NẺO ĐƯỜNG SAU MẶT TRẬN

---❊ ❖ ❊---

Tác giả: Dương Văn Sáu

Thể loại: Truyện - Kí

Nhà xuất bản: Quân Đội Nhân Dân

Text: Waka

Đóng gói: @nguyenthanh-cuibap

LỜI MỞ ĐẦU

Người ta thường nói: “Văn là người, văn là đời…”, anh là người như thế nào, văn của anh sẽ thể hiện ra như thế; đời của anh thế nào, văn của anh sẽ biểu hiện ra như thế; điều này thật đúng với tôi.

Tôi sinh ra và lớn lên trong chế độ xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, vào những năm 60-70 của thế kỷ XX đầy biến động. Đó là những năm đất nước nhiều khó khăn do vừa mới tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược xong lại phải bắt tay ngay vào thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng dân tộc ở miền Nam, thống nhất đất nước. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo giữa vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng nên tôi mang bản chất một anh nông dân thứ thiệt. Bố tôi tham gia cách mạng từ sớm; sau đó, trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau, ông về làm việc ở Ủy ban Kiểm tra Đảng của Tỉnh ủy Hải Hưng cho đến khi nghỉ hưu. Trong bối cảnh đất nước đang có chiến tranh, mặc dù đời sống kinh tế - xã hội và hoàn cảnh gia đình gặp rất nhiều khó khăn nhưng anh chị em chúng tôi vẫn được cha mẹ nuôi dạy, ưu tiên cho ăn học để đạt mục tiêu “đi thoát ly” khỏi nông thôn chứ không bắt phải làm những việc của nhà nông quá nhiều. Về mặt tinh thần, anh chị em chúng tôi cũng thừa hưởng một phần tư tưởng cách mạng, công tâm, liêm chính, trong cuộc đời cách mạng mang tinh thần phục vụ, cống hiến hết mình cho Tổ quốc của bố tôi.

Với bao bạn bè khác cùng thế hệ, chúng tôi được sống, học tập và trưởng thành trong môi trường tương đối thuần nhất nên tư tưởng ổn định, đời sống tinh thần giản dị, lành mạnh. Ngay từ bé, tôi vốn ham đọc sách, lại được gia đình chăm lo, khuyến khích, động viên nên tôi đọc rất nhiều các loại sách vở khác nhau. Tuy vậy, do điều kiện lúc bấy giờ ấn phẩm ít, nên tất cả những gì tôi đọc đều hạn hẹp.

Tôi tuổi Giáp Thìn (1964), người ta nói tuổi Rồng thường hay lãng mạn, bay bổng; nhưng tôi chỉ là một “con rồng đất”, sinh ra vào mùa xuân, trong tháng còn có mưa phùn gió bấc xen giữa những ngày ấm áp, nên tinh thần luôn nồng ấm, nhiệt huyết, nhiệt tâm với mình, với đời.

Mười năm đầu đời thanh xuân trai trẻ, tôi tham gia quân ngũ; được quân đội đào tạo, rèn luyện nghiêm; chúng tôi đã trưởng thành và cống hiến một phần đời trai trẻ nhất của mình cho Tổ quốc. Để rồi năm 26 tuổi, chuẩn bị bước vào cái tuổi “Tam thập nhi lập” như cha ông nói; sự chuyển hướng của cuộc đời đã đưa tôi rời quân đội, chuyển từ nghiệp nhà binh sang nghiệp đèn sách rồi làm nhà giáo trong môi trường của Văn hóa - giáo dục trường Đại học Văn hóa Hà Nội. Sinh ra và lớn lên trong điều kiện và môi trường sống đặc thù, tính chất công việc đã làm nên cá tính riêng. Trong thời gian tại ngũ, mặc dù cuộc sống còn vô vàn khó khăn nhưng với tình yêu cuộc sống của mình; với tính cách lãng mạn, bay bổng, tràn đầy nhiệt huyết của tuổi trẻ, mỗi khi có thời gian rảnh là tôi lại mang cây bút với quyển sổ ra ghi chép những gì cuộc sống đã diễn ra xung quanh; những tình cảm lãng mạn, bay bổng về cuộc sống đời thường. Thơ văn của tôi khi đó vừa phản ánh chân thực cuộc sống người lính; vừa trùm lên cuộc sống nét phù hoa, lãng mạn, yêu đời của tuổi trẻ. Nó thể hiện nỗi khát khao nội tại về nhu cầu tâm lý - văn hóa trong con người tôi trước những diễn biến xã hội. Bản ngã tự tại và sự biến động của thời cuộc có mặt trong những con chữ, vần thơ tôi đã viết khi đó.

Năm năm về trước, nhân kỷ niệm 70 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (1944-2014), tôi đã được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản tập thơ “Những câu thơ màu áo lính”. Năm 2019, chuẩn bị chào đón kỷ niệm 75 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (1944-2019), tôi tiếp tục gửi đến Nhà xuất bản Quân đội nhân dân để xuất bản tập truyện và ký “Nẻo đường sau mặt trận” như là sự lưu giữ quá khứ lịch sử gắn với bản thân bằng cách của riêng mình. Những lời văn trong cuốn truyện và ký này của tôi đã phản ánh trung thực cuộc sống thuần phác, mộc mạc của một chàng thanh niên nông thôn sinh ra và lớn lên ở làng rồi vào quân đội, đi qua nhiều miền quê trong suốt thời trai trẻ. Những hồi ức, ký sự và một vài truyện ngắn tôi đã viết khi tôi là một sĩ quan chỉ huy pháo binh còn rất trẻ. Do vậy, văn phong đậm chất lính thể hiện suy nghĩ, tư tưởng và phản ánh cuộc sống của chúng tôi ở giai đoạn ấy - giai đoạn ở phía sau mặt trận. Cuộc sống và nghĩ suy của con người sẽ thay đổi theo dòng thời gian. Sự hiện diện trở lại của những câu chuyện đã xảy ra và được ghi chép trong cuốn sách này như một sự đối sánh thời gian.

Hà Nội, tháng 4-2019
Tác giả

PHẦN MỘT
KÝ

THỜI NIÊN THIẾU

Tôi ra đời năm 1964 - năm đất nước của chúng ta có biết bao sự kiện nóng bỏng xảy ra. Trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa, nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng đã cơ bản hoàn thành các mục tiêu của kế hoạch năm năm lần thứ nhất. Nông thôn miền Bắc bước vào một giai đoạn mới trong phong trào sản xuất nông nghiệp theo mô hình hợp tác xã. Bên cạnh đó, dưới sự giúp đỡ chí tình, có hiệu quả của các nước xã hội chủ nghĩa anh em; nền công nghiệp non trẻ cũng được đầu tư lớn bước đầu với sự ra đời và phát triển khá nhanh các ngành công nghiệp khai khoáng, cơ khí chế tạo máy… Cả miền Bắc bước vào những phong trào thi đua lớn trên toàn bộ các lĩnh vực như phong trào “Cờ ba nhất” trong quân đội; “Sóng Duyên hải’ trong công nghiệp cơ khí chế tạo; “Gió Đại Phong” trên mặt trận nông nghiệp, “Trống Bắc Lý” trên mặt trận giáo dục… Tất cả những phong trào thi đua ái quốc trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội đã tạo ra sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn cho toàn xã hội. Trở thành cơ sở, nền tảng vững chắc cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc; đấu tranh giải phóng dân tộc ở miền Nam, thống nhất đất nước. Cả miền Bắc đang thực hiện kế hoạch năm năm lần thứ nhất với một khí thế quyết tâm cao, mang sức bật diệu kỳ thì đế quốc Mỹ gây ra “sự kiện Vịnh Bắc Bộ” ngày 5 tháng 8 năm 1964 rồi ồ ạt cho hải quân, không quân đánh phá miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Công cuộc xây dựng hòa bình chuyển sang giai đoạn thời chiến. Thanh niên nô nức lên đường “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” - đó là khẩu hiệu của tuổi trẻ lúc bấy giờ.

Miền Nam - sau thất bại của các chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, chiến tranh cục bộ sau đồng khởi rồi phong trào Đồng khởi nổ ra làm tan rã hầu hết các ấp chiến lược của địch. Vùng giải phóng được mở rộng, đánh dấu bằng sự kiện quan trọng là sự ra đời Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam vào tháng 12 năm 1960 và Quân giải phóng miền Nam Việt Nam tháng 2 năm 1961. Hoảng hốt trước tình hình đó; tháng 8 năm 1965, đế quốc Mỹ ồ ạt đưa quân viễn chinh và chư hầu vào miền Nam... nhằm đảo ngược tình thế trên chiến trường. Nhưng chúng đã không đảo ngược được vòng quay của bánh xe lịch sử mà chỉ càng làm tăng thêm lòng căm thù và ý chí quyết tâm của nhân dân cả nước đánh đuổi giặc ngoại xâm, thống nhất Tổ quốc.

Giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước diễn ra ở hai miền Nam - Bắc cực kỳ ác liệt; tháng 7 năm 1966, từ Hà Nội - trái tim của cả nước, Bác Hồ - Lãnh tụ vĩ đại của dân tộc - người Cha thân yêu của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam kêu gọi: “Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do! Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn…”. Ý chí quyết tâm đã biến thành hành động cách mạng. Nhân dân cả nước đã giáng cho bọn xâm lược và bè lũ bán nước những đòn chí mạng, làm thất bại mọi âm mưu của chúng.

Tôi ra đời lúc ấy cùng với bao bè bạn khác ở vùng quê Thanh Miện (Hải Dương) tuy không phải trực tiếp chịu cảnh bom đạn tàn phá nhưng mắt đã nhìn thấy những chiếc máy bay giặc lồng lộn trên không trung. Nhìn những luồng đạn căm thù quất thẳng vào mặt những tên giặc trời, chúng bùng cháy lao về chân trời để lại vệt khói đen nhơ bẩn và những chiếc dù đủ màu sắc của bọn phi công bung ra từ thân máy bay run rẩy, vật vờ phiêu dạt trước làn gió.

Những năm ấy nhà tôi vẫn ở trong giữa làng, chỗ đất mà ông bà tôi đã ở từ rất xưa. Năm tôi khoảng năm tuổi, bố mẹ tôi bắt đầu làm đơn gửi hợp tác xã để được xin cấp đất làm nhà mới ở đầu làng, gần cánh đồng. Những cụm từ “trong làng - ra đồng” là khá phổ biến trong quá trình phát triển, mở rộng của các làng quê Bắc Bộ Việt Nam ở thời kỳ ấy. Vì tính bố tôi thích nơi thoáng gió nên khi hợp tác xã chia cho chỗ đất phía sau nhà của ông Cao - người hàng xóm mà tôi sẽ nói ở truyện “Vào lính pháo” - thì bố tôi đã đổi lấy chỗ đất phía đằng trước mặc dù nó rất trũng, toàn là hồ ao. Sau này, khi lớn lên được nghe kể lại rằng lúc ấy tôi còn cởi truồng cứ chạy đi chạy lại, cười sặc sụa bên chân bố mẹ và các anh chị tôi đào đất, đắp nền nhà. Có một lần chẳng may sa xuống hố nước, uống một bụng nước no, mặt mũi tím lại, mẹ tôi phải bỏ dở việc vác đất, bế về tắm rồi sưởi ấm cho tôi.

Hồi nhỏ tôi rất “dữ máu”, động tí là đau hàng tháng trời không khỏi, đầu chốc lở khắp nơi, chị Tú tôi phải đi kiếm những quả sung chín nhai đắp lên đầu cho khỏi trốc. Đến bây giờ cứ nghĩ lại cái hình ảnh một thằng bé chân tay khẳng kheo, bụng ỏng, đầu trùm chiếc khăn vải màn cho đàn ruồi khỏi bám vào chính là tôi bây giờ mà không khỏi buồn cười và biết ơn cha mẹ, các anh, các chị.

Lúc bấy giờ bố tôi còn đang công tác ở Phòng Lương thực huyện Thanh Miện (Hải Dương); tuy cơ quan chỉ cách nhà chừng chục cây số, nhưng có khi đến ba tháng ông không về nhà vì bận công tác của cơ quan. Mẹ tôi suốt ngày tần tảo sớm hôm làm lụng ở ngoài đồng để nuôi dạy sáu anh chị em chúng tôi ăn học. Anh Khoáng là anh cả của chúng tôi lúc đó đang học cấp ba ở thị trấn Sặt (huyện Bình Giang). Hằng tuần phải đeo gạo đi trọ học, tan học lại phải đi đào rau má để nấu cơm ăn độn cho đỡ đói. Những chiều thứ bảy về, thấy tôi cùng anh Khuông (kề trên tôi) nghịch bẩn, anh lại đưa tôi đi tắm rửa và bế ra cổng làng đón mẹ đi làm đồng về. Những hôm mẹ bận việc ngoài đồng về tối muộn, tôi khóc ngặt nghẽo, không dỗ được, cả hai anh em cùng khóc.

Tôi đã lớn dần lên như thế.

Năm 1968, bố tôi chuyển công tác lên Ủy ban Kiểm tra Đảng Tỉnh ủy Hải Hưng. Anh Khoáng tôi trước đó đã được Nhà nước chọn cử đi du học ở Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên. Anh học tại Thủ đô Bình Nhưỡng bảy năm liên tục, đến năm 1972 về nước, nhận công tác tại Nhà máy Cơ khí Trung tâm Cẩm Phả (Quảng Ninh). Anh Kháng là anh trai thứ hai của tôi khi đó học xong lớp chín hệ phổ thông 10 năm rồi thôi học, đi bộ đội. Sau khi vào bộ đội, anh trai tôi phục vụ tại Phái đoàn liên hiệp quân sự bốn bên trong Ủy ban thực hiện Hiệp định Pa-ri tại Việt Nam. Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, anh tôi chuyển ngành về công tác tại Ty Văn hóa Hải Hưng; tiếp tục học bổ túc hoàn thiện chương trình phổ thông trung học; rồi thi và đại học, ngành Quản lý Văn hóa của Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.

Là con út trong gia đình nên tôi được cưng chiều hơn các anh chị. Lúc ấy ông nội tôi hãy còn, ngày ngày ông tôi dạy hai anh em tôi và thằng Trọng con chú Truy học chữ. Ba anh em chúng tôi nằm phủ phục trên chiếc bục đá giữa nhà và tập viết, tập đọc. Thằng Trọng vốn mải chơi, có hôm cả ba ông cháu phải đi tìm và khênh nó về bắt phải học. Tôi và anh kế trên tôi là anh Khuông lại hay cãi nhau; mỗi khi chơi bi, chơi khăng hay chơi đáo với nhau là hai anh em lại hay sinh ra xích mích, có khi đánh nhau khóc rinh cả làng xóm. Có một hôm, hai anh em ngồi ăn mía trên chiếc xe cải tiến ở đầu hồi nhà, anh Khuông chặt mía cho tôi ăn, tôi cứ thò tay vào nhặt, chẳng may dao chém phải ngón tay trỏ gần đứt rời ra, phải ra trạm y tế xã băng bó đến nay vẫn còn sẹo. Anh tôi sợ mẹ mắng phải trốn biệt đến tối mới dám về. Rồi có một đêm, hai anh em ngủ với nhau, chẳng hiểu co kéo, xô đẩy nhau thế nào mà tôi lăn chiêng xuống đất, đầu đập vào chiếc nồi đất để dưới gầm giường làm nó vỡ tan. Thái dương tôi rách toạc, máu chảy đầm đìa, tôi khóc thét lên, mẹ tôi phải chạy vào rịt thuốc, bế dỗ mãi tôi mới nín. Hậu quả của cú ngã đó là trên thái dương bên phải của tôi hiện vẫn còn vết sẹo lớn.

Năm 1969, ông nội tôi mất, lúc ấy tôi còn nhỏ lắm chẳng biết gì cả. Khi dân làng đưa ông ra đồng thì tôi níu áo bố hỏi: “Ông có về với con nữa không hả bố?”. Bố xoa đầu tôi bảo: “Con ngoan, học giỏi ông sẽ về cho kẹo…”.

Sau đó, gia đình tôi chuyển nhà từ trong làng ra xóm trại, nơi chỗ đất hợp tác xã cấp cho năm trước, để lại chỗ đất trong làng cho cô Bái ở. Ra ngoài đồng chỗ nhà đất mới rộng rãi, tôi tha hồ chạy nhảy, nghịch ngợm. Bố tôi đi công tác trên tỉnh, chiều thứ bảy về nghỉ xin được giống cây bạch đàn đem về trồng thành dãy trước bờ ao nhà. Hàng cây này lớn nhanh trên bờ đất vượt, đến năm 1978 chúng đã to và gia đình tôi đem chặt hạ, ngâm xuống ao đủ để làm căn nhà gỗ năm gian mà không phải mua một cây cột nào khác.

Hằng ngày, tôi cùng với mấy đứa con ông chú lấy bẹ chuối buộc vào giữa hai thân cây làm võng ngồi lên đu đưa, lấy đó làm thích thú. Có lần võng đứt rơi phịch xuống đất, mông đau ê ẩm mà vẫn không chừa. Lúc ấy căn nhà của gia đình tôi ở có tường đắp bằng đất, gặp những dịp mưa gió, mặc dù đã được che chắn cẩn thận tường vẫn bị nước mưa hắt vào gây đổ tường, phải đắp đi đắp lại nhiều lần thật vất vả. Khi ấy, vào những ngày chủ nhật, bố tôi được nghỉ ở cơ quan, các anh chị tôi cũng được nghỉ học ở trường, cả nhà lại xúm vào mượn thuyền, đào đất san nền. Tôi còn nhớ có lần chị gái thứ ba của tôi là chị Lan bê hòn đất nặng không bỏ được vào thuyền, làm rơi ra ngoài chìm xuống dưới nước; bị anh tôi mắng, chị bỏ lên bờ ngồi khóc. Trong lúc ấy thì tôi vẫn cứ chạy lăng xăng nghịch đất trên bờ. Năm bảy tuổi, tôi đi học vỡ lòng. Những ngày đầu đến lớp, tôi cứ bắt chị tôi phải đưa đến chiếc điếm ở giữa làng; trong lúc tôi ngồi học, chị tôi phải đứng ngoài cửa sổ chờ nếu không tôi không học, bỏ về. Rồi khi quen, ngày ngày tôi thường rủ thằng Trọng và thằng Ninh về nhà, lấy gạch vỡ ném khế rụng xuống để ăn. Vốn cây khế cổ thụ này là “Khế cơm”, quả nhỏ nhưng sai, rất ngọt; nó được ông tôi trồng ở mảnh đất cũ ở trong làng; phía trước, cạnh nhà ông Khuê ngày ấy; rồi sau này không biết cây khế bị chặt bao giờ tôi không nhớ rõ.

Tuy nghịch nhưng tôi học rất nhanh, chẳng mấy đã đọc được sách báo. Bố thường thưởng cho tôi mỗi khi được điểm mười một đồng năm xu mới tinh. Với tôi đó là phần thưởng vô giá. Tôi nâng niu giữ gìn chúng, gom góp để dành rồi nhờ bố mua truyện ở hiệu sách phố huyện về đọc hay pháo tép để đốt mỗi khi tết đến. Khi chuyển lên lớp một, tôi phải sang làng Tiên Lữ học do cô giáo Đào dạy. Lớp học đặt trong ngôi chùa có nhiều ông tượng to lớn nom rất dễ sợ. Và câu chuyện truyền tai nhau về những con rắn có mào nằm trong trong hậu cung chùa làm chúng tôi sợ chết khiếp lúc đấy. Trên con đường đi học từ nhà đến lớp, năm đứa chúng tôi trong làng Vũ Xá cùng lớp gồm ba trai hai gái: Sáu - Ngọc - Nhĩ - Hồng - Vấn có những kỷ niệm thật buồn cười. Trên đường tới lớp, nếu tụi con gái đi sau hoặc trước là tụi con trai chúng tôi dạt sang một bên. Hễ có đứa nào không nhìn chẳng may đi thẳng hàng với tụi con gái là cả bọn lại kêu ầm lên “bắt điện, bắt điện rồi...” thế cho nên trên đường đi học cứ phải mắt trước mắt sau sao cho mình khỏi đi thẳng hàng với tụi con gái để khỏi bị “chập điện!”.

Năm 1972, anh Khoáng tôi từ Triều Tiên về nước, chưa nhận công tác nên còn đang nghỉ ở nhà. Tôi còn nhớ một buổi trưa hè rất nắng, anh tôi cứ bắt tôi đội chiếc mũ lá đi học, chiếc mũ to, xấu xí nên tôi nhất quyết không chịu đội, thế là anh tôi nổi nóng quát ầm lên rồi liệng chiếc mũ bay xuống ao. Rồi những năm học lớp hai - lớp ba sau đó, chúng tôi lại được chuyển trường về thôn Phạm Xá để học. Lúc đó là cuối cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai, máy bay Mỹ đánh phá rất ác liệt miền Bắc xã hội chủ nghĩa, mỗi gia đình có con em đi học phải cử người đi đào hào, đắp hầm chữ A cho chúng tôi trú ẩn mỗi khi có máy bay Mỹ tới. Hằng ngày đi học cứ phải đội chiếc mũ rơm nặng trĩu, cồng kềnh trên đầu làm vướng víu, khó chịu, chỉ muốn liệng đi cho thoải mái nhưng không được. Hồi đó tôi và thằng Khoẻ (con ông Kiển) rất ham đánh bi đất; có hôm hai đứa mải chơi đánh bi suốt ngày, quên cả học. Trong túi lúc nào cũng đầy ắp những viên bi, về nhà lại hì hục nặn đất phơi khô nung đỏ rồi sơn để làm ra những viên bi tròn đều tăm tắp. Có một thời chúng tôi đua nhau mài bi đá. Những hòn đá gồ ghề, rắn và sắc cạnh, đủ hình khối khác nhau như thế mà chúng tôi vẫn mài rồi xoáy thành những hòn bi đá tròn xoe to bằng ngón chân cái. Những hòn bi đó quả là thật lợi hại khi thi đấu: Một phát búng chính xác có thể “ăn” từ vài hòn bi con. Mỗi khi búng được một phát trúng đích như vậy, thật sướng không thể nào tả xiết.

Cùng học một lớp có thằng Tập người làng Phạm Xá, tôi với nó cũng chơi rất thân, nhưng rồi một hôm trên đường đi học về do tranh nhau quả bóng, chúng tôi đuổi nhau. Đuổi không kịp, đến cổng nhà nó ở ven đường đi tôi thuận tay đẩy theo vào lưng nó. Đang đà chạy, không kịp dừng lại bị tôi đẩy mạnh phía sau, nó đâm sầm xuống vũng bùn, quần áo lẫn sách vở mặt mũi lấm lem bùn đất làm tôi sợ hết hồn. Hồi đó, có một chuyện buồn cũng xin được nhắc lại: Chuyện là lúc đó ở làng Phạm Xá có thằng Cang, bị dị tật từ bé với cái tay khèo chuyên đi hót phân trâu, chúng tôi gọi nó là “Cang khoèo”. Nó hơi dở người nhưng rất khoẻ và đặc biệt tay còn lại của nó ném rất xa và khá chính xác. Có một hôm bọn con trai chúng tôi trên đường đi học thấy quang gánh của nó để dọc ven đường, bèn vất quang sảo đi mỗi nơi một chiếc. Không tìm đủ bộ quang gánh để hót phân trâu, ông chú rất ác đã đánh nó thâm tím cả mặt mày. Nó thù chúng tôi, từ đó cứ rình tìm chúng tôi để đánh. Suốt hai tháng trời bọn học sinh chúng tôi cứ phải bỏ đường cái đi tắt cánh đồng để tránh mặt nó. Chỉ khổ bọn con gái, không nghịch ác hôm đó nhưng vẫn phải chịu hệ lụy do bọn con trai chúng tôi gây ra. Sau này, vào một hôm không hiểu sao người ta thấy xác nó nổi lên ở trong chiếc bể xả của trạm bơm nước tưới tiêu của xã đặt ở thôn Phạm Xá. Thật tội nghiệp, nghĩ mà chúng tôi ân hận. Bây giờ nghĩ lại cũng tự trách mình, tuy không trực tiếp làm cái việc vứt quang gánh của thằng Cang đi nhưng cùng đi trong đám bọn con trai mà không cản chúng nó. Nhưng lúc ấy, cũng chỉ là nghịch thôi, có đứa nào nghĩ được hậu quả xấu của việc làm đó đâu.

Trong khoảng thời gian ấy, Hải Phòng bị giặc Mỹ ném bom phá hoại, gia đình ông chú họ tôi là chú Dương Khắc Thụ - nguyên Giám đốc Sở Công an Hải Phòng phải sơ tán về quê. Thằng Ninh là con trai của chú tôi; nó cùng độ tuổi, đi học với chúng tôi, nó rất nghịch, chuyên bắt nạt những đứa bé. Có lần nó đánh tôi rồi bỏ chạy, đuổi không kịp, tức quá tôi nhặt hòn đá ném theo. Chẳng may trúng đầu nó sưng bướu lên bằng quả ổi, mấy ngày sau mới khỏi. Những ngày đó, tôi không dám đến gần nó, sợ nó đánh trả thù!

Năm học lớp ba tôi học rất giỏi, cuối học kỳ một đã được nhà trường tặng giấy khen và tôi được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh sớm nhất lớp. Đi học, cổ quàng khăn đỏ trong khi các bạn chưa được quàng cũng thấy oai. Học lên lớp 4, chúng tôi lại chuyển về thôn Văn Xá học. Lớp tôi là lớp 4A do thầy Duệ người Đông La chủ nhiệm. Thầy dạy giỏi, đa số chúng tôi đều có học lực khá nên lớp chúng tôi luôn dẫn đầu nhà trường; thường được biểu dương khen ngợi mỗi sáng thứ hai chào cờ toàn trường. Từ nhà, muốn tới trường chúng tôi phải đi qua một cái chợ gọi là chợ Đầng. Đúng là một cái chợ quê giữa vùng nông thôn, đủ màu sắc hàng quán. Có những chị hàng xén bày hàng la liệt đủ màu sắc sặc sỡ, chúng tôi thường đến khi thì mua chiếc ngòi bút, khi thì gói mực. Ngày ấy mực tím hay đỏ là bột màu để trong túi ni lông nhỏ, mua về phải xé vỏ ra, đổ vào lọ, cho nước vừa phải, ngoáy đều cho mực tan ra hết, thế gọi là “pha mực” chứ chưa có bút bi như sau này. Gọi là đi chợ nhưng chủ yếu là rủ nhau đi xem các mặt hàng cho thích mắt thôi chứ chúng tôi lúc đó làm gì có tiền mà mua đồ. Những bác nông dân đem đến chợ thôi thì đủ cả, thóc gạo, lợn gà, vịt, rau, cua cá… Những hàng ngô luộc, ngô nướng thơm nức, giòn tan. Chúng tôi thường được mẹ cho khi thì năm hào lúc một đồng mua bánh đa, kẹo vừng, kẹo bột; hay có hôm mua củ ấu, củ lạc vừa béo vừa bùi. Những món quà quê đơn giản ngày ấy, hôm nay nhắc lại vẫn thấy dư vị của nó vẹn nguyên trong ký ức.

Sáng đi học, chiều về đi chăn trâu với thằng Trọng và thằng Ninh. Con trâu mộng của hợp tác xã giao cho nhà tôi có cặp sừng kềnh càng nom rất oai vệ nhưng nó lại rất hiền. Tôi quý nó vô cùng, coi như người bạn thân. Lại được bố tôi động viên khuyến khích nữa nên ngoài giờ đi học tôi rất chăm nó. Dịp thi trâu nào của hợp tác xã, con trâu của tôi cũng đứng thứ nhất về béo, khỏe, đẹp. Hồi đó tôi và thằng Rực con chú Phóng thường đi chăn trâu với nhau. Lúc ấy nhà chú tôi có cây cam sành rất to, quả ngọt và rất sai quả. Chúng tôi thường trẩy trộm cam đem đi chăn trâu bóc ăn. Đi chăn trâu từ sáng sớm, những cánh đồng lúa của làng Rọn, làng Cao, làng Đầng giáp với làng của chúng tôi đều bị đàn trâu của chúng tôi quần nát bờ. Có nhiều hôm, khi không thấy có bác bảo vệ canh đồng là chúng tôi đánh trộm trâu sang cánh đồng làng khác, cứ thế cho trâu ăn no lúa rồi chuồn. Con trâu nhà tôi ăn nhiều lúa, rát lưỡi quá cũng chả thèm ăn nữa và thế là chúng tôi cứ việc chọn bờ nào cỏ tốt, đánh trâu vào, cưỡi lên mình nó nằm ngủ khì khì mà trâu không hề ăn mất một cây lúa dọc ven bờ ruộng. Ngủ say trên lưng trâu, có bữa rơi cả mũ không biết, tỉnh dậy phải đi tìm mãi… Lại có bữa đang ngủ, trâu ăn đến cuối bờ ruộng bèn lội sang bờ khác; đang ngủ, bám không chắc nên lăn tùm cả người xuống ruộng mà vẫn còn ngủ, người ướt như chuột lội.

Người bị đám trẻ chăn trâu chúng tôi rất ghét lúc bấy giờ là ông Khao, đội trưởng nông giang của hợp tác xã. Ông thường vác cuốc đi tuần trên những cánh đồng, phát hiện hôm nào, chỗ nào chúng tôi để trâu ăn lúa là bắt trâu về sân kho hợp tác xã để phạt, gọi bố mẹ ra nhận lỗi rồi mới thả cho về. Ông ta chạy rất khoẻ nhưng chúng tôi cưỡi trâu lồng cũng không phải là kém. Thế mà cũng có vài lần bị ông bắt được, phải khóc xin mãi mới được tha cả người và trâu.

Buổi sáng đi học, chiều về đi chăn trâu. Những kỳ nghỉ hè với chúng tôi là những ngày tháng “lý tưởng”. Sáng đưa trâu ra đồng cho thợ cày rồi về nằm võng đọc truyện cho đến khoảng mười giờ đi nấu cơm cho gia đình. Tôi ham đọc sách nên thường nấu cơm muộn; bọn trong hội chăn trâu thường phải đến giúp tôi, đứa đun bếp, đứa quét sân, đứa giã cua nấu canh xong rồi kéo nhau đi chăn trâu. Trên mình trâu, tôi kể cho tụi bạn nghe những mẩu chuyện lý thú tôi đọc được trong sách. Mỗi buổi chăn trâu là phải kể được một câu chuyện, bọn bạn rất nể và quý tôi nên con trâu của tôi bao giờ cũng được ưu tiên đi ăn đầu đàn. Cứ thế nên tạo cho nó thói quen xấu: Hễ cứ chú trâu nào khác chen lên ăn trước là hắn lại húc sừng vào mông làm cho con kia không ăn được, không con nào được đi ăn trước nó. Tôi và con trâu mộng đầu đàn của tôi thực sự trở thành “đại ca” trong đám trẻ chăn trâu cùng lứa lúc ấy.

Một kỷ niệm hồi lớp 4 mà tôi không thể nào quên. Chuyện là thế này: Hôm ấy ba thằng chúng tôi: Hiền - Khoẻ - Sáu đi học về, đi sau là bọn cái Vấn cùng làng, cái Bắc người Văn Xá. Tụi con trai chúng tôi đi trước đến cái cống giữa đường thì gặp cô Tâm và thầy Tụ giáo viên cấp hai đi dạy về. Ngược đường, gặp thầy và cô nhưng chúng tôi không chào, thằng Hiền đi bên còn nhổ nước bọt, sau này nó bảo lúc đó nhìn thấy đống phân bên vệ đường. Thế là thầy Tụ cho là vô lễ, gọi chúng tôi lại hỏi; chúng tôi sợ quá không đứng lại, ù té chạy, thầy tức quá đạp xe đuổi theo. Ba đứa ba ngả, chúng tôi lao như tên bắn, tôi chạy thẳng đường còn thằng Hiền và thằng Khoẻ chạy xuống bờ ruộng. Đuổi sắp kịp tôi đến nơi, chẳng may bỗng nhiên xe đạp của thầy đứt xích không đạp được nữa; thầy bực tức phải dong xe quay về. Gặp tụi con gái đi sau, thầy hỏi mới biết tên ba đứa chúng tôi. Hôm sau thầy Tụ đến trường chúng tôi gặp thầy Cương hiệu trưởng và thầy Duệ chủ nhiệm lớp phản ánh tình hình. Thầy Duệ và thầy Cương bực lắm, gọi chúng tôi lên quạt cho một trận rồi sau đó khai trừ ra khỏi Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh. Mãi khi lên lớp năm mới được kết nạp lại. Cuối năm lớp bốn, tôi và thằng Ngọc cùng làng đi thi học sinh giỏi Toán của huyện; hai đứa đi học mười ngày ở thôn Cụ Trì, xã Chi Lăng Nam, huyện Thanh Miện cách nhà chừng mười lăm cây số; không được về, nhớ nhà cứ khóc suốt.

Lên đến cấp 2, chúng tôi được chuyển về gần nhà. Được cử làm cán bộ lớp nhưng tôi rất ham đá bóng. Buổi trưa đi học về mặc dù đã 12 giờ vẫn cứ lôi nhau vào sân kho của hợp tác xã thi đấu giữa hai làng Vũ Xá và Tiên Lữ. Chúng tôi đá quên cả đói; đi chân đất, có đứa chân cày sủi gạch bật cả móng mấy ngày không đi học được. Đến buổi tối, là cán bộ lớp nên tôi phải cùng cô giáo Nguyệt chủ nhiệm và mấy đứa tổ trưởng xách đèn dầu đi tới các nhà để kiểm tra việc học tối của các bạn trong lớp. Bọn con gái sợ ma cứ rúc vào nhà một đứa nào đó mặc kệ mấy đứa con trai chúng tôi đi kiểm tra nhà các bạn trong các ngõ xóm. Ánh sáng lập lòe, ẩn khuất tỏa ra từ chiếc đèn bão làm những bóng người ngả nghiêng, xiêu vẹo, bập bùng đi trong đêm tối trên các ngõ xóm và con đường làng gập ghềnh, quanh co chỗ lát gạch, chỗ rải đất tạo cho chúng tôi một cảm giác thật khó tả.

Năm học lớp 6, nhân kỷ niệm Ngày Hiến chương Nhà giáo Việt Nam chúng tôi mang mỗi đứa một bó hoa tặng thầy cô. Cái Hồng con bà dì tôi (dì Khoan) hiện tốt nghiệp Đại học Sư phạm I Hà Nội về dạy học ở xã mang bó hoa có mấy bông trắng và mấy bông hoa dại tên địa phương gọi là “hoa cứt lợn” không được hay cho lắm đến trường. Thế là thằng Ngọc lớp trưởng nói với cô chủ nhiệm đại khái không ra gì, cô Nguyệt gọi lên nhắc nhở làm nó khóc đến hết nước mắt.

Năm 1975, hòa bình lập lại, đất nước thống nhất. Anh Kháng được về phục viên, rồi được chuyển ngành về công tác tại Ty Văn hóa Thông tin tỉnh Hải Hưng. Năm 1978, lúc đó bố tôi được nghỉ hưu. Năm ấy cả làng chúng tôi được ba đứa con trai: Tôi - Ngọc - Nhĩ; con gái có: Dung, Liễu, Hồng, Yến đều đỗ vào lớp 8 hệ 10/10 lúc ấy. Những ngày đầu học cấp ba chưa biết đi xe đạp nên tôi toàn phải đi nhờ các bạn. Chính vì thế mà bố mẹ tôi xin cho trọ học ở làng Chương tại nhà ông Đĩnh là người vốn cùng công tác với bố tôi hồi còn ở phòng lương thực huyện. Nhà có anh Thâu đi bộ đội chiến đấu ở chiến trường Campuchia; ở nhà có hai cô con gái là Thuận và Diệm đã bước vào tuổi dậy thì. Cuộc sống ở trọ cứ phải ý tứ, giữ gìn, bọn con gái làng Chương cứ trêu tôi suốt, gán ghép với hai cô chủ nhà. Không quen nước sinh hoạt nên chúng tôi bị ghẻ hết. Ghẻ nặng quá chữa không khỏi, tôi thôi không ở trọ học nữa mà đi về nhà rồi tới trường hằng ngày.

Một kỷ niệm mà cũng có thể coi là dấu ấn của những năm học cấp ba thật khó quên. Chuyện là thế này: Ở trường chúng tôi, phong trào Đoàn Thanh niên hoạt động khá mạnh, sôi nổi với nhiều hoạt động. Năm ấy (1978), trong dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, nhà trường có tổ chức liên hoan văn nghệ, cắm trại và trong đó có tổ chức một bữa liên hoan. Để chuẩn bị cho ngày đó chúng tôi xúc tiến công tác chuẩn bị từ tháng trước. Lớp 8E chúng tôi tổ chức mượn vật chất để cắm trại và tổ chức một đội văn nghệ tham gia biểu diễn các tiết mục cùng với Đoàn trường. Đồng thời cử hai thằng Hải và Phú người ở làng Phạm Tân vào tận huyện Ân Thi (Hưng Yên) mua một con chó chừng hơn chục cân về chuẩn bị cho liên hoan. Mua về chúng tôi nhốt vào cái cũi và đem gửi ở nhà cô giáo chủ nhiệm. Buổi sáng chúng tôi đi tập văn nghệ và chiều đi học; sáng hôm ấy trời vẫn còn mưa xuân, đường đến trường lầy lội bùn đất, chúng tôi đạp xe đến trường thì cô giáo báo tin: “Mất chó”. Số là cu cậu không quen sống cảnh giam cầm đã tìm mọi cách trốn thoát. Lớp phải ngừng tập văn nghệ mỗi đứa cầm một cây gậy (cọc cắm trại) khoác áo mưa đi tìm. Lùng sục khắp nơi chẳng thấy đâu. Tìm mãi thấy bên kia bờ sông có con chim diều hâu đứng ngủ bên bờ lúa cứ tưởng là chó của mình, chạy bổ sang gần tới nơi con chim bay vù mất, chưng hửng ra. Còn một bộ phận khác đi tìm qua nhà ăn của ủy ban nhân dân huyện thấy họ đang mổ thịt một con chó cũng cứ nghĩ là chó của mình bèn tiến lại để hỏi, bị họ mắng cho một trận.

Tìm mãi đến trưa, đến giờ vào học chiều rồi phải về đi học, suốt buổi học cả lớp cứ xôn xao mãi chuyện đi tìm chó. Chiều, học xong cả lớp lại tổ chức đi tìm, mãi chiều tối mới tìm thấy. Té ra là “cậu chàng” sợ quá, lao vào một nhà ven phố huyện đi làm vắng, nằm im trong đó, mãi tối bà già về mở cửa cu cậu mới chạy ra và bị phát hiện…

Năm học lớp 9 tôi làm gãy một cái khung xe đạp, đó là một việc nghiêm trọng bởi lúc ấy phương tiện đi lại còn rất hiếm và có giá trị. Chuyện là thế này: Anh Kháng tôi đi bộ đội vào miền Nam; sau giải phóng vào năm 1976 có đem về nhà hai chiếc xe đạp, lúc ấy mọi người gọi là “xe miền Nam” để phân biệt với xe đạp Thống Nhất - một “thương hiệu” mạnh lúc bấy giờ. Hai chiếc xe đó anh dùng một để đi công tác, một chiếc để ở nhà cho tôi đi học. Thời gian ấy tôi không trọ ở làng Chương nữa mà sang trọ nhà bác Vân ở làng Thọ Xuyên. Sáng thứ hai hôm ấy, trời mùa đông tối mờ, đèn đường không có, đi đường chẳng nhìn thấy gì cả, cứ đạp xe mải miết cho kịp giờ chào cờ đầu tuần. Đường thì chúng tôi không lo, đi quen thuộc từng lỗ xẻ, từng ổ gà. Nhưng đi qua cây đa làng Xá chừng năm chục mét thì xe tôi đâm sầm vào xe thồ cũng đi chợ sớm. Cả hai cùng ngã lăn kềnh, lồm cồm dậy cãi nhau mấy câu rồi anh xe thồ lên xe phóng đi. Trời tối chẳng nom thấy gì cả. Sờ đến xe thì ôi thôi, xe tôi méo vành số 8 và gù khung! Té ra xe thồ cứng nên không việc gì, còn xe tôi thì như vậy đấy. Chiếc xe thồ đã đi xa, một mình đành dắt xe quay lại hiệu sửa xe ở cống Xá nắn lại vành. Trong túi không có đủ tiền sửa. Phải gửi túi gạo mẹ cho ở hiệu sửa xe, mượn xe đạp về nhà xin tiền. Một thời gian sau, do đi nhiều nên cái khung xe tôi đi gãy mất, anh tôi phải mua một cái khung xe nam cũ để thay cho khung chiếc xe đạp nữ anh mang từ miền Nam ra cho tôi tiếp tục đi học.

Tôi cùng thằng Yên trọ ở nhà bác Vân, hai đứa cùng đi học, cùng ăn, cùng ngủ. Vào năm lớp 10 là năm học cuối cấp nên chúng tôi chịu khó học lắm. Buổi tối ngồi học buồn ngủ, hai đứa bàn tìm cách khắc phục. Tuy không biết hút thuốc, hai đứa cũng mua một bao thuốc lá Đồ Sơn ngồi hút. Không quen, ho sặc sụa, giàn giụa cả nước mắt vậy mà vẫn cứ buồn ngủ. Rồi mỗi khi một trong hai đứa buồn ngủ lại bày trò đánh tay. Ngồi hai bên bàn, đầu gật gù như say rượu, tay ngoặc vào nhau xiêu vẹo. Rồi cả hai cùng buông tay gục xuống bàn ngủ lúc nào không biết. Chập chờn, lúc ngủ, lúc tỉnh lại học tiếp. Sáng ra chân tay đầy nốt muỗi đốt nổi cục.

Chuẩn bị thi tốt nghiệp cấp 3, một hôm Trường cấp ba Thanh Miện của chúng tôi có một sĩ quan đeo quân hàm đại úy quân y ở Học viện Quân y về trường, chọn mấy đứa học khá giỏi trong trường làm hồ sơ để thi vào Học viện Quân y. Lúc đó chúng tôi cũng chưa hiểu gì về quân đội và cả cái lời hứa hẹn: “Trung úy bác sĩ” sau bốn năm học tập tại Học viện Quân y sao mà hấp dẫn đến thế! Thế là ba đứa chúng tôi Dương - Sáu - Yên làm hồ sơ và các thủ tục để thi. Đến khi khám sức khoẻ, thằng Yên lại không đủ tiêu chuẩn, thế là chỉ còn tôi và Dương dự thi.

Đến ngày thi tốt nghiệp cấp ba, bài tôi làm khá tốt, bốn môn thi đạt 30 điểm, về nhà bắt đầu ôn thi đại học. Anh Kháng đưa tôi lên thị xã Hải Dương ôn được mấy chục ngày, lớp ôn tập đã bắt đầu lâu rồi, tôi vào sau theo khá vất vả. Chất lượng học ôn cũng không thật tốt. Ngày đi thi đại học năm ấy, tôi làm bài chẳng lấy gì làm trôi chảy. Đến khi báo điểm, sự thật sững sờ làm tôi thất vọng.

Thế là trượt đại học, không còn hy vọng điều gì cả! Những tháng ngày sau thật buồn tẻ, chẳng thiết vui đùa gì cả. Dần dần nỗi buồn cũng nguôi tôi đã bắt đầu quen với cuộc sống mới của thôn quê và vẫn quyết tâm ôn thi, chuẩn bị cho một mùa thi tiếp theo thì nhận được giấy gọi nhập học của Trường Sĩ quan Pháo binh. Và cuộc đời tôi đã bước sang một bước ngoặt mới.

VÀO LÍNH PHÁO…

Những ngày cuối tháng 10 năm 1981, quê hương tôi - mảnh đất nằm sâu giữa vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, đang vào mùa thu hoạch vụ lúa mùa. Với những đổi mới trong các chính sách đối với nông nghiệp - nông thôn lúc bấy giờ; ruộng đất của hợp tác xã đã được chia về các hộ gia đình để sản xuất thay dần cho hình thức sản xuất tập trung như những năm trước đó. Gia đình tôi cũng được chia vài mảnh ruộng ở các cánh đồng khác nhau xung quanh làng. Bữa đó mẹ tôi cũng đã bắt đầu gặt được mấy khoảnh lúa tăng sản ở cánh đồng mang tên gọi Đường Cao - Cửa Đình của làng, lúa khá tốt. Còn các khoảnh ruộng khác, các bông lúa cũng đã bắt đầu hoe đỏ, dưới nhành lá lấp ló những bông lúa to mẩy, đẫy đà trĩu hạt, hứa hẹn một vụ mùa bội thu. Đường làng quê đã rải rác xuất hiện rơm rạ của bà con nông dân phơi ra cho khô, đánh thành đống làm thức ăn dự trữ cho trâu bò và thay củi dùng để đun nấu của các gia đình.

Trong lúc ấy, gia đình tôi đang có một mối lo: Bà nội tôi sau 87 năm tần tảo làm lụng nuôi dạy con cháu, đã già yếu và đang ốm nặng. Cả gia đình, bố mẹ tôi, cô dì chú bác lo lắng chăm sóc cho bà, song do tuổi cao, bệnh tình của bà ngày càng chuyển biến xấu. Mấy hôm trước, tôi đã phải cùng mấy đứa em con ông chú mang xe cải tiến xuống phố huyện mua cho bà cỗ áo quan về nhà thuê ông Long thợ mộc trong làng xoi mộng lại. Đóng lại xong, tôi cùng chú Phóng sơn lại cỗ áo cho bà.

Hôm ấy là ngày 27 tháng 10 năm 1981, cả buổi sáng và đầu giờ chiều tôi cùng mẹ tôi dùng xe cải tiến chở phân chuồng ra cánh đồng Cửa Đình và đem hạt ngô giống gieo vào những luống đất mới cày còn ướt sũng nước. Đến buổi chiều còn mấy luống đất ngắn nữa, mẹ tôi đi thăm lúa, còn một mình tôi đi gieo nốt số hạt ngô lên trên các luống đất đã đánh vun cao. Chiều về, lúc ấy khoảng 16 giờ 30 phút tôi về đến nhà thì bố đang ngồi nấu cơm trong bếp. Mẹ đang băm rau lợn trên sân, tôi vừa về đến sân nhà, mẹ tay vẫn băm mớ rau cho lợn, ngẩng lên bảo nhỏ với tôi: “Con có giấy gọi đi đại học đấy!”. Tôi sững sờ! Bất ngờ và lạ quá; mình thi đại học được có 10 điểm cơ mà. Chưa rõ cụ thể tình hình thế nào, tôi xách chiếc sảo và gọi cháu Quang lúc đó bốn tuổi là con anh trai thứ hai của tôi đi ra cửa hội trường ủy ban nhân dân xã lấy rau về cho lợn ăn, trong lòng xốn xang không khỏi thắc mắc.

Mang sảo rau cho lợn ăn về nhà, tôi được bố đưa cho xem chiếc phong bì ngoài có đề dòng chữ: Trường Sĩ quan Pháo binh, đề gửi tên tôi. Giở ra bên trong có một giấy gọi nhập học vào Trường Sĩ quan Pháo binh. Thì ra là do tôi không đủ điểm vào Học viện Quân y nên cơ quan tuyển sinh của Bộ Quốc phòng đã chuyển tôi sang học trường sĩ quan. Vì năm ấy quân đội ta thực hiện thí điểm cơ chế tuyển sinh mới vào các trường sĩ quan.

Buổi tối hôm ấy, gia đình tôi vẫn tấp nập người ra vào chăm sóc bà nội tôi. Tôi có hỏi bố mẹ và các cô các chú xem có nên đi học hay không. Bố tôi bảo: “Con xem thế nào, đi cũng tốt. Vào quân đội có điều kiện để rèn luyện và trưởng thành”. Mẹ tôi thì bảo: “Mẹ già rồi, đau yếu luôn. Hơn nữa người ta gọi không đúng nguyện vọng thì đừng đi con ạ, ở nhà với bố mẹ một vài năm giúp đỡ gia đình rồi đi cũng chưa muộn”. Chú Phóng tôi thì nói: “Cứ đi cháu ạ, cái gì đến nó sẽ đến…”. Thâm tâm tôi lúc bấy giờ cũng rất thích đi, thế mới lạ. Vì trong điều kiện lúc ấy, sau khi thi đại học không đỗ, ở nhà cũng chán, nên thích đi xa, tuổi trẻ mà. Thế là tôi quyết định đi học ở Trường Sĩ quan Pháo binh.

Ngay tối hôm đó, tôi vào nhà cái Nga, em con cô Hồi, lúc đó nó làm bí thư chi đoàn, để bảo nó chuyển sinh hoạt Đoàn. Lúc bấy giờ có cả Nga và anh Lạc (con cụ Đăng) đang ngồi ở đó, tôi đưa giấy gọi nhập học ra cho anh Lạc xem. Xem xong, anh ấy cũng bảo: “Đi thế cũng tốt, Sáu còn trẻ mà…”.

Ngày hôm sau, ngày 28 tháng 10 năm 1981 tôi bắt đầu đi chuyển giấy tờ và cắt hộ khẩu khỏi địa phương, chuyển sinh hoạt Đoàn vào quân đội. Mọi việc nói chung rất gấp nhưng đều tương đối thuận lợi. Suốt ngày hôm đó, tôi đạp xe đi khắp các nơi trong xã, huyện để xin giấy tờ, chỉ còn thiếu học bạ và bằng tốt nghiệp lớp 10 mà thôi. Đúng buổi chiều trời bỗng nổi một cơn giông rất to, mây đen kéo mù mịt đầy trời, sắp mưa to đến nơi. Tôi vẫn phải cùng chú Đống, một người đã đi bộ đội hơn chục năm và về nghỉ mất sức lặn lội trong mưa để lo hoàn tất thủ tục. Cũng may, trời chỉ mưa ào qua ngay rồi tạnh và rồi lại hửng nắng. Tuy vất vả nhưng chú Đống vẫn tươi cười bảo: “Cháu nên đi, vào trong quân đội sẽ được rèn luyện tốt”. Được chú động viên tôi cảm thấy phấn chấn nên hăng hái xông xáo làm nhanh chóng các thủ tục. Lúc làm xong mọi việc thì đã đạp xe ra đến cống Neo thì gặp thằng bạn cùng học lớp 10 cũng nhận được giấy gọi đi học Trường Sĩ quan Thông tin. Hai đứa nói chuyện một lát rồi chia tay. Đạp xe về đến nhà trời đã gần tối, lại nổi gió lớn, gió Đông Bắc kéo cái rét đầu mùa đến. Chợt nhớ ở ngoài khu Cửa Đình còn ít rạ phơi khô mà chưa kịp đem về nhà, tôi đem đôi quang ra gánh về nhà. Chiều quê tối sẫm, trên cao vẳng tiếng máy bay đang bay ngang qua. Về nhà lại đem chiếc đòn gánh ra đồng quẩy rơm về giúp bố tôi. Lúc ngồi ăn cơm, nói chuyện với gia đình và ông Cao người hàng xóm, nguyên trung úy pháo binh đã nghỉ hưu cũng đã từng học ở Trường Sĩ quan Pháo binh lại được khích lệ thêm tinh thần.

Tối hôm ấy gia đình bảo tôi sắp đặt quần áo và đồ dùng cá nhân rồi mai ra chỗ anh Kháng đang công tác tại Ty Văn hóa ở thị xã Hải Dương bắt xe đi cho tiện. Sáng hôm sau tôi đến bên bà, nói với bà là cháu phải đến trường quân đội. Lúc ấy bà tôi đã yếu lắm rồi. Cầm tay bà mà lòng xúc động cứ muốn khóc. Bà tôi nói: “Bà già rồi, chẳng biết sống bao lâu nữa nhưng thấy các cháu trưởng thành là bà mừng”. Bà dặn lên trường nhập học cho tốt, cố gắng phấn đấu. Tôi chào bà mà nước mắt cứ ứa ra. Tôi nói với bà tôi: “Cháu đi hôm nay nhưng rất lo vì bà đang ốm”. Bà tôi bảo rằng: “Cháu cứ yên tâm đi, ở nhà đã có bố mẹ và các cô các chú lo cho bà”. Thế là tôi ra đi, cùng Vàn là đứa em con bà cô, hai anh em đạp xe ra thị xã Hải Dương. Sáng ấy trời rét, đi ngược gió khiến hai anh em cứ phải nhoai người ra để đạp. Hai anh em vất vả lắm mới tới Hải Dương. Đến nơi gặp anh Kháng vừa đi làm việc về; biết tình hình, anh tôi bảo: Định chủ nhật về bảo tôi xem có đi học sư phạm thì anh xin chuyển cho vào Trường Cao đẳng Sư phạm của tỉnh. Tôi bảo: Em không thích sư phạm, vả lại lúc bấy giờ tôi đã chuyển cả giấy tờ vào học trường quân đội rồi. Anh không nói gì, bảo tôi nằm nghỉ rồi đi ăn cơm. Anh sang Ty Giáo dục xin giấy chứng nhận tốt nghiệp lớp 10 cho tôi. Tối hôm đó tôi cùng các anh trong Ty Văn hóa ra hội trường tỉnh xem Đoàn Kịch nói Hải Hưng diễn vở: “Bản tình ca màu xanh”...

Sáng hôm sau, tôi và anh Kháng ra bến xe khách thị xã mua vé đi Hà Nội. Xe khởi hành từ lúc trời còn mờ tối. Ra khỏi thị xã trời hửng sáng, mặt trời cuối thu đỏ quạch chiếu những tia nắng đầu tiên vào cửa chiếc xe khách tôi ngồi. Đây là lần đầu tiên tôi đi xa, thế là thực sự mình đã lớn và bước vào đời. Chao ôi sao nhanh đến vậy! Cuộc đời tôi kể từ bé đến bấy giờ cứ như một giấc mơ.

Hai anh em không quen đi xa, lại say xe cơ chứ. Tôi chóng mặt quá cứ buồn nôn hoài, anh tôi cũng vậy. Đến Bến Nứa là bến xe khách của Hà Nội; xuống xe, hai anh em mệt lả vào ăn phở rồi đi xích lô đến bến xe Kim Mã mua vé xe khách đi Sơn Tây. Trên chặng đường Hà Nội - Sơn Tây lại một phen “sóng gió”. Đường xóc kinh khủng, trên xe người chật như nêm. Chiếc xe chở khách cứ lù lù đi như rùa bò. Chen chúc giữa vòng người quá đông đúc, tôi chẳng biết gì bên ngoài cả; người cứ nôn nao khó chịu. Đến bến Sơn Tây xuống xe, anh tôi nôn thốc cả ra. Thương anh tôi quá, biết làm sao. Nghỉ một lát rồi hai anh em túc tắc đi bộ hỏi đường đến Trường Sĩ quan Pháo binh...

Cảnh vật Sơn Tây đập vào mắt tôi đầu tiên là con đường trải nhựa bóng loáng, phẳng lì do Cu Ba giúp ta xây dựng từ năm 1978. Trên đường rất đông bộ đội đeo quân hàm học viên sĩ quan: nền đỏ một gạch vàng ở giữa. Phố xá cũng nghèo nàn nhưng có nhiều hàng quán ven đường chủ yếu là bán hàng cho bộ đội. Xa xa, núi Ba Vì in hình trên nền trời xanh thẳm. Tôi nhập trường vào lúc đầu giờ chiều hôm đó là ngày 30 tháng 10 năm 1981. Bên cạnh anh em tôi, có rất nhiều chàng trai khác từ khắp mọi miền đất nước cùng đến nhập trường. Đưa tiễn họ là những người cha, người anh, người chị và một vài người có cả người yêu đưa tiễn nữa. Ngồi chờ một lát ở cổng thì có một anh mang quân hàm thượng úy pháo binh khá điển trai ra tiếp nhận, sau này được biết đó là anh Mỡn người quê Thanh Hoá công tác tại Phòng Cán bộ nhà trường. Làm thủ tục nhập học xong một lát rồi tôi bảo anh Kháng về kẻo muộn. Anh dặn tôi ở lại cố gắng yên tâm học tập đừng lo lắng về tình hình gia đình. Rồi hai anh em chia tay. Anh về Hà Nội nghỉ ở Nhà khách Bộ Văn hoá, sáng hôm sau đáp tàu hỏa về thị xã Hải Dương.

Anh Mỡn gọi điện vào Tiểu đoàn 3, lát sau anh Đảng, Chính trị viên tiểu đoàn ra nhận và đưa chúng tôi vào trong trường về các tiểu đoàn học viên. Chúng tôi đi trên con đường hơi dốc, hun hút về phía trước. Hai bên đường có rất nhiều cây rậm rạp. Vào trường, những học viên cũ ùa ra xem những chàng học viên mới, mọi người hỏi nhau tíu tít xem có ai cùng tỉnh với nhau. Tôi chẳng gặp ai cùng quê cả. Họ dẫn chúng tôi vào một căn phòng nói chuyện một lát rồi anh Đảng đưa chúng tôi về Đại đội 33. Lúc ấy Đại đội trưởng của chúng tôi đang nằm điều trị tại Viện quân y 105, chỉ có Chính trị viên đại đội Đoàn Phú chỉ huy đơn vị. Về phòng làm một số thủ tục khác rồi chúng tôi đi ăn cơm tối.

Bữa cơm đầu tiên trong đời lính chỉ có rau cải luộc và lạc rang đen cháy, cơm cũng khá trắng. Cả một ngày đi đường mệt nên chẳng đứa nào ăn được. Sáng ấy, ở bến xe thị xã Hải Dương, chị Là người cùng cơ quan với anh tôi đã mua cho tôi một chiếc bánh nếp nhét vào ba lô, lúc ấy mới bỏ ra ăn, mỗi đứa ăn một miếng rồi về nhà chỉ huy đại đội. Sau đó, anh Phú dẫn mấy học viên chúng tôi quê ở Hà Nội - Hà Sơn Bình - Vĩnh Phú về lớp 333. Lúc đó, lớp đã có một số học viên người quê Thanh Hoá vào nhập học trước đang lao động và chờ khai giảng. Học viên cũ, mới ồn ào cả lên, trò chuyện rất vui.

Đêm đầu tiên được nằm trong doanh trại, cảm thấy lòng nôn nao nhớ nhà, nhớ tất cả. Không hiểu ở nhà sức khỏe bà ra sao? Ngày tiếp sau bọn tôi nghỉ và thứ hai thì bước vào học tập chính trị. Đời quân ngũ của tôi bắt đầu như thế đó. Hơn một tuần lễ sau khi vào trường tôi mới nhận được thư của anh Kháng báo tin bà nội tôi mất. Tôi đứng sững mà nước mắt cứ trào ra, cổ nghẹn ứ. Gần hai tháng sau, vào trung tuần tháng 12 năm 1981 lại hai chuyến xe đem quân số đến trường cho chúng tôi hơn 100 đồng đội là những người con quê Hải Hưng nhập ngũ; trong số đó có hai thằng bạn cùng học lớp 10 với tôi: thằng Yên và thằng Hoá. Bữa ấy, tôi đang đem liềm đi cắt cỏ cho cá thì xe chở bọn nó đến. Hai ngày sau, khi tôi đang mang bát chạy đi ăn cơm thì đâm sầm vào thằng Yên cũng đang chạy ngược chiều. Hai đứa ôm nhau bằng cả nỗi niềm của cảnh xa nhà lúc ấy.

Đấy! Thưa các bạn! Mùa thu năm 1981 đã đưa tôi vào lính pháo như vậy. Và mùa thu ấy đối với tôi không thể nào quên!

KHÚC QUÂN HÀNH RỘN RÃ...

Tám năm bảy tháng là thời gian tôi trực tiếp phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Những con số đó có thể vô nghĩa với mọi người; nhưng với riêng tôi đó lại là một con số cực kỳ quan trọng và hết sức có ý nghĩa, là con số mà tôi không thể nào quên! Sau khi rời quân đội, đi thi vào Trường Đại học Văn hóa Hà Nội; trong khi chờ đợi để nhận thông báo kết quả của kỳ thi tuyển sinh quốc gia vào đại học năm 1990, có thời gian rảnh rỗi, tôi muốn suy nghĩ và nhớ lại về những sự kiện, những việc đã làm, và điều đã đến, đã xảy ra đối với tôi trong khoảng thời gian trong quân ngũ ấy. Đó là khoảng thời gian tôi học tập và rèn luyện tại Trường Sĩ quan Pháo binh, trên cương vị người học viên sĩ quan chỉ huy pháo binh.

Thời gian đã trôi đi, những chuyện trong thời gian tại ngũ tôi cũng đã quên nhiều… Tất cả những điều đó có thể làm giảm mức chính xác, sự chi tiết của các sự kiện. Song nó không thể làm tôi quên những năm tháng ấy: Những năm tháng tươi đẹp nhất của một đời người, cả một thời trai trẻ ấy tôi đã dành cho Tổ quốc. Với chiếc ba lô sau lưng, khẩu súng trên vai; trong đội hình cùng những đồng đội, tôi đã đi được một chặng đường vinh quang của thời trai trẻ; chặng đường ấy, dẫu chưa dài chỉ với tám năm bảy tháng.

*

Tháng 10 năm 1981, đêm đầu tiên nằm trong doanh trại quân đội, tôi trằn trọc không sao ngủ được, nhớ về gia đình, nhớ bà nội đang ốm mệt mà nước mắt cứ trào ra. Xung quanh, mọi người đã ngủ say, còn mình tôi thao thức trằn trọc với nỗi nhớ nhà và sự mới lạ trong đơn vị quân đội…

Mấy ngày sau đó, chúng tôi học chính trị một tuần, rồi được phát quân trang. Giã từ áo trắng tuổi học trò, khoác trên mình bộ quân phục xanh cũng là khoác vào nét kiêu hùng của những chàng trai trẻ. Tôi nhớ như in buổi lễ khai giảng đầu tiên của khóa học sĩ quan chỉ huy pháo binh. Hôm ấy nhà trường tổ chức tại hội trường lớn. Sau lễ khai mạc mười phút thì ở đồi phía bên kia của nhà trường, lễ khởi công xây dựng hệ thống giảng đường hiện đại do Liên Xô viện trợ cũng bắt đầu. Mở đầu bằng tiếng mìn phá đá, tiếng xe ủi đất gầm vang, hứa hẹn một ngôi trường khang trang cho các học viên học tập.

Khoảng một tháng rưỡi sau đó, vào một buổi chiều trung tuần tháng 12, sau khi đi học về, tiểu đội chúng tôi phải mang liềm đi cắt cỏ cho cá ăn. Chúng tôi đang cắt cỏ ở sân vận động lớn của nhà trường thì có hai chiếc xe Gát 66 chở đầy tân binh người Hải Hưng tới bổ sung cho đội ngũ học viên sĩ quan. Trong đám tân binh đó có cả bạn bè cùng thời cấp ba với tôi. Chiều tối hôm đó trong lúc đi ăn cơm tôi vô tình chạm trán với một người: Trời ơi! Thằng Yên! Thằng bạn thân nhất của thời học sinh trung học của tôi. Sao mày lại vào đây? Niềm vui, nỗi mừng không sao tả xiết lại được nhân lên gấp bội khi Yên báo tin cả thằng Hóa cũng vào trường cùng. Thế là ba thằng bạn thân thuở học trò ở Trường cấp ba Thanh Miện, giờ đây lại chụm lại thành một bếp kiềng vững chãi và ấm áp tình bạn trong Trường Sĩ quan Pháo binh. Cho mãi đến sau này, tôi vẫn nghĩ rằng nếu như không có hai thằng bạn ấy cùng học và sống trong trường thì mình sẽ ra sao nhỉ? Sẽ khó có thể vượt qua mọi thử thách để có như ngày hôm nay.

*

Giai đoạn đầu khóa học, chúng tôi tập trung vào học tập chính trị và từng bước làm quen với các môn chuyên ngành chỉ huy pháo binh. Những giờ học trên giảng đường, những giờ ra bãi tập, chúng tôi nâng niu những khẩu súng, khẩu pháo trên thao trường. Những giờ luyện đội ngũ, lăn, lê, bò, toài, chế độ, điều lệnh… Cường độ rèn luyện cao, chế độ ăn uống kham khổ, thiếu thốn; tuổi 17, sức ăn, sức ngủ, sức lớn nên rất đói! Chao ơi là đói! Những ngày mùa đông trên mảnh đất Sơn Tây, cái giá lạnh cũng thật là khủng khiếp! Đúng, phải dùng từ khủng khiếp mới diễn tả đúng cái rét mà chúng tôi phải chịu đựng và vượt qua trong những ngày ấy.

Tôi nhớ mãi đêm đầu tiên cầm cây súng gác, phiên gác mà tôi đảm nhận vào giữa một đêm mùa đông. Mục tiêu bảo vệ là cái nhà bếp của tiểu đoàn. Theo đúng điều lệnh canh phòng, phải mang súng trên người, chăm chú quan sát xung quanh mục tiêu, nhiều lúc lại ghé sát tai xuống đất để nghe xem có tiếng động nào khả nghi không. Nhưng chao ơi, nào có gì đâu, chỉ có gió lùa buốt lạnh và ở xa kia là tiếng rít của những chú lợn rét không ngủ được, rên rỉ cùng gió bấc… Cho đến tận bây giờ tôi vẫn còn nhớ cảm giác rét buốt, bỡ ngỡ trong ca gác đầu tiên ấy.

Rồi khoảnh khắc thời gian cũng đã trôi đi, tôi đã hoàn thành nhiệm vụ trong ca gác; thở phào vì người thay thế đã tới, tôi trao cây súng rồi về nhà chui vào chăn mà đánh đàn răng trong chiếc chăn chiên mỏng. Nhưng rồi cái rét không thắng được cơn buồn ngủ. Chẳng mấy chốc thì tiếng kẻng báo thức cũng vang lên. Lại một ngày sôi động; sít sao về chế độ học tập, rèn luyện bắt đầu…

Sau ba tháng huấn luyện kết hợp với học kỹ thuật chuyên ngành, lớp chúng tôi tổ chức kiểm tra bắn đạn thật súng bộ binh. Thao trường bắn dưới chân núi Vai hay còn gọi là đồi Kiên cách trường khoảng năm ki-lô-mét. Với sự tự tin, nắm chắc yếu lĩnh bắn, với ba viên đạn AK tôi đã bắn đạt 28 điểm: hai điểm chạm vòng 10 và một điểm chạm vòng 8, đạt loại Giỏi và ngay lúc ấy được anh Tuấn lớp trưởng, người Nghệ Tĩnh thưởng cho một điếu thuốc lá Sông Cầu - loại thuốc lá thượng hạng lúc bấy giờ mà không phải lúc nào chúng tôi cũng có để hút.

Tiểu đội của chúng tôi có mười hai anh em quê ở các tỉnh phía Bắc do anh Quyền - Hạ sĩ Tiểu đội trưởng. Anh Quyền vốn là bộ đội đã nhập ngũ được khoảng ba năm, từ đơn vị về trường học tập nên cũng đã chững chạc, chỉ bảo cho chúng tôi từng tý một: từ cách gấp chăn màn sao cho vuông vắn, rồi đến các động tác luyện tập đội ngũ: đi đều, đi nghiêm theo điều lệnh…

Năm 1981, Nhà trường sĩ quan pháo binh kỷ niệm tròn 30 năm thành lập (1951-1981). Để chuẩn bị cho lễ kỷ niệm, chúng tôi phải làm bao nhiêu công việc, từ quét dọn vệ sinh doanh trại, luyện đội ngũ chuẩn bị diễu hành truyền thống đến thao diễn kỹ thuật binh chủng pháo binh. Lớp chúng tôi phải tổ chức hai khẩu đội pháo thao diễn để đưa lên truyền hình; tôi là pháo thủ số 5, khênh càng pháo bắn thẳng 85D44 thật là nặng. Gần ngày kỷ niệm thành lập trường, chúng tôi được xem những thước phim trên vô tuyến truyền hình quay cảnh học viên ngồi học, khênh pháo, thao tác trên trận địa. Chỉ có năm phút trên màn ảnh nhỏ nhưng khẩu đội pháo của chúng tôi đã phải bỏ không ít mồ hôi, sức lực để luyện tập.

Như đã nói, thời gian đầu trong quân ngũ với chúng tôi thật là mệt và rất đói. Là khóa thí điểm của Bộ Quốc phòng đào tạo sĩ quan chỉ huy pháo binh từ nguồn những học sinh trung học chưa trải qua thời gian huấn luyện trong quân ngũ. Do vậy, chúng tôi vừa phải trở thành người lính thực thụ, vừa phải học tập, rèn luyện để trở thành người sĩ quan chỉ huy. Giữa mùa đông, cái rét, cái đói cứ bám lấy anh lính trẻ. Giữa giờ học, chúng tôi thường ra căng tin nhà mua bánh rán để ăn. Thứ bánh làm bằng bột sắn rán với bơ cứng quèo. Bánh không nhân nhưng với chúng tôi lúc ấy sao mà ngon đến vậy. Với tuổi trẻ chẳng có khó khăn nào mà không thể vượt qua. Chúng tôi luôn động viên nhau: “Đời lính mà” rồi mọi nhọc nhằn, lo lắng đều mau quên hết. Mỗi sáng ra thao trường hay lên giảng đường, chúng tôi đội ngũ thẳng hàng, hát vang bài hát: “Tiến bước dưới quân kỳ”:

“Vừng Đông đã hửng sáng,

Núi non xanh ngàn trùng xa

Tổ quốc bao la hiền hòa,

Tươi thắm bóng cờ

Vờn bay trên cao

Muôn trái tim này, hòa nhịp cùng ngàn lời ca trong sóng lúa

Lấp lánh sao bay trên Quân kỳ…”.

Có hôm cả lớp đi chưa đều, chưa chuẩn; chỉ huy đại đội, chỉ huy tiểu đoàn lại chỉ thị cho quay về cửa lớp đi lại, hát lại trên đường xuống nhà ăn. Đến cửa nhà ăn, lại phải xếp hàng, trực ban chỉ từng mâm vào; đang ăn mà mất trật tự, ồn ào, chỉ huy nhà ăn thổi còi, phải bỏ bát đũa xuống ra ngoài tập trung vào ăn lại. Chuyện đó đâu có hiếm vì cả bọn chúng tôi thanh niên trai trẻ, đang vô tư mà, thiếu gì chuyện. Bữa sáng được một bát cơm, có thời kỳ buổi sáng mỗi người được một cái bánh mỳ luộc to bằng nửa nắm đấm. Có một lần bánh mỳ được nhà bếp luộc từ tối, vớt ra bỏ vào rổ cho nguội, đêm không biết anh chàng nào gác đã ranh mãnh dùng xiên thò qua cửa sổ “tiêu diệt” mất 70 chiếc. Thế là sáng hôm sau, 70 chàng học viên sĩ quan pháo binh phải đành “cho qua” cái vụ ăn sáng! Đến trưa lại không được ngủ, phải đưa nhau ra gốc cây xà cừ ở ngoài sân doanh trại để tổ chức “sinh hoạt” tìm cho ra “thủ phạm” mà nào đâu có thấy! Còn đây nữa; một sáng tinh mơ, khi tiếng kẻng báo thức dậy tập thể dục, nhà ăn mở cửa cho trực ban các đại đội vào nhận cơm trước khi phân cho bộ đội. Tranh tối tranh sáng, nhà ăn thì rộng, một anh chàng nào đó đột nhập vào “rinh” mất một xoong cơm là suất ăn của bảy người. Vừa lúc đó, Tiểu đoàn trưởng Hằng đi kiểm tra việc tập thể dục buổi sáng của các đại đội, phát hiện ra “tên kẻ trộm”, lập tức rượt đuổi. Dù không đuổi kịp, nhưng cũng làm cho anh chàng “trộm cơm” phải quăng chậu tháo chạy. Cả tiểu đoàn biết chuyện, lại một tiếu lâm ký, bổ sung cho ngàn lẻ một chuyện buồn… cười của lính pháo. Trong lớp tôi có anh Hoàng Lễ, người Vĩnh Phú, nguyên Trung sĩ quân tình nguyện ở Campuchia về học, anh người cao, gầy, suốt ngày ôm cây ghi ta và cái điếu cày. Qua sự việc này, hôm sau anh Lễ bập bùng thêm giai điệu: “Sáng sớm hôm qua, trong bếp xuất hiện anh chàng, anh, anh chàng - Tay bưng mâm cơm chạy nhanh, chạy nhanh như gió - Mắt kém hơn ai, ông Hằng khó phân, khó, khó phân…”. Đã qua lâu rồi những ngày đói mà tôi vẫn còn nhớ và viết kỹ như vậy, chắc mọi người sẽ cho rằng tôi có một tâm hồn “ăn uống”. Cứ cho là thế đi, nhưng đó là kỷ niệm của những ngày đầu trong quân ngũ của tôi.

Trước cổng Trường Sĩ quan Pháo binh của chúng tôi là Trường Cao đẳng Ngân hàng Sơn Tây, bên đó rất đông sinh viên là các cô gái xinh đẹp, trẻ trung. Mỗi buổi tối thứ bảy, chủ nhật, được nghỉ sinh hoạt đơn vị là chúng tôi thường sang bên đó chơi. Các em nữ sinh viên sống cũng rất khó khăn. Hằng ngày, đến bữa ăn chúng tôi thấy họ phải bưng thau cơm, rá cơm từ nhà ăn tập thể về nơi ở cách khoảng 300 mét; đi trên con đường bụi mù mịt. Chúng tôi thường trêu là các em ăn cơm với đặc sản muối vừng! Có phải đâu, chẳng qua là bưng rá cơm về được đến nhà thì đã được phủ một lớp bụi mỏng bên trên. Vào ngày nghỉ, chúng tôi thường ra quán ven đường mua sắn luộc ăn, 5 hào một đĩa to, cũng thường gặp các em nữ sinh viên ngân hàng ngồi đấy rồi. Thật đúng là: “Bụng to, đói lớn, thường dễ gặp nhau bên bàn… sắn luộc!”.

Trong quá trình học tập, ngoài giờ học kỹ thuật chuyên ngành chỉ huy pháo binh, chúng tôi còn phải tham gia lao động, tăng gia sản xuất. Trại tăng gia của chúng tôi mang tên “Trại 410” nhưng chúng tôi thường gọi là “bốn trăm mù” do cuộc sống ở đó rất khó khăn, gian khổ. Hằng năm, các lớp học viên chúng tôi phải thay nhau vào lao động, tăng gia sản xuất, cấy lúa trồng khoai, làm cỏ lúa, cỏ mía, chăn bò… thôi thì đủ cả. Trại nằm dưới chân núi Múc ở Hoà Lạc cách trường chúng tôi trên 20 ki-lô-mét. Không có xe ô tô chở đi; chúng tôi phải hành quân “rèn luyện”. Trên vai mang đủ gia tài của người lính, ngoài ra còn cõng thêm gạo, mắm muối xoong nồi, dụng cụ lao động; nhất là anh chàng nào được phân công phải có nhiệm vụ mang chảo quân dụng nấu cơm cho tập thể thì ôi! Thật là nhớ suốt đời! Thế rồi vượt qua tất cả, hành quân bộ lại mang vác nặng, lỉnh kỉnh thế cuối cùng cũng đến nơi.

Trưởng trại tăng gia là “ông” Xuyền - Đại úy. Sở dĩ chúng tôi gọi là “ông Xuyền sẹo” bởi trên mặt ông có hai vết sẹo lớn nên chúng tôi thường gọi thêm biệt danh “ông sẹo” hay là “Bá Kiến”, bởi ông rất “hắc xì dầu”, giao công việc lao động cho học viên rất nặng trong khi điều kiện ăn ở thì rất tạm bợ. Chả trách ông bà ta vẫn nói: “Trông mặt mà bắt hình dong…” thật quả không sai. Mỗi đợt đi lao động thường kéo dài 15 ngày. Thật là một đợt phải vượt qua khó khăn thử thách lớn, thế mà cuối cùng chúng tôi vẫn cứ vượt qua, hoàn thành nhiệm vụ trên giao. Cách trại tăng gia 410 của chúng tôi khoảng 2 ki-lô-mét cũng có một đội tăng gia của Bộ Tư lệnh Pháo binh; ở đó có khoảng 30 “em” gái:

Tuổi đời tại ngoại hăm, băm…

Môi thâm, mắt trắng, thưa rằng “sốt run”.

Sốt run nghĩa là sốt rét, khi sốt run lên. Nước vùng ấy nghe nói rất độc, đa số ai sống ở đó đều sốt rét và mắc bệnh viêm gan vi rút. Tuổi các chị chưa phải là cao nhưng so với chúng tôi toàn những thằng con trai mới 17-18 tuổi thì phải gọi là chị! Sau một ngày lao động vất vả, buổi tối chúng tôi thường kéo quân sang thăm “các em”. Thật là khách quý, trò chuyện hát hò, trêu chọc cười đùa đến nổ trời trong đêm đen giữa vùng đồi núi hoang vắng. Các chị chiêu đãi chúng tôi những chùm dâu rừng chín mọng, những trái sim mọng nước ngọt lừ, và uống nước - một thứ nước lờ lợ, chua vàng, đọng đầy cặn lắng xuống đáy những chiếc bát sắt “B-52” to đùng. Vậy đó, có biết bao người con gái đã gửi tuổi thanh xuân tươi đẹp của mình trong những khoảng rừng như thế; chưa kể tới những cô gái thanh niên xung phong đã cống hiến tuổi thanh xuân của các chị trong những cánh rừng bạt ngàn của Trường Sơn năm nào.

*

Sơn Tây - mảnh đất này là “Thủ đô của lính” như nhiều người vẫn nói; với một không gian không rộng lắm đã có tới hơn 10 trường đào tạo sĩ quan cho quân đội, đủ các quân binh chủng. Vào ngày chủ nhật, trên các nẻo đường, nhất là những con đường dẫn đến khu vực chợ Nghệ ở trung tâm thị xã Sơn Tây tràn ngập sắc áo xanh của lính. Hàng quán mua bán tấp nập, chủ yếu là hàng ăn uống. Ngày nghỉ, được đi chợ, giao lưu, mua bán vài thứ lặt vặt cũng còn là cái cớ để cho những nhóm bạn đồng hương tại các đơn vị trong quân ngũ của chúng tôi gặp gỡ, giao lưu bên ấm chè, điếu thuốc hay thỉnh thoảng khi mới nhận phụ cấp hoặc có đứa nào mới về nhà lên là “tươi tỉnh” chén rượu, bò lạc rang béo ngậy, thơm lừng. Hiếm khi có dịp đột xuất mà nhóm bạn nào đó được ngồi quây quần bên nhau nâng chén rượu trắng cuốc lủi “đong đưa” cùng miếng thịt chân giò lợn luộc thì thật là sự kiện để đời “ngàn năm có một”.

Là vùng đồi núi trung du, xung quanh Trường Sĩ quan Pháo binh của chúng tôi có rất nhiều đồi đất thấp hoặc nếu có cao thì cũng không cao lắm. Có nhiều quả đồi trọc trơ trụi, quanh năm phơi mình dưới nắng mưa; có những đồi được trồng cây xanh tốt… Tất cả chúng nằm san sát gối đầu lên nhau thành dãy dài ngắn, cao thấp, rất thuận lợi cho việc huấn luyện chiến thuật binh chủng.

Gần đến cuối học kỳ hai của năm thứ nhất, lớp mang phiên hiệu 333 của chúng tôi phải kéo pháo vào khu trường bắn nằm ngay Trại tăng gia 410 để bắn kẹp nòng - một hình thức bắn ngắm trực tiếp của pháo bắn thẳng, chỉ khác là thay đạn pháo bằng đạn súng trường CKC. Tất cả các yếu lĩnh đều như thao tác bắn pháo. Chỉ khác là gắn trên pháo bằng súng CKC, thay vì viên đạn pháo bay ra khỏi nòng sẽ là một viên đạn CKC nhằm vào mục tiêu với các phần tử bắn như một viên đạn pháo thông thường. Bọn tôi gọi đùa hình thức bắn tập như vậy là kiểu bắn của “pháo nhà nghèo”, bắn như vậy nhưng địch cũng tèo! Kết quả bắn kẹp nòng của lớp tôi khá tốt, riêng tôi bắn đạt loại giỏi. Sau đợt bắn kẹp nòng, lớp tôi bắt tay vào chuẩn bị cho đợt bắn đạn thật. Ôn luyện kỹ thuật và chiến thuật pháo binh. Để đảm bảo cho kết quả bắn đạn thật của khẩu đội, lớp tổ chức sinh hoạt chọn xếp đội hình trong khẩu đội. Vì là bắn ngắm trực tiếp nên pháo thủ số 1 là quan trọng nhất, là người trực tiếp nhấn cò tiêu diệt mục tiêu. Vinh dự như vậy nên ai cũng xung phong làm số một. Sau quá trình xem xét, lớp quyết định cho tôi được làm pháo thủ số một và thằng Thành làm khẩu đội trưởng. Đây thực sự là một vinh dự lớn lao mà trách nhiệm nặng nề đối với tôi. Chẳng phụ lòng đồng đội, chúng tôi lao vào ôn luyện cho thành thục mọi động tác. Khi công tác chuẩn bị đã xong xuôi, chúng tôi chuẩn bị quân tư trang cùng vật dụng, để sẵn vào trong ba lô, cần đi đâu chỉ khoác vào người là xong.

Trường bắn đạn thật của chúng tôi nằm sâu trong dãy núi Đồng Doi, tít mãi trong khu vực ngã ba Xuân Mai rẽ vào. Đợt bắn này chúng tôi sử dụng pháo bắn thẳng 76 ly; trên hai loại trận địa: trận địa có chuẩn bị trước và trận địa không chuẩn bị trước. Chúng tôi kéo pháo vào ở nhờ nhà bà con người dân tộc Mường xây dựng thao trường từ hơn một tuần trước, làm các công tác chuẩn bị cho đợt bắn đạn thật. Theo sự phân công của chỉ huy trường bắn, đại đội chúng tôi có 12 khẩu đội thì sáu khẩu đội bắn ở trận địa có chuẩn bị trước. Tức là pháo đã được thiết bị chắc chắn, đạn đã sẵn sàng, khẩu đội của chúng tôi nằm trong số này. Còn sáu khẩu đội pháo khác để ở vị trí cách trận địa 300 mét, xe sẽ kéo pháo vào chiếm lĩnh trận địa và trực tiếp ngắm bắn các mục tiêu ở chân núi.

Trước khi vào bắn, chúng tôi được xem khẩu đội giáo viên bắn thao diễn. Cả đại đội học viên chúng tôi xếp hàng ngang phía sau, cách khẩu đội pháo bắn chiến đấu 100 mét. Khi viên đạn rời khỏi nòng pháo, bay đi về phía mục tiêu, dù đứng cách xa phía sau nhưng sóng xung kích cực mạnh vẫn làm tung bay áo quần của chúng tôi đứng phía sau. Rồi cũng đến khẩu đội tôi vào bắn, chúng tôi bình tĩnh tiếp cận vào bên pháo. Mục tiêu chúng tôi phải tiêu diệt là chiếc lô cốt nằm khuất dưới sườn đồi. Chúng tôi nhớ mãi ngày hôm ấy. Và riêng tôi có một kỷ niệm nhớ mãi lần diễn tập ấy với kết quả và hậu quả của nó. Khẩu lệnh bắn của Khẩu đội trưởng Thành đã vang lên: “Mục tiêu lô cốt, đạn nổ phá ngòi chậm vừa, liều nguyên, góc tầm 00-11, độ. Độ hướng 30-00, ngắm giữa cửa bắn! Nạp đạn! Bắn!”.

Từ tầm xa 2.700 mét, mục tiêu lọt vào trong ống kính. Cậu Tam số 3 nạp đạn và tôi nhấn cò. Dẫu đã chuẩn bị tinh thần từ trước nhưng khi tay phải nhấn cò, tiếng nổ gầm vang, viên đạn bay rít đi làm chúng tôi giật nảy cả người. Khi chưa kịp định thần thì bên tai đã nghe tiếng quát: “Đánh dấu điểm chạm, nạp đạn!”. Thì ra viên đạn đã không bắn trúng mà cày sát dưới chân mục tiêu. Khẩu đội trưởng Thành đã phán đoán sai cự ly, thước tầm hơi gần nên viên đạn ăn xuống dưới. Đúng ra sau viên đạn đầu chúng tôi phải tăng thước tầm nhưng khẩu đội trưởng là cậu Thành đã quyết định sai phương pháp là “đánh dấu điểm chạm”. Dùng núm cao thấp đưa đường tim chữ thập trong kính vào điểm nổ của viên đạn trước rồi dùng máy tầm, máy hướng đưa vào giữa cửa ngắm rồi lại đạp cò. Viên đạn lần này làm sạt một phần lô cốt. Vẫn phải tiếp tục bắn để tiêu diệt mục tiêu; nhưng do từ phát đạn thứ hai trở đi khẩu pháo đã bị lung lay nên đường đi của viên đạn bị ảnh hưởng do sức giật không đều hai càng của phản lực. Vì đó mà cho đến phát đạn thứ năm - hạn định cuối cùng của mỗi một khẩu đội được bắn, chúng tôi vẫn chưa hạ được mục tiêu. Đúng ra dưới góc độ thương tích thì mục tiêu coi như đã bị tiêu diệt, nhưng vì đây là hình thức “bắn phá hủy” nên yêu cầu phải bắn cho mục tiêu sụp đổ hoàn toàn. Vậy nên đơn vị xác định khẩu đội tôi chưa hoàn thành nhiệm vụ! Thất bại ê chề, rã rời, chúng tôi lếch thếch kéo quân ra, không gì có thể diễn tả được nỗi đau; đúng, nỗi đau người lính pháo binh lần đầu ra trận đã không hoàn thành nhiệm vụ! Cho đến tận bây giờ tôi vẫn không quên và đau khổ mỗi khi nhớ đến kỷ niệm buồn này. Chao ôi! Đồng Doi - nơi mảnh đất chúng tôi đã không hoàn thành nhiệm vụ đầu tiên ở đó. Thật là một kỷ niệm buồn không gì diễn tả hết được. Tôi không có ý định đổ lỗi cho ai bởi bộ đội pháo binh là chiến đấu hiệp đồng cao, là pháo thủ số 1, tôi chỉ thao tác theo các phần tử bắn được Khẩu đội trưởng hô; phần tử bắn sai, viên đạn sẽ bay không trúng đích. Mặc dù vậy, là pháo thủ số 1, trực tiếp nhấn cò mà viên đạn lại chưa phá hủy được mục tiêu nên tôi không thể không tự trách mình. Nhìn chung, đợt diễn tập bắn đạt thật lần đầu tiên của Tiểu đoàn 3 học viên chúng tôi lần ấy là một bài học đáng nhớ. Trong số 12 khẩu đội pháo tham gia diễn tập bắn đạn thật, không riêng gì khẩu đội tôi ngày hôm đó mà còn có tới cả 5 khẩu đội đều không hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt được mục tiêu. Lần đầu tiên đi bắn đạn pháo thật, chưa tiêu diệt được mục tiêu; cũng một phần do điều kiện khó khăn thiếu thốn đạn pháo chúng tôi toàn học chay, nên khi vào trận mới thiếu kinh nghiệm.

Sau đợt diễn tập bắn đạn thật, tập thể đại đội, lớp, liên tục tổ chức sinh hoạt rất nhiều lần để kiểm điểm. Riêng với tôi, mặc dù tất cả các môn học, kết quả thi tuy đều đạt loại khá giỏi nhưng vẫn không đạt danh hiệu học viên tiên tiến và chưa được kết nạp Đảng.

Lại nói về chuyện vào Đảng; trong lớp tôi có hơn 30 học viên thì chỉ có hai anh lớn tuổi là đảng viên (đây là những anh đã đi bộ đội được mấy năm, được đơn vị gửi đi học) còn lại chúng tôi đều là học sinh phổ thông tuyển vào cho nên đứa nào cũng đều đặt mục tiêu phấn đấu để sớm được kết nạp vào Đảng. Đợt đầu tiên lớp tôi kết nạp được hai đứa: thằng Khánh và thằng Thành, mấy đứa tôi xếp hàng dự bị “hạng hai”, phấn đấu cực kỳ gian khổ! Trước hết phải học cho giỏi, tất cả những gì thuộc về cuộc sống sinh hoạt của người học viên đều phải chấp hành rất nghiêm túc: từ ăn ở, chấp hành các chế độ đến việc giúp đỡ đồng đội tiến bộ. Trong lớp, tôi được giao phải giúp đỡ cho hai đứa học kém nhất lớp là thằng Lệ và thằng Nhân đều người quê Thanh Hóa. Thằng Nhân còn đỡ chứ thằng Lệ phải nói thẳng ra là cực kỳ chậm tiếp thu. Ngoài việc học của riêng mình đã vất vả lại phải kèm thêm hai đứa nhưng tôi vẫn đảm bảo việc học tốt. Các đợt kết nạp vào Đảng đều được tiến hành sau mỗi đợt thi, căn cứ kết quả thi để chi bộ xét kết nạp hay chưa kết nạp. Riêng đợt tôi, anh Phú, Bí thư chi bộ tuyên bố: Phải thi giỏi mới trở thành đảng viên được! Bọn chúng tôi đã phấn đấu đạt được mục tiêu ấy. Với kỳ thi tám môn, tôi đã có bảy môn đạt giỏi và một môn đạt khá. Từ những kết quả học tập và rèn luyện xuất sắc như vậy, sau cái lần bị bắn trượt, nên bị cho “rớt” ấy đến ngày 28 tháng 11 năm 1983, chỉ sau hai năm vào quân đội, tôi đã vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam khi mới 19 tuổi. Kết thúc năm học thứ nhất, do thành tích học tập và rèn luyện, chúng tôi đều được thăng quân hàm vượt cấp từ binh nhì lên hạ sĩ.

Tôi nhớ lần chuẩn bị cái tết đầu tiên trong đời bộ đội, chúng tôi đều náo nức bồn chồn, đứa nào cũng mong được về đón xuân cùng gia đình vì tuổi mới lớn nên khoảng thời gian xa gia đình cả nửa năm trời là cả một khoảng thời gian dài dằng dặc, bao nhiêu nỗi nhớ: gia đình, bè bạn. Các môn thi đã xong, kết quả đã được thông báo tôi hoàn toàn yên tâm với tiêu chuẩn số một của mình: tất cả các môn thi đều đạt loại khá giỏi và trong suốt học kỳ không một lần nào vi phạm kỷ luật. Tiêu chuẩn được về tết đã nằm trong tầm tay! Để chuẩn bị cho nghỉ tết, lớp tôi phải thay phiên nhau đi lấy rau lợn để dự trữ thức ăn cho đàn lợn của tiểu đoàn trong dịp nghỉ. Trời Sơn Tây giá rét, cái rét cắt da cắt thịt mà chúng tôi vẫn phải cởi quần áo lặn ngụp dưới dòng sông Tích để lấy rong cho lợn. Khi lấy được xe rong thì người đã tím tái hết, mấy đứa trong tiểu đội phải vào quán cây Mít ven sông để sưởi ấm người. Chỉ còn vài ba ngày nữa là đến dịp nghỉ Tết Nguyên đán, chúng tôi mỗi đứa được phát một ki-lô-gam bánh quy, một bao thuốc lá Sông Cầu và một bao thuốc Sa Pa. Tối hôm đó, nhân có quà tết, ba thằng chúng tôi: Sáu - Yên - Hóa rủ nhau đi chơi. Trời mưa phùn bay lất phất; không có giấy ra vào ngoài cổng chính, chúng tôi kéo nhau ra đằng cổng phụ định xin vệ binh gác cổng cho ra ngồi uống nước. Nhưng vẫn không xin được ra ngoài, cả ba đứa đành kéo nhau về khu vực chăn nuôi của nhà trường kiếm một đầu hè sạch sẽ kín gió, trải ni lông rồi bày bánh kẹo, thuốc lá ra vừa ăn vừa trò chuyện. Biết bao nhiêu suy nghĩ, dự định đã được đặt ra chuẩn bị cho việc về tết. Trong lớp học viên của tôi đa số ở xa nên những đứa nhà ở gần như Hà Nội - Hà Nam Ninh - Hải Hưng phải thay phiên trực lớp, gác ở các điểm trong nhà trường cho các bạn ở xa được về quê ăn tết. Riêng tôi, nếu cứ tính theo tiêu chuẩn đã đạt được của người học viên thì hoàn toàn không phải trực tết. Song vì lớp thương lượng nếu không trực giúp thì đồng đội hoàn toàn không được nghỉ về quê dịp tết. Thế là trưa ngày mồng Hai Tết, tôi phải từ nhà tới trường, thật là buồn bã biết bao nhiêu, song không còn cách nào khác.

Sang năm học thứ hai, để rèn luyện tác phong chỉ huy, chúng tôi phải thay phiên nhau thực tập làm trung đội trưởng. Mới ngày hôm qua còn là một học viên bình thường như bao người khác trong lớp, hôm nay đã phải gương mẫu, dậy sớm đôn đốc mọi người tập thể dục buổi sáng, trực nhật phòng, kiểm tra nội vụ, dẫn bộ đội đi lên giảng đường hay ra thao trường cho đúng đội ngũ. Bao nhiêu việc dẫu chỉ nằm trong khuôn khổ mà vẫn thấy khó xử. Bởi ngoài điều lệnh điều lệ ra còn có biết bao nhiêu ràng buộc về tâm lý, tình cảm của những kẻ cùng trang lứa với nhau. Cả ngày, cả tuần lao vào học tập chỉ có mỗi tối thứ bảy và ngày chủ nhật nghỉ ngơi mà thường thì cứ tối đó là nhà trường có tổ chức chiếu phim cho học viên xem. Cả lớp, cả đại đội phải xếp hàng tập trung đi xem, không ai được quyền nghỉ không lý do.

Thật đúng là nghĩa vụ được xem phim, phải được thưởng thức văn hóa nghệ thuật! Ngày chủ nhật thì sáng lại thường làm lao động được gọi là lao động “cộng sản chủ nghĩa”.

Theo kế hoạch của Phòng Huấn luyện chiến đấu Trường Sĩ quan Pháo binh, trong một năm học ngoài chương trình huấn luyện chung ra, chúng tôi còn phải đi lao động ở Trại tăng gia 410 của nhà trường. Tổ chức canh gác ngày và đêm trên 22 mục tiêu trong nhà trường; nếu chỉ một ca bỏ gác là cả đại đội đều bị phạt gác và còn kèm theo bao nhiêu phức tạp phiền toái nữa. Suốt cả đêm đông, với khẩu súng thép lạnh giá, chúng tôi thay nhau gác, co ro trước cái lạnh đến tê tái mà ngắm nhìn màn sương giá bay bay, rơi tí tách…

Trong thời gian học tập ở trường, với khả năng vốn có của mình và cả dưới sự hướng dẫn của anh Phú, Chính trị viên, kiêm bí thư chi bộ, tôi đã đóng góp rất nhiều cho tờ báo tường của đại đội và là cộng tác viên đắc lực cho đài truyền thanh nhà trường. “Thù lao” chẳng có gì, ngoài khả năng “luyện bút” cho mình. Và ngay cho đến tận bây giờ tôi vẫn đang mài bút, luyện bút, dẫu chẳng đi đến đâu, chẳng để lại cho đời tác phẩm gì sáng giá thì cũng là cách sử dụng thời gian một cách “văn hoa”, “chữ nghĩa” mà thôi.

Cuối năm ấy, nhà trường lại tổ chức diễn tập bắn đạn thật. Với kết quả học tập tốt của mình tôi được giao nhiệm vụ làm kế toán viên trên đài quan sát chỉ huy pháo binh, tính toán phần tử bắn cho các khẩu đội. Trải qua quá trình huấn luyện và rút kinh nghiệm nên thao tác phối hợp hiệp đồng trong khẩu đội cùng yếu lĩnh động tác được nâng cao hơn. Sau ngày diễn tập bắn đạn thật, căn cứ vào kết quả chung của cả đơn vị, đại đội chúng tôi được thưởng một con lợn giống khoảng năm kilôgam cả đơn vị trích quỹ nuôi đến cuối khóa ra trường được hơn một tạ, đại đội mổ liên hoan ra trường ăn lu bù hai ngày không hết.

Trong quá trình đào tạo, môn học chuyên ngành quan trọng nhất là Bắn pháo. Do không có thao trường chuyên dụng cho pháo, trường bắn rộng và đạn pháo huấn luyện có hạn nên chúng tôi được huấn luyện tại sa bàn bắn, với một mô hình là bản đồ 1/10.000 với hệ thống các lầu bắn, sử dụng pháo là súng tiểu liên K50, nòng súng giá vào các giá gỗ được điều khiển bằng các tay quay tầm hướng có giá trị như các ống thước tầm và vành độ hướng trên thân các khẩu đội pháo. Đạn sử dụng cho tiểu liên K50 là đạn của súng K54. Kết quả bắn cũng tương đối đảm bảo mức độ chính xác. Với hệ thống 13 đài quan sát cùng 13 trận địa bắn và được điều khiển chỉ huy bởi 2 lầu bắn được xây dựng quy mô hiện đại ở phía sau. Một lầu chỉ huy bắn do các chuyên gia Trung Quốc xây dựng từ năm 1957 nhưng đã bị bom Mỹ đánh hỏng từ những năm 1966-1967. Lầu chỉ huy bắn thứ hai do Liên Xô xây dựng năm 1978 thật bề thế và hiện đại. Để tránh nguy hiểm cho người và vật, trường bắn được đắp một bờ hào đất khá cao trước sa bàn để chắn đạn. Những ngày trời mưa thì quan sát thật là dễ bởi vì điểm chạm do viên đạn găm làm nổi bật lên trên nền sa bàn; nhưng với ngày nắng thì điểm chạm quan sát rất khó khăn do nền đất cứng khiến cho viên đạn bị thia lia khi chạm vật cứng, chỉ bùng lên một đám bụi nhỏ rồi vọt lên cao vượt qua tường chắn, rít u… u… trong không khí nghe đến rợn người.

Hằng tuần chúng tôi chỉ có ba buổi học, nhưng với một số lượng học viên đông không thể trực tiếp chỉ huy bắn được hết nên các buổi trưa, chiều tối trước giờ ăn cơm hay vào các ngày chủ nhật chúng tôi đều phải đi luyện thêm ngoài giờ công tác chỉ huy bắn. Nhưng các buổi học thêm này đều là sự hứng thú tự giác của học viên không ai gò ép mà đều vui vẻ đi học bởi nó có liên quan đến kết quả khi ra trường và việc chỉ huy chiến đấu pháo binh sau này. Trong tất cả các môn học, có lẽ vất vả nhất là môn binh khí và môn thao tác; bởi vì với hai môn học này chúng tôi phải sử dụng sức lực cơ bắp của chính mình để khênh pháo, đẩy pháo chiếm lĩnh trận địa, thiết bị bắn hoặc tháo lắp lau chùi bảo quản các bộ phận chi tiết của khẩu pháo. Các chi tiết phụ tùng pháo binh do Liên Xô hoặc Trung Quốc sản xuất đều rất cồng kềnh và nặng nề. Chỉ với sáu pháo thủ mà đẩy một khẩu pháo bắn thẳng 85D44 hay khẩu lựu pháo 122M30 khối lượng năm đến bảy tấn thì thật là quá sức tưởng tượng. Những hôm thao tác với các khẩu đội pháo chiến lược tầm xa Canon 130M46 của Liên Xô hay Canon 130K59 của Trung Quốc thì thật là vất vả. Không phải là bảy hay tám người nữa mà lúc này là cả lớp hơn 30 con người cùng phải “đánh đu” vào mà đẩy cho được khẩu trọng pháo tầm xa ấy di chuyển. Vào những lúc gần trưa, trời nắng, bụng đói, học thao tác chuẩn bị bắn và bắn thì thật là nhọc. Tôi xin trích ra đây nguyên văn một câu hô chỉ huy bắn mà các chàng học viên sĩ quan pháo binh chúng tôi “chế tác” ra trong những tình huống gian khổ ấy: “Đại đội nắng, mục tiêu chạy đâu tiệt - Đạn khổ quá, ngòi tức mình, liều thân!... Bắn!”.

Thao trường chính của chúng tôi là dãy đồi và thung lũng chạy dài dưới chân núi Tản Viên (Ba Vì). Xe kéo pháo của chúng tôi đã thường xuyên gầm rú trong một khoảng không gian rộng lớn. Những sườn đồi thoai thoải, mơn mởn cánh đồng cỏ của Nông trường Ba Vì; những đồi sim mua đầy hoa tím thật là lý tưởng cho việc thiết kế đặt các trận địa pháo binh. Dân cư cũng thưa thớt, ngoài cây lúa nước ở các thung lũng thì họ tập trung vào việc trồng các cây hoa màu: sắn, lạc… trên các sườn đồi chính vì vậy mà lạc, sắn rất nhiều, bán với giá khá rẻ, phù hợp với đồng phụ cấp ít ỏi của những chàng học viên sĩ quan chúng tôi. Mỗi buổi đi học, lớp chúng tôi thường mang theo một xoong quân dụng to, khi đến thao trường thì cử hai người ở dưới chân đồi làm nhiệm vụ hậu cần vào nhà dân lo mua sắn hoặc lạc rồi luộc luôn nhờ trong đó. Đến giờ giải lao giữa buổi học là lớp đã có một nồi sắn luộc vừa bùi vừa bở bồi dưỡng giữa ca để nâng cao “sức mạnh chiến đấu” cho đơn vị!

Dẫu khó khăn gian khổ, dẫu thiếu thốn thiệt thòi, những chàng trai 19-20 tuổi chúng tôi hồi ấy vẫn cứ hồn nhiên yêu đời và yêu người. Yêu đời bằng cách vượt lên trên những khó khăn thường nhật của đời thường. Tiếng đàn, tiếng hát không bị yếu đi khi những chậu cơm vơi, không bị nhạt đi sau những chậu nước chấm còn mặn chát! Tuổi trẻ mà, với tất cả những tiềm năng dồi dào của tuổi thanh niên đã phải huy động hết ra để chống trả những khó khăn, gian khổ trong cuộc sống hằng ngày của người học viên. Yêu người hay người yêu thì lại ở quá xa, ít nhất ai gần nhất cũng là 40 cây số (bởi vì những chàng trai Hà Nội là gần cũng cách xa trường 40 ki-lô-mét). Rồi những chàng trai quê xứ Thanh, xứ Nghệ… người thân của các bạn ấy còn ở xa hơn nữa. Trong số các học viên pháo binh, anh chàng Mai Nghĩa Nhân - bạn thân của tôi có yêu cô bé tên Mai ở cùng quê nhưng cô nàng lại học Đại học Nông nghiệp 3 tại cố đô Huế. Chẳng hiểu hai đứa giận dỗi nhau thế nào mà cô nàng Mai viết ra một bức thư đầy nước mắt, giận hờn. Lúc ấy, là người đứng giữa đảm nhận trách nhiệm “sứ giả hòa bình” tôi đã viết một bài thơ mang tựa đề “Bài thơ chưa kịp đặt tên” với mục đích hòa giải cho chàng và nàng. Trong bài thơ có một đoạn nói lên những ước vọng giản dị bình thường của những chàng trai mặc áo lính:

“Là tình yêu sao cứ phải yêu cầu?

Phải đòi hỏi ở người mình yêu dấu,

Hờn giận nhiều nhưng cũng đừng nên cáu!

Đừng trách hoài, trách mãi nữa nghe em!”.

Thư qua thư lại, tình thân giữa chúng tôi: hai chàng lính và một cô sinh viên đại học ở mãi trong thành phố Huế ngày một bền chặt, dẫu khoảng cách không gian là cả ngàn cây số. Sau khi ra trường bị mất thông tin không liên lạc; cho mãi đến năm 1989, tình cờ gặp thằng Hồng học cùng khóa ở Đại đội 32 (C32) công tác tại thị xã Kon Tum tôi mới biết chuyện tình duyên giữa thằng Nhân và cô nàng Mai không thành, chẳng hiểu vì sao nữa. Ôi những mối tình đầu của những chàng lính trẻ, được mấy phần trăm đi tới hôn nhân, hạnh phúc? Cuộc đời đã ngẫu nhiên tạo dựng cho họ gặp gỡ và yêu nhau rồi cũng ngẫu nhiên chia lìa đôi lứa.

*

Tháng 7 năm 1983, Khoá 23 đào tạo Sĩ quan chỉ huy Pháo binh của chúng tôi nhận lệnh đi thực tập tại các quân khu, quân đoàn phía Bắc kể từ Quân khu 4 trở ra. Trên các cương vị khác nhau: Đại đội phó, Trung đội trưởng chỉ huy, Trung đội trưởng hoả lực, Chủ nhiệm trinh sát thuộc các đơn vị pháo binh. Trước khi đi thực tập hai tháng, chúng tôi nhận được sự phân công về chức trách. Đoàn học viên chúng tôi đi Quân đoàn 2 về đơn vị pháo phản lực BM21 của Sư đoàn Bộ binh cơ giới 304 - Binh đoàn Hương Giang. Do đặc điểm đào tạo tại nhà trường lúc đó chỉ chuyên sâu vào các loại pháo rãnh xoắn còn pháo binh tên lửa do có ít nên chương trình học tập bị hạn chế chỉ giới hạn trên lý thuyết, việc thực hành trên pháo hỏa tiễn Ka-chiu-sa rất ít. Để bù lại việc đó, chúng tôi đành phải bỏ giấc ngủ trưa, buổi chiều tà và các ngày chủ nhật để luyện tập bù vào các lỗ hổng kiến thức. Cho đến ngày lên đường đi thực tập tại đơn vị, lượng kiến thức chuyên ngành đã tạm ổn, có thể đủ dùng trong thời gian thực tập.

*

Nói đến Trường Sĩ quan Pháo binh mà không nói đến các phong trào rèn luyện cả về chuyên môn và thể lực thì thật là cả một điều thiếu sót. Tôi không nhắc nhiều đến những chương trình rèn luyện đội ngũ. Tôi muốn nói đến một hình thức phong phú độc đáo của riêng học viên Trường Sĩ quan Pháo binh - hình thức “Chạy tiếp sức của Bộ đội Pháo binh”. Đó là một chương trình tổng hợp bao gồm tất cả các kỹ năng, kỹ xảo phải được nâng lên đến độ thành thục: Bắt đầu là chạy 3.000 mét của những tuyển thủ các đội, cờ được cầm trên tay rồi sau đó trao cho hai người được xỏ chân vào bao tải xốc tới tận nách và nhảy trong cự ly khoảng 100 mét. Rồi lại được trao cho hai vận động viên chạy bằng ba chân (một chân buộc chung vào với nhau), động tác này nếu không hiệp đồng chặt chẽ, người nọ giật ngã người kia mất. Khi xem tiết mục này thật cứ là bò ra mà cười, cười đau bụng, cười đến chảy cả nước mắt. Sau khi tới đích, cờ lại tiếp tục được trao cho một chiến sĩ trinh sát bộ binh vừa ngậm cờ vừa làm các động tác chiến thuật “tiềm nhập thấp” đột nhập vào tung thâm “quân địch”. Động tác này là một động tác vất vả, người chiến sĩ đảm nhiệm nhiệm vụ này phải nhanh nhẹn, khéo léo, trong một thời gian ngắn phải cơ động trên một địa hình toàn đá ong và cỏ sắc làm cứa nát chân tay, người xây xước, bầm tím. Sau khi người chiến sĩ đã hoàn thành nhiệm vụ, cờ được trao cho một chiến sĩ bộ binh tháo lắp súng AK47. Tháo lắp xong, xung phong chiếm lĩnh trận địa, trao cờ tiếp sức cho một chiến sĩ pháo binh sử dụng phương hướng bàn đo các góc. Chiến sĩ thông tin truyền đi phần tử rồi chiến sĩ kế toán thao tác bàn đạc tìm ra phần tử bắn rồi truyền tới trận địa pháo binh. Phần tử có rồi nhưng khi chấp hành khẩu lệnh bắn thì lại có tình huống: pháo hỏng khóa nòng! Buộc phải tháo khóa nòng pháo 76 ly hoặc pháo 85D44 lau chùi khóa nòng thật nhanh và lắp nó chính xác mặc dù nó rất nặng nề.

Pháo đã được sửa chữa xong, chấp hành xong khẩu lệnh bắn truyền về từ đài quan sát lại phải nhanh chóng thu pháo, rời trận địa ngay tức khắc. Cờ được trao cho người chiến sĩ báo tin chiến thắng chạy vòng quanh khu thao trường. Ba chàng lính pháo ngay lập tức phát triển đội hình tạo thành một chân đế vững chắc giữ cho chiếc cột là cây ống bương đứng thẳng, cao khoảng 5 mét để một người chiến sĩ nhanh chóng leo lên cắm cờ trên đỉnh cột. Bộ phận thi đấu của đơn vị nào hoàn thành tất cả các chương trình một cách hoàn hảo, nhanh chóng, chính xác thì sẽ giành giải Nhất. Khóa 23 đào tạo hệ dài hạn sĩ quan chỉ huy pháo binh của chúng tôi gồm có ba tiểu đoàn: 1 - 2 - 3; trong các kỳ hội thao trong ba đoàn tuyển thủ thì đoàn tuyển thủ của Tiểu đoàn 3 chúng tôi thường xuyên dẫn đầu với số điểm cao nhất. Trong đợt tham dự Triển lãm các thành tựu của Quân đội nhân dân Việt Nam tại Trung tâm triển lãm Vân Hồ (Hà Nội) vào cuối năm 1983, đoàn tuyển thủ của Tiểu đoàn 3, Khóa 23 học viên sĩ quan Pháo binh chúng tôi đã được hoan nghênh nhiệt liệt vì thành tích chạy tiếp sức như kể trên!

*

Do tính chất đặc thù là một binh chủng kỹ thuật được trang bị hệ thống súng, pháo, khí tài… nặng cồng kềnh; không thể chỉ dùng sức người và sức máy mà phải kết hợp con người với các phương tiện khoa học kỹ thuật thì mới có thể hành quân và chiến đấu được. Trong quá trình học tập, chúng tôi tùy theo thời điểm, sử dụng súng, pháo nào gắn với loại xe vận tải tương ứng để kéo pháo. Trong một lần tổ chức diễn tập dã ngoại, khi kéo pháo đi qua Trung tâm chỉnh hình Ba Vì, do va phải một ổ gà lớn trên đường, xe pháo bị rung mạnh, bật chốt khiến khẩu pháo bị bật văng một bên càng, càng còn lại vẫn gắn vào xe kéo pháo. Chiếc càng pháo bung ra gạt ngã hai người đi đường, may mà chúng tôi ngồi trên thùng xe kịp thời phát hiện và hô to cho lái xe dừng lại nên hai người đi đường chỉ bị xây xát nhẹ, thật hú vía!

Nhà trường của chúng tôi nằm trên một diện tích khá rộng, có hồ nước, có đồi thấp, có những khoảng đất trống rộng dùng làm thao trường cho việc luyện tập bộ môn Binh khí và Thao tác pháo binh. Nằm dưới chân đồi là kho vật chất của nhà trường rất nhiều cây nhãn cổ thụ tạo thành những rặng cây lớn, râm mát, đến mùa sai trĩu quả. Những cây ăn quả này do Phòng Hành chính tổng hợp nhà trường quản lý. Trưởng phòng Hành chính tổng hợp khi đó là Đại úy Vũ Trí Thức, người Hải Hưng, chúng tôi thường gọi ông là Thức “toác” vì ông có cái miệng rộng, giọng nói luôn oang oang vang xa, cách xa từ hàng trăm mét đã nghe thấy! Chúng tôi nhận xét về ông tính nết cũng thoáng xong cũng khá nghiêm khắc. Trong một buổi chiều, sau khi đi học về được tiểu đội phân công đi tưới rau, tôi đã cùng hai thằng học viên khác là Duân và Nhân trèo tuốt lên ngọn nhãn, nằm ngả mình trên chạc ba của cây vừa nhằn vỏ và hạt nhãn phun phì phì xuống đất thì giật mình nghe tiếng gọi của ông Thức: “Nào ba ông tướng! Xuống, xuống ngay!”. Thôi, rồi đành vui vẻ xuống theo ba “ông” vệ binh về nằm trong “comlét” - là vỏ chiếc thùng xe được dùng làm phòng “ở tạm” cho những kẻ vi phạm kỷ luật trong nhà trường - một đêm; sáng hôm sau chỉ huy đại đội đã được thông báo phải lên xin cho về, may mà không bị xử lý kỷ luật!… Đó thực sự là những kỷ niệm thật khó quên của cuộc đời người học viên sĩ quan, vui nhiều hơn buồn. Và không chỉ vậy, cũng có chuyện buồn nhiều hơn vui: Đó là vào dịp gần Tết Quý Hợi 1983, trời mưa phùn, gió rét; do tiểu đoàn không dự trữ đủ củi để dùng trong dịp tết nên ban chỉ huy tiểu đoàn lệnh cho các lớp học viên phải góp từ 300 tới 500 ki-lô-gam củi khô. Hôm đó đến lượt tiểu đội của tôi đi lấy củi. Chúng tôi vác dao ra hàng cây xà cừ ở gần cầu Rù, thuộc khu vực cổng phụ của nhà trường. Vừa leo lên chặt được hai cành rơi xuống thì bị đội tuần tra của vệ binh nhà trường bắt gặp, thu dao, “mời” về nghỉ ngơi trong “téc” một đêm nữa; sáng hôm sau phải bị phạt lao động cải tạo; lại còn bị tịch thu áo bay, dép tông do sử dụng trang phục sai quy định! Thật là đi kiếm củi cho đơn vị lại bị quy kết là phá hoại tài sản của công. Không chặt cành cây thì biết kiếm đâu ra cho đủ 50 ki-lô-gam củi giữa vùng đồi trọc như vậy!

*

Thời gian cứ trôi, khó khăn gian khổ ba năm rồi cũng qua đi; trừ một số ít người bị đào thải trong quá trình học tập và rèn luyện còn đại đa số học viên chúng tôi cũng đã trưởng thành nhanh chóng, chuẩn bị thành người sĩ quan chỉ huy phân đội pháo binh vốn được mệnh danh là binh chủng: “Chân đồng vai sắt, đánh giỏi, bắn trúng!”. Kỳ thi tốt nghiệp quốc gia đã tới, để có thể tốt nghiệp, chúng tôi phải trải qua ba môn thi: Công tác đảng, công tác chính trị, Chiến thuật Pháo binh và Chỉ huy bắn Pháo binh. Khỏi phải nói tới sự khổ công ôn luyện, luyện tập của chúng tôi để chuẩn bị bước vào kỳ thi. Kỳ thi quyết định cả ba năm học tập và rèn luyện tại Trường Sĩ quan Pháo binh - dấu ấn đầu tiên quan trọng của cuộc đời tôi. Với nỗ lực cố gắng của bản thân, tôi bước vào kỳ thi với một niềm tự tin lớn, vững vàng của một người nắm vững kiến thức. Môn Công tác đảng, công tác chính trị được thi ở trên giảng đường, tôi đã gắp phải câu hỏi: “Công tác đảng, công tác chính trị trong tổ chức hành quân, trú quân và tổ chức chiến đấu ở đơn vị đại đội pháo binh”. Tóm lại là phải quán triệt tư tưởng cho bộ đội chấp hành nghiêm kỷ luật, đoàn kết, phối hợp hiệp đồng chặt chẽ với nhau cũng như làm tốt công tác dân vận ở những nơi đơn vị tạm dừng trên đường hành quân, đóng quân… Kết quả trả lời đều được ba giáo viên gật gù và cho điểm Giỏi. Môn Chiến thuật Pháo binh thì gắp phải câu hỏi là: “Những công việc trong quá trình triển khai đài quan sát chỉ huy pháo binh ở vị trí tiền duyên trước giờ mở màn chiến dịch tiến công”. Những đề bài như thế này chúng tôi đã thuộc nằm lòng và tự tin trình bày đúng theo bài vở đã được học trong ba năm trên cương vị người học viên Sĩ quan chỉ huy phân đội pháo binh. Đến môn thi thứ ba là môn Chỉ huy bắn pháo binh, tôi gắp phải tình huống là: “Chỉ huy bắn phá hoại, tiêu diệt trận địa pháo binh của quân địch”. Trong tình huống này, tôi đã xuất sắc khi biết điều chỉnh thước tầm pháo khi áp dụng phương pháp chỉ huy bắn bằng đồng hồ giây. Tôi đã linh hoạt tính trừ bớt đi thời gian đo được từ khi nhìn thấy chớp lửa đầu nòng của pháo “đội” địch bắn ra đến khi tiếng động đến tai tôi nghe được để phán đoán cự ly. Trong tình huống này, tôi đã giảm thêm một phần nhỏ của thước tầm bắn do thời gian vang vọng của tiếng nổ đã bị tăng do bị địa hình đồi núi che chắn phía trước. Các giáo viên của tổ bắn pháo đã hỏi tôi tại sao lại giảm thước tầm, sau khi nghe tôi trả lời, họ đã ghi nhận và đánh giá cao quyết định này của tôi. Và thế là cả ba môn thi tốt nghiệp tôi đều đạt loại giỏi! Kết quả thi tốt khiến tôi không có gì vui hơn. Tôi khấp khởi mừng thầm là thế nào mình cũng được nhận bằng tốt nghiệp loại giỏi! Nhưng khi nhận bằng tốt nghiệp, tôi thực sự sốc: Bằng Khá! Hóa ra là nếu chỉ căn cứ vào kết quả học tập thì tôi được bằng giỏi nhưng vì trong thời gian học tập tại trường đã có hai lần vi phạm khuyết điểm vì đã “trẩy trộm nhãn” và “chặt cây lấy củi” như đã kể trên. Người sĩ quan chỉ huy pháo binh không chỉ học tập tốt mà cũng cần phải rèn luyện tốt nữa mới được công nhận là người sĩ quan chỉ huy giỏi! Nghe anh Chính trị viên Đoàn Phú giải thích lý do mà tai tôi ù đi vì không tin đó là sự thật!

Rồi thời gian cứ trôi; nỗi buồn không đạt được bằng tốt nghiệp loại giỏi do nguyên nhân kể trên rồi cũng qua đi; tôi nhận quyết định phong quân hàm trung úy do Đại tướng Hoàng Văn Thái - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng ký ngày 19 tháng 7 năm 1984. Sau đó, tôi nhận quyết định điều động của Bộ Quốc phòng về nhận công tác tại Bộ Tham mưu Quân đoàn 3 đang đứng chân trên địa bàn tỉnh Bắc Thái (nay là Thái Nguyên). Cuộc đời chàng học viên sĩ quan pháo binh trẻ là tôi với những cung bậc vui buồn đầy gian khó nhưng hào hùng đã khép lại như thế để rồi mở ra một chặng đường mới trên cương vị người chỉ huy phân đội pháo binh cấp chiến thuật tại đơn vị sẵn sàng chiến đấu nằm trong đội hình Quân đoàn 3 bộ đội chủ lực.

NHỮNG THƯỚC TẦM MÀU ĐỎ

Tôi không phải là một nhà văn, nhà thơ, cũng không phải là người nghệ sĩ. Tôi chỉ là một người lính như bao người khác. Nhưng tôi yêu thiết tha cuộc sống, con người và những vùng đất tôi đã đến, đã sống và đi qua. Trên những chặng đường chiến trận qua các miền đất nước, tình yêu ấy đã chắp cánh cho cây bút nhỏ lao nhanh trên những trang giấy mỏng ghi lại những hoạt động của người lính trong các đơn vị; những xúc cảm và nghĩ suy của riêng tôi trước những diễn biến của cuộc sống qua lăng kính người chiến sĩ pháo binh.

Thước tầm là đơn vị đo trong pháo binh để xác định tầm bắn cho khẩu đội pháo. Quyết định bắn tầm xa hay gần là do tính toán, quyết định của người chỉ huy pháo binh sử dụng tầm nào chính xác để tiêu diệt mục tiêu nhanh nhất. Trong giai đoạn 3 năm học tại Trường Sĩ quan Pháo binh (1981-1984), một thời gian không dài nhưng nó đặc biệt quan trọng với chúng tôi. Đây là thời gian chúng tôi được rèn luyện bản thân nghiêm khắc để từng bước trưởng thành. Chính những sự thay đổi quan trọng đó trong cuộc sống của người học viên sĩ quan pháo binh nên tôi gọi giai đoạn này là Những thước tầm màu đỏ. Đó là những cung bậc hào hùng của cuộc sống người lính trẻ. Những ghi chép này cũng là những nét chấm phá đích thực, cụ thể trong cuộc sống. Khả năng có hạn, điều kiện không thuận lợi cho ghi chép kịp thời; vì lẽ đó chắc bạn đọc sẽ phần nào hiểu và thông cảm cho hạn chế trong các bài viết của tôi. Tôi đã cố gắng nhiều hơn để ghi chép lại một cách trung thực mọi diễn biến với những cung bậc mang âm hưởng của chặng đường quân ngũ đầy sôi động ấy.

1. Ấn tượng Sơn Tây

Những năm đầu trong cuộc đời quân ngũ, tôi đã đặt chân đến mảnh đất Sơn Tây - mảnh đất “cửa ngõ Thủ đô”.

Từ Hà Nội theo quốc lộ 32 về phía tây chừng hơn 30 cây số… là xứ Đoài mây trắng. Kể ra với tôi, lần đầu đến đây, cái thị xã trung du này không có gì làm hấp dẫn cho lắm. Cái đầu tiên đập vào mắt chúng tôi là cột ăng ten vô tuyến truyền hình cao vút, in trên nền trời xanh, mây trắng; trên đỉnh cột ăng ten truyền phát sóng là lá quốc kỳ tung bay ngạo nghễ trong nắng gió Sơn Tây.

Thị xã cũng không giàu, nhà cửa phần nhiều cũ kỹ, một số ngôi nhà mới được xây dựng lại sau những năm tháng chiến tranh. Đường phố nhỏ hẹp nhưng rất râm mát vì nhiều cây xanh. Con người ở đây phần lớn là những người lao động. Một đặc điểm nổi bật của thị xã này là rất nhiều hàng quán bán đủ các loại hàng hóa. Dịch vụ thương nghiệp mọc lên khắp nơi. Đêm về đèn dầu, đèn điện lấp lánh khắp nơi. Chủ quán dù đàn ông hay đàn bà, già hay trẻ đều giống nhau một điều: Nụ cười xã giao lúc nào cũng thường trực trên môi! Tất nhiên, người bán hàng mà, phải luôn tươi cười chào đón khách thì mới bán được hàng!

Chúng tôi gọi đây là “Thị xã Xanh” bởi vì đường phố có rất nhiều cây xanh; nhưng điều quan trọng hơn cả là như người dân ở đây nói: “Đặc sản quê họ là bộ đội”: Xe đạp Hà Nội - Bộ đội Sơn Tây! Mà đúng là đặc sản thật! Mảnh đất Sơn Tây là nơi trung tâm đào tạo đội ngũ sĩ quan quân đội. Trên mảnh đất này, gần một chục trường sĩ quan. Hằng năm cung cấp cho quân đội hàng ngàn sĩ quan trẻ đủ các quân binh chủng. Hằng ngày, ngoài giờ làm việc, nhất là những ngày chủ nhật, trên khắp các ngả đường nhỏ bé của thị xã đông nghịt những chàng trai mặc áo xanh đeo quân hàm học viên.

Thị xã Sơn Tây nằm ven bờ sông Hồng, bên kia là đất Vĩnh Phú. Dọc hai bờ sông bãi mía bãi ngô xanh mượt bởi phù sa. Phía tây thị xã là dãy các cao điểm 32 - 40 nằm gối lên nhau. Sừng sững trên cao điểm 32 là cây cột điện cao thế khổng lồ choãi ba chân vững chãi uy nghiêm như một người lính đứng canh cho thị xã.

Trung tâm thị xã là khu vực thành Sơn Tây cổ kính nằm giữa một hồ nước rộng, cả khu thành rêu phong được che phủ bởi những cây cổ thụ và cỏ dại, huyền bí và uy nghiêm! Vẳng nghe trong đâu đó tiếng cồng và tiếng dạ vang của những chiến binh giữ thành thời Nguyễn. Âm hưởng của những trận quyết chiến giữ thành của các quan binh nhà Nguyễn hay trận chiến giữa những đội quân Cờ đen của Đề đốc Lưu Vĩnh Phúc với quân thực dân Pháp những năm cuối của thế kỷ XIX (1873-1883). Đâu đó trong không gian u tịch và trầm mặc, có lời ai điếu của bài “Ai Sơn thành” của Giá sơn Kiều Oánh Mậu - một danh sĩ xứ Đoài… Tất cả đã lùi vào dĩ vãng nhường chỗ cho một trang sử mới hào hùng. Sân vận động, nhà hát, ủy ban nhân dân đã mọc lên làm thay đổi bộ mặt thị xã. Đây đúng là một vùng đất chiến lược, thuận tiện cho việc xây dựng, củng cố một đội quân cách mạng chính quy, hùng mạnh. Xa xa là dãy núi Tam Đảo mờ trong sương tạo thành một vòng cung vững chắc và hiểm yếu. Nhìn về phía tây, sừng sững đỉnh Ba Vì mây trắng vờn quanh như chiếc khăn lụa quấn quanh cổ một người khổng lồ. Trên nền trời xanh, nhô lên đỉnh núi hiên ngang trước gió mưa của ngàn năm lịch sử. Những ngày tạnh ráo, khô hanh đứng ở thị xã Sơn Tây có thể nhìn thấy rõ những rừng cây trên núi. Mùa khô, vào ban ngày nhìn rõ những ngọn khói ngoằn ngoèo bốc lên nền trời; đêm đêm thấy rõ cả những tàn lửa tung lên đỏ rực... Ở đó dân đang đốt nương làm rẫy.

Dọc chân núi Ba Vì là những đồi cỏ xanh rờn. Nơi đây là xứ sở của “đàn bò mộng Cu Ba đủng đỉnh đi ngắm núi Ba Vì”. Cũng ở nơi đây có mặt nước hồ Suối Hai mênh mông xanh biếc. Nằm ven bờ hồ là cột ăng ten thu phát sóng của Đài phát thanh Đông Dương. Tiếng nói của nhân dân ba nước trên bán đảo mấy chục năm chưa bao giờ im tiếng súng được phát ra từ đây, ca ngợi những thành tựu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân mỗi nước. Cũng từ đây, hằng ngày vang lên những lời đanh thép lên án, vạch mặt kẻ thù. Cùng nhân loại tiến bộ đấu tranh bảo vệ hòa bình.

Những năm tháng cuối cùng của thế kỷ XX nóng bỏng, thị xã Sơn Tây đã và đang lớn lên cùng những người lính chúng tôi và sự phát triển của đất nước. Một ngày không xa, thị xã này sẽ trở thành một thành phố lính.

2. Trường Sĩ quan Pháo binh

Từ thị xã Sơn Tây nhằm hướng núi Ba Vì theo con đường 21A đi qua cầu Ái Mỗ bắc qua dòng Tích Giang khoảng 2 ki-lô-mét bạn đã đến thị trấn Sơn Lộc - ngã ba Tông - Viện quân y 105 - Bưu điện Sơn Lộc - Cứ đi thẳng khoảng 500 mét bạn sẽ thấy Trường Sĩ quan Pháo binh của chúng tôi nằm yên tĩnh bên con đường nhộn nhịp đối diện phía bên kia là Trường Cao đẳng Ngân hàng Sơn Tây. Nhưng đấy mới chỉ là bề ngoài, qua chiếc cổng xây uy nghiêm suốt ngày đêm có người đứng gác bạn sẽ thấy không khí ở đây không còn yên tĩnh nữa. Cái đầu tiên đập vào mắt bạn là ngôi nhà ba tầng cao lớn quét ve vàng nhạt là nơi làm việc của các phòng ban trong nhà trường. Trước cửa ngôi nhà là hàng hoa dạ hương bốn mùa xanh tốt, ngát hương thơm. Dưới tán lá hai hàng pháo đứng uy nghiêm vươn nòng thẳng tắp hiên ngang.

Đằng sau dãy nhà gác ba, một công trình hiện đại đang mọc lên. Ở đây tôi không thể nói hết cảm nghĩ của mình. Nếu ai đã từng đến thời những năm 80 thế kỷ trước thì biết.

Trong khi chờ sự xây dựng mới, các khóa học viên chúng tôi vẫn đang tiếp tục tiến hành học tập và rèn luyện ở những cơ sở cũ. Nằm bên bờ hồ Bạc, những dãy nhà của khu học viên nằm xếp hàng thẳng tắp dưới bóng hàng xà cừ xanh tươi. Phía tây trường là khu nhà xe pháo rộng lớn. Ở đây có đầy đủ các loại pháo to nhỏ lớn bé. Ngày ngày vang lên tiếng gầm của xe kéo pháo, tiếng hô khẩu lệnh, tiếng thao tác vũ khí, khí tài của đội ngũ học viên. Dãy sa bàn nằm trong thung lũng phía trước có tường chắn đạn. Phía sau tám lầu bắn nằm thành một vòng cung ôm lấy sa bàn. Ngay sát phía sau là hai lầu chỉ huy bắn pháo binh. Có một lầu xây dựng từ năm 1957 đã bỏ hoang rêu mốc, mái đã bị bay mất do bom giặc Mỹ. Mái lầu chỉ huy bắn đứng lênh khênh, cô độc trên sáu cột xi măng trông như một hình nhân. Cạnh đó, lầu bắn mới xây dựng vào năm 1978 vuông vắn, vững chắc, phục vụ luyện tập chỉ huy bắn hằng ngày.

Trung tâm nhà trường là sân vận động lớn với lễ đài mới được xây dựng, nơi đây đã vang lên những bước chân hùng mạnh của đội ngũ học viên diễu qua lễ đài. Đã chứng kiến những trận đấu bóng sôi nổi hào hứng, những lần thi chạy tiếp sức quyết liệt… Dọc theo con đường từ cổng trường trở vào bạn sẽ thấy một hội trường xinh xắn; đi qua chút nữa là căng tin nhà trường lúc nào cũng đông người với món bánh rán thơm lừng.

Trường Sĩ quan Pháo binh, nơi hội tụ của học viên từ mọi miền Tổ quốc; các đơn vị, quân khu, quân đoàn gửi về học tập. Dù hoàn cảnh còn nhiều khó khăn nhưng tất cả đều chung sức, chung lòng đoàn kết dưới đội ngũ; luyện rèn để làm chủ trang thiết bị, vũ khí hiện đại để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới. Nơi đây cũng đón tiếp những người con ưu tú của đất nước Triệu Voi, đất nước Chùa Tháp vừa thoát khỏi họa diệt chủng; những hạt nhân của lực lượng vũ trang non trẻ của đất nước bạn Campuchia. Tuy khác nhau màu da, tiếng nói nhưng tất cả đều đoàn kết một lòng học tập và rèn luyện làm chủ vũ khí, khí tài hiện đại để trở thành những sĩ quan pháo binh tương lai.

3. Sư đoàn Bộ binh cơ giới 304 - Binh đoàn Hương Giang

Theo kế hoạch huấn luyện đào tạo sĩ quan của Bộ Quốc phòng, mỗi khóa học các học viên sĩ quan chỉ huy Pháo binh đều có một thời gian đi thực tập ở đơn vị cơ sở để làm quen với đơn vị, rèn luyện tác phong chỉ huy, củng cố kiến thức kỹ chiến thuật và nâng cao kinh nghiệm tổ chức quản lý đơn vị... Với chúng tôi, những học viên sĩ quan Khóa 23 của Trường Sĩ quan Pháo binh cũng có thời gian ấy. Dưới đây, tôi xin phác dựng lại khoảng thời gian đáng nhớ ấy:

Sau kỳ nghỉ hè chúng tôi bước ngay vào học tập và chuẩn bị cho đợt đi thực tập ở đơn vị. Khoảng tháng 9 năm 1983, chúng tôi nhận được kế hoạch đi thực tập. Tôi cùng hai bạn Nguyễn Quang Vinh và Trịnh Đình Duân sẽ về thực tập tại tiểu đoàn pháo binh là đơn vị xe chiến đấu, hỏa tiễn BM21 của Quân đoàn 2. Riêng tôi được phân công về làm trung đội trưởng chỉ huy. Quả là chúng tôi khi nhận được quyết định ấy cũng hơi hoảng bởi vì với các loại pháo rãnh xoắn thông thường thì không sợ nhưng với loại xe chiến đấu tự hành hiện đại này thì cả trường cũng mới chỉ có một xe, nên thời gian học tập ít, học viên chúng tôi thiếu điều kiện tiếp xúc trực tiếp với xe pháo.

Với suy nghĩ: Trên giao nhiệm vụ thì nhận và sẵn sàng làm tốt để thử sức mình xem. Ý thức tự chủ, tự thách thức chính mình bắt đầu nổi lên trong tôi và thế là chúng tôi lao vào tìm hiểu, luyện tập để nhanh chóng làm chủ vũ khí, khí tài. Thời gian này, chúng tôi phải ôn lại từ đầu, hai buổi chiều ra pháo ôn luyện sau đó về nghiên cứu sách vở. Theo kế hoạch, ngày 30 tháng 9 năm 1983 chúng tôi bắt đầu lên đường đến đơn vị thực tập. Sáng hôm ấy trời xám xịt, sắp đổ mưa to. Đến bến xe Sơn Tây thì đông đặc người, toàn học viên đi thực tập. Thấy mấy người của đơn vị đang xếp hàng mua vé trước cửa xe, tôi cũng vào mua vé. Lúc này trong xe đã chật nêm người, trên nóc xe chồng chất ba lô. Tôi leo vội lên nóc buộc chiếc ba lô đựng quần áo chăn màn ở phía ngoài sau đó chen vào xe, chỉ còn đủ khoảng hở để chen chân.

Xe chạy khỏi bến thì trời đổ mưa như trút nước, ba lô trên nóc không gì che đậy, ướt sạch. Mưa kéo dài suốt từ Sơn Tây về Hà Nội. Xe lại chở đông người nên chạy chậm; về đến bến xe Kim Mã đã hơn chín giờ sáng. Chúng tôi phải ngồi ở quán nước chờ đến khoảng một giờ chiều mới tập trung đông đủ đoàn và phải kéo nhau về Bến Nứa để đi xe Mẹt (thuộc địa bàn tỉnh Lạng Sơn). Song đoàn trưởng đi trước không liên hệ được vé, chúng tôi phải ngủ tạm ở khách sạn Long Biên. Không báo được cơm trong khách sạn nên chúng tôi phải ra ngoài ăn. Tối hôm đó phải ngủ tại khách sạn, chúng tôi giở ba lô phơi quần áo ướt trong phòng và có thời cơ được đi chơi phố Hà Nội.

Tôi cùng bạn Mai Nghĩa Nhân đi ra phố Hàng Buồm gặp người quen của Nhân sau đó hai đứa lang thang khắp phố dưới trời mưa; nhìn và nhớ mãi hình ảnh đường tàu điện chạy quanh Bờ Hồ lóe ánh sáng xanh lét dưới mưa do ma sát giữa bánh xe và hệ thống đường ray. Sáng hôm sau báo thức xong phải tập trung ra khỏi khách sạn, ngồi chờ xe khách tuyến Long Biên - Mẹt. Hôm ấy, xe đi phố Mẹt chỉ có hai chuyến; chuyến sáng khởi hành lúc tám giờ sáng nhưng do quân số quá đông nên tôi phải nằm lại chờ đi chuyến chiều. Lại lang thang ở Hà Nội cho mãi đến chiều mới có xe đi Mẹt. Cũng như mọi lần, chuyến xe khách từ Long Biên đi phố Mẹt hôm ấy quả là quá đông người. Xe ì ạch chạy qua cây cầu Long Biên trong trời chiều tối sẫm, thấp nặng bởi những đám mây màu xám chì bao phủ khắp bầu trời. Vừa qua cầu Long Biên, vào qua phố Gia Lâm lại gặp mưa to. Thế là ba lô quân tư trang trên nóc xe lại ướt hết, thêm một lần nữa quần áo chăn màn lại ướt sũng. Mưa, mưa rất to do ảnh hưởng của cơn bão số 6 ập vào miền Bắc; xe chạy trong mưa, trời tối dần. Qua thị trấn Từ Sơn, trời ập tối mù mịt, không còn nhìn thấy gì cả. Xe vẫn đi xuyên đêm qua thị xã Bắc Giang bỗng nghe một phát súng nổ ven đường, mọi người trong xe hốt hoảng không biết chuyện gì xảy ra. Cả xe dừng lại, thì ra ven đường có vụ ẩu đả. Mọi người giải quyết xong việc, xe lại tiếp tục chạy trên quốc lộ 1. Đến ngầm Lường lúc ấy đã chín giờ ba mươi phút, trời tối đen như mực; được người của bộ phận tiền trạm dẫn vào Trung đoàn 68. Chúng tôi đi bộ dưới đêm khoảng 3 ki-lô-mét trên con đường lầy lội thì đến Nhà khách Sư đoàn 304. Lúc này bộ phận đi trước cũng vừa từ Mẹt ngược trở về, thì ra họ đã đi vượt quá vị trí đơn vị đóng quân, phải đi ngược trở lại. Đi ăn cơm tối xong về đến nhà khách lúc này đã mười một giờ đêm. Không đủ giường, chúng tôi rửa chân tay qua loa rồi trải chiếu xuống nền nhà dột ướt, lăn ra ngủ. Sáng ra thức dậy, nghỉ ngơi, đi ăn cơm và mười hai giờ trưa ngày 3 tháng 10 năm 1983 chúng tôi theo anh Trường về Tiểu đoàn 21 pháo hỏa tiễn phản lực. Đoạn đường từ nhà khách sư đoàn về đơn vị cũng tương đối xa, cộng với không biết đường nên đi mãi đến ba giờ chiều chúng tôi mới tới đơn vị. Lúc này toàn tiểu đoàn đang tập trung kiểm tra đội ngũ.

Đồng chí Thịnh - Phó Tiểu đoàn trưởng về Chính trị tiếp chúng tôi sau đó phân chúng tôi về các đại đội. Tôi cùng Duân - Vinh - Hùng về Đại đội 2. Đây là tiểu đoàn pháo hỏa tiễn trực thuộc Sư đoàn 304 là sư đoàn bộ binh cơ giới của Quân đoàn 2 - Một trong những quân đoàn chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam được thành lập trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ba anh em học viên sĩ quan chúng tôi tranh thủ gặp gỡ với đơn vị một lát, gặp gỡ xong thì đại đội lấy cơm chiều từ nhà ăn của tiểu đoàn về. Ăn xong, đơn vị sinh hoạt buổi tối, chúng tôi ra mắt, gặp gỡ chiến sĩ. Sáng hôm sau chúng tôi được nghỉ ngơi tắm giặt, phơi quần áo quân tư trang ướt do gặp mưa bão trong quá trình di chuyển về đơn vị.

Trung đội tôi về thực tập là Trung đội 3 chỉ huy. Vào lúc tôi về thực tập, trung đội trưởng đang nằm bệnh xá của quân đoàn. Trong trung đội, tôi tìm thấy có người đồng hương là anh Phạm Văn Tín quê ở An Lao, An Thanh, Tứ Lộc, Hải Hưng.

Về đơn vị thực tập, tôi được đồng chí đại đội trưởng giao toàn quyền chỉ huy trung đội đi đài chỉ huy. Cũng bởi do thiếu cán bộ nên tôi có cơ hội được thể hiện rất nhiều thao tác kỹ thuật trong công tác chỉ huy chiến đấu pháo binh.

Thời gian thực tập ở Đại đội 2, Tiểu đoàn 2 pháo binh, Sư đoàn 304, Quân đoàn 2 đã giúp cho tôi bổ sung nhận thức được nhiều điều cả về kinh nghiệm tổ chức chỉ huy lẫn củng cố kiến thức chỉ huy bắn Pháo binh trong thực tiễn chiến đấu tại các đơn vị. Hôm nay, hồi tưởng lại tôi không viết cụ thể lại nhiều, chi tiết những gì đã xảy ra trong thời gian thực tập chỉ huy tại đơn vị; chỉ tự lưu ý cho bản thân: Cán bộ nào, phong trào ấy! Người cán bộ là “chân dung” của đơn vị. Bức chân dung ấy có trong sáng, vững mạnh hay không sẽ góp phần quyết định sự phát triển của đơn vị. Cán bộ là nguồn gốc của mọi thắng lợi! Tự rèn luyện mình, tự phấn đấu nâng cao năng lực và tác phong chỉ huy của bản thân sẽ quyết định thắng lợi của đơn vị. Phải nỗ lực quyết tâm phấn đấu!

4. Cuộc diễn tập trên điểm cao Nam Múc

Trong thời gian thực hiện chương trình đào tạo năm thứ hai tại Trường Sĩ quan Pháo binh, các tiểu đoàn học viên chúng tôi có tổ chức diễn tập bắn đạn thật ở cấp trung đội.

Để cho cuộc diễn tập đạt kết quả tốt, đơn vị chúng tôi đã tiến hành nhiều công tác chuẩn bị. Bắt đầu là việc biên chế lực lượng, sắp xếp khí tài vật chất trang thiết bị. Trong đợt chuẩn bị diễn tập bắn đạn thật lần này, ở lớp ai cũng muốn làm trung đội trưởng chỉ huy và lên đài quan sát để tận mắt nhìn thấy viên đạn nổ. Sau thời gian họp bàn thống nhất giữa cán bộ đại đội và lớp đã thống nhất cử bạn Khánh là Trung đội trưởng chỉ huy. Còn tôi làm chiến sĩ kế toán pháo binh. Tuy nguyện vọng không đạt được nhưng được đi đài quan sát chỉ huy nên cũng rất khoái. Những học viên bị phân công phải ở dưới trận địa pháo và ở phân đội thông tin tha hồ kêu la, than vãn; song đã là lệnh của cấp trên rồi thì tất cả phải chấp hành tuyệt đối!

Rồi những ngày sau đó, chúng tôi lao vào ôn luyện chỉ huy bắn. Pháo chúng tôi sử dụng là loại Canon 76,2 ly thuộc loại pháo bắn trực tiếp nhỏ. Chính vì tính chất của cuộc diễn tập nên chúng tôi được cấp trên chỉ định sử dụng loại pháo này. Chính những khẩu pháo này trước đó sáu tháng chúng tôi cũng mang đi bắn trực tiếp ở núi Đồng Doi và khẩu đội do tôi làm số 1 đã không hoàn thành nhiệm vụ vì phán đoán sai cự ly thước tầm. Tuy rằng mới đang học năm thứ hai song chúng tôi rất háo hức được đi chỉ huy vì mục đích của cuộc diễn tập là: Chứng minh bằng thực tế quy tắc yếu lĩnh chỉ huy bắn pháo binh và nâng cao trình độ tổ chức, năng lực quản lý cho học viên.

Địa điểm chúng tôi diễn tập sẽ là Trường bắn quốc gia Hoà Lạc. Điều kiện địa hình tự nhiên và dân cư ở đây tương đối thuận lợi cho công tác tổ chức chiến đấu của bộ đội pháo binh và các phân đội binh chủng hợp thành khác. Khoá chúng tôi có ba tiểu đoàn học viên. Theo thứ tự chúng tôi sẽ bắn sau cùng trong khoá. Trong lúc chờ đợi, tin từ các tiểu đoàn bạn đi bắn trước càng làm cho chúng tôi náo nức. Rồi ngày đó đã đến…

Sáng 23-5-1983, chúng tôi bắt đầu vào tình huống, nhận lệnh cấp trên và triển khai công tác chuẩn bị, suốt ngày hôm đó trên những cương vị khác nhau của mình, tất cả chúng tôi đều miệt mài chuẩn bị vật chất, xử lý các tình huống chiến thuật. Cả ngày nhà trường rộn rã tiếng gầm của xe kéo pháo, tiếng hô khẩu lệnh, tiếng bước chân rầm rập của các học viên.

Tối 23-5-1983, chúng tôi vẫn đang trong tình huống ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Tất cả trên cương vị trung đội trưởng chỉ huy hoàn thiện văn kiện chỉ huy tác chiến theo chức trách. Sáng 4 tháng 5 năm 1983 các tổ trinh sát địa hình: Đài quan sát và trận địa bắn lên đường. Ba xe chỉ huy của ba trung đội trong toàn tiểu đoàn nối đuôi nhau bon bon trên quốc lộ 21A Sơn Tây - Xuân Mai hướng về khu vực trường bắn. Đến khu vực diễn tập, lúc này đứng trên các cương vị khác nhau bắt đầu vào tình huống thực sự. Vị trí đặt đài quan sát của chúng tôi là cao điểm 42. Ba tổ đài ở ba mặt của cao điểm, cùng hướng về một mục tiêu. Ba tổ đài lao vào đo đạc tính toán tọa độ đài. Cùng thời gian ấy ở phía nam sân bay Hoà Lạc, các tổ trinh sát lựa chọn trận địa bắn cũng tiến hành khẩn trương thiết lập vị trí trận địa pháo chiến đấu, chuẩn bị chiếm lĩnh trận địa.

Sau khi quyết định vị trí đài quan sát chỉ huy xong, lực lượng thông tin hữu tuyến bắt đầu triển khai đường dây thông tin liên lạc. Đây là bộ phận vất vả nhất của cuộc diễn tập vì phải trải dây trên nhiều địa hình phức tạp khác nhau rồi sau đó lại phải triển khai rải người coi sóc, bảo vệ dây trên cự ly khoảng sáu ki-lô-mét. Hơn nữa, các chiến sĩ làm nhiệm vụ đảm bảo thông tin liên lạc lại không được tận mắt nhìn thấy kết quả quan sát ở đài và việc thao tác ở trận địa bắn.

Triển khai chọn bài, phác họa công sự xong, tổ giáo viên chiến thuật bắt đầu giao nhiệm vụ chính thức cho các tổ đài.

Trước mặt chúng tôi, dưới chân đài quan sát chỉ huy là con đường quốc lộ phẳng lì. Kéo ra xa là hệ thống các điểm cao 17,5 - 23 - 28 - 32 - 40 và 50 cứ sàn sàn nằm gối lên nhau thật khó phân biệt; nhất là các vật chuẩn, dễ lẫn vào màu đất của các quả đồi trọc. Bên phải chúng tôi là cao điểm 110 núi Múc sừng sững. Cạnh nó có hai cao điểm 50 Nam núi Múc và cao điểm 50 Bắc núi Múc. Nếu đặt đài ở trên cao ấy quan sát sẽ dễ dàng hơn từ đó mà chỉ huy bắn nhất định sẽ chính xác hơn các vị trí khác.

Trinh sát thực địa đến mười giờ trưa xong chúng tôi lại hành quân về trường ăn uống nghỉ ngơi và đúng bốn giờ ba mươi phút chiều đội hình hành quân của chúng tôi bắt đầu chiếm lĩnh làm công sự ngụy trang. Sau khi tính toán thấy do cao điểm 42 nằm dưới đường bay của đạn pháo từ trận địa tới khu vực mục tiêu, không đảm bảo an toàn nên chỉ huy cuộc diễn tập quyết định vị trí đài quan sát chỉ huy tại cao điểm 50 Nam núi Múc.

Năm giờ ba mươi phút ngày 24-5-1983 tại chân cao điểm Nam núi Múc diễn ra hình ảnh hết sức sinh động hào hùng. Đỉnh cao điểm, lá cờ của sở chỉ huy tung bay, có giáo viên cầm loa chỉ huy. Dưới chân cao điểm các tổ đài đang tập hợp mang đầy đủ vũ khí trang bị chiến đấu chuẩn bị chiếm lĩnh đài quan sát. Sau khi lệnh chiếm lĩnh được phát ra, đội hình bắt đầu triển khai, bóng các chiến sĩ hòa vào màu cỏ cây luồn lách dưới lòng chiến hào. Sau 15 phút, tất cả các bộ phận đã vào vị trí chiến đấu đầy đủ, an toàn. Là kế toán, tôi được giao vai mang bàn đạc tác chiến pháo binh leo đồi quả là mệt, sau khi lên đến đài quan sát chỉ huy lại phải triển khai củng cố công sự ngụy trang ngay.

Tối hôm ấy, buổi học bắt đầu, từ sau những cao điểm đạn vạch đường đỏ lừ xuất hiện trên không trung, những ánh chớp của bộc phá loé sáng, các trận địa hoả lực địch bắt đầu hoạt động. Các trinh sát viên tíu tít hoạt động bắt các mục tiêu, đo đạc; tổ kế toán tính toán tìm ra toạ độ, phần tử bắn cho pháo. Đến chín giờ ba mươi phút tối, buổi học thực tế kết thúc. Lúc này anh nuôi khiêng lên đồi một nồi cháo lớn, ăn xong chúng tôi đi nghỉ. Đêm đầu tiên diễn tập, ngủ ngoài trời trên cao điểm, sương xuống mù mịt không còn nhìn thấy gì cả. Chúng tôi nằm ôm tròn lấy nhau trong công sự giữa đỉnh đồi, lấy ni lông phủ kín người cho khỏi ướt sương. Hơi ấm của lòng đất không làm cho chúng tôi bớt lạnh. Khói thuốc lá không thể bay lên và toả ra được vì sương xuống mỗi lúc một dày, tưởng vơ tay là có thể nắm được. Cái lạnh của đất trời cộng nỗi hồi hộp trong lòng làm chúng tôi trằn trọc thao thức. Thế là những câu chuyện về quê hương, gia đình, bè bạn, người yêu được đem ra ôn lại. Trong những giao thông hào tiếng đấm lưng nhau, tiếng cười rúc rích nổi lên. Đôi lúc có tiếng kêu thất thanh: Rắn, rắn nhưng chẳng ai muốn dậy cả.

Rồi cái mệt sau một ngày căng thẳng nó đã kéo chúng tôi vào giấc ngủ. Khoảng hai giờ sáng có người gọi bọn tôi dậy trực thay bộ phận thông tin để coi dây, giữ cho đường dây về trận địa luôn thông suốt. Bộ phận tổ đài chúng tôi phải bố trí người dọc đường dây để coi, riêng tôi nằm tại đài chính trực máy. Thế là lại mất ngủ. Một mình tôi nằm co như con tôm ôm chiếc máy hữu tuyến điện vào lòng cứ 15 phút lại quay máy một lần gọi về trận địa, giữ cho đường dây thông suốt. Cứ thế tôi chập chờn nửa thức nửa ngủ nhưng vẫn quay máy đều đặn. Từ đầu dây đằng kia chỉ đáp lại một giọng ngái ngủ của anh chàng nào đó. Xung quanh tiếng côn trùng rồi cũng im bặt.

Khoảng ba giờ ba mươi phút sáng, trong màn sương đêm đen đặc quánh, tôi quay máy liên tục không thấy ai ở đầu dây bên kia đáp lại; tôi quay liên tục rồi gào lên trong máy, vẫn im lặng. Đành phải báo cáo tình hình với đại đội trưởng. Ông cho người kiểm tra đường dây, té ra anh chàng trực máy ở trận địa đã ngủ quên, không trả lời chuông reo của máy điện thoại hữu tuyến.

Năm giờ mười lăm phút đất trời vẫn mù mịt trong sương, mảnh trăng cuối tháng đỏ sọc lơ lửng trên đầu chưa kịp lặn thì buổi diễn tập lại bắt đầu. Một quả bộc phá nổ bùng lên ở sườn đồi đánh thức các chiến sĩ dậy. Tình huống địch pháo kích vào trận địa, tất cả vào vị trí chiến đấu!

Sau khi kiểm tra việc sẵn sàng chiến đấu xong, giáo viên nhắc nhở một số điểm cần lưu ý rồi chúng tôi đi ăn cơm.

Hậu cần của tiểu đoàn đặt dưới chân cao điểm cạnh hồ nước trong khu nhà ở của trại tăng gia của Tổng đội 85. Tưởng gần nhưng thật xa. Trời tối không quen địa hình, chúng tôi từ cao điểm đi xuống quả vất vả, quần áo ướt sũng sương đêm rách toạc nhưng người thì nóng rực toát mồ hôi. Ăn cơm xong với cái bụng căng phồng chúng tôi lại lật đật trở về vị trí chiến đấu.

Vào trong chiến hào, không khí trở nên ngột ngạt, thông tin làm việc liên tục. Để an toàn cho khu vực trường bắn, lệnh cấm đường được phát ra, con đường bóng nhẫy sương đêm nằm im lìm dưới chân cao điểm không một bóng người, không một chiếc xe qua lại. Giữa đỉnh đồi lá cờ chỉ huy bay phần phật trong gió sớm, cạnh đó là khí tài quan sát của chỉ huy trường bắn và các phương tiện thông tin hoạt động liên tục, nhộn nhịp.

Sáng hôm ấy thời tiết không ủng hộ chúng tôi. Trời khu vực đài quan sát và trường bắn mù mịt sương; đến bảy giờ sáng sương tan thì trên bầu trời xám xịt những đám mây màu cánh vạc nặng trĩu nước không hứa hẹn điều gì tốt đẹp cả. Quả nhiên, trời đổ mưa ngay sau đó, quần áo ướt sũng, nhìn trời mà lòng chúng tôi se lại lo lắng. Mưa hơi ngớt, chúng tôi bước vào bắn ngay. Trung đội 1, Lớp 331 triển khai bắn bài đầu tiên.

Khi khẩu lệnh bắn từ đài chỉ huy được phát ra, truyền ngay về trận địa qua đường dây thông tin hữu tuyến thì lúc này anh em ở trận địa vẫn còn ăn cơm sáng, các pháo thủ chưa vào vị trí chiến đấu. Ở trận địa còn điện lên hỏi: Bắn thật hay giả? Đến lúc đài chỉ huy yêu cầu chấp hành lệnh bắn ngay thì trận địa mới vội vàng về vị trí chiến đấu. Khẩu lệnh bắn được truyền đi rồi mà tất cả đều hồi hộp, thấp thỏm. Biết đâu khi bắn ra viên đạn rơi trúng đài thì sao! Mặc dù biết rằng ở trận địa pháo đã được giới hạn cả về tầm hướng song vẫn cứ sợ như vậy đấy.

Khẩu lệnh từ trận địa truyền lên: “Trận địa bắt đầu bắn”. Tất cả đài quan sát như ngừng thở... Ngay sau khi tiếng đề pa đầu nòng vang lên là tiếng đạn rít u u trong không trung rồi ở phía mục tiêu bùng lên một bụm nhỏ khói bụi, mấy giây sau mới nghe tiếng nổ của trái phá. Sau phát đạn đầu tiên, tất cả đều thở phào nhẹ nhõm, không khí đài quan sát trở nên nhộn nhịp, các bộ phận tíu tít hoạt động. Sửa bắn và truyền khẩu lệnh cho trận địa. Bài bắn không lấy gì làm xuất sắc cho lắm nhưng để khích lệ và động viên tinh thần các lớp học viên, tổ giáo viên chiến thuật bình loại giỏi 9 điểm!

Kết quả bài bắn và thực tế thao trường đã khích lệ chúng tôi thêm phấn chấn để phấn đấu. Đang bắn thì xe của cố vấn quân sự Liên Xô và hiệu trưởng nhà trường đến kiểm tra. Trời mưa, hai ông khoác áo mưa đứng xem một lát và nói mấy lời với chỉ huy trường bắn rồi ra về. Khi tổ đài của trung đội tôi vào vị trí chỉ huy bắn thì trời lại đổ mưa rào. Cả trường bắn mù mịt trong mưa, khu vực mục tiêu không còn nhìn thấy gì cả. Chúng tôi đều hết sức lo lắng, không hiểu có hoàn thành nhiệm vụ hay không? Lệnh chỉ huy trường bắn cho tạm ngừng đợi trời ngớt mưa. Ngồi trong chiến hào, người, giấy tờ ướt sũng nước rét run lên, tác nghiệp bàn đạc bị nước mưa xoá nhoà hết kết quả. Thế rồi trời ngớt mưa, chúng tôi bắt đầu bắn. Lúc này tất cả mọi hoạt động nhộn nhịp, người không còn cảm thấy rét nữa. Mục tiêu chúng tôi bắn là đài quan sát của địch, hướng bắn tập rất thuận lợi cho chỉ huy bắn. Sau khi cung cấp phần tử bắn cho trung đội trưởng, hai kế toán chúng tôi nhấp nhổm hướng về phía mục tiêu. Quay ống nhòm về trận địa thấy mù mịt bụi bốc lên: Trận địa bắt đầu bắn! Rồi tiếng đề pa, tiếng đạn rít trong không trung, tiếng nổ của trái phá phía mục tiêu, tiếng báo cáo kết quả của quan sát đạn, khẩu lệnh sửa bắn tung ra, khắp tổ đài thành một không khí phấn chấn, sôi động. Trời mưa, kết quả quan sát không được rõ lắm nhưng chúng tôi đã hoàn thành tốt bài bắn. Kết quả bài bắn của chúng tôi đạt 9 điểm. Xung quanh ba tổ đài của ba đại đội liên tục thay phiên nhau bắn. Từ khu vực đài quan sát chúng tôi thấy những quả đạn đào xới tạo thành những hố đất lớn. Thấy cả những vạt sắn tung lên nát vụn do sức công phá của các quả đạn pháo. Do đây là khu vực trường bắn cấm trồng trọt nhưng nhân dân cứ tranh thủ vào trồng các cây lương thực nên bộ đội chúng tôi không phải chịu trách nhiệm về sự tàn phá của cuộc diễn tập bắn đạn thật đối với cây trồng của dân trong khu vực trường bắn.

Chúng tôi bắn xong, trường bắn tạm nghỉ, nuôi quân mang lên cho mỗi người một chiếc bánh mì kẹp thịt. Đói, kết quả bắn tốt, chúng tôi ăn rất ngon. Dưới chân cao điểm, lệnh thông đường! Từng đoàn người xe tấp nập kéo nhau qua dưới chân đài quan sát, còi xe rú lên inh ỏi. Không khí đài trở nên ồn ào tiếng cười nói. Ăn xong chúng tôi lại khoác máy đo xa, phương tiện khí tài xuống đồi, di chuyển đi ngang qua sườn núi Múc đến đài quan sát phát triển lên phía trước trên cao điểm 36 ở phía bắc của núi Múc.

Chúng tôi bước vào giai đoạn hai của cuộc diễn tập: Di chuyển đến đài phát triển và trận địa dự bị. Ở vị trí đài mới này vì góc giãn cách lớn nên chúng tôi sử dụng phương pháp chỉ huy bắn đồ giải bằng thước SB70 kết hợp cùng việc dùng đồng hồ giây bắn sửa theo độ lệch. Lúc này đã thay trung đội trưởng. Ở trận địa cử người lên và trên đài cử người xuống. Thằng Thắng ở trận địa được chuyển lên đài nên rất ấm ớ về địa hình. Sau này rút kinh nghiệm đợt diễn tập giá như lúc ấy trong chúng tôi, bộ phận vốn đang ở trong đài quan sát chỉ huy cử ra một học viên làm chỉ huy bắn chắc kết quả không kém như hôm đó. Vừa chiếm lĩnh đài xong, chúng tôi vào bắn ngay, kết quả đo đạc tọa độ đài chưa xong, giáo viên hủy kết quả và cung cấp ngay cho tổ đài chúng tôi tọa độ đài quan sát. Lần này chúng tôi chỉ huy bắn bằng đồng hồ giây.

Lúc trận địa bắt đầu bắn, gió rất lớn làm chúng tôi lo ngại về đường bay của quả đạn. Quả nhiên, phát đạn đầu tiên lệch phải 02.00 và xa 400 mét. Sửa xong Thắng cho bắn bốn phát trong 15 giây theo đúng yếu lĩnh song giáo viên cho tạm ngừng ngay vì phải sửa bắn và thử lại cho chính xác rồi mới tiếp tục. Nhưng không kịp nữa rồi. Lệnh bắn đã truyền xuống trận địa, pháo thủ đã giật cò, đạn đã đang bay, chỉ kịp tạm ngừng viên đạn thứ hai. Sửa xong chúng tôi tiếp tục bắn ba phát còn lại, cũng may các viên đạn đã “bao bọc được mục tiêu”. Kết quả bài bắn được tổ giáo viên chiến thuật cho đạt 5 điểm. Không hiểu sao tất cả các bài bắn sửa theo độ lệch của cả ba tổ đài đều chỉ đạt 5 điểm. Đấy là giáo viên còn chiếu cố nữa đấy. Suốt buổi hôm ấy, không khí trường bắn sao mà xáo động đến thế. Tiếng pháo nổ, tiếng đạn bay thành một không khí hào hùng. Khi bắn xong các bài tập, chúng tôi kết thúc diễn tập bằng tình huống do cấp trên phát ra: “Quân địch thiệt hại đang rút chạy ra khỏi Xuân Mai…”. Chúng tôi thu khí tài, trang thiết bị, kiểm tra vật chất và lên xe về trường; kết thúc đợt diễn tập.

Mấy ngày sau đó chúng tôi tiến hành bảo quản pháo, khí tài, trả vật chất và tổ chức sinh hoạt rút kinh nghiệm. Do kết quả diễn tập bắn đạn thật của Đại đội 33 của chúng tôi là khá nhất trong tiểu đoàn nên được chỉ huy tiểu đoàn thưởng một con lợn giống năm ki-lô-gam để nuôi, sau đó nó lớn, thịt để liên hoan đơn vị. Cuộc diễn tập bắn đạn thật trên điểm cao Nam núi Múc của các học viên năm thứ hai của chúng tôi đã diễn ra như vậy!

PHẦN HAI
TRUYỆN NGẮN

HƯƠNG

Là phóng viên thường trú của Báo Nhân Dân tại một tỉnh trung du Bắc Bộ nên tôi thường có dịp đi công tác ở các xã, huyện để viết tin bài. Lần này xuống huyện Thanh Lâm công tác, vừa mới bước chân vào cổng Ủy ban nhân dân huyện đã gặp Thành - Bí thư Huyện đoàn - anh bạn cũ. Thành nói ngay:

- Nhà báo có khác, chà... “đánh hơi” sớm thế. Mới nghe tin có giấy mời hôm qua, hôm nay đã có mặt rồi. Lần này thì tha hồ mà viết…

Tôi ngạc nhiên:

- Giấy mời gì vậy? Mình có biết gì đâu. Tình cờ xuống công tác đấy chứ.

- Thế cậu không biết thật à?

Chắc chưa nhận được giấy mời đó thôi. Chả là ngày mai Huyện ủy tổ chức cuộc họp báo cáo kinh nghiệm của các xã điển hình mà. Dự hội nghị lần này chắc ông sẽ nghe được, ghi được nhiều chuyện, nhiều nét mới trong phong cách làm ăn đấy.

“Chuyến đi gặp may rồi” - Tôi nghĩ thầm.

Tối hôm đó, mặc dù Thành cố giữ ngủ ở phòng với cậu ta. Tôi nói:

- Ông thông cảm, tôi ra Nhà khách ngủ không phải ngại ông điều gì cả mà là để tiếp xúc làm quen trước với đại biểu, có như thế may chăng mới ghi chép được chuyện gì chứ.

Biết giữ cũng chẳng được, Thành đành để tôi ra Nhà khách Huyện ủy nghỉ. Anh thư ký công đoàn đưa tôi vào căn phòng có hai chiếc giường cá nhân, chiếc bàn xinh xắn, ấm chén sạch bóng. Anh cười:

- Nhà báo ngủ ở đây nhé. Chốc nữa nếu đông khách thì sẽ bố trí thêm người ngủ với anh. Còn không, anh sẽ làm lính “phòng không” một đêm nhé.

- Cám ơn anh! “Phòng không” vốn là sở trường của tôi mà…

Sau chặng đi xe dài đường xấu, xóc kinh khủng, người rất mệt vả lại cũng muốn tranh thủ nghỉ ngơi lấy sức cho cuộc họp ngày mai. Cởi quần áo tôi đi nằm ngay. Vừa chợp mắt được một chút, chợt giật mình tỉnh giấc vì có tiếng anh thư ký công đoàn ngoài cửa:

- Nhà báo ơi! Sao ngủ sớm vậy, dậy đón khách này, thế là không phải làm lính phòng không nữa nhé - Trên khung cửa, dưới ánh đèn hiện ra một người đàn ông với chiếc nạng gỗ trên tay, trên ngực lấp lánh huy hiệu thương binh. Dáng đi của anh không được bình thường, lịch kịch, chắc anh phải lắp chân giả.

- Giới thiệu với anh Chiến, đây là anh Quang, thương binh hạng một trên bốn, Chủ nhiệm Hợp tác xã Quyết Thắng, đại biểu của hội nghị ngày mai. Còn đây là anh Chiến, phóng viên thường trú Báo Nhân Dân tại tỉnh nhà.

Chúng tôi bắt tay nhau thật chặt. Cầm tay Quang, tôi cảm thấy một sức mạnh vô hình được truyền sang tôi. Anh trạc ba lăm tuổi, vóc người cân đối. Trên khuôn mặt cương nghị nổi bật đôi mắt sáng thông minh, quyết đoán. Nhìn vào đôi mắt ấy thấy ngay sự tin cậy, quý mến. Bóc bao thuốc mời anh, tôi hỏi:

- Trước anh Quang ở đơn vị nào? Đã xuất ngũ lâu chưa?

- Tôi ở Binh đoàn Tây Nguyên, sau khi bị thương, đi điều trị rồi rời quân đội được ba năm rồi anh ạ.

- Anh bị thương ở mặt trận nào vậy? Rồi làm thế nào với đôi chân giả mà anh còn tham gia công tác ở địa phương được? Sao không nghỉ luôn cho khỏi ảnh hưởng đến sức khỏe?

Quang cười, hàm răng trắng làm rạng rỡ khuôn mặt:

- Tôi tham gia chiến đấu và bị thương. Chuyện thì dài lắm, nhưng có lẽ tất cả đều bắt đầu từ Hương, vợ tôi. Nhưng thôi, hôm nay cả hai chúng ta đều mệt, đi nghỉ lấy sức, tối mai nếu rảnh tôi sẽ kể anh nghe - Biết tôi vẫn tò mò, muốn biết ngay, Quang đập vào vai tôi, cười lớn:

- Bệnh nghề nghiệp của nhà báo có khác. Thôi ngủ đi ông, yên trí mà.

Biết không thay đổi được tình thế, tôi tắt đèn, đi ngủ.

Sáng hôm sau, tại hội trường Huyện ủy đã khai mạc hội nghị. Sau báo cáo tổng hợp của Phòng Nông nghiệp huyện, đồng chí Chủ tịch Đoàn điều khiển phiên họp đứng dậy:

- Xin mời đồng chí Nguyễn Minh Quang đại biểu Hợp tác xã Chiến Thắng phát biểu.

Quang rời ghế Chủ tịch Đoàn, cả hội trường nhìn theo dáng đi tuy nhanh nhẹn nhưng hơi cứng của anh. Thế rồi cả hội trường rộng lớn im phắc nghe anh nói về những khó khăn mà hợp tác xã của anh gặp phải. Những chủ trương biện pháp đổi mới, sáng tạo, kiên quyết, những cách làm ăn năng động, chính xác… Xung quanh tôi rất nhiều tiếng ngòi bút chạy trên giấy ghi vội những kinh nghiệm làm ăn có hiệu quả. Mải ghi chép, tôi không kịp quan sát thái độ của những người xung quanh. Chỉ biết khi anh dừng lời, cả hội trường đứng dậy hân hoan vỗ tay, cổ vũ chúc mừng cho những thắng lợi của cách làm ăn mới của hợp tác xã do Nguyễn Minh Quang làm chủ nhiệm.

Tối hôm ấy, bên ấm trà, khói thuốc lá bay tỏa trong căn phòng làm cho không khí giữa chúng tôi càng thêm thân mật, cởi mở. Thấy tôi nhấp nhổm, Quang đứng dậy thay ấm nước chè mới, mỉm cười:

- Có những cuộc đời chỉ bắt đầu từ một kỷ niệm, phải không anh? Câu chuyện đời mà tôi sắp kể ra đây cũng được bắt đầu từ một kỷ niệm của sáu năm về trước:

...Một buổi chiều mùa thu, hoàng hôn đang buông. Những tia nắng cuối cùng nháo nhác xô đẩy nhau trên những ngọn sóng lan nhẹ của dòng sông Đỏ phía đông bắc Thủ đô. Đoàn xe kéo pháo rú máy lao đi trên con đê rộng lớn, để lại phía sau một làn bụi mỏng nhuốm nắng chiều vàng úa rồi khuất dần phía xa sau những bụi tre làng đang sẫm bóng dưới chiều tà. Ngồi trên ca bin chiếc xe cuối cùng. Tôi mơ màng nhìn cảnh làng quê trù phú, những bãi mía, nương dâu xanh rờn ngoài ven đê rùng mình lay động bởi làn gió đông nam thổi dọc bờ đê. Bên trong đê, những ruộng lúa đang thì con gái xanh rờn, uốn lượn với nhau. Tôi mỉm cười nhớ lại mấy năm về trước, vào những chiều như thế này, anh thường cùng các bạn thả diều trên đê. Dang rộng chân tay nằm ngửa mặt nhìn cánh diều chao lượn trên không trung. Mặc cho tiếng sáo diều vi vu hòa cùng làn gió mơn man da thịt. Quê tôi cũng nằm ven một con sông như thế này, nổi tiếng là một vùng trù phú, đông đúc. Với những cô gái đẹp người, đẹp nết thoăn thoắt ẩn hiện trên những bãi dâu, hay với bàn tay mềm mại uyển chuyển bên khung dệt, làm ra những tấm lụa nổi tiếng trong nước và thế giới.

Bố mẹ mất sớm, anh ở với chú, ngày ngày chơi đùa với lũ trẻ con đông đúc nghịch ngợm. Hoàn cảnh gia đình ông chú cũng rất khó khăn; nhưng thương cháu, cô chú anh cũng tần tảo chắt chiu làm lụng nuôi dạy anh ăn học. Học hết lớp 10, sau kỳ thi đại học không thành, anh có giấy gọi đi làm nghĩa vụ quân sự. Sau một thời gian huấn luyện, do có thành tích xuất sắc anh được đơn vị cử đi học sĩ quan. Ra trường anh được cử về chỉ huy đơn vị pháo bảo vệ vùng đất phía đông bắc Thủ đô Hà Nội. Sáng ấy, đơn vị anh nhận được lệnh báo động di chuyển đến địa điểm mới. Vì phải giải quyết công việc, anh giao cho Phú, Phó đại đội trưởng chỉ huy đơn vị hành quân trước, còn anh, sau khi làm xong công việc, anh đi cùng xe với khẩu đội cuối cùng này đuổi theo đơn vị. Đang chạy, Quang bỗng thấy xe xóc mạnh, anh ngã chúi về phía trước, người chiến sĩ lái xe đã kịp thời phanh lại. Chưa trấn tĩnh anh đã nghe thấy tiếng kêu thất thanh của các chiến sĩ trên thùng xe:

- Đứt pháo! Đứt pháo rồi!...

Nhoài người ra cửa xe, Quang hốt hoảng nhìn khẩu trọng pháo cồng kềnh chợt như con ngựa bất kham vừa bứt dây cương, ầm ầm lao xuống dốc không gì ngăn cản. Đang lao, chợt bánh pháo va vào gốc cây ven đường, xoay nòng nằm chềnh ềnh giữa dốc bên thân cây đang rung lên bần bật. Sự việc xảy ra trong khoảnh khắc, chưa ai kịp làm gì. Cùng các chiến sĩ nhảy xuống xe. Quang vỡ lẽ: Do va phải hố khá sâu và rộng, chiếc xe rung mạnh làm bật tung chiếc móc hãm chốt hành quân, giải phóng khẩu pháo lao đi.

Lau mồ hôi, Quang ra lệnh cho chiến sĩ thông tin báo cáo tình hình về đội hình đơn vị đang hành quân phía trước, và đề nghị để khẩu đội tự giải quyết, không làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ chung của cả đơn vị. Xách cuốc xẻng, xà beng lao về phía khẩu pháo. Té ra là sau khi va phải gốc cây, khẩu pháo xoay ngang sa xuống hố đất ven đường khá sâu. Phải san hố tạo thành đường cho mắc pháo vào xe kéo lên. Trời dần tối, các chiến sĩ mình đẫm mồ hôi, thấm mệt sau một ngày hành quân, tạm dừng tay nghỉ lấy sức. Kiểm tra, Quang phát hiện ra dụng cụ chiếu sáng của khẩu đội đều gửi đi xe trước, trời sập tối nhanh chóng, mấy chiến sĩ lo lắng:

- Trời tối thế này, không có đèn thì đào làm sao được bây giờ. Đến phải ngủ lại đây đêm nay mất thôi.

Cho anh em nghỉ tay, Quang vào xóm mượn đèn. Trời nhập nhoạng tối, vào đến đầu xóm, một cô gái đang rửa chân trên chiếc cầu ao ven đường. Dưới ánh đèn dầu, đôi bắp chân tròn trịa trắng ngần loáng nước.

- Chào chị - Quang lên tiếng.

Giật mình, cô gái quay lại, đôi mắt lung linh ngỡ ngàng:

- Anh…

- Tôi là Quang, bộ đội, ban chiều đơn vị chúng tôi đi qua đây, chẳng may xe chúng tôi trục trặc, muốn vào nhờ bà con giúp đỡ, cho anh em tôi mượn cây đèn soi đường để kéo pháo lên...

- Anh vào trong nhà em uống nước đã.

Theo cô gái vào nhà, chủ nhà là một bác nông dân trạc sáu mươi tuổi còn khỏe mạnh, đang ngồi nghe đài trên chiếc phản giữa nhà. Nghe tiếng nói ngoài cổng, bác quay ra:

- Gì thế Hương con?

- Cháu chào bác ạ.

- Chào chú.

- Thưa bác, khi chiều anh em chúng cháu hành quân qua đây, chẳng may xe pháo bị trục trặc. Cháu vào muốn nhờ gia đình cho mượn chiếc đèn soi cho anh em đào đất mở đường kéo pháo lên.

- Thế hả, thì uống với tôi chén nước đã rồi em nó lấy đèn cho.

- Cám ơn bác, cháu phải ra kẻo anh em họ đợi, hẹn bữa nào rảnh cháu đến thăm bác sau vậy.

- Bộ đội có khác, thôi thế chú đi kẻo anh em mong.

Có đèn, công việc tiến hành nhanh chóng. Pháo đã được kéo lên mặt đê; trả đèn cho bác nông dân, khẩu đội lại tiếp tục hành quân trong đêm…

Quang chợt ngừng lời, cặp mắt sáng của anh nhìn tôi cười:

- Chuyện còn dài lắm, có lẽ anh em mình đi nghỉ kẻo mệt, ngày mai còn làm việc tiếp.

- Không! Tôi làm việc khuya quen rồi, mà cái cốt lõi của câu chuyện anh đã kể đâu?

- Vâng! Thời gian sau, do đơn vị tôi đóng quân ở gần đó nên tôi có điều kiện đến thăm gia đình Hương vài lần. Được biết cô chỉ còn bố, mẹ cô đã bị bom Mỹ giết hại; cô hiện đang học năm thứ hai Đại học Sư phạm. Chuyện sẽ chẳng đi đến đâu nếu như một tháng sau đó tôi không được cử đến trường của Hương làm giáo viên quân sự giúp nhà trường trong thời gian huấn luyện quân sự đầu năm học.

Vào một đêm cuối tháng không trăng sao, lớp của Hương theo kế hoạch huấn luyện quân sự tiến hành buổi hành quân dã ngoại ban đêm. Đoạn đường không dài lắm nhưng phải đi qua mấy quả đồi khá cao và rậm rạp. Ngoài tôi ra còn có đồng chí giáo viên chủ nhiệm lớp đi cùng. Hôm đó vào khoảng chín giờ tối, đến vị trí tạm dừng để nghỉ ngắn; kiểm tra quân số thấy thiếu một người: Hương. Đồng chí chủ nhiệm lớp cử người quay lại phía sau tìm gọi nhưng không thấy. Mấy cô gái trẻ không kìm được nỗi lo, khóc ầm lên. Tôi vừa lúng túng vừa lo lắng không hiểu sự việc thế nào. Trời đã về khuya, tôi đành bảo đồng chí giáo viên đưa lớp về trước, nghỉ lấy sức ngày mai còn lên lớp. Còn tôi quay lại để tìm Hương. Mấy người bạn cùng lớp cứ đòi cùng tôi đi tìm, họ không có đèn nên tôi quyết định một mình đi. Trời đêm tối đen, quả đồi rậm rạp chỉ có con đường mòn vắt ngang qua đỉnh, đi ngược lại con đường vừa bấm đèn vừa gọi. Không gian vẫn im lặng như tờ, những con côn trùng rền rĩ ban tối bây giờ đã im bặt chìm sâu vào màn đêm mênh mông đen đặc, huyền bí. Chỉ có tiếng chân con gì sột soạt trong lá khô. Đi khoảng 2 ki-lô-mét đến vạt đồi cỏ tranh thấy một lối cỏ nằm rạp xuống rẽ sang bên: Hương đi lạc vào đây chăng?

Theo dấu cỏ, đi khoảng dăm mét bấm đèn thấy mất dấu chỉ thấy một đám cỏ tranh gãy gập xuống. Tôi ngồi xuống nghe ngóng, nghe như có tiếng con gái khóc thút thít rồi im lặng. Tôi bấm đèn gọi to:

- Hương ơi! Hương!

Tiếng con gái thảng thốt mừng rỡ:

- Ai đấy, cứu em với!

- Trời ơi! Sao Hương lại rơi xuống đây, có làm sao không em?

- Ôi anh Quang! Lúc tối đi sau cùng đoàn, mải đuổi theo con đom đóm em bị sa xuống đây, chân em bị trẹo tý chút không lên được.

Chiếc hố sâu hút, ngập nước do đoàn địa chất đào kiểm tra mẫu đất không lấp đi để lâu ngày cỏ tranh phủ kín miệng. Phải vất vả lắm tôi mới kéo Hương lên khỏi hố. Áo quần cô ướt sũng dính chặt vào người làm nổi bật thân hình tròn lẳn, cân đối. Tôi đưa đèn:

- Anh ra ngoài này chút, em vắt khô quần áo đi kẻo ngâm nước lâu cảm lạnh mất.

Nếu trời sáng chắc tôi đã thấy khuôn mặt xinh đẹp của Hương đỏ bừng lên xấu hổ. Mấy phút sau, tiếng Hương:

- Anh Quang ơi! Về đi anh.

- Hương đi trước, anh soi đèn cho.

- Không! Anh đi trước để em soi cho.

Tôi cười:

- Khéo lại rơi xuống hố nữa nhé, lần này thì mặc kệ!

Đi trước, mặc dù tôi đã đi chậm nhưng Hương vẫn không theo kịp, ánh đèn khua lập bập. Tôi quay lại:

- Chết rồi! Đưa anh xem chân đau thế nào nào, mà cứ giấu - Dưới ánh đèn, cổ chân Hương bị trẹo sưng vù.

- Chết thật! Chân thế này thì đi làm sao được, sao không nói? Bây giờ em dựa vào anh mà đi kẻo ngã.

Ngại ngần, Hương đưa bàn tay bám vào vai tôi. Người tôi nóng bừng lên một cảm giác ngây ngất lan khắp cơ thể. Chúng tôi ngại ngùng đi bên nhau dưới màn đêm đen thẫm. Vài ngôi sao đêm lấp lánh ẩn hiện như chế giễu. Chợt mây đen kéo đến và cơn mưa lại bất ngờ trút xuống. Cả hai người chúng tôi đều không mang áo mưa. Tôi đưa vội Hương tới một gốc cây to trú tạm. Áo quần cả hai người ướt sũng, riêng Hương ngâm nước lạnh lâu từ tối, cái chân đau sưng vù lên nhức nhối, người cô run lên trong cơn sốt. Tôi ngồi xích lại cởi chiếc áo ngoài che cho Hương. Hơi thở nóng rực của cô phả vào cổ cũng làm tôi run lên. Lần đầu tiên ngồi gần một người con gái làm tôi cứ thoắt nóng bừng lên rồi lại lạnh toát, cử chỉ lóng ngóng.

Tiếng Hương run run:

- Anh Quang đừng giận em nhé, chỉ tại em…

- Đừng nói thế Hương!

Mưa đã tạnh, tôi giục:

- Bây giờ Hương để anh cõng đi thì mới về nhanh được. Chân em đau, lại sốt nữa không đi được đâu - Hương quay mặt đi, xấu hổ, cảm động, hai giọt nước mắt lăn nhanh trên gò má. Tay quệt vội, cô nói giọng cảm động:

- Không! Anh Quang, em còn đi được mà.

Đỡ Hương đứng dậy, bàn tay cô bám vào tôi tin cậy. Không còn ngại ngùng nữa, tôi quàng tay đỡ lấy lưng Hương, dìu cô đi. Về đến gần trường, gặp các bạn của Hương mang áo đi mưa và đèn đi đón. Thoáng thấy ánh đèn, Hương chợt nhích người ra xa.

- Trời ơi! Con quỷ, sao thế này?

Mấy cặp mắt nhìn tôi dò hỏi, tôi đỏ mặt quay đi.

Mấy ngày sau, Hương lên cơn sốt không đi học được các môn trong đợt học quân sự. Sự vắng mặt của Hương làm cho tôi thấy trống vắng, nôn nao. Mấy cô bạn của Hương xúm vào trêu thầy giáo. Tôi chỉ đỏ mặt cười không nói. Tình yêu đến với chúng tôi dịu dàng, sâu lắng mà cháy bỏng yêu thương. Chỉ còn hơn một năm nữa Hương ra trường. Chúng tôi ấp ủ bao hy vọng dự định về tương lai. Tôi nói kỳ nghỉ hè năm ấy của Hương, tôi sẽ xin đơn vị nghỉ phép đưa Hương về quê thăm lại xóm làng, thăm phần mộ cha mẹ và người chú mà tôi vẫn coi như cha. Nhưng dự định của chúng tôi không thực hiện được. Tháng ấy, mặt trận phía Bắc lại nóng bỏng. Đơn vị pháo của tôi được lệnh lên tăng cường cho biên giới. Bao công việc phải làm trước khi đi chiến đấu. Tối hôm chuẩn bị lên đường tôi mới đến thăm Hương. Biết tin tôi báo từ trước là sắp phải xa cô, Hương rất buồn nhưng cô cố gượng vui để tôi đỡ buồn.

Sân trường đại học, đêm cuối tháng không trăng, chỉ có những ngôi sao lấp lánh cuối trời ẩn hiện. Gió mang theo hương thơm ngát của hoa dạ hương làm tung bay mái tóc, vuốt ve đùa giỡn thân hình hai người. Chúng tôi ngồi bên nhau dưới gốc cây dạ hương già. Nép người vào tôi, Hương áp chặt bộ ngực thanh tân căng đầy sức sống vào lồng ngực rộng lớn của người yêu đầy tin cậy. Đôi môi ấm gặp nhau trong bóng tối và không muốn rời xa. Có tiếng một chú chuột đi ăn đêm chạy gần làm xô những chiếc lá phát ra tiếng động bất ngờ. Giật mình nàng ép vào tôi, đưa đôi tay mềm mại nàng sửa lại chiếc cúc áo trên ngực tôi, vuốt ve mái tóc tôi. Tôi nghe rõ tiếng đập rộn rã của trái tim người thiếu nữ. Một sức mạnh vô hình kéo chúng tôi xuống. Không gian như ngưng lại, chỉ còn nghe rõ hơi thở của hai người hòa làm một, gấp gáp yêu thương!...

*

Đài quan sát tiền tiêu chỉ huy pháo binh đang bị tiến công. Tiếng kèn đồng rúc lên, những cái đầu trọc lại hùng hổ xung phong. Đang bắn, chợt thấy khẩu trung liên bên phải ngừng bặt. Đảo mắt thấy dày đặc bóng địch sườn đồi phía ấy. Tôi đứng bật dậy quét một băng AK dài vào đám quân giặc, bồi tiếp hai trái lựu đạn rồi lao sang. Tuấn - xạ thủ trung liên ngồi dựa vào thành hào. Cánh tay phải thõng xuống máu từ vai trào ra ướt đẫm. Thấy tôi, Tuấn mấp máy môi: “Anh Quang…”, và chỉ tay về phía trước. Đỡ Tuấn ngồi dịch sang phía bên tôi, chỉ kịp quét hai loạt đạn. Chợt nghe tiếng rít xoèn xoẹt. Tôi chỉ kịp buông khẩu trung liên nhào sang, lấy thân mình che cho Tuấn rồi không biết gì nữa.

Viện quân y một buổi sáng mùa hè. Người bác sĩ đứng trầm ngâm bên giường bệnh. Trên giường, tôi bị thương băng bó đầy người, cái chân trái bị đạn giập nát không thể cứu được buộc phải cắt. Tôi vẫn trong trạng thái hôn mê đã hơn hai ngày. Có tiếng động ngoài cửa, người y tá mang thuốc đến. Có tiếng rên khẽ và tôi từ từ hé cặp mắt ra.

- Tỉnh rồi! - Người y tá kêu khẽ.

Nghe tiếng kêu, tôi mở mắt nhìn căn phòng, toàn một màu trắng toát, một linh cảm khiến người tôi lạnh toát. Tôi thều thào:

- Đỡ tôi ngồi dậy chút - Người y tá đỡ tôi ngồi dậy. Khúc chân cụt đập thẳng vào mắt, tôi thét lên một tiếng rồi ngất đi.

Nửa năm sau đó tôi ra viện với đôi nạng gỗ trên tay và thân hình đầy vết sẹo. Tôi về một trại an dưỡng ở một tỉnh trung du Bắc Bộ; từ đó, tôi trở thành một Quang khác hẳn. Nỗi bi quan, mặc cảm với thân hình của mình khiến tôi trở thành một người trầm lặng mà hay nổi nóng bất ngờ với bất cứ ai. Ra trận, không kịp viết một lá thư về thăm chú, thăm Hương, rồi bị thương. Với thân hình tàn tật thế này thì gặp lại người thân làm gì? Chỉ thêm phiền thêm khổ, cuộc đời coi như đã chấm hết và tôi lao vào nó với những cơn say triền miên.

Tại quán nước trước trại an dưỡng một buổi chiều. Tôi đang ngồi gật gù trên chiếc bàn nhỏ góc phòng. Xung quanh ngổn ngang chai cốc. Tay quệt mép, đưa cặp mắt đỏ ngầu về phía người chủ quán:

- Này! Chủ quán, cho một chai nữa ra đây!

- Thôi, anh Quang đừng uống nữa, để khi khác kẻo say rồi đó.

Quang xô bàn, đứng phắt dậy, chỉ thẳng chiếc nạng vào mặt người chủ quán, gầm lên:

- A! Mày bảo ông say hả? Sợ ông quỵt tiền chứ gì. Thằng Quang này chưa thèm quỵt đứa nào bao giờ. Đây này! - Đập xấp tiền xuống bàn, với chiếc áo vắt vai, tôi lục cục ra khỏi quán.

Người chủ quán nhìn chiếc bàn đổ nghiêng, chai lọ vỡ tung tóc, cầm xấp tiền chạy theo:

- Anh Quang!...

Tôi quay phắt lại:

- Còn lằng nhằng nữa hở? Ông thì đập cho vỡ sọ bây giờ! - Chân loạng choạng, vừa đi tôi vừa lè nhè một bài hát xuyên tạc.

Giờ tan học, một tốp học sinh đi học về xúm lại:

- Ê chúng mày ơi! Chú thương binh say rượu này - Cả bọn vây quanh cười đùa, chỉ trỏ.

Tôi khua cây nạng gỗ:

- Chúng mày bảo ông say à…

Lũ học sinh toé ra chạy tán loạn, Tôi khập khễnh đuổi theo lũ trẻ. Trong cơn say không làm chủ được mình, đang chạy tôi vấp ngã nhào đầu đập mạnh vào gốc cây ven đường, ngất đi. Phía sau tôi, một cô giáo trẻ thấy người thương binh đuổi theo lũ trẻ ngã nhào, cô chạy lại định đỡ tôi dậy.

- Trời ơi! Anh Quang!

*

Đang kể, Quang dừng lại, đôi mắt sáng của anh vụt sẫm lại nhìn vào một khoảng không vô vọng xa xăm. Tâm trí anh như lùi về dĩ vãng. Tôi im lặng, để cho anh sống lại với kỷ niệm của mình.

Rít mạnh điếu thuốc, vung tay ném qua cửa sổ, tàn lửa tung lên rồi chìm sâu vào màn đêm đen thẫm, Quang kể tiếp:

- Như thế đấy anh Chiến ạ, tôi đã chạy trốn quá khứ, chạy trốn Hương, trốn chạy cuộc đời vào bên trong những cơn say mà không được. Hương của tôi đã đến, bất ngờ mà vững chắc, dịu dàng mà cháy bỏng yêu thương...

Sau khi chia tay với tôi, Hương nằm trong trạng thái khắc khoải chờ mong. Càng mong càng bặt vô âm tín. Thế rồi Hương ra trường, được phân công về dạy ở trường gần trại an dưỡng của tôi. Một sự tình cờ thôi anh ạ. Tưởng tôi đã chết, Hương thắp hương, khóc thầm cho mối tình của mình. Đã bao người tìm đến với cô, nhưng cô đều lảng tránh chối từ. Hẹn với lòng mình sẽ để tang cho hết ba năm. Thế rồi chúng tôi gặp nhau buổi chiều hôm đó, trong hoàn cảnh mà tôi đã kể cho anh nghe. Phải nói rằng sau buổi gặp hôm ấy tôi lại càng xa lánh, trốn chạy Hương hơn.

Sau đó Hương đến trại xin được đưa tôi về sống với em. Được sự đồng ý của tổ chức, chúng tôi cưới nhau sau đó. Chính quyền địa phương giúp đỡ cấp đất và giúp chúng tôi dựng căn nhà tranh cạnh trường của Hương. Thời gian qua đi, có Hương, tôi đã lấy lại được niềm tin của cuộc đời. Tôi lao vào làm vườn, chăn nuôi, xây dựng mô hình kinh tế VAC hộ gia đình anh ạ. Kết quả thật khả quan, nhiều nơi đến học kinh nghiệm. Hợp tác xã, đảng ủy đến mời tôi tham gia công tác địa phương. Tôi cũng ngại định từ chối nhưng các anh trong đảng ủy, ban quản trị hợp tác xã động viên, lại được Hương khuyến khích, tôi dần dần tham gia công tác. Khó khăn chồng chất nhưng chúng tôi đã vượt qua như tôi đã báo cáo trước hội nghị hôm qua đấy.

- Thế còn cuộc sống riêng? - Tôi hỏi.

- Hương của tôi hiện đang là hiệu trưởng của trường, năm nào cô ấy cũng được bầu là giáo viên tiên tiến, chiến sĩ thi đua. Chúng tôi đã có với nhau một cháu trai ba tuổi, cháu rất ngoan kháu khỉnh. Đấy! Câu chuyện đời của tôi như vậy anh ạ. Mời anh hôm nào đến thăm gia đình tôi, thăm cháu Quang Hưng và Hương của tôi. Anh đến nhé!

Nắm tay anh thật chặt. Nhìn vào đôi mắt anh, đôi mắt luôn cháy sáng một niềm tin. Đôi mắt in hình rõ một người con gái trong đáy mắt. Tôi nói với anh: Nhất định tôi sẽ đến thăm anh chị và cháu! Nhất định!

NGÀY MAI CỦA HÔM QUA

Chuyến tàu Thống Nhất SE4 từ Thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội vào ga lúc hai giờ chiều. Sân ga vốn đã chật hẹp lại càng chật chội hơn bởi tấp nập người đi, kẻ đón, người khuân vác hành lý. Tàu dừng bánh, Thắng khoác ba lô bước xuống tàu, đưa mắt nhìn quanh, không có ai thân thích quen biết cả. Anh khoác ba lô đi ra chiếc máy nước công cộng trên sân ga, rửa mặt mũi chân tay, định bụng sẽ đến nhà chú em họ ở phố Khâm Thiên nghỉ lại ở đó một đêm rồi sáng mai ra bến Long Biên lấy vé về quê. Nghĩ vậy, anh lững thững khoác ba lô đi xuôi trên vỉa hè đường Nam Bộ, vừa đi vừa ngắm cảnh xung quanh.

Hà Nội dạo này thay đổi nhanh quá, nhiều công trình công cộng cao to, đẹp đẽ đã và đang mọc lên nhanh chóng. Hàng phượng vĩ mới trồng năm nào nay đã lên xanh tốt, xoè tán rộng che mát con đường. Người Hà Nội vẫn như xưa, thanh lịch và duyên dáng. Lòng đường người xe cuồn cuộn chảy, ô tô, xe máy, xe đạp đan nhau như mắc cửi.

Vừa đi vừa miên man suy nghĩ anh bỗng giật mình khi nghe tiếng gọi đột ngột:

- Anh Thắng! - Và tiếng xe phanh kít, quay lại Thắng ngỡ ngàng nhìn cô gái vừa xuống chiếc xe đạp nữ, mặt đỏ bừng vì quá bất ngờ.

- Nga! - Anh buột thốt lên.

Dưới vành nón trắng, khuôn mặt thiếu nữ thanh tú trắng hồng với đôi mắt huyền long lanh nhìn anh không chớp, thoáng bối rối vì cuộc gặp gỡ bất ngờ. Trời, đôi mắt! Mấy năm trời rồi xa cách anh đã cố tình quên đi mà ở đâu trên khắp các nẻo chiến trường đôi mắt ấy vẫn chiếu rọi, sống động thức dậy trong anh những kỷ niệm thơ mộng thời học sinh đã đi vào quá khứ…

Hồi ấy, khi còn là một cậu học trò nhà quê lên phố huyện trọ học, Thắng còn là một chàng trai mười bảy tuổi ngây thơ trong sáng nhưng cũng không kém phần nghịch ngợm. Anh học giỏi nên được giao trách nhiệm là lớp trưởng còn Nga là bí thư chi đoàn. Hằng ngày đi học, bọn Thắng thường lục cặp sách bọn con gái tìm mận, ổi ăn và nhét vào toàn giấy lộn. Những chiếc nón trắng mới tinh thường bị bọn con trai dùng làm bóng đá cho bẹp rúm. Cô gái nào có đủ can đảm nói lại, thường bị bọn con trai trong lớp Thắng chỉ trích và đôi khi trong chiếc cặp của cô ta còn xuất hiện những gói đường phèn ướt nhoèn: Cho nó ngọt, bớt chua đi. Bọn con trai bảo thế. Trái lại, bọn con trai cũng chẳng tha một trường hợp nào, có đứa hiền lành ngoan ngoãn thì lại thường nhận được những quả chanh bị ong châm vàng ủng, hoặc một hai quả khế chua loét chín nhũn. Xe đạp của bọn con gái giờ ra chơi thường bị bọn Thắng tháo hết hơi. Hết giờ học lại tỏ ra đàn anh, bảo bọn con gái đưa xe dắt, một tay đi xe, một tay dong chiếc xe hết hơi đến hiệu sửa xe bơm nhờ.

Sinh hoạt chi đoàn, Thắng và bọn con trai thường bị Nga và bọn con gái phê bình nhưng cũng chẳng chừa. Một hôm, đến giờ thể dục, thầy giáo ốm không lên lớp được, giao cho Thắng quản lý lớp học tập. Tính “ngựa trời” nổi lên, quẳng sách vở đấy, Thắng cùng lũ bạn đạp xe xuống sân bóng của huyện cách chừng 1 ki-lô-mét đá bóng. Rồi chẳng đâu vào đâu đâm ra xích mích. Đang hục hặc với đám trai phố huyện thì Nga cùng một đứa nữa hớt hải đạp xe đến, quẳng xe đạp chạy vào gọi:

- Thắng! Các bạn không được làm thế! Về học đi.

Đang nóng anh gạt Nga ra, quát lên:

- Con gái biết gì, ra kia!

Rồi xông vào ẩu đả, mặc cho Nga tấm tức khóc đạp xe về trường.

Cho đến khi mấy đứa khác trong làng chạy ra, thấy chênh lệch lực lượng, bọn Thắng hò nhau đạp xe biến. Sau hôm đó, chắc sẽ chẳng xảy ra chuyện gì nếu Nga không báo cáo cô giáo chủ nhiệm và thầy hiệu trưởng về sự việc. Biết chuyện, các thầy cô bực lắm, gọi bọn Thắng lên phê bình, bắt làm bản kiểm điểm. Sáng chào cờ thứ hai tuần sau đấy bọn Thắng bị thầy hiệu trưởng khiển trách trước toàn trường. Chưa hết, buổi sinh hoạt chi đoàn mấy ngày sau, Nga lấy danh nghĩa là bí thư lại phê bình lần nữa. Đến lúc này thì Thắng bực mình lắm rồi, anh đứng bật dậy nói mấy câu khiếm nhã rồi xô bàn, bỏ buổi học chuồn thẳng.

Buổi phụ đạo buổi chiều hôm ấy, đến lớp vẫn thấy Nga gục xuống bàn tấm tức với chiếc khăn tay đẫm nước mắt và khuôn mặt buồn rượi. Mặc! Thắng điềm nhiên thọc tay túi quần đi qua mặt tỉnh bơ như không có chuyện gì xảy ra, chân nện xuống hành lang lộp cộp, miệng huýt sáo: “Cuộc đời vẫn đẹp sao...”.

Từ bữa đó, anh coi Nga như kẻ thù và cũng hơi chờn “cái con bé bướng bỉnh” ấy, mặc cho Nga tìm cách gặp anh. Lần nào cũng vậy, Thắng đều tránh mặt Nga. Cứ thoáng thấy bóng cô bé mảnh mai ấy đâu là anh tìm lối rẽ hoặc quay mặt đi. Đến lớp học anh giữ khuôn mặt tỉnh bơ, thỉnh thoảng liếc sang hàng ghế bên lại bắt gặp ánh mắt Nga cười, Thắng đỏ mặt quay đi, vờ không biết. Cũng từ đấy, anh bớt dần đi những trò nghịch ngợm và bọn bạn gái cũng bớt xa lánh anh hơn.

Cho đến một hôm, vâng, nếu như không có trận mưa mùa hạ ấy thì không biết những chuyện gì sẽ xảy ra.

Hôm ấy, sáng tan học về, Thắng còn nán lại lớp làm cho xong bài toán để chiều còn đi lao động cùng cả lớp. Chiếc xe đạp của anh bị thủng săm chưa kịp vá nên vất ở nhà. Bọn con trai chờ lâu quá nên đã về trước. Làm xong bài toán, xách cặp ra về thì trường đã vắng tanh. Ra đến cổng nhận thấy ngay Nga vẫn còn ở đó, có ý chờ anh. Mặc, Thắng lững thững xách cặp im lặng bước. Nga cũng xách cặp đi sau chừng chục mét. Đang đi, anh cảm thấy có cái gì buồn buồn sau gáy, quay lại chỉ thấy cặp mắt Nga đang nhìn. Một cặp mắt tuyệt vời, lung linh đen láy trên khuôn mặt thanh tú trắng hồng dưới vành nón trắng. Bốn mắt gặp nhau, thoáng một chút bối rối, đỏ mặt quay đi và trong anh tự nhiên một cảm giác mới lạ chen vào cảm thấy mình chuếnh choáng.

Vòm trời mùa hạ đang cao xanh chợt sẫm lại, thấp xuống bởi những đám mây đen kịt vần vũ bay qua. Không gian chợt lặng đi, không một ngọn gió. Rồi những ánh chớp xanh lét dọc ngang trên bầu trời, vạch những đường bay kỳ quái và tiếng nổ đinh tai. Rồi chợt gió ào ào và những hạt mưa to như hạt ngô lộp bộp rơi xuống đường mỗi lúc một mau. Thắng vội mở cặp, chết cha rồi, chiếc áo mưa mọi hôm vẫn để trong cặp hôm qua đi tát cá về bẩn ngại giặt vất một góc hôm nay quên không mang đi học rồi. Thôi chịu ướt vậy.

Đường trưa, không một bóng người chỉ có anh và Nga đang bước. Như một ngọn gió, Nga đến bên anh - Chiếc áo mưa mở rộng trên tay.

- Thắng! Che chung với mình kẻo ướt, cảm lạnh đấy.

Thoáng một chút ngập ngừng, đưa tay cầm đầu tấm vải mưa Nga đưa, hai đứa choàng qua đầu sánh vai nhau im lặng bước giữa màn mưa đang giăng trắng xoá cả đất trời. Trời mỗi lúc một mưa to, con đường lênh láng nước rẽ ra dưới chân hai đứa. Thấp thoáng in hình bóng hai người trên những bong bóng nước mưa. Có cái gì buồn buồn nơi cổ, à tóc Nga, mái tóc dài óng ả phủ kín đôi bờ vai tròn trịa và tấm lưng thon thả. Mấy sợi tóc mai bết nước mưa quấn vào cổ anh làm buồn buồn, ngưa ngứa, có sợi dính vào cả làn môi. Lẫn trong những giọt nước mưa trong vắt có cả vị ngọt hương thơm của hoa chanh, hoa bưởi làm anh bồi hồi. Lần đầu tiên đi bên một người con gái gần đến thế, tận hưởng hương vị của nàng khiến anh nghẹt thở. Chân bước bập bềnh mà đầu óc ở tận đâu, thỉnh thoảng vấp phải viên đá làm những hạt nước mưa bắn tung toé ướt lấm cả áo quần hai đứa. Cả hai vẫn lặng im đi bên nhau cho đến khi trời tạnh. Không gian cao xanh bao la lại mở ra trước mắt những điều mới mẻ trong sáng và đẹp đẽ. Đến lúc đấy Thắng mới đỏ mặt ấp úng:

- Nga! Cho mình xin lỗi nhé, đừng giận…

Đôi má ửng hồng, một chút rực sáng lướt qua anh rồi quay đi:

- Nga giận ai bao giờ… mà thôi, Thắng về nhé, ngõ nhà mình đây rồi - Tà áo tím quay đi để lại trong anh nỗi vấn vương bồi hồi.

Từ buổi trưa hè ngập mưa giăng hôm ấy, Thắng không còn tìm cách tránh tiếp xúc với Nga và bọn con gái nữa. Bọn con trai cũng bớt dần đi những trò nghịch quái quỷ và chăm học hơn. Năm cuối cấp, thời gian cứ vụt trôi, bọn Thắng lao vào ôn thi, tình cảm bạn bè ngày càng thiêng liêng cao quý và đẹp đẽ. Tình yêu học trò thời cuối cấp của anh và Nga hình thành trong những ngày ấy. Tuy không nói ra nhưng mỗi đứa đều cảm thấy mình lớn hơn lên trong tình yêu đôi lứa. Hằng ngày hai đứa quấn quýt bên nhau, cùng nhau học tập ôn luyện.

Thời gian cứ dần trôi, chẳng mấy chốc kỳ thi tốt nghiệp phổ thông trung học đã đến. Thắng và Nga làm bài khá tốt và đều tốt nghiệp loại giỏi. Thế rồi buổi cuối liên hoan chia tay nhau kết thúc tuổi học sinh phổ thông hôm ấy. Cả lớp tụ họp bên nhau nói với nhau những lời ly biệt, những kỷ niệm về quá khứ được nhắc lại. Cả lớp trao nhau những kỷ niệm nhỏ bé mà ý nghĩa; những ánh mắt thân quen, bịn rịn, những cái bắt tay thật chặt, những lời chúc mừng nồng thắm. Tối hôm ấy, anh và Nga đi bên nhau, cả hai người im lặng xúc động về những điều đã và sẽ xảy ra. Hai đứa im lặng đi bên nhau, đuổi theo những nghĩ suy của riêng mình. Hàng phượng vĩ bên đường xạc xào trong gió. Ném những bông hoa cuối mùa lên con đường đang đi và mái đầu hai đứa. Trên cao, những ngôi sao lấp lánh cười ẩn hiện. Anh đưa tay vuốt mái tóc Nga, mái tóc dày điểm những hạt sương nhóng nhánh:

- Nga! Tóc em ướt sương hết rồi này.

- Dạ! - Thoảng trong hơi thở mùi thơm của hoa bưởi hoa chanh từ mái tóc Nga dìu dịu làm thức dậy trong anh trận mưa mùa hạ và những trò nghịch ngợm hôm nào. Anh thoáng mỉm cười.

- Cười gì Nga vậy? Anh!

- Không! - Thắng lắc đầu - Anh đang nghĩ về những ngày sắp tới. Mà Nga này, sau này chúng mình sẽ làm gì nhỉ?

Ngước nhìn Thắng, khuôn mặt thanh tú thoáng đăm chiêu của Nga:

- Chưa biết được anh ạ. Cuộc đời là một chuỗi những biến động bất ngờ cơ mà anh. Riêng em, em mơ ước được thành kỹ sư nông nghiệp - Giọng Nga thoắt trở nên sôi nổi - Em sẽ nghiên cứu, chăm sóc các cây lúa để nó cho quê mình những cánh đồng mười tấn bội thu. Để bà con mình vĩnh viễn thoát khỏi cảnh đói nghèo. Rồi một ngày không xa trên đồng ruộng này sẽ phải xuất hiện những máy cày, máy cấy, máy gặt đập liên hợp… có như vậy mới hy vọng đưa sản xuất nông nghiệp của đất nước vượt lên trên bước đi của bốn chân trâu và sự nhảy vọt của chiếc đòn xóc hai đầu. Như vậy có mơ mộng quá không anh?

Đưa tay vuốt nhẹ mái tóc Nga, anh thầm thì:

- Không! Nga của anh giỏi lắm…

Dụi sâu khuôn mặt xinh đẹp với đôi mắt rực sáng vào lồng ngực anh, Nga kêu lên:

- Còn anh sao tham thế, chỉ đòi nghe chuyện của em, anh nói về anh đi chứ.

Đưa tay đỡ khuôn mặt thanh tú, anh nhẹ nhàng:

- Nga trông kìa, hai ngôi sao đang cười với nhau đấy.

- Đâu anh? - Nga ngước đôi mắt huyền lên chờ đợi…

Anh cúi xuống, trận mưa mùa hạ hôm nào lại trở về ào ạt trong anh!

Những tháng ngày sau đó, hai đứa tạm chia tay nhau để bước vào ôn thi căng thẳng gấp rút, chuẩn bị cho kỳ thi đại học sắp tới. Đã từ lâu Thắng mơ ước trở thành bác sĩ, góp phần đẩy lùi những căn bệnh hiểm nghèo đã cướp đi những người thân và đồng bào của anh. Anh ghi nguyện vọng thi vào Y khoa. Kỳ thi đại học đã đến và rồi lần đầu tiên thất bại trong đời đã giáng xuống hai người: Anh và Nga đều không thi đỗ vào đại học!

Chiều hôm ấy Nga gặp anh với cặp mắt sưng húp đẫm nước mắt. Thân hình mảnh mai run lên trong tiếng nấc, ngã vào lòng anh thổn thức. Những tháng ngày sau đó là cả một chuỗi ngày dài buồn bã tẻ ngắt. Hai đứa bắt đầu quen với cuộc sống thôn quê, bước vào ôn thi, chuẩn bị cho một mùa thi mới. Thế rồi những biến động của cuộc đời khiến hai đứa xa nhau. Một chiều mùa thu năm 1981, Thắng nhận được giấy gọi vào quân ngũ. Buổi ra đi của anh cũng bất ngờ như khi nhận được tờ quyết định, chẳng kịp báo tin cho bạn bè đến chia tay. Trước hôm đi, anh chỉ kịp gặp Nga báo tin. Nga đứng sững người khi nghe anh báo tin ấy. Đôi mắt vốn trong sáng vụt sẫm lại. Nga thảng thốt:

- Thật ư anh? Trời! Sao anh nỡ không báo cho em trước, anh không tin em nữa rồi sao? Hay là anh sợ em ngăn cản? Hay là… - Những tiếng cuối chìm trong tiếng nấc nghẹn ngào.

Thắng cuống quýt dỗ dành Nga, nhưng Nga đã vùng khỏi tay anh và thoắt bỏ chạy. Đuổi theo ư? Không! Anh đã không làm thế. Đứng im nhìn theo bóng Nga khuất sau lũy tre làng, rồi quay về, đầu óc căng thẳng tưởng muốn vỡ tung.

Sáng hôm sau, Nga đến sớm, đôi mắt thâm quầng mất ngủ, nhìn anh sâu thẳm. Giọng Nga khản đặc:

- Anh! Cho em xin lỗi về buổi chiều qua, cũng chỉ tại anh. Sao anh chẳng nói trước với em một lời. Nhưng giờ em chẳng can anh đâu. Anh đi đừng quên những kỷ niệm của chúng mình anh nhé. Chăm viết thư cho em, em sẽ chờ anh…

Nga đưa cho anh chiếc khăn tay, cuốn sổ nhỏ trong có mấy chiếc phong bì thư, rồi ôm chầm lấy anh nức nở… Không kìm được mình, anh ôm ghì lấy Nga, hôn như mưa xuống khuôn mặt thân quen nóng rực, xuống mái tóc dài mát rượi.

Hai người đưa nhau ra bến xe phố huyện, để Thắng lấy vé xe đến nơi được hẹn đón quân nhập ngũ. Xe sắp chạy mà hai đứa chẳng muốn rời nhau; mãi khi Nga giật mình khi nghe tiếng còi xe réo lên. Nga vội giục anh lên xe; xe lăn bánh để lại phía sau quê hương yêu dấu; để lại Nga của anh chấp chới sau làn bụi mỏng. Những tháng ngày đầu tiên sống trong quân ngũ là những tháng ngày biến động mới mẻ với Thắng và bao đồng đội của anh. Phần nhớ nhà, nhớ Nga, phần chưa quen với cuộc sống tập thể làm anh mất đi vẻ vô tư hồn nhiên vốn có. Chiều chiều, khi hoàng hôn sắp buông, Thắng thẫn thờ nhìn về phương xa, ngóng trông thư nhà, thư Nga.

Một chiều đầu hạ, trời Sơn Lộc trong xanh thoảng mấy đám mây trắng lững lờ bay. Nhưng xa xa, phía đỉnh Ba Vì tiếng sấm ì ầm đứt đoạn, chân trời phía ấy hình như thấp hơn bởi những đám mây đen khổng lồ tựa thế đứng chân trên ba đỉnh núi. Trời phía ấy sắp mưa thì phải? Không hiểu sao, cứ mỗi trận mưa về, anh lại nhớ đến Nga. Lòng dạ bồn chồn mong ngóng; chính lúc ấy Nga đến với anh, lá thư không dài, những dòng chữ viết nhanh, vội, hơi khó đọc:

Hà Nội, ngày…

Thắng anh yêu thương!

Thế là em đã đến Hà Nội chiều qua. Anh biết em phải làm gì không, bố bắt em đi ôn thi đấy. Em chẳng muốn đi chút nào, xong gia đình cứ bảo phải đi ôn cho chắc chắn kiến thức. Hơn nữa ở nhà, đi đến trường cũ của chúng mình, nhìn đâu cũng thấy kỷ niệm của hai đứa, em không thể ôn thi được khi không có anh ở bên cạnh. Bắt đền anh đấy!

Anh ơi! Lại một mùa hoa phượng nữa, những cơn mưa mùa hạ cứ chợt đến chợt đi mà sao em không quên được trận mưa rào năm cũ. Bởi nó là của riêng chúng mình rồi anh nhé. Chiều qua khi xe đưa em đến Thủ đô, nhìn những anh bộ đội khoác ba lô đi giữa phố phường bình thản tự tin sao mà em nhớ anh đến vậy. Cứ ước sao có anh trong ấy để được nhìn thấy anh cười, để được đi bên anh trên con đường mà các anh đã đi. Được hít thở của gió hương đồng nội từ màu xanh quân phục thân thương.

Anh ơi! Giờ này anh đang làm gì, học tập hay vui chơi bên đồng đội của anh? Dù sao đi chăng nữa cũng chiều người yêu một tý nghe anh, cho em hờn dỗi nũng nịu một chút nhé, một chút thôi mà. Em biết rằng do điều kiện công tác nên hai đứa phải tạm xa nhau, phải cùng chịu thiệt thòi, em đâu dám trách anh. Mà đâu phải chỉ riêng anh, riêng em? Hàng triệu đôi bạn trẻ cũng như chúng mình. Anh! Đừng giận em nhiều, đừng nghi ngờ một điều gì đó trong tâm hồn trong trắng của Nga anh nhé. Nếu có anh ở bên lúc này nhỉ, em sẽ dụi sâu mái tóc vào ngực anh để tránh cơn mưa mùa hạ năm nào…

Anh yêu thương! Em đang bận học nhiều nên hẹn thư sau em đến với anh nhiều hơn. Thông cảm cho em nhé. Nhớ ghi thư đều cho em.

Hôn anh!

Thời gian xa cách cứ dần trôi. Anh và Nga vẫn đều đặn ghi thư cho nhau. Họ nói với nhau về cuộc sống, tình yêu và những dự định cho hạnh phúc tương lai hai đứa. Kỳ thi đại học đã đến. Nga của anh đã trúng tuyển vào Đại học Nông nghiệp, cầm cánh thư báo tin vui mà nước mắt Thắng nhoè đi. Thế là mơ ước của cô bé học sinh lớp 10 năm nào đã trở thành hiện thực. Vui mừng cho người yêu, càng buồn cho bản thân, tự trách mình vội vàng… Những ngày sau đó, Thắng im lặng lao vào rèn luyện với đồng đội của anh. Anh muốn lấy lại khoảng thời gian đã mất, cảm thấy mình còn lo cho bản thân nhiều quá. Tác động của cuộc sống đầy rẫy khó khăn làm anh nghi ngờ: Người ta là cô sinh viên xinh đẹp, tương lai sáng lạn, rộng mở. Còn mình? Biết những gì sẽ xảy ra? Mà mình có quyền gì đòi hỏi sự chờ đợi của Nga nhỉ. Mình sẽ để phí đi những năm tháng thanh xuân của Nga. Đời người con gái như một bông hoa…

Thế là anh đã im lặng, lẩn tránh không trả lời những lá thư yêu thương của Nga gửi cho anh. Rồi đơn vị anh được lệnh chuyển vào miền Nam, lên Tây Nguyên - nơi binh đoàn của anh đã ra đời và đứng chân trên cao nguyên trong thế trận chiến lược phòng thủ quốc gia. Đơn vị đến Hà Nội, đang chờ chuyển sang chuyến tàu nhanh sẽ vào ga đón đơn vị bộ đội, Thắng định đến trường tìm Nga. Đứng trước cổng trường, anh tư lự nhìn dãy giảng đường đang giờ lên lớp. Trời mùa thu xám nhạt, chỉ có những chiếc lá rời cành chao đảo, chấp chới trong không trung rồi nằm im trên sân trường đầy cỏ úa. “Có nên gọi Nga không? Hừ, lại làm Nga cuống quýt chờ đợi, mong ngóng. Biết đến bao giờ mình quay trở lại. Thôi hãy im lặng rồi Nga sẽ hiểu”. Nhìn đồng hồ sắp đến giờ tàu chạy rồi, định quay đi chợt Thắng nghe có tiếng gọi:

- Anh bộ đội định tìm gặp ai? Để tôi gọi giúp - Bác thường trực từ nãy giờ vẫn nhìn anh, chợt lên tiếng.

Thắng lúng túng lại gần:

- Dạ, cháu chào bác. Cháu đi công tác rẽ qua Hà Nội định tìm gặp cô bạn một lát. Nhưng thôi bác ạ, sắp đến giờ tàu chạy rồi, cháu phải về kẻo anh em họ chờ.

- Thế bây giờ anh lại đi đâu ngay?

- Dạ đơn vị cháu được lệnh chuyển vào phía trong bác ạ.

- Thế cô bạn của anh tên là gì? Học ở khoa nào? Anh có nhắn gửi gì để tôi giúp có được không?

- Cảm ơn bác, cô ấy là Nga. Vâng, Nguyễn Thúy Nga học khoa Nghiên cứu cây trồng năm thứ hai bác ạ. Cháu không nhắn gì đâu ạ...

- Phải cô Nga người Hải Hưng không? Thế thì tôi có biết cô ấy, đẹp người đẹp nết. Thế anh với cô ấy là thế nào?

- Dạ, chúng cháu là bạn cùng học ngày xưa thôi. Thôi có lẽ cháu phải đi ngay, chào bác, cháu cảm ơn bác nhiều!

- Này anh bộ đội sao vội thế? Mà tên anh là gì chứ để tôi còn nói lại cho cô ấy biết.

- Không cần thiết đâu bác ạ. Thôi cháu đi nghe bác.

Bác thường trực lắc đầu nhìn hút theo bóng người chiến sĩ đang rảo bước về phía sân ga, lẫn dần trong dòng người đang tấp nập ra về sau giờ làm việc. Hết giờ lên lớp - Nga cùng mấy cô bạn dắt xe ra cổng, chợt bác thường trực trông thấy gọi:

- Nga! Cô lại tôi bảo cái này.

- Dạ! Có việc gì thế bác?

- Ban nãy có một anh bộ đội đến tìm cô, nhưng đang giờ học, anh ấy không nỡ gọi, lại phải đi ngay cho kịp chuyến tàu vào phía trong. Nom anh ấy hiền lành đến tội.

Tim Nga thắt lại: “Trời, anh Thắng! Lẽ nào anh vội vàng thế, sao không gọi em, chờ em!”. Nga luống cuống:

- Thế anh ấy có dặn gì lại không hả bác?

- Không! Anh ấy bảo là không cần thiết rồi anh ấy vội đi ngay. Tôi giữ cũng không được, chắc là anh ấy đang vội. Cô thử đạp xe ra ga, may ra thì tàu chưa chạy.

Nga vội vàng đạp xe ra ga quên cả chào bác thường trực. Đến nơi con tàu chở đơn vị bộ đội đã vào đường ray chính từ từ lăn bánh, chiếc đầu máy xình xịch phả ra những đám khói trắng mù mịt, kéo đoàn tàu rời ga. Tiếng còi tàu rú lên rộn rã mà như xé nát trái tim Nga. Cô dắt xe đi ngược đoàn tàu đưa mắt nhìn những toa xe đầy ắp bộ đội, miệng thất thanh:

- Anh Thắng! Anh Thắng ơi! Chờ em với… - Chỉ thấy những khuôn mặt của các chiến sĩ trẻ, người nào cũng giống người nào. Họ nhoài ra cửa tàu giơ tay, giơ mũ tạm biệt những người đưa tiễn, tạm biệt sân ga, tạm biệt Hà Nội!

Đứng tựa lưng vào cánh cửa toa tàu, Thắng thảng thốt khi nhìn thấy Nga, nghe Nga gọi tên mình. Cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng kêu đang rộn rã trong tim anh: “Nga! Nga anh đây! Thắng đây!”. Cổ nghẹn ứ, anh bàng hoàng nhìn bóng Nga chao đảo, xiêu xọ dưới nắng chiều thu vàng úa, lòng thắt lại đau đớn. Thế là hết hy vọng! Rời sân ga, Nga thẫn thờ như người không hồn, cô ôm mặt khóc nức nở. Dòng nước mắt không làm dịu đi nỗi buồn chán thất vọng đến cực độ mà chỉ làm cô thêm nhớ anh, thương anh nhiều hơn và trách thân phận mình. Những ngày sau đó, cô không ăn không ngủ, người gầy rạc đi. Trong cơn mơ cô thấy anh về người đầy mùi thuốc súng, cô gục mặt vào lòng anh nức nở. Rồi anh cùng cô đi bên nhau dưới hàng phượng vĩ… Cô thét gọi tên anh giữa đêm khuya làm bạn bè tỉnh giấc. Mọi người lo lắng hỏi han chăm sóc động viên cô nhưng không làm dịu đi nỗi đau mà chỉ làm cô thêm nhớ thương anh, càng làm tăng nỗi nhớ mong hờn giận của người con gái thủy chung. Cô oán trách anh là người phụ bạc, phũ phàng với cô, với tình yêu của cô. Càng oán trách, càng thấy mình yêu thương anh hơn. Không một dòng địa chỉ, không một tin tức về anh, cô cảm thấy mình bất lực, cô đơn lẻ loi, chỉ còn cách lao vào học tập nghiên cứu để quên đi nỗi buồn đau, để bù đắp những khoảng trống trong tâm hồn.

Cô sinh viên hai mươi tuổi đẹp người đẹp nết vốn hồn nhiên hiếu động bỗng trở nên một cô gái trầm lặng kín đáo. Từ cô vẫn toát lên vẻ đẹp thùy mị, dịu dàng. Người ta thấy cô chăm ở thư viện nhà trường hơn, ngày nghỉ cô cắm cúi với đống sách vở hay hí húi trong phòng thí nghiệm của nhà trường. Nhiều chàng trai tìm cách đến với cô. Họ mời cô đi xem phim, nghe ca nhạc, xem thi đấu thể thao nhưng chỉ nhận được ở cô lời cảm ơn nhẹ nhàng, những lời từ chối lịch thiệp. Hình ảnh người chiến sĩ với bộ quân phục gọn gàng và đôi mắt rực sáng đã tạc vào tim cô không nét phai mờ, không gì có thể thay thế được! Cô càng làm việc say mê hơn với một niềm tin mãnh liệt: Nhất định anh sẽ trở về với cô! Nhất định tình yêu của cô và anh sẽ không gì phá vỡ! Nhất định! Nhất định!

Giữa lòng đường ngập tràn người xe, hai người vẫn bất động nhìn nhau, đôi mắt họ cháy sáng niềm tin yêu thương. Nhiều người đi đường tò mò nhìn đôi trai gái. Như chợt tỉnh cơn mơ, hai người bàng hoàng luống cuống:

- Đi lên đây em! Kẻo xảy ra tai nạn mất.

Hai người vào quán nước bên đường. Cầm ly nước trong tay, Nga nhìn anh không chớp. Anh có gầy và đen đi nhiều nhưng rắn rỏi và cương nghị. Qua khói thuốc Nga của anh vẫn như xưa: xinh đẹp và thùy mị nhưng có phần đoan trang hơn. Chủ quán - người phụ nữ khoảng ngoài bốn chục tuổi phúc hậu - nhìn cảnh ấy bà hiểu chúng giống phần nào cảnh của bà hai mươi năm về trước, bà giục:

- Cô chú uống nước rồi nói chuyện đi chứ. Cứ ngồi nhìn nhau mãi thế. Ế nước của thím mất thôi - Cả hai cùng cười ngượng nghịu.

Trả tiền, chào người chủ quán. Thắng nói với Nga:

- Em đi đâu mà vội vàng thế, suýt nữa đâm cả vào người ta.

Nguýt Thắng, Nga trả lời:

- Ngày mai chúng em nghỉ hè, em phải đi trả mấy đứa bạn cuốn sách. Còn anh được nghỉ phép phải không? Bây giờ chiều rồi, về chỗ em nghỉ ngày mai hai anh em mình về quê. Anh về Khâm Thiên chỗ chú em họ nghỉ.

- Em cứ đi giải quyết công việc cho xong đi, tối anh đến chỗ em nhé.

- Bác thường trực cứ hỏi em về anh mãi đấy. Anh đến mà trả lời bác ấy, em không biết đâu.

Thắng bật cười, nhìn theo bóng Nga lẫn dần vào dòng người xe trên đường.

Trong công viên Lê-nin, đôi trai gái ngồi bên nhau trên chiếc ghế đá cách tượng đài không xa. Người con trai im lặng hút thuốc lá. Ánh sáng từ trên cao lọt qua tán cây phủ một vùng sáng trên mái tóc rủ xuống vầng trán cương nghị của anh. Cô gái cũng im lặng nhìn anh. Rít mạnh điếu thuốc, vung tay ném mạnh ra xa, tàn lửa tung lên rồi tắt lụi. Thắng quay sang:

- Nga này…

Đưa tay bịt miệng anh, Nga thầm thì:

- Đừng anh! Hãy để cho em được lặng im bên anh một chút…

Cầm bàn tay ấm nóng của Nga, anh cười:

- Anh đã im lặng với em mấy năm rồi, chẳng lẽ em muốn anh im lặng mãi sao. Gặp em hôm nay anh không thể im lặng được nữa. Anh muốn em…

Ngả đầu vào lòng anh, người con gái thổn thức. Những giọt nước mắt hạnh phúc trào ra ấm nóng. Không gian thu hẹp lại, thời gian như ngừng trôi. Trên cao chỉ còn có gió, cánh lá rì rào nói với nhau, ôn lại những gì đã qua và nói bao điều ước về ngày mai. Với họ, ngày mai là ngày hạnh phúc! Ngày mai là tất cả!

Về Quê

Ngoại ô Tô-ky-ô một buổi chiều mùa thu. Mặt vịnh phẳng lặng in hình những ngôi nhà cao vút, những ống khói vươn cao trên bầu trời xám xịt. Xa xa ở ngoài khơi, những con tàu ngoại quốc đang cập bến rúc những hồi còi rộn rã chào hải cảng.

Huyền Trang đi thơ thẩn trên bến cảng, mắt đăm đắm nhìn ra khơi xa. Cứ mỗi lần thấy bóng một con tàu từ xa tiến vào cô lại chăm chắm nhìn lên đài chỉ huy tìm lá cờ thân yêu của Tổ quốc. Đã mấy chiều, ngày nào cô cũng xin phép ba đi đón Hải rồi lại thất vọng trở về. Nỗi nhớ mong làm cô cồn cào gan ruột, cô như người mất hồn, bỏ cả thói quen chơi đàn hằng ngày. Kinnaxan Thu, đứa em gái kế sau cô hồn nhiên, suốt ngày vui đùa, thấy chị như vậy càng trêu nhiều. Nhiều lúc Huyền Trang bực đến phát khóc vì nó khiến ba cô phải quát lên nó mới buông tha chị. Nhà có hai chị em mà mỗi đứa một tính, Trang dịu dàng chín chắn còn Thu sôi nổi hiếu động, mang tên Nhật, ăn mặc nói năng như một người Nhật chính cống. Trang cũng không trách em, từ ngày má cô mất đi, ba bận việc kinh doanh, cô thì đang lo cho kỳ thi tốt nghiệp đại học thương mại. Thu đi học với bạn bè, tiếp thu lối sống của người Nhật nhưng nó rất quý và thương chị.

*

Màn đêm đang buông xuống, thành phố đã lên đèn, mặt nước vịnh lung linh dưới ánh sáng của những ngọn đèn cao áp tỏa ra. Cả một vùng rực sáng, trên con đường nhấp nháy phát ra từ những bảng quảng cáo và dòng xe nườm nượp lao nhanh.

Lại một ngày thất vọng, mong chờ vô ích. Trang bần thần trở về. Ba cô vẫn làm việc ở hãng chưa về. Thu cũng vắng mặt, chắc nó lại đi khiêu vũ với lũ bạn rồi. Bước lên thềm căn nhà rộng rãi, chỉ có con chó bông xinh xắn chạy ra cọ mình vào chân cô chủ kêu ư ử vui mừng. Bồng con chó trên tay, Trang về phòng của mình, căn phòng trên lầu hai có ban công nhìn ra vịnh Tô-ky-ô qua một con đường nhỏ yên tĩnh. Thỉnh thoảng một chiếc xe du lịch lao vút qua một vài người mặc ki-mô-nô đang đi dạo dưới bóng những cây liễu rủ. Kéo chiếc ri đô hoa sang một bên, bất giác Trang thở dài, bần thần nhìn cây pi-a-nô với hàng phím đen vương một làn bụi mỏng do hơn cả tuần nay không dùng đến.

Lau sạch bụi, Trang ngồi trước cây đàn chơi một bài dân ca Nam Bộ, âm thanh làm lòng cô dịu lại truyền tình cảm vào đôi bàn tay trắng ngần. Hết bản dân ca, Trang chuyển sang bản Tiến quân ca. Những ngón tay đã ngừng nhưng âm thanh dạt dào sôi động còn âm vang mãi trong căn phòng và lan xa ra ngoài khung cửa sổ gợi ký ức cô về một miền đất quê hương xa xăm:

Nghe kể ngày ấy - khi cô chưa ra đời, ba cô còn là một du kích can trường của Chiến khu Đồng Tháp Mười dọc ngang kênh rạch, sình lầy, sau một trận chống càn của quân phát xít Nhật, ba cô trở lại ấp. Trên đường về ba cô gặp một người lính Nhật lạc đơn vị đã ba ngày, anh ta đang thụt sâu vào một đìa cỏ lác ngập đến tận cổ. Cái đói mệt và những con đỉa kềnh càng hút no máu làm người lính ấy kiệt sức không sao lên được chỉ còn chờ chết. Phải vất vả lắm ba cô mới kéo được người lính Nhật lên. Anh ta đói lả, ba cô phải cõng trên lưng. Trên đường về ấp, hai người lại vấp phải quả lựu đạn do giặc rút đi cài lại. Người lính Nhật bị hất ra xa, ba cô trên người chi chít mảnh đạn, ngất đi. Khi tỉnh lại thấy mình nằm trong bệnh viện của đơn vị quân Nhật. Số là khi nghe tiếng nổ, một đơn vị quân Nhật đóng đồn trú gần đó đã kéo đến và đưa hai người vào bệnh viện. Đang điều trị, vết thương chưa lành thì Chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc. Quân đồng minh kéo vào giải giáp tước khí giới quân Nhật. Đội quân Nhật thất trận tháo chạy về nước, mang theo cả ba cô. Về nước, người lính Nhật ấy nhờ có vốn của gia đình mở xưởng sản xuất giày dép. Ba cô vốn là người thông minh tháo vát được giao công việc quản lý. Thời gian trôi đi, ba cô lập gia đình, má cô là con gái một gia đình Việt kiều lưu lạc sang Nhật từ trước. Hai người sống hòa thuận và sinh được Trang và Thu. Huyền Trang lớn lên thừa hưởng sắc đẹp và tính nết dịu dàng của má. Hằng ngày sau giờ đi học, Trang được má dạy khâu vá thêu thùa, nấu những món ăn dân tộc và ngôn ngữ Việt Nam. Má cô còn dạy Trang học nhạc và hát những làn điệu dân ca Nam Bộ mượt mà sâu lắng tình cảm quê hương. Thức dậy trong cô nỗi nhớ nhung ao ước được một lần trở về đất nước, thăm lại cội nguồn sau những năm tháng biến động. Rồi má cô chết đột ngột sau một tai nạn giao thông. Chiến tranh chống Mỹ, cứu nước ở Việt Nam đã làm mất hết những sợi dây liên lạc với quê hương. Ba cô ở vậy nuôi chị em Trang và lao vào công việc kinh doanh của hãng.

Sau khi má cô mất, một hôm lục lại hành trang, ba cô tìm thấy một kỷ vật thiêng liêng: Cuốn sổ tay ông dùng từ hồi còn trẻ khi còn đứng chân trong Vệ quốc đoàn. Cầm cuốn sổ, ông Năm run run xúc động mắt nhòa đi chớp chớp ngăn không cho những giọt nước mắt chảy dài trên gò má cương nghị. Khi xem cuốn sổ ba đưa, Trang vô cùng xúc động và rất thích bài Tiến quân ca. Thế là từ đấy ngoài những bản nhạc của Mô-da, Bét-thô-ven cô được học ở trường còn thường chơi bài Tiến quân ca khi mỗi lần nhớ về quê cha đất tổ.

*

Một buổi chiều cũng như mọi lần, sau khi chơi xong bản Tiến quân ca, Trang đứng dậy định khép cửa sổ chợt cô trông thấy một thanh niên Việt Nam, một thủy thủ đang đứng bên kia đường dưới bóng cây liễu, ngóng lên lầu nơi có tiếng đàn vừa phát ra. Mấy ngày sau đó, chiều nào Trang cũng thấy người thanh niên ấy đứng dưới bóng cây nghe Trang chơi đàn rồi lại lững thững quay về bến cảng. Chột dạ, một hôm cô không chơi đàn vào giờ đã định nữa. Đang đọc sách, nghe tiếng chuông ngoài cửa. Trang đứng dậy ra mở. Trước mặt cô, người thanh niên có vẻ lúng túng:

- Xin lỗi, có phải chính chị là người mọi hôm vẫn chơi bài Tiến quân ca đó không?

Tiếng anh trầm và ấm. Trang ngập ngừng:

- Vâng! Mời ông vào nhà, xin lỗi tôi chưa được hân hạnh tiếp xúc với ông.

Cầm ly nước Trang đưa, người thanh niên cười:

- Xin đừng gọi tôi là ông. Chị cứ gọi tôi là Hải - thuỷ thủ tàu Hoa phượng đỏ thuộc VOSCO Công ty Vận tải biển Việt Nam.

- Thế tàu… anh Hải cập bến lâu chưa? Sao anh lại biết gia đình chúng tôi người Việt Nam mà tìm đến thăm?

- Tàu chúng tôi cập bến đã gần chục ngày rồi. Đang dỡ và chờ bốc xếp hàng lên tàu chở về Việt Nam. Tranh thủ thời gian nghỉ, tôi xin phép lên bờ. Mấy hôm trước tình cờ đi qua đây chợt nghe tiếng đàn và giọng hát Việt Nam, khiến tôi sửng sốt - Hải cười - Tôi vốn cũng rất yêu âm nhạc mà chị. Hôm nay đi qua, thấy vắng tiếng đàn, tưởng người chơi đàn bị ốm, tôi đánh liều rẽ vào thăm. Thật không ngờ lại được gặp chính chị.

Trang xấu hổ:

- Tôi chơi đàn dở lắm phải không anh?

Đặt ly nước xuống, Hải nhìn sâu vào đôi mắt xinh đẹp của Trang anh nói:

- Không! Chị chơi đàn hay lắm, nhất là những bản nhạc cổ điển. Riêng bản Tiến quân ca và một số bản dân ca Việt Nam chỉ cần chị sửa lại một chút làn điệu là được thôi mà.

Kéo Hải đến bên cây đàn, Trang nói:

- Anh hướng dẫn cho tôi đàn và hát đi. Từ khi má mất chẳng có ai bày cho cả.

- Tôi toàn tự học đó thôi, nên chẳng biết hay dở thế nào.

Thoáng chút ngần ngại rồi Hải mạnh bạo:

- Vâng! Nếu cô cho phép.

Giọng Hải trầm và ấm, lần đầu tiên được nghe một người con trai từ quê hương xứ sở hát những bài hát của quê hương khiến Trang xúc động bồi hồi. Ngồi nghe anh hát mà tâm trí cô để tận ở đâu kia, nơi mảnh đất mà cha mẹ cô thường nhắc tới cho hai con của họ về chân trời xa xăm chỉ có ở trong trí tưởng tượng. Nơi dưới bầu trời rực rỡ nắng vàng là mảnh đất chằng chịt dọc ngang kênh rạch, xuồng ghe tấp nập dưới bóng của hàng dừa xứ sở. Cánh đồng Tháp Mười mênh mông giữa hoa sen bát ngát trong mùa con nước trở…

Bài hát đã dứt, nhưng tâm hồn người con gái chưa được biết quê hương vẫn còn để ở nơi xa. Hải im lặng để cho Trang sống với những ước mong của mình. Có tiếng còi xe, cả hai cùng giật mình nhìn xuống: Chiếc Toyota màu sữa vừa đậu trước sân.

- Ba em về đó anh, anh cứ ngồi đó nghen, để em xuống đón.

Chẳng hiểu Trang giới thiệu thế nào mà Hải vừa lúng túng “Chào bác”, ông đã ôm chầm lấy anh lắc mạnh:

- Trời ơi! Cơn gió lành nào đã run rủi cho tôi gặp người đồng hương thế này.

- Trang! Lấy bia ra đây cho ba mời khách nghe con.

- Dạ!

Mặc dù ba và Trang cố giữ ở lại dùng cơm với gia đình. Hải vẫn xin phép phải trở lại tàu vì đã hết giờ. Biết không thể giữ được anh, ba Trang tiễn Hải ra tận cổng, nắm tay anh thật chặt, ông nói:

- Tôi xa quê hương đã lâu, lại bận làm ăn không về thăm được. Anh về cho tôi gửi lời hỏi thăm anh em trên tàu. Nếu rảnh, anh cứ đến đây chơi với gia đình tôi, kể chuyện quê hương mình cho chúng tôi nghe, anh Hải nhé. Đừng ngại điều gì cả.

- Dạ cám ơn bác và gia đình.

Mấy ngày sau đó, Hải xin phép thuyền trưởng được đến thăm gia đình bác Năm. Nghe Hải nói, thuyền trưởng cười lớn, vỗ vai anh:

- Thuận lợi đấy! Thế nào xem tình hình ra sao rồi xin phép ông đưa cô ấy về Việt Nam hàn gắn vết thương lòng của cậu đi chứ.

Hải đỏ mặt:

- Anh cứ đùa, người ta xinh đẹp, công việc đàng hoàng, cuộc sống của người ta đầy đủ ai người ta chấp nhận hoàn cảnh khó khăn của tôi?

- Đùa là thế nào? Nghiêm túc đấy! Thôi đi đi, cho mình gửi lời hỏi thăm gia đình nghe.

Chiều nay Trang nghỉ việc sớm ở hãng, về đến nhà ba vẫn chưa về. Chỉ có tờ giấy ở phòng khách gia đình: “Chiều nay em bận cùng các bạn họp bàn chuẩn bị cho đoàn biểu tình phản đối tàu Mỹ mang tên lửa hạt nhân sắp cập bến nước mình. Chị và ba cứ ăn cơm trước. Nếu anh Hải đến, chị kêu ảnh chờ em nghen chị”.

Cái con bé, suốt ngày hội họp, đến bữa chẳng chịu về ăn nữa. Thầm nghĩ vậy, Trang dọn dẹp nhà cửa và vào bếp làm món bánh xèo má dạy hồi trước. Ba đã về, vừa cởi áo khoác ngoài vừa nói vang vang:

- Trang về lâu chưa con? À mà anh Hải hôm nay không đến hả con?

- Dạ, con vừa về. Không thấy ảnh đến ba ạ, chắc ảnh mắc công chuyện đó ba. A, mà ba ơi! Ảnh đến kìa…

- Ủa, anh Hải! Ba con tôi vừa nhắc anh xong, vào nhà đi anh.

- Dạ!

- Trang ơi! Xem có cái gì mang ra tiếp khách con.

- Chu cha! Bánh xèo! Trang giỏi quá ha! - Hải kêu lên, ngạc nhiên.

- Đâu có anh! Má em bày cho đó, em vụng về lắm, có biết làm chi đâu anh.

*

Gần 40 năm xa quê hương, do điều kiện bận kinh doanh nên ông Năm ít có thời gian ngồi hàn huyên tâm sự với những người Việt Nam mà ông thường gọi là “người mình”. Hôm nay bên ly cà phê đặc sánh ông Năm đã kể cho Hải nghe về cuộc đời của mình. Ôn lại những kỷ niệm của thời thơ ấu trên quê hương và những tháng năm tuổi trẻ đi đánh giặc cùng đồng đội, ông nói:

- Quê tôi vốn ở tít miệt vùng đất mũi Cà Mau, ba má tôi chỉ sanh được tôi và một đứa em gái, con nhỏ đau quặt quẹo luôn. Ba tôi, ông vốn là một tay thợ săn cá sấu cừ khôi, một tài công lão luyện. Trong một lần đi biển, tàu của ông gặp bọn hải tặc Thái Lan, ông cùng các bạn đã chiến đấu đến cùng để bảo vệ con tàu. Cả sáu người đàn ông đều bị giết. Ba tôi không về, gia đình tôi lâm vào cảnh khó khăn, con em tôi đau bệnh rồi mất, má tôi đau buồn lâm bệnh rồi bả cũng mất sau đó ít lâu. Tôi sống trong vòng tay của bà con chòm xóm; một hôm có một võ sư lưu lạc đến vùng tôi. Ổng vốn sống độc thân, mở một lò dạy võ ở Cần Thơ. Do không chịu nổi bất công, ổng đã đánh chết một tên “cò” của Sở mật thám Nam Kỳ. Bị truy nã, ổng phải trốn xuống vùng tôi. Thấy hoàn cảnh tôi, ổng thương tình cho tôi đi theo. Hai thầy trò tôi lưu lạc đến vùng Tháp Mười, rồi ổng mất ở đó; tôi lớn lên tham gia du kích rồi số phận đã run rủi đưa tôi đến mảnh đất Phù Tang này. Không một tin tức người thân ở quê hương. Tôi chỉ mong gặp lại một người mình để trò chuyện và một ngày nào đó được về thăm quê hương đất nước. Còn anh Hải, kể chuyện quê hương gia đình cho tôi nghe với.

- Thưa bác, mấy chục năm chiến tranh tàn khốc đã làm cho bao gia đình ly tán, bao người thân lưu lạc, cũng như bác, chiến tranh cũng để lại cho gia đình cháu một hậu quả nặng nề.

Cháu sinh ra và lớn lên ở bên dòng kinh Xáng, dưới bóng của hàng dừa, ba má cháu hiếm hoi chỉ sinh được mình cháu, do đó hai ông bà cố sức nuôi cháu ăn học. Năm cháu hăm hai tuổi, ba má cháu bắt cháu lấy vợ để ông bà muốn sớm có cháu để bồng bế mà. Vợ cháu là con gái một người hàng xóm hiền lành, tốt bụng. Lúc ấy là năm 1971, cháu đang học tại Nhạc viện Cần Thơ. Chiến tranh ngày càng ác liệt, để bù đắp lại sự thiếu hụt về quân số, chúng cháu nhận được lệnh gọi vào quân dịch. Vốn căm ghét cuộc chiến tranh do đế quốc Mỹ và tay sai gây ra, cháu bỏ quân trường trốn về quê. Bọn ngụy quân, ngụy quyền truy lùng ráo riết quá, cháu suốt ngày phải trú dưới căn hầm bí mật do chính tay ba má và vợ cháu đào trong góc vườn. Vào giữa năm 1973, sau Hiệp định Pa-ri được ký kết, lúc này chúng cháu đã có một cháu trai hai tuổi. Có lẽ suốt đời cháu sẽ không quên được một buổi chiều hè năm 1973 bi thảm ấy: Bữa đó cháu đang cầm chén cơm mà vợ cháu vừa đưa xuống của bữa trưa. Vừa bưng chén cơm, cháu vội đặt ngay xuống áp tai vào vách hầm, nghe như có tiếng máy bay. Vừa lúc đó vợ cháu đi tới gần cửa hầm nói nhỏ vọng vào: “Anh Hải! Tụi nó tới đó, cẩn thận nghe anh. Không được lên đó nghe!”. Rồi mặt đất rùng mình chao đảo dưới mưa bom và pháo bầy, ngớt tiếng bom pháo là tiếng tiểu liên cực nhanh nổ từng tràng dài, tiếng lửa cháy rần rật. Tiếng người, heo gà kêu hoảng loạn đến gần. Một tràng tiểu liên cực nhanh đanh giòn, nổ rất gần, tiếng những trái dừa rơi bùm bụp. Hé mắt nhìn qua cửa hầm thấy một tốp lính dù đang hùng hổ vào sân, cháu vội ngồi thụp xuống, kéo kín cửa hầm lại, tim thắt lại lo lắng. Một giọng hùng hổ quát lên: “Ê, bà già kia! Con bà đâu, sao không ra trình diện chánh quyền quốc gia. Bộ muốn tiếp tay cho Việt cộng hả?”. “Mô Phật, má con tui già cả yếu đuối đâu có biết Việt cộng ra sao mà mấy ông nói vậy mang tội đó”. “Bà đừng có giả đò, con trai bà trốn quân dịch còn lẩn quất đâu đây, mau gọi nó lên trình chánh quyền, nếu không tụi tui mà tìm thấy thì đừng có trách đó nghe”. Tiếng một thằng khác: “Ê tụi bay, con nhỏ trông ngon dữ ha. Cô em, chiều tụi anh chút xíu nghen”. Tiếng giằng co trên sân, bọn ngụy cười ré lên man rợ; thằng nhỏ khóc ré lên kêu thét: “Má ơi!”. “ Bớ làng xóm, cứu với…”. “Tụi bay, bịt miệng mụ già và thằng nhỏ lại…”. Một tràng tiểu liên cắt ngang tiếng kêu của má cháu và tiếng vợ cháu la thất thanh: “Anh ơi! Cứu em với!…”. Không chịu được nữa. Cháu vớ cây rựa ở góc hầm, đạp cửa lao vọt lên: Má cháu và thằng nhỏ nằm gục bên vũng máu, bên thềm ba bốn tên lính đang chận ngửa vợ cháu giữa sân. Lao tới chỉ kịp vung rựa chém xả vai một tên, cháu bị một báng súng đập mạnh xuống gáy té sấp, mấy tên nhảy tới và một trận mưa báng súng, đấm đá giội xuống, cháu ngất xỉu trong tiếng kêu la tuyệt vọng của vợ và tiếng cười man rợ của tụi lính. Tỉnh dậy cháu thấy mình và nhiều người khác bị bốc lên máy bay chở tới căn cứ Đồng Dù. Tại đây sau một tháng huấn luyện cấp tốc, tụi cháu bị ném ra mặt trận đường 13, ứng cứu Phước Long. Ra trận lần đầu, lừa lúc lộn xộn cháu bắn chết tên chỉ huy cùng mấy anh em bỏ trốn. Trên đường trốn chạy, tụi cháu gặp một đơn vị Quân giải phóng đang chốt giữ đường 13, được các ảnh đối xử tử tế, cung cấp lương thực phẩm cho về quê. Còn cháu xin ở lại gia nhập Quân giải phóng. Hiểu rõ hoàn cảnh của cháu, mấy ảnh động viên và nhận luôn vào đơn vị.

Hải chợt ngừng lời, đôi mắt sáng cương nghị của anh vụt tối sầm, nuốt khan trong cổ họng. Ông Năm nắm chặt tay anh, đưa ly nước lạnh cho anh, đôi mắt đầy thông cảm. Trang đứng chết lặng bên bàn nghe Hải kể chuyện; hai tay bíu chặt vào mép bàn trắng bệch, run rẩy, mắt nhòa đi vì xúc động.

Uống cạn ly nước, Hải chậm rãi kể tiếp:

- Không có một tin tức gì về bà con chòm xóm, cháu chiến đấu đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, trở về quê, xóm làng xơ xác tiêu điều, quá nửa dân làng người chết, kẻ phiêu bạt đi nơi khác. Đứng trước nấm mồ gia đình, một nỗi đau đớn thất vọng đến tột cùng, không gì an ủi nổi. Cháu tu sửa lại phần mộ người thân rồi lên Cần Thơ vào nhà người bà con ở đó. Muốn quay trở lại với nhạc viện, nhưng âm nhạc chỉ làm cho cháu thêm u buồn. Cháu quyết định xin thi vào Đại học Hàng hải, chu du đây đó cho vợi bớt nỗi buồn. Rồi tốt nghiệp, cháu được phân công về làm máy trưởng tàu Hoa phượng đỏ thuộc Công ty Vận tải biển Việt Nam VOSCO này…

Anh đã đi rồi mà Trang vẫn còn chưa hết bàng hoàng xúc động. Nỗi cảm thông sâu sắc trước mất mát đau thương của Hải và cảm phục tâm hồn cương nghị của anh khiến cô cảm phục và… yêu thương anh hơn. Cô ao ước được anh chia sẻ làm dịu bớt nỗi đau, được bù đắp những mất mát của anh. Những lần đến sau, hình như đoán được ý nghĩ của Trang, anh có phần né tránh, giữ ý hơn. Điều đó khiến Trang càng thêm đau khổ và tủi thân. Buổi chia tay, anh lên tàu về nước. Trang im lặng nhìn anh, đôi mắt đã thay cô nói lên tất cả. Anh cầm bàn tay Trang thật chặt, nhìn sâu vào đôi mắt Trang, xúc động:

- Anh hiểu em, Trang ạ. Nhưng em phải suy nghĩ kỹ đi. Thời gian còn đang ở phía trước. Dầu sao anh cũng rất biết ơn những gì em dành cho anh. Chúng ta sẽ cố gắng để không phụ lòng nhau, Trang nhé.

Một buổi tối sau đó, sau khi ăn tối xong, chỉ có hai ba con ở nhà Trang kéo ghế, ngập ngừng:

- Thưa ba, con có câu chuyện muốn nói với ba…

- Gì vậy con, mấy hôm này ba thấy con có chuyện gì đó, nói ba nghe đi. Ba sẵn lòng nghe con mà.

- Dạ, thưa ba con muốn… về Việt Nam ba ạ.

- Về nước?

- Dạ!

Ông Năm trầm ngâm hút thuốc suy nghĩ. “Về nước!”. Đã bao lần ông suy nghĩ trăn trở trước hai tiếng ấy, từ khi hai đứa con ông còn nhỏ, không khi nào ông không suy nghĩ về quê hương đất nước, nơi chôn nhau cắt rốn, nơi ông đã sống và chiến đấu thời trai trẻ. Lời nhắc của con khiến ông lặng đi trong kỷ niệm. Trang bối rối nhìn ba, tay mân mê cái ly mãi trong tay. Một lát sau ông Năm mới nhìn con:

- Trang con, điều con vừa nói chính là nỗi lòng ba mấy chục năm rồi, nhưng hai ba con mình lúc này về đâu, với ai hả con? Con đã suy nghĩ kỹ chưa?

- Thưa ba, con cũng đã suy nghĩ rất nhiều vấn đề này. Và con muốn thưa ba là con, con… thương anh Hải.

- Vậy ư? Sao không nói sớm cho ba. Thế ý thằng Hải thế nào?

- Ảnh vẫn ngại ngùng né tránh con, nhưng con biết ảnh cũng thương con ba ạ.

- Ồ, ba cũng rất quý và thương nó. Nếu hai đứa bay thương nhau thì ba rất yên lòng, có điều con phải trao đổi kỹ với nó và nếu về thì con về trước, ba phải ở lại thu xếp công việc của hãng và sắp xếp công việc làm, xây dựng gia đình ổn định cho Thu rồi ba sẽ về sống với các con.

Viết thư cho anh, Trang nói rõ nguyện vọng của cô và ba. Rồi nhận được thư anh, lá thư đầy tình cảm chứa chan và lòng biết ơn đối với tình cảm mà gia đình đã dành cho anh. Anh hứa sẽ cố gắng tạo mọi điều kiện để giúp Trang về quê một ngày gần nhất.

Rồi tàu Hoa phượng đỏ lại lên đường chở hàng sang Nhật. Trước lúc rời Hải Phòng anh điện cho Trang: “Ngày 15 tháng 9 tàu anh sẽ cập bến. Trang nhớ đón anh!”.

*

Trang thẫn thờ nhìn lên tờ lịch, đã 20 tháng 9 rồi. Không hiểu vì lý do gì mà hôm nay vẫn chưa thấy tàu anh cập bến. Nỗi lo lắng khiến cô bồn chồn. Trong tâm hồn cô dấy lên một linh cảm chẳng lành, cô cố gạt đi mà không được. Bỗng có tiếng chuông. Trang xô bàn luống cuống ra mở cửa. Hải? Không! Đứng trước cô là một thủy thủ Việt Nam, đồng nghiệp của Hải. Người thủy thủ gật đầu chào cô và hỏi:

- Xin lỗi, chị là Trang phải không?

- Vâng! Có việc gì vậy? Mời anh vào nhà.

Rót nước mời khách xong Trang hỏi:

- Có chuyện gì đó anh? Anh Hải ảnh có cập bến không anh?

Uống cạn ly nước, người thủy thủ nén xúc động, anh nói:

- Tôi là Hùng, cùng tàu anh Hải, tàu chúng tôi vừa cập bến cách đây một giờ. Anh Hải hiện nay đang ở Đài Bắc, không theo được tàu, ảnh nhờ tôi đến thăm gia đình, báo cho gia đình biết tin.

- Anh Hải ở Đài Bắc ư? - Trang sửng sốt.

- Vâng! Đài Bắc! Trên đường đi, theo kế hoạch ngày 15 tháng 9 tàu chúng tôi sẽ cập cảng Nhật, nhưng tàu chúng tôi gặp cơn bão lớn, buộc phải neo đậu tại Đài Loan. Giữa cơn giông bão, một tia sét mạnh đã giáng xuống chiếc tàu chở đầy dầu của Úc đậu cạnh tàu chúng tôi, ngọn lửa bùng lên đe dọa thiêu cháy tài sản trị giá hàng chục triệu đô la và tính mạng của hàng chục con người. Không quản hiểm nguy, chúng tôi lao tới bắc vòi rồng xả vào nhằm dập tắt đám cháy. Anh Hải dù người đang mệt cũng lao vào chữa cháy. Từ trong bồn lửa vẳng ra tiếng người kêu cứu nhưng lửa cháy to quá, làm cách nào đây. Đang tìm cách mở đường vào thì anh Hải, người đầy nước ôm bình cứu hỏa phun mạnh vào một điểm, ngọn lửa dạt ra, anh lao vào trong và biến mất sau biển lửa. Mọi người đều thét lên: “Anh Hải cẩn thận đó!”. Một phút, hai phút rồi ba phút, mọi người tưởng đã hết hy vọng thì từ trong biển lửa, Hải lao ra, hai tay dìu hai thủy thủ bạn to lớn đang bị ngạt khói. Người anh cháy sém, anh chỉ kịp trao hai thủy thủ cho mọi người rồi ngất đi. Chúng tôi vội đưa anh vào bệnh viện cấp cứu. Anh bị bỏng toàn thân khá nặng. Bão tan, tàu chúng tôi phải lên đường, do tình trạng sức khoẻ của Hải không đảm bảo; mọi người ở đó cứ nhất định giữ anh Hải ở lại điều trị tại Đài Bắc, chúng tôi đành phải gửi anh lại đó. Khi chúng tôi đi, anh đã tỉnh, cứ đòi theo tàu. Không được đi, anh dặn tôi đến thăm gia đình nói gia đình khỏi trông tin anh.

Lòng Trang như lửa đốt, cô bối rối không biết làm cách nào, cô chỉ mong ba về nhanh để báo tin cho ba hay. Chiều về, khi nghe Trang nói lại, ông Năm cũng bồn chồn không kém gì con gái. Hai ba con bàn nhau phải đáp máy bay đi Đài Bắc thăm Hải. Cô xin phép ba đến thăm anh, và đưa anh về nhà. Sau hơn hai giờ bay, máy bay đã đưa cô đến sân bay Đài Bắc, vừa xuống sân bay Trang vẫy một chiếc taxi tới ngay bệnh viện. Đứng trước căn phòng anh mà cô cứ run lên vì xúc động và hồi hộp, trấn tĩnh rồi cô gõ cửa bước vào. Được báo tin trước, Hải cũng hết sức xúc động và chờ mong, nghe tiếng gõ cửa ngập ngừng, Hải biết là Trang đã đến, anh xoay người nhìn ra cửa, chờ đón.

- Anh!

Trang nhào tới, quỳ bên giường bệnh oà khóc nức nở. Hải bối rối im lặng, đưa bàn tay băng trắng lên vuốt ve mái tóc Trang, mỉm cười khẽ nói:

- Đừng khóc nữa em! Anh khoẻ rồi mà.

Trang nhìn anh, nhoẻn cười mà nước mắt vẫn trào ra, những giọt nước mắt nhớ mong, lo âu, chờ đợi và hạnh phúc nữa.

Một tuần ngắn ngủi bên anh, thời gian xin nhập cảnh đã hết, sức khoẻ Hải đã khá lên rất nhiều. Cô xin phép bệnh viện được đưa Hải qua Nhật, anh không chịu, nói là sẽ đợi tàu anh ghé lại đón. Cô phải thuyết phục mãi và nói kế hoạch của ba con cô đã được thuyền trưởng tàu Hoa phượng đỏ đồng ý anh mới chịu đi.

Sau gần ba tháng làm thủ tục, mọi giấy tờ đã xong, Hải và Trang sẽ bay về Việt Nam. Hai người xin phép ba được đi dạo bên bờ vịnh chia tay với thành phố, nơi Trang đã sinh ra và lớn lên.

Đêm Tô-ky-ô rực rỡ ánh điện màu; bên bờ vịnh là thành phố thương mại sầm uất bậc nhất thế giới với những bảng quảng cáo rực rỡ, dòng xe lao vút trên dòng đường cao tốc. Bên này là vịnh Tô-ky-ô lung linh lay động dưới ánh sáng từ những thành phố nổi hắt xuống.

Đưa tầm mắt bao quát một vùng rực rỡ, anh chợt mỉm cười khi nhớ về quê nhà. Nắm chặt tay Trang, anh khẽ hỏi:

- Ngày mai rời Tô-ky-ô, em có nuối tiếc gì không?

- Lẽ ra, anh không nên hỏi em như vậy. Nếu có còn nuối tiếc chắc em đã không rời bỏ mảnh đất này. Có điều trước khi về nước em chỉ lo không có người chăm sóc ba và Thu.

- Đừng lo nghĩ nhiều điều đó, chỉ một thời gian không lâu nữa, thu xếp xong cho Thu là ba về nước với chúng mình thôi mà.

Một con tàu đang rời bến, ánh điện nhấp nháy nhấp nháy, kéo một hồi còi dài chào bến làm xốn xang lòng Hải.

Anh nói với Trang mà như tự nói với chính mình:

- Quê hương - đất nước của chúng mình như chiếc nôi rộng lớn và ấm áp của lòng mẹ. Khiến những người đi xa, như những con tàu không quên bến nước; dù ở đâu làm gì cũng một lần nhắc tới và mong được trở về nơi có hai tiếng: Quê hương…!

NGƯỢC NGUỒN...

Người hành khách cuối cùng đã ngồi yên trên ghế. Cầu thang được kéo lên, cửa đã đóng kín. Giọng trong trẻo của cô tiếp viên hàng không vang lên trong mi-crô: “Chuyến bay số… Sài Gòn - Pari đã đến giờ cất cánh, tổ bay xin kính chào quý khách! Đây là chuyến bay không hút thuốc... Để đảm bảo an toàn, đề nghị quý khách kiểm tra lại dây an toàn... Chúc quý khách thượng lộ bình an!”.

Chiếc Boeing 737 của Hãng Hàng không Pháp khởi động, máy bay lướt nhanh trên đường băng, rời khỏi mặt đất. Tôi nhắm mắt, hai tay nắm chặt thành ghế, chịu đựng lực gia tốc trọng trường. Chỉ hai phút sau, cảm giác bị đè nặng lên ghế vụt biến mất, máy bay đã ổn định độ cao. Tôi mở choàng mắt, ngơ ngác nhìn xung quanh, rồi nhìn qua ô cửa máy bay. Dòng sông Sài Gòn uốn mình qua những làng mạc, thành phố sầm uất, cứ mỗi lần tạm xa Tổ quốc, từ trên cao nhìn xuống tôi lại nao nao xúc động, nhớ quê hương. Người thiếu phụ ngồi cạnh tôi hai tay bám chặt vào thành ghế, dán mắt qua ô cửa kính chợt oà khóc nức nở, bên cạnh chị là cậu con trai - một đứa con lai bởi tôi nhận ra nó qua vóc dáng cao lớn chừng mười bảy tuổi và mái tóc, cái mũi và làn da, duy chỉ có đôi mắt đen là giống mẹ. Cậu luống cuống rút khăn lau nước mắt cho mẹ: “Má! Má bình tĩnh đi má…”.

Rồi như bất lực, cậu quay đôi mắt cầu cứu sang tôi. Thấu hiểu lòng người mẹ, tôi nói với cậu: “Cháu cứ để yên cho má cháu qua cơn xúc động, ai đi xa chẳng day dứt, bác cháu mình cũng vậy thôi”.

Máy bay đã lên cao, mặt đất, dòng sông nhỏ dần rồi biến mất, xung quanh máy bay chỉ có màu trắng đục của những đám mây lang thang trong vũ trụ. Người thiếu phụ đã qua cơn xúc động, chị kéo chiếc rèm che ô cửa kính, ngước đôi mắt nhìn sang, nở nụ cười chào tôi, nụ cười còn đẫm những giọt nước mắt. Tôi mỉm cười thân thiện:

- Hai má con đã đi xa lần nào chưa mà xúc động dữ vậy.

- Dạ - Người thiếu phụ ngượng ngập - Má con em chưa đi xa lần nào, mà lần này lại đi xa luôn…

- Mà chị ơi! Chị đã tới Pa-ri lần nào chưa? Chị đi làm gì vậy?

- Chẳng giấu gì chị, má con em được phép của Chính phủ xuất cảnh sang bên Pháp, ba của cháu Việt đây bảo lãnh mà…

Máy bay ổn định độ cao, lướt nhẹ qua những đám mây, chỉ có tiếng động cơ rung nhẹ bền bỉ, hành khách, người thì đọc sách, người im lặng ngủ trên ghế. Cậu bé Việt cũng đã ngủ từ lúc nào. Cầm cuốn họa báo trong tay mà không muốn đọc một chút nào, tôi quay sang người thiếu phụ:

- Ba cháu Việt người Pháp hả chị?

- Không! Người Mỹ gốc Tây Ban Nha, gia đình ở Ca-li-phoóc-ni-a, nhưng đã nhập quốc tịch Pháp.

Thoáng thấy trong đôi mắt tôi sự ngạc nhiên. Thảo - tên người phụ nữ nọ vội nói:

- Chuyện thì dài lắm, tôi sợ sẽ không đủ thời gian để kể cho chị nghe.

- Tôi nghĩ thời gian chuyến bay còn dài, trước khi xuống Pa-ri máy bay sẽ còn nghỉ ở Bom Bay nữa mà…

- Dạ má con tôi ra đi cũng chẳng có người thân thích nào đưa đón cả, buồn lắm, chỉ mong có được một người thân để tâm sự giãi bày cho vơi bớt nỗi lòng của kẻ ra đi nơi đất khách quê người, chị à.

Giọng nói Nam Bộ dịu dàng êm mượt, đượm chút u hoài. Thảo đã kể cho tôi nghe cuộc đời của chị…

*

Quê Thảo ở tít miệt Mỏ Cày, Bến Tre, cũng như bao người khác, Thảo có ba, có má, có các anh, các chị. Là út trong gia đình nên Thảo được mọi người cưng chiều hết mức. Nhà có tám anh chị em, chỉ có út Thảo là được ba má gởi lên Bến Tre để học cao hơn. Đang học tú tài phần một - dạo ấy là đầu năm 1968, vào một buổi chiều sau khi đi học về Chín Thảo được một người cùng quê lên Bến Tre làm ăn báo cho một tin sét đánh: Gia đình cô đang gặp nạn ở quê!

Bỏ cả cơm chiều, cô bé Thảo oà khóc tức tưởi, vơ vội mấy bộ đồ bỏ vào chiếc giỏ leo lên chiếc xe đò cuối cùng trong ngày trở về quê. Xuống xe, Thảo không còn nhận ra con đường vào ấp nữa. Sự tàn phá của bom rải thảm B-52 và pháo bầy hạm đội đã biến xóm ấp trù phú đông vui thành bình địa. Đã hai ngày rồi mà xóm ấp còn khét lẹt mùi cháy của bom na-pan, đó đây những ngọn khói nghi ngút từ thân những cột nhà cháy dở. Hoàng hôn bầm máu đã sập xuống; làn gió từ Đồng Tháp Mười thổi về làm bùng lên những bụi than đỏ rực lập loè như ma trơi. Thảo không còn tin ở mắt mình nữa khi đứng trước một hố bom sâu hút giữa nền nhà, căn nhà ấm cúng hôm xưa đã lẩn sâu vào trong lòng đất, đen ngòm bi thảm. Quanh vườn mấy hố bom sâu hoắm, những thân dừa chẻ tước, nát vụn, ứa máu. Cái lu đựng nước vỡ tan mảnh ngổn ngang bên cạnh con búp bê bé Thảo vẫn chơi khi xưa cụt chân, cụt cổ. Thảo đã ngất đi trong khung cảnh đó.

Không người thân thích, Thảo bơ vơ ở quê rồi theo một người bà cô xa phiêu dạt lên Sài Gòn kiếm sống. Trong căn hẻm gần đường Ca-ti-na (nay là đường Tự Do), hằng ngày Thảo phụ giúp với cô bán gánh bún bò sinh sống. Một buổi chiều mùa hè năm 1968 hai cô cháu đang bán ở cuối đường Ca-ti-na, một chiếc Mercedes màu đen sang trọng vừa từ trong khách sạn Ca-ti-na chạy ra bỗng một chiếc Honda 67 từ phía sau vọt lên, áp sát thành xe, hai tiếng nổ đanh gọn vang lên, chiếc Mercedes loạng choạng rồi tấp vô chân cây đèn đường, chiếc Honda 67 rú ga vọt lên. Còi cảnh sát hú bất ngờ thì phía trước đã dày đặc những bóng áo trắng - bộ đồng phục của lực lượng cảnh sát ngụy từ trên các xe Jeep - xe Harley đổ xuống. Tiếng còi rít, tiếng chân chạy rầm rập. Người thanh niên đi chiếc 67 quẹo gấp vô con hẻm, bỏ xe chạy đến trước hai cô cháu Thảo, rút trong lưng quần ra khẩu Browning nhỏ xíu, anh nhìn thoáng sâu vào đôi mắt của hai cô cháu rồi nhẹ nhàng thả khẩu súng vào nồi nước dùng đang sôi sùng sục. Không kịp nói một lời, anh lại lướt đôi mắt qua hai cô cháu một lần nữa rồi nhẹ nhàng đu người qua bức tường chắn ngang, biến mất sau những căn gác ẩm thấp lụp xụp trong hẻm.

Hai cô cháu còn đang bàng hoàng nhìn nhau, một tiếng quát đã vang lên:

- Nè, bà già kia, tên Việt cộng chạy lối nào?

Bà cô đã bình tĩnh trở lại, bà nhổ quết trầu rồi cung kính:

- Dạ, thưa thầy hai, ổng bỏ xe rồi trèo vô sau căn hẻm kia… Bà cô chỉ tay qua hướng đối diện.

- Hai má con bà tiếp tay cho tên Việt cộng ám sát cố vấn hả, nếu chỉ sai là tù mục xương đó nghe!

- Mô phật! Má con tôi già cả đâu có biết Việt cộng việt kiếc gì đâu, thấy ổng bỏ xe rồi chạy qua đó thì tôi chỉ các thầy vậy chớ biết sao.

Tên cảnh sát tiện chân đá bay giỏ rau sống rồi huơ súng la lớn:

- Lùng sục kỹ tụi bay, tên đó chưa chạy xa đâu. Tóm được thưởng lớn đó.

Tốp cảnh sát đã đi xa, hai cô cháu vừa nhặt giỏ rau vừa lầm rầm:

- Tổ cha quân ăn cướp, cầu trời Phật phù hộ cho anh Giải phóng được bình an.

Về nhà hai cô cháu đóng chặt cửa, đổ nồi nước dùng lấy khẩu súng ra rửa sạch, lau khô rồi truyền tay nhau ngắm nghía. Cầm khẩu súng mát lạnh sáng xanh ánh thép, Thảo vừa sợ vừa mừng vui. Chính người Việt cộng kia đã dùng nó trả thù cho cô, cho gia đình của cô; cô áp chặt khẩu súng vào ngực mà nước mắt cứ trào ra ướt đầm cả má.

Từ trong sâu thẳm của lòng mình cô cầu mong cho anh tai qua nạn khỏi và một ngày nào đó sẽ được gặp anh.

Một tuần lễ sau, vào một buổi tối, khi cơm nước xong hai cô cháu đang ngồi nói chuyện chợt có tiếng gõ cửa, tim Thảo như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực: “Người Việt cộng - Anh ấy đấy”.

Thảo quả không lầm. Năm Quang - tên người biệt động - sau khi quan sát lại phía sau, anh bình tĩnh vào nhà, khép cửa lại, chào hỏi hai cô cháu:

- Ủa, bác và cô không nhận ra cháu sao, Quang xích lô đây mà.

- Trời ơi! Chú Năm, sao hôm nay chú khác vậy. Hèn chi tui và con Chín cứ ngờ ngợ.

Năm Quang - người đạp xích lô vẫn thường đạp xe qua chỗ hai cô cháu bán hàng, thỉnh thoảng kiếm được ít tiền anh thường qua kêu một tô bún bò, vừa ăn vừa kể chuyện trên trời dưới biển của dân đạp xích lô. Chỉ khác mọi bữa, hôm nay anh để ria kiểu Nguyễn Cao Kỳ và mái tóc cợp gáy. Nay anh trẻ trung, khỏe mạnh trong bộ đồ Jean hợp thời trang.

Đang nói chuyện với cô, Năm Quang quay sang bắt gặp Thảo đang nhìn mình, bốn mắt gặp nhau, trong người như có điện giật, Thảo đỏ bừng mặt, luống cuống như gà mắc tóc, Năm cười vang tự nhiên:

- Trời ơi! Bé Thảo bữa nay sao lớn mà ngộ quá vậy bao giờ cho anh hút thuốc ăn kẹo đây, cưng?

Lại một luồng sáng quét qua Quang, Thảo xì một tiếng rồi quay đi dáng ngúng nguẩy, giận dỗi.

*

Chiếc hôn dài như thế kỷ vừa dứt cũng vừa lúc trăng ló ra khỏi đám mây. Bến cảng Bạch Đằng bừng sáng thêm dưới ánh sáng tinh khiết, mát lạnh của thiên nhiên đã ban cho xứ sở nhiệt đới, hòn ngọc Viễn Đông này. Mặt trăng trên trời, mặt trăng dưới bến nước và mặt trăng trong vòng tay anh đều bừng sáng lung linh mà còn chứa bao điều bí ẩn. Đỡ nhẹ khuôn mặt nép vào lồng ngực, đưa tay vuốt nhẹ những sợi tóc sổ ra. Quang ngập ngừng:

- Thảo nè, anh muốn nói với em một chuyện…

Hai mắt nhắm nghiền mơ màng, Thảo đưa tay bịt miệng Quang cô kêu lên:

- Chuyện gì vậy hả anh? Thôi đừng nói nữa, em biết rồi.

Lại đưa tay vuốt nhẹ những lọn tóc mượt mà dịu ngọt, những đường cong thanh tú diễm kiều trên khuôn mặt nàng. Những diễn biến của cuộc họp giữa những người phụ trách công tác biệt động thành tuần trước ở ngoài cứ còn vẹn nguyên trong anh. Tiếng chú Ba Kiên vang đọng nhắc nhở mọi người:

- Các đồng chí thấy đó, sau Mậu Thân 1968, địch dù điên cuồng phản kích, nhưng chúng vẫn không sao đảo ngược được tình thế mà còn lún sâu thêm trên chiến trường. Hòa đàm ở Ba Lê (Pa-ri) đã được nối lại. Chúng ta đã mở cho chúng một lối thoát trong danh dự. Nhưng chúng rất ngoan cố xảo quyệt, đang âm mưu “Việt Nam hóa chiến tranh” mở rộng và tăng cường ném bom các vùng giải phóng, ném bom hủy diệt miền Bắc, gây sức ép trên bàn thương lượng buộc ta phải ký theo ý chúng. Nhưng chúng đã lầm, trên khắp các chiến trường, các mặt trận chúng ta đã, đang và sẽ tiếp tục giáng cho chúng những đòn đích đáng. Ngay tại Sài Gòn này, Trung ương Cục và Bộ Tư lệnh Miền yêu cầu chúng ta phải đẩy mạnh cuộc chiến tranh trong lòng địch lên một bước nữa. Phải đánh mạnh, đánh đau từ nơi xuất phát gây tội ác của chúng. Để nắm được điều đó, chúng ta phải đẩy mạnh hoạt động, phải phát triển thêm lực lượng cài cắm vào các nơi quan trọng đầu não của địch. Nhưng phải hết sức bí mật, thận trọng, cảnh giác. Đó là yêu cầu cao nhất trong công việc của chúng ta…

Nhớ lại lời chú Ba, Quang thấy không nên im lặng nữa:

- Thảo nè… - Thảo đã ngồi dậy, hai bàn tay mân mê chiếc nút áo trên ngực Quang. Đôi mắt đẹp của cô lung linh ngước lên chờ đợi - Các chú và anh đã bàn kỹ, các chú muốn em giúp cho một việc…

- Ôi anh Quang, em thì có thể làm được việc gì?

- Làm gì thì anh sẽ bàn cụ thể với em sau. Nhưng em có…

Một áng mây đen chợt trôi qua mặt nàng, mặt trăng chợt quay đi nơi khác. Tiếng nàng xa xôi như từ vũ trụ xa xăm vọng về:

- Hóa ra chẳng có ai hiểu em hết. Nếu như hơn nửa năm về trước có ai được chứng kiến cái buổi hoàng hôn bầm máu ấy chắc người đó sẽ hiểu em hơn…

Sự việc đột ngột xoay sang một hướng khác, Quang im lặng hút thuốc, trấn tĩnh lại, tiếng anh trầm và ấm:

- Các chú và anh đã tính kỹ, nhưng vẫn còn cân nhắc có nên đưa em vào hoạt động trong phi trường Tân Sơn Nhất hay một nơi nào khác?

- Đưa em vào phi trường? Trời ơi! Không bao giờ! Hãy cho em được ra ngoài cứ, cầm súng trả thù cho gia đình em hay làm bất cứ việc gì cũng được chứ đừng bắt em phải phục vụ cái bọn cướp nước, cái bọn đã gieo tang thương lên gia đình em. Không! Anh Quang! Đừng bắt em làm cái việc ấy… Trời ơi!

Quang bình tĩnh lau những giọt nước mắt cho nàng chờ cho bão tố trong nàng lắng xuống:

- Anh hiểu, Thảo ạ! Đứng trước một kẻ thù người ta phải biết nó từ đâu tới, nó muốn gì và nó sẽ hoạt động ra sao? Phi trường ngày càng mở rộng mà lực lượng của ta trong đó còn quá mỏng, tổ chức muốn tăng cường em thêm vào đó, nắm số lượng, phương tiện và số nhân viên chúng điều động đi, đến… Có như vậy các chú ở ngoài mới đánh giá được tình hình, phán đoán âm mưu và thủ đoạn hoạt động của chúng. Đâu cũng là công việc nhưng nơi đó cần em hơn. Em suy nghĩ kỹ đi, các chú không bắt ép em đâu.

Sau những ngày suy nghĩ Thảo đã quyết định đồng ý vào làm việc ở phi trường; các chú đã biến cô bé Thảo thành nàng Diệu Hương xinh đẹp - một cô gái mà ánh mắt có thể làm nghiêng cánh “pháo đài bay” dịu dàng và giỏi tiếng Anh. Công việc của Thảo là dọn phòng ngủ cho các người hùng không gian của không lực Hoa Kỳ. Nắm thời gian số lượng nhân viên bay mà chúng điều động báo cho các chú ở ngoài.

Một tuần lễ sau, tại Câu lạc bộ Những “người hùng không gian”, các phi công đua nhau cá độ xem ai sẽ lọt vào đôi mắt huyền của nàng Diệu Hương mới vào làm trong câu lạc bộ.

Sự xuất hiện của Diệu Hương đã làm cho những người hùng vốn quen ấn nút trút lửa thép xuống mặt đất không một mảy may xúc động trở thành những con cừu non như trong tiểu thuyết của nhà văn Pháp Mô-pát-xăng (guy de Maupassant). Trong số đó, chỉ có Giêm Mắc-cơ (James Macco), một trung sĩ, nhân viên chuyên gài trái nổ cho các phi cơ đi oanh tạc là dửng dưng trước sự xuất hiện của Diệu Hương. Hằng ngày sau giờ làm việc Giêm thường trở về phòng riêng của mình, với cây đàn ghi ta và những bài hát của Tây Ban Nha. Điều đó khiến Hương ngạc nhiên. Qua tìm hiểu Hương được biết Giêm người gốc Tây Ban Nha, cố nội Giêm bị các lái buôn bắt và bán sang Mỹ vào giữa thế kỷ XIX. Gia đình anh ta hiện đang sinh sống ở bang Ca-li-phoóc-ni-a; ba Giêm có một trang trại chăn nuôi nhỏ. Vốn căm ghét cuộc chiến tranh ở Việt Nam, trong khi đang theo học đại học luật khoa ở Oa-xinh-tơn. Giêm thường cùng các bạn biểu tình phản đối chiến tranh. Trong một lần xô xát với cảnh sát, Giêm và một số bạn bè bị bắt rồi bị buộc đăng lính, ba tháng sau Giêm bị đẩy sang Việt Nam. Vốn căm ghét chiến tranh, nỗi nhớ quê hương xứ sở khiến Giêm tìm đến cây đàn với những bài dân ca của xứ sở quê hương ở bên kia đại dương. Bạn bè xa lánh Giêm bởi tính nết anh và cả cái dòng máu đang chảy trong huyết quản của Giêm nữa.

Giữa bầy người cuồng loạn - Diệu Hương có phần nào cảm thông với Giêm, cô thường đến nghe Giêm hát và nói chuyện với anh ta, mong muốn sẽ cảm hóa được người lính Mỹ gốc Tây Ban Nha này.

Những tin tức thu được Hương đều gửi vào một hòm thư chết và thỉnh thoảng vào các chiều thứ bảy, được phép về nhà lần nào cũng vậy Quang đều đón cô trên chiếc Honda chờ sẵn dưới gốc cây điệp ở ngoài cổng phi trường. Chiều thứ bảy này, kim đồng hồ đã chỉ 7 giờ 30 phút, đã quá một giờ đồng hồ hẹn mà vẫn không thấy Quang xuất hiện. Lòng Thảo như lửa đốt, cô bồn chồn vẫy một chiếc taxi kêu về nhà.

Đứng trước cửa nhà mà trời ơi, sao hôm nay không thấy cô ra đón. Mọi bận về cô đều chạy ra ôm lấy cháu mừng rỡ tíu tít vào nhà, làm đồ ăn rồi cả ba cô cháu quây quần quanh mâm cơm đầm ấm. Lòng Thảo như thắt lại, đẩy cửa vào nhà. Thảo như không tin ở mắt mình nữa. Cô đang bất động trước ban thờ đầy khói nhang, bức ảnh Quang đặt ngay ngắn bên cạnh những người trong gia đình. Thảo thét lên một tiếng, ôm chặt lấy cô, ngất đi trong nỗi đau vô tận. Tỉnh dậy, hai cô cháu ôm nhau khóc ròng, nước mắt không làm vơi đi nỗi đau. Nước mắt chỉ làm tăng nỗi nhớ thương của người con gái thủy chung. Trong một lần ra cứ, Quang bị giặc phục kích, anh đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng bảo vệ cho đồng đội rút, sau khi trở báng súng đập ngã hai tên giặc, anh đã nằm xuống trong niềm kinh hoàng của lũ giặc.

Đã nhiều lần Thảo định tìm đến liều thuốc ngủ để đến với ba với má, anh chị em và đến với Quang của cô, nhưng thù này chưa trả, Thảo chưa thể ra đi được. Phải trả thù!

*

Ánh mắt của Giêm nhìn cô lạ lắm. Trong đôi mắt trong veo ấy, hình như có một ngọn lửa vô hình nào đó đang lấp lánh, có lúc bừng lên rồi lại vụt tắt xuống khiến Thảo phải cảnh giác.

Chiều ấy Thảo nghe bọn giặc lái xôn xao lo sợ. Hình như chiếc phi cơ chở hơn 30 tên giặc lái “có chiến tích diệt cộng” về nghỉ mát ở Hô-nô-lu-lu đã nổ tan tành trên bầu trời giữa Thái Bình Dương ngoài khơi biển Nhật Bản. Lúc đi ngang qua phòng Giêm, cô thấy anh ta không chơi đàn mà ngồi im lặng hút thuốc. Thoáng thấy Thảo, đôi mắt Giêm ánh lên nỗi vui mừng xen lẫn lo âu khiến Thảo càng thắc mắc. Bữa ăn, không thấy Giêm xuống phòng ăn. Cả buổi sáng hôm sau anh ta ở lì trong phòng. Buổi chiều Thảo lên phòng Giêm thay chiếc ga trải giường. Vào phòng cô thấy Giêm đang nằm suy tư; Thảo định quay ra thì Giêm đã tung chiếc mền vùng dậy.

Thảo á lên một tiếng sợ hãi, quay ngoắt nhào ra cửa nhưng đã muộn. Cửa đóng chặt, trong căn phòng cách âm hoàn toàn tiếng kêu của Thảo vang lên tuyệt vọng. Giêm quỳ xuống dưới chân Thảo van lơn cầu khẩn:

- Diệu Hương! Anh yêu em! Anh đã yêu em từ ngay khi gặp em, nhưng hoàn cảnh không cho phép anh đã phải im lặng. Nhưng anh sắp phải ra tòa rồi, chính anh là kẻ đã gài trái nổ trong chiếc máy bay đi Hô-nô-lu-lu. Cầu chúa cho chúng nó chết hết đi. Trước khi ra tòa, anh mong em hãy ban cho anh một phước lành, hãy hiểu cho anh, hãy thương anh, Diệu Hương, anh yêu em! Yêu em!

Hai mắt nhắm nghiền, Thảo gạt đôi tay Giêm đang ôm lấy chân mình thét lên:

- Trời ơi! Ông Giêm, hãy buông tôi ra! Tôi đã có chồng! Mở cửa, trời ơi, cứu tôi với, cứu tôi…

Tiếng kêu của Thảo tắc nghẹn, Giêm đã chồm dậy bế thốc Thảo lên giường. Thảo vùng vẫy la hét cắn xé cái thân hình đang đổ sập lên người cô.

Trong cơn tuyệt vọng, la hét đến khản giọng, Thảo cố oằn mình lên cố gắng hết sức đẩy cái thân hình kia ra nhưng bất lực, vô vọng. Cô đã mềm người đi lặng chìm trong mê cung của niềm đớn đau. Tiếng thét xé lòng tắt nghẹn trong nỗi đau đầu tiên của người thiếu nữ.

*

Chiếc Boeing vẫn lướt nhè nhẹ xuyên qua những tầng mây hướng về phía chân trời. Cậu bé Việt đã tỉnh ngủ, ngồi im lặng nghe câu chuyện của mẹ. Trong đôi mắt của Thảo ánh lên một nỗi buồn xa xăm.

- Chị ơi! Phụ nữ tụi mình đã thương ai thì có đánh chết vẫn thương, phải không? Hình như số phận đã run rủi cho em toàn gặp những điều bất hạnh chị à. Nhà tan, chồng chết, rồi lại mang thai với một người ngoại quốc. Tổ chức cũng bỏ rơi em, đã mấy lần đến hòm thư, em đều không nhận được chỉ thị của các chú, chỉ có bản báo cáo lần trước em gửi vẫn nằm nguyên trong đó. Các chú đã hết tin em khi biết em có bầu với một kẻ ngoại bang. Em trở thành một kẻ như điên như khùng. Đã bao lần định tìm đến cái chết cho gột sạch những tủi hờn ô nhục, nhưng cái thai trong bụng nó quậy đạp dữ quá, em lại không nỡ. Nó đâu có tội tình chi phải không chị. Rồi em bỏ việc về nhà sinh cháu Việt đây trong nỗi tủi hổ với bà con xóm giềng. Còn Giêm, chỉ sau này nhận được thư ảnh, em mới biết Giêm bị đưa về nước, ra toà xét xử. Đúng lúc phong trào đòi chấm dứt chiến tranh ở Mỹ lên cao, được nhiều luật sư bào chữa và ít chứng cớ, anh chỉ bị sáu tháng tù. Mãn hạn tù ảnh xin nhập quốc tịch Pháp và sang Pa-ri sinh sống. Còn em về sống với cô, nuôi cháu Việt lớn lên. Cuối năm 1973 trong một buổi đi bán hàng, cô bị một chiếc xe của bọn thủy quân lục chiến say rượu chẹt chết. Tang thương chồng chất đã làm em chai cứng, chỉ còn cháu Việt là người an ủi, níu kéo em sống với cuộc đời đau thương này.

Rồi ngày 30 tháng 4 đến, em đã không dám ra đường đón chào Quân Giải phóng mà vùi đầu trong nhà khóc ròng cay đắng, chỉ có cháu Việt là hồn nhiên vô tư đón chào cuộc sống mới. Sau đó, theo yêu cầu của Ủy ban Quân quản thành phố; em đã đăng ký cháu vào diện con lai của chính quyền.

Tháng 5 năm 1986 - Giêm Mắc-cơ, người trung sĩ gốc Tây Ban Nha năm xưa ấy trong phái đoàn của các nhà kinh doanh Pháp sang thăm Việt Nam. Không hiểu bằng cách nào Giêm đã tìm được má con em. Cuộc gặp mà em không hề chờ đợi. Những năm ở Pa-ri - Giêm đã không lập gia đình, chỉ tìm mọi cách để biết tin tức má con em ở Việt Nam. Giêm bàn với em xin phép Chính phủ ta được xuất cảnh qua bên Pháp theo sự bảo lãnh của Giêm. Sau bao đêm suy nghĩ, cuộc đời em coi như đã hết từ lâu, chỉ còn tương lai của cháu Việt, để cho cháu được gần ba, bớt đi những mặc cảm dị nghị của đời thường, em đã đồng ý qua Pháp. Vả lại bây giờ Nhà nước mình cũng có nhiều chính sách thay đổi, má con em cũng sẽ thuận lợi trong việc về thăm quê hương xứ sở, phải không chị? Chị có trách mắng em điều đó không?

- Không! Đất nước mình qua bao nhiêu năm chiến tranh, khói lửa điêu linh đã xô đẩy hàng triệu triệu con người phiêu dạt, gieo tang tóc đến từng căn nhà, mỗi mái đầu vô tội. Sự khắc nghiệt của chiến tranh đã làm cho ta chai cứng, từng trải hơn. Dẫu có trách cứ, oán hờn cũng vậy. Phải chấp nhận, vượt lên trên hậu quả đau thương của chiến tranh, xây dựng cuộc sống, xây dựng niềm tin bằng tình yêu quê hương đất nước, bằng tình hữu nghị giữa các dân tộc với tấm lòng rộng lượng vị tha của mình, thưa chị!

Máy bay đã hạ cánh xuống Bom Bay, cửa ngõ phía tây của Ấn Độ. Sân bay rực rỡ nắng vàng, nhộn nhịp đông vui trong sự giao lưu quốc tế, sự gặp gỡ của tình hữu nghị vĩ đại đến từ những phương trời. Chỉ còn vài giờ bay nữa chúng tôi sẽ đến Pa-ri. Hai má con người phụ nữ Việt đang dắt nhau đi trong ga hàng không ngắm cảnh khi đang chờ chuyển chặng bay. Cầu chúc cho gia đình của họ có cuộc sống sum họp tuy muộn mằn nhưng đầm ấm hạnh phúc. Hãy quên đi những mặc cảm đau thương của chiến tranh. Hãy ngược nguồn thời gian để sẻ chia những mất mát đã xảy ra đối với mỗi con người trong dòng chảy của lịch sử chiến tranh!

HỒI HƯỚNG CAO NGUYÊN

Bến cảng Đà Nẵng một buổi chiều tháng 10 năm 1954. Chiếc tàu hải quân sơn màu xanh lá mạ treo cờ đỏ sao vàng đã khởi động máy, nhả ra từng đám khói đen kịt lên bầu trời vần vũ những đám mây. Trên bờ, hai hàng bộ đội Vệ quốc đoàn nai nịt gọn gàng chuẩn bị lên tàu tập kết ra miền Bắc theo các điều khoản đã được thoả thuận tại Hội nghị Giơ-ne-vơ.

Những người đưa tiễn lùi ra xa, những chiếc khăn tay, những vành nón trắng đua nhau vẫy, nhiều người lau nước mắt, nhiều bà mẹ, cô gái oà khóc trước cuộc chia ly. Ở phía cuối hàng quân, người chiến sĩ Vệ quốc đoàn cao lớn rút từ trong túi áo ra một tấm hình trao cho cậu em trai:

- Em hãy giữ tấm hình này, nếu sau này lưu lạc, nó sẽ giúp anh em mình tìm lại nhau, nhớ giữ cẩn thận nghe em. Thôi, đừng khóc nữa má, con đi chỉ hai năm sau, tổng tuyển cử thống nhất đất nước sẽ về. Lợi, ở nhà chăm sóc má thay anh nghen.

Ba má con ôm chặt nhau, rồi người chiến sĩ nối lại ba lô rảo bước theo đồng đội. Cầu tàu đã kéo lên, chân vịt bắt đầu xé nước. Ba hồi còi dài ngân vang, con tàu từ từ rời bến để lại phía sau thành phố quê hương, để lại đoàn người nước mắt lưng tròng. Để lại những vành nón trắng những bàn tay vẫy gọi, chờ đợi…

*

Ba mươi tư năm sau, vào một buổi tối tháng 3 năm 1988 tại một vùng quê của tỉnh Hải Hưng giữa lòng đồng bằng châu thổ sông Hồng; sau bữa cơm chiều, ông Hai gọi đứa con út là bộ đội đang về nghỉ phép lại nói:

- Quang, lại đây ba biểu này…

- Dạ, thưa ba, có chuyện gì vậy?

- Bữa trước ba nghe con nói với mẹ con là đơn vị con chuẩn bị di chuyển vào miền Nam phải không?

- Dạ con cũng định nghỉ vài ngày rồi thưa chuyện với ba mẹ cụ thể. Ba ạ, đơn vị của chúng con đã nhận được lệnh chuyển vào Tây Nguyên. Một vài bộ phận tiền phương đã hành quân. Đơn vị của con đến cuối tháng 4 này sẽ lên đường. Con nghỉ phép xong sẽ lên đơn vị để cùng anh em vào trong đó. Biết tin này, mẹ con rất buồn, con muốn ba động viên mẹ con, cho mẹ con yên tâm trước lúc con chuyển công tác đi xa.

- Vào Tây Nguyên, con có biết các con sẽ đóng quân ở tỉnh nào không?

- Thưa ba, đơn vị chúng con sẽ dừng chân ở Gia Lai - Kon Tum, địa bàn chiến lược Bắc Tây Nguyên ba ạ.

Trầm ngâm hồi lâu, ông Hai nói với đứa con bằng một giọng trầm ấm, đượm buồn:

- Quang con. Chuyện gia đình mình con cũng đã biết. Ba tập kết ra đây thế mà cũng đã 34 năm rồi. Hơn ba chục năm xa quê hương, ba cũng muốn trở lại tìm người bà con thân thích. Nhưng ba đã già mất rồi. Năm 1976, sau giải phóng, ba có trở lại thành phố. Lúc đó con còn nhỏ, các anh chị con còn đi học, ba đã trở lại Đà Nẵng một mình. Khi đến căn nhà cũ thì đã trở thành trụ sở của Ủy ban nhân dân phường. Nghe các đồng chí ở Ủy ban nói chú Lợi đã hy sinh trên cứ, còn bà của con, sau khi chú Lợi hy sinh, nội đi đâu không rõ. Không có điều kiện tìm tiếp, ba trở lại miền Bắc với một nỗi buồn vô hạn. Nay con trở lại trong đó, có điều kiện con hãy tìm tung tích của những người thân trong gia đình mình. Đây là tấm hình ba và chú Lợi đã chụp trước khi ba tập kết, chú Lợi cũng giữ một tấm hình như thế này. Nghe nói, trước khi hy sinh chú Lợi có để lại một đứa con với thím giao liên cũng người quê đất Quảng. Hình như hiện nay thím cũng đang sống trên Tây Nguyên. Con cố tìm gặp thím và em rồi báo cho ba biết nghe Quang.

*

Tây Nguyên đầu mùa mưa năm 1989. Những ngày nắng cuối mùa khô vẫn chói chang. Nhưng ở phía xa kia, nơi chân trời và mặt đất giao nhau đã xuất hiện những đám mây đen, tiếng sấm đầu mùa ầm ĩ đứt đoạn, báo hiệu cho mùa mưa đã đến. Chiếc xe Gát 53 nhuốm đầy bụi đất đỏ chở đơn vị bộ đội đến lao động hợp đồng với Công ty Cao su Mang Yang lượn vòng qua eo của một quả đồi và dừng lại dưới bóng một cây trám lớn. Người lái xe nói với người chỉ huy:

- Anh Quang, cho bộ đội chuyển nhanh đồ đạc xuống giúp em. Xe em còn phải đi quân đoàn chở tiếp hàng doanh trại của đơn vị chiều nay.

- Yên trí, chỉ mười phút thôi. Này Vinh, đun ấm nước uống, còn tất cả anh em mình chuyển nhanh đồ xuống để xe còn đi Gia Lai tiếp.

Quang cùng anh em chuyển nhanh số đồ đạc trên xe xuống, chẳng mấy chốc đã xong.

- Anh Quang ơi! Thôi em cho xe đi kẻo muộn anh nhé…

- Trời! Sao mà gấp dữ vậy? Thì chờ chút uống miếng nước cho đỡ khát rồi hãy đi chớ.

- Thôi, mấy anh em thông cảm, em không khát mà, các anh ở lại nghen.

- Vậy thông cảm nghe Minh. Tụi này cám ơn nhiều… Nước sôi chưa các em?

- Dạ, được rồi anh.

- Vậy mấy anh em mình nghỉ uống nước rồi tập trung vào dựng lán kẻo trời tối mất.

Ở vạt đồi cạnh đó, có hai người, một chàng trai và cô gái đang vun luống đất để trồng khoai. Nhìn chiếc cuốc bàn to, cán dài mà trong tay hai người cứ thoăn thoắt đưa lên hạ xuống, những luống đất đỏ tươi màu mỡ lấp lánh hiện hình dưới ánh mặt trời cứ trải dài theo bước chân họ.

- Anh chị gì ơi? Nghỉ tay uống miếng nước với tụi tôi đi. Làm gì mà siêng dữ vậy?

- Dạ, chào mấy anh. Mấy anh lên đây tăng gia cho đơn vị phải không?

- Dạ tụi tôi đi lao động hợp đồng cho Công ty Cao su Mang Yang mà.

- Tụi anh ở đây bao lâu?

- Cũng chưa biết được cụ thể anh ạ, nhưng trước mắt tụi tôi sẽ ở ba tháng rồi sau sẽ ký hợp đồng với công ty tiếp…

- Trời! Thế thì hay quá. Có mấy anh đóng quân ở đây thì chúng em làm khoai mì có thêm bạn rồi. Mấy bữa trước ở đây đất rộng, không người, chỉ có tụi em đi làm cả ngày không gặp ai, muốn nói với nhau câu chào cũng không có ai để nói, buồn lắm.

- Kìa, uống nước đi. Kêu cô bé kia lại nghỉ uống nước đi, vợ hả?

- Dạ không, em gái của tui đó - Nói rồi anh gọi với sang - Mai ơi nghỉ qua đây uống nước với mấy anh chút đã.

- Tên Mai hả, còn anh?

- Dạ, em tên Bông.

- Còn mình là Quang. Thôi uống nước đi…

- Chào các anh! - Cô gái bẽn lẽn tiến đến, ngồi xuống gỡ nón và chiếc khăn che mặt để lộ ra đôi mắt đen láy, lóng lánh trên khuôn mặt đỏ hồng, lấm tấm những giọt mồ hôi.

- Uống nước đi Mai, thôi đưa anh đổi ly cho, cho em chén nước này, đang khát uống vậy mới đã, chớ cái ly nhỏ xíu ăn nhằm chi.

Quang nói lớn. Mấy anh bộ đội trẻ bấm vai nhau cười khúc khích. Khuôn mặt cô gái vốn đã đỏ lại càng đỏ hơn. Chén nước trên tay cô khẽ chao nghiêng làm sánh mấy giọt ra ngoài.

Không nén được nữa, tiếng mấy cậu lính trẻ cười phá lên. Cô bé luống cuống đặt vội chén nước chưa uống được chút nào xuống, vơ vội chiếc nón rồi chạy vụt đi trong tiếng cười đuổi theo của mấy anh lính trẻ. Quang cũng không nén được cười. Song anh quay lại, làm mặt nghiêm:

- Đừng làm người ta mắc cỡ, chưa uống được chút nào đã phải bỏ đi, phải tội chết…

- Kệ, anh Quang à. Tánh con gái hay mắc cỡ vậy đó. Nó không biết giận ai bao giờ đâu. Thôi em cũng đi làm đây. Bữa nào rảnh mời mấy anh qua nhà em chơi…

- Nhưng mà nhà Bông ở đâu mới được chứ?

- Các anh cứ ra phố Lệ Cần hỏi nhà bà Năm Hạnh là trúng nhà em đó.

- Được rồi, khi nào rảnh bọn mình sẽ ra.

*

Hai tuần sau - vào một buổi tối thứ bảy. Ánh trăng cao nguyên dát bạc trên những rừng cao su và trên quốc lộ 19 làm cho cảnh vật trở nên mềm mại, lung linh huyền ảo làm mê hoặc lòng người. Mặc dù những ngày sau trồng khoai bên cạnh lán, anh chàng Bông đã nhiều lần mời ra nhà chơi, nhưng mãi đến hôm nay, công việc đã qua giai đoạn gấp rút, Quang mới có điều kiện qua nhà Bông thăm gia đình được.

Sau khi hỏi thăm, anh ngập ngừng đứng trước căn nhà lợp mái tôn thưng gỗ nấp dưới tán những cây mít trĩu quả. Chưa kịp lên tiếng, thì nghe tiếng chó sủa, Bông buông vội chén cơm xuống mâm, chạy ra:

- A, Anh Quang! Vô nhà chơi anh, em cứ mong miết mà sao bữa nay anh mới ra vậy?

- Thì mắc công chuyện chớ sao - Quang cười - Cho xin chén cơm đi, đang đói muốn chết đây.

Gia đình đang ăn cơm tối ở nhà dưới, trước mâm cơm dưới bóng đèn dầu là một người thiếu phụ và cô gái trẻ, Quang nhận ra đó là Mai. Mai cũng nhận ra anh, cô bẽn lẽn đứng dậy:

- Anh Quang tới nhà chơi…

- Chào thím ạ!

- Cháu vô chơi! Đang vụ trồng khoai mà. Ba má con mới đi làm về tức thì đây. Nhà nông lủ khủ vậy đó cháu. Gặp bữa ngồi xuống ăn chén cơm với thím đi.

- Dạ cháu mới ăn ở nhà rồi qua đây mà. Thím và gia đình cứ tự nhiên đi.

- Anh Quang xuống ăn với gia đình chén cơm đi…

- Bông xuống ăn cơm cho xong đi, mình mới ăn xong, không đói mà.

- Vậy anh ngồi uống nước, thông cảm chờ em chút nghen.

Chỉ còn lại mình Quang ngồi lại trong căn nhà ánh sáng lờ mờ, anh đưa mắt quan sát. Một chiếc tủ đứng cánh gương đựng quần áo, một chiếc giường hộp, cả hai đều bằng gỗ tốt, mới đóng, báo hiệu một sự khởi sắc trong gia đình. Quanh tường treo đầy những tranh cắt từ trong các tờ họa báo. Cao hơn một chút, ở vị trí chính, trên bàn là tấm hình cỡ lớn chụp một người đàn ông mặc quân phục Quân giải phóng. Trông ngồ ngộ! Ánh sáng không đủ làm rõ khuôn mặt người người đàn ông trong ảnh. Và đường nét mờ ảo gợi Quang liên tưởng tới bức ảnh mà anh đã xem ở đâu đó. À, đúng rồi! Chú Lợi! Quang sực nhớ đến tấm ảnh đang để trong hòm. Nhưng tất cả vẫn chỉ là nghi vấn. Để trấn tĩnh, anh uống vội hai ly nước lớn mà vẫn thấy cổ họng khô đắng. Cô bé Mai đã ăn cơm xong tự lúc nào, lên nhà thấy thái độ của Quang kỳ cục, cô im lặng quan sát. Tới hồi thấy anh uống nước, tính hồn nhiên trong cô không kịp kìm giữ. Tiếng cười trong trẻo vang lên làm Quang giật mình, bối rối:

- Sao cô Mai ăn ít vậy!...

Mai cũng đỏ mặt, sợ anh hiểu sai về mình, ném một cái nhìn đầy ý nghĩa về phía chàng trai, cô tinh nghịch:

- Bữa trước, cứ tưởng em ham chén nước to. Hoá ra anh lại tham ly nước lớn, bữa nay thì đừng có mà chọc em nữa nghe! - Cả hai cùng cười vui vẻ…

*

Giả thiết của tác giả

Các bạn thân mến! Khi tôi viết đến đây, chắc hẳn ai cũng sẽ nghĩ rằng: Mình sắp được chứng kiến một mối tình giữa chàng bộ đội tên Quang và cô gái tên Mai. Bởi lẽ tình yêu vốn là tài sản quý giá nhất của con người, nó có ở mọi nơi, mọi lúc. Và tuổi trẻ ai chẳng muốn yêu và được yêu, phải không các bạn? Dẫu câu chuyện này có thật và không có thật. Dẫu tình yêu của hai người có hay không có. Tôi không muốn đi xa hơn trong mộng tưởng - Không muốn dẫn dắt thêm một người thứ hai nào lạc vào trong mê cung huyền hoặc của tình yêu nhưng cứ chờ để hồi sau sẽ rõ…

*

Trở lại với câu chuyện thời trước

Chiều, sau khi dẫn đường cho đoàn bộ đội mới từ miền Bắc vào qua một cánh rừng khộp trụi lá do chất độc hóa học, thân cành gẫy nát ngổn ngang bởi bom rải thảm. Đã hết địa phận đảm nhiệm của binh trạm. Sau khi làm thủ tục bàn giao đơn vị bộ đội cho binh trạm tiếp. Những cái nhìn bịn rịn với đoàn quân; cái bắt tay thật chặt và mấy phong lương khô 701 của người đoàn trưởng. Hạnh trở về binh trạm với một niềm vui xen lẫn một chút buồn. Vui vì đã hoàn thành nhiệm vụ. Buồn vì cô biết những người đi vào chiến trường không biết sẽ ra sao. Cô đi ra ngoài bờ suối, chọn một khúc vắng định bụng tắm giặt xong rồi về ngủ một giấc cho thật đã. Đến một khúc quẹo của con suối vắng dưới bóng một cây vả lớn. Nơi đây rất ít người qua lại, chỉ có Hạnh là thường xuyên ra đây tắm giặt, vừa kín đáo vừa sạch sẽ - Cô cởi hết quần áo, giặt sạch sẽ phơi lên những tảng đá, vừa giặt vừa hát khe khẽ, xong xuôi cô nhào mình xuống giữa dòng suối đùa giỡn, vùng vẫy cùng suối nước. Con suối lớn trong rừng, mùa khô nên nước cạn, dòng nước trong xanh lững lờ trôi nhìn rõ cả từng đàn cá bơi đến nhào lượn quanh cô làm lấp lánh ánh bạc. Hạnh lên bờ lấy cục xà bông thơm Hải Đường mà bữa trước cô được một anh lái xe đi qua binh trạm cho, đem xuống gội đầu. Rồi thả chân xuống đáy suối, kỳ cọ những bụi bẩn trên người. Nước cạn, chỉ vừa ngập đến ngang ngực, Hạnh tinh nghịch nhón lên hạ xuống để cho mặt nước hiền lành xô đẩy, nâng đỡ, vuốt ve bầu ngực trắng ngà căng tròn như hai trái bóng bay đang chập chờn trên sóng nước.

Đùa giỡn chán, Hạnh lên bờ nằm xoài trên tảng đá lớn hong cho khô làn tóc dài đen mượt. Rừng vẫn vắng lặng, chỉ có làn gió ngàn sà xuống mơn man cặp đùi thon dài rắn chắc, trắng ngần, mơn man bầu ngực trinh nữ phập phồng nhịp đập trong sự xoay vòng của trần thế.

Hạnh nằm im, lim dim đôi mắt, đôi bờ mi đen huyền cong vút khẽ khép lại lặng lẽ quan sát ngắm vuốt thân thể tuyệt mỹ của chính mình. Cô chợt đỏ mặt khi nghĩ đến có một người nào đó bắt gặp mình đang trong lúc loã thể như thế này. Nhưng không! Núi rừng vẫn im lặng làm cô yên tâm nhắm nghiền đôi mắt. Bỗng chợt, có tiếng động và cái gì rơi bủm xuống dòng suối. Hạnh giật bắn mình vội lật sấp người xuống hai tay che về phía trước ngực, mở choàng mắt kinh hoàng. Trời ơi! Chỉ là một chú sóc nhỏ leo ra ăn quả vả chín, quả vả rớt xuống suối khiến chú ta chép miệng tiếc rẻ. Hạnh bật lên tiếng cười khe khẽ tự giễu mình, cô ngồi bật dậy khép đùi che bộ ngực, đưa hai tay vẫy rối rít xua đuổi chú sóc đi nhưng chú ta vẫn ngồi im mở đôi mắt tròn xoe như hai hạt dẻ nhìn cô không chớp.

Quần áo đã khô, Hạnh mặc xong cô bẻ phong lương khô đặt một miếng lên phiến đá dành cho chú sóc và vẫy tay chào thân ái “tên kẻ trộm” vô tư đã làm cô hoảng hồn. Trên đường trở về nhà cô ghé qua bãi rau muống mới trồng định hái một nắm về nấu bữa canh chiều. Vừa đi vừa hát, Hạnh bỗng sững lại. Có người đang hái rau! Cô núp mình sau một tảng đá lớn quan sát. Người đàn ông ở trần đang xoay lưng lại phía cô nên không trông rõ mặt, cạnh đó là khẩu súng đặt cạnh chiếc áo chiến sĩ bạc màu và lủng củng những ống nhòm, địa bàn và một bản đồ. Hạnh chợt nhớ, trong buổi họp mới rồi, chú Tám Hiền, trạm trưởng có nói:

- Các đồng chí ạ, chiến trường đang đánh lớn, càng ngày các đơn vị chủ lực của ta hành quân vào chiến trường càng nhiều. Kẻ địch cũng đã đánh hơi thấy, chúng tăng cường phái các toán biệt kích, hoạt động ráo riết nhằm đánh phá ta, cho nên các đồng chí phải nêu cao cảnh giác trước những hoạt động của kẻ địch…

Rất có thể đây là một tên thám báo, chỗ này vắng chúng có thể mò ra hoạt động. Phải bắt sống!

Hạnh mở chốt khóa khẩu AK, nhẹ nhàng trườn tới gần cô đứng bật dậy chĩa thẳng khẩu súng, quát lớn:

- Đứng dậy! Giơ tay lên!

Người đàn ông giật mình, buông rơi nắm rau, quay lại nhìn cô, bối rối:

- Tôi… tôi là bộ đội Giải phóng mà…

Hạnh kiên quyết:

- Giơ tay lên! Nếu là bộ đội thì sau sẽ rõ. Anh quay mặt lại, đi ra chỗ kia chờ lệnh tôi!

Người đàn ông miễn cưỡng giơ tay qua đầu, xoay lưng lại, trước khi quay đi còn ném một cái nhìn khiêu khích về phía Hạnh.

Mắt không bỏ sót một cử chỉ nào của người đàn ông, Hạnh hỏi:

- Anh là bộ đội? Giấy tờ đâu, tôi kiểm tra?

- Phiền cô lấy giúp trong túi áo tôi để kia. Nhớ coi xong trả lại nghen...

Hạnh không để ý đến giọng nói giễu cợt của anh ta, cô mở nút áo, trong đó có một tờ công lệnh của Đoàn công binh M gởi Binh trạm 17 của cô giới thiệu đồng chí Phan Quang Lợi đến liên hệ làm nhiệm vụ… Xem kỹ tờ giấy, cô bỏ trả lại túi áo, hạ súng xuống hỏi:

- Anh là Lợi?

Anh ta quay lại:

- Thưa quý cô, đúng ạ…

- Dù anh là ai, tôi cũng phải cảnh cáo anh, lần sau nhớ xin phép trước khi hái rau, thôi chào anh!

- Dạ xin lỗi cô, nhưng cũng phải lệnh cho tôi bỏ tay xuống chứ, ấy cô gì ơi!

Hạnh đã bỏ đi xa, cười thầm trong bụng: Anh chàng cũng không vừa đấy chứ…

Chiều ấy sau bữa cơm, chú Tám gọi Hạnh lên. Trong căn nhà nửa nổi nửa chìm, Hạnh ngập ngừng:

- Chú Tám cho gọi cháu…

- A! Hạnh đến đó cháu, vào đây, vào đây…

Người khách quay lại, nở một nụ cười chào cô, chính anh ta. Hạnh làm mặt nghiêm:

- Chào anh - Và kéo ghế xoay lưng lại với anh ta. Thấy thái độ của hai người chú Tám ngạc nhiên:

- Ủa hai người làm quen hồi nào mà sao kỳ vậy?

Người khách cười lớn:

- Báo cáo chú Tám, trước khi vào đây, tôi đã vinh dự được làm tù binh của cô đây ngay tại bãi rau…

Hạnh xì một tiếng, không nói. Chú Tám lại nói:

- Cả hai người đã biết nhau, tốt. Thôi chúng ta vào việc. Đây là đồng chí Hạnh, giao liên của trạm, còn đây là đồng chí Lợi người của đơn vị công binh đến liên hệ với trạm ta trinh sát mở đường, chuẩn bị cho xe kéo pháo lớn hành quân vào. Căn cứ vào tình hình binh trạm, chú cử Hạnh từ ngày mai sẽ theo giúp hướng dẫn đồng chí Lợi hoàn thành nhiệm vụ. Hai đồng chí có ý kiến gì không?

- Thưa chú Tám, cháu khó có thể hoàn thành được nhiệm vụ này, xin chú cử người khác thay cháu.

- Hạnh à, binh trạm hết người rồi, mà đây lại là nhiệm vụ rất quan trọng và gấp rút, không thể trì hoãn được. Chú đã suy nghĩ rồi, và hoàn toàn tin tưởng cháu trong nhiệm vụ này.

- Dạ, nhưng cháu e…

- Cháu yên tâm, cháu chỉ đảm nhiệm dẫn đường còn mọi việc khác do đồng chí Lợi đây đảm nhiệm.

Không còn lý do gì từ chối nữa, Hạnh ngồi im, hai bàn tay đan vào nhau, vẻ mặt bối rối đưa mắt nhìn ra cửa.

Hai người đàn ông lại cười, rồi chú Tám khoát tay:

- Bây giờ đồng chí Lợi sẽ nói sơ bộ nhiệm vụ cho Hạnh rõ, còn tôi phải đi kiểm tra lán trại, lại chuẩn bị đón tiếp nhiều đoàn cán bộ, bộ đội mới đang vào.

Chú Tám đi rồi, trong lán chỉ còn hai người, một tia nắng cuối chiều xuyên qua vách nứa, nhấp nháy trên mái tóc đen dài của Hạnh. Lợi rót nước rồi phá tan bầu không khí im lặng:

- Hạnh uống nước đi, sao cứ im lặng thế, chắc là còn giận tên ăn trộm rau hồi hôm phải không?

“Anh chàng đùa dai thật”, Hạnh nghĩ thầm cô đáp gọn lỏn:

- Chuyện đó tôi đã quên lâu rồi, anh ạ.

Ái chà, cô bé đáo để thật, cổ không vừa đâu. Lợi với nụ cười nhận lỗi trên môi, làm lành:

- Hạnh đừng nghĩ sai về tôi, chẳng qua tôi muốn xem Hạnh còn giận tôi nữa không thôi mà. Bây giờ Hạnh uống nước, tôi sẽ nói sơ qua về nhiệm vụ để Hạnh nắm được…

Trải rộng tấm bản đồ địa hình lên bàn đưa cây bút lướt nhẹ trên đó, Lợi nói:

- Theo ý định của trên sẽ mở gấp một con đường ăn sâu vào phía trong để đón các đoàn xe kéo pháo lớn và các binh chủng kỹ thuật tăng cường cho chiến trường. Đơn vị của tôi đang thi công mở đường ở khu vực này. Riêng tôi có nhiệm vụ đi trinh sát đoạn đường qua khu vực mà binh trại ta quản lý. Nhờ Hạnh dẫn đường và giúp tôi một số công việc trong quá trình khảo sát. Hạnh có ý kiến gì không?

- Thời gian khảo sát khoảng bao lâu?

- Theo kế hoạch là từ mười lăm đến hai mươi ngày nhưng nếu cố gắng xong sớm chừng nào thì càng tốt, thời gian đang gấp, Hạnh à.

- Vậy Hạnh rõ rồi.

- Sáng mai, khoảng bảy giờ Hạnh chờ tôi ở cổng binh trạm rồi ta đi nghen, nhớ mang theo khẩu súng Hạnh à.

- Dạ - Rồi cả hai cùng bật cười.

Sáng hôm sau, bảy giờ kém mười, Hạnh ra cổng đã thấy Lợi ở đó. Hai người nở nụ cười chào nhau.

- Ta đi chớ anh?

Hạnh đi trước, ngọn gió mai ùa xuống thổi tung mái tóc đen dài dưới chiếc mũ tai bèo quân giải phóng; chiếc áo bà ba và chiếc khăn rằn bay bay càng làm tôn thêm vẻ đẹp của người con gái giao liên. Lợi im lặng bước theo cô gái, lòng đượm một chút buồn. Nhà chỉ có hai anh em, ba mất sớm, anh Hai đã đi tập kết. Lợi lên cứ, ở thành phố chỉ còn một mình má với bà con chòm xóm. Giá mình có một cô em gái như này sớm tối ở nhà với má thì yên tâm biết bao nhiêu. Nhớ hôm lên cứ, trước khi đi, thấy anh cứ bồn chồn má hỏi: “Nè ba, má hỏi thiệt mày có thương con nhỏ nào không, nói cho má biết?”.

Anh đã bật cười, ôm lấy má:

- Má, mai mốt thống nhất anh em con sẽ dẫn về cho má chọn nàng dâu. Chỉ sợ lúc đó má không ưng, tụi con khó nói thôi.

- Cha tổ bay, lấy vợ cho bay chứ lấy cho tao đâu mà biểu tao chọn…

Một suy nghĩ chợt len vào, khiến anh bật cười khẽ: mình thật vớ vẩn…

Tiếng cười khiến cô gái khẽ giật mình quay lại, liếc nhanh ánh mắt dò hỏi. Lợi đỏ mặt nín thinh.

Anh chàng kỳ cục, Hạnh lại thản nhiên bước tiếp. Tới khu vực khảo sát, Lợi hầu như quên mất cô giao liên. Giở tấm bản đồ quân sự, anh nghiên cứu chi tiết rồi tiến hành khảo sát, đo đạc tại thực địa, ghi chép cụ thể, chi tiết. Hạnh im lặng đi phía sau anh. Sau khi đã khảo sát được một cung đường dài, Lợi dừng lại, chợt nhìn thấy cô gái, Lợi hình như mới nhớ ra. Anh nở một nụ cười nhận lỗi:

- Cô Hạnh thông cảm nghen, bệnh nghề nghiệp của tụi tôi mà…

- Không có chi, tôi hiểu mà.

- Bây giờ chúng ta nghỉ một lát. Sau đó cô Hạnh giúp tôi ngắm cắm tiêu lộ trình để làm mốc nghen.

Tháo bi đông nước, mở túi lấy thanh lương khô bẻ một nửa đưa Hạnh, Lợi vừa ăn vừa uống từng ngụm nhỏ. Trên trời tiếng chiếc máy bay trinh sát OV-10 của địch vẫn rít u u lúc gần lúc xa. Đang ăn, Lợi quay sang:

- Hạnh thấy không, bọn địch hình như cũng phán đoán được ý định của ta trong mùa khô này hay sao mà chúng tăng cường trinh sát. Bữa trước ở ngã ba Không Tên, chúng tôi đã nhặt phá hàng chục “cây nhiệt đới” của chúng ném xuống.

- Cây nhiệt đới là cây gì hả anh?

- Đấy là một máy thu phát vô tuyến cực mạnh được chế tạo giống một cành cây khô nhỏ. Khi máy bay ném xuống, chúng đứng lẫn vào cây rừng, rất khó phát hiện. Khi có tiếng động là cây hoạt động thu các âm thanh ở quanh và phát về căn cứ của chúng. Căn cứ vào lượng âm thanh thu được và toạ độ của máy thu phát là chỉ khoảng mười phút sau bom toạ độ, pháo bầy đã oanh tạc xuống khu vực đó.

- Thế mình có cách nào phá được nó không anh?

- Có chứ, mỗi một khu vực phải có một đài quan sát trên không, khi có máy bay phải nắm cho được chúng thả cây “nhiệt đới” ở khu vực nào, số lượng khoảng bao nhiêu rồi phái ngay các toán trinh sát đi gỡ. Hoặc như có trường hợp lại dùng “gậy ông lại đập lưng ông” như khi mở đường ở dốc Phong Lan. Gọi là dốc Phong Lan bởi ở đó có một cái dốc đá cao, trên có rất nhiều phong lan rừng treo trên những mỏm đá. Phương tiện mở đường thiếu hỏng, thuốc nổ chưa vận chuyển đến kịp. Chúng tôi đã tạo giả làm tiếng còi xe thế là chỉ năm phút sau bom B-52 và pháo bầy đã chụp xuống đúng dốc Phong Lan. Nửa giờ sau, dốc Phong Lan đã bị bạt xuống vực quá nửa, cùng với những cây nhiệt đới mà không tốn một ký bộc phá hay công sức gì. Chỉ tiếc mấy giò phong lan đang nở hoa rất đẹp.

Nghe Lợi kể, Hạnh bật cười thích thú. Nhưng chợt nhìn nét mặt anh, cô nén vội tiếng cười. Giọng Lợi đang sôi nổi bỗng trầm hẳn xuống:

- Nhưng cũng chính ở dốc Phong Lan ấy tôi đã mất thằng bạn thân nhất. Mở đường xong, sau một trận bom cách đó ít bữa, khi đi thông đường chúng tôi phát hiện ra một quả bom từ trường nổ chậm. Mà chưa gặp loại đó bao giờ. Mọi biện pháp tháo gỡ của các chiến sĩ công binh đều vô hiệu trong khi cả một đoàn xe kéo pháo lớn đang ùn tắc, chờ thông đường từng phút một. Huy bạn tôi đã nghĩ ra và cải tiến một máy phát từ để kích nổ quả bom quái ác kia. Do công suất của chiếc máy nhỏ, Huy đã phải tiến gần đến quả bom. Bom nổ, đoàn xe được thông đường sớm, nhưng Huy không còn nữa!...

Kể đến đây, giọng Lợi khản đặc, ánh mắt vằn đỏ đau thương, căm giận. Đón bi đông nước Hạnh đưa anh ngửa cổ uống cạn mà vẫn thấy cổ họng khô đắng. Hạnh im lặng nhìn anh, ánh mắt đầy thông cảm.

- Thôi ta làm tiếp, công việc còn nhiều, Hạnh à.

- Dạ.

Chiều cơm nước xong, Hạnh đang ngồi thêu đôi chim câu trên chiếc khăn tay nhỏ làm bằng mảnh dù pháo sáng thì Lợi tới. Mải thêu, cô không để ý Lợi đứng ngoài cửa lán chăm chú nhìn cô. Chợt linh tính báo có người đang nhìn mình, vụt ngẩng lên, bốn mắt gặp nhau Hạnh đỏ bừng mặt, dúi vội chiếc khăn vào sau chiếc gối cô luống cuống:

- Anh Lợi vô nhà chơi…

Hạnh cứ thêu tiếp đi cho anh xem với, em thêu đẹp lắm…

- Không dám đâu anh, em làm dở òm à, hồi ở nhà, má em bày miết mà em làm đâu có được, má em la mắng miết đó anh.

- Chà, chắc má Hạnh khó tánh dữ. Làm đẹp vậy mà còn bị đánh đòn. Vậy chớ… phía sau lưng Hạnh chắc nhiều thẹo lắm phải hôn?

- Hứ…!

Hạnh đỏ bừng mặt, mắc cỡ, cô liếc anh một cái sắc lẻm:

- Anh này, cứ chọc quê em miết à. Em hổng thèm chơi với nữa đâu nha…

- Hồi ở nhà, anh cũng hay bị má đánh đòn. Nhưng khi má đi lấy roi là anh kiếm cái mo cau lót sau làn quần nên mặc dù bị đập vẫn không bao giờ bị thẹo…

Lợi bỏ dở câu nói vì bị một cái nhéo vào vai đau điếng, anh cười lớn:

- Ơ, sao lại đàn áp anh? Anh đang kể chuyện của anh đó chứ, can chi mà tra tấn ác dữ vậy. Thôi, lại một lần nữa xin hàng cô giao liên xinh đẹp ạ…

Lợi về rồi, Hạnh tắt đèn lên giường đi ngủ, trằn trọc đã lâu mà không sao nhắm mắt được, cô nghĩ vơ vẩn rồi lại nhớ đến Lợi. Hình ảnh anh hiện lên trước mắt cô rõ nét, sinh động: Anh chàng khoẻ mạnh, cũng đẹp trai đấy chứ, mà nói chuyện lại có duyên nữa… Không biết tự lúc nào, hình ảnh của anh đã len vào trong trái tim thiếu nữ trinh trắng của cô, làm cô phập phồng nửa mừng, nửa sợ.

Rõ vớ vẩn, chưa chi mà đã nghĩ đến người ta. Không biết mắc cỡ, xấu chưa. Thôi ngủ đi; cô tự mắng mình rồi ngủ thiếp đi, nụ cười tươi rói còn đọng trên đôi môi đỏ hồng.

Còn Lợi, ngay từ lần đầu gặp Hạnh anh đã cảm thấy mến ngay cô giao liên xinh đẹp này. Qua chú Tám anh được biết, trước khi lên binh trạm, Hạnh đã là một đường dây quan trọng từ thành phố ra cứ. Bị một tên phản bội chỉ điểm, Hạnh bị bắt. Thấy cô đẹp, tên quận trưởng bắt cô lên định làm nhục trước khi khai thác. Không ngờ, hắn chưa kịp giở trò đã bị cô điểm huyệt, hạ gục bằng một thế võ mà ba cô đã luyện cho từ nhỏ rồi Hạnh khôn khéo trốn thoát. Thấy cô đã lộ, các chú cho Hạnh chuyển hẳn lên cứ làm giao liên ở binh trạm này. Ở thành phố chỉ còn má cô là một cơ sở trong nội thành, ba cô thoát ly lên cứ; hiện ông đang chỉ huy một đơn vị Quân giải phóng ở vùng giải phóng Quảng Đà.

Lợi định bụng, hôm nào khảo sát xong lộ trình, anh sẽ bày tỏ tình cảm với cô.

Những ngày sau đó khi đi làm, Lợi không dám ba hoa trò chuyện như những ngày trước đó. Còn Hạnh không dám nhìn thẳng vào anh, mỗi khi bắt gặp ánh mắt của anh cô lại đỏ bừng mặt quay đi, luống cuống. Chiều nay, sau khi làm xong công việc trong ngày, Hạnh đang ngồi rửa chân bên bờ suối thì nghe tiếng Lợi gọi từ khoảng rừng trước mặt:

- Hạnh à, qua đây có cái này hay lắm nè…

Hạnh thoáng giật mình, cô định không đi, ngại ngần nhìn xung quanh nhưng tiếng Lợi như reo vui:

- Chu cha, đẹp dữ hà, Hạnh ơi, lại mau đi…

Hạnh ngập ngừng, rồi cô quả quyết đi về phía anh xem ảnh làm gì đó nào. Lách mình qua một đám dây leo, bên kia nhánh con suối Lợi đang từ trên cây cao trườn xuống, trong tay anh, một nhánh lan rừng bừng nở rực rỡ. Chà nhánh bông đẹp tuyệt. Cô reo lên:

- Anh Lợi cho em nha.

- Qua đây, anh cho nè.

- Mắc khe nước, làm sao em qua được.

- Nhảy đại qua đây, anh đỡ cho không sợ té đâu. Hay cứ ở đó để anh qua cõng em sang nghen.

- Hứ!... Còn khuya…

Đến bên bờ đá, Hạnh loay hoay lựa thế rồi nhảy ào sang tảng đá đối diện. Không ngờ tảng đá rêu trơn, Hạnh trượt trên đá, loạng choạng sắp té. Chưa kịp định thần, cô đã thấy mình nằm lọt trong vòng tay to lớn của anh. Mái tóc dài của cô xổ tung ra quấn lấy cổ, lấy vòng tay của anh, Hạnh luống cuống định gỡ vòng tay to lớn của anh, nhưng Lợi đã ghì riết lấy cô, tấm thân tròn lẳn nóng rực của cô áp sát vào lồng ngực rộng lớn. Bên trong, trái tim anh đập rộn rã, cuồng loạn trong vũ điệu yêu thương, anh cúi đầu thì thầm:

- Hạnh! Anh yêu em!...

Cô quay đi, từ trong đáy mắt, hai giọt nước long lanh trào ra lăn dài trên đôi gò má đầy đặn. Không kìm được lòng mình, Lợi ghì riết lấy cô, áp đôi môi nóng bỏng của mình lên đôi môi đỏ hồng của cô, uống cạn dòng nước mắt hạnh phúc trào ra ấm nóng…

*

Nghe xong câu chuyện Quang có cảm giác lạ, phải chăng người con trai tên Lợi đó chính là chú của mình. Trước khi vào Tây Nguyên ba đã đưa cho bức ảnh nhưng anh lại không mang theo. Không thể chờ đợi Quang liền hỏi:

- Thưa thím Năm, có phải người đàn ông tên Lợi còn có một người anh đi tập kết?

Nhưng chưa kịp để thím Năm nói Mai đã láu táu xen ngang:

- Anh Quang thấy hôn, ngày trước các cụ yêu nhau cũng “ác liệt” dữ hôn, đâu có kém gì Romeo và Juliet…

Bông trừng mắt nhìn em:

- Con nhỏ này, để im má kể nốt câu chuyện cho anh Quang nghe, mậy biết gì mà cứ xía vô chuyện người lớn.

- Bộ anh tưởng em còn con nít sao… - Mai phụng phịu.

Thím Năm nhổ quết trầu rồi thủng thẳng:

- Tụi bây đừng có cự nự nhau nữa, để má kể tiếp cho mà nghe…

Khảo sát xong cung đường, trước khi chia tay, ba và má đã trao cho nhau tất cả, chỉ tội ba con không kịp nhìn thấy mặt đứa con trai là thằng Bông đó. Mang thai hai tháng má nhận được tin ba Lợi con đã hy sinh trên cung đường cách trạm giao liên của má hai ngày đường trong khi đang hướng dẫn cho đoàn xe vượt ngầm. Lúc này, trạm của má cũng có nhiều thay đổi, chú Tám trạm trưởng chuyển vào sâu phía trong. Người thay thế là ông Ba Ngọ, ông nóng tính và nguyên tắc một cách cứng nhắc. Ông bắt má làm kiểm điểm, đưa ra chi bộ sinh hoạt bắt má phá thai, má không chịu. Ông tức lắm báo cáo lên trên đòi đuổi má ra khỏi trạm. Một lần bị má bắt quả tang ông đang ngủ với cô Hiền nấu cơm của trạm bên bờ suối sợ má tố cáo, ông tìm mọi cách cô lập má, dựng cho má đủ chuyện rồi đuổi má khỏi binh trạm.

Ba con đã mất, má không còn thiết một chút gì nữa, lại bị binh trạm do ông Ngọ giật dây không tin tưởng giao cho công tác nữa. Má chán nản, bỏ về thành phố sống với ngoại, tìm mọi cách kiếm bà nội của Bông mà không gặp, rồi nhận được tin ông ngoại cũng hy sinh trong một lần đánh địch lấn chiếm vùng giải phóng. Hai má con đùm bọc sống nuôi nhau rồi má sinh Bông ra vào cuối năm 1967. Hai năm sau, khi Bông đã cứng cáp, má để Bông cho ngoại trông, một mình má lần mò lên Trường Sơn tìm phần mộ ba con để đem về nhưng không tìm thấy. Trên đường về má gặp con Mai đang khóc thét bên xác một người thiếu phụ bị bom. Lúc đó Mai chưa biết bò, chôn cất người thiếu phụ xong, má đem Mai về thành phố. Khi Mai lên ba tuổi thì ngoại mất, má ở vậy nuôi hai anh em.

Rồi khi thành phố giải phóng, má tình cờ gặp lại chú Tám Hiền, hai chú cháu tìm lên Trường Sơn lần mò kiếm được phần mộ của ba Lợi đem về nghĩa trang mai táng. Qua biết bao thủ tục phiền phức, má mới được chính quyền công nhận cho Bông là con liệt sĩ. Mấy chú cháu bàn nhau lên Tây Nguyên này lập nghiệp xây dựng vùng kinh tế mới. Gia đình chú Tám Hiền cũng ở gần đây…

*

Câu chuyện mà thím Năm kể mới chỉ là một giả thiết. Quang vẫn ngờ ngợ vì thực tế có rất nhiều trường hợp trùng lặp nên mấy hôm sau Quang phải mang bức ảnh đến nhà để đối chiếu. Quả thật đúng người trong ảnh là chú Lợi mà ba đã dặn trước lúc Quang vào Tây Nguyên cùng đơn vị. Không niềm vui nào khôn xiết hơn trong những giây phút xúc động ấy. Quang thông báo tin vui về cho ba ngay lập tức. Còn tình yêu giữa Quang và cô gái mang tên Mai để dành phần kết cho bạn đọc…

RA GIÊNG ANH CƯỚI EM

Chuyến xe khách tốc hành Pleiku - Hà Nội đang bon nhanh trên đường ra đã phải giảm tốc độ khi trước mắt xuất nhiện nhiều những “ổ voi” cực lớn. Đường xấu kinh khủng; đoạn đường Đông Hà - Đồng Hới này trải qua những năm tháng chiến tranh và thiên tai tàn phá. Bảo dưỡng, tu bổ lại không thường xuyên nên đang xuống cấp một cách nghiêm trọng. Người lái xe mắt chăm chú nhìn vào đoạn đường trước mặt, nắm chắc vô lăng, còi xe thỉnh thoảng lại hét vang xin đường mấy cậu bé chăn trâu ngỗ nghịch và từng tốp học sinh vừa tan trường. Chiếc xe cứ dềnh lên, dập xuống khiến Hùng đang ngủ say phải tỉnh giấc. Trong xe mọi người đều tỉnh dậy cả; tiếng một ai đó làu bàu:

- Đường với sá. Quá bằng tra tấn nhau không bằng.

Người lái xe liếc về phía đó một ánh mắt thông cảm rồi nhấn nút từ chiếc cát-xét gắn phía đầu xe, giọng hát một ca sĩ vang lên trầm ấm, mượt mà. Lời bài hát nói về quê hương Gò Công ở phía xa kia, nơi phương Nam Tổ quốc; dưới bầu trời rực rỡ nắng vàng có những hàng dừa dọc ngang kênh rạch, xuồng ghe tấp nập, có người con gái mang tên Hồng Ngự trẻ trung, duyên dáng...

Đưa đôi mắt lơ đễnh nhìn ra xa, Hùng chợt nghĩ: Ngoài quê mình chắc giờ này đang rét lắm đây; giáp tết rồi, rét tháng Chạp cơ mà. Suy nghĩ miên man, anh chợt nhớ tới Minh, cô bạn gái khác xã, bạn học thuở nào. Đã lâu không nhận được tin tức gì, không biết nàng đã đi lấy chồng chưa nhỉ, cả gần chục năm trời xa tuổi học trò rồi còn gì. Nàng lấy chồng chưa? Nếu chưa thì tại sao? Mình có lỗi gì trong chuyện này không nhỉ?

Công bằng mà nói, với Minh ngày xưa mình cũng đã có một tình yêu dẫu mới chỉ là bồng bột tuổi học trò trong sáng, ngây thơ. Với lứa tuổi còn hơi “trẻ con” ấy cả hai đứa đã không biết giữ gìn, chăm sóc và gặt hái cho hạnh phúc lứa đôi. Sự nũng nịu, những giận cùng hờn đã nổi phồng lên, trào trôi qua bến bờ của hạnh phúc như những đám lục bình dạt trôi theo dòng nước cuộc đời. Anh chưa cập bến bờ nào cả; còn nàng đã neo đậu nơi đâu?

Ngày ấy, khi vừa mới hiểu tình yêu là thế nào thì anh cũng nhận lệnh lên đường nhập ngũ. Với tình yêu thì sự xa cách chỉ làm tăng thêm theo cấp số nhân chỉ số giữa tình cảm và khoảng cách về thời gian và không gian. Những lá thư cháy bỏng yêu thương, khát vọng, cứ dồn dập bay tới bay lui như dòng máu đỏ nối hai trái tim cùng nhịp đập. Cả một núi ngôn từ, cả một đại dương những lời hoa mỹ. Trên thế gian này, có lẽ chỉ có hai người yêu nhau như thế.

Và những lần Hùng được đơn vị thưởng phép về nhà. Quãng thời gian ấy là cả một trang tình sử, không một nhà văn vĩ đại nào, khó một ngòi bút thần kỳ nào có thể diễn tả được hạnh phúc của anh và nàng. Những ánh mắt, nụ hôn mênh mông và bốc lửa; những tâm sự, hẹn hò tưởng như sông cạn, núi mòn. Ôi, tình yêu muôn năm, tình yêu vĩnh hằng! Và anh, mới chỉ dừng ở đó. Rồi những sự việc của đời thường cứ hiển nhiên hoặc ngẫu nhiên xảy ra. Khối óc còn non nớt của anh và nàng chưa hoặc không kiểm soát khống chế được. Chúng đã len vào hai trái tim non trẻ quậy đạp trong đó bất phân thắng bại làm tình yêu chảy máu. Đâu là phương thuốc chữa lành căn bệnh này? Cả hai người đều không ai biết. Vị quan toà tình yêu đã bó tay đầu hàng trong trường hợp này...

Trong một lần về phép, do một sự thiếu chín chắn, hai đứa đã nảy sinh mâu thuẫn. Bữa đó, anh đã hẹn gặp Minh ở cây cầu đầu làng vào lúc tối. Cả nhà đang ăn cơm, mẹ Hùng bỗng bảo:

- Này con, sao mày về nghỉ phép đã hai ngày nay rồi mà không sang thăm bên ngoại? Sáng nay mẹ sang đó bà và cậu Thịnh cứ nhắc mày đấy. Bà bảo mày tối nay sang đấy bà có việc cần nhờ; đừng để bà giận nghe con!

Hùng giật mình khi nghe mẹ nói, anh ân hận, mình thật có lỗi với bà quá. Cũng vì ham chơi, vô tâm vô tính nên chưa kịp nghĩ đến bà, người đã chăm sóc, nuôi dạy anh từ bé. Bà cần có anh cũng như anh không thể thiếu bà.

Nhưng còn buổi hẹn với Minh! Nàng sẽ nghĩ gì, làm gì khi anh lỡ hẹn! Hùng thoáng phân vân, chưa kịp nói gì thì bố anh nãy giờ vẫn ngồi hút thuốc lào trên chiếc chiếu giữa nhà. Ông rít ro ro mồi thuốc, uống cạn chén trà dở, ngửa cổ phà ra luồng khói trắng đục rồi quay sang:

- Mẹ mày nói phải đấy, con cháu gì mà về phép thăm nhà, tối thì đi chơi khuya, ngày nằm dài ra ngủ, chẳng biết gì đến họ hàng cả. Thôi tối nay anh sang thăm bà ngoại đi…

Nghe bố nói nặng lời, Hùng thoáng bực mình toan định nói với bố thì mẹ anh đã cắt ngang:

- Thôi, con nó còn dại, với lại nó mới về còn mệt, ông đừng mắng con. Thôi con sang bà đi và mời bà với cậu Thịnh sáng mai sang nhà ta ăn bữa cơm gia đình mừng con mới về phép, đi con…

Hùng nghĩ bụng sang thăm bà chốc lát rồi quay ra chỗ Minh đợi cũng được và một công đôi việc, nhưng tình huống lại xảy ra khiến Minh bị đám thanh niên trêu ghẹo. Chẳng là Minh, chờ mãi không thấy anh tới đang bồn chồn mong ngóng thì một tốp thanh niên xóm bên đi chơi ngang qua. Thấy cô gái xinh đẹp đứng một mình, họ xúm vào tán tỉnh, chọc ghẹo. Minh vừa sợ vừa ức, cô vừa khóc tấm tức vừa chạy về nhà lao vào buồng ôm gối tức tưởi. Người đâu mà vô tâm đến thế. Hẹn người ta đến rồi lại bỏ mặc đi chơi ở đâu. Đã thế từ giờ mình sẽ không thèm gặp, thèm tiếp nữa cho biết.

Trưa hôm sau, gia đình Hùng làm bữa cơm thân mật, đến chiều anh lấy xe đưa bà về, lúc quay về lại gặp ngay Hải và Nam, hai thằng bạn ngày cùng học, vừa mới đi bộ đội ba tháng qua kiểm tra bắn đạn thật đạt loại giỏi, được đơn vị thưởng phép về nhà. Bạn bè lâu ngày gặp lại, ba thằng kéo nhau về nhà Hải, cơm rượu rồi nằm ôm nhau tâm sự.

Sáng hôm sau Hùng mới đạp xe về nhà sau khi hẹn hò với Hải - Nam. Gần về đến nhà anh mới chợt nhớ đã lỡ hẹn với Minh hôm trước, anh quay xe đạp đến nhà Minh. Cả nhà đi làm vắng, chỉ còn Trang cô em kế Minh đang ở nhà ôn thi đại học. Vừa thấy bóng Hùng, Trang bỏ sách reo lên:

- Ôi! Anh Hùng, chết nhớ, mấy ngày hôm nay anh đi đâu mà không thấy, làm chị Minh mong mà giận đỏ mắt. Thuê em cái gì đi, em sẽ làm “đại sứ” giảng hòa cho.

Vừa nói, Trang vừa hồn nhiên kéo tay Hùng vào nhà. Hùng lúng túng:

- Anh sang bà ngoại, gặp mấy đứa bạn cùng về. Lâu ngày gặp nhau nên vui quá. Gia đình đi đâu cả rồi Trang?

- Bố em đi họp Ban quản lý hợp tác xã, mẹ em với chị Minh đi cấy. Em bé nhất nhà được ưu tiên ở nhà chơi và phụ bếp. Anh thấy em sướng không? Hôm nay anh ở đây chơi, em nấu cơm chờ bố mẹ em và chị Minh về nhé.

Hùng gõ yêu vào đầu cô bé, vừa cười vừa nói:

- Sướng thế này mà không thi đỗ đại học thì phải bắt lấy chồng ngay, không để ở nhà chỉ tốn cơm gạo…

Trang đỏ mặt lườm anh:

- Anh này! Em tình nguyện ở nhà với bố mẹ cho chị Minh đi lấy chồng đấy, anh thấy đồng ý không?

Hùng cười to:

- Em thông minh quá đấy, anh chịu thua rồi. Thôi anh về đây, tối anh đến chơi nhé.

- Tối anh đến nhé, không chị Minh giận lắm đấy, em chịu không giảng hòa được đâu mặc kệ anh chị đấy.

Tối hôm đó, cơm nước xong, khi Hùng đến nhà thì bố Minh vẫn chưa về. Mẹ Minh đang ngồi nhặt rổ cà để muối, Trang đang ngồi học không thấy Minh đâu.

- Cháu chào bác ạ. Trang học bài hả em?

- Hùng đấy hả, vào nhà chơi đi cháu.

Trang nháy mắt chào Hùng và chĩa cây bút vào trong buồng, vừa cười vừa đi pha trà. Hùng sà xuống bên rổ cà. Bà mẹ xua tay:

- Thôi, cháu ngồi lên ghế uống nước, để bác nhặt sắp xong rồi, đừng đụng vào làm gì nhựa nó ra tay.

- Bác cứ mặc cháu, để cháu nhặt với cho vui.

Hai bác cháu vừa nhặt vừa chuyện trò vui vẻ chả mấy chốc đã xong rổ cà.

- Thôi đi rửa tay rồi lên uống nước, ở nhà nói chuyện với các em, bác phải sang bà Mận xem ngày mai có phiên trâu thế nào.

- Dạ!

Hùng rửa tay xong, vào nhà thì nghe tiếng Trang vọng ra từ cửa buồng:

- Anh Hùng ơi! Vào đây em bảo này…

Hùng luống cuống va phải cánh cửa đến “bốp” một cái vào đầu. Trang ré lên:

- Oái! Anh Hùng, chết chưa…

Rồi ù té chạy ra ngoài. Hùng luống cuống cố trấn tĩnh mà người cứ run lên. Minh đang nằm trên giường, quay mặt vào trong, chiếc chăn mỏng đắp ngang ngực.

Hùng nhẹ nhàng ngồi xuống cuối giường:

- Minh ơi! Hùng đây.

Im lặng. Hùng đặt nhẹ tay lên vai Minh:

- Minh ơi! Minh làm sao thế?

Minh xoay người ra, gạt bàn tay Hùng:

- À, anh Hùng, tôi bị ốm, anh còn đến đây làm gì nữa.

- Anh xin lỗi Minh, bữa trước hẹn em nhưng anh phải sang bên bà ngoại nên lỡ hẹn, rồi hôm sau lại gặp mấy đứa bạn nên không sang thăm gia đình và em được. Cho anh xin lỗi, đừng giận…

- Tôi có giận anh đâu. Xin lỗi anh, hôm nay tôi hơi mệt, cám ơn anh đã đến thăm - Giọng Minh đượm chua chát.

Nghe thấy vậy, một nỗi buồn và giận chợt ứ lên đến nghẹn cổ, Hùng cố nén, giọng anh nhỏ nhẹ:

- Thôi Minh nằm nghỉ cho đỡ mệt. Anh mong rằng Minh sẽ sớm hiểu về anh hơn. Anh về nhé…

- Kìa anh Hùng ở lại chơi em kể cho cái này hay ghê lắm, còn sớm mà anh… - Trang nói.

- Thôi, anh về đây. Trang đi học đi em.

Lại nói về mấy chàng trai xóm Thượng. Buổi tối bữa trước sau khi trêu chọc làm Minh bỏ chạy về nhà ở cây cầu đầu làng. Thấy cô gái xinh đẹp, mấy chàng dò hỏi biết được gia đình Minh, họ lân la tới làm quen. Mấy lần sau Hùng tới, anh đều gặp bọn họ ở đó, nói cười ầm ĩ. Còn Minh, mấy lần Hùng hẹn đi chơi Minh đều không đến. Thâm tâm cô cũng đã hết giận Hùng từ lâu và mong gặp anh ghê lắm. Song bản tính nghịch ngợm xen chút giận hờn của tuổi trẻ khiến cô cũng muốn trêu anh và thử tình cảm của anh đối với mình ra sao. Đã mấy hôm nay, anh không đến nữa rồi, mà hình như anh ấy sắp hết phép. Đúng rồi, bữa trước anh nói chỉ nghỉ phép được có mười ngày. Thôi chết, chỉ còn hai ngày nữa là anh ấy đi. Chỉ tại mình làm cao, làm bộ mãi cơ...

Nỗi nhớ và tình yêu của người con gái khiến cô vượt qua được mặc cảm, không sợ gì cả. Tối ấy, cô quyết định đến thăm Hùng nhưng anh không có nhà, sau khi nói chuyện với Minh một lát, bố Hùng bảo:

- Cháu ngồi nói chuyện với bác gái, bác đau lưng đi nằm đây.

- Dạ, bác cứ đi nghỉ đi ạ.

Hai bác cháu ngồi tỉ tê trò chuyện. Mẹ Hùng vui tính, ngồi kể cho Minh nghe chuyện thời con gái của bà. Ngồi tiếp chuyện mẹ anh mà Minh cứ bồn chồn ngóng trông ra cổng. Không còn bụng dạ nào mà nói chuyện với mẹ của Hùng; cô chỉ đáp qua loa, không ăn nhập với câu chuyện. Mẹ Hùng chắc cũng hiểu tâm trạng cô gái. Bà kêu lên:

- Chà, cái thằng Hùng, mải mê bạn bè ở đâu mà giờ cũng chưa chịu về…

- Xin phép bác, cháu về đây.

- Ấy kìa cháu, ngồi chơi nói chuyện với bác chút nữa đã. Còn sớm lắm mà. Thằng Hùng nó chắc về bây giờ đó.

- Thôi, bác cho phép cháu về, cũng khuya rồi ạ bác đi nghỉ đi.

Biết không thể giữ được cô gái, mẹ Hùng tiễn cô ra sân, cũng vừa lúc Hùng từ ngoài cổng đi về.

- Cha tổ nhà anh, đi chơi đâu là mất hút đấy chẳng thấy về. Thật rau nào sâu đấy, hệt như bố anh thời trẻ.

- Mẹ! Minh đến chơi, vào trong nhà đi.

Bà mẹ đã quay vào nhà, chỉ còn hai người. Minh hạ giọng đượm chút giận hờn, nũng nịu:

- Anh đi chơi đâu lâu thế? Làm em đến đợi muốn dài cả cổ à.

- À tôi sang nhà mấy đứa bạn, Minh đợi tôi làm gì.

Giọng Hùng lãnh đạm. Minh làm như không nhận thấy thái độ của anh, cô hỏi anh:

- Bao giờ anh hết phép, sao anh không nói cho em biết. Khiếp, bộ đội có khác, bí mật và nghiêm khắc đến thế. Với em, đừng nghiêm khắc nữa được không?

- Tôi làm gì có quyền mà nghiêm khắc với Minh. Tôi đâu được dễ tính như người ta nơi xóm Thượng!

- Anh Hùng! Tha lỗi cho em, đừng nghĩ oan cho em, tội nghiệp. Em, em yêu anh mà… - Những tiếng cuối lẫn chìm trong tiếng nấc nghẹn ngào của cô gái trẻ.

- Em hãy bình tĩnh lại đi, chúng ta cần phải có thời gian để xem xét lại tình cảm của mình. Đừng trách nhau nữa Minh ạ. Thôi khuya rồi, về nghỉ đi Minh - Giọng Hùng dịu lại.

- Anh Hùng!

Tối hôm sau, Minh lại đến nhà Hùng, ngày mai hết phép anh trở lại đơn vị, tối hôm ấy bạn bè đến chơi rất đông, ngồi chật cả hai chiếc chiếu giữa sân. Minh và Lan, cô bạn gái ngồi lẫn vào trong đám bạn. Lan vừa rót nước vừa cười nói:

- Hôm nay là uống nước của anh Hùng. Đến bao giờ thì anh chị cho chúng tôi hút thuốc ăn trầu đây hả chị Minh?

Đám bạn cười ré lên. Minh xấu hổ đấm vào lưng bạn thùm thụp.

Trời đã về khuya, đám bạn lục tục ra về; Minh và Lan ra cuối, Hùng đưa ra đến cổng, Lan chợt kêu lên:

- Thôi chết, mình thật đoảng quá, cả buổi tối ngồi nói chuyện quên khuấy đi mất không hỏi bác xem ngày mai đến phiên trâu nhà ai. Nhà mình còn đám ruộng đường mạ chưa bừa xong được. Minh chờ mình ở cổng nhé.

Lan đã khuất vào trong nhà, chỉ còn hai người Minh hơi nép vào người anh, hỏi nhỏ:

- Anh Hùng, còn giận Minh phải không? Ngày mai anh đi rồi, đừng giận em nữa nhé. Em có lỗi quá phải không?

- Không, người có lỗi đầu tiên phải là tôi. Nhưng thôi, tôi đã xin lỗi Minh rồi, mong Minh hãy quên đi coi tôi như một người bạn. Được thế là tôi vui lòng rồi. Chúc Minh hạnh phúc…

- Anh Hùng! Anh không còn yêu em nữa hay sao? Thật tội cho em quá. Ôi sao cuộc đời em lại khổ thế này. Trời ơi…

Minh bưng mặt khóc nức nở, rồi cô quay ngoắt đi như chạy vào bầu trời đêm mịt mùng. Trên trời, một ánh sao băng chớp sáng rực rỡ vạch ngang nền trời rồi biến mất.

Sau khi lên đơn vị, mặc dù tự nhủ cố quên Minh đi, nhưng cứ mỗi đêm về Hùng lại nhớ đến cô gái ấy. Anh biết rằng mình vẫn yêu Minh, mặc dù những ngày trước khi đi anh đã đối xử với Minh lạnh lùng và tàn nhẫn nữa. Và một buổi chiều, anh nhận được một lá thư - thư của Minh. Lá thư dài, dập xoá và chắc còn đẫm những giọt nước mắt. Sau khi viết về nỗi buồn đau của mình trong những ngày qua, về thái độ lạnh lùng của Hùng và nỗi lòng của cô. Cuối thư Minh có trích mấy lời của ai đó: “Áo trắng em chưa vấn bụi đời - Chưa từng mơ ước chuyện xa xôi - Đến nay gặp bạn đời hắt hủi - Áo trắng này nguyện trắng mãi thôi...”.

Minh vẫn còn yêu mình; nhưng hãy cứ để cho thời gian phán xét đã. Đừng vội vàng bộc phát nữa; Hùng tự nhủ, hãy cứ tạm im lặng cho đến kỳ phép sau, cũng là thử thách tình yêu của Minh và của chính mình. Hùng có ngờ đâu chính anh sẽ gặt hái hậu quả của cái quyết định đầy chất trẻ con ấy.

Cho đến một hôm, Hùng nhớ như in. Cái buổi chiều cuối cùng của cuộc đời chàng học viên Trường Sĩ quan Pháo binh ấy. Hôm đó, anh và đồng đội đã thi tốt nghiệp xong và mới được phong quân hàm sĩ quan. Bộ quân phục mới tinh cùng quân hàm sĩ quan mới cứng lấp lánh trên ve áo. Ngày mai anh và đồng đội sẽ về nghỉ phép để rồi sau đó đi nhận công tác ở một đơn vị mới. Đang bận trả vật chất huấn luyện thì anh lớp trưởng đi qua, gọi:

- Hùng, có thư này. Gớm cô nào mà bám chặt thế, ngày mai về rồi mà vẫn còn cố viết lá thư nữa.

- Anh cho em xin…

Cầm lá thư trong tay, anh giật mình: Thư Minh! Không biết có chuyện gì đây. Anh vội vàng trả kho cho xong các trang thiết bị, khí tài quân sự. Trên đường về lớp, anh vừa đi vừa đọc lá thư của Minh, những dòng chữ như nhảy múa trước mắt anh.

“Anh Hùng! Em không ngờ đời em lại gặp cảnh éo le đến vậy. Yêu anh, chẳng được anh yêu lại, sao anh nỡ phụ bạc với em để em khổ thế này. Em biết em có lỗi, đã làm anh giận, em không biết giữ gìn tình yêu của mình để tuột mất anh. Chẳng qua cũng vì yêu anh quá nên em muốn thử thách tình yêu của anh. Cuối cùng chính em là người gánh chịu hậu quả. Em không dám trách anh nữa. Chỉ cầu mong cho anh hạnh phúc. Cho đến giờ phút này em vẫn yêu anh, yêu như tự buổi nào tha thiết. Tình yêu ấy em cất giữ trong tâm khảm của mình, dẫu bây giờ em đã có người yêu! Anh Hùng ơi! Đừng giận em nhé. Đừng giận con bé Minh ngày xưa ấy mà tội nghiệp. Bố mẹ em và mọi người trong nhà dồn ép em ghê quá; con gái có thì mà anh, chúng em không thể chờ đợi trông ngóng một tình yêu hão huyền, mộng tưởng được. Mà anh ấy thì tốt lắm cơ. Anh ấy cũng biết và hiểu rõ tình yêu của chúng mình. Anh ấy sẵn sàng nghe theo quyết định của em. Còn em thì càng trông anh càng thất vọng. Em vẫn yêu anh nhưng em đã quyết định rồi. Hãy ngàn lần tha thứ cho em, anh Hùng nhé. Hãy tha thứ cho em một người không có tội!

À anh Hùng ơi! Trang nhà em thi đỗ Đại học Tổng hợp rồi đấy. Con bé viết thư về cho em cứ hỏi anh Hùng có ghi thư về không? Anh ghi thư cho nó biết, khỏi trông mong, địa chỉ của Trang đây, anh Hùng nhé…”.

Cả buổi tối hôm đó, ngồi liên hoan chia tay với bạn bè trong đơn vị mà Hùng không còn bụng dạ nào cả. Anh chỉ mong cho cuộc vui sớm chấm dứt. Rồi mãi sau, những lời hẹn hò chúc tụng cuộc vui cũng tàn, ai nấy về nghỉ. Cơn choáng sốc của tình yêu khiến Hùng không sao chợp mắt được. Trong đầu anh quay cuồng biết bao ý nghĩ, xúc cảm. Cảm xúc trào lên, anh vùng dậy bật đèn viết cho Minh mà như tự nói với chính mình...

*

Hùng về đến nhà hôm trước; hôm sau nghe tin anh về, Minh sang thăm, mời anh sang chơi dự lễ bỏ trầu giữa cô và Mạnh. Hùng đưa cho Minh lá thư anh viết bữa trước. Minh vừa đọc vừa khóc, rồi chào anh ra về trong tiếng khóc nức nở.

Buổi tối hôm bỏ trầu Minh, Hùng sang nhà chơi, rất đông bạn bè đến chơi nói chuyện. Minh đi chào các bạn, rót nước mời thuốc, mời trầu mọi người mà tâm trạng không được vui. Cô im lặng trước những lời trêu chọc của bạn bè. Cô em gái - Trang cũng mới từ trường trở về dự lễ ăn hỏi của chị. Mới có mấy tháng sống tập thể của cuộc sống sinh viên mà Trang lớn hẳn lên, ra dáng một thiếu nữ dậy thì, xinh đẹp còn hơn cả chị. Cô nhanh nhẹn đi qua lại tiếp khách. Trước những lời trêu chọc của mọi người, cô ứng đáp thông minh, tế nhị, hoạt bát luôn kèm nụ cười rạng rỡ trên đôi môi, làm ai khó tính mấy cũng phải hài lòng. Đến lúc Hùng chào mọi người ra về, Minh kêu Trang ra cổng, hai chị em cùng tiễn Hùng về. Cả ba người thì hai anh chị đều im lặng riêng cô em thì hỏi anh Hùng liên tục. Đi cạnh em, trong thâm tâm Minh muốn Trang sẽ thay mình đền đáp tình cảm với Hùng, nhưng cô không biết nói sao. Cô gọi Trang ra tiễn Hùng cũng nhằm mục đích đó.

Ra đến cổng, Minh chủ động cầm lấy bàn tay Hùng nói muốn hụt hơi:

- Thôi, anh Hùng… anh đừng trách Minh nữa nghe. Em sẽ… vẫn nhớ tới anh… như ngày nào. Em muốn anh với Trang…

Đặt bàn tay ấm nóng lên vai Minh, nhìn sâu vào mắt nàng Hùng trầm giọng:

- Minh à, anh không trách gì em đâu. Anh muốn em đừng nghĩ gì đến anh nữa cho khỏi ảnh hưởng đến sức khoẻ và hạnh phúc. Anh luôn cầu chúc cho em và Mạnh hạnh phúc. Thôi em về đi kẻo mọi người chờ…

Minh quay sang Trang nãy giờ vẫn im lặng trước cuộc chia tay của hai người:

- Chị về tiếp khách. Trang tiễn anh Hùng giúp chị nghe em.

- Dạ.

Minh vào rồi, anh và Trang lững thững đi bộ ra cây cầu đầu làng nơi ngày xưa anh và Minh vẫn thường hò hẹn. Trang nói với anh:

- Anh Hùng đừng trách chị Minh em nữa nhé. Anh mà còn trách là em ứ chơi với anh nữa đâu.

- Anh cứ nhớ thì sao?

Trang xịu mặt xuống, quay đi:

- Không ngờ anh còn chơi ác, đùa dai thế, em không thèm chơi với anh nữa.

Trang vùng vằng đi về. Hùng cầm lấy tay Trang kéo lại.

- Thôi, anh xin, em ngồi xuống đây kể cho anh nghe học hành ở trường thế nào nào? Hay chỉ mải chơi toàn xơi ngỗng suốt thôi đấy?

Trang tươi mặt lên, cấu vào tay Hùng một cái thật đau rồi líu lô kể chuyện ở trường. Nào chuyện sáng dậy muộn vừa chạy lên lớp vừa gặm bánh mỳ, chuyện học quân sự nằm tức cả ngực, tháo súng bị kẹp cả tay đau ơi là đau. Chuyện đêm nằm rệp cắn không ngủ được cả mấy đứa vùng dậy nấu mì tôm lục xục cả đêm. Thôi thì đủ chuyện…

Cô bé đến là ngộ nghĩnh, Hùng quay đi mỉm cười chẳng may Trang bắt gặp:

- Anh cười gì, định giễu em phải không? Đã thế em không kể cho anh nghe nữa. Mà anh hư lắm nghe chưa, sao không ghi thư cho em. Em biết rồi, anh Hùng viết thư hay lắm nhé. Bữa trước chị Minh có cho em xem lá thư anh viết cho chị, chị bảo em giữ lá thư ấy giúp chị. Chị đi lấy chồng giữ cái thư ấy bất tiện, anh thấy thế nào?

- Thôi, đưa trả cho anh, để anh giữ…

- Đừng hòng, anh đổi cho em cái gì cơ…

Hùng nắm lấy tay Trang bóp mạnh, Trang kêu lên:

- Ái ái, bỏ tay ra, đau em.

Hôm sau Trang lên trường, cô không được nghỉ dài vì phải đi học trên giảng đường. Còn anh, hết phép cũng đi nhận nhiệm vụ ở đơn vị mới. Từ đó họ luôn viết thư cho nhau, kể cho nhau nghe những chuyện ở nơi mình sống. Trang viết thư rất hay làm mấy chàng lính ở đơn vị Hùng cứ truyền tay xem, Tổng hợp Văn có khác. Cả hai người đều quý mến nhau, nhưng đều tránh nói trong thư.

Cho đến một lần, sau khi hoàn thành chuyến công tác dài ngày, Hùng xin phép thủ trưởng tranh thủ rẽ qua nhà mấy ngày. Tại bến xe thị xã Hùng đang đứng xếp hàng mua vé về quê thì chợt phía sau có một giọng con gái rất quen cất lên:

- Anh bộ đội ơi! Làm ơn mua giúp cho em một vé với - Giật mình, Hùng quay lại,

- Ôi! anh Hùng!

Trang reo lên mừng rỡ rồi vội nín bặt đỏ bừng mặt khi thấy nhiều người tò mò nhìn họ. Mua vé xong hai người lên xe, ngồi cạnh nhau mà vẫn bàng hoàng. Trang líu ríu:

- Tụi em đi thực tập xong, được về thăm mẹ mấy ngày. Lúc nãy thấy đông người mua vé quá, không chen được, em cứ tưởng ai nhờ mua giúp một vé, không ngờ lại đúng là anh. Số em may thật đấy, không thì còn là mệt.

- May thật đấy! Thế nhỡ người ta không hộ thì sao nào? Chắc lại khóc chắc.

Ném qua anh một ánh mắt rất sắc, Trang nói:

- Đừng hòng, em mà khóc, không mua được vé thì em đi bộ về chứ, anh đừng tưởng chỉ có bộ đội nhà các anh đi bộ khoẻ đâu nhé. Không tin, anh em mình xuống đi bộ thử xem.

- Thôi, thế thì anh xin chịu thua, được chưa? Cô bé bướng bỉnh ạ.

Xe bắt đầu chạy, Trang cố giấu nỗi vui mừng được gặp anh bất ngờ bằng cách kể chuyện liên tục. Cô bé thật trong sáng và thông minh. Hùng thầm nghĩ. Trong anh, một tình cảm le lói lâu nay cứ bừng lên, len vào trái tim rồi lan toả ra khắp cơ thể. Đang kể chuyện, thấy đôi mắt của anh nhìn mình, Trang sững sờ, thảng thốt. Cô quay mặt đi, thoảng trong đáy mắt xinh đẹp, long lanh hai giọt nước mắt.

*

Tối ấy, bên bờ con sông đào ở quê có một đôi trai gái, họ đi bên nhau dưới bóng hàng bạch đàn rì rào lay động trước cơn gió đông nam từ cánh đồng trống trước mặt thổi vào. Chàng trai mặc quân phục làm nổi bật thân hình cường tráng vạm vỡ. Cô gái dáng dong dỏng cao, bộ đồ mỏng may rất khéo ôm trọn lấy thân hình làm nổi bật những đường cong duyên dáng. Họ chậm rãi đi bên nhau, cả hai người đều vui mừng, hồi hộp, họ ngồi xuống bên nhau, người con trai im lặng nhìn ra xa; đôi mắt người con gái nhìn chăm chắm xuống dòng sông. Ở phía xa kia, đường chân trời hừng sáng. Trăng mười tám đang lên hơi muộn, mặt nước bắt đầu hừng sáng lay động lăn tăn, một cánh lá rời cành chao đảo rồi sà xuống mặt nước bồng bềnh trôi, dạt nép vào bờ đất vững chãi, tin cậy. Thời gian tưởng như ngưng lại, hồi hộp, chàng ngắm lấy đôi bàn tay, nhìn thẳng vào đôi mắt nàng tha thiết:

- Trang! Anh yêu em!

Nàng rùng mình, để yên bàn tay xinh xắn của mình trong bàn tay ấm nóng mạnh mẽ. Đôi mắt xinh đẹp khẽ khép lại. Kéo sát thân hình mềm mại ấm nóng vào lòng, đặt lên môi nàng một chiếc hôn rực lửa ngất ngây. Khi nụ hôn vừa dứt, nàng co mình lại khẽ đẩy chàng ra thì chàng lại ghì sát, ôm chặt nàng hôn tới tấp lên đôi môi, đôi mắt và cái cổ cao trắng ngần của nàng. Bừng cháy và lặng chìm trong hạnh phúc, nàng im lặng ghì chặt chàng trong vòng tay mảnh mai của mình.

*

Đã gần tới Hà Nội, con đường mới được nâng cấp nhộn nhịp người xe tấp nập. Chiếc xe khách lao nhanh trên đường. Hùng đứt mạch suy nghĩ trở về với hiện tại, anh tự hỏi không biết hôm nay Trang đã về nghỉ phép chưa. Nếu được cả hai gia đình đồng ý, ra ngoài tết anh và nàng sẽ làm lễ cưới.

Sau khi chuyển xe ở Hà Nội, Hùng đáp chuyến xe về Hải Dương, nơi Trang đang công tác. Đến thị xã đã là chiều, Hùng chậm rãi đi bộ đến Thư viện tổng hợp tỉnh, bác thường trực già đang đọc báo:

- Chào bác ạ! Bác cho cháu hỏi cô Trang làm việc ở phòng nào ạ?

- Chào chú! Xin lỗi chú cho xem giấy tờ.

Đưa trả lại anh tấm chứng minh, bác thường trực gỡ cặp kính trắng đưa tay chỉ:

- Đấy chú đến căn phòng cuối của dãy nhà kia, phòng cô ấy đấy.

- Dạ, cháu cảm ơn bác.

Đứng trước cửa, Hùng bồi hồi, thoáng chút do dự rồi xốc lại cổ áo, quả quyết gõ cửa. Ba tiếng vang lên như dội vào đúng trái tim anh.

Từ trong nhà tiếng Trang vọng ra:

- Ai đấy?

Hùng đổi giọng:

- Cô Trang có nhà không ạ?

Cửa bật mở, Trang reo lên bất ngờ:

- Ôi anh Hùng!

Rồi kéo tay anh vào nhà. Hùng đặt chiếc túi lên giường dang rộng cánh tay, ôm chặt lấy Trang, đặt lên môi cô chiếc hôn nồng ấm...

NẺO ĐƯỜNG SAU MẶT TRẬN

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Giám đốc - Tổng Biên tập ĐẬU XUÂN LUẬN

Chịu trách nhiệm bản thảo:

Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập NGUYỄN VĂN SÁU

Biên tập: TRẦN ĐỨC TĨNH

Biên tập điện tử: NGUYỄN TRUNG MINH

Trình bày và sửa bản in: PHẠM THỊ MINH PHƯƠNG

Bìa: LÊ TUẤN THẮNG

Kỹ thuật CNTT: NGUYỄN HOÀNG DƯƠNG

NHÀ XUẤT BẢN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

23 Lý Nam Đế, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Website: http://nxbqdnd.com.vn

Email: nxbqdnd@nxbqdnd.com.vn

ĐT: 024.38455766 - 024.37470780; Fax: 024.37471106

Ban Đại diện tại Thành phố Hồ Chí Minh

161-163 Trần Quốc Thảo, phường 9, quận 3

ĐT: 069.667452 - 028.62565588; Fax: 028.62565588

Đại diện tại Thành phố Đà Nẵng

Số 172 đường 2-9, quận Hải Châu

ĐT: 0236.6250803; Fax: 0236.6250803

Đại diện tại Thành phố Cần Thơ

Phi trường 31 - đường Cách mạng Tháng Tám

ĐT: 069.629905 - 0292.3814772; Fax: 0292.3814772

Khổ sách: 13x19

Số trang: 224

Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 1445-2021/CXBIPH/05-37/QĐND

Số quyết định xuất bản: 64/QĐĐT-NXBQĐND, ngày 1 tháng 6 năm 2021

ISBN: 978-604-51-7221-6