thu xếp xong. Đức Ala giúp em thành công. Cưới nàng bây giờ dễ thôi. Anh vui đi!

Jafa thấy hết khổ sở. Ông ăn uống ngon miệng và cảm ơn Trời. Atáp lại bảo:

— Em sẽ nói lại chuyện cưới xin. Muốn dễ dàng cho em, không được để cha nàng biết anh là người nước ngoài. Đừng để ông cụ mỉa em: “Này Atáp, thế từ bao giờ những ông bố gả con gái cho người ngoại bang, cho những người không quen biết thế?” Em muốn người bố thiếu phụ biết đến anh trong hoàn cảnh có lợi nhất cho anh. Muốn thế, em cho dựng lán trại ở ngoại ô, có thảm gối đệm cùng nhiều đồ vật khác thật sang, và cả một đàn ngựa nữa. Anh ra khỏi nhà này đừng để ai biết, đến ở những lán trại ấy, coi như lán trại đi đường của anh. Rồi anh vào thành phố cho thật sang trọng đường hoàng. Còn em, em sẽ phao tin trong khắp đô thành rằng anh là một nhân vật lớn ở Batđa, thậm chí là quan Tể tướng Jafa An Bacmaki nữa, và rằng anh vâng mệnh đức Giáo chủ đến đây. Em sẽ đi báo với ông tỉnh trưởng và các quan chức của Đamát, họ sẽ nghênh tiếp anh theo nghi lễ. Anh sẽ lựa ý mà nói và xử sự với mọi người theo quan tước của họ. Em cũng đến chỗ lều anh đóng, và anh sẽ nói với tất cả thế này”

— Bản quan đến quý tỉnh để thay đổi không khí và kén một người nội trợ. Nghe nói hoàng thân Am có một tiểu thư nhan sắc, nhờ các vị đánh tiếng hộ cho.

Làm theo kế ấy, nhất định anh sẽ thành công.

Atáp nói thế với vị khách, chính là Jafa An Bacmaki mà chàng vẫn không biết tên, không biết địa vị. Chàng hành động như vậy chỉ vì ông là khách của chàng và đã trở thành một người bạn. Atáp vốn có một tâm hồn hào phóng, cao thượng không tiền khoáng hậu trên hoàn vũ này. Còn Jafa, nghe bạn nói, liền đứng dậy, cầm tay Atáp định hôn. Atáp đoán trước, rút ngay tay lại. Jafa vẫn tiếp tục giấu tên, giấu địa vị Tể tướng, giấu mình là người đứng đầu dòng họ Bacmaki. Ông nồng nhiệt cám ơn Atáp. Đêm ấy cả hai cùng ngủ chung giường. Hôm sau từ tinh mơ, cả hai cùng dậy, cùng tắm rửa và cầu kinh rồi cùng đi ra khỏi thành phố.

Atáp chuẩn bị những chiếc lều và mọi thứ cần thiết về ngựa, lạc đà, lừa, nô lệ, những chiếc hòm chứa quà tặng để được phân phát và những chiếc thùng to đầy những túi vàng, túi bạc. Chàng bí mật gửi đi rồi tìm Jafa mặc cho ông chiếc áo Tể tướng hết sức sang trọng đắt tiền. Trong chiếc lều chính giữa, chàng cho dựng một chiếc ngai Tể tướng, mời ông lên ngồi. Chàng không biết rằng người mà chàng gọi là Jafa lại chính là Jafa thật sự, con cụ Yahia, thuộc dòng họ Bacmaki. Xếp đặt xong đâu đấy, chàng cho mấy tên nô lệ đến thưa với tỉnh trưởng Đamát là có Tể tướng Jafa khâm mạng đức Giáo chủ đến. Lập tức, ông tỉnh trưởng cùng quan chức và thân hào trong tỉnh kéo nhau ra nghênh tiếp, phủ phục xuống nói:

— Vì không được biết trước, nên không kịp sửa soạn lễ đón xứng với địa vị của ngài.

Jafa nói với vị tỉnh trưởng:

— Không sao! Cầu Chúa cho ngài thêm sức khỏe! Tôi đến đây chỉ để thay đổi không khí và thăm thành phố thôi. Vả lại tôi chỉ ở một thời gian ngắn đủ để cưới vợ. Tôi nghe đồn hoàng thân Am có một tiểu thư, nhờ ngài làm mối giúp.

— Tôi xin sẵn lòng. Vừa đúng lúc chồng cô mới ly hôn để đến Hetja hành hương. Khi thời hạn hợp pháp qua đi, không có gì ngăn trở việc đính hôn của quý chức.

Ông từ biệt Jafa đến ngay nhà hoàng thân, mời đến khu lều của Tể tướng. Hoàng thân nhận lời. Jafa cho lệnh đem áo lễ và những túi vàng đến để phân phát. Pháp quan và những người làm chứng được mời làm giấy hôn thú. Jafa cũng cho biết giấy để hồi môn và tiền tuất của thiếu phụ là mười hòm báu vật và mười túi vàng. Ông đem những tặng vật lớn nhỏ ra, và với tính hào phóng của một người dòng họ Bacmaki, chia cho tất cả mọi người giàu nghèo có mặt, khiến ai cũng hể hả. Hôn thú được viết trên lụa satanh, xong Tể tướng cho gọi nước đường và cho bày bàn tiệc linh đình. Mọi người rửa tay, ăn uống, ăn xong tráng miệng bằng hoa quả, nước mát.

Mọi việc hoàn tất. Vị tỉnh trưởng Đamát nói với Jafa:

— Tôi xin sửa soạn một ngôi nhà để ngài tạm nghỉ và tiếp đón phu nhân.

— Không được đâu. Tôi phụng mệnh đức Giáo chủ đến đây và phải đưa phu nhân về Batđa ngay để tổ chức hôn lễ tại đấy.

Hoàng thân nói:

— Ngài vào để làm hôn lễ, ngài đi xin tùy ý.

— Hôn lễ thì không làm được. Tôi phải may áo cưới cho tiểu thư, may xong hôm nào tôi phải đi hôm đó.

— Thế thì cũng được.

Áo cưới may xong, mọi việc đâu vào đấy, hoàng thân cho đưa kiệu ra để tiểu thư vào ngồi. Đoàn người đi về phía khu lều rất đông. Ở đây người ta chia tay nhau để lên đường về Batđa. Jafa cưỡi ngựa, tiểu thư đi kiệu. Tùy tòng tấp nập nghiêm trang.

Họ đi mãi, tới một nơi gọi là Timat, cách Đamát nửa ngày đường, Jafa ngoảnh nhìn lại, thấy xa xa về phía Đamát, một kỵ sĩ đang phi đến. Ông cho dừng cả đoàn xem có chuyện gì. Thì hóa ra là Atáp, vừa thúc ngựa, vừa kêu: “Xin cứ đi, đừng dừng lại!” Chàng lại gần Jafa, ôm hôn mà rằng:

— Ngài đi rồi tôi bình tâm sao được! Anh ơi, thà em đừng gặp anh, đừng biết anh. Giờ, thiếu anh, em không chịu nổi.

Jafa cảm ơn, nói:

— Anh hàm ân chú nhiều quá, không sao quên được. Cầu đức Ala cho chúng mình sớm sum họp, và sẽ chẳng bao giờ phải lìa nhau. Người là đấng Toàn lực và muốn gì là được nấy.

Jafa xuống ngựa, cho trải một tấm thảm lụa rồi ngồi xuống cạnh Atáp. Người ta bưng đến một con gà rán, mấy con gà giò, những món ăn tráng miệng bằng quả khô, mứt khô và chà là chín. Uống nước xong, hai người lại lên ngựa.

— Chú ơi - Jafa nói - giờ thì chúng mình, ai từ đâu đến, giờ trở lại nơi ấy luôn thôi.

Atáp ôm chặt Jafa vào ngực, hôn vào chỗ giao mi:

— Anh Hatxân ơi, gửi thư cho em luôn nhé. Đừng để em quá buồn vì phải xa anh lâu. Có chuyện gì xảy ra cho em biết tin ngay để em thấy như được cạnh anh.

Họ còn nói với nhau nhiều, rồi mới chịu chia tay, mỗi người một ngả.

Đây, lại nói về người vợ mới cưới của Jafa. Khi thấy lạc đà và đoàn người dừng lại, nàng ló đầu ra ngoài kiệu, thấy Atáp ngồi trên thảm cạnh Jafa. Hai người ăn uống rồi chia tay. Nàng tự nhủ: “Lạy Chúa! Đây là anh Atáp của ta, còn người kia là kẻ đã nom thấy ta nơi cửa sổ, lại bị ta đánh rớt nước xuống đầu khi tưới vườn cây nhỏ. Nhất định ông ta là bạn của chồng mình. Ông ta say mình, nói lại với Atáp, miêu tả mình, tả lại nhà mình. Lòng hào hiệp và tâm hồn cao thượng của chàng đã thắng thế. Chàng bày ra chuyện ly hôn để ông này có thể lấy được mình.”

Nghĩ vậy, nàng khóc, than vãn về việc đã xảy ra khiến nàng phải xa người chồng yêu dấu, xa cha mẹ, xa thành phố của mình. Nàng nhớ lại thuở ấu thơ, nước mắt chảy ròng ròng, và ngâm mấy câu thơ:

“Nhớ lại những nơi tôi đã yêu, những cảnh đẹp đã mắt, tôi khóc. Ôi, đừng trách người tình, nếu một ngày nào đó anh ta phát điên phát dại.

Vì những nơi, những cảnh ấy có bóng người thân. Nghĩ tới họ, êm ái xiết bao!

Những ngày được sống với người thân, với bằng hữu, cầu Chúa giữ cho đừng mất. Và mong sao hạnh phúc đoàn tụ chúng ta trong một ngôi nhà.”

Nàng khóc nấc lên, rồi lại nhớ tới mấy câu thơ khác:

“Chàng hỡi, em đã trao hết tâm hồn cho chàng, xin chàng trở lại đi.

Tôi định rứt chàng khỏi tay ông, nhưng tôi bất lực.

Ông hãy thương lấy cái phần còn lại của một cuộc đời đã hy sinh cho ông. Làm sao cho lúc lâm chung, tôi có thể mở mắt nhìn đời.

Tôi không lạ nếu các ông bị nguy khốn cả. Lạ là thấy số phận chàng lệ thuộc vào một kẻ khác.”

Về phần Tể tướng Jafa thì khi đoàn lữ hành lại lên đường, ông đến chỗ chiếc kiệu và nói với cô dâu mới:

— Nàng giết tôi rồi, hỡi nữ chúa trong kiệu!

Nàng nhìn ông dịu dàng, khiêm tốn:

— Đáng lẽ tôi không nên nói với ông. Tôi là vợ Atáp, nổi tiếng về tính hào phóng và lòng tận tụy. Nếu còn chút ý thức làm người, ông sẽ làm cho chàng cái điều chàng đã làm cho ông hết dạ hết lòng.

Jafa nghe xong, lòng dạ rối bời, nhưng hiểu được tình cảnh, ông hỏi:

— Thế ra nàng là vợ của Atáp sao?

— Vâng, chính tôi là người ông đã nom thấy hôm nào nơi cửa sổ, và đã xảy ra những chuyện như ông biết. Rồi ông mến tôi, rồi ông đem kể hết với chàng và chàng ly dị. Rồi, trong khi chờ ngày luật pháp cho phép ông cưới tôi, chàng đã chuẩn bị tất cả khiến tôi khổ sở thế này. Tôi đã nói rõ, chỉ chờ ông xử sự sao cho phải đạo làm người.

Nghe mấy lời, Jafa khóc nức nở:

— Từ đức Ala mà ra, chúng ta lại trở về với Người. Nàng ơi, từ nay ta không được phép chạm tới nàng. Trong tay ta, nàng là một vật ký thác thiêng liêng, cho đến ngày nàng về tới nơi nàng muốn.

Rồi ông nói với một tên đầy tớ:

— Ta giao cho ngươi gìn giữ cô chủ!

Và họ tiếp tục đi, đi mãi, suốt ngày suốt đêm.

Nói về Giáo chủ Harun An-Rasít, ngay sau khi Jafa vừa đi, ông thấy khó chịu và buồn vì vắng vị đại thần. Ông sốt ruột chỉ muốn được gặp lại ngay Tể tướng. Nghĩ tới những điều kiện Jafa không thể thực hiện được, buộc phải lang thang qua những nơi sa mạc, qua những nơi vắng vẻ đìu hiu, xa quê hương đất nước, Giáo chủ hối tiếc. Ngài cho người đi tìm khắp nơi. Không có tin tức gì, ngài đành ngồi mà chờ.

Khi Jafa và đoàn người gần tới Batđa, ngài được tin, vui lắm. Ngài đi đón, gặp mặt, ôm chặt lấy mà hôn, rồi cùng về cung. Giáo chủ mời Tể tướng ngồi cạnh, bắt kể lại từ đầu. Jafa tuân lệnh. Giáo chủ ngạc nhiên hết sức:

— Ualali! Vắng ngươi, ta thấy buồn quá. Giờ ta nóng lòng muốn biết bạn ngươi. Còn người thiếu phụ trong kiệu, theo ta, ngươi nên ly hôn ngay, cho một người thân cận đưa về, vì nếu bạn ngươi thấy ngươi là một kẻ thù thì sẽ trở thành người thù của chúng ta, còn nếu thấy ngươi là một người bạn, thì cũng sẽ trở thành bạn của chúng ta. Chúng ta sẽ mời y đến với chúng ta. Chúng ta sẽ gặp y, sẽ có cái thú nghe y nói, và sẽ cùng vui với nhau. Một con người như thế, không nên coi thường. Chúng ta sẽ được một bài học lớn và nhiều điều bổ ích khác về lòng hào hiệp của y.

— Thần xin lĩnh ý!

Ông xếp đặt cho thiếu phụ một ngôi nhà cực kỳ sang trọng trong một khu vườn tuyệt đẹp, cho một đoàn nô lệ và đầy tớ đến hầu hạ. Ông không bao giờ vào ngôi nhà ấy, cũng không bao giờ tìm gặp nàng. Ngày nào cũng cho người đến thăm nom, nói cho biết sắp đưa nàng hồi hương, vợ chồng đoàn tụ. Mỗi tháng ông đưa một ngàn đina chi tiêu. Đấy là về chuyện Jafa, Giáo chủ và người thiếu phụ trong kiệu.

Còn về Atáp thì mọi việc lại xoay ngược hẳn. Trước khi chàng từ biệt Jafa, lại có những kẻ ghen ghét lợi dụng việc này để hãm hại chàng. Họ thưa với vị tỉnh trưởng Đamát:

— Thưa ngài, không hiểu sao ngài không để mắt đến Atáp. Ngài há không biết Jafa là bạn y, rằng khi bọn chúng tôi trở về rồi thì y chạy theo Jafa đến tận Timat để từ biệt. Lúc ấy Jafa hỏi: “Atáp hỡi, ta có thể giúp chàng được gì?” Y đáp: “Em cần một sắc chỉ của Giáo chủ cắt chức của tỉnh trưởng Đamát”. Jafa đã hứa. Vậy thì tốt nhất ngài nên vời y đến ăn bữa sáng, trước khi y mời ngài đến dùng bữa tối. Đây là một dịp tốt, và ai tiến công, người ấy sẽ thắng.

Viên tỉnh trưởng gật đầu:

— Các vị nói phải. Vậy bắt ngay hắn cho tôi.

Họ kéo đến nhà Atáp, lúc ấy vẫn bình tâm, không hề ngờ đến một âm mưu. Họ mang kiếm, gậy, ập vào bắt, đánh đập chàng máu me đầy người rồi lôi đến trước viên tỉnh trưởng. Ông này cho lệnh cướp bóc nhà cửa, nô lệ, tài sản và cả gia đình chàng rơi vào tay bọn cường bạo.

— Tôi có tội gì vậy? - Atáp hỏi.

— Đồ mặt dày - họ đáp - mi không biết gì về công lý của Chúa sao? (Hãy xưng tụng Người!) mà lại dám phạm đến vị tỉnh trưởng Đamát, chủ và cha của mọi người, để rồi sau đấy có thể ngủ yên trong nhà đấy hẳn?

Người ta ra lệnh cho đao phủ chặt ngay đầu Atáp. Đao phủ xé một miếng áo của Atáp để bịt mắt chàng. Y đã kề dao vào cổ nạn nhân, thì bỗng một vị quan lên tiếng:

— Ôi ngài tỉnh trưởng, xin đừng vội chém đầu người này. Tục ngữ có câu: “Kiên nhẫn thành công, vội vàng hỏng việc”. Xin ngài chớ vội. Có thể những người buộc tội anh ta nói dối. Mấy ai không ghen ghét? Bất công giết người, có thể phải hối. Và nếu như Tể tướng Jafa biết được việc xử sự của ngài, liệu ngài có dám chắc giữ được cái đầu mình không?

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 902, nàng tiếp:

Tỉnh trưởng Đamát, như tỉnh giấc mơ, giơ tay ra hiệu ngừng lệnh hành hình. Ông chỉ buộc cổ Atáp đưa giam vào ngục. Atáp suốt ngày đêm than khóc, cầu xin đức Ala làm chứng mà giải thoát cho. Cứ như thế trong ba tháng liền. Một đêm thức giấc, chàng đi lại trong nhà giam theo chiều dài của chiếc dây buộc cổ. Chàng không thấy tên cai ngục đâu. Tên này, tối qua đem bánh và nước vào, quên không khóa cửa. Cửa hé mở, có le lói ánh sáng lọt vào. Atáp mừng quá, thấy gân sức như căng lên, ngước nhìn về phía trời Ala. Chàng gắng hết sức bẻ đứt dây buộc cổ, bước ra. Chàng cẩn thận lần bước qua khu nhà giam đến được chỗ cổng ra phố. Chàng sờ thấy chìa khóa treo ở góc, mở cổng không một tiếng động và trốn đi. Bóng tối của Chúa che chở cho chàng suốt đêm đến sáng. Cổng thành mở, chàng trà trộn vào đám dân chúng nhanh chân theo hướng Alep. Đi rất lâu mới tới nơi. Chàng vào trong giáo đường chính và thấy một nhóm khách lạ đương chuẩn bị đi xa. Chàng hỏi xem họ đi đâu.

— Đi Batđa - họ đáp.

— Thế thì cho tôi đi theo với - Atáp mừng rỡ reo lên.

Chàng được nhập bọn và sau hai mươi ngày đi đường, họ đến Kupfa, lại tiếp tục đi cho tới Batđa. Đây là một thành phố có nhà cao chọc trời, nhà rộng có vườn thanh nhã, có những nhà bác học, những kẻ ngu đần, những kẻ khốn cùng, những người sang trọng, nhiều người tốt bụng, lắm kẻ xấu xa. Atáp mình bận chiếc áo rách, đầu đội chiếc khăn tã, râu xồm xoàm, tóc xõa tận mắt, tình cảnh thật đáng thương. Chàng thấy một giáo đường thì vào ngay, ngồi núp một xó nghỉ tạm vì đã hai ngày không được ăn uống gì. Bỗng chàng thấy một tên du đãng ăn xin ở các nhà thờ đến ngồi ngay trước mặt. Hắn bỏ một cái túi từ trên vai xuống, mở lấy ra một cái bánh, một con gà giò, lại một cái bánh, rồi mứt kẹo, rồi một quả cam, rồi những quả ô liu, những chiếc bánh ngọt ướp chà là, rồi một quả dưa chuột. Tên du đãng thản nhiên đánh chén bữa ăn cực kỳ ngon lành ấy, còn Atáp cứ ngồi nhìn, thèm một miếng gà giò, một mẩu bánh, một khoanh dưa chuột ngon lành, mắt cứ ánh lên, khiến tên du đãng phải để ý. Atáp nước mắt giàn giụa. Tên du đãng nhìn chàng, gật gù, nuốt nước miếng trong miệng mà rằng:

— Này lão râu xồm bẩn thỉu kia, sao cứ như cái bọn lạ mặt và lũ chó đói, cứ nhìn chằm chằm vào miệng ông chủ đang ăn thế? Thề có đức Ala, dù nước mắt ngươi có chảy đầy cả con sông Nin Ai-cập, đầy tất cả các đại dương sâu thẳm, ta cũng không muốn cho ngươi một mẩu bánh ta đang chén đâu. Muốn ăn gà trắng, bánh nóng, cừu non, bánh kẹo đủ loại, hãy đến cổng nhà Tể tướng Jafa, con ngài Yahia thuộc dòng họ Bacmaki ấy. Vừa rồi, ở Đamát, Tể tướng có được một anh chàng tên là Atáp tiếp đón ân cần nên nhớ ơn mà hào phóng như thế. Trước khi đi ngủ, hoặc vừa thức giấc là ngài nghĩ đến anh ta.

Nghe tên du đãng có cái túi chật ních thức ăn nói vậy, Atáp ngước mắt nhìn trời, lẩm bẩm:

— Hỡi Người mà ý định khôn lường! Giờ Người lại gieo ân huệ xuống cho kẻ tôi tớ của Người.

Chàng đọc mấy câu thơ:

“Việc của ngươi, nếu thấy rối bời

Cứ gửi gắm cho Đấng Hóa công.

Rồi bình tĩnh ngồi xuống cạnh nỗi phiền

Mà đẩy cho xa ý nghĩ tăm tối”

Chàng đến một hiệu bán giấy, xin một mảnh giấy, mượn bút viết mấy chữ:

“Đây là thư của em Atáp. Đức Ala biết rồi đấy. Dù có cả thế giới trong tay cũng đừng tự hào, vì có ngày bị quật ngã, mà cô đơn trong khốn cùng với số phận đắng cay. Em nghèo, em khổ, em gặp vận hạn, em đói, em khát, em đã làm một cuộc hành trình quá dài. Tâm hồn và thể xác em giờ rũ ra, anh có thấy cũng không nhận ra được em nữa. Thế mà đến đây, lại được gặp anh. Mong anh bình an!”

Chàng gấp lại, trả bút và cảm ơn. Chàng hỏi dinh cơ của Jafa ở đâu, người ta chỉ cho. Chàng tìm đến, đứng trước cửa, không dám vào. Bọn lính gác thấy chàng im lặng không nói lời nào, họ cũng không nói gì. Chàng đang lúng túng thì một viên quan thị áo rất sang có dát vàng, qua đấy. Atáp lại gần, hôn tay mà rằng:

— Thưa ngài, sứ giả của chúa Ala - cầu chúc cho Người bình an - có nói: “Người làm trung gian cho một việc thiện thì cũng là người làm việc thiện vậy, và thuộc hàng ngũ những bậc có phúc của Chúa trên thiên đình.”

Viên quan thị hỏi:

— Thế anh cần gì?

— Tôi muốn nhờ ngài đưa lá thư cho chủ nhân nhà này và nói có em là Atáp chờ ngoài cửa.

Chàng vừa dứt lời thì viên quan nổi giận đùng đùng, mắt long sòng sọc, thét:

— Đồ nói láo, đồ vô liêm sỉ! Mi dám xưng là em cụ lớn Jafa à?

Sẵn cái gậy bịt vàng trong tay, y quật luôn vào mặt Atáp. Máu chảy, chàng ngã vật xuống đất, vì chàng đã quá mệt, đói, lại khóc nhiều. Nhưng như đã viết trong Kinh Thánh: “Đức Ala đã đặt sẵn tính thiện trong lòng một số nô lệ như đã đặt sẵn tính ác trong lòng một số khác”. Vì thế, một viên quan thị thứ hai từ xa thấy việc xảy ra, đến gần viên quan thứ nhất, tức giận và bất bình với y, và đầy lòng thương cảm với Atáp. Viên thứ nhất lên tiếng:

— Ông có nghe hắn tự nhận là em quan tể tướng Jafa không?

— Ôi, con người độc ác, con đẻ của sự độc ác, nô lệ của sự độc ác! Đồ chết tiệt! Đồ chó lợn! Thế Jafa là đức Sứ giả của chúng ta sao? Ông ta không là giống người như chúng mình à? Tất cả mọi người không là anh em có cha mẹ chung là Ađam và Eva chăng? Nhà thơ đã chẳng nói đó là gì:

“Cứ so sánh với nhau thì mọi người đều là anh em cả.

Cha chung là Ađam, mẹ chung là Eva.

Con người chỉ khác nhau ở chỗ tốt nhiều hay ít trong lòng mà thôi.”

Nói rồi ông cúi nâng Atáp dậy và đặt chàng ngồi, lau dòng máu chảy trên mặt chàng và rửa vết máu, giũ bụi ở quần áo chàng. Ông hỏi:

— Nào, xem anh cần việc gì nào?

— Tôi chỉ cần đưa mảnh giấy này đến tận tay Jafa.

Viên hoạn quan nhân từ cầm lấy mảnh giấy, vào phòng Jafa. Ngài đương ngồi giữa các vị tướng tá, bà con, bè bạn. Mọi người đang cạn chén, ngâm thơ, nghe đàn hát. Tể tướng nâng cốc, nói với mọi người chung quanh:

— Thưa tất cả các vị tập họp ở đây, vắng mặt không phải là xa lòng đâu các vị ạ. Chẳng gì làm tôi quên được chú Atáp. Thật là con người đẹp nhất của thời đại và của thế hệ chú ấy. Chú đã tặng tôi nào là ngựa quý, nào là nô tì, trắng có, đen có, nào là thiếu nữ, lụa là, và biết bao vật sang trọng làm của riêng cho bà vợ của tôi. Không có chú ấy, tôi đã nguy khốn rồi, không gì cứu vãn nổi. Chú ấy là ân nhân của tôi mà chẳng hề biết tôi là ai, nghĩa hiệp, vô tư, không mảy may vụ lợi.

Viên quan thị nghe thế, lòng hân hoan tiến lên, kính cẩn đưa trình mảnh giấy. Tể tướng cầm đọc, thấy choáng váng như vừa uống phải thuốc độc, không còn biết mình nói gì, làm gì nữa. Ngài ngã sấp, tay vẫn cầm chiếc cốc pha lê và mảnh giấy. Chiếc cốc vỡ tan tành, mảnh cốc bắn vào trán, máu chảy, mảnh giấy rơi ra. Viên quan thị sợ hãi, chạy đi kêu cứu.

Bạn bè kéo đến, tìm cách cầm máu và kêu lên:

— Chỉ có thể kêu cầu đức Ala tối uy, tối đại. Bọn tôi tớ khốn kiếp đều giống nhau là làm vẩn đục niềm vui của vua chúa. Đứa nào viết mảnh giấy, nên đưa đến viên chánh án, căng nọc đánh cho năm trăm gậy rồi tống vào ngục.

Thế là bọn tôi tớ chạy đi lùng bắt kẻ viết. Atáp nhận ngay là mình. Chàng bị lôi đến vị pháp quan, bị đánh năm trăm trượng, còn bị thích vào xích: “tù chung thân”. Và chàng Atáp lại vào tù, ở đấy hai tháng, chẳng ai biết tông tích ra sao.

Sau hai tháng, Giáo chủ Harun An-Rasít sinh con trai nên phát chẩn cho người nghèo, ân thưởng cho quan lại, đại xá cho tù nhân. Atáp nhân thế mà được tha.

Atáp ra khỏi ngục, ốm o, đói rách. Chàng ngước nhìn trời kêu:

— Chúa ơi, bao giờ con cũng biết ơn Người!

Chàng nức nở tiếp:

— Con đau khổ thế này chắc hẳn là trước kia đã phạm một lỗi lầm nào đấy. Đức Ala vẫn ban ơn cho con, thế mà con không biết vâng lời, lại còn phản ứng lại. Con đã sa đọa, đã hành động bỉ ổi quá nhiều, xin tha thứ cho con.

Chàng còn khóc nữa và nghĩ bụng: “Ta làm gì bây giờ? Nếu về quê thì ốm o như ta, chết giữa đường mất. Nếu may mà đến được thì yên làm sao với viên tỉnh trưởng Đamát? Ở lại đây, đi ăn xin cùng lũ hành khất thì ai cho nhập bọn vì có ai biết mình. Đành phó mặc số phận cho Chúa! Thế là cái gì cũng ngược ý ta.”

Chàng đi về phía một giáo đường, ở đấy cho đến trưa, bụng càng cồn cào nhưng quyết không ngửa tay xin ai cho đến tối. Chàng ra khỏi giáo đường, đi lang thang ngoài phố, cuối cùng đến một căn nhà trống đổ nát. Chàng vào định ngủ một giấc cho qua đêm. Trời tối mịt, chàng vấp và ngã sấp xuống. Sờ vật làm mình vấp ngã thì ra là một thây người mới bị giết, hung khí còn ném dưới đất, bên cạnh. Atáp vội vàng đứng lên, mấy mảnh áo quần rách máu me đỏ lòm. Chàng lặng người, lưỡng lự không biết nên làm thế nào, đứng đấy hay chạy đi. Vừa lúc ấy, vị pháp quan với bọn tuần cảnh kéo qua, chàng lớn tiếng gọi:

— Các ông ơi, vào đây mà xem!

Họ đem đuốc vào soi, thấy người bị giết, con dao bên cạnh, và Atáp khốn khổ ở phía đầu tử thi, áo quần rách rưới lại dính máu. Họ hô hoán:

— Đồ khốn nạn! Mi giết hắn!

Atáp không nói gì, thế là họ túm lấy chàng. Vị pháp quan truyền:

— Trói hắn lại, tống giam vào ngục. Chờ ta làm tờ bẩm lên Tể tướng Jafa. Ngài cho giết, chúng ta sẽ giết.

Hôm sau, lục sự viết tờ bẩm lên Jafa như sau: “Chúng tôi vào một ngôi nhà sụp đổ, gặp một tên sát nhân. Chúng tôi hỏi, y im lặng, tức thú nhận đã giết. Lệnh của ngài thế nào?” Tể tướng cho xử tử. Người ta lôi Atáp ra khỏi ngục, dẫn đến một nơi có giá treo cổ, có đoạn đầu đài, xé một mảnh áo rách của chàng để bịt mắt, rồi trao chàng cho đao phủ.

Đao phủ hỏi pháp quan:

— Thưa ngài, tôi chặt đầu chứ?

— Được, chặt đi!

Đao phủ vung gươm sáng loáng một vòng, sắp khai đao thì bỗng phía sau có tiếng nói: “Hãy ngừng tay”. Đấy là tiếng của vị Tể tướng vừa đi du ngoạn về.

Pháp quan đến, cúi lạy chào. Jafa hỏi:

— Sao ở đây tụ tập đông thế này?

— Dạ, để xem hành quyết một chàng trai Đamát mà hạ quan đã bắt được tối qua, trong một ngôi nhà đổ. Hạ quan đã hỏi ba lần về người bị giết dòng dõi quý tộc, cả ba lần y đều im lặng.

— Ồ, một người từ Đamát đến đây để bị thế này sao? Ualahi! Vô lý!

Ngài ra lệnh cho dẫn tên tử tù đến.

Jafa không nhận ra Atáp vì nét mặt chàng đã đổi khác. Chàng đã mất hết vẻ tươi tắn và dáng bộ đường hoàng.

Jafa hỏi:

— Chàng thanh niên này, người xứ nào?

— Bẩm, tôi người Đamát.

— Ở ngay trong thành phố hay ở vùng lân cận?

— Ualahi! Thưa ngài, tôi ở ngay trong thành phố và sinh trưởng ở đấy.

— Thế có biết một người nổi tiếng hào hiệp, tên là Atáp không?

— Bẩm có. Tôi biết hắn khi ngài là bạn ở nhà hắn, hai người cùng đi chơi với nhau trong vườn. Tôi biết hắn khi ngài cưới vợ hắn, khi hai người chia tay trên đường Batđa, cùng uống với nhau trong một ly rượu.

— Đúng! Tất cả những điều anh nói về Atáp đều đúng. Nhưng từ khi xa tôi, chàng ra sao?

— Thưa ngài, chàng bị số phận đeo đuổi hoài.

Người tử tù kể hết lại, từ khi xa Jafa cho đến khi đao phủ suýt chặt đầu, và chàng đọc mấy câu thơ:

“Tôi là một nạn nhân của thời gian. Còn ngài, ngài sống trong vinh hiển. Lang sói tìm cắn nuốt tôi. Và ngài, sư tử, ngài ngồi yên đấy.

Ai khát đến đây, ngài đều cho uống. Lẽ nào tôi khát, ngài lại làm ngơ?”

Đọc xong, chàng kêu lên:

— Ôi, ngài Jafa, tôi nhận ra ngài rồi. Tôi là Atáp đây!

Jafa đứng dậy, thét lên một tiếng, chạy đến ôm lấy Atáp. Cả hai xúc động quá, lặng người hồi lâu. Khi bình tĩnh lại, họ ôm hôn nhau, hỏi nhau về những chuyện đã qua. Đang lúc kể lể, bỗng nghe một tiếng kêu, quay lại thấy một ông lão vừa đi vừa nói:

— Điều xảy ra, không nhân đạo chút nào!

Ông già râu hung hung đỏ, trên đầu có một chiếc khăn xanh. Jafa hỏi chuyện, ông nói:

— Xin tránh lưỡi đao cho người vô tội. Anh ta không giết đâu, chính tôi giết người trẻ tuổi đó.

Jafa ngạc nhiên:

— Lão giết à?

— Vâng!

— Tại sao? Giết một người có máu quý tộc, lão không sợ Chúa à?

— Người trẻ tuổi bị giết là sở hữu của lão. Lão đã nuôi dạy hắn. Ngày nào hắn cũng lấy tiền của lão tiêu xài. Đáng lẽ phải hết lòng với lão thì hắn lại kết bạn với bọn cha căng chú kiết, bỏ lão đi suốt ngày. Chúng ngạo nghễ khoe khoang đã rủ rê được hắn, cả cái thằng Ôđi - tên quét rác và Butrân - tên đóng giày.

Nỗi bực tức của lão cứ ngày một tăng. Lão khuyên đừng nên thế, hắn không nghe. Cho đến một buổi tối, lão bắt gặp hắn trong nếp nhà đổ với thằng Sumunsa bán cháo lòng. Lão thấy tối tăm mặt mũi và lão đã giết hắn cho thoát nợ. Lão im lặng cho đến hôm nay. Nhưng biết người ta sắp hành hình một kẻ vô tội, lão không đừng được nên đến đây giải cứu cho người ta. Xin chặt đầu lão. Giết người thì phải đền mạng. Nhưng hãy tha cho chàng thanh niên vô tội này.

Jafa nghe xong, nghĩ ngợi một lúc rồi nói:

— Trường hợp này không rõ. Đã không rõ thì không nên động thủ. Cầu Chúa cho lão được bình yên và được tha thứ!

Jafa cho ông già về.

Ngài cầm tay Atáp lại áp vào ngực mình, dẫn đến nhà tắm công cộng. Atáp rã rời, lại sức và tươi tỉnh, rồi theo Jafa đến cung Giáo chủ. Jafa vào, cúi lạy:

— Tâu Giáo chủ! Atáp hào phóng đã đến. Ở Đamát thần là khách của chàng, chàng đối xử rất kính cẩn, tốt bụng, hào hiệp, trọng thần hơn cả bản thân.

— Thế thì đưa y đến đây ngay.

Jafa dẫn vào. Người chàng còn yếu, run run và cảm động, tuy nhiên chàng vẫn tỏ được lòng kính cẩn, hào hứng đối với Giáo chủ. An-Rasít thở dài nói:

— Khốn khổ! Ta thấy ngươi tội quá.

Atáp khóc. Và khi Giáo chủ yêu cầu, chàng đã kể lại tất cả. An-Rasít nghe cũng thấy đau lòng và rơi nước mắt như Jafa vậy.

Giáo chủ bảo Atáp ngồi. Khi chàng kể xong, Giáo chủ hỏi Jafa:

— Bây giờ khanh định đối xử với chú em Atáp thế nào?

— Máu của thần là của chàng - Jafa đáp - Thần là nô lệ của chàng. Thần dành cho chàng mấy hòm có ba triệu đina vàng và ngựa nòi, kẻ hầu trai trẻ, nô lệ trắng, đen, thiếu nữ khắp miền và mọi thứ sang trọng khác cũng đáng giá ngần ấy tiền. Thần giữ chàng ở lại để sớm chiều được thù tiếp. Còn như việc người thiếu phụ thì đấy là việc riêng không dám tâu bày.

Giáo chủ hiểu ý, cho hai người lui về.

Jafa dẫn Atáp về nhà và bảo:

— Chú Atáp ơi, người vợ cũ yêu chú vẫn tiết sạch giá trong. Từ khi chúng ta xa nhau, anh chưa từng nhìn mặt nàng không che mạng…

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 904… nàng tiếp:

…Giờ thì anh đã hủy bỏ tờ hôn thú và trả chú bảo vật nguyên vẹn như khi chú gửi anh.

Thế là vợ chồng Atáp lại tái hợp, đằm thắm như xưa.

Còn viên tỉnh trưởng Đamát, kẻ đã gây ra mọi nỗi khổ đau cho Atáp thì Giáo chủ cho người đến bắt, trói lại mà giam vào ngục tối cho đến khi có lệnh mới.

Atáp ở Batđa mấy tháng liền hoàn toàn hạnh phúc với vợ, với Jafa bạn hiền, với Giáo chủ thân thiết. Chàng muốn ở đấy suốt đời, nhưng nhiều thư từ của bà con, bạn bè từ Đamát gửi đến tha thiết xin chàng trở về, khiến chàng nghĩ tới bổn phận phải về nước. Chàng xin phép Giáo chủ, ngài luyến tiếc mà chuẩn tấu. Và để tỏ lòng tri ngộ lâu bền, ngài phong cho làm tỉnh trưởng Đamát với tất cả ấn tín của chức vụ mới, lại cho một đoàn kỵ mã, la, lạc đà chở đầy tặng vật quý giá hộ tống đến tận Đamát. Cả thành phố cờ treo, đuốc sáng mừng Atáp, đứa con hào hiệp nhất của đô thành trở lại. Vì Atáp vốn được mọi tầng lớp trong dân chúng yêu mến, kính trọng, nhất là những người nghèo luôn khóc than khi chàng xa vắng.

Về viên tỉnh trưởng cũ, Giáo chủ có sắc lệnh thứ hai xử tử vì những bất công của y. Nhưng Atáp hào hiệp đã xin với Giáo chủ, ngài đổi án tử hình thành án biệt xứ chung thân.

Còn quyển sách thần, mà khi đọc Giáo chủ đã cười rồi khóc, thì không nói đến nữa. An-Rasít quá mừng vì thấy lại Tể tướng Jafa, quên đứt quá khứ. Jafa không đoán được quyển sách nói gì, cũng không tìm được người giải thích, nên đành không dám đả động tới. Vả chăng, mọi người đã sống trong hạnh phúc, trong thanh bình, trong tình bạn trong sáng, trong mọi niềm vui của cuộc sống thì còn biết đến nó làm gì?

*

- Tâu đức vua đầy hồng phúc! - Sêhêrazát tâu - những người biết chuyện Atáp hào phóng ở Đamát đã kể như thế đấy. Nhưng chuyện này không thấm vào đâu so với chuyện thiếp sắp kể hầu Bệ hạ, nếu thiếp đã không làm mệt Ngài ngự.

Vua Saria nói:

— Nàng nói gì vậy, Sêhêrazát! Chuyện nàng vừa kể thật bổ ích, đã sáng trong ta, khiến ta suy nghĩ. Ta sẵn sàng nghe tiếp, như trong ngày đầu.

Thế là Sêhêrazát kể:

*

VAI TRÒ NGÔNG CỦA BẬC THÁNH SƯ VỀ CHÂM NGÔN VÀ HÀI HƯỚC

Tâu đức vua muôn đời! Trong biên niên sử của các bậc hiền triết ngày xưa và trong các sách của những nhà thông thái được truyền đến chúng ta, có thuật lại rằng:

Thuở trước ở thành Lơke, nơi trú sở của những trò bông đùa trí xảo, có một anh chàng dáng người đần độn, bề ngoài có vẻ như một anh hề kỳ cục nhưng bên trong thật sắc sảo, linh lợi và khôn ngoan có một không hai, chưa kể rằng chắc chắn anh ta là người vui nhộn nhất, học thức nhất và tài trí nhất thời bấy giờ. Anh ta tên gọi Gôha, chẳng có nghề ngỗng gì mặc dầu nhờ sự tình cờ, anh ta kiếm được chức thuyết giáo tại các thánh đường.

Một hôm các bạn anh ta bảo:

— Này, Gôha! Cậu không thấy xấu hổ cứ kéo dài cuộc đời lười nhác và chỉ dùng ngón tay để bốc cơm lên mồm thôi ư? Cậu không nghĩ rằng đã đến lúc nên từ bỏ cuộc đời du đãng lang thang và sống như mọi người à?

Trước những lời ỷ eo đó, anh ta làm thinh không nói gì cả. Nhưng một hôm anh ta bắt được một con cò to đẹp, đôi cánh lộng lẫy đưa nó lên vút tận trời xanh, cái mỏ tuyệt diệu làm cho muôn chim khiếp vía, và đôi chân thẳng đứng nhỏ như hai cây huệ. Bắt được con cò, anh ta trèo lên sân thượng, trước đông đủ bè bạn đã trách mắng mình, lấy dao cắt hết đám lông cánh lộng lẫy, cái mỏ tuyệt diệu và đôi chân mảnh dẻ duyên dáng của nó rồi đá tung lên trời mà nói:

— Bay đi! Bay đi!

Các bạn anh ta hết sức bất bình, la lớn:

— Chúa Ala nguyền rủa cậu, Gôha à! Sao lại điên thế?

— Tớ khó chịu về con cò này. Nó làm tớ ngứa mắt vì nó không giống những con chim khác. Nhưng bây giờ thì tớ đã làm cho nó y như tất cả những con khác rồi.

Một hôm khác, anh ta nói với những người đang xúm quanh:

— Hỡi các tín hữu đang có mặt tại đây, các người có biết tại sao đức Ala đại độ tối cao - cầu chúc cho Ngài được muôn đời ca tụng - lại không chắp cánh cho lạc đà và voi không nào?

Mọi người cười ồ lên:

— Lạy Chúa! Chúng tôi không rõ. Còn anh vốn tinh thông khoa học, chẳng điều bí ẩn nào che được mắt anh. Anh hãy giảng giải cho chúng tôi học hỏi nào!

— Được, ta nói các người rõ. Nếu lạc đà và voi có thêm đôi cánh thì, với tất cả sức nặng của chúng, khi chúng sà xuống những bông hoa trong vườn các người, chúng sẽ làm gãy nát hết chứ còn gì nữa!

Một hôm khác, một người bạn thân đến gõ cửa, bảo Gôha:

— Chỗ bạn bè với nhau, cậu cho tớ mượn con lừa, tớ cần đi gấp.

Vốn không tin anh bạn này, Gôha đáp:

— Tớ rất vui lòng cho cậu mượn lừa, nhưng nó không còn đây nữa, tớ bán rồi.

Vừa lúc đó con lừa hí nhặng lên trong chuồng. Nghe tiếng con vật hí liên hồi, anh bạn nói:

— Nó đấy thôi!

Gôha đáp, giọng vô cùng tức giận:

— Ồ, lạy Chúa! Ra bây giờ anh tin lừa mà không tin tôi. Thôi, xéo đi! Tao không muốn nhìn mặt mày nữa!

Một bữa khác, người hàng xóm đến mời Gôha sang ăn cơm. Gôha nhận lời. Hai người ngồi trước mâm cơm. Người hầu bưng ra một con gà. Gôha nhai thử mấy miếng nhưng đành phải bỏ không dám dúng đũa đến món đó nữa, vì quả là một con gà già nhất trong tất cả những con gà già, thịt dai như chão. Anh ta đành chỉ chan một chút nước xuýt vậy. Xong anh ta đứng dậy, đặt con gà về hướng La Mêc và định lễ nó. Chủ nhà tức giận:

— Đồ vô đạo! Anh làm gì thế? Từ bao giờ người Hồi lại lễ gà như vậy?

— Bác tưởng lầm vậy thôi. Đây chỉ là một hình thức gà, thực ra nó là một bà thánh già đã biến thành gà, hoặc một vị tu sĩ đáng kính nào đó. Nó đã nhảy vào lửa, và lửa cũng phải kiềng nó!

Một lần khác Gôha đi cùng một đoàn lữ thương. Lương thực mang theo rất ít, mọi người đói lả. Gôha đói đến mức có thể nuốt cả một suất ăn của lạc đà. Nhưng đến khi đoàn dừng lại ngồi ăn thì Gôha lại ăn rất dè xẻn và thận trọng khiến mọi người ngạc nhiên. Người ta giục anh ta nhận lấy phần bánh và trứng luộc của anh. Anh nói:

— Lạy Chúa, không, các anh cứ ăn uống cho thỏa thuê! Riêng tôi, tôi không thể ăn cả một chiếc bánh và một quả trứng một lúc. Mỗi bạn hãy lấy phần bánh và trứng của mình và nếu các bạn vui lòng thì mỗi người cho tôi nửa cái bánh và nửa quả trứng, vì tôi yếu dạ lắm, chỉ ăn được như vậy thôi.

Một lần khác, Gôha đến hàng thịt, bảo:

— Hôm nay nhà tôi có giỗ. Bác cho tôi miếng thịt cừu béo ngon nhất nhé!

Người bán thịt lạng ra cho anh ta tất cả miếng thăn khá nặng. Gôha đưa cả cho vợ và dặn:

— Mình đem nướng chả và nhớ mắm muối cho vừa miệng tôi nhé.

Xong anh ta đi dạo một vòng quanh chợ.

Thừa lúc chồng vắng nhà, vợ Gôha nướng cả miếng thăn và cùng người em ăn hết, không để lại tí gì. Gôha về, ngửi thấy mùi chả cừu thơm phức, mũi phổng lên, lòng dạ cồn cào. Nhưng khi ngồi vào mâm, người vợ bưng ra cho anh ta mỗi một miếng phó mát Hy Lạp và một khoanh bánh mốc, chẳng thấy bóng món chả cừu đâu cả. Vốn chỉ nghĩ đến món chả cừu, Gôha hỏi vợ:

— Này mình, còn món chả cừu? Bao giờ mới cho tôi ăn?

Vợ anh ta đáp:

— Cầu Chúa Ala rủ lòng thương cho anh và cho miếng chả cừu! Trong lúc tôi ra sau, mèo đã ngốn hết cả.

Gôha không nói một lời, đứng dậy tóm lấy con mèo đặt lên cái cân ở trong bếp. Anh ta nhận thấy nó nhẹ hơn miếng thịt cừu rất nhiều. Anh ta quay về phía vợ, mắng:

— Đồ chó chết, đồ vô liêm sỉ! Nếu mèo ăn hết thịt thì trọng lượng con mèo đâu? Và nếu vật tao cầm đây là con mèo thì miếng thịt đâu?

Một tối nọ, các bạn Gôha tụ tập lại, nói với anh ta:

— Này Xi Gôha! Cậu vốn hiểu biết nhiều về khoa học và thông thạo môn thiên văn, cậu có thể nói cho bọn mình rõ sau hạ tuần, mặt trăng sẽ ra sao?

— Thế ở trường, người ta dạy các cậu cái gì? Lạy Chúa! Mỗi khi mặt trăng qua chầu hạ tuần thì người ta đập vỡ nó ra để làm thành những vì sao chứ còn gì nữa!

Một hôm khác, Gôha đến tìm bác hàng xóm, nói:

— Chỗ hàng xóm thường phải nhờ vả lẫn nua, bác cho tôi mượn cái nồi để nấu cái đầu cừu.

Bác hàng xóm cho anh ta mượn nồi. Gôha nấu đầu cừu. Hôm sau anh ta đem nồi trả, nhưng đã đặt vào bên trong một cái nồi nhỏ hơn. Bác hàng xóm thấy nồi sinh lãi, hết sức ngạc nhiên. Bác nói với Gôha:

— Này Xi Gôha! Sao lại có chiếc nồi con trong cái nồi của tôi thế?

— Tôi không rõ. Có lẽ chiếc nồi của bác đã đẻ ra đêm qua đấy.

— Ha! Anh tốt vía nên tôi được của.

Và bác ta đặt cả hai chiếc nồi mẹ con lên giá bếp.

Ít lâu sau, Gôha lại đến nói với bác hàng xóm:

— Xin phiền bác cho tôi mượn hai mẹ con cái nồi, hôm nay nhà tôi có việc.

— Rất vui lòng, anh bạn hàng xóm ạ.

Và bác ta đưa cả nồi mẹ nồi con cho Gôha. Gôha cầm lấy đi ra. Ngày tháng trôi qua, Gôha không trả lại vật đã mượn. Bác hàng xóm đến tìm, hỏi:

— Này Xi Gôha! Không phải tôi không tin anh, nhưng quả thật hôm nay nhà tôi có việc cần dùng đến nồi.

— Nồi nào cơ?

— Cái nồi tôi cho anh mượn và nó đã đẻ con ấy mà.

— Lạy Chúa thương nó! Nó chết rồi.

— Thế nào, anh Gôha? Cái nồi lại chết được à?

— Vạn vật hữu sinh thì hữu tử. Chúng ta từ tay Chúa Ala sinh ra lại sẽ trở về với Chúa!

Một lần khác, một bác nông dân biếu Gôha một con gà béo. Gôha mổ gà mời bác ta đánh chén. Hai người ăn cả con gà, lấy làm thú vị. Ít lâu sau, một bác nông dân khác đến gõ cửa nhà Gôha xin ngủ nhờ. Gôha mở cửa, nói:

— Chào bác. Bác là ai?

— Tôi là chỗ láng giềng của người đã biếu ông con gà.

— Chà, tốt lắm!

Anh ta thân mật tiếp đãi bác, mời ăn mời uống chu tất, không để bác thiếu thứ gì. Bác kia ra đi, lòng hoan hỉ. Vài ngày sau, một bác nông dân thứ ba đến gõ cửa. Gôha hỏi:

— Ai đấy?

— Tôi là bạn hàng xóm của bác hàng xóm đã biếu ông con gà.

— Được!

Gôha mời bác ta vào ngồi trước mâm cơm. Nhưng thức ăn hôm đó vẻn vẹn có một cái nồi đựng nước nóng, trên mặt loáng thoáng tí mỡ. Bác nông dân không thấy tiếp thêm món gì, hỏi:

— Thưa ông chủ, nước gì thế này?

— Nước gì à? Đây là nước chị em với nước luộc gà dạo nọ đấy mà!

Bạn bè Gôha, một hôm muốn chơi anh ta một vố, rủ nhau đưa anh ta đến nhà tắm công cộng. Họ bí mật mang theo trứng gà nhưng không để Gôha biết. Đến nhà tắm, khi tất cả đã cởi quần áo ra, họ cùng Gôha vào phòng chờ ráo mồ hôi và nói:

— Đã đến lúc mỗi chúng ta đẻ ra một trứng.

Rồi họ nói thêm:

— Ai không đẻ được sẽ phải chi tiền tắm cho cả bọn.

Nói xong họ ngồi xổm cả xuống, kêu cục tác ầm ĩ như những ả gà mái. Cuối cùng mỗi người lôi ở đít ra một quả trứng. Thấy vậy, Gôha liền gáy lên như một chú gà trống rồi nhảy bổ vào các bạn. Mọi người vội đứng dậy la lên:

— Đồ du côn, làm gì thế hở?

— Các cậu không thấy à? Trước mặt tớ toàn là gà mái, chỉ có mình tớ là gà trống nên tớ phải nhảy chứ!

Gôha có thói quen sáng dậy ra cửa cầu Chúa như sau:

— Tâu đức đại lượng, xin Người cho con một trăm đồng đina vàng, không hơn không kém, vì con đang cần. Nếu nhờ thần pháp của lòng quảng đại của Người, con được hơn, dù chỉ một đồng, hoặc vì nếu con chưa xứng đáng mà bị thiếu dù chỉ một đồng, con cũng sẽ không nhận món quà đó của Người.

Trong số những người láng giềng của Gôha có một tên Do Thái đã làm giàu bằng đủ mọi cách đáng nguyền rủa - cầu cho hắn chết thui trong hỏa ngục của Diêm vương! Ngày nào hắn cũng nghe tiếng Gôha cầu nguyện như vậy trước cửa nhà. Hắn nghĩ thầm: “Thề có chúa Ibrahim và Iacúp! Mình đem hơi vàng ra thử lòng anh chàng Gôha xem anh ta xử sự thế nào”. Hắn lấy một cái túi đựng 99 đồng đina vàng mới nguyên và ném qua cửa sổ vào chân Gôha trong lúc anh đang đứng cầu nguyện trước thềm nhà như thường lệ. Gôha nhặt túi lên. Tên Do Thái chú ý theo dõi. Hắn ta thấy Gôha cởi dây ra, trút tất cả tiền vào lòng và đếm từng đồng một. Hắn lại thấy Gôha, khi nhận ra thiếu một đồng đầy trăm, giơ hai tay lên trời kêu lớn:

— Hỡi đấng thượng đế quảng đại! Xin tạ ân Người ban phúc và chúc Người vinh quang đời đời. Nhưng lợi lộc của Người ban chưa trọn vẹn, và vì con đã có lời nguyện, con không thể nhận như vậy được.

Rồi anh ta nói thêm:

— Vì vậy con sẽ thưởng cho anh Do Thái hàng xóm là người nghèo túng, nặng gánh gia đình và thực thà mẫu mực.

Nói xong anh ta cầm túi tiền ném vào nhà tên Do thái rồi bỏ đi.

Trước những điều mắt thấy tai nghe đó, tên Do Thái vô cùng kinh ngạc, tự nhủ: “Có thần Mutxa chứng giám! Anh hàng xóm của tôi thật là một người trong sạch và thủ tín. Nhưng khoan! Hãy chờ xem hắn có thực hiện được phần thứ hai trong lời nguyện của hắn không đã.”

Hôm sau, hắn cho 101 đồng đina vào túi và ném tới chân Gôha trong lúc anh ta đang cầu kinh trước thềm nhà như thường lệ. Gôha thừa biết túi tiền từ đâu rơi đến, nhưng cứ tảng như tin vào phép linh của đấng Tối cao. Anh cúi xuống nhặt, sau đó cố tình đếm to lên và nhận ra lần này có 101 đồng. Anh giơ hai tay lên trời, nói:

— Lạy chúa Ala! Lượng Chúa thật bao la! Người đã ban cho con cái mà con đã chân thành cầu xin Người và Người còn muốn làm con phỉ nguyện nên đã cho nhiều hơn lòng con mong ước. Để khỏi phụ ân Người, con xin nhận món lộc này, dù có trội hơn một đồng.

Nói xong anh ta giắt túi tiền vào lưng và lững thững ra đi.

Thấy Gôha giắt túi tiền vào lưng thản nhiên đi, tên Do Thái mặt vàng như nghệ, giận ứ đến cổ. Hắn nhảy bổ ra khỏi nhà, chạy theo Gôha, gào lên:

— Này Gôha, dừng lại! Dừng lại!

Gôha đứng lại:

— Gì thế?

— Cái túi tiền! Giả ta cái túi tiền!

— Thế nào? Giả anh cái túi đựng 101 đồng mà chúa Ala vừa ban cho tôi à? Ồ đồ chó chết, đầu óc anh sáng nay mụ mẫm rồi sao? Anh tưởng tôi sẽ cho anh túi tiền như sáng qua ư? Lầm to! Tôi sẽ giữ cái túi này để khỏi làm phật ý đấng Tối cao đã rộng lượng ban cho kẻ hèn hạ này. Tôi cũng biết có thừa một đồng đina trong túi nhưng điều đó có hại đến ai? Anh xéo đi!

Nói rồi anh ta cầm chiếc gậy có nhiều mấu, giả bộ nện thật lực xuống đầu tên Do Thái. Anh chàng khốn khổ thuộc dòng dõi Iacúp này đành phải quay về tay không, mũi dài đến tận chân.

Một hôm Timua, tên tướng Hung Nô xâm lược đáng khiếp sợ, tên thọt chân sắt kéo quân đến gần thành phố của Gôha. Nhân dân họp nhau lại bàn cãi dài dòng tìm cách ngăn chặn không để tên bạo chúa làm cỏ thành phố. Họ năn nỉ Gôha tìm phương ra thoát khỏi cơn bối rối tuyệt vận này. Gôha bèn lấy tất cả những tấm sa trong chợ làm thành một cái khăn to bằng cái bánh xe, xong anh ta cưỡi lừa ra khỏi thành phố đến gặp Timua. Thấy Gôha, tên bạo chúa để ý đến cái khăn kỳ lạ, lên tiếng hỏi:

— Cái khăn gì lạ vậy?

— Tâu đấng chúa tể của thế giới! Đây là cái mũ nỉ ngủ đêm của thần. Xin ngài thứ lỗi cho vì thần mang mũ này đến bái yết ngài. Lát nữa thần sẽ có cái mũ đội ban ngày do một cái xe thuê sắp chở đến.

Timua kinh ngạc trước thứ mũ khổng lồ của dân vùng này, không dám đi qua thành phố đó nữa. Y đem lòng yêu mến Gôha, giữ anh ta lại hỏi:

— Anh là ai?

— Như bệ hạ thấy đó, thần là Thần Đất.

Lúc bấy giờ có mấy đứa trẻ tùy giá Timua, chúng đều là những thiếu niên xinh đẹp nhất nước, phải cái đôi mắt vừa bé vừa nheo vì Timua vốn dòng dõi Hung Nô. Y chỉ các đứa trẻ, hỏi Gôha:

— Hỡi Thần Đất, những đứa trẻ này có làm người đẹp ý chăng? Và vẻ đẹp của chúng có gì sánh kịp không?

— Tâu đấng chúa tể thế giới! Thật tình không phải để làm phật ý ngài, nhưng thần thấy mắt chúng nhỏ quá làm giảm cả vẻ đẹp của khuôn mặt.

— Không hề gì. Nếu người là Thần Đất, người hãy chiều lòng trẫm làm cho mắt chúng to ra.

— Tâu Bệ hạ, chỉ có chúa Ala mới làm những cặp mắt trên bộ mặt người trần to ra được. Còn thần là Thần Đất, thần chỉ có thể nong những con mắt ở dưới thắt lưng thôi.

Nghe vậy, Timua hiểu ngay y đã chạm trán với một chàng lém lỉnh tinh ma mà y rất thích thú về lời chống chế đó. Từ bấy giờ y giữ Gôha đi tùy giá như một anh hề thân thuộc.

Một hôm Timua, tên bạo chúa thọt có chiếc chân bằng sắt, vừa chột mắt vừa xấu xí, ngồi trò chuyện với Gôha hết chuyện này sang chuyện khác. Lúc đó người thợ cạo vào, và sau khi cạo đầu cho y xong, giơ cái gương ra cho y ngắm. Timua bật khóc. Theo gương y, Gôha cũng vãi nước mắt ra, rên rỉ thở dài hàng tiếng đồng hồ.

Timua khóc xong rồi, Gôha vẫn thổn thức rên la. Timua ngạc nhiên hỏi:

— Sao vậy? Ta khóc vì ta soi gương thấy mặt mình xấu xí. Còn nhà ngươi, vì sao ngươi khóc lóc thảm thiết như vậy, và còn tiếp tục rên rỉ mãi thế?

— Tâu Bệ hạ, xin ngài thứ lỗi cho. Bệ hạ mới soi gương một chút cũng đủ khóc hai tiếng đồng hồ. Kẻ nô lệ này phải nhìn mặt ngài suốt ngày, nếu thần khóc lâu hơn Bệ hạ thì có gì là lạ!

Timua không giận lại cười đến ngã bổ chửng ra.

Một hôm khác Timua đang ngồi ăn, bỗng ghé sát mặt Gôha ợ một tiếng. Gôha kêu:

— Tâu Bệ hạ, ợ là một hành vi đáng xấu hổ.

Timua ngạc nhiên nói:

— Ở nước trẫm, ợ không phải là điều xấu.

Gôha không nói gì, nhưng đến cuối bữa ăn, anh ta thả ra một cái rắm thật to.

Timua nổi giận quát:

— Đồ chó, mày làm gì thế? Không xấu hổ à?

— Tâu Bệ hạ, ở nước thần điều đó không phải là việc xấu. Và thần biết rằng Bệ hạ không hiểu tiếng nước thần nên thần cứ tự nhiên.

Một ngày khác, Gôha thuyết giáo trong một thánh đường. Và để kết luận, anh ta giơ tay lên trời nói:

— Chúng con xin cảm ơn Chúa và ca ngợi Chúa vì lòng tốt của Người, hỡi đức Chúa chân thực và hùng mạnh - Chúa đã không xếp đặt cái đít ở trên bàn tay.

Mọi người ngạc nhiên về lời ca ngợi đó, liền hỏi:

— Thưa giáo sĩ, lời cầu kinh kỳ lạ ấy ý thế nào?

— Lạy Chúa, đúng thế! Nếu Chúa sinh ra chúng ta với cái đít trên bàn tay thì chúng ta sẽ làm nhọ mũi chúng ta mỗi ngày hơn trăm lần.

Một hôm đang mùa mưa lũ, Gôha cùng vợ đi dọc theo bờ sông. Bỗng chị vợ trượt chân ngã xuống nước. Dòng nước chảy xiết cuốn chị ta đi. Không ngần ngại, Gôha nhảy xuống cứu vợ, nhưng đáng lẽ xuôi theo dòng, anh ta lại lội ngược lên phía trên. Dân chúng thấy vậy hỏi anh:

— Anh tìm gì thế Gôha?

— Lạy Chúa! Tôi tìm vợ tôi vừa ngã xuống sông.

— Gôha, nước cuốn chị ấy xuống phía dưới kia, sao lại tìm ở phía trên?

— Đâu có! Tôi hiểu vợ tôi hơn các người. Tính hắn ngang bướng lắm. Tôi tin chắc hắn trôi ngược lên phía trên.

Một hôm khác, Gôha đến thăm viên chánh án thành phố. Có hai người đến thưa kiện nhau:

— Bẩm quan chánh án, nhà chúng tôi giáp vách nhau. Đêm qua một con chó đến bậy ở trước hai nhà, cách cửa đôi bên bằng nhau. Chúng tôi đến nhờ quan lớn phán xử hộ xem ai có phận sự phải hót đi.

Viên chánh án quay về phía Gôha, nói bằng một giọng đùa bỡn:

— Tôi nhường cho anh xét xử và phán quyết vụ này.

Gôha liền quay về phía hai người đi kiện, hỏi một người:

— Nào, có phải có hơi chếch về phía nhà anh không?

— Nói cho thật thì nó ở đúng giữa.

Gôha lại hỏi người thứ hai:

— Đúng không? Hay nó gần nhà anh kia?

— Nói dối phải tội! Nó ở đúng giữa hai nhà chúng tôi, ngay ngoài đường.

Gôha bèn phán quyết:

— Án đã xử! Hai anh không phải hót. Kẻ phải hót là người có trách nhiệm giữ gìn đường phố, tức là quan chánh án đây!

Sêhêrazát tiếp tục nói:

— Tâu đức vua đầy hồng phúc! Đấy là vài mẩu chuyện của Gôha, bậc thánh sư không ai quên được, mà lòng từ bi của Chúa Ala đã dung xá. Cầu cho trí óc ông ta được minh mẫn cho đến chết!

Vua Saria nói:

— Những chuyện của Gôha làm cho ta khuây khỏa những nỗi ưu phiền nặng nề nhất, Sêhêrazát nàng hỡi!

Cô bé Đinaczát reo lên:

— Chị ơi, lời chị nói thật dịu ngọt và tươi mát!

Sêhêrazát nói:

— Nhưng chuyện đó cũng chưa thấm vào đâu với chuyện:

VUA BAYBA VÀ MẤY VIÊN CẢNH SÁT TRƯỞNG

Bayba là một ông vua tốt được muôn dân yêu quý vì đã làm cho đạo Hồi thắng lợi khắp nơi. Một hôm, vua cho triệu tập mấy viên cảnh sát trưởng để nghe chuyện cho rộng kiến thức.

Một viên kể:

TRUYỆN ANH ĐÁNH CÁ

Tâu Bệ hạ! Mẹ tôi biết khá nhiều chuyện cổ tích. Trong các chuyện tôi được nghe, có chuyện này:

Một bữa nọ, tại miền duyên hải, một anh đánh cá cưới được một người vợ rất xinh đẹp. Cô ta đã đem lại hạnh phúc cho anh và anh ta cũng làm cho cô sung sướng. Hàng ngày anh ta đi quăng chài, bán cá và cũng chỉ đủ nuôi hai miệng ăn. Một hôm anh ta ốm nên cả ngày hai người phải bấm bụng nhịn đói. Sáng hôm sau, người vợ nói:

— Có phải hôm nay mình không đi đánh cá được không? Nếu vậy chúng ta sống thế nào đây? Thôi, mình gắng ngồi dậy, em sẽ thay mình mang lưới mang mủng đi. Dù chỉ bắt được hai con cá, chúng ta bán đi cũng đủ gạo ăn tối nay.

Hai vợ chồng đến một nơi sẵn có ngay ven biển, sát chân cung vua.

Đúng hôm đó, nhà vua ra cửa sổ ngắm biển. Thấy vợ anh đánh cá xinh đẹp, nhà vua nhìn như đóng đinh vào cô ta, say mê cô ta như điếu đổ. Lập tức nhà vua sai gọi quan tể tướng đến truyền:

— Này khanh, trẫm vừa nhìn thấy mụ vợ tên đánh cá kia. Nó đẹp quá, thu mất cả hồn vía trẫm. Trong cung này không ai sánh kịp nó, dù nhìn xa hay ngắm gần.

— Tâu đức vua muôn đời! Việc khó đấy. Bây giờ phải làm thế nào đây?

— Không thể chậm trễ, khanh cho ngay thị vệ ra bắt tên đánh cá, giết nó đi. Trẫm sẽ chiếm lấy vợ nó.

Vốn là người kỹ tính, tể tướng đáp:

— Nó vô tội, nay Bệ hạ giết đi là bất hợp pháp, muôn dân sẽ chê trách Bệ hạ. Chẳng hạn họ sẽ nói: “Nhà vua đã giết anh đánh cá khốn khổ chỉ vì một mụ đàn bà.”

— Phải đấy! Vậy phải làm thế nào để thỏa mãn ý muốn của ta với người đẹp vô song này?

— Bệ hạ có thể dùng những cách hợp pháp để đạt mục đích. Bệ hạ xem, đại điện trong cung dài một ácpăng, rộng một ácpăng. Chúng ta sẽ gọi tên đánh cá tới và thần sẽ bảo hắn: “Quốc vương muốn nhà ngươi sẽ trải một tấm thảm vào căn điện này và phải là một tấm nguyên không được chắp. Nếu nhà ngươi không mang lại, ta sẽ chém đầu”. Làm thế y chết mới có lý do và thần dân sẽ không nói là vì một mụ đàn bà.

— Hay lắm!

Tể tướng sai người đi triệu anh đánh cá vào. Anh ta đến, tể tướng sai dẫn vào đại điện, trước mặt nhà vua và nói:

— Này anh đánh cá, quốc vương muốn nhà ngươi sẽ trải vào cái điện này, dài rộng mỗi bề một ácpăng, một tấm thảm nguyên tấm. Quốc vương cho nhà ngươi ba ngày. Quá hạn, nếu nhà ngươi không đem thảm lại, quốc vương sẽ cho thiêu sống. Nhà ngươi hãy viết lời cam kết lên tờ giấy này và đóng dấu vào.

Nghe tể tướng nói vậy, anh đánh cá đáp:

— Được, nhưng tôi có phải thợ dệt thảm đâu. Tôi là dân đánh cá. Nếu đòi tôi mọi thứ cá các màu, các loại, tôi sẽ mang đến cho ông ngay. Còn chuyện thảm thiếc, lạy Chúa, tôi chưa hề sờ, cũng chưa hề ngó thấy nữa. Nếu là cá, tôi xin cam kết và ký cả mười đầu ngón tay.

— Chớ nhiều lời vô ích! Quốc vương đã ra lệnh như vậy.

— Lạy Chúa! Nếu tôi là người cung cấp thảm thì ông có thể đóng một trăm cái dấu chứ chẳng phải một cái đâu.

Nói rồi anh ta phủi tay ra khỏi cung điện, giận dữ đi về nhà. Thấy vẻ chồng như vậy, chị vợ hỏi:

— Sao mình cáu kỉnh thế?

— Im đi, đừng hỏi nữa. Có tí quần tí áo nào nhặt nhạnh lấy, mau trốn khỏi xứ này.

— Sao vậy?

— Nhà vua muốn giết ta trong ba ngày nữa.

— Sao vậy?

— Nhà vua muốn ta làm cho hắn một tấm thảm dài rộng một ácpăng để trải vào đại điện.

— Chỉ có thế thôi à?

— Ừ!

— Được. Mình cứ yên chí ngủ kỹ, sáng mai em sẽ mang tấm thảm lại cho mình và mình sẽ đem trải trong đại điện của nhà vua.

— Hừ, chỉ còn thiếu cái khoác lác ấy nữa thôi. Có phải mình đã phát điên như viên tể tướng hay chúng ta đã trở thành những nhà dệt thảm rồi đấy?

— Mình muốn có tấm thảm ngay bây giờ không? Em nhờ mình đi lấy về đây ngay nhé!

— Ừ, anh muốn có ngay bây giờ hơn là để đến mai. Thế mới ăn ngon ngủ yên được.

— Nếu vậy mình dậy đi và đến nơi nọ, gần khu vườn, mình sẽ thấy một cái cây uốn cong, dưới chỗ đó có một cái giếng. Mình sẽ cúi nhìn vào bên trong và gọi: “Hỡi cô nọ, người bạn thân của cô gửi tôi lời chào cô và nhắn cô đưa cho tôi mang về cho cô ta một con thoi cô ta để quên ở nhà cô đêm qua trong lúc vội ra về. Chúng tôi muốn bày biện và trải thảm một căn phòng với con thoi đó.”

Anh đánh cá nghe theo, rồi đi ngay đến cái giếng nọ, dưới cái cây uốn cong, nhìn vào đáy giếng, gọi:

— Hỡi cô nọ, cô bạn thân nọ gửi tôi chuyển đến cô lời chào và nhắn cô đưa con thoi cô ta bỏ quên ở nhà cô. Chúng tôi muốn bày biện một căn phòng bằng con thoi đó.

Cô gái ở trong giếng - chỉ có chúa Ala mới biết cô ta là ai - đáp:

— Lẽ nào tôi lại có thể từ chối cô bạn thân của tôi được. Đây, anh cầm lấy con thoi mang về mà bày biện và trải thảm trong phòng như ý anh muốn. Xong, mang lại đây trả tôi.

Anh đánh cá đáp: “Vâng’ và cầm lấy con thoi vừa nhảy từ trong giếng ra, cho vào túi, đi về phía nhà mình, vừa đi vừa lẩm bẩm:

— Mụ vợ ta làm ta phát điên như mụ chắc!

Anh ta tiếp tục đi về nhà, đến gần vợ, nói:

— Này mình, tôi mang con thoi về cho mình đây này!

— Tốt lắm! Mình đến ngay nhà cái tên tể tướng muốn giết mình, nói với hắn: “Đưa tôi một cái đanh to”. Hắn sẽ cho mình một cái đanh. Mình cắm ở cuối phòng, mắc sợi chỉ ở con thoi này vào, mình sẽ trải tấm thảm ra, dài rộng bao nhiêu tùy ý muốn.

Anh đánh cá kêu:

— Ồ! Này mình, mình định trước khi ta chết, thiên hạ sẽ cười và chế giễu ta là một thằng điên à? Lẽ nào lại có một tấm thảm trong con thoi này được?

Chị vợ giận dữ nói:

— Im ngay đi. Có đi ngay không? Đã bảo đi thì đi đi!

Anh đánh cá cầm con thoi, vừa đi đến cung vua vừa tự nhủ: “Chỉ còn biết cầu cứu chúa Ala toàn năng! Khốn khổ thân mày, đã đến ngày tận số rồi đây!”

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 941… nàng tiếp:

Và anh ta đến tìm vua và tể tướng. Tể tướng không buồn nhìn anh ta, hỏi:

— Tên đánh cá kia, tấm thảm đâu?

Anh ta đáp:

— Tôi có đây!

Cả vua và tể tướng hỏi:

— Đâu?

— Đây, trong túi tôi đây.

Hai người bật cười, nói:

— Hắn đùa trước khi chết.

Rồi viên tể tướng hỏi anh ta, giọng chế giễu:

— Một tấm thảm dài một ácpăng có phải hòn bi đâu mà lại nhét vào túi được?

— Ông không cần để ý đến điều đó làm gì. Ông đòi tôi một tấm thảm, tôi mang đến cho ông, thế là đủ rồi. Hãy đứng dậy lấy cho tôi một cái đanh to hơn là ngồi mà giễu tôi như vậy. Rồi tấm thảm sẽ hiện ra trước mặt các ông ngay trong phòng này.

Viên tể tướng cười thầm tính điên rồ của anh đánh cá, đi lấy đanh và sẽ dặn tên đao phủ:

— Ngươi cứ đứng đó, gần chỗ cửa. Ta đưa cái đanh cho tên đánh cá rồi, nếu nó không trải được tấm thảm khắp phòng như ý ta muốn, ngươi sẽ rút kiếm ra mà chém một nhát bay đầu nó đi, không cần đợi lệnh ta.

Tên đao phủ đáp:

— Xin tuân lệnh!

Viên tể tướng giao cho anh đánh cá cái đanh, nói:

— Nào, cho ta xem tấm thảm!

Anh đánh cá cắm cái đanh ở một đầu phòng, buộc sợi chỉ ở con thoi vào, vừa quay thoi vừa tự nhủ: “Nào, hỡi con thoi đáng nguyền rủa, xoay vòng tuyệt mệnh của ta đi nào!”

Bỗng một tấm thảm lộng lẫy, chưa từng có trong cung này bao giờ, trải ra, mở rộng khắp bốn phía đại điện.

Vua và tể tướng kinh ngạc nhìn nhau một lúc lâu. Anh đánh cá đứng yên, không nói một lời. Viên tể tướng nháy vua rồi quay về phía anh đánh cá, nói:

— Quốc vương rất hài lòng về ngươi. Nhưng ngài còn đòi ngươi một điều.

— Điều gì vậy?

— Quốc vương đòi hỏi nhà ngươi mang tới cho ngài một đứa bé, phải là đứa bé mới đẻ tám ngày. Nó phải kể cho ngài nghe một câu chuyện. Câu chuyện đó phải bắt đầu bằng một điều nói dối và kết thúc cũng bằng một điều nói dối.

Nghe vậy, anh đánh cá nói với tể tướng:

— Có thế thôi à? Lạy Chúa Ala, đòi hỏi như vậy cũng không quá đáng. Nhưng có điều tôi không rõ đời thuở nhà ai những đứa bé mới được tám ngày lại có thể nói được và còn biết kể những câu chuyện bắt đầu bằng một điều nói dối, kết thúc cũng bằng một điều nói dối, họa chăng chúng là con các hung thần.

Tể tướng nói:

— Câm ngay! Lời phán và ý nguyện của quốc vương phải được thực hiện. Hạn trong tám ngày, nếu nhà ngươi không mang đứa bé đó lại, ta sẽ thiêu sống nhà ngươi. Viết tờ cam kết và đóng dấu vào.

— Được, đây dấu của tôi đây ông tể tướng ạ. Ông đóng hộ tôi vì tôi không biết đóng, tôi chỉ biết vá lưới thôi. Con dấu của tôi, ông muốn làm gì thì làm, đóng một trăm lần chứ đừng đóng một lần. Còn đứa bé con, chúa Ala đại từ đại bi sẽ kiếm ra.

Viên tể tướng cầm con dấu của anh đánh cá, đóng vào tờ cam kết. Xong, anh đánh cá cầm lấy con dấu, giận dữ quay ra. Anh về gặp vợ, nói:

— Thôi dậy đi mình, phải trốn khỏi xứ này ngay lập tức! Tôi đã bảo, mình không nghe. Dậy đi, tôi đi đây!

— Sao vậy? Vì lẽ gì nào? Thế con thoi không dệt nên tấm thảm à?

— Có, nhưng cái tên ma cô tể tướng cái lỗ khu ta, cái tên chó đẻ ấy lại đòi ta một đứa bé mới đẻ được tám ngày, mà phải kể một câu chuyện. Câu chuyện đó lại phải toàn là những điều nói dối này đến điều nói dối khác. Bọn chúng hạn cho tám ngày.

— Được. Mình đừng cáu nữa, tám ngày đã qua đâu. Chúng ta còn đủ thì giờ và có thể tìm được lối thoát.

Sang hôm thứ tám, anh đánh cá nhắc vợ:

— Mình quên đứa bé ta phải đem vào trình rồi à? Hôm nay là hạn cuối cùng đấy.

— Được. Mình ra cái giếng dưới cái cây uốn cong mình đã biết. Trước hết mình hãy trả con thoi cho cái cô ở dưới giếng và cám ơn cô ta cho khéo. Xong mình sẽ nói: “Có một cô nọ, bạn thân của cô, gửi lời chào cô và hỏi mượn cô một đứa bé mới đẻ hôm qua vì chúng tôi cần tới.”

Nghe vậy, anh đánh cá nói với vợ:

— Chà! Tôi chưa thấy ai ngu ngốc và điên rồ như mình, ngoài lão tể tướng ma mọi nọ. Lão tể tướng đòi ta một đứa bé mới đẻ tám ngày, còn mình lại muốn hơn thế, cho ta một đứa bé một ngày mà phải vừa nói hay vừa biết kể chuyện.

— Mình dính đến việc đó làm gì. Em bảo đi thì cứ đi.

— Thôi, hôm nay là ngày tận số của ta trên cõi đời này đây!

Rồi anh ta ra khỏi nhà, đi mãi tới giếng. Anh ném con thoi xuống, kêu lên: “Con thoi đấy!”

Rồi nói thêm: “Một cô nọ, bạn thân của cô gửi lời chào cô và hỏi mượn cô một đứa bé mới đẻ được một ngày vì chúng tôi có việc cần tới. Cô cho mượn nhanh lên, kẻo đầu tôi sẽ lìa khỏi cổ mất.”

Cô ở dưới giếng - chỉ có chúa Ala mới biết cô là ai - đáp:

— Đây, bế lấy!

Khi anh đánh cá bế đứa bé một ngày, cô dưới giếng nói tiếp:

— Anh niệm chú trừ tà cho nó đi!

Anh đánh cá niệm:

— Bit mi la e ra mân, ê ra him!

Rồi bế đứa bé về. Vừa đi anh vừa nghĩ: “Làm gì có đứa trẻ nào dù được ba mươi ngày chứ không phải một ngày như đứa bé này, ngay trong số con cháu các vị thần kỳ lạ nhất, lại có thể biết nói và kể chuyện được!”

Và để được yên lòng, anh hỏi đứa bé bịt kín trên tay:

— Nào, cháu ơi, nói với bác một câu để bác yên chí xem hôm nay có phải ngày tận số của bác không nào!

Nhưng nghe giọng nói ồm ồm của anh ta, đứa bé sợ hãi rúm ró cả mặt lẫn bụng, và giống mọi đứa bé khác, nó khóc váng lên, mặt nhăn nhó một cách khủng khiếp, rồi tè bừa bãi ra. Anh đánh cá người ướt đầm, giận dữ về gặp vợ, nói:

— Đây, tôi mang đứa bé về đây. Lạy chúa cứu khổ cứu nạn cho tôi! Thằng chó con này chỉ biết khóc và tè bừa ra. Mình trông, nó đái vào tôi như thế này đây!

— Mình đừng dính vào chuyện đó. Hãy cầu khấn đức Sứ giả và làm như tôi dặn đây: Mình đem ngay đứa bé vào cung rồi sẽ biết nó có nói được hay không. Nhưng mình nhớ đòi cho nó ba cái gối, đặt nó ở giữa giường, lấy một cái chặn bên phải, một cái bên trái, một cái dưới lưng. Xong cầu khấn đức Sứ giả đi.

Anh chàng cầu nguyện đức Sứ giả rồi bế đứa bé đến tìm gặp vua và tể tướng. Thấy anh đánh cá bế đứa bé bọc kín vào cung, tể tướng cả cười, hỏi:

— Đứa bé đấy à?

— Phải!

Viên tể tướng quay về phía đứa bé nựng:

— Cháu à, cháu ơi!

Đứa bé nhăn mặt nhăn mũi, khóc oe oe.

Tể tướng vui vẻ đến tâu vua:

— Thần đã hỏi chuyện đứa bé nhưng nó không đáp, chỉ khóc oe oe. Đúng là hết đời tên đánh cá. Việc này phải đem ra trước bá quan và thần sẽ đọc những điều khoản trong bản cam kết của tên đánh cá, sau đó sẽ giết hắn đi. Bệ hạ sẽ chiếm được người đẹp, mà thần dân không ai có quyền nói gì bệ hạ cả.

— Đúng thế, quan tể tướng ạ!

Rồi cả hai vào đại điện. Bá quan văn võ đã tề tựu đông đủ. Người ta cho gọi anh đánh cá vào. Trước mặt triều thần, tể tướng đọc bản cam kết có đóng dấu và nói:

— Tên đánh cá kia, bây giờ nhà ngươi hãy mang đứa bé lại để nó nói cho chúng ta nghe.

— Trước hết hãy cho tôi ba cái gối rồi đứa bé sẽ nói.

Người ta mang gối đến. Anh đánh cá đặt đứa bé vào giường giữa ba cái gối. Vua hỏi:

— Đây là đứa bé sẽ kể câu chuyện bịa đặt từ đầu đến cuối phải không?

Anh đánh cá chưa kịp trả lời thì đứa bé đã lên tiếng:

— Trước hết xin chào bệ hạ!

Bá quan văn võ và mọi người có mặt đều hết sức kinh ngạc. Nhà vua cũng vậy, vội chào lại đứa bé và nói:

— Hỡi bé Khôn, kể cho ta nghe một câu chuyện toàn những điều nói dối nào!

Đứa bé đáp:

— Xin nghe đây! Hồi tôi còn đang sức cường tráng của tuổi thanh xuân, một hôm tôi ra ngoài thành, đi dạo trên những cánh đồng. Trời nóng nực, tôi gặp một người bán dưa hấu. Vừa nóng vừa khát, tôi mua một quả mất một đồng đina vàng. Tôi cầm quả dưa bổ một miếng ăn, mát thấu ruột gan. Xong, nhìn vào quả dưa, tôi thấy một thành phố với tất cả thành lũy. Không ngần ngại, tôi lần lượt nhấc hai chân lên bước vào trong quả dưa. Tôi đi la cà trong đó, ngắm các cửa hiệu quanh mình, ngắm nhà cửa và dân thành phố trong quả dưa nọ. Đi tới một khu đồng ruộng, tôi thấy một cây chà là lúc lỉu một chùm quả, mỗi quả dài gần một sải tay. Thèm quá, tôi đến đó và không kìm nổi dục vọng, tôi leo lên cây hái một, hai, ba, bốn quả ăn. Nhưng tôi lại thấy trên cành chà là, những bác nông dân đang gieo hạt lên cây và gặt hái, trong lúc những bác nông dân khác đập lúa và tuốt lúa. Tôi đi một thôi nữa trên cây chà là và gặp một người đang đập trứng trên một cái sân. Tôi ngắm kỹ và thấy từ những quả trứng bị đập vỡ nhảy ra những chú gà con. Những chú gà trống đi về một phía, những cô gà mái đi về một phía. Tôi đứng lại nhìn thấy chúng lớn lên như thổi. Tôi ghép trống mái thành đôi cho chúng thỏa thuê với nhau rồi đi đến một cành chà là khác. Tôi gặp một con lừa chở hai cái bánh vừng, tôi lấy một chiếc ngốn vài ba miếng hết ngay. Ăn xong, tôi ngước nhìn lên và thấy mình đã ra ngoài quả dưa. Quả dưa khép lại, tròn trĩnh như trước. Đấy là câu chuyện tôi phải kể hầu bệ hạ.

Nghe xong câu chuyện do đứa bé nằm trong bọc kể, nhà vua nói:

— Hề hề, này lão trùm nói dối, ngươi kể toàn những điều láo khoét cả. Ngươi tưởng ta tin câu chuyện quái đản đó à? Ái chà! Đời thuở nhà ai những quả dưa lại có thể chứa được những đô thành và đời nào từ trong những quả trứng đập vỡ trên sân lại nhảy ra những gà con! Hãy thú thật đi, bé Khôn! Hãy thú rằng tất cả những chuyện đó toàn là bịa đặt cả.

— Đúng là thế, tôi không chối. Nhưng còn ông nữa, ông vua này, ông cũng đừng chối cãi và giấu giếm ý tình thật của ông đối với bác đánh cá khốn khổ này. Ông không được chối rằng chính ông định giết bác ta để chiếm lấy người vợ của bác ấy mà ông đã nhìn thấy từ trên bờ. Là vua, là hoàng đế lại đi ham muốn những gì không phải của mình, ăn cắp của những đồng bào nghèo khổ và không có thế lực bằng mình như anh đánh cá này, ông không thấy hổ thẹn trước mặt Chúa hay sao? Lạy Chúa và đức Sứ giả - cầu Chúa cho Người yên bình - ta thề rằng nếu trong giờ phút này nhà ngươi không để cho bác đánh cá được an toàn, nếu nhà ngươi không từ bỏ những ý đồ ám muội đối với vợ bác ta, ta sẽ làm cho ngươi và tên tể tướng của ngươi biến khỏi mặt đất này, ngay đến lũ ruồi cũng không tìm thấy dấu vết bọn ngươi nữa.

Mặc cho mọi người hoảng sợ sau những lời đe oai hùng đó, đứa bé trong bọc nói với anh đánh cá:

— Bây giờ bác bế cháu và đưa cháu ra khỏi đây, về nhà đi.

Anh đánh cá không còn bị ai làm rầy nữa, bế bé Khôn ra khỏi cung vua, về nhà với vợ, trong lòng hân hoan. Sau khi nghe thuật lại mọi việc xảy ra, chị vợ nói:

— Mình bế ngay đứa bé đến chỗ cũ và chớ quên gửi lời chào của tôi đến cô bạn thân và cảm ơn cô ta, hỏi thăm sức khỏe cô ấy nhé!

Anh đánh cá làm ngay theo lời vợ dặn. Sau đó anh ta về, tắm rửa và cầu kinh rồi ân ái với vợ. Từ đó, họ sống bên nhau hạnh phúc và thịnh vượng.

Câu chuyện của họ như vậy đấy!

TRUYỆN HOÀNG TỬ HỌC NGHỀ

Ngày xưa có một ông vua sinh được một hoàng tử đặt tên là Môhamet. Một hôm, hoàng tử ngỏ ý với vua cha: “Con muốn lấy vợ”

Nhà vua đáp: “Được. Để mẹ con đi xem mặt các cô và sẽ đánh tiếng hỏi cho con.”

Hoàng tử đáp: “Không, thưa cha. Con muốn tự mắt mình lựa chọn lấy người yêu.”

Hoàng tử trẻ tuổi ra đi, cưỡi một con tuấn mã đẹp như ngựa tiên. Sau hai ngày rong ruổi, chàng gặp một người đang cắt đậu trên cánh đồng và cô con gái ông ta đang buộc đậu thành bó. Hoàng tử chào hai người rồi ngồi xuống bên họ và hỏi cô con gái:

— Cô có nước không, cho tôi xin một hớp.

Cô gái đứng dậy đem đến cho chàng một cái bình đựng nước bằng đất. Hoàng tử thích cô gái, chàng nói với ông bố:

— Cụ có bằng lòng gả cô em cho cháu không?

— Bằng lòng!

— Vậy cụ cùng cô em chờ ở đây, cháu về sửa soạn lễ cưới rồi sẽ trở lại.

Hoàng tử về thưa với vua cha:

— Con đã đính hôn với con gái vua đậu rồi.

Vua hỏi:

— Thế giống đậu bây giờ cũng có vua à?

— Vâng, và con muốn lấy con gái ông ta.

— Cầu chúa Ala! Con tôi đã phong vương cho những cây đậu.

Vua nói thêm:

— Nếu đứa con gái đó vừa mắt con, ít ra con cũng phải chờ mẹ đến đó gặp bố đậu, mẹ đậu và cô đậu đã chứ.

— Xin vâng!

Thế rồi hoàng hậu đến vùng bố con cô gái, thấy cô gái có mọi vẻ, mọi hay, hình như trời sinh ra cô ta chính là để lấy con vua vậy. Hoàng hậu rất vừa lòng. Bà ôm hôn cô, nói:

— Con yêu quý, ta là hoàng hậu mẹ của hoàng tử con đã gặp. ta đến hỏi cưới con cho hoàng tử đây.

— Sao? Con trai bà là hoàng tử à?

— Phải, con trai ta là hoàng tử và ta là mẹ nó.

— Nếu vậy cháu sẽ không lấy đâu.

— Sao vậy?

— Cháu chỉ lấy người có nghề trong tay thôi.

Hoàng hậu giận bỏ về, nói với vua:

— Con gái xứ đậu không muốn lấy con trai chúng ta đâu.

— Sao thế?

— Nó chỉ muốn lấy một người có nghề trong tay.

— Nó có lý đấy!

Nghe tin đó, hoàng tử lâm bệnh. Nhà vua cho triệu các ông trùm phường đến. Họ tới đông đủ. Vua hỏi ông trùm phường mộc:

— Này ông cụ, dạy nghề cho con trẫm mất bao lâu?

— Hai năm, không hơn không kém!

— Được. Cụ đứng sang bên.

Xong nhà vua lại quay sang hỏi người thứ hai, trùm phường rèn:

— Phải bao lâu cụ mới dạy thành nghề cho con trẫm?

— Phải đúng một năm.

— Được. Cụ hãy đứng sang bên.

Nhà vua hỏi tất cả các trùm phường và người nào cũng đòi phải một năm, hai năm, ba năm, có người đòi bốn năm. Nhà vua chưa biết nghĩ sao thì thấy một người nhấp nhổm ở cuối phòng, lấy mắt và giơ ngón tay làm hiệu. Nhà vua cho gọi lại hỏi:

— Sao nhà ngươi cứ nhấp nha nhấp nhổm thế?

Bác ta đáp:

— Tâu, để được Bệ hạ chú ý tới, vì thần rất nghèo nên các trùm phường bỏ rơi, không cho gọi đến đây. Thần làm nghề thợ dệt. Trong một tiếng đồng hồ thần có thể truyền nghề cho hoàng tử thành tài.

Nhà vua cho các trùm phường về, giữ bác thợ dệt lại, sai đem lụa các màu và một chiếc khung cửi đến, nói: “Hãy dạy nghề cho con trẫm.”

Bác thợ dệt quay về phía hoàng tử, nói:

— Hoàng tử nhìn đây! Tôi không bảo hoàng tử làm thế này, làm thế nọ mà tôi chỉ dặn: “Hãy chú ý nhìn cho kỹ. Trông đôi tay tôi đi lại như thế này này!”

Hoàng tử chăm chú nhìn. Chẳng mấy lúc bác thợ đã dệt xong chiếc khăn tay. Bác ta nói với người học trò của mình:

— Bây giờ hoàng tử lại đây và dệt một cái khăn như cái này!

Hoàng tử ngồi vào khung, dệt một cái khăn sặc sỡ, bên trong in hình cung điện và khu vườn ngự uyển của vua cha.

Bác thợ dệt cầm hai chiếc khăn đưa trình nhà vua và nói:

— Xin bệ hạ cho biết, hai cái khăn này, cái nào của thần, cái nào của hoàng tử?

Không ngần ngừ, nhà vua chỉ vào chiếc khăn do hoàng tử dệt, có in hình cung điện và khu vườn, nói:

— Cái này của nhà ngươi, cái kia cũng của nhà ngươi.

Nhưng bác thợ dệt reo lên:

— Nhờ phúc ấm của đấng Tiên quân! Tâu Bệ hạ, cái khăn đẹp chính là của hoàng tử, còn cái xấu xí này là của thần.

Nhà vua kinh ngạc. Ngài phong bác thợ dệt làm trùm tất cả các phường bạn và vui vẻ cho bác ta về. Sau đó ông cho mời hoàng hậu đến, dặn:

— Mình cầm cái khăn tay này của con trai chúng ta đưa đến cho con gái vua đậu xem và nói: “Con tôi vốn có nghề dệt lụa.”

Hoàng hậu cầm chiếc khăn đến nhà cô gái, cho cô ta xem và nhắc lại lời vua dặn. Cô gái kinh ngạc nhìn chiếc khăn, nói: “Bây giờ cháu thuận lấy con trai bà!”

CHIẾC BÁNH MẬT ONG VÀ MỤ VỢ TAI QUÁI CỦA ANH CHÀNG THỢ GIÀY

Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc! Người ta kể rằng ở thành phố Lơke có một anh thợ giày, tính tình rất tốt, được mọi người mến yêu. Anh ta sống bằng nghề vá giày dép cũ. Anh tên là Marúp. Do Chúa phạt, anh có một mụ vợ tai quái. Da mụ như ngâm trong nhựa thông và dầu hắc ín. Tên mụ là Fatima, xóm giềng gọi mụ là “Cứt bò nóng”. Mụ là một vật đè nặng lên tim chồng và một tai vạ hắc ám cho những người giao thiệp với mụ. Mụ lạm dụng tính tình hiền lành và kiên nhẫn của chồng, chửi mắng chồng hàng nghìn lần mỗi ngày, đêm cũng không cho chồng ngủ yên. Anh chồng lại rất sợ mụ vợ dữ tợn, xấu nết. Anh ta ưa yên thân. Muốn giữ gìn tiếng tăm, dù túng nghèo, anh làm được bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu để cung cấp mọi thứ cho mụ vợ tai quái, để mụ ta khỏi la hét om sòm. Ngày nào anh không kiếm được tiền, mụ ầm ỹ suốt đêm, và không biết bao lần như vậy. Để miêu tả mụ, có thể mượn hai câu thơ sau:

“Khốn khổ! Đêm đêm nằm cạnh mụ vợ sài ghẻ, chân tay thô kệch.

Tiếc thay, tối tân hôn ta không cho mụ một chén thuốc độc để linh hồn mụ tiêu ma”

Trong những nỗi bực bội của anh chàng kiên nhẫn thánh thần này, có chuyện sau:

Một hôm, mụ vợ bảo chồng:

— Anh Marúp, tối nay về, anh phải mua cho tôi một chiếc bánh mật ong đấy!

— Vâng - anh chồng ngoan ngoãn đáp - Nếu Chúa phù hộ tôi kiếm ra tiền, thì nhất định tôi sẽ mua bánh mật ong cho mình. Còn hôm nay, có Chúa chứng giám, tôi không còn một xu. Nhưng Chúa vẫn thương chúng sinh mà! Việc gì rồi cũng xong cả.

Ác phụ thét lên:

— Anh nói: Chờ Chúa phù hộ thế nào? Phải chờ Chúa giúp mới được ăn bánh à? Không, tôi không chịu thế đâu. Kiếm được tiền hay không, mặc anh. Phải đem về cho tôi cái bánh mật ong, không có thì sẽ khổ với tôi. Trời đã bắt anh phải lấy tôi mà!

Marúp thở dài, lẩm bẩm: “Chỉ có đức Ala mới cứu được ta!” Anh đi ra, cõi lòng đau đớn, trán toát mồ hôi. Anh đến phố Hàng Giày, vào cửa hàng của mình, chắp tay vái Chúa:

— Cầu Chúa phù hộ cho con kiếm đủ một hào mua cho nó cái bánh để đêm nay khỏi bị hành hạ.

Nhưng cả ngày không một ai vào cửa hàng. Anh cũng chẳng có tiền ăn buổi tối. Ngao ngán, không biết rồi vợ sẽ hành hạ ra sao, anh đóng cửa hàng về nhà.

Qua phố, anh đi ngang trước một người bán bánh, bánh mật ong và các thứ bánh khác; trước anh có chữa dép cho người này nên quen. Người bán bánh thấy Marúp có vẻ buồn, mặt tái, hỏi:

— Này bác Marúp, sao lại buồn, lại khóc? Vào đây nghỉ một lát và nói cho tôi biết với.

Marúp đến trước tủ kính chào bác bán bánh:

— Chỉ có đức Ala đại lượng mới cứu nổi tôi. Số tôi đen bạc quá, đến bữa ăn tối cũng không kiếm nổi.

Ông bán bánh nằn nì, Marúp mới cho biết vợ muốn ăn bánh mật ong mà mình chẳng kiếm nổi tiền dù chỉ để mua một chiếc bánh mì.

Người bán bánh động lòng:

— Bác Marúp! Thế bác gái muốn ăn bao nhiêu bánh mật ong nào?

— Năm hào thì có thể đủ.

— Được rồi, tôi sẽ bán chịu cho. Kiếm được tiền, bác sẽ trả.

Rồi ông lấy ở mâm bánh đầy mật và bơ một chiếc bánh to, nặng, trao cho Marúp mà rằng:

— Thứ bánh đáng để tiến vua đấy! Nhưng xin nói trước: bánh làm bằng mật mía chứ không phải bằng mật ong. Mật mía ngon hơn.

Marúp nghèo, nào có biết mật mía, mật ong khác nhau thế nào đâu:

— Bác đã thương và bán chịu cho là tốt rồi.

Marúp định hôn tay người bán bánh thì ông này lánh ra.

— Chiếc bánh này dành cho bác gái - ông nói - nhưng còn bác, chẳng lẽ bác không ăn gì tối nay sao? Hãy dùng chiếc bánh và miếng phó mát này. Chúa ban cho bác đấy, tôi chỉ có công giao lại thôi. Xin đừng ngại.

Rồi ông đưa cho một chiếc bánh ngọt, một cái bánh mì và một miếng phó mát gói trong lá sung. Marúp suốt đời chưa bao giờ được nhiều thứ như thế. Anh bối rối, không biết cảm ơn lòng tốt của ông bán bánh thế nào, cuối cùng ngước mắt xin trời chứng cho lòng mình và ra về.

Vừa đến nhà, mụ vợ đã tra hỏi, giọng chua cay:

— Thế nào, có bánh mật ong không?

— Nhờ ơn Chúa, có bánh đây!

Anh đặt trước mặt vợ cái đĩa mượn của ông bán bánh, rồi đặt vào đấy chiếc bánh mì và chiếc bánh mật mía ngon lành.

Nhưng mụ vợ tai quái vừa nhìn đã oang oang, tự đánh vào mặt mà rằng:

— Chúa nguyền rủa anh! Tôi đã bảo anh mua bánh mật ong, sao lại mua bánh mật mía? Anh khinh tôi à? Anh lường gạt, tưởng dối được tôi hẳn? Đồ khốn nạn, anh làm tôi thèm khát định cho tôi chết đấy!

Marúp không ngờ vợ lại giận dữ thế. Anh sợ, luống cuống xin lỗi và lắp bắp:

— Mình ơi, chiếc bánh ấy, không phải tôi mua. Ông bán bánh thấy tôi nghèo, bán chịu cho, không nói bao giờ tôi phải trả tiền.

Mụ lại nổi cơn tam bành:

— Bịa, không tin được! Đấy, bánh mật mía của anh, tôi không ăn đâu!

Mụ quẳng đĩa bánh lên đầu chồng:

— Đi ngay! Đi kiếm cho tôi một cái bánh mật ong!

Nói rồi, mụ tát chồng một cái như trời giáng, làm gãy một chiếc răng cửa, máu chảy ướt râu, ướt ngực. Bị hành hạ, Marúp đáng thương như điên như dại, giơ tay lên và đụng phải trán vợ. Thế là mụ nhảy chồm đến Marúp và nắm lấy bộ râu mà giật như muốn đánh đu vào, và gào: “Cứu tôi với, hàng xóm láng giềng ơi! Hắn giết tôi!”

Nghe tiếng kêu cứu, xóm giềng chạy đến can cả hai người, và khó nhọc lắm mới gỡ được bộ râu Marúp khỏi đôi tay mụ vợ. Họ thấy mặt anh máu me, một chiếc răng gãy và bao nhiêu sợi râu bị vợ bứt đi. Từ lâu, biết mụ cư xử tồi tệ với chồng, và nay được chứng kiến cảnh hành hung, họ mắng cho mụ một trận, vạch cho mụ thấy nghĩa vụ đối với chồng. Họ còn nói:

— Chúng tôi quen ăn bánh mật mía lâu rồi, chúng tôi cho là ngon hơn bánh mật ong. Thế chồng bà có lỗi gì mà bà hành hung như vậy? Bứt râu, đánh gãy răng người ta!

Một lúc họ giải tán.

Xóm giềng về rồi, mụ chạy đến chỗ Marúp vẫn ngồi im một xó, nghiến răng:

— À, té ra anh kêu hàng xóm đến chửi tôi. Được, anh sẽ biết tay!

Mụ trừng trừng nhìn chồng, mắt như mắt cọp, tìm mưu tính kế trả thù. Marúp ăn năn là đã hơi nóng nảy. Không biết làm thế nào để vợ nguôi giận, anh cúi nhặt những miếng bánh mật ngổn ngang dưới đất lẫn vào những mảnh đĩa vỡ, phủi thật sạch rồi rón rén đưa lại cho vợ:

— Mình chịu khó ăn một tí bánh mật này. Mai, nếu đức Ala thương tình, tôi sẽ mang thứ bánh kia về cho.

Mụ vợ đá anh một cái, hét:

— Cầm lấy bánh, cút đi! Đồ thợ giày chó chết! Anh tưởng tôi thèm tiền của bọn người đi làm đầy tớ cho bọn bán bánh hả?

Cố gắng giảng hòa như thế là hỏng rồi, Marúp đáng thương sực nghĩ đến việc phải kiếm tí gì ăn kẻo từ sáng chưa có gì vào mồm. “Nó không thèm ăn bánh mật ngon lành thì mình ăn vậy!” anh nghĩ vậy rồi đến ngồi trước đĩa bánh mà ăn: bánh mật, bánh mì, cả miếng phó mát, ăn hết sạch. Mụ vợ nhìn, mắt đỏ ngầu. Chồng nhai một miếng, vợ nói một câu:

— Ăn thế, cho mắc họng mà chết!

— Cầu trời cho miếng bánh hóa thành con cá, moi mật anh ra! v..v…

Marúp đói quá, cứ ăn, không nói một lời. Mụ càng tức già. Mụ vùng dậy, gào lên như một con điên, tóm được gì là ném vào mặt chồng. Mụ bỏ đi nằm, miệng vẫn nguyền rủa đến sáng.

Sau một đêm mất ngủ, Marúp dậy thật sớm, vội vàng khoác áo ra cửa hàng, hy vọng hôm nay sẽ may mắn hơn. Vài giờ sau, anh bị hai viên cảnh sát đến bắt, trói quặt hai tay sau lưng, dẫn qua các phố đến tòa án. Marúp hết sức ngạc nhiên thấy vợ ở đấy, một tay bị băng bó, đầu cũng một vòng băng thấm máu, tay kia cầm một chiếc răng gãy. Viên chánh án thấy anh, mắng luôn:

— Tên kia, lại đây! Mi không sợ Chúa Ala hay sao mà nỡ đánh đập vợ tàn nhẫn thế, gãy cánh tay, gãy cả răng. Vì sao?

Marúp sợ quá, chỉ mong cho đất nứt ra để chui xuống. Anh xấu hổ, cúi gằm mặt làm thinh, Muốn cho êm thấm, vợ không mất danh dự, anh không tố cáo những hành động xấu xa của mụ, cũng không mời xóm giềng làm chứng. Viên chánh án thấy anh thợ giày im lặng, tin là anh có tội, sai vật xuống đánh cho một trăm roi vào gan bàn chân, trước mặt mụ vợ tai quái đang như mở cờ trong bụng.

Marúp lết người ra khỏi tòa án. Thà bị đánh chết ở đây còn hơn trở về phải thấy cái mặt con vợ quỷ quái. Anh cố lê vào một căn nhà sụp đổ bên bờ sông Nin, chịu đói rét, anh nằm chờ cho hai chân sưng vù lành đã. Khi đi lại được, anh xin làm thủy thủ trên một chiếc thuyền xuôi dòng sông. Đến Đamát, anh lại xin làm công trên một chiếc thuyền con, chuyên vá cánh buồm.

Đi được vài tuần, chiếc thuyền gặp bão. Thuyền đắm, người chết hết, chỉ trừ Marúp vớ được một khúc gỗ cột buồm trôi ngay gần đấy. Anh ôm lấy khúc gỗ, dung hết sức còn lại cưỡi lên. Anh dùng hai chân đạp nước như hai mái chèo, mặc cho song đẩy lăn bên này ngả bên kia. Chống chọi với song gió suốt một đêm một ngày, cuối cùng dạt vào bờ một thành phố có nhà cửa nguy nga. Anh nằm dài trên bờ sông, không cử động, như mất tri giác, rồi thiếp đi trong một giấc ngủ ngon lành. Khi thức dậy, anh thấy một người sang trọng đang cúi xuống bên anh, sau lưng có hai người đứng chắp tay. Người nhà giàu nhìn anh chăm chú khác thường. Thấy anh đã tỉnh, người lạ mặt reo lên:

— Muôn đội ơn Chúa! Xin chào ông khách quý mới đến thành phố của ta. Xin Chúa phù hộ cho ngài. Xin ngài cho biết ngài ở nước nào, ở thành phố nào đến đây? Nhìn áo quần, tôi đoán ngài là người Ai-cập.

— Đúng thế! Tôi sinh ra và ở tại Lơke.

Người nhà giàu cảm động:

— Nếu không có gì bất tiện, xin cho biết ngài ở phố nào?

— Ở đường Hồng Lộ.

— Ngài quen những ai ở phố ấy? Và ngài làm nghề gì?

— Nghề của tôi ấy à? Tôi làm nghề vá giày dép cũ. Còn những người tôi quen là những người tầm thường cùng hạng như tôi, nhưng đều đáng kính nể. Nếu ngài muốn biết tên, tôi xin kể vài người.

Rồi Marúp kể tên những người quen biết ở Hồng Lộ. Người nhà giàu càng nghe càng vui, nét mặt sáng lên:

— Thế thưa ngài, ngài có quen cụ Atmo không?

— Cầu Chúa cho cụ hưởng thọ! Cụ Atmo ở sát nhà tôi.

— Cụ có mạnh khỏe không?

— Nhờ giời, cụ mạnh lắm.

— Bây giờ cụ có mấy người con?

— Vẫn ba, trời cho sống cả. Cậu Muxtapha, cậu Môhamet và cậu Ali.

— Các cậu ấy làm gì?

— Mutxtapha, người con cả, đi dạy học. Cậu là một bác học trứ danh, thuộc lòng bộ Kinh Thánh và có thể đọc bảy cách khác nhau. Cậu hai bán thuốc men và nước hoa như bố vì ông cụ mở cho cậu một cửa hàng bán thuốc ngay bên cạnh, khi cậu sinh cháu trai. Còn cậu út Ali thì trời phú cho nhiều đức tốt. Cậu là bạn tôi lúc bé. Thuở ấy chúng tôi suốt ngày đùa nghịch với nhau và hay trêu ghẹo khách qua đường. Một hôm Ali trêu một đứa trẻ, con một nhà theo đạo Cơ đốc. Thằng bé về mách bố mẹ nó bị hành hung và nhục mạ. Ali sợ bị trả thù, trốn biệt tích, đã hai mươi năm không thấy tăm hơi. Cầu Chúa phù hộ cho Ali tai qua nạn hỏi.

Nghe xong, ông nhà giàu ôm choàng lấy Marúp, khóc mà rằng:

— Muôn đội ơn Chúa! Chúa đã khiến đôi bạn gặp nhau. Anh Marúp, tôi là Ali bạn của anh thuở nhỏ, con cụ Atmo bán thuốc ở Hồng Lộ.

Hai người tỏ với nhau hết nỗi vui mừng rồi Ali hỏi Marúp vì sao lại nằm ở đây. Marúp thú thực đã một ngày một đêm chưa ăn uống gì. Ali mời Marúp cùng cưỡi lừa về nhà, một lâu đài tráng lệ, và đãi bạn rất nồng hậu. Mặc dầu Ali nôn nóng muốn hỏi nhiều hơn nhưng phải chờ đến hôm sau mới tâm tình lâu được. Marúp kể lại những nỗi gian nan từ khi lấy phải mụ vợ tai quái, phải lìa bỏ cả cửa hàng, cả xứ sở mà đi, cả việc bị viên chánh án sai đánh đòn, việc bị đắm thuyền suýt chết.

Còn Ali thì cho Marúp biết thành phố chàng ở là Caitâng, thủ đô nước Xôhatâng. Nhờ chúa Ala phù hộ, Ali buôn bán rất phát đạt, trở thành nhà thương gia giàu nhất xứ và nhân sĩ được trọng vọng nhất Xôhatâng.

Ali nói với bạn:

— Anh Marúp ạ, tiền của tôi là do đấng Tối công trao cho giữ gìn. Còn cách gìn giữ nào tốt hơn giao lại cho anh một phần để anh làm cho đâm chồi nảy lộc.

Chàng bắt đầu biếu Marúp một nghìn đina và áo quần cực kỳ lịch sự, và nói với anh:

— Sáng mai, anh sẽ cưỡi con lừa đẹp nhất đi ra phố. Anh sẽ thấy tôi ngồi giữa những nhà buôn lớn nhất ở đây. Anh tới, tôi sẽ đứng dậy vồn vã ra đón anh, giữ lấy cương lừa của anh, hôn tay anh. Thái độ tôn kính của tôi sẽ làm cho mọi người phải kính nể anh. Tôi sẽ nhường anh một cửa hiệu lớn, đầy đủ hàng hóa, và sẽ giới thiệu anh với các vị hào mục, thương gia lớn trong thành phố. Nhờ chúa Ala, công việc sẽ chạy răm rắp, tiền vào như nước. Anh sẽ đầy đủ, sung sướng, lại xa được mụ vợ tai quái kia.

Marúp không biết nói gì để tạ lòng thương yêu của bạn, chỉ cúi xuống định hôn tà áo của Ali. Nhưng Ali khước từ, không để Marúp làm thế. Họ tiếp tục hàn huyên, ôn lại chuyện thiếu thời cho đến khi đi ngủ.

Hôm sau, Marúp ăn mặc cực kỳ sang trọng y như một đại thương gia nước ngoài, cưỡi một con lừa màu chim sáo, yên cương cực đẹp đi ra phố vào giờ đã hẹn. Hai người bạn vồn vã chào nhau. Các nhà buôn có mặt ở đấy hết sức cảm phục và tôn kính người khách phương xa, nhất là khi thấy nhà đại thương gia Ali hôn tay khách, đỡ khách xuống lừa, và thấy Marúp thong thả ngồi xuống cái ghế do Ali đặt trước cửa hàng.

Mọi người thì thầm với Ali:

— Hẳn bạn ông là một nhà buôn lớn!

Ali nhìn họ với vẻ đồng tình và nói:

— Ôi chao! Nhà buôn lớn à? Ông ta là thương gia bậc nhất trên thế giới. Kho tàng cửa hiệu của ông trải khắp địa cầu, đốt đi cũng không hết được. So với ông, tôi chỉ là một anh chàng mối lái tầm thường. Người chung vốn, người làm công, cửa hàng đại lý của ông có ở khắp thành phố lớn trên hoàn cầu từ Ai-cập, Yêmen đến tận cùng Ấn Độ, Trung Hoa xa tít. Khi được quen biết ông nhiều hơn, các ngài sẽ thấy ông là người thế nào.

Thấy Ali giới thiệu có vẻ chân thật, hiểu biết như thế, mọi người đều kính phục Marúp. Họ đua nhau đến chào hỏi, chúc tụng, lấy làm vinh dự mời cho được chàng đến nhà ăn cơm. Marúp cười đáp và xin lỗi phải từ chối vì đã là khách của Ali rồi. Và, trái với lệ thường, ông Tổng đại diện thương gia cũng đến thăm trước, báo cho Marúp biết giá thị trường các hàng hóa và sản phẩm trong nước, ý muốn sẵn sàng giúp Marúp bán các thứ ngoại phẩm chở vào.

Ông ta hỏi:

— Thưa ngài, chắc ngài có nhiều kiện dạ vàng?

— Dạ, nhiều lắm!

— Còn dạ đỏ, màu huyết dụ, ngài có nhiều không?

— Các kiện dạ ấy của tôi rất mịn và có thể thỏa mãn được các vị.

Ông tổng đại diện rụt rè hỏi thêm:

— Ngài có thể cho xem ít mẫu được không?

Marúp không chút ngập ngừng:

— Xin vâng, nhưng để chờ chuyến hàng sắp đến.

Marúp nói mình đang chờ một đoàn gồm một nghìn lạc đà chở đến những kiện hàng đủ loại, đủ màu, chỉ ít hôm sau sẽ tới.

Đám thương gia không ngớt lời ca ngợi đoàn hàng nghìn lạc đà, một việc thật là kỳ diệu. Đến khi được chứng kiến việc sau đấy, lòng thán phục của họ lên đến tột độ.

Trong lúc họ tròn xoe mắt bàn tán về đoàn lạc đà chở hàng thì một người ăn xin đến. Người cho một hào, kẻ năm xu, có người không cho gì chỉ suông tình “Cầu Chúa giúp anh!” Marúp bốc một nắm đina vàng đặt vào tay người ăn xin, bình thản như cho một đồng xu vậy. Cả gian phòng im lặng, mọi người như choáng váng: “Trời, chắc ông ta giàu lắm mới hào phóng đến thế” - họ nghĩ. Chẳng mấy chốc Marúp đã nổi danh là một đại phú gia hào hiệp. Tiếng đồn đến tai vua. Vua cho gọi tể tướng đến bảo:

— Sắp có một chuyến hàng rất lớn của một nhà buôn nước ngoài đến đây. Ta không muốn để bọn nhà buôn nước ta lợi dụng, bọn bợm ấy đã giàu lắm rồi. Cần để ta, hoàng hậu và công chúa hưởng.

Tể tướng vốn cẩn thận và khôn ngoan, khuyên can vua nên chờ chuyến hàng đến sẽ hay. Nhà vua tức giận:

— Ngươi điên à? Có bao giờ người cho chó ăn hết thịt rồi mới mò đến nhà anh bán thịt không? Ngươi hãy ra mời ngay người thương gia nước ngoài ấy vào đây để ta thương lượng.

Tể tướng buộc lòng phải vâng lệnh.

Marúp vào, kính cẩn cúi đầu chúc thọ nhà vua. Thấy dáng điệu đoan trang, nghe lời lẽ lịch sự của Marúp, nhà vua hài lòng hỏi han về công việc buôn bán và hàng hóa của anh. Marúp chỉ cười:

— Bệ hạ sẽ vừa lòng khi hàng đến đây.

Nhà vua thầm phục, và để kiểm nghiệm sự lịch lãm của Marúp, ngài đưa ra một viên ngọc to và sáng một cách diệu kỳ, ít nhất cũng phải một nghìn đina mà hỏi:

— Trong các kiện hàng của chàng có những viên ngọc như thế này không?

Marúp cầm viên ngọc có vẻ coi thường, và như vô ý để viên ngọc rơi vỡ tan tành. Nhà vua ngạc nhiên:

— Một nghìn đina đấy! Chàng tiếc không?

— Viên ngọc đáng giá thật đấy, nhưng trong các kiện hàng của thần có hàng bao những viên lớn và đẹp hơn nhiều.

Vua càng ngạc nhiên và lòng tham cũng tăng thêm. “Mình phải gả con gái cho anh chàng lạ lùng này mới được” - ngài nghĩ bụng. Vua nhìn Marúp hỏi:

— Hỡi vị đô đốc đại đức! Để tỏ lòng mến khách, ta muốn gả công chúa cho chàng. Ta sẽ đứng ra làm lễ thành hôn và khi ta thăng hà, chàng sẽ thay ta nối ngôi trị vì thiên hạ.

— Rất vinh dự cho thần - Marúp nói - nhưng chờ chuyến hàng đến rồi làm lễ thành hôn thì hơn. Vì cưới một công chúa như lệnh ái, hạ thần phải chi tiêu rất nhiều mới xứng đáng. Thần trộm nghĩ phải dâng lên hoàng thượng để dẫn cưới ít nhất hai vạn bao tiền, mỗi bao một nghìn đina. Rồi phân phát một nghìn bao, mỗi bao một nghìn đina cho người nghèo. Phải đưa hơn một nghìn bao nữa cho những người mang lễ vật đến, một nghìn bao chi phí cho bữa tiệc. Còn phải tặng mỗi bà trong cung cấm một chuỗi trăm hạt ngọc, và dâng lên hoàng phụ, hoàng mẫu rất nhiều bảo vật. Tâu đức vua của muôn đời! Tất cả những việc đó chỉ có thể thực hiện khi chuyến hàng của thần đến.

Nghe Marúp kể những vật quý giá phi thường, thấy cử chỉ, ngôn ngữ thanh tao của chàng, nhà vua càng khâm phục:

— Đức Ala soi sáng lòng ta - ngài nói - Để ta chịu mọi chi tiêu về lễ cưới, còn tặng vật thì chàng chờ chuyến hàng cũng được. Nhưng nhất thiết việc thành hôn phải được cử hành càng sớm càng tốt. Chàng có thể lấy trong quốc khố bao nhiêu cũng được để tạm tiêu dùng. Đừng ngại gì cả, vì của ta cũng là của chàng.

Nhà vua cho gọi vị tể tướng đi mời viên tộc trưởng Hồi giáo đến ngay để làm lễ thành hôn.

Tể tướng nghe lệnh, bối rối, cúi đầu, rồi lại gần vua tâu nhỏ:

— Tâu đức vua, hạ thần nom diện mạo anh chàng chẳng có gì đáng chú ý lắm. Xin Bệ hạ hãy chờ xem chuyến hàng của y ra sao đã rồi sẽ gả công chúa. Từ đầu, ta chỉ nghe y nói mồm. Cân nhắc kỹ, công chúa còn quý giá hơn mọi của cải của y.

Nghe tể tướng, nhà vua thấy tối tăm mặt mày. Ngài mắng:

— Đồ phản bội! Ngươi muốn cản trở việc hôn nhân này vì ngươi thèm khát con gái ta phải không? Ước vọng hão huyền! Đừng làm ta rối trí mà nghi kỵ con người giàu sang, lịch thiệp, hào hoa ấy, nếu không ngươi sẽ bị nghiêm trị đấy. Hay là ngươi muốn con gái ta trở thành một gánh nặng, ngày một già, chẳng ai thèm hỏi đến? Có bao giờ ta tìm được một người rể như chàng ta, toàn thiện, toàn mỹ, hào hiệp dễ thương. Chắc chắn chàng sẽ yêu con gái ta, sẽ tặng bao nhiêu vật quý giá làm cho tất cả chúng ta đều giàu có. Thôi, đi đi! Đi gọi viên tộc trưởng Hồi giáo đến đây.

Tể tướng run sợ, phải đi tìm viên tộc trưởng. Ông này vào chầu và viết bức hôn thú ngay tức khắc.

Cả thành phố đều trang hoàng, trưng đèn kết hoa. Dân chúng hoan hỉ. Còn anh thợ vá giày đã trải qua bao gian khổ, đã bao phen sắp chui vào địa ngục, bây giờ chễm chệ trên ngai, giữa sân rồng. Bọn làm hề, bọn nhạc công, bọn leo dây, múa rối, bọn làm trò ảo thuật tiến đến trước nhà vua, các quan đại thần và chàng Marúp trình diễn tài nghệ của mình. Marúp bảo chính vị tể tướng đưa cho mình hàng túi vàng, chàng dốc từng nắm ném cho bọn đang múa hát. Tể tướng bực tức muốn chết mà cứ phải đưa cho Marúp hết túi vàng này đến túi vàng khác.

Cuộc vui kéo dài ba ngày ba đêm. Chiều ngày thứ tư là buổi lễ cưới và nhập phòng. Theo ý nhà vua, các bà mệnh phụ, ăn mặc hết sức lộng lẫy, diễu qua trước mặt công chúa, họ đều có lễ mừng. Nữ tì lần lượt thu nhặt. Kế đó, cô dâu vào buồng.

— Chết! Chết mất! - Marúp nghĩ - Thôi, tới đâu thì tới. Do số phận cả, nào ta có muốn. Mỗi người đều đeo số mệnh của mình vào cổ, làm sao tránh được! Thợ giày mi hỡi! Marúp, đồ khỉ, đồ bị vợ đánh. Tất cả đã được ghi ở sổ Thiên tào.

Mọi người đã ra về, chỉ còn lại Marúp với nàng công chúa trẻ măng nằm dài sau bức màn thêu. Marúp ngồi bệt xuống sàn, hai tay đánh vào nhau, hết sức chán nản.

Công chúa thò đầu ra hỏi:

— Tân lang hỡi, sao chàng ngồi xa thiếp thế, lại có vẻ buồn rầu? Chàng chê thiếp xấu xí chăng, hay có nguyên nhân nào khác?

Marúp thở dài:

— Chỉ tại hoàng phụ không để tôi kịp chờ chuyến hàng đến. Tôi sẽ có thể tặng nàng vài cái kiềng, mỗi cái có năm sáu hàng ngọc lớn bằng trứng chim câu, vài cái áo mà không một công chúa nào có thể có, một ít châu báu xứng với nàng. Còn đối với họ hàng quan khách, tôi sẽ không đến nỗi nghèo nàn như thế.

— Xin chàng đừng bận tâm về những chuyện ấy, nó chẳng quan hệ gì đến việc của chúng ta đêm nay.

Hôm sau, tắm rửa, ăn mặc chỉnh tề xong, Marúp ra nơi thiết triều, ngồi bên phải nhà vua để các quan đại thần đến chúc mừng.

Hai mươi ngày trôi qua. Ban ngày Marúp ban phát tiền của cho người này kẻ nọ, ban đêm thì cùng vợ say sưa.

Không có tăm hơi gì về chuyến hàng, mà các việc hào phóng của Marúp đã làm kho vàng bạc của nhà vua cạn sạch. Tể tướng mở tủ để vàng ra xem thì không còn tí gì nữa. Không nén nổi sự hậm hực nung nấu bấy lâu, ông chạy đến bên vua:

— Tâu Bệ hạ - ông nói - Cầu Chúa Ala miễn cho chúng ta những tin không lành. Nếu hạ thần không tâu Bệ hạ biết kho vàng của triều đình đã rỗng thì thần có thể bị trị tội vì sơ suất. Còn chuyến hàng mong đợi thì chưa thấy đến để có thể thay thế những túi đã hết vàng.

Nhà vua có vẻ nghĩ ngợi rồi nói:

— Chuyến hàng đến chậm thật, nhưng thế nào cũng đến thôi.

Tể tướng cười:

— Cầu đức Ala luôn ban phúc, ban thọ cho Bệ hạ! Nhưng từ khi đô đốc Marúp đến đây, chúng ta gặp biết bao tai vạ và hiện nay thần chưa thấy có lối thoát. Một đằng thì ngân khố không còn gì, một đằng thì công chúa đã lỡ lấy anh chàng lạ mặt kia rồi. Cầu Chúa miễn cho tai họa, nhưng tình thế quả gay go.

Nhà vua bắt đầu lo sợ, nhưng vẫn nổi giận:

— Ngươi làm ta rối trí. Thôi, không than phiền nữa. Hãy tìm cách cứu vãn tình thế, và chứng minh cho ta thấy rằng phò mã là một tên lường gạt, nói láo.

— Bệ hạ dạy rất đúng - tể tướng đáp - phải có bằng chứng mới trị tội. Nhưng tìm ra sự thật thì không ai có thể giúp chúng ta bằng công chúa, vì không ai hiểu rõ chồng hơn vợ. Xin Bệ hạ cho mời công chúa đến đây, ngồi sau bức rèm này, để thần được hỏi vài câu.

— Được! Nếu có bằng cớ rằng con rể ta đã lừa dối thì ta phải bắt nó chết một cách ghê rợn.

Tức khắc nhà vua cho mời công chúa đến và sai treo một bức màn. Công chúa hỏi vua cho gọi nàng đến có việc gì.

— Để con nói chuyện với quan tể tướng.

Công chúa ngồi sau bức màn, hỏi ngay:

— Ông tể tướng muốn nói gì với ta nào?

— Thưa công chúa, bà có biết là ngân khố đã cạn vì đô đốc Marúp tiêu pha xa xỉ không? Còn chuyến hàng lạ lùng mà đô đốc hứa sẽ đến thì vẫn chưa có tin tức gì. Hoàng thượng rất lo và nghĩ rằng chỉ có bà mới làm sáng tỏ được việc này. Bà hãy cho biết ý kiến về vị tân lang. Bà có nghi ngờ gì không trong suốt hai mươi hôm chung sống vừa qua?

Công chúa ngồi sau bức rèm lên tiếng:

— Cầu đức Ala ban phúc cho đô đốc Marúp chồng ta! Ý kiến của ta về chàng ư? Mọi việc đều tốt lành. Trong trời đất, không có gì vui thú bằng từ khi ta kết duyên với chàng. Ta béo lên, đẹp lên. Ai thấy ta đi qua cũng tấm tắc: “Cầu đức Ala phù hộ công chúa khỏi mọi rủi ro, ganh tỵ!” Còn Marúp chồng ta, chàng là nguồn hạnh phúc của đôi ta. Xin Chúa cho đôi ta luôn luôn gần gũi!

Nhà vua nhìn tể tướng mặt ỉu xìu:

— Đấy nhà ngươi thấy chưa? Marúp giai tế của ta là người đứng đắn lắm. Tính đa nghi của nhà ngươi đáng tội cực hình.

Tể tướng lại hỏi công chúa:

— Thưa bà, chuyến hàng kia có đến không?

— Việc ấy dính líu gì đến ta? Có hay không thì hạnh phúc của ta cũng không thêm, không bớt.

— Thế từ nay, ai nuôi công chúa? Của cải hết sạch rồi, tiền đâu cho phò mã tiêu pha?

— Chúa Ala lượng hải hà, Ngài không bỏ những ai sùng Chúa!

Nhà vua nói với tể tướng:

— Con ta nói có lý. Nhà ngươi im đi!

Rồi nói với công chúa:

— Con yêu quý, con cố gắng hỏi đô đốc chồng con độ bao giờ thì chuyến hàng ấy đến. Ta muốn biết để trù tính việc chi tiêu và xem có nên đánh thêm thuế để bù vào chỗ trống trong kho.

Công chúa đáp:

— Con gái phải vâng lời cha mẹ. Ngay tối nay con sẽ hỏi đô đốc Marúp rồi sẽ tâu cùng hoàng phụ.

Bởi vậy, như thường lệ, đêm đến, khi vợ chồng vui đùa với nhau thì nàng thò tay vào nách cù chàng, rồi dịu dàng mơn trớn, ẻo lả như tất cả mọi người đàn bà khi họ muốn đạt một mục đích nào đấy.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm 965… nàng kể tiếp:

Công chúa nói:

— Chàng yêu quý của thiếp, chàng là con mắt của thiếp, là tâm can là tâm hồn của thiếp! Lửa tình của chàng thiêu đốt cả người thiếp. Thiếp sẵn sàng hy sinh vì chàng, cùng chung số phận với chàng dù có việc gì xảy đến. Đối với thiếp, chàng đừng giấu giếm gì nhé. Nào nói thiếp nghe vì sao chuyến hàng của chàng chưa đến? Chuyến hàng mà hoàng phụ và quan tể tướng thường bàn tán đến luôn. Gặp trở ngại hay khó khăn gì, chàng cho thiếp biết. Thiếp sẽ tìm cách làm chàng khỏi phiền lòng.

Nói xong nàng ôm lấy chồng hôn lấy hôn để rồi nằm vào lòng chàng. Marúp phá lên cười:

— Nàng ơi, câu chuyện giản dị như thế mà nàng cứ quanh co mãi! Tôi sẵn sàng nói tất cả, có gì giấu nàng đâu.

Chàng im một lát, nuốt nước miếng mà nói:

— Nàng yêu quý! Tôi không phải là nhà buôn, không có chuyến hàng nào cả, không có của nả gì hoặc một thứ phiền toái nào thuộc loại ấy. Ở quê, tôi chỉ là một anh thợ chữa giày, lấy phải một mụ vợ tinh quái mà người ta đặt tên là “Mụ Fatima cứt bò nóng”, một quả tạ đeo vào người tôi, một tai họa đen tối đã làm tôi chịu bao đau khổ.

Rồi chàng kể câu chuyện về mụ vợ ở Lơke, không giấu một tí gì từ câu chuyện cái bánh mật, chuyện đắm thuyền đến chuyện gặp Ali người bạn lúc thiếu thời.

Công chúa nghe, cười đến ngã ngửa người ra, khiến Marúp cũng bật cười theo.

— Chúa Ala đã sắp đặt cả - nàng nói - thiếp đã được ghi vào số của chàng rồi. Chàng quả là một vị thần mưu mẹo! Không ai khôn ngoan và sung sướng hơn chàng. Nhưng nếu hoàng phụ và nhất là tể tướng biết sự thật, và chuyện chuyến hàng bịa đặt kia thì chắc họ giết chàng, và thiếp sẽ đau khổ mà chết cùng chàng. Chi bằng, chàng hãy trốn đến một xứ xa xôi nào đó. Thiếp sẽ tìm cách dàn xếp và giải thích một việc không thể giải thích được.

Nàng tiếp:

— Chàng lấy năm vạn đồng của thiếp đây mà đi, rồi báo cho thiếp biết để hàng ngày chúng ta gửi tin tức cho nhau. Trong tình trạng này, đó là kế hay nhất.

— Tôi chỉ trông cậy ở nàng. Nàng che chở cho tôi.

Công chúa ôm chồng hôn âu yếm. Nửa đêm, nàng gọi chàng dậy, bảo cải trang làm một kỵ binh và cưỡi con ngựa hay nhất của vua cha. Marúp ra khỏi đô thành như một kỵ binh của vua.

Đó là về phần Marúp, còn về phần công chúa, nhà vua, tể tướng và chuyến hàng thì thế này: Sáng hôm sau, thật sớm, nhà vua ra triều, bên cạnh có vị tể tướng. Ngài cho gọi công chúa đến về việc vua đã dặn. Cũng như hôm trước, công chúa ngồi sau bức màn. Nàng hỏi:

— Tâu hoàng phụ, ngài cho gọi con ra có việc gì?

— Thế nào? Con đã biết được gì, nói ta rõ.

— Xin hoàng phụ cầu chúa Ala trừng trị bọn quỷ sứ ma vương, bọn vu oan giá họa. Xin lấy nhựa đường bôi vào mặt tể tướng, ông ta muốn bôi nhọ mặt con và mặt chồng con, đô đốc Marúp.

— Thế nào, và vì sao thế, con?

— Lạy Chúa! Hoàng phụ có thể nào tin được cái ông này? Ông ta không từ một việc gì làm cho hoàng phụ ghét bỏ chồng con.

Công chúa nín một lát như nghẹn thở vì tức giận, rồi nói tiếp:

— Tâu hoàng phụ! Trên trái đất này không có ai thẳng thắn và thật thà như đô đốc Marúp - cầu Chúa ban phúc cho chàng - Hôm qua có chuyện này: Vừa chập tối, chồng con vào phòng con thì tên thái giám hầu con xin vào báo một tin gấp. Hắn trao một lá thư, nói là thư của mười kỵ binh ngoại quốc muốn gặp Marúp. Chồng con mở thư xem và đưa cho con, chính là thư của người trưởng đoàn chuyến hàng mà hoàng phụ trông đợi bấy lâu. Người trưởng đoàn có năm trăm kỵ binh đi theo hộ tống, giống như mười tên đang chờ ngoài cổng. Thư báo tin đoàn của ông ta gặp một tốp người Bêđoanh ăn cướp đường, phải chống cự lại. Đó là lý do thứ nhất của việc hàng đến chậm. Thắng bọn cướp rồi, cách mấy hôm sau lại gặp bọn Bêđoanh khác. Hai bên đánh nhau dữ dội. Đoàn ông ta chết tại trận năm mươi kỵ binh, hai trăm lạc đà và mất bốn trăm bao hàng giá trị.

Đọc tin ấy, chồng con không hề xao xuyến, xé lá thư, không hỏi thêm người kỵ binh kia một điều gì, chỉ cười, nói với con: “Bốn trăm bao hàng, hai trăm lạc đà có đáng là bao, chín vạn đina thôi, không đáng để cho người ta phải quan tâm, nhất là nàng. Chỉ phiền phải vắng ít hôm, thúc bọn người còn lại đi nhanh hơn”. Nói xong chàng lại cười, ôm con vào lòng rồi từ giã lên đường, làm con phải khóc vì thương nhớ. Chàng còn dặn con phải an tâm. Con nghiêng đầu nhìn qua cửa sổ, thấy chàng nói chuyện với mười tên kỵ binh mang thư đến. Rồi chàng lên ngựa đi trước, kỵ binh theo sau ra khỏi hoàng cung, đi đón chuyến hàng đang tới.

Nói xong, nàng thút thít như vừa mới khóc vì bị lẻ loi. Nàng nói thêm, giận dữ:

— Hoàng phụ thấy không? Nếu con nghe lời hoàng phụ dạy mà hỏi chàng những điều khiếm nhã như ông tể tướng đáo để kia đã tâu bày, thì sẽ ra sao? Vâng, sẽ ra sao? Chồng con sẽ mất lòng tin con, sẽ khinh ghét con biết chừng nào, và như thế cũng đúng thôi. Tất cả chỉ do lòng nghi kỵ, sự phỏng đoán, sự khích bác của ông tể tướng tai ác kia.

Công chúa đứng dậy, vùng vằng bỏ đi. Nhà vua nhìn tể tướng, thét lên:

— Chó má thật! Đấy, nhà ngươi thấy chưa? Bao nhiêu chuyện đều do lỗi nhà ngươi. Ta không hiểu vì sao nhà ngươi chưa phải đền tội. Nếu còn gây nghi kỵ đối với con rể ta, thì nhà ngươi sẽ biết!

Vua trừng mắt, đứng dậy, bãi triều.

Về phần Marúp thì khi ra khỏi thành phố Caitâng rồi, chàng phải vượt qua bao cánh đồng vắng vẻ. Chàng thấy trong người mỏi mệt vì chưa quen thú cưỡi ngựa phi nhanh. Chàng vốn chỉ là một anh thợ chữa giầy, bây giờ lại trở thành một kỵ mã oai hùng. Vả chăng, chàng cũng lo về hậu quả câu chuyện của mình bấy lâu. Chàng ân hận là đã nói thật tất cả với công chúa. “Marúp ơi! - chàng nghĩ - mi phải lang thang đây đó, có còn được hưởng khoái lạc trong lòng người vợ yêu quý để quên mụ tai quái “cứt bò nóng” nữa đâu!”

Rồi nghĩ đến bao kẻ si tình khổ đau vì ly biệt, chàng thương cho thân phận mà òa lên khóc. Khi trời hửng sáng, chàng thấy một nông dân già đang cày với hai con bò. Vì phải chạy thoát thân, chàng không kịp đem thức ăn đi đường. Đói và khát quá, chàng tìm đến người nông dân.

— Chào anh! - người nông dân đáp lại - cầu Chúa phù hộ cho anh! Chắc anh là một kỵ binh của nhà vua. Con người khôi ngô quá! Mời anh về nhà tôi.

Marúp liếc nhìn nóc nhà lụp xụp gần đấy, ngần ngại không muốn vào. Lão nông chạy đi mua thức ăn cho chàng, tìm cỏ khô và thóc cho ngựa.

Trong khi chờ đợi, Marúp nghĩ: “Mình đã làm phiền ông lão nghèo khổ này. Xưa kia khi còn làm nghề chữa giày dép, mình cũng nghèo như thế. Mình sẽ tìm cách đền bù. Thôi, ta thử cày thay ông lão xem sao.”

Tức thì, vẫn bộ quần áo kỵ binh, chàng cầm lấy cày, đánh đôi bò kéo trên luống đất đang bỏ dở. Nhưng bò mới đi được vài bước thì cày vấp phải một vật gì, bật lên một tiếng nghe là lạ. Hai con bò đang trên đà kéo, quỵ xuống. Marúp thét cho bò đứng dậy, lấy roi quất để bò vượt lên. Bò ráng sức bước tới nhưng cày vẫn không nhúc nhích, càng cắm sâu vào đất.

Marúp bèn tìm xem cơ sự ra sao, thì thấy lưỡi cày mắc phải một chiếc vòng đỏ móc vào một cái bàn bằng cẩm thạch, sát mặt luống cày. Marúp lay cái bàn, đẩy sang một bên. Phía sau bàn là một cái thang dẫn xuống một cái hầm vuông, rộng bằng một buồng tắm công cộng. Marúp bước xuống hầm, thấy có bốn phòng tiếp nhau: Phòng thứ nhất xếp đầy vàng từ sàn đến tận trần; phòng thứ hai chứa đầy ngọc, san hô, hổ phách cũng từ trần đến sàn; phòng thứ ba đầy ngọc hồng, ngọc xanh, ngọc vàng, đủ màu sắc; phòng thứ tư rộng hơn, nhưng chỉ có một cái bệ bằng gỗ mun, trên đặt một cái tủ pha lê cỏn con không to hơn quả chanh.

Marúp thấy những vật kỳ diệu này, sung sướng vô cùng, nhưng còn phân vân trước cái tủ pha lê bé tí. Không cưỡng được tính hiếu kỳ, chàng cầm lấy cái tủ kỳ lạ mở ra xem. Trong tủ có một chiếc nhẫn vàng nạm ngọc, có khắc bằng chữ li ti những câu thần chú ngày xưa. Marúp đeo nhẫn vào ngón tay, xoay qua, xoay lại thấy vừa vặn. Từ trong viên ngọc hồng mã não của chiếc nhẫn, một tiếng vang lên: “Xin vâng! Xin vâng! Đừng xoa tôi nữa! Cứ ra lệnh, tôi xin tuân! Ngài muốn gì, xin nói. Ngài muốn tôi phá đi hay xây dựng, muốn tôi giết ông vua này, bà hoàng nọ, hay muốn tôi dắt họ về đây? Ngài muốn tôi triệt hạ cả một đất nước nào, muốn tôi làm ra cả một vùng hoa thơm cỏ lạ hay muốn tôi phá hoại tan tành? Ngài muốn tôi bạt đi một hòn núi hay lấp một biển khơi? Ngài nói đi, sai đi, nhưng xin đừng xoa mạnh tôi nữa. Tôi là tôi tớ của ngài đây! Đó là lệnh của Đấng Chúa tể sáng tạo ra ngày và đêm”

Ban đầu phân vân chưa biết từ đâu, sau mới rõ tiếng nói từ trong viên hồng mã não đeo ở tay, Marúp hỏi lại tiếng nói:

— Ông là ai?

— Là Thần Hạnh phúc bị giam trong chiếc nhẫn này, và phải nhắm mắt thi hành lệnh của bất cứ ai là chủ chiếc nhẫn. Tôi là chúa tối cao của bảy mươi hai man tộc, ma vương, quỷ sứ, tình yêu… mỗi man tộc gồm một vạn hai nghìn người lực lưỡng, mạnh hơn voi, nhanh nhẹn hơn thủy ngân. Nhưng tôi lại là tôi tớ của chiếc nhẫn cho nên dù khỏe bao nhiêu cũng phải vâng lời chiếc nhẫn như một em bé vâng lời mẹ. Tuy nhiên tôi phải báo trước là nếu rủi ro ngài xoa hai lần viên hồng mã não, thì tôi sẽ cháy ra tro do mấy hàng chữ phù chú khắc ở đấy, và như vậy là ngài hại tôi vĩnh viễn.

Marúp đáp:

— Hỡi Thần Hạnh phúc tối thiêng! Tôi xin khắc sâu những lời Thần vào trí nhớ. Nhưng Thần hãy cho biết ai đã giam Thần vào viên ngọc này, và ai đã bắt Thần phải phục tùng chủ chiếc nhẫn?

Từ trong viên ngọc, Thần Hạnh phúc đáp:

— Thưa ngài, chỗ chúng ta đang đứng ở đây nguyên là cái kho của Setđat con của Át, người đã xây dựng thành phố này. Lúc sinh thời vua Setđat, tôi là tôi tớ của vua. Chiếc nhẫn ngài giữ đây là của vua Setđat.

Thế là giờ đây, anh thợ vá giày ở Hồng Lộ Lơke, nhờ chiếc nhẫn, thành người thừa kế trực tiếp của Nămrốt, của vị anh hùng Setđat, tuổi bằng bảy lần tuổi đại bang. Bây giờ anh thợ vá giày ấy muốn biết đặc tài của viên hồng mã não, anh hỏi người trong viên ngọc:

— Hỡi người tôi tớ của chiếc nhẫn, người có thể mang kho vàng ngọc này lên khỏi hầm được không?

Thần Hạnh phúc đáp:

— Chắc chắn được, và đối với tôi thì dễ lắm nữa.

— Nếu vậy, nhờ người mang hết của cải và những vật quý giá này ra khỏi hầm, không sót một vật nhỏ, và không để lại một dấu vết nào.

— Xin vâng! Nào các trẻ em đâu?

Tức thì Marúp thấy hiện lên trước mặt chàng mười hai thanh niên cực đẹp, đội trên đầu những cái giỏ lớn. Mấy gã lần lượt mang ra ngoài tất cả của cải để trong ba phòng nói trên. Làm xong, họ vào chào Marúp rồi biến mất.

Marúp hết sức cảm phục và nói với Thần Hạnh phúc bị giam trong viên hồng mã não:

— Tốt lắm! Nhưng ta muốn có la và người giữ la, lạc đà và người giữ lạc đà, để chở tất cả kho tàng này về thành phố Caitâng, thủ đô nước Xôhatâng.

— Xin có ngay!

Thần thét một tiếng, tức khắc la và người giữ la, lạc đà và người giữ lạc đà, hòm, giỏ, kỵ binh ăn mặc rực rỡ đẹp như trăng, hiện lên trước mặt Marúp, mỗi loại sáu trăm. Trong nháy mắt, họ đặt lên lưng la và lạc đà tất cả các thùng đựng đầy vàng ngọc rồi dàn thành hàng ngũ. Còn kỵ binh trên lưng ngựa thì hộ tống cả đoàn.

Và anh thợ chữa giày dép ngày trước bảo với thần trong chiếc nhẫn:

— Hỡi Thần Hạnh phúc! Bây giờ Thần đem lại cho ta một nghìn con vật khác mang sẵn tơ lụa quý giá của Xyri, Ai-cập, Ba Tư, Hy Lạp, Ấn Độ và Trung Hoa.

Vị thần xin tuân lệnh và tức khắc một nghìn lạc đà và la mang đủ các vật quý giá nói trên hiện đến trước mặt Marúp rồi dàn thành hàng ngũ.

Marúp hài lòng, nói với vị thần trong chiếc nhẫn:

— Bây giờ, trước khi lên đường, ta cần ăn. Thần hãy dựng lên một cái lều to và dọn ít thức ăn ngon cùng nước ngọt.

Yêu cầu được thực hiện tức khắc. Marúp bước vào căn lều, ngồi xuống định ăn thì người nông dân ở ngoài làng cũng vừa về; ông già đội trên đầu một cái chậu bằng gỗ đầy dầu, tay trái mang bánh mì đen và hành, tay phải một bao lúa mạch cho ngựa. Ông nhìn thấy trước nhà mình vô số người ngựa, một chiếc lều với Marúp ngồi giữa một đoàn tôi tớ, kẻ đang hăm hở phục dịch, kẻ đứng sau lưng tay vòng trước ngực. Ông hết sức xúc động, nghĩ bụng: “Chắc chắn là đức vua của người kỵ binh đầu tiên mình gặp đã đến đây lúc mình vào làng. Tiếc là mình không thịt cả đôi gà mái, rán bơ để ngài dùng”. Ông nhất quyết làm gà, rán bơ để dâng lên Ngài ngự. Marúp nhìn thấy ông lão, bảo bọn tôi tớ dẫn lại. Ông lão đến với chậu dầu, hành, chiếc bánh mì và bao lúa mạch. Marúp đứng dậy chào, ôm hôn và hỏi:

— Lão mang gì đó, hỡi ông bạn nghèo của tôi?

Ông lão hết sức ngạc nhiên được một vị quý khách trọng đãi, lại gọi là “bạn nghèo”. “Ông này mà nghèo thì mình còn là thế nào” - ông nghĩ.

— Xin mời ngài dùng tạm. Tôi có mua lúa cho ngựa của ngài đây. Xin ngài miễn thứ! Nếu tôi biết ngài là đức vua, tôi đã không tiếc hai con gà mái và đã làm thịt rán bơ để ngài dùng. Cái khó bó cái khôn, tôi thật sơ suất.

Ông lão cúi đầu ra chiều xấu hổ.

Marúp nhớ lại cảnh mình trước đây còn khổ hơn nữa, bèn òa lên khóc, nước mắt chảy ướt cả râu, nhỏ xuống mâm. Chàng nói với lão nông:

— Xin lão yên tâm. Tôi không phải là đức vua mà là con rể Người. Vì có sự bất đồng ý kiến, tôi phải xa hoàng cung. Bây giờ vua sai tôi tớ mang tặng phẩm đến vì muốn hòa giải với tôi. Tôi trở về bây giờ đây. Còn lão, không biết tôi là ai, vẫn đối xử như anh em. Tôi không dám quên ơn.

Chàng mời ông lão ngồi cạnh, nói thêm:

— Dù có bao nhiêu thức ngon vật lạ, tôi chỉ muốn củ đậu, bánh và hành lão cho.

Chàng bảo dọn các thức ăn quý giá mời ông lão, còn anh chỉ ăn đậu, hành và bánh mì đen lão đem đến. Thấy lão ngắm nghía các món ăn kỳ lạ mùi thơm sực nức, chàng hết sức vui lòng.

Ăn xong, mọi người đều cảm tạ lượng hải hà của đấng Bác Ái. Marúp đứng lên dắt tay ông lão về phía đoàn người và ngựa đang chờ lệnh. Chàng bắt ông chọn lấy một đôi lạc đà, một đôi la, và mỗi thứ hàng hóa một ít.

— Đây là của lão. Tôi xin để lại cái lều kia và đồ đạc bên trong.

Rồi, không để ông lão từ chối hoặc cảm ơn gì cả, chàng chào, ôm hôn ông một lần nữa, lên ngựa, dẫn đường và cho người phi báo với nhà vua là chàng sắp về.

Khi người của Marúp vào báo tin thì tể tướng đang tâu:

— Xin Bệ hạ đừng tin lời công chúa về sự vắng mặt của chồng nàng. Hạ thần xin cam đoan đô đốc Marúp đã trốn khỏi nơi đây vì sợ Bệ hạ trị tội, không phải đi thúc chuyến hàng. Chẳng có chuyến hàng nào đâu. Hạ thần xin cam đoan hắn chỉ là một thằng nói láo, giả dối, lường gạt.

Vua nghe xem chừng có lý, sắp mở miệng đáp thì người báo tin bước vào, cúi lạy và tâu rằng Marúp sắp về đến nơi:

— Đô đốc dẫn đầu một đoàn người ngựa mang rất nhiều vật quý giá.

Tâu xong, tên kỵ binh lại cúi đầu sát đất lui ra cũng như khi hắn đến.

Nhà vua hết sức vui mừng nhưng lại tức giận viên tể tướng:

— Chúa bôi nhọ mặt ngươi đi - vua mắng - để cho mặt ngươi đen tối như trí óc của ngươi. Rồi ngươi mới thấy ngươi nói láo và lường gạt ta như thế nào, và con rể của ta hùng cường ra sao.

Tể tướng ngã ngửa ra, tự bảo không bao giờ dám suy nghĩ gì nữa. Ông quỳ xuống dưới chân vua, không nói được lời nào. Vua để mặc, bỏ đi ra, truyền cho dân chúng treo cờ, trang trí, chuẩn bị đón phò mã.

Rồi nhà vua vào phòng công chúa báo tin cho biết. Nghe nói hàng sắp đến, chuyến hàng mà chính nàng đã bịa ra từ đầu đến cuối thì nàng hết sức ngạc nhiên, chẳng hiểu thế nào, chẳng biết ăn nói ra sao. Nàng nghĩ hay là chồng nàng định giễu cợt nhà vua hoặc là sau khi đã thổ lộ tâm sự, chàng muốn thử thách lòng chung thủy của mình? Dù sao, công chúa cũng giấu kín lòng mình, chờ xem hư thực.

Nhưng người ngạc nhiên sửng sốt nhất lại là Ali, người bạn nối khố của Marúp, người biết rõ công việc, tiền tài và gia cảnh của Marúp. Cho nên, khi thấy người ta trang hoàng thành phố và đoàn ngự giá đi ra khỏi thành, chàng hỏi thăm người qua lại thì được đáp rằng:

— Thế nào? Anh không biết sao? Phò mã Marúp sắp trở về với một chuyến hàng cực kỳ quý giá.

Người bạn của Marúp, tay nọ đánh vào tay kia, nghĩ bụng:

— Lại một việc lường gạt gì đây của anh chàng chữa giày! Lạy Chúa! Làm sao mà nghề chữa giày lại có thể làm cho anh bạn Marúp của tôi có được một chuyến hàng như thế. Cầu Chúa bảo vệ danh dự cho bạn tôi, để bạn tôi khỏi bị thiên hạ chê cười.

Ali cùng đứng với mọi người, chờ chuyến hàng đến. Chẳng bao lâu, chuyến hàng vào thành. Marúp cưỡi ngựa đi trước, rực rỡ hơn nhà vua gấp nghìn lần. Theo sau là thương đội của chàng, có kỵ binh y phục sang trọng hộ tống. Ali thấy đúng là Marúp: “Chắc anh ta đồng mưu với công chúa, sắp đặt một chuyện gì để chế giễu nhà vua đây!”

Ali tìm cách lẻn đến sát Marúp, nói nhỏ:

— Chào anh. Anh quỷ là thần mưu mẹo! Anh cừ thật! Cầu Chúa thêm mưu kế cho anh.

Marúp cười đắc chí, hẹn bạn hôm sau sẽ gặp.

Marúp vào hoàng cung, lên ngồi chiếc ngai vàng giữa điện. Anh ra lệnh mang những bao vàng ngọc châu báu vào kho, để vào các tủ, còn thừa đem hết đến cho anh cùng các kiện vải lụa quý giá. Anh cho mở các hòm, các kiện tơ lụa, các bao vàng ngọc, lấy tặng các quan đại thần trong triều, các bậc mệnh phụ, các thương gia quen biết, cho người nghèo, cho cả trẻ con nữa. Nhà vua thấy của cải quý báu bị phân phát như vậy, có ý quở trách nhưng Marúp cứ phân phát cho kỳ hết các thứ đã mang đến, phần ít nhất cũng là một vài nắm ngọc, vàng, kim cương. Nhà vua xuýt xoa:

— Thế thì còn gì nữa phần chúng ta?

Marúp cười:

— Hoàng phụ chớ lo. Tài sản của con vô tận.

Tể tướng cho biết các kho tàng đều đầy ắp không thể chứa thêm. Vua phán:

— Ngươi hãy lấy thêm một phòng nữa, chất thật đầy!

Marúp không nhìn tể tướng, nói thêm:

— Vâng, cứ làm như thế. Có thể lấy thêm một phòng thứ ba, thứ tư nữa. Và nếu hoàng thượng cho phép, tôi sẽ dùng tất cả các phòng trong hoàng cung. Những vật ấy, đối với tôi chẳng đáng là bao.

Nhà vua không hiểu mình đang mê hay tỉnh. Thật là quá lạ kỳ! Còn tể tướng thì đang lo chứa thêm hai phòng vàng, ngọc nữa.

Công việc xong xuôi, lời hứa đã trọn, Marúp bãi chầu, chạy vào với vợ. Công chúa sung sướng quá, chạy đến hôn tay chồng:

— Chàng hỡi, chắc chàng muốn giễu thiếp hoặc thử thách tình yêu của thiếp, nên mới kể chuyện chàng nghèo, chuyện mụ vợ tai quái “Fatima cứt bò nóng” chi đó, phải không? Cảm ơn đấng Tối cao đã không để thiếp cư xử bất nhã với chàng!

Marúp hôn vợ, đáp vài câu cho nàng vui, tặng nàng một chiếc áo thật đẹp, một cái kiềng có mười hàng ngọc to bằng quả trứng chim, những chiếc xuyến, chiếc vòng cổ chân.

Công chúa hân hoan nói:

— Thiếp sẽ chỉ mặc áo này, đeo những trang sức này trong mấy ngày hội.

Marúp cười:

— Nàng ơi, xin đừng ngại, mỗi ngày tôi sẽ tặng nàng áo mới, đồ trang sức mới. Hòm tủ của nàng sẽ đầy ắp các thứ đó.

Hai vợ chồng hoan hỉ với nhau suốt đêm.

Sáng dậy, chưa ra khỏi màn, Marúp đã nghe tiếng nhà vua. Chàng ra mở cửa. Nhà vua hốt hoảng, mặt tái xám, chàng dìu vào mời ngồi trên chiếc trường kỷ. Công chúa vội đi lấy khăn ướt lau trán cho vua cha. Ngài nói:

— Ta mang tin buồn đến. Ta được báo là hai nghìn kỵ binh, lạc đà của phò mã, đêm qua đã biến mất không để lại dấu vết gì. Con chim đậu trên cành bay đi còn để lại dấu vết, thế mà cả đoàn người ngựa lại không để lại một tí dấu vết nào. Ta lo sợ lắm, đến giờ còn choáng váng đây.

Marúp vẫn bình tĩnh:

— Xin hoàng phụ an tâm. Đoàn người ngựa này cũng như một giọt nước biển thôi, mất đi cũng không sao. Hôm nay, hoặc ngày mai, ngày kia, hay một ngày nào khác, hễ con muốn là người, ngựa, của cải sẽ đến chật cả thành Caitâng này. Hoàng phụ yên tâm! Con xin đi tắm buổi sáng đã.

Nhà vua càng kinh ngạc hơn, cho vời tể tướng đến nói lại sự việc xảy ra, rồi hỏi:

— Nhà ngươi thấy phò mã có tài kỳ lạ như thế, nhà ngươi nghĩ thế nào?

Tưởng nhớ đến những nỗi nhục nhã từ khi gặp Marúp, tể tướng cho đây là dịp trả thù:

— Tâu đức vua muôn đời! Ý kiến của hạ thần sẽ không làm sáng được tí gì cho Bệ hạ cả. Nhưng Bệ hạ đã hỏi, thần xin tâu: Muốn hiểu cái tài kỳ lạ của đô đốc Marúp thì chỉ có cách là mời ngài dùng cơm rồi chuốc rượu cho thật say. Hơi men đã bốc, Bệ hạ sẽ hỏi về gốc tích và tài nghệ của ngài, ngài sẽ nói hết.

Vua khen là diệu kế. Chiều hôm ấy, nhà vua, tể tướng và Marúp cùng nhau uống rượu. Marúp được mời hết cốc này đến cốc khác, anh như một hũ rượu không đáy, rót bao nhiêu cũng hết. Anh say túy lúy, lưỡi quay như cánh cối xay.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 970… nàng tiếp:

Khi Marúp không còn phân biệt được bàn tay trái với bàn tay phải nữa, nhà vua bảo:

— Marúp hỡi, chàng chưa bao giờ kể ta nghe những chuyện ly kỳ của đời chàng. Hôm nay chàng kể nhé. Ta thích nghe lắm!

Lúc ấy Marúp đã loạng choạng, quay cuồng. Cũng như mọi kẻ say rượu, chàng nói chẳng giữ gìn, kể lại cuộc đời của mình từ đầu đến cuối, từ thuở còn bé, làm một chú thợ chữa giày dép, lớn lên vớ phải mụ vợ tai quái ở Lơke, cho đến ngày bắt được hầm vàng ngọc và chiếc nhẫn thần trong vườn lão nông nọ.

Nghe câu chuyện lạ lùng, nhà vua và tể tướng vừa nhìn nhau vừa cấu vào lòng bàn tay mình. Tể tướng xin được xem qua chiếc nhẫn. Như một người mất trí, Marúp tháo chiếc nhẫn đeo ở ngón tay đưa cho viên tể tướng, nói:

— Chính trong viên hồng mã não có Thần Hạnh phúc, bạn thân của ta đấy.

Tể tướng mắt sáng lên, cầm chiếc nhẫn mà xoa vào viên ngọc. Tức thì trong viên hồng mã não có tiếng kêu: “Vâng, có tôi đây, ra lệnh đi, tôi xin tuân theo. Ngài muốn tàn phá một thành phố, xây dựng một thủ đô, hay giết một ông vua?” Viên tể tướng đáp:

— Hỡi người tôi tớ của chiếc nhẫn thần, ta ra lệnh cho ngươi bắt ngay tên vua trùm đĩ ma cô này và tên Marúp con rể hắn, đem quẳng vào một bãi sa mạc để chúng chết đói chết khát ở đấy.

Tức thì nhà vua và Marúp bị xách đi như một cọng rơm và bị ném vào một bãi sa mạc hoang vu ghê sợ để chết đói, chết khát.

Tể tướng lập tức triệu tập triều đình, bảo với các quan đại thần, đô đốc rằng vì hạnh phúc và an ninh của quốc gia, nhà vua và Marúp, chàng rể, một tên bịp bợm tồi tệ nhất, phải đày đi xa và chính tể tướng lên ngôi thay nhà vua: “Vả chăng, nếu các ngươi chỉ hơi do dự, không công nhận trật tự mới và vị quốc vương mới là ta, thì ta sẽ dùng cái tài đặc biệt mới có, cho các ngươi đi theo nhà vua trước và thằng con rể của hắn đến nơi hiu quạnh nhất trong bãi sa mạc chết đói chết khát kia.”

Thế là các quan có mặt làm lễ tuyên thệ trung thành với vua mới. Ông này thay các quan cũ trong triều đình bằng người của ông ta. Sau đó, ông ta cho người vào báo công chúa chuẩn bị tiếp vua mới. Công chúa đã biết mọi việc xảy ra. Nàng bảo thái giám nàng đang có kinh nguyệt, khi nào sạch sẽ xin tiếp. Tể tướng đáp:

— Ta không muốn chậm một phút nào cả. Ta không biết kinh nguyệt, kinh môn gì cả. Ta muốn gặp ngay!

— Thế thì xin cho lát nữa.

Nàng ra sức trang điểm hết sức lộng lẫy, thơm tho. Một giờ sau, tể tướng vào. Nàng tiếp đón vồn vã:

— Vinh dự cho thiếp quá! Đêm nay sẽ hạnh phúc biết bao!

Nàng nhìn tể tướng đắm đuối. Trái tim tên phản nghịch như muốn tiêu tan, lão thúc nàng cởi quần áo. Nàng làm ra vẻ lúng túng, vụng về, chậm chạp rồi đột nhiên thét lên khủng khiếp, nhảy lùi về phía sau, lấy tay che kín mặt. Tể tướng hỏi:

— Cái gì thế nàng? Sao lại thét lên và che mặt?

Nàng vừa sửa khăn che thật kín, vừa đáp:

— Chàng không thấy gì sao?

— Có gì đâu mà thấy!

— Ôi, xấu hổ, ngượng ngùng quá! Sao chàng lại để một người lạ mặt vào nhìn thiếp trần truồng thế này? Người nào đi theo chàng đó?

Tể tướng nhìn tứ phía:

— Người nào đi theo ta? Nó đâu?

— Ở trong viên hồng mã não, nơi ngón tay chàng đó!

— Lạy đức Ala! Đúng rồi, ta quên đi mất. Nhưng có phải là người đâu, nó là một con ma, tôi tớ của thần nhẫn đó mà!

Công chúa chúi đầu vào mấy chiếc gối, kêu:

— Ma! Khổ quá, thiếp sợ ma lắm! Chàng đuổi đi cho thiếp. Ngượng lắm chàng ôi!

Muốn nàng khỏi sợ và để thỏa mãn dục tình, tể tướng tháo chiếc nhẫn giấu vào dưới đêm giường rồi mò đến bên công chúa, lòng cực kỳ hứng thú. Công chúa để cho lão ta đến gần, đột ngột đá thật mạnh vào bụng hắn làm hắn té nhào, lộn ra sau, đầu đập xuống đất. Không để mất một giây, nàng đoạt lấy chiếc nhẫn, xoa vào hạt kim cương, bảo vị thần trong viên hồng mã não:

— Hãy bắt ngay thằng chó chết này ném vào ngục tối trong cung, rồi lập tức đưa chồng ta và cha ta ở bãi sa mạc về đây. Hãy giữ cho hai người được bình an vô sự.

Tức thì viên tể tướng bị quơ đi như người ta quơ một nắm giẻ rách, ném ngay vào ngục tối trong cung, và chỉ lát sau, nhà vua và Marúp đã ở trong phòng công chúa. Nhà vua quá sợ hãi, còn Marúp thì chưa hết say. Công chúa vui mừng hết sức, nghĩ rằng hai người chắc là đói và khát lắm. Nàng vừa cho ăn, uống, vừa kể lại những việc đã xảy ra và cho biết đã bắt giam được tên phản nghịch. Nhà vua reo lên:

— Chúng ta sẽ hành hình, rồi đem thiêu sống.

Marúp tán thành và nhìn vợ:

— Nàng hãy trả ta chiếc nhẫn đã.

— Không được! Từ nay để thiếp giữ cho, để chàng khỏi làm mất một lần nữa.

Người ta chuẩn bị hành hình tên phản nghịch, và y bị thiêu sống trước cửa hoàng cung. Dân chúng tụ tập đến xem.

Còn nhà vua và Marúp thì cùng nhau trị vì.

Marúp sẽ nối ngôi vua sau này. Công chúa đeo chiếc nhẫn vào ngón tay, giữ gìn cẩn thận hơn chồng. Hai vợ chồng cùng nhau tận hưởng hạnh phúc.

Một đêm, vừa từ buồng vợ về buồng mình nằm ngủ thì bỗng một mụ già nhảy chồm đến, giơ tay dọa đánh. Chàng nhìn thấy cái hàm ghê tởm, bộ răng dài nhọn, da đen thui thủi, mới nhận ra mụ vợ quái ác “Fatima cứt bò nóng”. Mụ tát Marúp hai cái như trời giáng làm gãy thêm hai chiếc răng, hét:

— Mi đi đâu lâu nay? Sao dám bỏ nhà ở Lơke ra đi mà không nói với tao một lời? Đồ chó! Giờ thì tao tóm được rồi!

Marúp sợ quá, chạy về buồng công chúa, kêu:

— Cứu ta với, ôi vị thần của Hồng mã não!

Rồi như một thằng điên, anh chạy vào núp cạnh công chúa và sợ quá ngã lăn ra.

Công chúa đang dấp nước cho Marúp tỉnh lại thì con ác phụ xông đến, tay lăm lăm chiếc gậy đem từ Ai-cập sang:

— Nó đâu rồi? Thằng vô lại!

Thấy bộ mặt hắc ín của mụ, công chúa xoa vào mặt nhẫn gọi Thần Hạnh phúc. Tức thì Fatima như bị bốn mươi cánh tay ghì lại, đứng đờ ra, dáng bộ vẫn dữ tợn.

Marúp tỉnh lại, thấy vợ cũ lại ngã ra bất tỉnh. Công chúa vốn thông minh, biết người đàn bà hung tợn kia là mụ Fatima ở Lơke. Muốn chồng thoát khỏi tai vạ, nàng sai vị thần đem mụ ra vườn trói vào một gốc cây như trói một con gấu rừng để mụ đổi thay tính tình, hoặc bị chết đứng.

Marúp và công chúa cùng nhau hưởng hạnh phúc cho đến trăm tuổi.

Đêm ấy, Sêhêrazát thấy trong người chưa mệt và vua Saria còn sẵn sàng nghe, liền bắt đầu kể câu chuyện về khôn ngoan và lịch sử.

KHÔN NGOAN VÀ LỊCH SỬ

I. ÔMA, NGƯỜI PHÂN THÂY

Người ta kể rằng Giáo chủ Ôma In Khatap, vị Giáo chủ công bằng nhất, vô tư nhất của đạo Hồi, được mệnh danh là En Pharuc hay là “người phân thây” vì ngài hay lấy kiếm chặt đôi những người không tuân lời đức Sứ giả.

Ngài rất giản dị và chí công. Một hôm, sau khi đã chiếm được của cải châu báu của vua chúa xứ Yêmen, ngài chia chiến lợi phẩm cho tất cả tín đồ đạo Hồi, mỗi người một tấm vải sọc Yêmen. Ngài cũng chỉ lấy một tấm như mọi người, và dùng để may một cái áo mới.

Một hôm, khoác cái áo ấy, ngài lên diễn đàn, nói với quần chúng Hồi, chuẩn bị cho một cuộc viễn chinh trừng trị bọn phản đạo. Một người đứng lên ngắt lời ngài:

— Chúng tôi không tuân lệnh đâu!

— Vì sao?

— Ngài chia vải sọc cho mỗi người một phần bằng nhau. Mảnh vải không đủ để may cái áo mà ngài đang mặc. Nếu ngài không lấy một phần vải lớn hơn thì sao may được, nhất là ngài lại cao to?

Ngài quay lại phía hoàng tử Apđala:

— Ông ta nhận xét đúng đấy. Con trả lời đi!

Apđala đứng lên:

— Thưa các đạo hữu, mảnh vải quả không đủ. Sợ ngài không có vải may một cái áo tử tế mặc hôm nay, tôi đã đưa ngài một phần tấm vải của tôi.

Người chất vấn đáp:

— Lạy đức Ala! Bây giơ tôi xin vâng lệnh ngài.

Một lần khác, khi ngài đã thanh toán cả Xyri, Mêđôpotani, Ai-cập, Ba Tư, tất cả các xứ của dân tộc Rum và sau khi thành lập Baxra và Kupfa ở Irắc, ngài trở về Mêđin. Ngài vẫn mặc một chiếc áo rách vá đến mười hai miếng và suốt ngày đứng bên lề đường vào thánh thất để nghe lời kiện tụng của người nghèo khổ, và xử trí công minh cho mọi người, từ vị đô đốc đến người giữ lạc đà.

Thuở ấy có vua Kaixa Hêrắc Liôt cai trị bọn Rum của Côngxtăngtinia sai sứ thần sang dò xét lực lượng và hành động của Khatap. Sứ thần đến xứ Mêđin, hỏi thăm dân chúng:

— Vua của các người ở đâu?

— Chúng tôi không có vua, chỉ có một ông đô đốc thôi, đó là vị đô đốc của tín đồ Hồi giáo, Ôma In Khatap.

— Ngài ở đâu? Hãy dẫn tôi đến.

— Ngài đang xử kiện hay có thể đang nghỉ ngơi.

Vị sứ thần đến giáo đường thì thấy Ôma đang ngủ ngoài trời, trên thềm, đầu gối lên đá, mồ hôi ướt trán chảy xuống đá, thành vũng quanh đầu.

Sứ thần lo sợ:

— Vị chúa tể của một nước lớn, hiện nay ai cũng cúi đầu sợ hãi mà sống như một kẻ ăn xin!

Ông đứng sững, hồi hộp, nghĩ:

— Khi một dân tộc có một người cầm đầu như thế thì các dân tộc khác làm gì nổi!

Khi ngài lấy xong nước Ba Tư, thì ở cung điện vua Jeđơjet, trong số những vật quý giá có một tấm đệm rộng sáu mươi sải, thêu hình một giàn hoa. Mỗi nụ hoa đều thêu bằng những viên ngọc, đính trên một cành vàng. Viên tướng chỉ huy quân đội Hồi, dù không thạo về giá cả, cũng biết là một vật quý giá nên đã mua lại dâng lên ngài Ôma.

Nhưng vị Giáo chủ cương nghị, người mà trước kia, khi đã chiếm xứ Yêmen, chỉ lấy một tấm vải đủ để may áo, đã từ chối tặng phẩm kia. Ngài muốn tránh cho dân mình một tai vạ đáng sợ là tính xa hoa. Ngài cho cắt tấm đệm ra thành nhiều mảnh nhỏ, bằng số tướng lĩnh Hồi ở Mêđin. Ngài chỉ lấy một phần, và chỉ với một phần nhỏ ấy, ngài đã bán được hai vạn đồng cho một nhà buôn ở Xyri.

Khi Ba Tư bị quân Hồi đánh bại, thì thái thú Hatmôdâng, người chống quân đội Hồi rất quyết liệt, đã đầu hàng với điều kiện chỉ chịu Giáo chủ quyết định số phận của mình. Lúc ấy Giáo chủ đang ở Mêđin. Hatmôdâng được một toán quân do hai vị đô đốc anh hùng nhất chỉ huy dẫn đến Mêđin. Đến nơi, hai vị chỉ huy vẫn để ông ta mặc áo rộng thêu vàng, đầu đội vương miện như các vị thái thú ở triều đình vua Côrét. Vị thái thú được dẫn đến trước thềm giáo đường. Giáo chủ ngồi trên một manh chiếu cũ trên thềm. Hatmôdâng không tin đó là Giáo chủ. Còn Giáo chủ nghe người ta thì thào có người lạ đến, ngước mắt nhìn, thấy viên thái thú ăn mặc sang trọng, có vẻ kiêu căng thì lớn tiếng:

— Thế là Chúa Ala quang vinh của đạo Hồi đã bắt chúng bay phải tủi nhục!

Ngài sai lính lột áo thêu vàng, thay vào đó một cái áo vải thô của dân sa mạc, rồi bảo viên thái thú:

— Mặc như thế là xứng với tài đức của ngươi. Ngươi có thấy chỉ có Chúa mới vinh quang không?

— Tôi hiểu. Ngày nào mà thần thánh còn vô tư thì chúng tôi thắng. Các trận chiến đấu vẻ vang của chúng tôi chứng minh điều đó. Ngày nay Chúa bênh vực các ngài, nên các ngài thắng chúng tôi.

Ôma nghe giọng mỉa mai, cau mày khiến người Ba Tư này sợ rằng nếu cứ đối đáp kiểu này thì đến bị xử tử mất. Ông ta vờ kêu khát nước và xin uống. Bưng bát nước, ông ta nhìn Giáo chủ, do dự, không dám đưa bát nước lên môi.

— Ngươi sợ gì? - Ôma hỏi.

— Tôi sợ trong khi uống nước, người ta giết tôi.

— Ngươi đừng nghi ngờ như thế, cứ yên tâm uống cho đỡ khát. Thề có đức Ala!

Nghe Ôma nói thế, người Ba Tư ném chiếc bình xuống đất, vỡ tan. Ôma không quở mắng gì. Hatmôdâng cảm phục lòng quảng đại ấy, xin theo đạo Hồi. Ôma cho ông ta hai nghìn đồng trợ cấp.

Khi lấy thành Jêruzalem là thánh địa của Itxa, con Mariam vị sứ giả lớn nhất trước khi Môhamet xuất hiện, thánh địa mà trước kia, mỗi khi đọc kinh cầu nguyện tín đồ đều hướng về đấy, thì có vị tộc trưởng Xôphrôniốt cũng xin đầu hàng với điều kiện Giáo chủ đích thân đến chiếm thánh địa. Ôma, vị Giáo chủ đã làm cho bao nhiêu vua chúa phải cúi đầu trước thánh kỳ Hồi giáo, đến Jêruzalem như đã thỏa thuận. Ngài cưỡi một con lạc đà với một bao lúa mạch cho con vật ăn, một bao chà là, một mình ra khỏi Mêđin, trước mặt một chiếc mâm gỗ, sau lưng một bình nước trong. Ngài đi suốt ngày đêm, chỉ dừng lại để cầu kinh và xử kiện trong các bộ lạc ở dọc đường. Đến Jêruzalem, ngài ký nhận cho quân địch đầu hàng xong thì cửa thành mở. Đến trước nhà thờ của người Cơ Đốc giáo thì sắp đến giờ cầu kinh. Ngài hỏi Xôphrôniốt xem ngài có thể ngồi đâu làm lễ.

— Ngài có thể làm lễ ngay trong nhà thờ - người ta đáp.

— Không được! - ngài nói - Giáo chủ làm lễ ở đâu thì người Hồi giáo chiếm ngay chỗ ấy, không trả lại đâu.

Ngài tìm một chỗ khác. Làm lễ xong, ngài bảo viên tộc trưởng:

— Ngươi hãy chỉ cho ta một nơi để xây một giáo đường cho người Hồi, khỏi làm rầy việc hành lễ của các ngươi.

Xôphrôniốt dẫn đến chỗ đền thờ Xôlâymân Ben Đaut, nơi Yacốp con Ibrahim yên nghỉ. Ở đấy có một viên đá đánh dấu. Nhưng người ta đã đem rác rưởi của thành phố đến đổ. Ôma lấy vạt áo của mình chứa phân và rác đem đi nơi khác đổ, và nơi ấy được dọn sạch sẽ để xây một giáo đường đẹp nhất trần gian. Giáo đường mang tên Ôma - cầu Chúa ban phúc cho Giáo chủ.

Thường thường, mặc một chiếc áo vá, tay cầm gậy, Ôma đi khắp đường, khắp ngõ ở La Mêc và Mêđin. Hễ gặp bọn con buôn lường gạt khách hàng, bán giá quá đắt thì ngài mắng mỏ, có khi đánh đòn.

Một hôm qua một phố, ngài thấy một mụ già bán sữa. Ngài nhìn mụ loay hoay một hồi, bảo:

— Mụ kia! Từ rày đừng pha nước vào sữa nữa; ta vừa thấy mụ pha đó.

— Tâu Giáo chủ, con xin lĩnh ý!

Hôm sau, Ôma lại qua phố ấy và lại gặp mụ bán sữa nọ, với mánh khóe xưa. Ngài mắng:

— Mụ khốn nạn kia! Ta đã bảo đừng pha nước vào.

— Tâu Giáo chủ, con xin thề sẽ không pha nữa.

Mụ vừa dứt lời thì từ trong nhà, vọng ra bực tức giọng một người con gái:

— Mẹ ơi, sao mẹ dám nói dối đức Giáo chủ? Mẹ đã bán gian, lại thêm tội nói dối; đã nói dối lại thêm tội bất kính đối với Giáo chủ. Xin chúa Ala tha tội cho mẹ!

Ôma nghe vậy cảm động, không quở trách mụ già, quay lại phía hai người con là Apđala và Axim cùng đi theo:

— Trong hai con, ai bằng lòng cô gái thật thà kia? Chắc chắn đức Ala sẽ cho cô sinh ra con cái cũng thật thà, đạo đức như thế.

Axim, người con út, xin lấy. Và lễ thành hôn được cử hành. Chúa đã ban phúc cho đôi lứa, họ sinh được một gái đầu lòng, sau này lấy Ben Mecvân. Mecvân đẻ ra En Adit trị vì dân tộc Ommiat, triều vua thứ tám và là một trong tám Giáo chủ vĩ đại nhất của Hồi giáo.

Ôma hay nói:

— Ta không bao giờ để một người Hồi bị giết mà không trả thù.

Một hôm ngài đang xử kiện trước thềm giáo đường thì người ta khiêng đến xác một gã thanh niên chưa có râu, má hồng như má con gái. Người ta bảo: chỉ thấy xác bên vệ đường mà không biết ai là thủ phạm.

Ôma dò la manh mối, chưa có kết quả nên rất buồn. Người ta nghe ngài khấn luôn luôn Đấng Tối cao:

— Lạy đức Ala! Xin Người cho con tìm được đứa sát nhân.

Đầu năm sau, người ta lại mang đến một đứa trẻ mới sinh còn sống, quăng ở chỗ xác người bị ám sát năm ngoái.

— Cảm tạ Chúa! Xin giúp con tìm ra tên thủ phạm. Dòng dõi nạn nhân đây rồi!

Ngài đem đứa trẻ gửi cho một người đàn bà tin cẩn:

— Bà hãy nuôi lấy cháu. Tiền bạc đã có tôi. Hãy nghe ngóng lời bàn tán quanh đứa bé. Đừng để ai bế ẵm nó đi đâu xa bà. Nếu có người đàn bà nào ôm hôn cháu, bà kín đáo hỏi cho ra chỗ ở rồi báo cho ta.

Bà mẹ nuôi hứa ghi nhớ lời dặn.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 980… nàng tiếp:

Đứa bé lớn lên nhanh chóng. Khi nó lên hai, một nữ tì trẻ đến nói với bà mẹ nuôi:

— Bà chủ tôi xin bà cho tôi được dẫn cháu đến với bà tôi chốc lát. Cháu đây khôi ngô, bà tôi có thai, muốn ngắm cháu để sinh con xinh đẹp.

— Vâng, chị cứ dẫn, tôi xin đi theo.

Người nữ tì dẫn em bé vào buồng bà chủ. Vừa thấy em, bà đã ôm chặt nó vào lòng, vừa khóc vừa hôn. Bà mẹ nuôi chạy đi báo Giáo chủ:

— Người đàn bà này là Xalơha, con tù trưởng Xalet, một giáo đồ trung thành.

Ôma nghĩ ngợi chốc lát rồi đứng dậy giấu thanh đoản kiếm vào áo, tìm đến nhà Xalơha. Gặp tù trưởng Xalet ngồi trước cổng, ngài chào, hỏi:

— Chào ông tù trưởng. Cô Xalơha, con gái ngài, đang làm gì trong nhà?

— Tâu Giáo chủ, cháu Xalơha của tôi, Chúa sẽ ban phúc cho cháu. Cháu hiền lành, mộ đạo, hiếu thảo, ưa làm điều lành, tu nhân tích đức của Hồi giáo ta.

— Tốt lắm! Ta muốn khuyến khích nàng hăng hái làm thêm điều lành, điều phúc.

— Đức Ala sẽ ban thêm phúc cho Người. Xin Người hạ cố giúp con thần. Xin chờ một lát, thần vào báo cho cháu biết.

Ông ta vào bảo con gái chuẩn bị đón tiếp, rồi đưa Ôma vào.

Ông bảo mấy người ở đấy lui ra. Ôma giơ kiếm ra, bảo:

— Ta muốn nàng khai thật rõ về vụ giết chàng thanh niên năm trước ở vệ đường. Nếu nàng giấu sự thật thì khó tránh khỏi lưỡi kiếm của ta.

Thiếu phụ bình tĩnh:

— Tâu Giáo chủ, Người đã bắt đúng đầu mối. Còn thần thiếp, lạy Đấng Tối cao, lạy đức Sứ giả, thần thiếp xin nói hết sự thật.

Nàng hạ giọng, tiếp:

— Tâu Giáo chủ! Ngày trước, trong nhà thần có một bà già luôn ở cạnh thần. Thần đi đâu bà cũng theo đi. Thần coi bà như một bà mẹ, còn bà chăm nom săn sóc thần rất tận tình.

Một hôm, bà bảo:

— Mẹ phải đi vắng, thăm họ hàng ít hôm. Mẹ có một đứa con gái, để em một mình e bất tiện. Con cho em đến ở với con cho đến khi mẹ về, được không?

Thần bằng lòng. Vài ngày sau, con gái bà đến. Thật là một cô gái dịu dàng, dáng người thật xinh, cao dong dỏng. Thần rất mến và để cô ngủ cùng buồng.

Một buổi tối, thần đang ngủ bỗng choàng thức dậy vì một người đàn ông đè trên người, ấn hai cánh tay xuống khiến thần không cựa nổi. Cuối cùng thần cũng vùng dậy được. Tủi nhục, tức tối, chụp được một cây dao, thần đâm vào bụng tên bất lương. Sau mới biết là thằng ấy lại chính là người con gái đang ở với thần. Hắn còn non trẻ nên đã cải trang làm cho người ta lầm là con gái. Giết xong, thần bảo khiêng đi quẳng ở nơi mà người ta tìm thấy xác nó. Tội ác của nó làm cho thần có thai. Không muốn nuôi đứa bé con vì bị cưỡng hiếp mà có, thần cho đem đặt ở chỗ đã quẳng xác cha nó.

Tâu Giáo chủ! Đó là câu chuyện của hai người. Thần đã nói hết sự thực, có chúa Ala chứng minh.

Ôma reo lên:

— Chắc chắn nàng đã nói thật với ta. Cầu Chúa ban ân cho nàng!

Ngài khen đạo đức và lòng dũng cảm của nàng, khuyên nàng tiếp tục làm điều tốt và cầu nguyện cho nàng. Trước khi từ biệt, ngài nói với ông bố:

— Cầu Chúa phù hộ cho gia đình ông! Con gái ông tốt lắm. Chúa sẽ ban ân cho ta đã dặn dò, khuyên bảo.

— Cầu cho Người sẽ lên thiên đường với Chúa - Xalet nói - và được vạn sự như ý.

II. TÊN ĂN BÁM

Giáo chủ En Valit con của ngài Yodit rất thích giao du với một người háu ăn nổi tiếng tên là Tôphai Tiệc Tùng. Và từ đó, hai tiếng Tôphai trở thành tên gọi của những kẻ ăn bám, chẳng ai mời mà cứ dẫn thân đến những nơi chè chén, tiệc tùng. Tuy nhiên, Tôphai, nhà sành ăn cỡ lớn, cũng là một người thông minh, có học, tinh ranh, hóm hỉnh và có tài đối đáp. Anh ta đã đúc kết học thuyết của loài ăn bám trong mấy nguyên tắc ngắn gọn, thực tế như sau:

— Những người tự mời mình đến một bữa tiệc phải tránh nhìn lấm lét, do dự, hết chỗ này đến chỗ khác.

— Phải mạnh dạn đi vào và chọn lấy chỗ tốt nhất, không thèm nhìn ai cả để khách khứa tưởng mình là nhân vật quan trọng nhất.

— Nếu tên canh cửa có vẻ cau có và tỏ ra khó tính thì phải mắng phủ đầu ngay cho nó biết thân phận để không dám nghi ngờ gì mình nữa.

— Một khi đã ngồi trước mâm cỗ, phải lao vào mà ăn, uống; phải bám chặt lấy miếng thịt nướng hơn cả chính cái que để nướng thịt.

— Bằng những ngón tay còn sắc hơn thép, phải hoạt động mạnh về món gà tơ rán và món thịt, dù là thịt phơi khô.

Đó là bộ luật của một tay “đớp” hoàn chỉnh, do Tôphai đặt ra ở thành phố Kupfa. Tôphai quả đúng là cha của các tay “đớp” và hoàng đế của bọn ăn bám.

Và đây là một trong trăm ngàn mánh khóe của Tôphai:

Một nhân sĩ trong thành phố mời mấy ông bạn đến thưởng thức một món cá nấu khéo tuyệt vời. Bỗng họ nghe Tôphai đang to tiếng với tên canh cửa. Một vị khách nói:

— Cầu đức Ala cứu chúng ta khỏi tay Tôphai! Các vị đều biết khả năng vô tận của tên “đớp” này. Vậy chúng ta phải bảo vệ những con cá ngon lành khỏi đôi hàm răng của hắn. Hãy giấu chúng vào góc phòng và chỉ bày mấy con cá con lên mâm. Ngốn hết, chẳng còn gì để tọng nữa, hắn sẽ phải đi, và chúng ta lại được thưởng thức những con cá lớn.

Họ vội vàng đem đĩa cá lớn giấu đi.

Tôphai bước vào, tươi tỉnh, thoải mái. Chào hỏi xong, anh ta thò tay vào mâm cơm. Nhưng kìa, sao chỉ có mấy chú cá con, trông chán ngắt! Các vị khách thích thú về ngón đòn ngầm, bảo:

— Này bác Tôphai, bác thấy món cá thế nào? Hình như không hợp khẩu vị bác lắm.

— Đã từ lâu, tôi ghét ăn cá vì cha tôi ngày xưa đắm thuyền ngoài biển, bị cá ăn thịt.

— Thế thì đây là một dịp để trả thù. Bây giờ đến lượt bác ăn thịt lại chúng!

— Đúng thế! Nhưng hãy khoan tí đã - anh ta cầm một con cá đưa lên tai. Tên ăn bám đã liếc mắt thấy đĩa cá lớn giấu ở góc phòng. Làm ra vẻ chăm chú nghe con cá rán con nói, Tôphai bỗng lớn tiếng hỏi:

— Này, các ngài có biết con cá nhóc này nói gì với tôi không?

— Lạy Chúa! Làm sao chúng tôi biết được!

— Nó nói thế này: Tôi có ăn thịt bố anh đâu, cũng chẳng biết ông là ai, vì khi ấy tôi chưa đẻ. Anh hãy ăn thịt mấy con cá lớn đang trốn ở góc phòng kia kìa để trả thù; chính chúng đã ăn thịt ông cụ đấy!

Chủ nhà và khách hiểu rằng cái mũi của tên ăn bám đã khám phá ra âm mưu của họ. Họ vội dọn món cá lớn ra, rồi vừa ôm bụng cười rũ ra, họ vừa nói:

— Ăn đi! Ăn đi! Cầu trời cho bác chết vì bội thực!

III. HAI VŨ NỮ

Ở Đamát, dưới triều Giáo chủ Ben Mecvân có một thi sĩ kiêm nhạc sĩ đại tài tên là Abu Atich. Ông ta kiếm được tiền thì tiêu xài xa xỉ cho hết, mặc cho vợ con ở nhà thiếu ăn thiếu mặc. Đúng là vàng ở trong tay nhà thơ, và tính kiên nhẫn của kẻ si tình đều như nước lọt qua sàng vậy.

Nhà thơ có một người bạn rất thân giữ chức thái giám trong cung tên là Apđala, người luôn luôn tận tình giúp đỡ Abu. Thấy nhà thơ được nhân dân quý mến nhất đương thời sống quá nghèo khổ, Apđala tâu với Giáo chủ. Ngài cho gọi nhà thơ đến hỏi han để giúp đỡ.

Nhà thơ vào cung. Giáo chủ ngồi giữa hai vũ nữ mềm mại, uyển chuyển như hai cành liễu. Mỗi người cầm một cái quạt lá dừa, vừa múa vừa quạt cho Giáo chủ, nhẹ nhàng, yểu điệu. Trên quạt của người thứ nhất có mấy câu thơ viết bằng chữ vàng óng ánh trên nền xanh:

“Gió đã thổi đến mát mẻ nhẹ nhàng. Ta đùa với những cặp má hồng thẹn thò bẽn lẽn.

Ta là bức màn tinh khiết che khuất những chiếc hôn ở miệng người tình yêu dấu.

Ca sĩ mở miệng hát ca, thi nhân mở miệng ngâm vần, thấy ta có ích xiết bao!

Trên quạt người thứ hai có mấy vần thơ khác cũng viết bằng chữ vàng óng ánh trên nền xanh:

“Dáng mỹ lệ phải nhờ tay khách giai nhân

Duyên phận đẹp phải vào cung Giáo chủ

Phàm phu tục tử không phải bạn mình

Nhưng trai tơ thanh nhã thì sớm mận tối đào, như anh hùng gặp gái thuyền quyên!”

Thấy tiên nga đẹp quá, nhà thơ quên cả nghèo nàn, tưởng như đang ở chốn thiên thai. Trong trí nhớ của chàng, hình ảnh của tất cả những người đàn bà khác đều là xấu xí.

Giáo chủ hỏi nhà thơ:

— Thái giám Apđala nói với ta nhà ngươi nghèo khổ lắm. Nhà ngươi xin gì, ta ban cho ngay.

Abu đang say sưa ngây ngất như phiêu diêu ngoài cõi trần ai, thản nhiên đáp:

— Tâu Giáo chủ! Hạ thần tràn đầy hạnh phúc, chẳng thiếu thốn gì. Tâm hồn kẻ hạ thần vô cùng hớn hở. Đứng trước mặt trời và giữa hai vầng trăng, dù có đói rách, hạ thần cũng tự cho là giàu có nhất đời.

Thấy mắt nhà thơ sáng rực, Giáo chủ thích thú, bảo:

— Abu, ta cho ngươi hai vũ nữ đó. Vua xứ Rum mới dâng ta hôm nay. Ngươi cứ xem như của riêng của ngươi.

Nhà thơ sung sướng đem hai vũ nữ về. Khi thái giám vào hầu Giáo chủ, ngài bảo:

— Nhà ngươi tâu với ta là Abu nghèo khổ, như thế không đúng. Chính y bảo y vô cùng sung sướng, không thiếu thốn thứ gì. Mà quả vậy, chưa bao giờ ta thấy một người sung sướng như thế.

Apđala nửa tức giận, nửa buồn cười:

— Tâu Giáo chủ! Hạ thần xin thề rằng hắn nói láo. Hạ thần biết rõ là hắn thiếu ăn, thiếu mặc. Trong nước, không ai cần được Giáo chủ ban ân, ban lộc bằng hắn.

Giáo chủ đang phân vân thì thái giám xin lui về. Ông đến nhà Abu xem có gì mới lạ không. Và quả có điều mới thật! Abu đang say sưa vui thú với hai nàng vũ nữ.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 989… nàng tiếp:

Apđala cáu:

— Sao anh dám tâu với Giáo chủ là anh sung sướng, không thiếu thốn thứ gì, để tôi sượng mặt với ngài?

Nhà thơ tươi cười:

— Như tôi bây giờ, làm sao dám nói là người nghèo khổ. Nói thế là trái với lòng tôi và với hai nàng vũ nữ. Hai nàng kiều diễm là châu báu của tôi. Tôi không mong muốn gì hơn nữa. Xin mời cạn với chúng tôi một ly rượu.

Apđala bật cười, cầm ly rượu thì Abu vừa đệm đàn vừa hát:

“Duyên dáng, vui tươi, đầy nhựa sống, đẫy đà mà đĩnh đạc như sơn dương!

Hai vú tròn trĩnh như hai cốc pha lê trên vòm trời sáng loáng.

Dù cho sắt đá cũng ngây tình. Làm sao ta không nói lên bằng lời thơ!”

Và Abu cứ như thế, lấy thơ, lấy sắc, lấy vũ điệu làm hạnh phúc đời người.

NHỮNG NGÀY CUỐI CÙNG CỦA JAFA VÀ DÒNG HỌ BACMAKI

Đây là một câu chuyện thương tâm.

Trước kia bà mẹ Jafa và Enphat là bạn rất thân của bà mẹ An-Rasít. Hai bà đổi con cho nhau khi cho bú. An-Rasít gọi cụ Yahia Bacmaki bằng cha và gọi Enphat bằng anh. Ông cụ Yahia dạy dỗ An-Rasít rất tận tình, cho nên khi lên ngôi, An-Rasít phong cụ Yahia làm tể tướng, Enphat và Jafa làm đại thần. Từ đấy, dòng họ Bacmaki trở nên lừng lẫy, được Giáo chủ kính nể yêu chuộng lạ thường. An-Rasít tin cậy, thương mến Jafa như anh em. Ngài may một chiếc áo choàng cổ thật rộng để cả hai người có thể mặc chung như một người. Cả ba bố con làm phúc, làm đức, đem lại công bằng, hạnh phúc, ấm no cho nhân dân. Tiếng tăm của triều Giáo chủ An-Rasít vang khắp nơi nơi. Nhà thơ Abu Nôoát đã viết:

‘Từ khi thế gian mất dòng họ Bacmaki, từ tinh sương đến đêm tối, đường sá vắng người qua lại”.

Nhưng quả là tai bay vạ gió, vinh nhục sớm chiều!

Giáo chủ An-Rasít chỉ có hai tình yêu: yêu bạn là Jafa và yêu cô em ruột là Apđaxa. Bao giờ cũng phải có hai người ấy ở bên cạnh. Nhưng theo tục lệ Hồi giáo thì Apđaxa không được để Jafa thấy mặt vì Jafa không phải là họ hàng thân thích; còn Jafa cũng không được nhìn Apđaxa vì nàng không phải là vợ ông. An-Rasít là Giáo chủ nên phải giữ gìn tục lệ ấy. Khốn nỗi, hễ thiếu một trong hai người thì hạnh phúc của An-Rasít như bị cắt đôi. Vậy phải làm sao cho ổn thỏa đôi bề? An-Rasít bèn bắt hai người làm lễ cưới nhau, nhưng chỉ cưới về hình thức chứ không được lấy nhau thật sự. Tuy nhiên hai người lại là hai thanh niên đến tuổi lấy vợ lấy chồng. Trai tài gái sắc có làm lễ cưới hẳn hoi nên không khỏi yêu trộm nhớ thầm. Jafa giữ trọn được lời thề với Giáo chủ, nhưng nhi nữ thường tình, Apđaxa vận động bà mẹ Jafa cho được gặp chồng. Đầu tiên bà không cho, sợ tai vạ nếu Giáo chủ biết. Sau vì Apđaxa dọa sẽ không chịu nhịn nhục, nên bà phải xếp đặt cho êm thấm. Bà báo cho con trai biết có một nữ nô mới chọn sẽ đến phục dịch chàng. Bà lại bảo Apđaxa ăn mặc như một nữ nô để gặp Jafa. Đêm khuya, men rượu, dục tình, Jafa không nhận ra Apđaxa. Vả chăng từ trước hai người chưa hề dám nhìn rõ mặt nhau trong phòng Giáo chủ An-Rasít.

Số phận đã xui nên, Apđaxa thụ thai đêm ấy, sau sinh một trai mà nàng phải cho người đem giấu ở thành La Mêc. Chuyện bí mật thường được tò mò tìm hiểu. Người trước tiên lợi dụng là Hoàng hậu Zôbêiđa. Bà tìm cách mách với An-Rasít, chỉ cả nơi ở của đứa bé.

Giáo chủ nghe tin như sét đánh ngang tai, gục đầu đau khổ và lập tức đi La Mêc. Apđaxa biết tin, bảo người đem con sang trốn ở Yêmen. Trên đường về, dừng lại trên bờ Ophrat, An-Rasít ra lệnh cho Mêrua đến trại Jafa chặt đầu Jafa đem về trình.

Jafa không chống cự, quỳ xuống để Mêrua chặt đầu. Còn hai mẹ con Apđaxa thì An-Rasít bắt chôn sống ngay trong buồng của nàng. Cụ Yahia bố Jafa, người đã dạy dỗ An-Rasít lúc còn bé, Enphat em trai Jafa người đã bú chung sữa với An-Rasít bị tống vào ngục, chịu cực hình cho đến chết. Còn hơn nghìn người trong dòng họ Bacmaki đều bị bắt giam, gia sản bị tịch thu và cuối cùng bị chết đói, chết khát.

Các nhà chép sử ghi rằng Jafa và dòng họ Bacmaki không có tội lỗi gì trong việc này, chỉ do số mệnh của họ.

An-Rasít, sau khi đã trả thù mối hận oái oăm, từ bỏ Batđa, thủ đô hùng vĩ mà ông đã suốt đời góp phần xây dựng. Ông nhớ tiếc Jafa, ăn năn hối lỗi, rồi đâm ra nghi ngờ cả những người thân tín nhất. Ông nghi ngờ cả hai người con trai là En Amanh và En Amun đang chờ ông chết để lên thay. Một đêm, ông nằm mơ thấy một người cầm một nắm đất đỏ và bảo:

— Đây là đất để chôn Harun An-Rasít, và nơi chôn là thành phố Tu.

Harun đến thành phố Tu. Ông bảo Mêrua ra ngoại thành tìm một nắm đất đỏ. Mêrua đem đất về. Ông thở dài, than:

— Chỉ có chúa Ala và Môhamet, đấng Sứ giả của Người, là tối linh thiêng!

Gần chết, ông còn trối:

— Giờ phút ghê sợ sắp đến. Trước kia cả thiên hạ đều ham muốn địa vị của ta. Giờ ta là người đáng thương hại hơn ai hết!

Nói xong ông mất, thọ bốn mươi bảy tuổi, năm tháng, năm ngày, năm 193 kỷ nguyên Hồi giáo.

Cầu Chúa khoan dung tha thứ những lầm lỗi của ông!

*

Sêhêrazát thấy vua Saria rất buồn về câu chuyện thảm thiết của Jafa, vội vàng kể câu chuyện của Hoàng tử Hoa Nhài và Công chúa Hạnh Nhân.

HOÀNG TỬ HOA NHÀI VÀ CÔNG CHÚA HẠNH NHÂN

Ngày xưa, trong một nước Hồi giáo có một vị vua quang minh, chính trực chưa từng có, thông minh, phúc đức tuyệt vời, tiếng tăm lừng lẫy khắp nơi. Ngài có bảy con trai đẹp như bảy vì sao trên trời, mà người con út tên là hoàng tử Hoa Nhài lại là vì sao chói lọi nhất. Thật vậy! Chiết từng nét một thì muôn hoa đều kém sắc. Chàng, mắt sáng như sao, miệng cười như hoa nở, răng ngọc da ngà. Nhà vua giao cho hoàng tử giữ một bầy trâu trên núi. Chàng suốt ngày thổi sáo, giữa cảnh trời đất vắng vẻ, hoang vu.

Một hôm, một giáo sĩ tóc bạc, nét mặt phương phi đến gặp chàng và bảo cho chàng hay rằng ở một nước láng giềng có một nàng công chúa đang chờ người trong mộng, mà người trong mộng chính là hoàng tử Hoa Nhài. Nàng là một trang tuyệt thế giai nhân, tên là công chúa Hạnh Nhân.

Nghe mấy lời giáo sĩ, hoàng tử Hoa Nhài thấy lòng như điên như dại. Chàng lang thang suốt ngày giữa chốn hoang vu.

Còn công chúa Hạnh Nhân nằm mộng thấy một chàng thanh niên đẹp như hoa, tươi giọt sương trên cành liễu, giống hệt hoàng tử Hoa Nhài, thì vùng dậy, ngực phập phồng, mắt tràn lệ. Nô tì, thị nữ đều hoảng hốt. Vua và hoàng hậu thấy con đau khổ thì hỏi han an ủi, nhưng nàng chẳng nói chẳng rằng.

Một hôm, các nữ tì cố mời nàng ra vườn hoa ngồi nghỉ. Sắc hoa hồng gợi nhớ màu da, mùi hoa nhài gợi nhớ hương thơm của người trong mộng. Nàng thấy tươi tỉnh. Các nữ tì lại hát cho nàng vui. Nữ tì thân tín nhất thỏ thẻ:

— Mấy hôm nay có một chàng thanh niên từ xa đến. Tiếng sáo của chàng làm chim ngừng bay, nước ngừng chảy. Da trắng như hoa nhài, người đẹp như vầng trăng mới mọc, chàng trèo non, lặn suối, qua ải, qua đèo đến đây chắc phải có duyên cớ quan trọng. Nếu không phải là tình duyên, thì còn gì có sức mạnh thúc giục ấy?

Nghe nói, công chúa hồ hởi chạy vào buồng viết một bức thư, bảo nữ tì mang đến cho người trẻ tuổi.

Kể đến đây, thấy trời hửng sáng, Sêhêrazát kín đáo ngừng lại.

Nhưng đến đêm thứ 1000 … nàng tiếp:

Hoàng tử xem thư, hỏi nữ tì xem phải làm gì trong cuộc gặp gỡ với người tiên.

Chàng vào vườn, trèo lên núp trên một cành cây. Công chúa Hạnh Nhân, sen vàng lững thững, ngẩng nhìn thấy mặt Hoa Nhài, tưởng vừng trăng lấp ló. Hoàng tử từ trên cây nhảy xuống quỳ trước mặt nàng. Hai người tình tự.

Chuyện trò một lát, công chúa nghĩ kế giữ chàng được lâu, chạy vào tìm vua cha:

— Tâu hoàng phụ, bầy cừu và bò của ta gầy lắm. Ngẫu nhiên con có gặp một người lành nghề chăn nuôi gia súc. Nếu hoàng phụ trao cho y đàn súc vật thì chúng sẽ lại béo tốt ngay.

Thấy mặt hoàng tử, nhà vua biết ngay không phải là người sành chăn nuôi, nhưng vì quá chiều con nên ngài đồng ý.

Kể đến đây, Sêhêrazát ngừng lại. Cô em Đinaczát, bấy giờ đã là một cô gái đến tuần cập kê, mọi vẻ vẹn toàn, ngồi nhổm dậy nói với chị:

— Chị Sêhêrazát hỡi, chị kể chuyện hay quá!

Sêhêrazát ôm em hôn rồi đáp:

— Nếu đấng quốc vương kính mến của chúng ta cho phép thì đêm mai chị sẽ kể tiếp.

Vua Saria liền bảo:

— Hỡi Sêhêrazát, ta muốn nghe nàng kể chuyện lắm. Nghe chuyện, lòng ta khoan khoái, trí óc mở mang. Đêm mai, nàng sẽ kể tiếp cho ta nghe. Và nếu không mệt, nàng kể tiếp đêm nay cũng được.

Sêhêrazát không dám lạm dụng lòng tốt của nhà vua, mỉm cười cảm tạ và không kể tiếp đêm ấy.

Vua Saria ôm nàng vào lòng và ngủ cho đến sáng. Sáng ra, ngài lại ngự triều phê chuẩn mọi việc. Vị tể tướng, bố đẻ Sêhêrazát vẫn vào chầu vua, tay cầm sẵn tấm vải liệm. Nàng Sêhêrazát cũng chờ lệnh hành quyết như mọi thiếu nữ sau khi được hầu vua một tối. Nhưng hôm nay nhà vua cũng không nói gì về việc ấy. Vị tể tướng không hiểu ra sao. Còn vua Saria, sau khi bãi triều lại trở vào hậu cung với nàng Sêhêrazát.

Đến đêm 1001… nàng kể tiếp:

Từ đấy, hoàng tử Hoa Nhài làm người giữ cừu cho vua. Ban đêm, chàng lại đến vườn hoa cùng người yêu ân ái.

Nhưng những chuyện kín nhất lại là những chuyện làm người ta hay tò mò nhất. Một hôm, Hoa Nhài đang ăn bánh của Hạnh Nhân đem đến, thì thấy một ông già - chính là ông chú của Hạnh Nhân, một ông già thù ghét con người, không muốn cho ai vui chơi, ca hát. Ông già hỏi Hoa Nhài đến làm gì ở đây. Hoa Nhài tưởng ông già thèm ăn, đưa biếu ông cả mâm bánh và hoa quả. Ông ta bèn đem mâm bánh vào báo với nhà vua và kể lại hết đầu đuôi sự tình.

Nhà vua tức giận, giam con gái vào hậu cung, không cho ra ngoài một bước. Lại bắt giam Hoa Nhài vào một khu rừng đầy ác thú. Ở đấy có hai con lợn rừng hung dữ, thú hoang đều sợ. Đêm vừa đến, hai con lợn rừng lù lù tới, gầm như sấm làm rung động cả khu rừng. Hoa Nhài lấy sáo thổi. Hai con lợn rừng nghe tiếng sáo, nằm im như hai đứa trẻ ngoan, rồi đi theo Hoa Nhài về cung. Nhà vua thấy thế, không nghĩ đến chuyện trừng phạt Hoa Nhài nữa. Nhưng mấy người con trai của nhà vua vẫn tìm cách không cho Hạnh Nhân lấy Hoa Nhài, và bày mưu gả công chúa cho một người em họ.

Ngày cưới, Hạnh Nhân mặc xiêm áo tân hôn, dự lễ cưới. Nhưng trong khi chờ người em họ vào buồng hoa, nàng lẻn ra ngoài tìm Hoa Nhài và hai người đi mất.

Từ đấy, không ai có tin tức gì về cặp uyên ương nữa.

Vinh quang thay đấng Tối cao luôn ban hạnh phúc cho loài người!

PHẦN KẾT

Kể xong, Sêhêrazát nói thêm:

— Tâu Bệ hạ đầy hồng phúc! Đó là câu chuyện diễm tình của hoàng tử Hoa Nhài và công chúa Hạnh Nhân. Thần thiếp nhớ sao kể vậy. Chỉ có chúa Ala mới không nhầm lẫn.

Rồi nàng làm thinh.

— Hỡi nàng, Sêhêrazát! - vua nói - câu chuyện thật là hay! Hay lắm! Nàng biết nhiều, kể lại rất hay làm cho ta biết được bao nhiêu chuyện xảy ra cho người khác, biết được những lời nói và việc làm của các triều vua, các dân tộc thuở trước; những việc lạ lùng hoặc kỳ diệu, hoặc làm cho ta phải suy nghĩ. Quả vậy! Sau khi nghe nàng kể chuyện trong nghìn lẻ một đêm, tâm hồn ta đã thay đổi rất nhiều. Bây giờ lòng ta phơi phới và yêu đời thiết tha. Hỡi nàng con gái quý của vị tể tướng của ta! Hãy cảm tạ đấng Tối Linh đã ban cho nàng trí tuệ và nhất là tài ăn nói.

Đinaczát liền đứng thẳng dậy, chạy đến ôm hôn chị mà rằng:

— Chị Sêhêrazát ơi! Chị kể những chuyện dịu dàng, thâm trầm, thú vị, cảm động và bổ ích lắm chị ạ. Lời nói của chị thấm thía vào lòng người.

Sêhêrazát cúi xuống hôn em, nói nhỏ mấy tiếng vào tai, rồi cô em biến đi như mùi long não. Sêhêrazát còn lại một mình với vua Saria. Vua sung sướng quá, sắp ôm vào lòng mình nàng Sêhêrazát yêu quý thì Đinaczát trở ra, ẵm hai đứa bé sinh đôi, còn đứa thứ ba đang bò theo nàng.

Sêhêrazát mỉm cười, quay về phía vua Saria, ôm ba đứa trẻ vào lòng, rồi đặt cả ba con trước mặt mình, mắt long lanh ướt lệ và tâu:

— Tâu đức vua của muôn đời! Đây là ba đứa con Thượng đế đã ban cho Bệ hạ trong ba năm nay. Thần thiếp chỉ làm cái việc sinh ra các con đó thôi.

Vua Saria xúc động tận đáy lòng, hôn ba đứa con. Sêhêrazát nói tiếp:

— Con đầu của Bệ hạ bây giờ đã hơn hai tuổi, hai đứa sinh đôi sắp đầy năm. Cầu Chúa phù hộ cho các con khỏi mọi tai vạ!

Nàng nói thêm:

— Tâu đức vua của muôn đời! Ngài còn nhớ một lần thần thiếp ốm trong gần hai mươi ngày, giữa đêm thứ 679 và đêm thứ 700. Chính lúc ấy thần thiếp sinh đôi hai đứa này đây, khó khăn hơn sinh đứa đầu năm trước. Lần ở cữ đầu tiên không khó khăn lắm nên thiếp vẫn tiếp tục kể được câu chuyện “Nàng Khả Ái” đang kể dở.

Nói đến đây, nàng im lặng. Vua Saria cảm động lắm, nhìn mẹ nhìn con, rồi lại nhìn con nhìn mẹ, không nói nên lời.

Nàng Đinaczát hôn các cháu đến lần thứ hai mươi, nhìn nhà vua mà rằng:

— Tâu đức vua của muôn đời! Bây giờ Bệ hạ còn muốn chém đầu chị Sêhêrazát nữa không, người đã sinh ra các con của Bệ hạ, để chúng phải mồ côi mẹ, để không có ai thương yêu săn sóc ba hoàng tử bé nhỏ này với lòng yêu thương của người mẹ.

Vua sụt sùi khóc:

— Thôi, im đi! Đừng nói nữa!

Khi đã nén được cơn cảm xúc, nhà vua nói với Sêhêrazát:

— Có đấng Tối Thiêng chứng giám! Ta đã yêu nàng trước khi nàng sinh chúng nó. Ta mến nàng vì tài vì đức. Ta thấy nàng là một phụ nữ vẹn toàn: Công, Dung, Ngôn, Hạnh. Cầu Chúa ban phúc cho nàng, cho bố mẹ và dòng họ nàng nữa.

Vua lại tiếp:

— Sêhêrazát hỡi! Đêm nay, đêm thứ một nghìn lẻ một kể từ khi ta thấy nàng lần đầu tiên, sẽ sáng rực như ban ngày!

Nói xong, ngài ôm hôn đầu nàng. Nàng cầm lấy tay vua đặt vào lòng, lên môi, lên trán mình và nói:

— Tâu đức vua của muôn đời! Xin Bệ hạ cho mời tể tướng thân phụ của thiếp vào để người khỏi lo lắng vì phận thiếp, và được vui sướng ngày hôm nay.

Vua cho mời vị tể tướng vào chầu. Tể tướng còn đinh ninh đêm nay là đêm hành hình nàng Sêhêrazát. Tay ông vẫn mang tấm vải liệm nàng. Vua Saria đứng dậy hôn lên trán ông, nói:

— Hỡi vị tể tướng kính mến, thân phụ của nàng Sêhêrazát! Chúa đã phục sinh con của ngài, vì hạnh phúc của dân ta, và do nàng Chúa đã dạy ta biết ăn năn.

Tể tướng nghe vua phán như vậy, mừng đến ngất đi. Người ta phải dấp nước hoa hồng, chạy chữa một hồi ông mới tỉnh. Cả Sêhêrazát và Đinaczát cùng chạy lại hôn tay cha. Suốt đêm ấy, mọi người hết sức vui mừng, sung sướng.

Vua Saria cho người hỏa tốc sang mời người em là Sadơnăng vua xứ Xamáccăng An Agiam. Vua Sadơnăng lập tức sang gặp anh. Vua Saria đem một đạo quân ra đón. Thủ đô trang hoàng rực rỡ, phố xá đều đốt hương trầm, long não, xạ hương ngào ngạt. Dân chúng thì nhuộm mặt vàng, móng tay đỏ. Trống, sáo, quyển, kèn, thanh la, não bạt làm rung chuyển cả bầu trời như trong những ngày đại lễ.

Sau nỗi hàn huyên và giữa yến tiệc linh đình, vua Saria kể cho vua Sadơnăng nghe những việc đã xảy ra ba năm nay giữa ngài và nàng Sêhêrazát, con gái tể tướng. Ngài thuật lại những câu chuyện, những châm ngôn, những câu hài hước, những sự tích ly kỳ, những câu thơ, đoạn phú đã nghe. Ngài tả lại nhan sắc, tài ba, đức hạnh, trí tuệ, tính hiền hòa cẩn mật trời đã phú cho nàng.

— Và bây giờ, nàng là vợ chính thức của ta, mẹ của các con ta!

Vua Sadơnăng nghe bấy nhiêu điều, ngây người sửng sốt, nói với vua Saria:

— Như thế thì em cũng muốn lấy vợ. Em muốn lấy cô em nàng Sêhêrazát, cô bé mà em chưa biết tên. Và như thế, hai anh em ta lấy hai chị em nàng.

Ngài nói tiếp:

— Và khi chúng ta đã có hai người vợ tin cẩn và lương thiện, chúng ta sẽ quên được sự bất hạnh ngày xưa. Tai vạ ngày trước rơi vào em rồi mới truyền đến anh sau. Anh không gặp tai vạ của em thì đã chẳng bị vạ lây đâu. Than ôi! Ba năm nay, tình trạng của em thật khốn khổ. Em chưa hề được hưởng bình yên vì theo gương anh, cứ mỗi đêm ăn nằm với một người trinh nữ thì sáng hôm sau em lại ra lệnh giết đi để cho giống đàn bà phải chịu đựng cái tai vạ của anh em ta. Nhưng bây giờ em lại cũng muốn noi gương anh và muốn lấy cô con gái thứ hai của tể tướng.

Nghe em thổ lộ tâm tình, vua Saria hết sức vui mừng. Ngài tìm ngay Sêhêrazát cho biết ý nguyện đó:

— Vua Sadơnăng nhất định cầu hôn với cô Đinaczát đấy!

— Tâu đức vua của muôn đời! Thần thiếp rất vui lòng, nhưng thiết tha mong vua Sadơnăng ở lại đây, vì thiếp không thể xa em dù chỉ một giờ. Thiếp đã dạy dỗ nó và nó không cũng thể xa thiếp. Nếu vua Sadơnăng đẹp ý, thì ngay từ bây giờ em thiếp là tôi tớ của nhà vua. Nếu không thì chúng ta sẽ giữ nó lại.

Vua Saria đi tìm em, thuật lại lời Sêhêrazát. Vua Sadơnăng reo lên:

— Lạy Chúa! Đó là mong ước của em, vì em không thể xa hoàng huynh dù chỉ trong một giờ. Còn cái ngai vàng ở Xamáccăng thì đức Ala chọn ai cũng được. Em không muốn trị vì ở đấy nữa. Em chỉ ở đây thôi!

Vua Saria rất đỗi vui mừng:

— Đấy cũng là điều mong muốn của anh. Cảm ơn đức Ala đã cho chúng ta sum họp sau bao ngày chia phôi!

Vua cho đòi vị pháp quan, cho mời người làm chứng đến lập tờ hôn thú giữa vua Sadơnăng và nàng Đinaczát.

Rồi thì bao nhiêu cuộc vui lớn được tổ chức trong bốn chục ngày đêm liên tiếp. Cả thành phố ăn uống no say, do công quỹ đài thọ.

Hai vua và hai chị em vào buồng tắm, tắm nước hoa, nước lá và xông khói trầm hương.

Nàng Sêhêrazát chải đầu cho em, giắt vào tóc những hạt kim cương, ngọc thạch, mặc cho nàng một cái áo thời vua Cônôet dệt bằng sợi vàng, thêu hình cầm thú say sưa vẫy vùng, đeo vào cổ một chiếc kiềng ngọc. Được chị trang điểm, Đinaczát đẹp hơn cả hoàng hậu Ixcăngđa ngày trước.

Khi hai vị vua vào ngồi trên hai chiếc ngai vàng thì phu nhân các quan đại thần xếp thành hai hàng đứng cạnh hai chiếc ngai. Hai chị em Sêhêrazát, tay cầm tay, bước vào như hai vầng trăng sáng trong đêm rằm.

Tiếp đó, các vị phu nhân tiến lên, cầm tay Đinaczát, thay chiếc áo nàng đang mặc bằng một chiếc áo xatanh màu xanh nước biển đẹp tuyệt trần. Nàng giống như người mà nhà thơ đã miêu tả:

“Nàng bước đi lững thững, mặc một chiếc áo màu xanh tưởng chừng một mảnh trời xanh rơi xuống.

Mắt sắc như dao, mà nhìn thì như thôi miên vậy!

Môi ngọt mật ong, má tựa hoa hồng, thân người là một cành hoa nhài trắng muốt.

Mình thon, đôi mông tròn trĩnh thanh lịch, nàng như một cành trúc trên gò cát chập chờn”

Vua Sadơnăng đứng dậy đến ngắm nàng trước tiên rồi trở về chỗ ngồi lại trên ngai vàng.

Tiếp đến là lễ thay áo. Sêhêrazát cùng các vị phu nhân mặc cho nàng chiếc áo màu quả mơ, hôn nàng rồi bảo nàng đi qua trước mặt chồng. Bấy giờ nàng còn đẹp hơn khi nàng mặc chiếc áo trước, đúng như nhà thơ đã miêu tả trong mấy vần thơ sau đây:

“Thiếu nữ hỡi! Trăng mùa hè rực rỡ giữa đêm đông cũng chẳng đẹp bằng khi cô đến.

Tóc dài tới gót. Những vầng tối quanh trán, sao mà đen thế! Tôi muốn bảo: Cô lấy cánh đêm che tối bình minh. Cô đáp: Không đen thế đâu! Chỉ như đám mây che lấp ả Hằng”.

Vua Sadơnăng xuống ngai, ngắm Đinaczát một lần nữa rồi sung sướng trở về ngồi trên ngai, cạnh vua Saria. Nàng Sêhêrazát đến hôn em, cởi áo màu hoa mơ, mặc vào cho nàng chiếc áo nhung màu ngọc lựu. Đinaczát giống hệt như hai đoạn thơ sau tả nhan sắc của nàng:

“Áo màu ngọc lựu, nàng đung đưa, nhanh nhẹn như sơn dương. Cứ mỗi nhịp lại như bắn những mũi tên làm lịm người.

Tinh tú của nhan sắc! Nàng xuất hiện là vinh quang cho đất trời, biến đi thì tối tăm vũ trụ”.

Sêhêrazát và các vị phu nhân bảo Đinaczát đi thư thả một vòng quanh phòng. Vua Sadơnăng càng nhìn càng say. Bà chị lại mặc cho nàng một chiếc áo tơ vàng có vẽ sọc rồi ôm hôn nàng. Nàng được miêu tả trong thơ:

“Thật là một vầng trăng tròn trong đêm thanh vắng.

Mắt nàng quyến rũ soi sáng đường đi”.

Sêhêrazát dẫn em đi qua trước hai vị vua và mọi người dự lễ. Tân lang lại xuống nhìn tận mặt rồi trở lại ngai vàng. Sêhêrazát lại thay áo cho em, lần này Đinaczát mặc một chiếc áo xatanh xanh viền kim tuyến, đính ngọc, chít một chiếc khăn mỏng đính kim cương. Như một cành băng phiến hay một cành bân, Đinaczát cùng chị đi một vòng quanh phòng. Ôi, đẹp quá! Như trong câu thơ:

“Ôi, người thiếu nữ!

Lá lựu xanh che hoa lựu đỏ, sao đẹp bằng tà áo xanh che khách giai nhân!”

Sêhêrazát dẫn em qua hai hàng quan khách và trước mặt hai vị vua để vào hậu cung. Nàng sửa soạn chăn gối cho em, dặn dò những điều cần dặn, hôn em để tạm biệt, nước mắt rưng rưng vì là lần đầu tiên hai chị em phải xa nhau. Đinaczát cũng ôm chị khóc, nhưng biết rằng sáng hôm sau sẽ gặp nhau, nên nước mắt cũng chóng khô. Sêhêrazát lui về phòng mình.

Đêm hôm ấy, đêm một nghìn lẻ một, là đêm hạnh phúc hoàn toàn của hai cặp vợ chồng. Hôm ấy cũng là hôm bắt đầu một thời đại mới cho thần dân.

Sáng hôm sau, khi hai cặp vợ chồng đang hoan hỉ trò chuyện cùng nhau thì vị tể tướng, bố của hai tân nhân xin vào. Cả bốn người đều đứng dậy làm lễ chào mừng. Hai cô con gái đến hôn tay cha. Tể tướng chúc mừng hai vị vua, và xin mệnh lệnh cho ngày hôm ấy.

— Thưa nhạc phụ - vua Saria nói - từ nay chúng tôi không để cho nhạc phụ xin mệnh lệnh ai nữa, mà nhạc phụ phải ra mệnh lệnh cho người khác. Chúng tôi đã tôn nhạc phụ làm vua xứ Xamáccăng An Agiam.

Vua Sadơnăng nói tiếp:

— Chính thế! Tôi đã thoái vị rồi.

Vua Saria bảo em:

— Và hoàng đệ sẽ giúp ta trông nom việc nước. Hoàng đệ sẽ cùng ta trị vì, mỗi người một ngày.

Vua Sadơnăng lĩnh ý.

Mọi việc xong xuôi, vua Saria liền cho gọi các nhà viết sách giỏi nhất và các nhà chép sử danh tiếng nhất, ra lệnh cho họ viết lại mọi việc về Sêhêrazát, vợ ngài, từ đầu đến cuối, không bỏ sót một chi tiết nào.

Họ bắt tay ngay vào việc và viết bằng chữ vàng đúng ba mươi tập sách, không hơn không kém. Họ đặt tên cho bộ sách về những câu chuyện kỳ diệu và đặc sắc ấy là Bộ sách của Nghìn lẻ một đêm.

Rồi theo lệnh vua Saria, họ sao lại thành nhiều bản, loan truyền khắp nơi trong nước để giáo dục các thế hệ sau. Còn bản chính, họ cất trong một cái tủ bằng vàng, do vị đại thần của Ngân khố coi giữ.

Vua Saria và vợ là hoàng hậu Sêhêrazát phúc hậu, vua Sadơnăng và vợ là nàng Đinaczát xinh đẹp, và ba vị hoàng tử trẻ tuổi con của Sêhêrazát, sống trong cảnh hân hoan và hạnh phúc. Họ sống rất lâu qua những năm tháng, ngày càng rực rỡ và sáng sủa hơn cho đến khi Thần Chết đến đón họ về nơi cực lạc.

Đó là câu chuyện tuyệt mỹ gọi là Nghìn lẻ một đêm với tất cả những bài học, những điều kỳ diệu, lạ lùng, xuất chúng, đẹp đẽ.

Chúa Ala vô cùng anh minh sáng suốt! Chỉ mình Người có thể phân biệt được đâu là thực, đâu là hư.

Người là Toàn Thiện!

HẾT

Chịu trách nhiệm xuất bản

LÝ HẢI CHÂU

Biên tập nội dung: PHẠM NGỌC BỘI

NGUYỄN MẠNH TRƯỜNG - HOÀNG TÚY

Trình bày sách: TRẦN KHOÁT

Trình bày bìa: PHẠM NGỌC BỘI

Sửa bản in: HOÀNH THÀNH

(NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM)

TẬP X

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC

In 15.000 cuốn khổ 13 x 19

Tại Xí nghiệp in Hoàng Liên Sơn

Số in 02-89 số xuất bản 121-XBVH

Xong và giữ lưu chiểu 20-1-1989

Giá: 2200đ

[1] Gorki bàn về văn học. Nhà xuất bản Văn học 1970. Trang 324.

[2] Thời đại Abátxít kéo dài từ giữa thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ 13 (750-1258).

[3] Macxim Gorki, sách đã dẫn, tr. 315.

[4] Trích theo La Côn, tạp chí Nghiên cứu văn học, số 1-1961, trang 59-60.

[5] Thật ra, nguyên tác chỉ có 265 đêm (theo lời giới thiệu Nghìn lẻ một đêm, bản của Nhà xuất bản Đơlagơravơ, Pari, 1950).

[6] Theo thư của A-Ga-lăng gửi phu nhân hầu tước O, in ở đầu bản dịch tiếng Pháp.

[7] Trong Lời nói đầu, A. Galăng nói đây chỉ là bản dịch phần đầu từ bộ Nghìn lẻ một đêm bằng tiếng Ả-rập gồm ba mươi sấu phần.

[8] Chính tên của ông là Môhamết Abun Caxim. Ben Ápdala. Ben Apđen - Mốttabít. En Hasimi (Mohamed Aboul Qasim. Ben Abdalláb. Ben Ab-del-Mottabid, El Hachimi).

[9] Tiếng Ả-rập gọi Thượng đế là Ala (đấng thiêng liêng).

[10] Calip vừa là vua vừa là giáo chủ của người Ả-rập theo đạo Hồi. Trong các truyện, chúng tôi dịch là hoàng đế.

[11] Theo G.H. Buxkê trong Lời giới thiệu Kinh Côran. Nhà xuất bản Phaxker, Pari.

[12] Những câu đưa chuyện, trong tập này đều lược (N.D).

[13] Phân tích nội dung, các nhà nghiên cứu cho rằng nếu phần lớn các truyện trong Nghìn lẻ một đêm ra đời vào thế kỷ 10 thì cũng có những truyện muộn hơn nhiều, như Truyện Ca-ma-rac-đa-nam xuất hiện vào thế kỷ 16. Như vậy tuyệt đại đa số các truyện có thể định hình vào khoảng giữa thế kỷ 10 và thế kỷ 16.

[14] Sêhêrazát, tiếng Ả-rập, có nghĩa là con gái của Hằng nga.

[15] Đináczát có nghĩa là Quý như vàng.

[16] Đến đây, tể tướng kể cho con nghe một chuyện ngụ ngôn: “Con lừa, và con bò và người cày”, để khuyên con gái bỏ ý định hiến thân cho hoàng đế (chú thích của người dịch).

[17] Đây là chuyện thứ năm trong bản dịch của Galăng. Từ đây trở đi, chúng tôi dịch gọn các chuyện, tước bớt những câu dắt dẫn tức là những lời qua tại giữa Sêhêrazát và hoàng đế Saria, tiếp tục câu chuyện bỏ dở sau từng đêm (N.D).

[18] Đọc kinh cầu nguyện là một trong bốn điều răn chính của Kinh Côran, kinh thánh đạo Hồi.

[19] Theo tín ngưỡng của những người Hồi giáo. Môidơ cùng với Đavit, Jêxu Crit và Mahômết là bốn đấng đại tiên tri (còn gọi là thiên sứ).

[20] Lão đánh cá kể chuyện vua Hy Lạp và thầy thuốc Đubăng (ND).

[21] Bệ hạ đây là hoàng đế Saria, người đang nghe nàng Sêhêrazát kể chuyện.

[22] Harun An-Rasít, hoàng đế thứ năm thuộc dòng họ Abátxit, đã mở rộng ảnh hưởng của đế quốc Hồi giáo từ Tây-ban-nha đến Ấn-độ. Dưới triều của vua, đế quốc Hồi giáo phát triển rực rỡ về nhiều mặt. Vua chết năm 800 sau công nguyên, sau 23 năm trị vì (N.D).

[23] Đơn vị đo lường cổ, tương đương khoảng nửa kilôgam.

[24] Thuộc một dòng họ đạo Hồi, chuyên hành khất.

[25] Giafa thuộc dòng họ Bácmêxít. Hoàng đế Harun An-Rasít trọng dụng và gả em gái cho, nhưng với điều kiện là hai người không được ăn ở với nhau. Hai người tuy vậy vẫn đi lại vụng trộm cho nên ngay sau khi sinh được một đứa con, phải đưa sang nuôi ở La Mếchcơ. Việc phát giác, Giafa bị mất chức và sau đó ít lâu bị xử tử.

[26] Mútxun; thành phố ở Irắc, trên bờ sông Tigơrơ.

[27] Tiếng Ả-rập là Khan, vừa dùng làm kho chứa hàng vừa là nơi nghỉ trọ của các nhà buôn, các đoàn người đi đường thường nghỉ chân ở những nơi này vì giá thuê phải chăng.

[28] Lời khất sĩ thứ hai nói với Zôbêít.

[29] Hêbrơ: Tên cổ chỉ người Do thái.

[30] Banxôra (Balsora) thành phố thuộc Irắc, ở gần hợp lưu của hai con sông Tigơrơ và sông Ơphơrát, thành lập từ năm 636.

[31] Chỉ hoàng đế Harun An-Rasít (ND).

[32] Một ông vua nổi tiếng trong các chuyện của người Ả-rập.

[33] Theo tín ngưỡng của người Ả-rập, Đêgian là thần chống lại Thượng đế.

[34] Cánh tay, sải tay, những đơn vị đo chiều dài cổ. Một cánh tay dài khoảng nửa mét. (N.D.).

[35] Có bản viết: “... xô vào một bãi cạn” (ND).

[36] Tên người Ả-rập gọi đảo Xâylan (nay là Sri Lanca).

[37] Cây mía nguồn gốc ở Ấn-độ, được đưa vào các nước Ả-rập từ thế kỷ thứ 3, sau đó mới sang nhiều nước Châu Âu. (N.D.).

[38] Đây là bán đảo bên kia sông Hằng, nơi tận cùng là mũi Cômơranh (chú thích của Ăngtoan Galăng).

[39] Người Ả-rập quen gọi tất cả những đất đai ở phương Đông bằng một cái tên chung: Ấn-độ.

[40] Đơn vị đo đường dài của người Ba-tư cổ, dài khoảng hơn một dặm.

[41] Tức Xalômông.

[42] Một nhà vua trên hòn đảo cùng tên, ở biển Ấn-độ, rất nổi tiếng trong người Ả-rập về sự hùng mạnh và tài trí.

[43] Cairô, Xuyê, Alếchzanđri: các thành phố ở Ai-cập. Cufa: thành phố thuộc Irắc, trên nhánh phía tây của sông Ơphơrat, cách Bátđa 50 dặm về tây nam.

[44] Chuyện này do tể tướng Giapha kể (N. D).

[45] Sêmxêtđin có nghĩa là “Mặt trời của đạo”. Môhamết cũng như Mahômết.

[46] Nuarếtđin có nghĩa là: “Ánh sáng của đạo”.

[47] Bêtrếtđin có nghĩa là Trăng tròn của đạo.

[48] Agip có nghĩa là “diệu kỳ.”

[49] Tên chung chỉ các xứ ở bờ đông Địa trung hải xưa kia, (nghĩa đen là nước ở về phía mặt trời mọc).

[50] Emedơ và Hamát là các thành phố thuộc Xyri.

[51] Tên thường gọi những người theo đạo Thiên chúa gốc gác Ai-cập.

[52] Ở đây có lẽ sự nhầm lẫn về con số. (N.D)

[53] Loại cây mọc ở bờ biển, mà người ta chặt và đốt lúc còn xanh. Tro của nó được gọi là xút. Người ta cũng gọi cây đó là cây xút (chú thích của Ăng toan Galăng).

[54] Giếng này ở thánh địa La Mếchcơ. Người theo đạo Hồi cho rằng uống nước giếng Zemzem thì được phước. người ta gửi nó làm quà tặng vua chúa (chú thích của Ăngtoan Galăng).

[55] Xamaccăng, thành phố thuộc nước Uzơbếch, nổi tiếng vì một viện hàn lâm và một lâu đài, nơi Tameclăng từng sống, nơi buôn bán phồn thịnh, trái cây tuyệt ngon, sản phẩm của xứ này (chú thích của Ăngtoan Galăng).

[56] Một đồng sêrip giá trị bằng một đồng sơcanh.

[57] Êtiôpia (tên cũ là Abixini) một nước châu Phi (N. D.).

[58] Ở phương Tây, thời Trung cổ, thợ cạo cũng là thầy lang.

[59] Tạm dịch: một thứ dụng cụ người xưa dùng để do độ cao của các sao trên bầu trời.

[60] Năm 653 theo lịch Hồi giáo, tức là năm 1255 theo kỷ nguyên Thiên chúa giáo (công nguyên). Do chi tiết đó người ta vẫn cho rằng các chuyện kể này được ghi lại khoảng thời gian nói trên (thế kỷ XIII).

[61] Hoàng đế thứ 37 dòng Abatxit, lên ngôi năm 640 theo lịch Hồi giáo tức là 1226 sau công nguyên.

[62] Một dòng họ nổi tiếng, nối tiếp nhau làm tể tướng cho các hoàng đế ở Bátđa, Người cuối cùng là Giapha, tể tướng của hoàng đế Harun An-Rasít (xem truyện Ba khất sĩ con vua và năm thiếu phụ thành phố Batđa) (ND).

[63] Môhamét, người sáng lập đạo Hồi, không có con nối dõi đã truyền ngôi giáo chủ và hoàng đế của mình cho ông chú. (N.D).

[64] Tiếng Arập là Fatrnap.

[65] Một thành phố thuộc Xyri.

[66] Nhà thờ đạo Hồi.

[67] Khu vực giữa sông Ti-gơ-rơ và sông Ơ-phơ-rát.

[68] Nơi dệt lụa mút-xơ-lin nổi tiếng thế giới. (N.D).

[69] Chỉ Môhamết, người sáng lập đạo Hồi.

[70] Nhà thờ đạo Hồi (N.D.).

[71] Dịch tạm. Trong nguyên bản nêu rõ đơn vị thước cổ, mỗi thước dài 1m949 (N.D.).

[72] Hội đồng nội các.

[73] Truyện này có trong bản in lần đầu. Khi tái bản, Ăng-toan Galăng đã bỏ đi, cho rằng không phải của mình. Bản cổ nhất mà chúng tôi được đọc (mười tập, 1881) không có truyện này. Nhưng các bản in năm 1921 cũng như 1963 của nhà xuất bản Frères Garnier thì lại có (N. D.).

[74] Tiếng A-rập có nghĩa là Niềm vui nhớ mãi.

[75] Lời nàng Sêhêrazát kể cho vua Saria nghe.

[76] Đơn vị đo lường cổ, mỗi mác bằng tám lạng.

[77] Thời trước, để làm nản lòng bọn cướp đường và đủ sức chống cự nếu cần, những người đi xa thường ghép nhau thành đoàn lớn (N.D).

[78] Tên các thành phố thuộc Ba-tư.

[79] Lời nàng Sêhêrazát kể.

[80] Nurunniha có nghĩa là ánh sáng.

[81] Mỗi túi đựng 500 đồng ê-quy, vậy tấm thảm giá 15000 ê-quy. Túi ở đây chỉ một đại lượng, cũng như quan tiền của ta ngày trước.

[82] Cánh tay (từ khuỷu đến hết ngón giữa), sải tay: các đơn vị đo chiều dài.

[83] Pari và Banu là hai tiếng Ba-tư đều có nghĩa là tiên nữ.

[84] Chuyện này do nàng Sêhêrazát kể.

[85] Truyện này do nàng Sêhêrazát kể cho vua Saria. (N.D.)

[86] Camaranzaman, tiếng Ả-rập có nghĩa là Mặt trăng của thế kỷ, hoặc của thời đại; Satzaman, có nghĩa là Vua của thế kỷ hoặc của thời đại.

[87] Bệ hạ đây là vua Saria, người đang nghe nàng Sêhêrazát kể chuyện Nghìn lẻ một đêm.

[88] Tiếng Ả Rập có nghĩa là Sinh linh.

[89] Thước cổ, đo bằng bề cao của người; cũng được quy định dài 1, 949m (N.D.)

[90] Amjiat có nghĩa là Rất quang vinh.

[91] Atxat có nghĩa là Rất hạnh phúc.

[92] Tên một người chơi đàn nổi tiếng ở Batđa dưới thời hoàng đế Harun An-Rasít trị vì.

[93] Gunna, tiếng Ba-tư, có nghĩa là hoa hồng, hoặc hoa lựu.

[94] Xalếch, tiếng Ảrập, có nghĩa là tốt lành.

[95] Tiếng Ả-rập, có nghĩa là Trăng tròn.

[96] Tiếng Ả-rập, có nghĩa là ngọc quý.

[97] Tiếng Ả-rập có nghĩa là Mặt trời. Bêđe là mặt trăng.

[98] Tiền Ả-rập thời cổ.

[99] Chỉ tất cả những người theo Thiên chúa giáo và nhất là những người Hy Lạp (chú thích của Mácđruýx).

[100] Rihan: chỉ cây sim, hoặc tất cả mọi cây có mùi thơm (chú thích của Macđruyx).

[101] Nghĩa là trong sạch như nước.

[102] Tức là hào quang tại chỗ.

[103] Tức là lạc thú đời nay.

[104] Người Ả-rập gọi hoàng đế Alếchxăngđrơ vĩ đại bằng cái tên ấy vì ông hay hay cưỡi ngựa chiến có hai sừng.

[105] Một thứ thuốc mê, thuốc say rút ở ruột thứ gai Ấn Độ Người Ả-rập thường dùng, nhai cho say.

[106] Bêđoanh, giống người Ả-rập ở Bắc Phi.

[107] Không tất là một từ chỉ một dòng tu không đi bi tất, không đi giầy, chỉ đi chân không (N. D).

[108] Một tỉnh của Ba-tư phía bắc là Lý Hải. Người vùng này thuộc nhóm Thổ Tácta hơn là người Ba-tư (chú thích của Macđruyx).

[109] Anta: anh hùng và thi nhân Arập của thế kỷ thứ VI nhân vật chính của một bản anh hùng ca: Truyện Anta.

[110] Ramađân: tháng chín âm lịch của người Hồi giáo. Tháng này dành cho việc trai giới. Cuối tháng có tổ chức hội hè.

[111] Có nghĩa là: giống như người trước: giống cha như đúc.

[112] Con thịt: con thú có thể săn bắn được, thả chó cho đuổi theo bắt.

[113] Ayúp là một nhân vật rất được người Hồi giáo yêu thích như chàng Job trong kinh thánh, tiêu biểu cho lòng mộ đạo và tính kiên trì.

[114] Nói câu này là chứng minh rằng mình theo đạo Hồi. Và đã nói câu ấy thì không ai đòi hỏi chứng cớ khác nữa (chú thích của Mácđrurýx).

[115] Lời Ngỗng kể chuyện.

[116] Nguyên văn: như con vật hy sinh thuộc tay đồ tể.

[117] Tục Arập, màu trắng là màu hạnh phúc (N.D.).

[118] Theo Kinh thánh, Đavit có đàn hát trước mặt vua Xôn (thế kỷ XI trước công nguyên). Sau Đavit nối ngôi vua Xôn, trị vì Ixraen khoảng 1000 - 974 trước công nguyên.

[119] Nốt Ruồi đồng nghĩa với Hạt Nhan Sắc.

[120] Giáo trưởng ở đây là Abraham, ông thủy tổ của dân DoThái. Ông là bố của Ixmaen cũng là bố Ixắc. Khi Ixắc lên 25 tuổi chúa bảo ông hy sinh Ixắc để thử lòng ông đối với Chúa. Ông giết con thì một thiên thần cản lại. Sau lấy một con vật thay cho người.

[121] Tức Alêxanđri, một hải cảng của Ai-cập trên bờ biển Địa trung hải

[122] Lá dùng để nấu cháo xanh; ở Ai-cập người ta thích ăn món cháo này (chú thích của Macđruyx).

[123] Nguyên văn: có ít đủ an phận.

[124] Xin xem lại truyện Nốt ruồi sẽ rõ thêm về ba lời thề.

[125] Dân vùng Trung Á.

[126] Xem truyện “Cuộc phân tranh được giải quyết” ở trên.

[127] Người làm nghề mua hàng của người sản xuất rồi bán lại cho người buôn lấy lãi.

[128] Đơn vị đo lường dài từ cùi tay đến đầu ngón tay giữa, khoảng 40cm. Năm chục cánh tay bằng hai mươi mét.

[129] Dên An Maoatxip có nghĩa là Trang sức của Đức hạnh (chú thích của Macđruyt.

[130] Bầu giác là một cái bình con tròn. Người ta cho bông tẩm dầu đốt lửa bên trong rồi áp vào da để tụ máu đội đến đấy, làm cho gân cốt đỡ đau nhức (N.D.).

[131] Theo Thiên Chúa giáo, Chúa Trời nặn ra quả đất, nặn ra thủy tổ loài người là Ađam và Eva. Chúa cho họ ở Lạc Viên, cho hưởng tất cả hoa quả trong vườn trừ quả táo, là quả trí thức. Nhưng Eva bị quỷ cám dỗ đã ăn quả cấm. Chúa sai thiên thần xuống quở trách.

[132] Theo Kinh Thánh, Nôê được Chúa báo cho biết về nạn hồng thủy. Ông đóng một con thuyền lớn, cho lên thuyền gia đình và tất cả những cặp đực - cái của thế giới động vật. Ông dùng chiêng để gọi chúng đến.