Bảo Tàng Ngây Thơ
Author: Orhan Pamuk; Giáp Văn Chung (dịch)
Date: 0101-01-01 00:00:00+00:00
Keywords: ©vctvegroup
Description: Mùa xuân tuyệt đẹp năm 1975. Xã hội trưởng giả Âu hóa Istanbul háo hức với lễ đính hôn của Kemal và Sibel dòng dõi thế gia. Nhưng cuộc tái ngộ tình cờ cùng cô em họ xa nghèo, xinh đẹp Fusun dường như đã dứt lìa Kemal khỏi thế giới anh đang thuộc về. Suốt 8 năm đeo đuổi Fusun, Kemal miệt mài sưu tập các đồ vật níu giữ thời gian, lập nên Bảo tàng thơ ngây như một biên niên sử tin cậy về Fusun- tình yêu sầu muộn của anh. Ở đó, Kemal đắm đuối trong quá khứ đau đớn khôn nguôi, hạnh phúc tột cùng, giữa các hiện vật thấm đẫm hoài niệm, lùi sâu vào một Istanbul đa dạng bản sắc và biến động trong dòng
Publisher: Văn Học

ebook©vctvegroup
22-08-2018

“Mê hoặc... Một thành tựu... Bảo tàng ngây thơ đào sâu vào ký ức và sự không thể trốn tránh của quá khứ.”

• The Philadelphia Inquirer

“Pamuk là nhà giải phẫu tình yêu điêu luyện ngang tầm Stendhal hoặc Hazlitt trong Liber Amoris... Câu chuyện của Kemal xuyên suốt mấy thập kỷ, hợp thành một thế giới quyến rũ về quan hệ xã hội giữa các gia đình, bè bạn và người thân quyến thuộc, một cảo bản về đời sống và các tục lệ của giới thượng lưu ở Istanbul.”

• Financial Times

“Tiểu thuyết dễ tiếp cận nhất và sâu sắc nhất của Pamuk... Tiếp nối tinh thần của Marcel Proust hoặc của một nhà văn Thổ Nhĩ Kỹ khác là Ahmet Hamdi Tanpinar, nghệ thuật của tiểu thuyết gia là tích tụ các chi tiết trong một ‘bảo tàng tình cảm’, nơi mỗi một hiện vật đều tỏa sáng ý nghĩa.”

• The Economist

“Câu chuyện duy cảm dữ dội của Pamuk là toàn cảnh chói lọi về bản tính dân tộc mâu thuẫn của Thổ Nhĩ Kỳ, đau xót phê phán một tầng lớp ưu tú trong xã hội tự nhận là theo phương Tây nhưng không tiếp thu những tự do cốt lõi của nó.”

• Vogue

“Người phương Tây chúng ta chỉ còn biết tạ ơn trời rằng trên đời có một tiểu thuyết gia như Orhan Pamuk tồn tại, để làm cầu nối giữa chúng ta với một nền văn hóa khác, thuộc một di sản cũng giàu có như của chúng ta vậy.”

• Tom Holland, Daily Telegraph

Trong sự ngây thơ của mình họ nghĩ nghèo khổ là một tội lỗi có thể quên được bằng việc kiếm tiền.

• Trích ghi chép của Celal Salik

Nếu trong giấc mơ, ai đó lên Thiên đường và nhận được một bông hoa như dấu hiệu chứng tỏ linh hồn anh ta đã thực sự tới nơi ấy, rồi khi tỉnh dậy thấy bông hoa trong tay - điều đó nghĩa là gì? Và sau đó sẽ ra sao?

• Trích ghi chép của Samuel Taylor Coleridge

Đầu tiên tôi nhìn các thứ lặt vặt của nàng trên bàn, nước hoa và mỹ phẩm nàng thích. Tôi cầm lên tay và xem kỹ từng thứ. Tôi lật đi lật lại chiếc đồng hồ của nàng trên tay. Rồi nhìn vào tủ quần áo nàng. Bao nhiêu quần áo và những thứ khác xếp chồng lên nhau. Những đồ vật không thể thiếu của phụ nữ gây cho tôi cảm giác đau đớn và cô đơn kinh khủng; tôi cảm thấy mình thuộc về nàng, và khao khát được thuộc về nàng.

• Trích ghi chép của Ahmet Hamdi Tanpinar

1

Khoảnh khắc hạnh phúc nhất của đời tôi

Đó là khoảnh khắc hạnh phúc nhất của đời tôi, dẫu tôi đã không nhận ra điều đó. Giá như tôi nhận ra, và biết giữ gìn món quà ấy thì liệu mọi việc có khác? Đúng, nếu biết rằng mình sẽ không bao giờ được hạnh phúc như thế, có lẽ tôi đã không để nó vuột khỏi tay. Khoảnh khắc vàng ngọc, tuyệt vời khiến toàn thân tôi tràn ngập một cảm giác yên bình sâu sắc nhất ấy có lẽ chỉ diễn ra trong vài giây, nhưng dường như nó đã kéo dài hàng giờ, thậm chí hàng năm. Trong khoảnh khắc ấy, lúc hai giờ bốn lăm chiều thứ Hai ngày 6 tháng Năm năm 1975, chúng tôi đã giải thoát khỏi lầm lạc và tội lỗi, khỏi sự trừng phạt và ăn năn, như thể thế giới được giải thoát khỏi các quy luật của trọng lực và thời gian. Tôi hôn lên bờ vai lấm tấm mồ hôi nóng lên vì làm tình của Fusun, tôi nhẹ nhàng đưa vào em từ phía sau, khẽ cắn vào tai trái em làm chiếc khuyên tai bật ra bay lên cao trong một giây, rồi từ từ rơi xuống. Chúng tôi tiếp tục hôn nhau, mê mẩn đến mức không nghe thấy tiếng rơi của chiếc khuyên tai mà tôi còn chưa kịp nhìn rõ hình dạng.

Ngoài kia bầu trời rực rỡ như chỉ có ở Istanbul vào mùa xuân. Trên đường phố, những người Istanbul vẫn trong trang phục mùa đông đã bắt đầu đổ mồ hôi, nhưng trong nhà, trong các cửa hiệu, dưới bóng những cây đoạn và cây dẻ trời vẫn mát. Tấm nệm mốc cũng tỏa hơi lành lạnh, chúng tôi làm tình trên đó, như những đứa trẻ, ngây ngất quên đi mọi thứ trên đời. Qua cửa ban công để mở, gió xuân mang vị biển và hương hoa đoạn tràn vào, nâng nhẹ tấm rèm vải tuyn, từ từ lướt qua trên lưng, mơn man tấm thân trần của chúng tôi. Trong căn phòng phía sau của căn hộ trên gác hai, từ trên giường, chúng tôi nhìn thấy khu vườn sau nhà, thấy lũ trẻ đá bóng chửi nhau ầm ĩ trong cái nóng tháng Năm. Khi nhận ra mình đang làm đúng như tất cả những trò tục tĩu mà bọn trẻ trút lên đầu nhau, dừng lại trong chốc lát, hai chúng tôi nhìn vào mắt nhau và cùng mỉm cười. Nhưng chúng tôi hạnh phúc đến mức quên biến ngay trò đùa mà cuộc sống mang đến từ phía sau vườn, cũng như đã quên chiếc khuyên tai vừa nãy.

Hôm sau lúc gặp nhau, Fusun bảo nàng đã đánh mất một bên khuyên tai. Thật ra ngay sau khi nàng đi, tôi đã thấy chiếc khuyên tai có khắc chữ cái đầu tên nàng rơi trên tấm ga trải giường màu xanh, nên đã định cất vào đâu đấy, nhưng do sự thôi thúc bản năng lạ lùng nào đó, tôi đã bỏ nó vào túi áo khoác.

“Đây này, em yêu,” tôi thò tay vào túi phải chiếc áo khoác treo trên thành ghế. “Ôi, đâu rồi nhỉ?” tôi ngạc nhiên, và một linh cảm không hay, về một điều bất hạnh vụt lướt qua, nhưng rồi tôi nhớ ra là vào sáng sớm vì trời nóng, tôi đã thay chiếc áo khoác khác.

“Chắc anh bỏ trong túi chiếc áo khoác kia rồi.”

“Ngày mai đem cho em, đừng quên đấy,” nhìn vào mắt tôi, Fusun bảo. “Nó rất quan trọng đối với em.”

“Tất nhiên anh sẽ mang đến.”

Fusun mười tám, là cô em họ xa nhà nghèo của tôi, và nếu không tình cờ gặp em một tháng trước đây tôi gần như đã quên bẵng rằng em tồn tại, còn tôi ba mươi và chuẩn bị đính hôn với Sibel, theo mọi người, nàng là một đám hoàn hảo.

2

Cửa hiệu Champs-Élysées

Các sự kiện và những điều ngẫu nhiên đã thay đổi cả cuộc đời tôi bắt đầu một tháng trước đây, vào ngày 27 tháng Tư năm 1975, khi tôi và Sibel nhìn thấy một chiếc túi hiệu Jenny Colon trong tủ kính một cửa hiệu, trong lúc đi dạo hóng gió mát mùa xuân trên phố Valikonagi. Lễ đính hôn không còn xa nữa, chúng tôi hơi ngây ngất và phấn khích. Chúng tôi vừa ăn tối cùng cha mẹ ở Fuaye, một nhà hàng mới và lịch sự thuộc khu Nisantasi, và bàn bạc khá lâu về việc chuẩn bị cho lễ đính hôn dự định tổ chức vào giữa tháng Sáu, để Nurcihan, bạn cùng lớp thời trung học Notre Dame de Sion của Sibel và sau đó sống cùng nàng mấy năm bên Paris, có thể tham dự. Sibel đã đặt váy đính hôn từ lâu, ở Silky Ismet, tiệm may đông khách và đắt nhất Istanbul bấy giờ. Tối hôm đó, mẹ tôi và Sibel đã bàn về việc họ sẽ gắn các viên ngọc mà mẹ đã hứa tặng cho Sibel lên váy ra sao. Bố vợ tương lai của tôi tỏ ý muốn tổ chức một lễ đính hôn sang trọng cho cô con gái duy nhất của ông, mẹ tôi cũng vui lòng và sẵn sàng làm hết sức mình để ủng hộ ý muốn đó. Cha tôi cũng rất sung sướng vì cô Sibel “học trường Sorbonne” sẽ thành con dâu ông: thời đó tất cả những cô gái con nhà tư sản ở Istanbul đi học bất cứ thứ gì bên Paris đều được gọi là “học ở Sorbonne”.

Sau bữa ăn tôi tình tứ khoác vai Sibel đưa nàng về nhà.

“Ôi, cái túi mới tuyệt làm sao!” nàng nói, trong khi tôi đang hãnh diện nghĩ mình thật hạnh phúc và may mắn. Dù đã hơi chếnh choáng vì rượu vang, tôi vẫn nhớ chiếc túi trong tủ kính và tên cửa hiệu, trưa hôm sau tôi vội vã đến đó hỏi mua. Thực ra tôi chưa bao giờ thuộc tạng đàn ông bản tính dễ thương và lịch thiệp hay mua quà tặng, hay tìm mọi cớ để gửi hoa cho phụ nữ, mà có lẽ tôi chỉ cố gắng trở thành người như thế. Vào thời đó, những người phụ nữ giàu có sính phương Tây, buồn chán trong những ngôi nhà ở các khu Sisli, Nisantasi, Bebek và những khu khác tương tự, không mở “gallery nghệ thuật” mà mở các cửa hiệu nhỏ, trữ quần áo dạ hội hay các đồ trang sức mang lậu từ Paris hay Milan về trong các va li, hoặc dựa theo các tạp chí Elle hay Vogue đặt may nhái các mẫu thời trang “mới nhất”, để bán lại cho các bà nội trợ giàu có, cũng buồn chán giống như họ ở Istanbul. Chủ cửa hiệu Champs-Élysées (tên cửa hiệu được lấy theo tên một đại lộ lừng danh ở Paris) là Senay Hanim - vài năm sau khi gặp lại - đã nói cũng như Fusun, chị ta cũng là người có họ hàng xa bên mẹ với tôi, và chị còn úp mở tiết lộ với tôi khi trao lại cho tôi tất cả những đồ vật gợi nhớ đến cửa hiệu Champs-Élysées và Fusun mà không hỏi một lời nào về lý do, rằng không chỉ có chị, mà còn có những người khác nữa, đông hơn là tôi tưởng, biết vài tình tiết lạ lùng trong câu chuyện của chúng tôi.

Chiếc chuông đồng hình con lạc đà có hai quả chuông vang lên thứ âm thanh mà đến giờ nghĩ tới tim tôi còn đập rộn lên, khi tôi bước qua cửa hiệu Champs-Élysées vào khoảng mười hai giờ rưỡi trưa hôm sau. Một buổi trưa mùa xuân nóng bức, nhưng trong cửa hiệu vẫn lạnh và sáng lờ mờ. Thoạt tiên tôi cứ ngỡ trong cửa hiệu chẳng có ai, vừa từ ngoài nắng bước vào mắt tôi chưa quen với bóng tối. Rồi tôi nhìn thấy Fusun, tôi cảm thấy tim mình đập như lộn lên cổ, như sóng biển trào lên bờ cát.

“Tôi muốn mua chiếc túi đeo trên manơcanh ngoài tủ kính,” tôi nói.

Em đẹp và quyến rũ quá, tôi nghĩ.

“Cái túi Jenny Colon màu kem ạ?”

Ánh mắt chúng tôi gặp nhau. Tôi nhận ra ngay, em là ai.

“Chiếc túi đeo trên manơcanh ngoài tủ kính,” tôi mơ màng nhắc lại.

“Vâng ạ,” em đáp và đi về phía tủ kính, mau mắn rút chân ra khỏi chiếc giày cao gót màu vàng, bàn chân có những móng son đỏ rất khéo bước vào chỗ bày hàng, với tay về phía chiếc túi. Tôi lướt nhìn đôi giày bỏ trống, rồi nhìn đôi chân trần thơn dài của em. Mới tháng Năm, làn da em đã nâu bóng.

Đôi chân dài làm chiếc váy hoa màu vàng viền ren em mặc như ngắn hơn. Em lấy chiếc túi xuống, đi về phía sau quầy, và như người phát hiện ra điều gì bí mật, bằng những ngón tay thơn dài khéo léo em mở khóa giới thiệu các ngăn túi (nhét đầy những nắm giấy lụa màu kem), cả hai ngăn nhỏ (trống không) và một ngăn giấu kín, bên trong có tấm thẻ Jenny Colon và mảnh giấy hướng dẫn sử dụng, em làm cẩn thận như thể giới thiệu với tôi một thứ gì đó rất riêng tư.

“Chào em, Fusun. Em lớn lên nhiều quá! Có lẽ không nhận ra anh.”

“Sao lại không, anh Kemal, em nhận ra anh ngay, nhưng vì thấy anh tỏ ra như người lạ, nên em không muốn làm phiền.”

Một thoáng yên lặng. Tôi nhìn vào một ngăn vừa mở trên chiếc túi. Vẻ đẹp của em, chiếc váy quá ngắn so với hồi đó, hay một điều gì khác làm tôi bối rối và ứng xử mất tự nhiên.

“Hồi này em thế nào, em làm gì?”

“Em đang ôn thi đại học. Ngày nào em cũng đến làm ở đây. Ở cửa hiệu này em được gặp gỡ nhiều người.”

“Tuyệt lắm. Cái túi này giá bao nhiêu?”

“Một ngàn năm trăm lira,” em nheo mắt đọc dòng chữ viết tay từ một mẩu giấy dưới đáy túi. (Vào thời đó số tiền này bằng sáu tháng lương một công chức trẻ mới đi làm.) “Nhưng em nghĩ chắc chị Senay Hanim sẽ hạ giá cho anh. Giờ này chị ấy về ăn và nghỉ trưa, nên em không gọi điện được. Nhưng nếu chiều tối anh đến...”

“Không quan trọng đâu,” tôi nói, và bằng một động tác duy nhất mà sau này ở nơi gặp gỡ bí mật của chúng tôi Fusun hay bắt chước, tôi lôi ví tiền ra từ túi sau và đếm trả em những tờ bạc mới cứng. Fusun cẩn thận, nhưng vụng về gói chiếc túi vào một tờ giấy rồi bỏ vào túi nylon. Em biết tôi đang đứng yên ngắm đôi cánh tay bánh mật và những cử chỉ nhanh nhẹn, đáng yêu của em. Tôi lịch sự cám ơn khi em đưa cho tôi chiếc túi.

“Cho anh gửi lời thăm dì Nesibe và bố em (bất chợt tôi không nhớ ra tên chú Tarik Bey[1]),” tôi bảo.

Tôi còn dừng lại một khắc: bóng ma của tôi bước ra khỏi thân thể mình, và trên một chỗ đẹp thiên thần, nó ôm và hôn Fusun. Tôi bước nhanh ra cửa. Một giấc mộng tưởng hão huyền, mà hơn nữa Fusun cũng đâu có đẹp đến thế... Tiếng chiếc chuông gió trên cửa rung lên, và đâu đó có tiếng hót của chim hoàng yến, Tôi bước ra đường, thấy dễ chịu vì cái nóng. Tôi hài lòng với món quà, và rất yêu Sibel. Tôi quyết định quên cái cửa hiệu và quên Fusun.

3

Họ hàng xa

Thế mà đến bữa tối tôi lại buột mồm nói với mẹ là tôi đã gặp cô em họ xa Fusun khi đi mua một chiếc túi tặng Sibel.

“Ồ, đúng, con gái Nesibe làm trong cửa hiệu của Senay, thật đáng hổ thẹn!” mẹ tôi nói. “Ngay cả vào những dịp lễ họ cũng chẳng đến thăm chúng ta nữa. Cái cuộc thi hoa hậu ấy đã đẩy họ đến tình trạng khó xử thế đấy. Ngày nào mẹ chẳng đi ngang qua cái cửa hiệu ấy, nhưng mẹ chẳng nghĩ đến chuyện vào chào con bé đáng thương ấy. Thế mà hồi nó còn bé mẹ rất quý nó. Khi Nesibe còn đến may ở nhà ta, thỉnh thoảng nó cũng đến. Mẹ thường lấy đồ chơi của con trong tủ ra cho nó và con bé lặng lẽ chơi trong khi mẹ nó may vá. Mẹ của Nesibe, bà Mihriver đã quá cố, cũng là một phụ nữ dễ mến.”

“Thế bên ấy có họ hàng với nhà ta thế nào?”

Cha tôi đang xem ti vi, thế là mẹ tôi có thể kể tỉ mỉ rằng ông thân sinh ra mẹ cùng sinh một năm với Ataturk[2], và cùng học trường Semsi Efendi với người sáng lập ra Nước Cộng hòa, như có thể thấy trên một bức ảnh cũ tôi tìm thấy nhiều năm sau này, nghĩa là Ethem Kemal, ông ngoại tôi, nhiều năm trước khi lấy bà ngoại tôi, đã có một cuộc hôn nhân vội vàng khi ông mới hai mươi ba. Người phụ nữ trẻ bất hạnh gốc Bosnia (nghĩa là thân mẫu của bà ngoại Fusun), đã chết trong cuộc chiến tranh Balkan, khi sơ tán khỏi thành phố Edirne. Bà không sinh con với ông ngoại tôi, nhưng từ trước đó, theo lời mẹ tôi, bà đã bị gả cho một tù trưởng người Ả Rập nghèo từ lúc “còn trẻ con”, và sinh cho ông ta một người con gái tên là Mihriver. Đủ loại người khác thường đã nuôi nấng Mihriver (bà của Fusun). Mẹ tôi thường bảo quan hệ của gia đình tôi với những người phụ nữ của cái cành xa xôi ấy không phải là họ hàng, bất quá là quan hệ cọc chèo hay quen biết và mẹ cũng không cho phép gọi bà và con gái bà, bà Nesibe (mẹ Fusun) là các bà dì[3]. Trong lần đến thăm gần đây của họ vào dịp nghỉ lễ thường niên, mẹ tôi (tên là Vecihe) đã tiếp đón vô cùng lạnh nhạt đến mức xúc phạm những người họ hàng nghèo khổ (sống trên một trong những con phố phía sau của khu Tesvikiye) ấy, chả là mẹ tôi rất giận vì Fusun từ khi còn đang học trường nữ sinh Nisantasi, chưa đầy mười sáu tuổi, đã đăng ký dự thi hoa hậu, và dì Nesibe không can ngăn con, thậm chí như sau này mẹ tôi nghe nói, dì còn khuyến khích con đi thi. Từ những tin đồn tiếp sau đó, mẹ tôi còn suy ra rằng dì còn tự hào về chuyện đáng hổ thẹn đó, thế là mẹ quay lưng lại với dì Nesibe, người mà cho tới lúc đó bà vẫn yêu mến và đùm bọc.

Về phần mình, dì Nesibe rất quý trọng mẹ tôi, người hơn dì hai chục tuổi, nhờ sự giúp đỡ của mẹ tôi mà vào thời trẻ dì được đến may vá cho những gia đình khá giả nhất ở Istanbul.

“Khi đó họ rất nghèo, nghèo lắm,” mẹ nói, rồi như sợ mình quá lời, mẹ nói thêm. “Nhưng không chỉ có họ, con ạ, thời ấy cả nước Thổ đều nghèo.”

Dạo đó mẹ tôi thường giới thiệu với bạn bè rằng dì là một cô thợ may đáng tin cậy và khéo tay, và mỗi năm một lần (có khi hai lần) mẹ thường mời dì Nesibe đến may quần áo vào dịp có đám cưới.

Tôi thường ở trường vào những lúc ấy, nên hầu như không gặp dì những lần bà đến may đồ. Vào cuối tháng Tám năm 1957, khi cần may gấp một bộ quần áo mới cho đám cưới, mẹ tôi cho mời dì Nesibe đến nhà nghỉ của chúng tôi trong khu Suadiye. Trong căn phòng phía sau trên gác, họ thu xếp ngồi cạnh cửa sổ từ nơi qua các kẽ lá cọ có thể nhìn thấy người ta leo lên những chiếc xuồng hay thuyền máy và đám trẻ nhảy từ cầu tàu xuống biển. Hai người ngồi đó, giữa những chiếc kéo, kim ghim, dây đo, những cái đê dùng để khâu, những mảnh vải và băng viền ren mà dì Nesibe lấy ra từ chiếc hộp đựng kim chỉ có nắp trang trí hình Istanbul, cùng phàn nàn về nóng nực, muỗi và công việc gấp gáp, chẳng khác gì hai chị em, họ cười đùa đến nửa đêm bên cạnh chiếc máy khâu Singer của mẹ tôi. Tôi nhớ người đầu bếp Berki suốt ngày đem nước chanh lên căn phòng nóng bức đầy mùi vải nhung, vì dì Nesibe khi ấy hai mươi, đang mang thai và háo nước, và như mẹ tôi nói nửa đùa nửa thật với người đầu bếp trong bữa trưa: “Bà chửa đòi bất cứ thứ gì cũng phải mang lên ngay, kẻo đứa trẻ sinh ra sẽ xấu xí!”; còn tôi thì tò mò nhìn cái bụng mới nhú lên tròn tròn của dì Nesibe. Tôi nghĩ đó là lần đầu tiên tôi để ý đến sự tồn tại của Fusun, nhưng dĩ nhiên khi đó chưa ai biết đứa bé sinh ra sẽ là trai hay gái.

“Nesibe đã không nói với chồng, khai tăng tuổi cho con gái đi dự thi hoa hậu,” mẹ tôi nhớ lại, còn giận dữ hơn cả khi sự việc diễn ra. “Cũng may là con bé không đoạt giải, và thế là họ tránh được nỗi hổ thẹn lớn hơn. Nếu chuyện vỡ lở người ta đã đuổi con bé khỏi trường... Thế là nó tốt nghiệp trung học, nhưng mẹ không tin là nó có thể học nổi điều gì tử tế. Những ngày lễ họ cũng chẳng đến thăm chúng ta nữa, chẳng biết tin tức gì về họ... Ở đất nước này, ai chẳng biết những đứa con gái, những người phụ nữ đi thi hoa hậu là loại người thế nào. Thái độ của nó với con ra sao?”

Mẹ tôi ám chỉ chuyện Fusun đã ăn nằm với bao nhiêu đàn ông. Tôi cũng đã nghe tin đồn đại từ lũ bạn hám gái ở Nisantasi, khi ảnh của Fusun được đăng trên tờ Mylliet cùng số thí sinh lọt vào vòng chung khảo, nhưng tôi tỏ ra không muốn quan tâm đến chuyện đáng hổ thẹn ấy.

“Con hãy cẩn thận đấy!” Mẹ tôi phá vỡ sự yên lặng, và giơ ngón tay lên đầy ẩn ý. “Con sắp đính hôn với một cô gái rất đặc biệt, rất xinh đẹp và rất đáng yêu. Cho mẹ xem cái túi con mua nào! Mumtaz!” đó là tên cha tôi. “Ông xem này, Kemal mua túi xách cho Sibel!”

“Thật thế ư?” cha tôi hỏi. Gương mặt ông hiện lên vẻ hân hoan chân thành như thể ông đã nhìn thấy chiếc túi, như ông cũng sung sướng vì hạnh phúc của con trai và con dâu tương lai, dù vẫn không rời mắt khỏi màn hình ti vi.

4

Làm tình trong văn phòng

Cha tôi đang xem trên ti vi đoạn quảng cáo Meltem, “nước giải khát hoa quả có gas đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ” do Zaim, bạn tôi tung ra bán khắp thị trường cả nước. Tôi cũng chú ý xem một lát. Bố Zaim, một chủ nhà máy cũng như cha tôi, trong mười năm qua đã kiếm ra khá nhiều tiền, và bây giờ Zaim dùng vốn của bố mở ra hướng kinh doanh mới, táo bạo của riêng cậu. Tôi cũng tham mưu giúp đỡ cậu, và thực tâm mong cậu thành công.

Tôi học ngành quản trị kinh doanh ở Mỹ, sau khi về nước đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Cha tôi muốn tôi nối gót anh trai tôi, cũng tham gia quản lý hoạt động kinh doanh ngày một mở rộng và công ty mới thành lập của ông, vì thế ông bổ nhiệm tôi, từ khi còn rất trẻ, làm giám đốc công ty phân phối và xuất khẩu Satsat ở khu Harbiye. Satsat hoạt động với ngân quỹ lớn và lọi nhuận cao, nhưng đó không phải là công của tôi, mà nhờ người ta đã dùng các thủ thuật kế toán chuyển lọi nhuận từ nhà máy và các công ty khác cho Satsat. Hằng ngày tôi phải cố gắng ứng xử khiêm tốn với những viên chức từng trải hơn tôi hai, ba chục tuổi, và các nữ nhân viên ngực to nhiều kinh nghiệm hạc tuổi mẹ tôi, tôi được bổ nhiệm làm giám đốc đứng trên họ chỉ vì là con trai của ông chủ. Tôi cố gắng học hỏi ở họ mọi việc.

Tòa nhà cũ kỹ của công ty Satsat rung lên mỗi khi những chiếc xe buýt hay xe điện mệt mỏi, rệu rã như mấy ông viên chức già chạy qua trên con đường phía trước, và chúng qua lại khá thường xuyên. Buổi tối khi mọi người đã về hết, Sibel vợ sắp cưới của tôi, sẽ đến và chúng tôi thường làm tình trong phòng giám đốc. Dù có cách nhìn hiện đại và những quan điểm nữ quyền mang về từ châu Âu, Sibel cơ bản suy nghĩ về các nữ thư ký chẳng khác gì mẹ tôi.

“Chúng mình đừng làm tình ở đây, em cảm thấy mình giống như một cô thư ký!” thỉnh thoảng nàng bảo. Nhưng sự e ngại của nàng, mà đôi khi tôi cảm thấy trong lúc tiến đến chiếc đi văng bọc da trong văn phòng, đúng ra là do nỗi sợ hãi cuộc sống tình dục trước hôn nhân của các cô gái Thổ gây nên. Một vài người trong số các cô gái con nhà khá giả chịu ảnh hưởng phương Tây đã sang châu Âu hồi đó bắt đầu phá vỡ điều cấm kỵ về trinh tiết và trao thân cho bạn trai trước hôn nhân. Sibel đôi khi tự hào vì nàng cũng nằm trong số những cô gái “táo bạo” ấy, đã ngủ trước với tôi từ cách đây mười một tháng. Nhưng đã một thời gian dài, đã đến lúc chúng tôi phải làm đám cưới.

Nhưng giờ đây, sau nhiều năm, thử kể lại hết sức chân thực câu chuyện của mình, tôi không muốn nói quá lên sự bạo dạn của nàng hoặc giảm nhẹ áp lực tình dục đối với phụ nữ. Bởi Sibel chỉ thuộc về tôi sau khi nàng đã thấy rõ “ý định nghiêm chỉnh” của tôi, nghĩa là nàng có thể “tin tưởng ở tôi”, nàng biết chắc rằng tôi sẽ cưới nàng. Đương nhiên, là một người đàn ông có trách nhiệm và đáng tin cậy, tôi cũng muốn lấy nàng làm vợ, mà dù tôi có không muốn đi nữa, thì “vì nàng đã trao cho tôi trinh tiết của nàng”, tôi cũng không thể bỏ nàng. Cảm giác trách nhiệm này, dĩ nhiên hơi làm vẩn đục tình cảm giữa hai đứa mà chúng tôi rất tự hào, ảo tưởng mình “tự do và hiện đại” (dù chúng tôi không khi nào dùng đến những từ này khi nói về bản thân) bởi chúng tôi đã thuộc về nhau trước hôn nhân, đồng thời cũng gắn bó chúng tôi với nhau.

Quan hệ giữa hai chúng tôi còn bị gợn bởi mỗi lần Sibel sốt ruột bóng gió nhắc tới việc phải tổ chức cưới càng sớm càng hay, trong khi chúng tôi hạnh phúc làm tình ở văn phòng. Tôi nhớ, giữa những tiếng ồn từ ngoài đường Halaskargazi vọng vào, tôi ôm nàng trong bóng tối, nghĩ mình sẽ hạnh phúc suốt đời bên nàng, và tôi cảm thấy mình thật may mắn. Một lần sau cuộc tình, khi tôi gạt tàn thuốc lá vào cái gạt tàn có chữ Satsat, Sibel nửa người để trần ngồi trên chiếc ghế tựa của cô thư ký Zeynep Hanim, nàng cười và gõ gõ lên chiếc máy chữ, giả bộ đóng vai “cô thư ký tóc vàng ngốc nghếch”, nhân vật không thể thiếu được của các tờ báo và biếm họa thời bấy giờ.

5

Trong tiệm ăn Fuaye

Giờ đây, sau nhiều năm, tôi đã tìm được và trưng bày ra đây thực đơn có ảnh minh họa, tờ quảng cáo, hộp diêm và giấy ăn của tiệm Fuaye, một trong những tiệm ăn kiểu Âu được ưa chuộng của đám dân nhà giàu ít ỏi (mà do ảnh hưởng cách diễn đạt mỉa mai của các cột báo phiếm đàm, chúng tôi thường gọi là “tầng lớp giao du”) trong các khu Beyoglu, Sisli, Nisantasi và những khu tương tự. Để tạo ra không khí giống như trong một thành phố châu Âu mà không có sự nhấn mạnh đặc biệt, người ta không đặt cho những tiệm ăn này những cái tên Tây phương hào nhoáng kiểu như Ambassador, Majestic hoặc Royal, mà thích chọn những cái tên khác như Kulis (Hậu Trường), Merdiven (Bậc Thang) hay Fuaye (Hành Lang), để nhắc rằng chúng nằm ở Istanbul, cạnh châu Âu. Sau này khi những người giàu có của thế hệ kế tiếp bắt đầu tìm những món ăn từ thời ông bà ngay cả trong các tiệm ăn sang trọng, thì những nhà hàng có tên kết hợp truyền thống và hiện đại như Hanedan (Đế Chế), Hunkar (Quốc Vương), Pasha (Tổng Trấn), Vezír (Tể Tướng) và Sultan làm người ta quên đi cái tiệm ăn Fuaye.

Tối hôm sau ngày mua chiếc túi, lúc ăn tối trong tiệm Fuaye, tôi hỏi Sibel:

“Liệu từ nay chúng ta gặp nhau trong căn hộ của mẹ anh ở khu nhà Merhamet có hơn không? Nó nhìn ra khu vườn sau thật dễ thương.”

“Anh định là sau lễ đính hôn còn lâu chúng ta mới cưới nhau và chuyển về nhà riêng của chúng mình ư?”

“Không, em yêu ạ, không phải thế.”

“Từ nay em không muốn gặp anh vụng trộm ở những chỗ bí mật nữa, cứ như thể em là người tình.”

“Em nói đúng.”

“Sao lúc này anh lại nghĩ đến chuyện chúng ta sẽ gặp nhau trong căn hộ đó?”

“Em đừng để ý đến việc ấy!” tôi nói và nhìn khắp lượt đám thực khách vui vẻ trong tiệm Fuaye, rồi tôi lấy chiếc túi xách tay vẫn bọc trong gói nylon ra.

“Cái gì thế anh?” Sibel hỏi, nàng cảm thấy chắc đó là quà tặng.

“Bất ngờ! Em mở ra xem.”

“Thật ư?” nàng mở gói và khi nhìn thấy chiếc túi, niềm vui trẻ con nhường chỗ cho vẻ khó hiểu, cuối cùng là nỗi thất vọng mà nàng cố che giấu.

“Em không nhớ ư?” tôi vội nói. “Hôm qua em thấy nó trong cửa hiệu lúc chúng ta cùng về nhà và em bảo thích nó mà.”

“Vâng, anh đáng yêu lắm.”

“Anh mừng vì thấy em thích. Em đeo nó trong lễ đính hôn của chúng mình sẽ rất đẹp.”

“Rất tiếc em chưa biết sẽ đeo chiếc túi nào trong lễ đính hôn,” Sibel nói. “Anh đừng buồn nhé! Anh rất đáng yêu, anh đã mua cho em món quà rất đẹp... Thôi được, em sẽ nói, nhưng anh đừng tự trách mình... Em không thể đeo chiếc túi này trong lễ đính hôn vì nó là của giả!”

“Cái gì?”

“Nó không phải đồ Jenny Colon thật, anh Kemal thân yêu. Hàng nhái.”

“Sao em biết?”

“Chỉ nhìn là biết, anh yêu ạ. Anh nhìn đường may họ gắn mác hiệu lên da này, và hãy nhìn chiếc túi Jenny Colon chính hiệu em mua ở Paris này xem. Anh thấy đường may của nó chứ? Không phải vô cớ mà Jenny Colon là mác đắt nhất ở Pháp, thậm chí trên thế giới. Không bao giờ người ta sử dụng loại chỉ rẻ tiền như vậy.”

Trong khi xem đường may của chiếc túi xịn tôi tự hỏi nguyên nhân thái độ đắc thắng của vợ chưa cưới của tôi có thể là gì. Sibel là con gái của một ông đại sứ về hưu, người đã bán đến mảnh đất cuối cùng và tẩu tán hết tài sản của người ông là tổng trấn; thực tế nàng là con gái của một công chức, điều đó thỉnh thoảng khiến nàng khó chịu và thiếu tự tin. Những lúc như thế nàng thường nói về bà nội chơi đàn piano, về quan hệ gần gũi của người ông nội có công trạng trong Chiến tranh Giải phóng với Quốc vương Abdulhamit[4], sự bối rối của nàng càng làm tôi yêu nàng hơn. Đầu những năm 1970, cùng với sự tăng trưởng của công nghiệp dệt xuất khẩu, dân số Istanbul cũng tăng gấp ba, vì thế giá đất trong thành phố tăng vọt, đặc biệt tại những vùng lân cận như khu chúng tôi ở. Trong mấy năm gần đây các công ty của cha tôi cũng phình ra, tài sản gia đình tăng năm lần, tên họ chúng tôi là Basmaci cũng cho thấy đã đến thế hệ thứ ba của gia đình phát đạt nhờ công nghiệp dệt may. Tôi khó chịu vì không nhận ra chiếc túi là hàng giả dù đã có ba thế hệ tích lũy kinh nghiệm.

Khi thấy tôi bực mình, Sibel vuốt ve bàn tay tôi.

“Anh mua chiếc túi hết bao nhiêu?”

“Một nghìn năm trăm lira. Nếu em không thích, anh sẽ đổi.”

“Đừng đổi, anh yêu ạ, tốt nhất là anh lấy lại tiền, vì họ đã lừa anh.”

“Thế mà chủ cửa hiệu ấy, Senay Hanim, là họ hàng xa với nhà anh đấy!” tôi nhíu mày như người rất ngạc nhiên vì điều gì đó.

Sibel lấy lại chiếc túi mà tôi đang lơ đãng xem xét bên trong.

“Dù anh có giỏi giang, khôn ngoan và lịch lãm đến đâu, anh yêu ạ, nhưng anh chẳng có khái niệm gì về việc phụ nữ có thể xỏ mũi anh dễ dàng như thế nào đâu,” nàng nói với nụ cười dịu dàng.

6

Những giọt nước mắt của Fusun

Trưa hôm sau tôi cầm bọc nylon bên trong đựng chiếc túi xách quay lại cửa hiệu Champs-Élysées. Sau tiếng chuông reo tôi lại có cảm giác không có ai trong cửa hàng quá tối và lạnh. Một sự im ắng lạ lùng trong bóng tối lờ mờ, chỉ có tiếng chim hoàng yến kêu lích chích. Bóng Fusun hiện ra giữa một bức vách ngăn và một chiếc bình sứ màu hồng. Em đang chờ một bà khách hàng béo mập trong buồng thử áo quần. Lần này em mặc chiếc áo cánh in các loại hoa dạ hương, hoa đồng nội xen lẫn những chiếc lá, chiếc áo nom rất dễ thương và hợp với em. Khi nhận ra tôi, em mỉm cười thật đáng yêu.

“Anh thấy em đang mắc bận,” tôi nháy mắt về phía buồng thử.

“Em xong bây giờ đây,” em nói nhỏ, như muốn tiết lộ một bí mật làm ăn với một khách hàng quen.

Con chim hoàng yến nhảy lên xuống trong lồng. Tôi nhìn những mặt hàng nhập từ châu Âu và những tạp chí thời trang, nhưng không thật tập trung vào thứ gì. Tôi muốn xua đi cảm giác chếnh choáng, hay ít nhất muốn coi đó là chuyện bình thường: khi nhìn Fusun tôi thấy có gì đó quen thuộc như thể tôi đã biết em thật gần. Em giống tôi. Hồi còn nhỏ tóc tôi cũng gọn sóng và sẫm màu, nhưng sau này nó đã thẳng mượt ra như tóc em. Tôi dễ dàng tưởng tượng ra mình ở vị trí của em, như thể tôi hiểu em rất tường tận. Chiếc áo hoa em mặc tôn vẻ đẹp tự nhiên của làn da và mái tóc màu vàng. Tôi nhớ đến một kỷ niệm nhói đau, bạn bè tôi nói về em như một “con bé cắt ra từ Playboy...” Có thể em đã ngủ với chúng nó? “Hãy trả chiếc túi, lấy lại tiền và biến khỏi đây. Mi sẽ đính hôn với một người con gái tuyệt vời,” tôi tự nhắc mình. Tôi nhìn ra quảng trường Nisantasi, nhưng lát sau bóng Fusun hiện lên trên mặt kính mờ như một giấc mơ.

Bà khách đẫy đà hổn hển rời cửa hiệu, Fusun gấp chiếc váy và để vào chỗ cũ.

“Tối hôm qua em nhìn thấy anh chị đi trên phố,” em nói, đôi môi xinh đẹp khẽ nhếch lên. Tôi nhận thấy em dùng thứ son môi màu hồng nhạt. Loại son Thổ nhãn hiệu Mysslyn rẻ tiền hồi đó rất thịnh hành, nhưng trên môi em nó tạo một vẻ quyến rũ lạ lùng.

“Em thấy anh lúc mấy giờ?” tôi hỏi.

“Lúc gần tối. Với chị Sibel Hanim. Em đứng trên vỉa hè đối diện. Anh chị đi ăn tối đúng không?”

“Đúng.”

“Anh chị thật đẹp đôi,” em bảo, giọng như của những người già cả khi nhìn thấy hạnh phúc của lớp trẻ.

Tôi không hỏi sao em biết Sibel.

“Anh muốn nhờ em việc này,” tôi ngượng ngùng lấy chiếc túi ra. “Anh muốn trả lại cái túi.”

“Dĩ nhiên chúng em sẽ đổi. Anh có thể chọn một đôi găng tay đẹp hay một chiếc mũ mới nhập từ Paris. Chị Sibel Hanim không thích chiếc túi xách hả anh?”

“Anh không đổi,” tôi e ngại. “Anh muốn xin lại tiền.”

Tôi thấy em thoáng chút ngạc nhiên, gần như hốt hoảng.

“Vì sao vậy anh?”

“Đây không phải túi Jenny Colon, nó chỉ là hàng nhái,” tôi thầm thì.

“Thế là thế nào ạ?!”

“Anh không thạo,” tôi chống chế yếu ớt.

“Ở đây chưa từng có chuyện thế này,” em nói dứt khoát. “Anh muốn lấy lại tiền ngay bây giờ?”

“Đúng!”

Trên gương mặt em hiện lên vẻ đau đớn. Sao tôi không nghĩ ra việc ném chiếc túi vào thùng rác rồi nói với Sibel là tôi đã lấy lại tiền?

“Em hay Senay Hanim không liên quan gì đến chuyện này. Người Thổ chúng ta làm giả tất tật những thứ thời trang châu Âu,” tôi gượng cười. “Đối với anh,” có lẽ tôi phải nói đối với chúng ta, “chỉ cần một chiếc túi đúng chức năng và hợp với phụ nữ. Mác mỏ gì, ai sản xuất ra hoặc thật hay giả đâu có quan trọng,” tôi giải thích, nhưng cũng như tôi, em cũng không tin những lời tôi nói.

“Em gửi lại anh tiền,” em nói dứt khoát. Tôi im lặng nhìn xuống, cảm thấy hổ thẹn vì thái độ thô thiển của mình.

Bên cạnh cảm giác ái ngại, tôi còn nhận thấy có điều gì đó khác lạ; tôi cảm thấy Fusun không thể làm điều em muốn. Em nhìn chiếc máy tính tiền như nhìn một vật gì đó lạ lẫm, ma quỷ mà em không dám lại gần. Tôi ngạc nhiên thấy em đỏ mặt, môi méo xệch đi như muốn khóc và mắt em ầng ậng nước mắt. Tôi lại gần em cách hai bước.

Em bắt đầu rấm rứt khóc. Sau này tôi không nhớ sự việc đã diễn ra thế nào, tôi quàng tay ôm em, em gục đầu vào ngực tôi nức nở.

“Tha lỗi cho anh, Fusun!” tôi thầm thì, vuốt nhẹ mái tóc mềm. “Quên chuyện này đi em. Chỉ là một chiếc túi giả thôi mà, có gì đâu.”

Em khóc tức tưởi như một đứa trẻ. Tôi chếnh choáng vì chạm vào người, vào tay em, cảm thấy đôi vú em. Có lẽ tôi đã che giấu cả bản thân mình nỗi thèm khát mà sự động chạm vào thân thể em đã khơi dậy, tôi bám vào ý tưởng hão huyền rằng tôi đã biết em từ lâu và chúng tôi rất gần gũi nhau: em là cô em gái buồn, khó an ủi, xinh đẹp và dễ thương của tôi! Tôi có cảm giác chân tay em dài, bờ vai mảnh dẻ của em cũng giống như tôi vì chúng tôi có họ hàng xa. Nếu tôi là con gái và trẻ hơn bây giờ mười hai tuổi, thì thân hình tôi cũng như em bây giờ.

“Không sao đâu,” tôi vuốt mái tóc dài màu vàng.

“Em không thể trả lại anh tiền vì em không mở được ngăn kéo để tiền. Chị Senay Hanim về ăn trưa, chị ấy đóng máy và cầm chìa khóa, em xấu hổ quá.” Em gục đầu vào ngực tôi rồi lại khóc. Tôi nhẹ nhàng vuốt mái tóc tuyệt vời của em.

“Em đến làm ở đây để biết mọi người, chứ không phải vì tiền,” em nức nở.

“Đi làm vì tiền cũng có gì là xấu đâu,” tôi nói, ngớ ngẩn và vô cảm.

“Vâng,” em đáp, như một đứa bé thất vọng. “Bố em là giáo viên hưu... Em tròn mười tám đã hai tuần nay, em không muốn thành gánh nặng cho bố mẹ.”

Tôi hốt hoảng nhận ra sự thèm muốn rất đàn ông đang trỗi dậy, tôi rụt tay về. Em cũng nhận ra ngay, vội thu mình lại. Chúng tôi buông nhau ra.

“Em xin anh đừng nói với ai là em đã khóc,” em đưa tay lau mắt.

“Anh hứa. Fusun, giờ chúng ta đã có chung một bí mật...”

Tôi thấy em mỉm cười.

“Anh để chiếc túi lại đây. Khi khác anh sẽ đến lấy tiền.”

“Nếu muốn, anh có thể để đây, nhưng đừng quay lại lấy tiền, Senay Hanim sẽ không chịu công nhận đây là hàng nhái đâu. Anh sẽ chỉ bực mình thôi...”

“Vậy hãy đổi cho anh thứ gì đó.”

“Bây giờ thì em không dính vào nữa đâu,” em nói với vẻ kiêu hãnh của một cô gái nhạy cảm.

“Thật ra không có gì quan trọng đâu,” tôi khẳng định.

“Với em rất quan trọng,” em quả quyết. “Rồi em sẽ bảo chị Hanim đưa tiền khi chị ấy quay lại.”

“Anh không muốn người đàn bà ấy rầy la em,” tôi đáp.

“Không, không, anh đừng lo.” Một nụ cười thoáng trên mặt em. Rồi em nói là chị Sibel Hanim đã có một chiếc túi giống như cái này. Được không?”

“Một ý tưởng hay. Anh cũng sẽ nói với Senay Hanim như thế.”

“Không, anh đừng nói gì cả,” em nói như đinh đóng cột, “chị ấy sẽ nói như rót mật vào tai anh đấy. Anh đừng đến cửa hiệu này nữa. Rồi em sẽ đưa tiền cho bác Vecihe...”

“Đừng lôi mẹ anh vào chuyện này. Bà cụ tò mò lắm...”

“Thế em sẽ mang tiền đến đâu?” em nhíu mày.

“Mẹ anh có một căn hộ ở số 131 đường Tesvikiye, trong khu nhà Merhamet. Trước khi đi Mỹ anh thường đến đó học và nghe nhạc. Một nơi dễ chịu, nhìn ra vườn sau... Dạo này, khoảng trưa, anh ra khỏi văn phòng và ở đó từ hai đến bốn giờ chiều để làm việc cho yên tĩnh.

“Em hiểu, em sẽ mang tiền đến đó. Căn hộ số mấy?”

“Số bốn,” tôi đáp khẽ. Mấy từ sau gần như mắc kẹt trong cổ. “Tầng hai. Tạm biệt em.”

Tim tôi nhận ra ngay điều đó nghĩa là gì và nó đập rộn lên. Tôi lấy hết can đảm để nhìn em một lần nữa như không có chuyện gì xảy ra. Tôi gần như chạy trốn khỏi cửa hiệu. Ngoài đường, cảm giác hổ thẹn nhường chỗ cho ảo ảnh về hạnh phúc trong buổi trưa nóng nực tháng Năm, những hè phố Nisantasi vàng óng lên thật lạ lùng. Bước chân tôi vô tình đi dưới bóng mát của những ô che nắng màu xanh, trắng căng ra trước các cửa hiệu và dưới những mái chìa của các ngôi nhà, tới khi tôi nhìn thấy trong một cửa hiệu chiếc bình nước màu vàng. Như được bản năng sai khiến, tôi bước vào và mua chiếc bình. Khác với số phận của những đồ vật mua tùy hứng - dù chúng tôi chẳng khi nào nhắc đến, chiếc bình đã phục vụ gần hai chục năm trên bàn ăn của cha mẹ tôi, rồi trên bàn ăn của mẹ và tôi. Mỗi lần động đến tay cầm của chiếc bình màu vàng, tôi lại nhớ đến những ngày bắt đầu sự bất hạnh của tôi. Cuộc sống đã xô đẩy tôi, nhưng cái nhìn lặng lẽ đầy trách móc, đồng thời cảm thông của mẹ vào các bữa ăn tối cũng làm tôi nhớ đến nó.

Về đến nhà, tôi lại ôm hôn mẹ, mẹ mừng vì tôi đến, nhưng nhìn tôi như dò hỏi xem có chuyện gì mà tôi đến vào buổi trưa thế này. Tôi bảo tôi nhìn thấy chiếc bình đựng nước màu vàng này, tôi mua và đem đến đây, rồi tôi nói tiếp.

“Mẹ có thể đưa cho con chìa khóa căn hộ trong tòa nhà Merhamet? Đôi khi người ra vào văn phòng quá đông, con không tập trung làm việc được. Con xem chỗ ấy có phù hợp cho công việc không. Thời học sinh con đã học ở đó rất tốt.”

“Bụi bặm phủ đầy hết cả,” mẹ tôi nói, nhưng bà đã vào phòng lấy ra đưa cho tôi chìa khóa cổng vào căn hộ buộc bằng một dải băng đỏ. “Con có nhớ cái bình Kutahya có hoa màu đỏ không? Mẹ không thấy ở nhà. Hãy xem mẹ có đem ra đấy không nhé. Và đừng làm việc nhiều quá! Cha các con đã làm lụng cả đời để các con được sung sướng. Hãy đi chơi, đi giải trí với Sibel, hãy tận hưởng mùa xuân!... Con hãy cẩn thận đấy!” bà nhìn tôi đầy ẩn ý khi đặt chùm chìa khóa vào tay tôi. Cái nhìn này của mẹ tôi đã quen từ thuở nhỏ, nhắc tôi rằng trong cuộc đời có những bất trắc còn lớn hơn hậu quả của việc giữ gìn chìa khóa không cẩn thận.

7

Ngôi nhà Merhamet

Căn hộ trong tòa nhà Merhamet mẹ tôi mua trước đó hai chục năm, một mặt với mục đích đầu tư, mặt khác để mẹ có chỗ nghỉ ngơi yên tĩnh, nhưng sau một thời gian ngắn mẹ bắt đầu dùng nó làm chỗ chứa những đồ đạc lỗi mốt và đồ đạc vừa mua nhưng chóng chán. Thời niên thiếu tôi thích khu vườn sau rợp bóng cây trắc bá và cây dẻ, nơi bọn trẻ con hay đá bóng; tôi thấy tên gọi tòa nhà nghe ngồ ngộ và tôi thích nghe về sự tích đặt tên ngôi nhà này mà mẹ tôi lúc nào cũng vui vẻ kể lại.

Sau khi Ataturk ra lệnh cho mọi người Thổ đều phải chọn tên họ vào năm 1934, ở Istanbul thành mốt gắn tên họ mới cho tòa nhà mới xây dựng. Thời đó chưa có tên đường phố và số nhà nhất quán, cách làm này tỏ ra hợp lý để điều hành cái thành phố nơi các tòa nhà mới này được đặt theo tên chủ, vì cũng như trong thời Đế chế Ottoman, các gia đình lớn và giàu hầu như vẫn gắn bó với những ngôi nhà có nhiều thế hệ cùng chung sống. (Đa số các gia đình giàu có trong lịch sử sống trong tòa nhà mang tên riêng của dòng họ.) Một xu hướng khác của những năm đó là lấy một ý tưởng hay giá trị cao đẹp nào đó đặt tên cho các tòa nhà; nhưng theo nhận xét của mẹ tôi những người đặt cho nhà họ những cái tên kiểu như Hurriyet (Tự Do), inayet (Nhân Đức) hay Fazilet (Từ Thiện) thì trong cuộc đời, chính họ lại chà đạp lên những giá trị ấy. Tòa nhà Merhamet (Từ Bi) được một người cao tuổi cho xây dựng để trấn an lương tâm, vì trong Thế chiến I ông đã kiếm được tài sản lớn nhờ buôn lậu đường. Khi hai con trai của ông (một người có con gái học cùng lớp với tôi ở phổ thông cơ sở) biết thu nhập từ tòa nhà sẽ được dành cho một quỹ hỗ trợ người nghèo, họ đã chạy được giấy của bác sĩ xác nhận bố mình bị nhũn não và đưa ông vào nhà tế bần. Thế là họ chiếm được tòa nhà, nhưng tên của tòa nhà (mà hồi nhỏ tôi thấy rất kỳ quặc) thì họ vẫn giữ nguyên.

Hôm sau, thứ Tư ngày 30 tháng Tư năm 1975, tôi đợi Fusun ở tòa nhà Merhamet từ hai đến bốn giờ chiều, nhưng em không đến. Tôi cảm thấy hơi khó chịu, dù chính tôi cũng không rõ mình nghĩ gì. Tôi quay về văn phòng, trong lòng hết sức bồn chồn. Hôm sau nữa - để làm dịu nỗi phấp phỏng - tôi lại đến ngôi nhà, nhưng lần này Fusun cũng không tới. Trong các căn phòng ngột ngạt thiếu không khí, giữa những chiếc bình, quần áo, đồ vật phủ bụi đã bị bỏ quên từ lâu của mẹ, và những bức ảnh vụng về làm sống lại quá khứ của cha tôi, tôi hồi tưởng kỷ niệm tuổi thơ và tuổi niên thiếu - mà tôi không nhận ra rằng mình đã quên, và dường như các đồ vật có sức làm dịu bớt sự căng thẳng của tôi. Ngày hôm sau, khi ăn trưa trong nhà hàng Haci Arif ở khu Beyoglu cùng với Abdulkerim, người phụ trách vùng Kayseri của Satsat (và cũng là bạn cùng thời quân ngũ với tôi), tôi hổ thẹn nghĩ mình đã đợi Fusun hai buổi trong căn hộ trống rỗng. Tôi liền quyết định sẽ quên em và cả cái túi hàng nhái. Nhưng rồi hai chục phút sau tôi lại liếc đồng hồ và tưởng tượng thấy Fusun đang đi về phía tòa nhà Merhamet để trả lại tiền, tôi nhanh chóng kiếm cớ, ăn vội vàng rồi chạy đến tòa nhà.

Hai mươi phút sau khi tôi đến căn hộ thì Fusun nhấn chuông cửa. Hoặc tôi đoán chắc đó là tiếng chuông của em. Khi đi về phía cửa tôi chợt nhớ đêm qua trong giấc mơ tôi đã mở cửa cho em.

Tay em cầm chiếc ô, tóc ướt lướt thướt. Em mặc bộ đồ có những chấm màu vàng.

“Ôi! Anh tưởng em đã quên anh rồi! Em vào đi!”

“Em không muốn phiền anh, em gửi anh tiền rồi đi ngay thôi.”

Trong tay em là một chiếc phong bì có in dòng chữ “Khóa luyện thi đại học thành công,” nhưng tôi không cầm. Tôi nắm vai kéo em vào và đóng cửa.

“Mưa to lắm,” tôi nói, dù đến lúc đó tôi không biết trời đang mưa. “Em ngồi xuống đây, việc gì phải đi ngay rồi lại ướt hết thôi. Anh pha trà nhé, em uống cho ấm đã.”

Tôi vào nhà bếp. Khi quay lại tôi thấy Fusun đang nhìn những món đồ cũ của mẹ tôi, những đồ cổ, những chiếc đồng hồ bụi bặm, hộp mũ và nhiều thứ lặt vặt khác. Để em yên lòng, tôi vừa kể vừa đùa vui về việc mẹ tôi đã hăng hái mua chúng ở các cửa hiệu thời trang mới nhất trong các khu Nisantasi và Beyoglu, từ các lâu đài Pasha bị dọn dẹp để bán đồ đạc, từ các biệt thự cháy dở ven bờ Bosphorus, thậm chí từ các tu viện đạo Hồi bỏ không và từ những chuyến đi châu Âu của bà như thế nào, rồi chỉ sau thời gian ngắn sử dụng, bà đem bỏ chúng ra đây và quên hẳn. Tôi mở những chiếc tủ sực mùi băng phiến và đầy bụi, chỉ cho em xem những xấp vải chất trong góc, chiếc xe đạp ba bánh hồi nhỏ cả hai chúng tôi cùng đi (đồ đạc cũ của chúng tôi mẹ thường đem chia cho người nghèo), một chiếc bô, chiếc bình Kutahya hoa đỏ mà mẹ bảo tôi xem có ở đây không, những chiếc mũ đựng trong một dãy hộp.

Chiếc bát thủy tinh đựng đường làm chúng tôi nhớ đến những ngày lễ xưa. Hồi còn nhỏ Fusun thường cùng cha mẹ đến thăm chúng tôi vào những ngày lễ, và khi đó chúng tôi thường mời họ các thứ kẹo đường phèn, kẹo hạnh nhân, kẹo dừa và kẹo lokum lẫn lộn bằng cái bát này.

“Một lần chúng mình cùng đi chơi, rồi chúng mình lên ô tô,” Fusun nhớ lại với đôi mắt sáng long lanh.

Tôi cũng nhớ đến chuyến đi chơi ấy.

“Khi đó em còn bé xíu, thế mà bây giờ em đã thành một cô gái đẹp và quyến rũ,” tôi nói.

“Cảm ơn anh, giờ em phải đi đây.”

“Em chưa uống hết cốc trà, và mưa cũng chưa tạnh,” tôi kéo em về phía cửa ra ban công và kéo chiếc rèm tuyn che cửa sổ.

Em nhìn qua cửa sổ; trong mắt em lấp lánh ánh sáng như ta chỉ thấy ở những đứa trẻ vừa đến một nơi mới, hoặc ở những người trẻ tuổi vẫn còn cởi mở háo hức và hiếu kỳ về thế giới, vì chưa hề thất vọng trong cuộc đời. Một nỗi thèm khát bất chợt ập đến khi tôi nhìn vào gáy, vào cổ em, và làn da đẹp khiến gương mặt em trở nên quyến rũ, trên da em lấm tấm những vết tàn nhang nhỏ xíu nhìn từ xa không thấy (hình như bà ngoại tôi cũng có vết tàn nhang như thế?). Bàn tay tôi, cứ như tay một người nào khác, tự đưa về phía mái tóc em và chạm vào chiếc cặp tóc em gài. Trên chiếc cặp gắn bốn bông hoa bằng sứ.

“Tóc em còn ướt lắm.”

“Anh không nói với ai là em đã khóc trong cửa hiệu chứ?”

“Không. Nhưng anh tò mò muốn biết vì sao em khóc.”

“Tại sao?”

“Anh đã nghĩ nhiều đến em. Em rất đẹp và khác những cô gái khác. Anh nhớ hồi nhỏ em thật dễ thương, nhưng anh không thể ngờ em sẽ đẹp thế này.”

Em thoáng mỉm cười theo cách của những cô gái có học và đã quá quen với những lời khen, trong khi hơi nhướng mày như dò hỏi. Im lặng. Em lùi xa tôi một bước.

“Chị Senay bảo sao?” tôi đổi đề tài. “Chị ấy có công nhận đó là hàng nhái không?”

“Chị ấy rất bực minh khi biết anh đòi lại tiền, nhưng rồi chị ấy không muốn làm to chuyện. Chị ấy bảo em cũng quên chuyện đó đi. Em nghĩ chị ấy biết cái túi là nhái. Chị ấy không biết em đến đây đâu. Em bảo buổi trưa anh đã đến và lấy lại tiền rồi. Bây giờ em phải đi đây.”

“Em phải uống hết nước trà đi đã anh mới để em đi.”

Tôi đem trà từ bếp ra cho em. Nhìn em khẽ thổi cốc nước cho nguội, rồi cẩn thận nhấp từng ngụm, nhưng vội vàng. Tôi nhìn em ngây ngất và thẹn thùng, dịu dàng và sung sướng... Tay tôi lại tự động vuốt mái tóc em. Tôi cúi lại gần em, thấy em không né tránh, tôi đặt lên khóe môi em một chiếc hôn nhẹ. Em đỏ mặt. Vì hai tay vẫn giữ cốc trà nóng, em không thể cưỡng lại nụ hôn. Tôi cảm thấy em giận, nhưng chính em cũng không rõ những cảm xúc của mình.

“Em thích hôn,” em kiêu hãnh nói. “Nhưng bây giờ và với anh thì dĩ nhiên không thể.”

“Em đã hôn nhiều chưa?” tôi hỏi, vờ bắt chước giọng trẻ con.

“Tất nhiên, nhưng chưa bao giờ em đi xa hơn.”

Em nhìn quanh phòng một lần nữa, nhìn những đồ gỗ, chỗ nằm đã trải ga nửa chừng màu xanh, ánh mắt như muốn nói thật đáng tiếc, tất cả đàn ông đều một giuộc. Gần như tôi biết chắc em nghĩ về tình huống này thế nào, nhưng - có lẽ vì ngượng - tôi không nhớ ra điều gì để có thể tiếp tục cuộc phiêu lưu.

Khi mới đến, tôi tìm thấy chiếc mũ may cho dân du lịch này trong tủ, và tôi đã để lên mặt bàn hút thuốc cốt để cho vui mắt. Khi tôi vào bếp lấy trà, em đã tựa chiếc phong bì vào chiếc mũ, nhưng em vẫn bảo:

“Em để phong bì đây nhé!”

“Em chưa thể đi nếu chưa uống hết cốc trà.”

“Em sẽ về muộn mất,” em nói nhưng vẫn ngồi yên.

Trong khi uống trà chúng tôi nói về những kỷ niệm chung, về thời niên thiếu và về họ hàng mà không nói xấu bất cứ ai dù một lời. Em bảo gia đình em rất kính trọng mẹ tôi, nhưng họ cũng sợ bà, và hồi em nhỏ mẹ tôi là người quan tâm đến em nhiều nhất, khi mẹ em đến may ở nhà tôi, bà đã đưa những đồ chơi của chúng tôi cho em, cả một con chó và con gà trống có thể lên dây cót. Em rất thích, nhưng cũng sợ làm hỏng những thứ đó. Mãi trước khi có cuộc thi sắc đẹp, hằng năm mẹ tôi vẫn sai bác tài xế Cetin Efendi đem quà sinh nhật đến cho em; ví dụ đến nay em vẫn còn giữ một chiếc kính vạn hoa... Nếu gửi quần áo thì bao giờ cũng lớn hơn một số để em mặc được lâu mà không bị ngắn. Có một chiếc váy kẻ ca rô Scotland cài những chiếc kim băng to tướng, đến một năm sau em mới mặc vừa, nhưng em thích nó đến nỗi sau này khi nó đã hết mốt, em vẫn tiếp tục mặc như váy mini. Tôi bảo có lần đã nhìn thấy em mặc chiếc váy ấy ở Nisantasi. Rồi chúng tôi chuyển đề tài để tránh nhắc tới eo lưng thon thả và cặp chân dài của em. Chúng tôi có một người họ hàng đầu óc không bình thường, bác Surreyya. Lần nào từ bên Đức về bác cũng trịnh trọng đi thăm lần lượt các chi đang tan rã của gia đình, nhờ thế mà mọi người đều biết hết mọi chuyện về những người khác.

“Sáng hôm nhà em đến thăm nhà anh rồi chúng ta đi chơi bằng ô tô, bác Surreyya cũng có mặt,” Fusun nhớ lại, rồi em với tay lấy chiếc áo mưa. Em tìm chiếc ô nhưng không thấy, vì khi ra vào bếp tôi đã kín đáo nhét nó vào sau chiếc tủ gương trong phòng đệm.

“Em không nhớ đã để nó vào đâu à?” tôi hỏi và tìm còn hăng hái hơn em.

“Em để đây mà,” em ngây thơ chỉ tay lên chiếc tủ gương.

Chúng tôi lục lọi khắp mọi xó xỉnh, cả những chỗ không ngờ nhất, trong khi đó tôi hỏi em thường làm gì vào thời gian rỗi. Năm ngoái em không đủ điểm vào đại học. Hiện tại, ngoài thời gian làm ở cửa hiệu Champs-Élysées, em dành thời gian ôn thi. Vì vậy em tham dự “Khóa luyện thi đại học thành công”. Em học nhiều vì chỉ còn một tháng rưỡi nữa là đến kỳ thi.

“Em muốn vào trường nào?”

“Em không biết,” em đáp vẻ lúng túng. “Em thích vào trường nghệ thuật sân khấu.”

“Mục đích duy nhất của các cua luyện thi là để họ kiếm được nhiều tiền. Chỉ mất thời gian vô ích,” tôi nói. “Nếu em gặp khó khăn, đặc biệt là môn toán, hãy đến đây, chiều nào anh cũng làm việc ở đây. Anh sẽ giảng giải nhanh những chỗ em chưa hiểu.”

“Anh giúp cả những cô gái khác môn toán à?” em nhướng mày vẻ châm biếm.

“Không có cô nào khác đâu.”

“Chị Sibel Hanim hay đến cửa hàng em. Chị ấy xinh đẹp và quyến rũ. Khi nào anh chị cưới?”

“Một tháng rưỡi nữa bọn anh sẽ đính hôn. Chiếc ô này có được không em?”

Tôi đưa cho em chiếc ô của mẹ tôi mua về từ Nice[5]. Đương nhiên em bảo em không thể quay về cửa hiệu với chiếc ô này. Đã đến lúc em phải về, dù có ô hay không.

“Tạnh mưa rồi,” em mừng rỡ. Em đứng trên cửa và tôi hồi hộp nghĩ có lẽ không bao giờ tôi được gặp em nữa.

“Lần khác em lại đến nhé. Ta chỉ uống trà với nhau.”

“Anh đừng giận, anh Kemal ạ, em không muốn đến nữa. Anh cũng biết là em không thể đến. Anh đừng ngại, em sẽ không nói với ai là anh đã hôn em.”

“Thế còn cái ô?”

“Đúng là chiếc ô của chị Senay Hanim, nhưng không sao,” em đáp, và bất ngờ hôn nhanh, nhưng không hề có cảm xúc, lên má tôi rồi lao đi.

8

Nước hoa quả có gas đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ

Tôi trưng bày ra đây những quảng cáo trên báo chí, những phim quảng cáo, những chai nước dâu, nước đào, nước cam và nước anh đào chua của hãng Meltem, các thứ nước hoa quả có gas đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ, để gợi nhớ đến bầu không khí và sự lạc quan của những tháng ngày hạnh phúc, vui vẻ và thanh bình ấy. Tối hôm đó Zaim chiêu đãi trong căn hộ ở Ayaspasa nhìn ra vịnh Bosphorus để mừng sản phẩm Meltem được tung ra thị trường. Cả nhóm bạn bè chúng tôi đều có mặt - Sibel bao giờ cũng vui khi được gặp những người bạn giàu có và trẻ trung của tôi, nàng thích những chuyến du thuyền trên vịnh Bosphorus, những lễ sinh nhật bất ngờ, những buổi tối vui trong các câu lạc bộ thường kết thúc lúc nửa đêm với việc chúng tôi lên ô tô diễu qua các đường phố Istanbul. Nhìn chung nàng quý mến bạn bè tôi, nhưng nàng không thích Zaim, vì theo nàng Zaim thích khoe mẽ, háu gái và “thô lỗ”, còn chuyện cuối các party cậu ta thường “gây bất ngờ” bằng cách cho gọi các cô múa bụng đến, hay cậu châm thuốc lá cho các cô gái bằng chiếc bật lửa có biểu tượng Playboy thì nàng cho là “tầm thường”. Nàng không thích cậu ta cặp kè với các em diễn viên trẻ và đám người mẫu (một nghề nghiệp đáng ngờ mới xuất hiện ở Thổ thời bấy giờ), vì các cô này ngủ với cậu mà chẳng đòi hỏi cậu phải lấy họ làm vợ, và nàng không chịu nổi việc cậu tán tỉnh các cô gái tử tế mà không quan hệ đứng đắn. Vì vậy mà tôi thực sự bất ngờ: tôi đã làm Sibel thất vọng khi gọi điện báo cho nàng biết vì mệt tôi đã từ chối lời mời của Zaim.

“Theo em biết cả cô người mẫu Đức quảng cáo Meltem và có đăng ảnh trên các báo cũng sẽ đến,” Sibel kêu lên.

“Em chả hay bảo anh theo gương xấu của Zaim...”

“Nếu anh không đi dự party của Zaim được, thì chắc anh ốm thật. Em sẽ đến xem anh thế nào.”

“Không cần đâu, rồi mẹ anh và Fatma Hanim sẽ chăm sóc anh nếu cần. Ngày mai là anh sẽ khỏi.”

Tôi để cả quần áo nằm dài trên giường và nghĩ đến Fusun. Tôi quyết định sẽ quên em, và suốt đời không bao giờ gặp em nữa.

9

F

Hôm sau, lúc hai rưỡi chiều mồng 3 tháng Năm năm 1975, Fusun đến căn hộ trong nhà Merhamet và lần đầu tiên trong đời em đã “đi đến tận cùng” với tôi. Hôm ấy tôi đến đó không hy vọng sẽ gặp em. Giờ đây khi ghi lại câu chuyện sau bao nhiêu năm, chính tôi cũng băn khoăn tự hỏi sao có thể đúng đến vậy, dù ngày hôm ấy tôi không hề nghĩ em sẽ đến... Chỉ những lời em nói bữa trước lởn vởn trong đầu tôi, những kỷ vật thời niên thiếu, những món đồ cổ của mẹ tôi, những chiếc đồng hồ cũ, chiếc xe đạp ba bánh, ánh sáng đặc biệt của căn hộ tối lờ mờ, mùi của bụi bẩn và mục nát, và tôi thèm được cô đơn nhìn ra khu vườn sau... Chủ yếu vì vậy mà tôi đến đó, tôi muốn suy nghĩ về cuộc gặp của chúng tôi ngày hôm trước, còn nghĩ sẽ thu rửa những chiếc cốc uống trà và sắp xếp đồ đạc cho mẹ, để chúng đừng gợi nhớ tới việc làm đáng trách của tôi. Lúc dọn dẹp tôi thấy một bức ảnh cha tôi chụp căn phòng phía sau với chiếc giường, những ô cửa sổ và khu vườn, và tôi nhận ra căn phòng đã bao năm nay không hề thay đổi. Khi có tiếng chuông reo, ý nghĩ đầu tiên của tôi là “Mẹ!”

“Em đến lấy chiếc ô,” Fusun nói.

Em không vào.

“Em vào đi,” tôi nói.

Em do dự một lát, nhưng rồi như cảm thấy đứng trên bậc cửa là bất tiện, em bước vào nhà. Tôi đóng cửa phía sau em. Chiếc dây lưng to bản màu trắng có khóa làm eo lưng em thon thả hơn, em mặc bộ áo màu hồng hoa đăng có những chiếc khuy trắng rất hợp với dáng người. Những năm tuổi trẻ khi ở gần các cô gái xinh đẹp và bí ẩn tôi cũng như nhiều người đàn ông khác thấy mình mất hết nhuệ khí, chỉ bình tĩnh được khi đã gần gũi với họ, và tôi tưởng đến tuổi ba mươi mình đã rũ bỏ được điểm yếu ngờ nghệch này. Hóa ra tôi đã nhầm.

“Chiếc ô của em đây,” tôi buột miệng. Tôi thò tay vào sau chiếc tủ gương lôi chiếc ô ra, cũng chẳng tự hỏi sao không lấy ra sớm hơn.

“Sao nó lại rơi vào đó được nhỉ?”

“Không phải nó rơi. Anh đã giấu vào đấy hôm qua, để giữ em lại.”

Em ngập ngừng trong giây lát, không biết nên cười hay nên cau mày. Tôi nắm tay, kéo em vào bếp với cớ để đun trà. Gian bếp tối mờ bảng lảng mùi ẩm mốc. Mọi thứ diễn ra quá nhanh. Chúng tôi hôn nhau cuồng nhiệt, rồi tiếp tục trao cho nhau những cái hôn nồng nàn. Em đắm đuối trong những chiếc hôn dài, hai tay vòng qua cổ tôi, mắt nhắm nghiền đến mức tôi cảm thấy chúng tôi có thể “đi đến tận cùng”.

Nhưng không thể được, vì em còn trinh. Nhưng trong khi tiếp tục hôn nhau, trong một khoảnh khắc, tôi chợt cảm thấy Fusun đã quyết định điều quan trọng nhất trong cuộc đời em, khi đến đây. Song tôi lập tức nghĩ điều này chỉ có thể xảy ra trong các phim nước ngoài... Thật cũng lạ là một cô gái bất ngờ quyết định trao thân cho tôi ở đây. Có thể em không còn trinh nữa...

Vừa hôn nhau chúng tôi vừa đi từ bếp qua phòng ngủ và ngồi xuống mép giường, rồi cứ thế chẳng hề e ngại - đúng là cả hai không nhìn vào mắt nhau - chúng tôi tụt bỏ gần hết áo quần và chui vào chăn. Tấm chăn quá dày, và cũng như hồi nhỏ nó xước vào da thịt tôi, thế là lát sau chúng tôi đẩy tấm chăn xuống, để lộ ra nửa tấm thân trần. Cả hai đều lấm tấm mồ hôi, và không hiểu sao điều đó làm chúng tôi yên lòng. Qua những tấm rèm kín, ánh sáng màu vàng cam lọt vào phòng làm nước da em càng nâu bóng hơn. Tôi nhìn Fusun, em cũng nhìn tôi và ánh mắt em dừng lại trên phần nhô lên bất nhã của cơ thể tôi. Em nhìn bình thản, không ngạc nhiên, thậm chí gần như với sự thèm khát dịu dàng đến nỗi tôi phát ghen lên nghĩ liệu em đã nhìn thấy những gã đàn ông khác mình trần trên giường, trên đi văng hay trên ghế ô tô.

Cả hai chúng tôi cùng thả mình cho âm điệu du dương của khát vọng và khoái cảm, theo cách mà theo tôi mọi cuộc tình đều tự nó diễn ra. Nhưng sau một lát, những ánh mắt nhìn nhau lo ngại mách bảo rằng chúng tôi đang đứng trước một việc khó. Fusun cởi đôi hoa tai - một chiếc được tôi trưng bày đầu tiên trong bảo tàng, khẽ đặt lên bàn hút thuốc. Em đặt chúng cẩn thận như một cô gái cận thị đặt kính xuống trước khi tắm biển, cử chỉ ấy của em khiến tôi một lần nữa cảm thấy đứng là lần đầu tiên em muốn đi đến tận cùng. Sau những mảnh quần áo còn lại, em dứt khoát tụt cả chiếc quần lót, điều làm tôi thêm chắc chắn là em muốn thuộc về tôi. Tôi nhớ vào thời gian đó các cô gái nếu không muốn cởi bỏ mảnh dưới của bộ đồ tắm hai mảnh, hay quần lót của họ nghĩa là họ không muốn “đi tới cùng”.

Tôi hôn lên bờ vai mùi hạnh nhân của em, tôi đưa đầu lưỡi chạm vào đoạn cổ mềm mại, ướt mồ hôi của em. Tôi run lên khi thấy dù mùa tắm nắng chưa bắt đầu, đôi vú em đã trắng hơn các vùng cơ thể khác mang màu da vùng Địa Trung Hải. Nếu sau này các giáo viên trung học giảng về cuốn tiểu thuyết này của tôi và thấy phần này đáng ngại thì hãy yên tâm bảo học trò bỏ qua trang này. Còn với khách thăm bảo tàng thì xin hãy xem những hiện vật trưng bày, và nghĩ rằng điều tôi đã làm trước hết là vì khoái cảm của Fusun, người nhìn tôi với ánh mắt buồn và hốt hoảng, sau đó là vì hai chúng tôi và cuối cùng có một chút vì bản thân tôi. Như thể cả hai cùng cố gắng vượt qua một trở ngại mà cuộc sống đặt ra cho chúng tôi. Vì thế tôi không ngạc nhiên dù em nhìn vào mắt tôi, nhưng không đáp lại những lời âu yếm của tôi và câu hỏi: “Em có đau không?”, trong khi tôi ấn xuống, gắng đưa vào em. Tới lúc tôi gần em nhất, tôi cảm thấy toàn thân em rung lên, rất sâu (các bạn hãy tưởng tượng sự rung động nhẹ gần như không nhận ra của những bông hướng dương trước gió nhẹ), như đau đớn của em là của chính tôi.

Em quay mặt đi và từ ánh mắt thỉnh thoảng lại liếc xuống phần dưới cơ thể của em tôi hiểu rằng em muốn nghe theo bản thân mình, một mình em muốn nghiệm sinh điều em trải qua lần đầu và cũng là lần cuối trong đời, và tôi cũng phải làm tốt điều tôi cần làm, nghĩa là tôi phải nghĩ đến sự sung sướng của mình để có thể nhẹ nhàng đi đến hết hành trình khó nhọc này. Nghĩa là chúng tôi nhận thức được một cách bản năng rằng cả hai chúng tôi cần tự trải nghiệm để có thể cảm nhận sâu sắc hơn khoái cảm sau này sẽ gắn bó chúng tôi. Trong cái ôm ghì tham lam, bạo liệt và dữ dội, chúng tôi sử dụng nhau để tăng khoái cảm cho riêng mình. Tôi cảm thấy trong những ngón tay Fusun bấu chặt vào lưng tôi nỗi sợ hãi cái chết giống như cô gái cận thị, ngây thơ lúc học bơi ngoài biển bám chặt vào người cha đến giúp cô. Mười hôm sau, khi em ôm tôi mắt nhắm nghiền và tôi hỏi em trong đầu em đã lướt qua những thước phim gì vào lúc ấy, em bảo em thấy một cánh đồng hoa hướng dương.

Làm nền cho các cuộc tình của chúng tôi trong những ngày tiếp theo vẫn là tiếng nô đùa vui vẻ, tiếng kêu gào và cãi lộn của lũ trẻ vừa đá bóng vừa la hét, cãi vã trên khu sân cũ của tòa lâu đài Pasha Heyrettin hôm đầu tiên, khi chúng tôi thuộc về nhau. Khi chúng dừng hò reo một lát, căn phòng trở nên yên tĩnh, chỉ thỉnh thoảng có tiếng rên e thẹn của Fusun và tiếng kêu ú ớ thoát ra từ cổ họng tôi vì sung sướng. Từ xa vọng lại tiếng còi ô tô, tiếng còi cảnh sát trên quảng trường Nisantasi và tiếng một chiếc búa đóng đinh. Một cậu bé đá chiếc vỏ đồ hộp, một tiếng chim hải âu rít lên, một chiếc tách vỡ, và tiếng lá tiêu huyền xào xạc trong gió nhẹ.

Chúng tôi ôm nhau nằm trong sự yên tĩnh ấy, và cả hai thử quên đi những nghi lễ xã giao sơ đẳng cùng những chi tiết đáng hổ thẹn mà hết sức kích thích các nhà nhân chủng học xã hội khảo sát: tấm ga dính máu chúng tôi nằm, đống quần áo trút bỏ bừa bãi. Fusun lặng lẽ khóc và không để ý đến những lời an ủi của tôi. Em bảo em sẽ nhớ ngày hôm nay suốt đời, rồi em lại khóc một lúc nữa, cuối cùng em im lặng.

Nhiều năm trôi qua, cuộc sống đã biến tôi thành nhà nhân loại học từ trải nghiệm của riêng mình, tôi không muốn xem thường những kẻ bị ám ảnh, từ các xứ sở xa xôi mang về bát đĩa sành sứ, cổ vật và vật dụng hằng ngày, rồi trưng bày cho chúng ta xem để hiểu hơn về cuộc sống của những người khác và của chính chúng ta. Nhưng tôi cảnh cáo sự chú ý thái quá tới các dấu vết và hiện vật của “cuộc tình đầu tiên”, vì điều này có thể khiến khách xem thiếu chú tâm đến tình thương yêu sâu sắc và sự hàm ơn đã hình thành giữa tôi và Fusun bấy giờ, và vì thế, để có thể cảm nhận được người tình mười tám tuổi đã vuốt ve thân thể ba mươi của tôi trìu mến ra sao, tôi chỉ trưng bày chiếc khăn tay hoa sợi bông đã gấp cẩn thận mà ngày hôm ấy Fusun cũng không rút ra khỏi túi xách. Chiếc lọ thủy tinh đựng mực và bộ bút viết của mẹ tôi mà sau này trong lúc hút thuốc Fusun đã thấy và cầm lên tay, hãy coi chúng như biểu tượng cho sự mong manh trong tình cảm dịu dàng giữa hai chúng tôi; hãy để chiếc thắt lưng đàn ông to bản thời đó - chiếc khóa vĩ đại của nó làm tăng thêm tính kiêu hãnh đàn ông, và cũng làm tôi có cảm giác tội lỗi - kể về việc chúng tôi đã khó khăn ra sao khi từ bỏ trạng thái khỏa thân thiên đường để quay về nhìn lại thế giới cũ nhơ bẩn.

Trước khi Fusun về, tôi bảo em phải học nhiều trong một tháng rưỡi tới, nếu muốn vào được đại học.

“Anh sợ cả đời em sẽ làm một cô bán hàng ư?” em hỏi và mỉm cười.

“Tất nhiên là không... nhưng anh muốn kèm cặp em trước kỳ thi. Chúng ta sẽ học ở đây. Em dùng bộ sách nào? Bọn em học toán cổ điển hay hiện đại?”

“Trong trường bọn em học toán cổ điển, nhưng ở lớp luyện thi người ta dạy cả hai. Trong bộ lời giải cũng có cả hai, làm bọn em loạn hết cả đầu óc.”

Chúng tôi hẹn hôm sau sẽ gặp nhau để học toán. Tôi đến một hiệu sách mua những cuốn sách toán dùng trong trường trung học và ở lớp luyện thi đem về văn phòng vừa xem lướt qua vừa phì phèo thuốc lá. Tôi thấy mình có thể giúp được Fusun. Việc tôi kèm em học toán làm tôi nhẹ nhõm trước áp lực đạo đức mà tôi cảm thấy ngày hôm đó, đến mức một cảm giác hạnh phúc tràn trề và ngấm ngầm tự hào dâng lên trong tôi. Tôi cảm thấy niềm hạnh phúc cả trên cổ, trên mũi, trên da; niềm tự hào mà tôi cố che giấu cũng mang lại cảm giác sung sướng. Lởn vởn trong đầu tôi là ý nghĩ tôi sẽ còn được gặp và ôm em trong vòng tay nhiều lần nữa trong căn hộ Merhamet. Nhưng tôi hiểu rằng mình chỉ có thể thực hiện được điều đó, nếu biết cách ứng xử như thể chưa hề có chuyện gì bất thường xảy ra đối với tôi.

10

Ánh sáng thành phố và hạnh phúc

Buổi tối hôm ấy Yesim, bạn học cùng lớp Sibel, tổ chức lễ đính hôn ở khách sạn Pera Palas. Mọi người đều có mặt và tôi cũng đến. Sibel rạng ngời hạnh phúc, nàng mặc bộ đồ màu bạc sáng lấp lánh, vai quàng chiếc khăn đan. Nàng nghĩ buổi lễ đính hôn này có thể là bài học cho chúng tôi sau này, vì vậy nàng để ý đến mọi chi tiết, nàng trò chuyện với mọi người và luôn mỉm cười.

Khi con trai bác Surreyya - chẳng khi nào tôi nhớ nổi tên cậu ta - giới thiệu tôi với Inge, cô người mẫu Đức quảng cáo cho nước giải khát Meltem thì tôi đã uống hai cốc raki[6] và cảm thấy thư giãn.

“Cô thấy nước Thổ thế nào?” tôi hỏi bằng tiếng Anh.

“Tôi mới thấy Istanbul,” Inge đáp. “Tôi rất ngạc nhiên. Chưa khi nào tôi mường tượng nó như thế này.”

“Cô đã tưởng tượng nó ra sao?”

Chúng tôi im lặng nhìn nhau một lát. Một cô gái thông minh. Cô biết không nên nói điều gì làm phật ý người Thổ. Cô cười, bập bẹ nói tiếng Thổ, rồi nhắc câu tiêu ngữ của Meltem đã chinh phục cả nước Thổ: “Bạn xứng đáng được thưởng thức!”

“Cả Thổ Nhĩ Kỳ đã biết đến cô trong vòng một tuần, cảm giác của cô thế nào?”

“Cảnh sát, người lái taxi, ngoài đường ai cũng nhận ra tôi,” cô nói với niềm vui thích của một đứa trẻ. “Cả người bán bóng bay cũng đến đưa cho tôi một quả và nói: ‘Bạn xứng đáng được thưởng thức!’ Khi trong cả nước chỉ có một kênh truyền hình thì nổi danh rất dễ...”

Liệu cô ta có biết trong khi cô muốn tỏ ra khiêm nhường thì cô đã nói ra điều khiếm nhã...

“Ở Đức có bao nhiêu kênh?” tôi hỏi. Nhận thấy lẽ ra không nên nói điều vừa nói, cô tỏ ra e thẹn. Dĩ nhiên câu hỏi của tôi cũng không cần thiết. “Trên đường đi làm ngày nào tôi cũng thấy hình ảnh cô phủ kín cả một bức tường nhà, đẹp lắm,” tôi nói chữa.

“Ôi, các bạn, những người Thổ đi trước châu Âu rất nhiều về quảng cáo.”

Trong giây phút đó tôi sung sướng vì những lời cô nói đến mức quên là cô chỉ đang lịch sự xã giao. Tôi tìm Zaim trong đám đông vui vẻ. Kia rồi, cậu ta đang trò chuyện với Sibel. Ý nghĩ rồi họ sẽ thân thiện với nhau làm tôi thấy vui vui. Đến tận lúc này, sau bao nhiêu năm, tôi vẫn nhớ mình đã sung sướng như thế nào. Sibel thường nhắc đến danh hiệu “Bạn xứng đáng được thưởng thức, All Zaim”, vì theo nàng cái tiêu ngữ quảng cáo Meltem vô cảm và ích kỷ. Nàng cho rằng trong đất nước nghèo đói và đang vật lộn với bao khó khăn như Thổ Nhĩ Kỳ, khi thanh niên cánh tả và cánh hữu đang ẩu đả chém giết lẫn nhau, thì đó là một khẩu hiệu rất chướng tai gai mắt.

Không khí mùa xuân, mùi cây đoạn tràn vào qua các cửa sổ ban công để ngỏ. Dưới kia mặt nước vịnh Sừng Vàng phản chiếu ánh sáng thành phố, cả các nhà cửa của khu Kasimpasa nghèo nàn cũng trở nên tuyệt vời trong đêm. Tôi cảm thấy mình thật hạnh phúc, thậm chí đây mới là khúc dạo đầu của một hạnh phúc còn lớn hơn. Những gì đã trải qua với Fusun ban chiều làm tôi hơi bối rối, nhưng tôi nghĩ ai chẳng có những bí mật, nỗi sợ hãi hay lo lắng riêng. Ai mà biết được trong đám khách lịch sự kia bao nhiêu người có những nỗi lo âu thầm kín hay những vết thương lòng, nhưng trong đám đông, giữa bạn bè, sau một hai cốc raki chúng ta mới thấy chẳng nên tự dằn vặt mình vì những chuyện không đâu và thoáng qua như thế.

“Anh có thấy anh chàng căng thẳng kia không?” Sibel chỉ một người đàn ông. “Đó là Cold Suphi danh tiếng đấy. Anh ta gom góp hết những bao diêm nhìn thấy, chất đầy cả mấy căn phòng toàn diêm. Người ta bảo kể từ khi vợ bỏ, anh ta trở nên như thế đấy... Trong lễ đính hôn của chúng ta người phục vụ đừng mặc trang phục kiểu này nhé, được không anh?... Sao tối nay anh uống nhiều thế?... Em muốn kể cho anh chuyện này!”

“Chuyện gì thế?”

“Mehmet mê cô người mẫu Đức đến nỗi không rời cô ta nửa bước, Zaim ghen với anh ta đấy. Con trai bác Surreyya... Yesim có một người họ hàng... Anh làm sao thế, có chuyện gì em không biết ư?”

“Không, chẳng có chuyện gì đâu. Anh đang cảm thấy rất mãn nguyện.”

Đến nay tôi vẫn nhớ Sibel nói năng thật dễ thương. Nàng vui vẻ, thông minh và dịu dàng, và tôi biết suốt đời sống bên nàng tôi sẽ sung sướng. Tôi đưa nàng về muộn, rồi tôi còn đi lang thang qua các phố vắng mờ tối và nghĩ tới Fusun. Tôi không thể gạt bỏ nổi những ý nghĩ, điều khiến tôi lo lắng không phải là em đã trao trinh tiết cho tôi, mà là cách thức quả quyết khi em làm chuyện đó. Em không hề bẽn lẽn hay lưỡng lự, ngay cả khi trút bỏ quần áo cũng không...

Về nhà tôi thấy phòng khách trống không, có những đêm không ngủ được cha tôi hay ngồi trong phòng khách. Những lúc ấy tôi thích trò chuyện với ông; nhưng lúc này cả cha và mẹ đều đã ngủ, từ phòng ngủ nghe tiếng ngáy của mẹ và tiếng thở dài của cha. Tôi uống thêm một cốc raki, hút một điếu thuốc nữa rồi đi nằm, nhưng không sao chợp mắt. Trước mắt tôi lướt qua những hình ảnh cuộc tình với Fusun, lẫn lộn với những cảnh tượng của buổi lễ đính hôn tối nay...

11

Lễ Hiến dâng

Trong lúc nửa mơ nửa tỉnh tôi nghĩ đến một người họ hàng xa, bác Surreyya và con trai bác, người tôi đã nhìn thấy trong lễ đính hôn của Yesim mà không nhớ tên. Vào một dịp lễ từ xưa, khi chúng tôi đi chơi cùng với Fusun, bác Surreyya cũng có mặt ở nhà tôi. Tôi nằm trên giường, cố ngủ và như thỉnh thoảng vẫn diễn ra trong giấc mơ, những cảnh tượng của buổi sáng ngày Lễ Hiến dâng lạnh lẽo, ảm đạm ấy diễu qua trước mắt tôi: chiếc xe đạp ba bánh, rồi tôi cùng Fusun ra đường và im lặng đứng nhìn người ta giết cừu tế lễ, cuối cùng chúng tôi lên xe đi. Hôm sau khi gặp em trong nhà Merhamet, tôi nhắc tới kỷ niệm này.

“Em và mẹ em đã đem trả lại chiếc xe đạp,” Fusun nói, em nhớ mọi việc còn rõ hơn tôi. “Đó là chiếc xe của anh trai anh, sau đó là của anh trước khi mẹ anh cho em. Rồi em cũng lớn và không dùng đến nó. Đúng ngày hôm ấy mẹ em đem trả.”

“Sau đó thì mẹ anh đem nó tới đây. Giờ thì anh cũng nhớ hôm đó có cả bác Surreyya...”

“Vì bác ấy là người đã hỏi rượu mùi.”

Fusun nhớ đến buổi đi chơi bằng ô tô ấy kỹ hơn tôi nhiều. Tôi nghĩ mình phải kể lại ờ đây chuyến đi chơi mà những lời của Fusun đã làm tôi nhớ lại. Em mười hai, còn tôi hai mươi tư. Đó là ngày 27 tháng Hai năm 1969, ngày đầu tiên của Lễ Hiến dâng. Như thường lệ vào buổi sáng trong căn nhà ở Nisantasi của chúng tôi, họ hàng xa gần ăn mặc đẹp, com lê cà vạt chỉnh tề, vui vẻ đợi bữa trưa. Lúc lúc lại có tiếng chuông reo, chẳng hạn bà cô trẻ của tôi đến cùng ông chồng đầu hói, với những đứa con lịch sự và tò mò, tất cả đều đứng dậy để chào những người mới đến, mọi người bắt tay, ôm hôn nhau, kéo ghế mời nhau ngồi. Tôi và Fatma Hanim đang mời món kẹo bonbon thì cha tôi gọi anh trai và tôi ra một chỗ.

“Bác Surreyya của các con lại hỏi sao không có rượu mùi. Một trong hai anh em phải chạy xuống hàng Alaaddin mua rượu bạc hà và rượu dâu.”

Hồi ấy, vào các dịp lễ cha tôi thỉnh thoảng hay uống nhiều, vì vậy mẹ tôi cấm đem rượu bạc hà và rượu dâu lên trong các cốc thủy tinh để trên khay bạc như phong tục cũ. Mục đích của mẹ chỉ là để giữ sức khỏe cho cha tôi. Nhưng cách đây hai năm, một buổi sáng trong dịp lễ, bác Surreyya đòi uống rượu mùi, mẹ tôi muốn gạt phắt đi bằng cách bảo vào ngày lễ tôn giáo không ai uống rượu, ý kiến này đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận không bao giờ chấm dứt về tôn giáo và văn hóa, về châu Âu và Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, giữa ông bác theo Ataturk và phái thế tục cuồng nhiệt với mẹ tôi.

“Đứa nào sẽ đi mua?” cha tôi hỏi. Ông lấy một tờ mười lira từ tập tiền mới cứng mà ông đã rút từ ngân hàng chi để dành riêng tặng bọn trẻ con, quản gia và người gác cổng đến hôn tay ông vào dịp lễ.

“Để Kemal đi bố ạ,” anh tôi nói.

“Anh Osman đi chứ,” tôi nói.

“Thôi, con đi đi!” Cha quay về phía tôi. “Đừng nói với mẹ là con đi đâu nhé...”

Tôi vừa định đi thì nhìn thấy Fusun.

“Đi với anh xuống hàng bán đồ gia vị.”

Em là cô bé mười hai tuổi chân dài như ống sậy. Ngoài một chiếc nơ hình cánh bướm tết từ dải băng màu trắng buộc trên mái tóc và bộ quần áo sạch sẽ tình tươm ra, nom em chẳng có gì đáng chú ý. Và nhiều năm sau, Fusun kể lại tôi đã hỏi cô bé ấy những gì trong thang máy: “Em học lớp mấy?” (Lớp nhất trường trung học), “Trường nào?” (Trường nữ sinh Nisantasi), “Lớn lên em sẽ làm gì?” (Im lặng!)

Khi chúng tôi vừa bước ra khỏi cổng thì tôi nhìn thấy trong khu vườn trống đầy bùn đất, phía xa dưới lùm cây đoạn, người ta đang làm thịt một con cừu. Giá như bây giờ thì tôi biết không nên để một cô bé đến gần và nhìn cảnh ấy.

Nhưng khi đó vì tò mò và dại dột tôi đã đi về phía đó. Bác đầu bếp Bekri Etendi và người quản gia Saim Efendi đang xắn tay áo, cố quật con cừu lông đã bôi lá móng màu đỏ xuống đất. Một người đàn ông mặc tạp dề, tay cầm con dao mổ lớn, nhưng vì con cừu giãy giụa mạnh ông ta không thể bắt đầu công việc. Bác đầu bếp thở hổn hển và người quản gia cố ghìm giữ con vật khỏi quẫy đạp. Ông đồ tể cầm vào chỗ mũi và cái miệng dễ thương vặn đầu con vật sang một bên rồi đưa lưỡi dao dài sắc kề sát cổ nó.

“Allah Akbar, Allah Akbar,” ông đồ tể khấn, rồi bằng một động tác nhanh và điêu luyện, ông kéo lưỡi dao khứa vào cái cổ trắng của con cừu. Một dòng máu màu đỏ thẫm phụt ra. Con vật rùng mình và có thể thấy nó sắp lìa đời. Mọi người đứng im. Bỗng nhiên một luồng gió luồn giữa những cành cây đoạn trơ trụi. Ông đồ tể kéo ngật đầu con cừu sang một bên để máu chảy xuống chiếc hố đã đào sẵn.

Trong đám đông tôi nhìn thấy bọn trẻ con tò mò, bác tài xế Cetin Efendi và một ông già đang cầu nguyện. Fusun im lặng nắm chặt ống tay áo khoác của tôi. Thỉnh thoảng con cừu còn rùng mình, nhưng đó là những cú giật cuối cùng. Lúc đó tôi mới nhận ra ông đồ tể đang chùi lưỡi dao vào tạp dề là Kazim, người có quầy hàng ngay sát đồn cảnh sát, còn khi ánh mắt tôi và bác đầu bếp gặp nhau, tôi hiểu ra rằng đây chính là con cừu buộc ở vườn sau nhà tôi đã cả tuần nay.

“Ta đi thôi!” tôi bảo Fusun.

Chúng tôi lặng lẽ quay lại con đường. Tôi bực mình vì tại tôi mà một cô bé phải chứng kiến cảnh tượng vừa rồi. Tôi cảm thấy mình có lỗi, dù không biết chính xác là tại sao.

Cả cha mẹ tôi đều không sùng đạo. Chưa bao giờ tôi thấy cha hay mẹ cầu nguyện hoặc ăn chay. Cũng như đa số các cặp vợ chồng lớn lên trong những năm đầu của nền cộng hòa, họ thờ ơ nhưng cũng không báng bổ tín ngưỡng, và cũng như đa số bạn bè và người quen biết, họ giải thích sự thờ ơ này bằng lòng yêu mến đối với Ataturk và sự tôn trọng nền cộng hòa thế tục. Tuy nhiên, cũng như nhiều gia đình thị dân sống trong khu Nisantasi, gia đình tôi cũng cho mổ cừu vào dịp Lễ Hiến dâng, rồi chia thịt con vật tế lễ cho những người nghèo theo đúng tập tục tôn giáo. Nhưng cả cha tôi, cả những người khác trong gia đình không ai động tay vào việc giết con vật tế lễ, việc chia thịt và da con vật được giao cho đầu bếp và quản gia. Tôi cũng tránh xa nghi lễ giết thịt diễn ra hằng năm được tiến hành trong khu vườn trống cạnh nhà.

Một con gió lạnh lướt qua trên đường tới cửa hàng của Alaaddin, khi chúng tôi đi ngang qua Thánh đường Tesvikiye. Tôi cảm thấy giống như chính điều bất an trong lòng đã làm tôi rùng mình.

“Ban nãy em có sợ không?” tôi quay về phía Fusun. “Lẽ ra chúng ta đừng xem...”

“Con cừu đáng thương...”

“Em biết tại sao người ta thịt con cừu hiến tế chứ?”

“Để nếu sau này chúng ta lên thiên đường, nó sẽ đưa chúng ta qua cầu Sirat[7], mảnh như sợi tóc và sắc như lưỡi kiếm.”

Người ta giải thích như thế cho trẻ con và những người thất học.

“Sự tích này còn có đoạn đầu nữa, em có biết không?” tôi hỏi với sự nghiêm túc của một người thầy.

“Không.”

“Đấng tiên tri Abraham không có con. Ông đã cầu nguyện: ‘Lạy Chúa, nếu con có con, con sẽ làm mọi điều Người chỉ bảo.’ Đến một ngày lời cầu nguyện của ông thành sự thật: ông có con trai. Abraham vui mừng khôn xiết, ông rất yêu cậu con trai, ông ôm ấp, hôn hít con trai suốt ngày, ông cảm thấy rất hạnh phúc. Mỗi ngày ông đều cảm ơn Chúa. Một hôm, ông gặp Chúa trong giấc mơ, Người bảo: ‘Hãy cắt cổ con ngươi và dâng hiến cho ta!’”

“Vì sao thế?”

“Em cứ nghe đã... Abraham đã vâng lời Chúa, ông cầm dao và chút nữa đã cắt cổ con thì nhìn thấy một con cừu.”

“Sao lại thế?”

“Chúa đã thương tình. Người gửi đến một con cừu thế vào chỗ người con trai để Abraham làm sinh tế, vì Người chỉ muốn thử thách đức tin của Abraham.”

“Nếu Chúa không gửi con cừu đến thì nhà tiên tri có cắt cổ con trai mình thật không?”‘

“Có,” tôi lúng túng đáp. “Chúa rất yêu ngài vì Người biết Abraham sẵn sàng vâng theo ý Người, nên Người đã gửi con cừu đến để tránh cho ngài khỏi đau đớn.”

Tôi nhận ra mình không thể làm một cô bé mười hai tuổi hiểu nổi người cha sẵn sàng giết con mình. Sự bồn chồn nãy giờ nhường chỗ cho cảm giác bất lực vì không thể giải thích nổi.

“Ôi, cửa hàng của Alaaddin đóng cửa rồi! Ta đi tìm cửa hiệu khác trên quảng trường thôi,” tôi bảo.

Chúng tôi ra quảng trường Nisantasi, đến chỗ có quầy bán báo và thuốc lá của Nurettin ở ngã tư, ở đây cũng đóng cửa. Hai đứa quay về, trong lúc im lặng đi dọc các phố, tôi vắt óc suy nghĩ lời giải thích cho câu chuyện về Abraham để có thể làm Fusun hài lòng.

“Dĩ nhiên là lúc đầu đấng tiên tri Abraham chưa biết rằng thế vào chỗ con trai mình là một con cừu,” tôi nói. “Nhưng ngài tin yêu Chúa đến mức ngài cảm thấy không điều gì bất hạnh có thể xảy ra... Nếu ta rất yêu một ai đó và ta trao cho người ấy điều ta quý nhất, thì không thể có gì tồi tệ xảy ra với ta. Em yêu ai nhất trên thế gian này?”

“Em yêu cha mẹ em nhất.”

Chúng tôi gặp người tài xế của gia đình.

“Bác Cetin Efendi,” tôi bảo. “Cha tôi sai đi mua rượu mùi, nhưng ở Nisantasi các cửa hiệu đều đóng cửa. Bác đưa chúng tôi đến quảng trường Taksim nhé.”

“Em có đi cùng được không?” Fusun hỏi.

Tôi và Fusun ngồi vào ghế sau chiếc xe Chevrolet đời 1956 màu mận chín của cha tôi. Bác Cetin Efendi cho xe chạy dọc những con đường lát đá gập gồ. Fusun nhìn qua cửa xe. Chúng tôi đi qua khu Maska xuống lâu đài Dolmabahce. Ngoài mấy người ăn mặc quần áo ngày lễ, đường phố gần như vắng tanh. Nhưng khi đi cạnh sân vận động Dolmabahce chúng tôi thấy một đám đông, ở đó người ta cũng đang thịt cừu.

“Bác Cetin Efendi, hãy nói cho cô bé này hiểu tại sao người ta lại giết cừu, tôi không biết cách giải thích tử tế.”

“Ôi, Kemal Bey, ngài làm tôi lúng túng đấy,” bác ta chống chế, nhưng không bỏ lỡ cơ hội để chứng tỏ tín ngưỡng đối với bác quan trọng hơn nhiều so với chúng tôi. “Chúng ta giết cừu để chứng tỏ rằng ơn Chúa chúng ta cũng yêu Allah như đấng tiên tri Abraham... sự hiến tế có nghĩa là chúng ta dâng cho Allah cả những gì quý giá nhất. Chúng ta yêu người đến mức hiến dâng Người cả điều ta yêu quý nhất, tiểu thư ạ, và ngược lại ta không đòi hỏi điều gì.”

“Thế rồi con người có lên được thiên đường không?” tôi ranh mãnh hỏi.

“Nếu Allah cũng muốn thế... Điều đó sẽ sáng tỏ vào ngày tận thế. Nhưng ta hiến dâng con vật không phải để được lên thiên đường, mà vì chúng ta yêu Đức Chúa. Và chúng ta không đòi hỏi điều gì đáp lại.”

“Bác có vẻ hiểu về tôn giáo đấy, Cetin Efendi ạ.”

“Đâu có, Kemal Bey, ngài là người có học, chắc chắn ngài biết rõ hơn tôi. Hơn nữa ngài chẳng cần đến tôn giáo, đến thánh đường, để biết những điều như thế. Chúng ta đều biết rằng chỉ vì yêu một ai đó, ta có thể cho người ấy những gì quan trọng nhất của mình mà không đòi hỏi đền đáp.”

“Nhưng người được chúng ta hiến dâng có thể sẽ không thoải mái vì nghĩ chúng ta đòi hỏi ở người ấy một thứ gì đó.”

“Allah vĩ đại. Người thấy hết và biết hết... Người biết chúng ta yêu Người và không đòi hỏi. Không ai có thể lừa dối Người.”

“Đằng kia có một cửa hiệu mở cửa. Dừng lại đi bác Cetin Efendi. Tôi biết trong tiệm này người ta bán cả rượu mùi.”

Tôi và Fusun nhanh chóng mua rượu mùi bạc hà và rượu dâu mác Tekel nổi tiếng, rồi mỗi đứa cầm một chai quay về xe.

“Bác Cetin Efendi này, vẫn còn thời gian, bác cho chúng tôi đi lòng vòng một chút nhé.”

Nhiều năm sau, Fusun nhắc lại chúng tôi đã nói những gì trong chuyến đi chơi bằng ô tô ấy. Về buổi sáng ngày lễ lạnh lẽo màu chì hôm đó tôi chỉ còn nhớ rõ duy nhất một điều: trong ngày lễ đầu tiên, Istanbul giống như một lò mổ khổng lồ. Không chỉ ở các khu vườn bỏ trống và trên những nền nhà cháy ven những phố xá chật hẹp vùng ngoại vi thành phố, mà trên cả những phố lớn của các khu sang trọng, bắt đầu từ sáng sớm người ta đã giết hàng chục nghìn con vật để tế lễ. Ở nhiều nơi đá lát đường và vỉa hè ngập trong máu. Xe chúng tôi đi xuống những con đường dốc, qua các cây cầu, qua các phố nhỏ ngóc ngách, đến đâu chúng tôi cũng bắt gặp cảnh lột da cừu, hay đúng lúc đang cắt tiết, hoặc thịt cừu đã xả thành từng đống. Chúng tôi đi qua vịnh Sừng Vàng trên cầu Ataturk. Dù là ngày lễ, với cờ quạt và những người diện lễ phục, thành phố có vẻ mệt mỏi và buồn. Qua cống dẫn nước Quả Chùy, chúng tôi vòng vào khu Fatih. Trên một khu đất trống người ta bán cừu để hiến tế.

“Người ta sẽ giết cả những con này ư?” Fusun hỏi.

“Có thể không phải là tất cả, tiểu thư ạ,” Cetin Efendi đáp. “Đã gần trưa rồi mà chưa có người mua... Có thể đến hết dịp lễ mà chưa ai mua thì những con vật đáng thương này thoát nạn... Khi đó những người buôn gia súc sẽ bán chúng cho đám đồ tể, thưa tiểu thư.”

“Chúng ta sẽ mua trước và giải thoát cho chúng,” Fusun nói. Em mặc chiếc áo khoác đỏ. Em mỉm cười nhìn tôi và nheo nheo mắt vẻ khích lệ. “Chúng ta sẽ thả cho đàn cừu trốn khỏi người định giết con trai mình, đúng không?”

“Đúng!” tôi tán đồng.

“Tiểu thư rất thông minh, “Cetin Efendi nói. “Thực ra nhà tiên tri Abraham không muốn hiến dâng con trai mình. Nhưng mệnh lệnh là mệnh lệnh. Nếu chúng ta không nghe theo mọi mệnh lệnh của Allah, thì thế giới sẽ hỗn loạn... Nền tảng của thế giới là tình yêu. Nền tảng của tình yêu là tình yêu của chúng ta đối với Chúa.”

“Nhưng đứa trẻ mà cha nó sắp hiến sinh làm sao hiểu nổi điều đó?” tôi hỏi.

Ánh mắt của tôi và của Cetin Efendi gặp nhau trong gương chiếu hậu.

“Tôi biết, ngài Kemal Bey ạ, cũng như ông nhà, ngài thích trêu tôi, nên mới nói những điều như thế. Thân phụ ngài rất quý chúng tôi. Chúng tôi cũng kính trọng ông cụ, vì thế mà không cảm thấy bị xúc phạm. Tôi cũng không phiền lòng vì sự đùa bỡn của ngài. Ngài đã xem phim Đấng tiên tri Abraham chưa?”

“Chưa.”

“Tất nhiên ngài không xem những phim như vậy. Nhưng hãy đưa tiểu thư đi xem cùng. Hai người sẽ không thấy buồn chán đâu... Ekrem Guclu đóng vai đấng tiên tri Abraham. Tôi đã xem cùng với vợ, với bà mẹ vợ và bọn trẻ, tất cả chúng tôi đều khóc hết nước mắt. Chúng tôi đã khóc khi Abraham cầm dao lên và nhìn con trai, người con trai thì nói đúng như trong Kinh Koran: ‘Cha thân yêu, cha hãy làm theo ý muốn của Đức Allah!’ Khi thay thế vào chỗ cậu bé là con cừu, chúng tôi cùng cả rạp đã khóc vì vui mừng. Thế giới sẽ trở nên tốt đẹp nếu đến một ngày chúng ta trao cho người ta yêu quý điều quý giá nhất của ta mà không đòi hỏi một điều gì. Vì thế mà chúng tôi khóc, tiểu thư ạ.”

Tôi nhớ rõ là chúng tôi đã đi từ Fatih đến cổng Edirne, từ đó chúng tôi vòng sang phải đi dọc theo bức tường thành phố xuống vịnh Sừng Vàng. Men theo bức tường thành phố đổ nát vùng ngoại vi, trong xe trở nên yên lặng một lúc lâu. Qua những khoảng tường đổ trên những ruộng rau, những khu vườn nằm giữa các nhà xưởng xiêu vẹo đầy rác rưởi, thùng rỗng và các đồ vật phế thải khác, chúng tôi nhìn thấy những tấm da cừu, lòng và sừng những con vật bị giết, nhưng trong khu dân nghèo, giữa những ngôi nhà tróc lở có thể cảm thấy rõ hơn không khí vui vẻ của lễ hội. Tôi và Fusun thích thú nhìn khu bãi có đặt vòng đu quay và những chiếc đu, nhìn những đứa trẻ mua kẹo bằng tiền được mừng trong ngày lễ, những lá cờ Thổ Nhĩ Kỳ nho nhỏ gắn trên đầu xe buýt như cặp sừng, nhìn khung cảnh mà sau này tôi hăng hái sưu tầm trong những bức ảnh, những tấm bưu ảnh.

Trên đoạn đường dốc Sishane chúng tôi nhìn thấy một đám đông đứng giữa đường. Lúc đầu tôi cũng tưởng đó là một trò vui ngày lễ nào đó, nhưng khi xe đi qua đám đông vừa rẽ ra chúng tôi thấy những nạn nhân đang hấp hối của một vụ tai nạn. Một chiếc xe tải mất phanh khi xuống dốc đã lao sang làn đường đối diện và cán bẹp một chiếc xe con trước khi chúng tôi đến đó có vài phút.

“Đấng Allah vĩ đại!” Cetin Efendi nói. “Tiểu thư đừng nhìn vào đấy!”

Chúng tôi chỉ cảm thấy những người bị nạn nằm trong chiếc xe đầu bẹp gí đang cố gượng ngẩng đầu lên. Tôi không bao giờ quên tiếng lốp xe lạo xạo lăn trên kính vỡ và sự yên ắng sau lúc chúng tôi đã đi qua. Chúng tôi đi như chạy trốn trên những con phố vắng, qua Taksim về phía Nisantasi.

“Các con đi đâu mà lâu thế?” cha tôi hỏi. “Ở nhà đã bắt đầu lo lắng. Có mua được rượu mùi không?”

“Con để ở ngoài bếp,” tôi đáp.

Trong phòng khách đầy mùi nước hoa, mùi dầu thơm, mùi thảm. Giữa đám đông họ hàng, lát sau tôi đã quên cô bé Fusun.

12

Hôn môi

Chiều hôm sau chúng tôi lại gặp nhau, và lại nhắc đến những kỷ niệm chuyến đi chơi bằng ô tô sáu năm trước. Sau đó, lãng quên hết mọi chuyện, chúng tôi hôn nhau triền miên rồi làm tình. Gió xuân thơm mùi hoa đoạn tràn qua tấm màn tuyn mơn man làn da bánh mật của em. Em làm tôi gần như phát điên vì cách em nhắm mắt ôm tôi, như thể bám vào chiếc phao cứu nạn trên biển cả, và tôi chẳng còn suy nghĩ được sâu xa hơn về ý nghĩa những gì đang nếm trải. Tôi cảm thấy mình phải đến với cánh đàn ông để đừng lún sâu hơn vào ý thức tội lỗi và hoài nghi, vào trò chơi ngày càng nguy hiểm của mối tình mỗi lúc thêm mặn nồng này.

Sáng thứ Bảy - sau khi đã gặp Fusun ba lần - anh trai tôi gọi điện mời đi xem trận Fenerbahce đấu với Giresunspor, cuối trận gần như chắc chắn chúng tôi có thể ăn mừng đội vô địch... Tôi rất vui vì thấy sân vận động Dolmabahce thời niên thiếu của tôi, dù đã đổi tên thành Inonu, nhưng hầu như không thay đổi suốt hai chục năm qua. Chỉ một đổi mới duy nhất: người ta đã thử rải thảm cỏ theo kiểu châu Âu. Nhưng cỏ mới mọc ở bốn góc, nên nhìn sân bãi giống như một người đầu hói, chỉ còn lại tóc hai bên thái dương và sau gáy. Khán giả lắm tiền ngồi trên các khán đài có đánh số, cũng như hai mươi năm trước đây, vào giữa những năm 50, gào thét kích động, chửi rủa các cầu thủ mồ hôi nhễ nhại chạy gần đường biên, chủ yếu là các hậu vệ vô danh, giống như các đức ông La Mã kích động các đấu sĩ thời xưa (“Chạy đi, cố lên, bọn ăn hại, lũ chân gỗ!”). Đám khán giả cuồng nhiệt trên khán đài lộ thiên chủ yếu là những người nghèo, dân thất nghiệp và học sinh, họ chửi rủa để xả nỗi giận dữ với sự phấn khích và hy vọng. Đúng như các báo thể thao ngày hôm sau nhận định: một trận đấu tan tác hỗn loạn. Tôi nhận thấy mình cũng đứng bật dậy hò reo cùng những người xung quanh sau mỗi bàn thắng của Fenerbahce. Trong không khí ăn mừng chiến thắng, cả trên sân lẫn trên khán đài đàn ông bá vai ôm cổ nhau, có điều gì đó khiến tôi quên đi cảm giác tội lỗi của mình, nỗi sợ hãi nhường chỗ cho niềm tự hào. Song trong những giây phút tĩnh lặng của trận đấu, khi ba chục ngàn con người nín thở theo dõi, nghe cả tiếng trái bóng bay, qua khán đài lộ thiên tôi nhìn về phía Bosphorus và thấy một tàu thủy Xô viết đang đi qua trước lâu đài Dolmabahce, tôi nghĩ đến Fusun. Tôi rất cảm kích vì dù chưa biết gì nhiều về tôi, em quả quyết trao thân cho tôi. Chiếc cổ cao, hõm sâu khác người trên vùng rốn em, ánh mắt thường cùng lúc phản chiếu sự ngờ vực và tin cậy của em, sự mơ màng đượm buồn trong ánh mắt em nhìn tôi trên giường và hình ảnh những nụ hôn không rời khỏi tâm trí tôi.

“Lễ đính hôn sắp tới làm chú suy nghĩ hay sao thế?” anh trai tôi hỏi.

“Vâng.”

“Chú yêu cô ấy lắm đúng không?”

“Dĩ nhiên rồi anh.”

Anh nhìn tôi với ánh mắt trìu mến và tinh khôn, rồi quay về hướng trái bóng đang lăn ở khu trung tuyến. Anh ngồi cạnh tôi, miệng ngậm điếu xì gà hiệu Marmara mà hai năm gần đây anh quen hút, vì theo anh loại này rất độc đáo. Ngọn gió nhẹ từ phía ngọn tháp Leander[8] thổi lá cờ của hai đội bóng và những lá cờ nho nhỏ ở góc sân bay lất phất suốt trận đấu, đưa khói thuốc về phía tôi, cũng như khói thuốc của cha tôi ngày trước, làm tôi giàn giụa nước mắt như thời còn bé.

“Hôn nhân sẽ tốt cho chú,” anh nói, mắt không rời trái bóng. “Nên có con sớm, Sibel là một phụ nữ thực tế, cô ấy đi hai chân trên mặt đất. Cô ấy sẽ cân bằng tính mơ mộng, lông bông của chú. Anh hy vọng chú sẽ không bỏ rơi cô ấy như những cô gái khác... Lão trọng tài ngu xuẩn kia, không nhìn thấy nó đã đốn ngã đối phương à?”

Đến bàn thắng thứ hai của Fenerbahce tất cả đều nhảy lên. “Vààào!” chúng tôi reo lên và ôm chầm lấy nhau. Sau trận đấu, một ông bạn đồng ngũ với cha tôi là Kadri và vài doanh nhân, luật gia máu mê bóng đá cũng nhập bọn cùng. Cả hội đi cùng đám cổ động viên huyên náo xuống con đường dốc đến khách sạn Divan. Tại đây chúng tôi vừa uống raki vừa bàn luận về bóng đá và thế sự. Tôi lại nghĩ đến Fusun.

“Cậu mơ mộng gì thế, Kemal?” Kadri Bey hỏi tôi. “Hay cậu không thích bóng đá như ông anh trai?”

“Kemal rất thích bóng đá,” anh tôi nói vẻ đùa bỡn. “Chỉ có điều chú ấy không nhận được những đường chuyền đẹp.”

“Cháu có thể kể đội hình Fenerbahce năm 1959: Ozcan, Nedim, Basri, Akgun, Naci, Avni, Mikro Mustafa, Can, Yuksel, Lefter, Ergun.”

“Cậu bỏ sót Seracettin. Anh ta cũng chơi trong đội hình ấy,” Kadri Bey chữa.

“Seracettin chưa khi nào chơi trong đội hình ấy.”

Cuộc tranh cãi kéo dài, và như thường thấy trong những trường hợp tương tự, chúng tôi cược với nhau về chuyện Seracettin có trong đội hình năm 1959 của Fenerbahce hay không. Người thua cuộc phải mời cả hội uống raki này một bữa ăn tối.

Khi về đến khu Nisantasi tôi chia tay mọi người. Đâu đó trong căn nhà Merhamet có một chiếc hộp giữ những bức ảnh bóng đá tôi gom góp từ những gói kẹo cao su, vì một dạo ngoài đồ chơi cũ mẹ tôi còn cho đem cả những thứ như thế sang đó. Tôi chắc chắn nếu tìm thấy những bức ảnh cầu thủ bóng đá và ngôi sao phim ảnh mà thời trẻ con hai anh em cùng sưu tầm thì Kadri sẽ phải mời cả hội một bữa tối.

Nhưng vừa bước vào căn hộ, tôi chợt hiểu rằng thực ra tôi muốn nhớ đến những giờ sống bên Fusun. Tôi nhìn lên chiếc giường lộn xộn, nhìn chiếc gạt tàn đầy mẩu thuốc lá cạnh giường và những cốc uống trà. Những đồ vật cũ thải loại sang đây của mẹ tôi, những chiếc hộp, đồng hồ, nồi niêu, mùi tấm nhựa trải nền, mùi bụi bặm, han gỉ và những mảng sáng tối của căn phòng hòa quyện trong tâm hồn tôi thành nơi ẩn náu thần tiên. Trời đã sẩm tối, còn nghe tiếng hò hét, cãi lộn của lũ trẻ đá bóng sau vườn vọng tới.

Hôm ấy, nghĩa là vào mồng 10 tháng Năm năm 1975, trong căn hộ ở nhà Merhamet, tôi đã tìm thấy chiếc hộp tráng thiếc thuở nhỏ tôi giữ ảnh các nghệ sĩ gom được từ những gói kẹo cao su hiệu Zambo, nhưng nó rỗng không. Những bức ảnh nghệ sĩ mà khách thăm bảo tàng thấy ở đây là do tôi mua được từ Hifzi Bey nhiều năm sau trong những ngày tiêu phí thì giờ đánh bạn với các nhà sưu tầm run rẩy và nghèo khó trong vô số căn phòng chật chội ở Istanbul. Nhìn bộ sưu tập tôi nhớ sau này mình đã kết bạn với vài diễn viên, trong đó có Ekrem Guclu (đóng vai đấng tiên tri Abraham) ở quán bar mà đám diễn viên điện ảnh hay lui tới. Câu chuyện của tôi, cũng như những hiện vật được trưng bày ở đây, liên quan đến tất cả những điều đó. Ngay lúc bấy giờ tôi đã biết rằng căn phòng bí ẩn với mớ đồ đạc cũ và những nụ hôn hạnh phúc của chúng tôi sẽ đóng vai trò quan trọng trong trí tưởng tượng của tôi suốt phần đời còn lại.

Cũng như nhiều người vào thời đó, tôi cũng lần đầu thấy người ta hôn môi nhau trong rạp chiếu bóng. Một ấn tượng gây chấn động, khiến tôi rất tò mò, sau đó tôi luôn mơ ước trong đời mình sẽ được thực hành chuyện đó với một cô gái trẻ và xinh đẹp. Ở tuổi ba mươi, ngoại trừ mấy lần vô tình nhìn thấy ở Mỹ, tôi chưa thấy ai hôn môi nhau ngoài đời thực. Thời nhỏ, thậm chí cả sau này, rạp phim là nơi chúng tôi vào để xem các đôi hôn nhau. Câu chuyện chỉ là cái cớ để hôn hít. Tôi cảm thấy Fusun cũng bắt chước những gì nhìn thấy trong rạp khi hôn tôi.

Đến đây tôi muốn nói đôi điều về những nụ hôn của chúng tôi. Tôi muốn độc giả cảm nhận được sự nghiêm túc liên quan tới tình dục và dục vọng trong câu chuyện của tôi, dù vẫn có đôi chút lo lắng rằng mình tỏ ra quá dễ dãi và tầm thường: tôi tưởng tượng ra rằng, vị đường bột của đôi môi Fusun là từ thứ kẹo cao su Zambo mà em yêu thích. Hôn Fusun không còn chỉ thuần túy là thôi thúc phát hiện nhau và biểu hiện sự quyến luyến lẫn nhau trong ngày đầu tiên, mà là một điều gì đó khác; chúng tôi làm để được sung sướng, và cả hai chúng tôi đều ngỡ ngàng khi phát hiện ra bản chất của tình yêu. Lần đầu tiên chúng tôi vừa tận hưởng những nụ hôn dài vừa nhận thấy rằng, trong ấy cũng hiện diện cả những kỷ niệm. Nghĩa là khi chúng tôi hôn nhau, đầu tiên tôi hôn em, sau đó tôi hôn người con gái sống trong hồi ức mình. Sau đó khi tôi mở mắt ra trong một khắc rồi nhắm mắt lại, tôi lại hôn em tôi vừa nhìn thấy và em trong kỷ niệm, còn về sau cả những người giống em cũng hòa lẫn vào hồi ức và tôi hôn cả họ, và bởi cùng một lúc tôi hôn nhiều người như thế nên tôi cảm thấy mình đàn ông hơn, và vì thế tôi hôn như thể mình là một người khác. Khoái cảm mà cái miệng giống trẻ thơ của em, đôi môi mọng và đầy khao khát, cái lưỡi tinh nghịch của em tạo ra làm tôi lúng túng và sinh ra một loạt ý nghĩ mới. (“Đây là một cô bé,” một ý nghĩ nói: “Đúng, cô bé này là một phụ nữ đích thực,” một ý nghĩ khác nói.) Tất cả những người mà tôi đã trở thành khi hôn em, tất cả những Fusun đã hiển thị trong tôi khi hôn tôi, quẩn quýt vào nhau làm tăng khoái cảm. Tôi cảm thấy những nụ hôn đầu tiên kéo dài, các chi tiết nhỏ vụn vặt trong cung cách làm tình đang từ từ hình thành giữa hai chúng tôi là những hiểu biết mới, và là một hạnh phúc mới mẻ đối với tôi, mở ra trước mắt tôi cánh cổng thiên đường mà cuộc sống trần thế hiếm khi có thể đạt tới. Đồng thời với những nụ hôn, dường như không chỉ những cánh cổng của khoái cảm thể xác và khát vọng tình dục mỗi lúc một mở thêm ra, mà cả những cánh cổng của thời gian bao la vượt ra ngoài những khoảnh khắc của buổi chiều mùa xuân này cũng rộng mở.

Liệu tôi có yêu em? Niềm hạnh phúc thẳm sâu mà tôi cảm thấy khiến tôi lo ngại. Tôi lúng túng: sự chấp chới giữa mối họa của việc nghiêm chỉnh chấp nhận hạnh phúc này và sự tầm thường của việc không chấp nhận hạnh phúc có thể làm tôi đánh mất trạng thái yên tĩnh của tâm hồn. Tối hôm đó, Osman cùng vợ là Berrin và các con đến ăn tối ở nhà tôi. Tôi nhớ trong bữa ăn mình cũng nghĩ đến những nụ hôn.

Trưa hôm sau tôi vào rạp chiếu phim. Không phải vì muốn xem phim mà vì tôi cảm thấy không thể ăn trưa trong nhà ăn ở Pangalti với những bà kế toán đứng tuổi và các bà thư ký béo tốt của Satsat, lúc nào cũng vui vẻ kể hồi bé tôi dễ thương ra sao. Tôi muốn ngồi một mình. Thật khó đóng vai “ngài giám đốc khiêm nhường” trước mặt đám nhân viên, cùng lúc vui đùa với họ, mà đầu óc vẫn nghĩ đến Fusun và những nụ hôn, và chỉ chờ cho mau đến hai giờ.

Tôi lơ đãng nhìn tủ kính bày hàng của các cửa hiệu trên phố Cumhuriyet, và khi nhìn thấy quảng cáo Tuần phim Hitchcock[9] tôi liền vào rạp xem một phim. Trong phim Grace Kelly có một cảnh hôn. Hãy để điếu thuốc tôi hút dở trong lúc giải lao, chiếc đèn soi của người soát vé, và cây kem Alaska Frigo này (tôi trưng bày để nhắc đến tất cả những bà nội trợ và lũ học trò lười nhác trốn học đi xem buổi phim trưa) tái hiện những khát khao và nỗi cô đơn mà tôi đã nếm trải khi còn trẻ tuổi. Trong ngày xuân nóng nực này, không khí mát lạnh trong rạp, mùi mốc meo nằng nặng, tiếng thì thầm của vài khán giả và tâm trạng mơ mộng vẩn vơ khi nhìn các góc tối và những cái bóng hắt nơi rìa các tấm rèm nhung dày thật dễ chịu. Từ một ngõ ngách nào đó trong tiềm thức lan tỏa khắp tâm hồn tôi cảm giác hạnh phúc vì chỉ lát nữa thôi tôi sẽ gặp Fusun. Trong khi đi qua những con phố dích dắc của khu Osmanbey, giữa các cửa hàng áo quần, tiệm kim khí, quán cà phê, và hiệu giặt là về phía đường Tesvikiye, nơi gặp gỡ của chúng tôi, tôi nghĩ lần gặp này hẳn sẽ là lần cuối cùng.

Tôi cố gắng dạy em thật nghiêm chỉnh môn toán. Tóc em vương trên mặt giấy, tay em ngập ngừng trượt trên mặt bàn, cách em cắn nhẹ mẩu tẩy gắn trên đầu bút chì như mút một núm vú giữa đôi môi hồng, cánh tay trần của em thỉnh thoảng chạm vào cánh tay trần của tôi - tất cả làm đầu óc tôi quay cuồng, nhưng tôi cố tự kiềm chế. Nỗi hân hoan hiện trên gương mặt khi em sắp giải xong một phương trình, em nhả khói thẳng ra phía trước (có khi thẳng vào mắt tôi), và từ khóe mắt em liếc sang tôi như muốn bảo: thấy chưa, em học nhanh đấy chứ, nhưng rồi em nhầm một phép cộng và làm hỏng cả bài. Lúc đầu em buồn, rồi chuyển sang hốt hoảng khi thấy kết quả không đúng với cả các khả năng a, b, c, d hoặc e, rồi em nói như thanh minh: “Em không dốt, chỉ tội không cẩn thận!” Để lần sau em chú ý hơn, tôi cao giọng giải thích rằng cẩn thận cũng là một phần của thông minh, và say sưa nhìn ngọn bút chì của em nhảy nhót trên mặt giấy như mỏ một con chim sẻ khi em chuyển sang làm bài tập mới. Một tay vân vê lọn tóc, em lặng lẽ dùng kỹ năng giản lược dần phương trình. Tôi hồi hộp theo dõi và cảm thấy một nỗi sốt ruột, thậm chí lo lắng tương tự. Thế rồi đột nhiên chúng tôi hôn nhau, rồi làm tình rất lâu. Từ các cử chỉ của nhau, chúng tôi cảm thấy cả hai đều cảm nhận được sức nặng của sự trong trắng đã mất, của sự hổ thẹn và tội lỗi, nhưng qua ánh mắt Fusun tôi thấy em sung sướng vì nhục dục, em say mê phát hiện những khoái cảm trước nay chỉ băn khoăn tưởng tượng. Em như một nhà thám hiểm vượt qua đại dương sóng gió, giữa đau đớn và máu, đã tới miền đất xa xôi huyền thoại sau bao năm mơ ước, cuối cùng bước lên bờ, thỏa thích ngắm nhìn cỏ cây, đất đá và những dòng suối lạ, nâng niu ngửi từng bông hoa, nếm từng trái quả, say sưa và hiếu kỳ khám phá mọi thứ.

Ngoài công cụ làm tình của đàn ông ra Fusun không để ý lắm đến cơ thể tôi, cũng không để ý đến “thân thể đàn ông” nói chung. Về cơ bản em chỉ quan tâm đến cơ thể và khoái cảm của riêng em. Thân thể tôi, đôi cánh tay và những ngón tay tôi, miệng tôi chỉ cần thiết để em phát hiện ra các điểm nhạy cảm và khả năng sung sướng trên làn da mịn màng và trên cơ thể em, và cần thiết để tôi giúp em cảm nhận được những khoái cảm đa phần còn mới lạ đối với em. Những lúc như thế, đôi mắt em mơ màng hướng nội, em ngây ngất, thỉnh thoảng lại rên lên hạnh phúc khi một cơn sóng cực lạc run rẩy trong huyết quản chạy khắp người, lên gáy, lên đầu. Rồi em lại chờ đợi tôi giúp thêm nữa.

“Thế, anh ơi, hãy làm thế một lần nữa! Anh làm thế một lần nữa đi!” em thì thào.

Tôi rất hạnh phúc, nhưng hạnh phúc này không phải do trí não tôi cảm nhận; nó là thứ gì đó mà cơ thể tôi trải nghiệm, rồi sau đó tôi cảm thấy nó hằng ngày, ở sau gáy khi tôi gọi điện, chỗ xương cụt khi tôi leo lên thang gác, hay trong lồng ngực khi ăn trưa trong một nhà hàng ở Taksim với Sibel, người tôi chuẩn bị đính hôn bốn tuần lễ nữa. Tôi mang theo cảm giác ấy suốt cả ngày, như một mùi hương trên làn da, dù thỉnh thoảng không nhớ Fusun đã đem lại cho tôi điều gì, và nếu - như vài lần đã xảy ra - không còn ai trong văn phòng, tôi làm tình vội vàng với Sibel, thì ngay cả khi đó, dường như tôi vẫn chỉ cảm thấy niềm hạnh phúc duy nhất ấy.

13

Tình yêu, lòng can đảm, tính hiện đại

Một buổi tối, khi chúng tôi ăn tối ở Fuaye, Sibel đã tặng tôi lọ nước hoa hiệu Spleen nàng mua từ Paris, mà tôi trưng bày ở đây. Tôi không hay dùng nước hoa, nhưng một buổi sáng vì tò mò tôi đã xịt một chút lên cổ. Fusun phát hiện ra ngay.

“Chị Sibel Hanim mua cho anh lọ nước hoa này à?” em hỏi sau khi ôm tôi.

“Không. Tự anh mua đấy.”

“Anh mua để làm hài lòng chị Sibel Hanim à?”

“Không, em yêu ạ, anh mua là vì em.”

“Anh đã ngủ với chị Sibel Hanim, đúng không?”

“Không.”

“Em xin anh đừng nói dối,” Fusun nói. Trên khuôn mặt lấm tấm mồ hôi của em hiện lên nỗi lo lắng. “Em coi đó là chuyện dĩ nhiên thôi. Có đúng là hai người đã làm tình?” Em nhìn tôi dịu dàng như một bà mẹ muốn đứa con dối trá nói ra sự thật.

“Hè năm ngoái anh và Sibel quen nhau ở Suadiye,” tôi kể và giữa chừng ôm Fusun vào lòng. “Ngôi nhà mùa đông của gia đình anh đóng cửa vào mùa hè, vì thế bọn anh đến Nisantasi. Mùa thu cô ấy đi Paris. Mùa đông anh có sang thăm cô ấy vài lần.”

“Bằng máy bay à?”

“Đúng. Khi Sibel tốt nghiệp và từ Pháp về vào tháng Mười hai và bọn anh chuẩn bị cưới, anh có gặp cô ấy mấy lần trong nhà nghỉ mùa hè, nhưng căn nhà ở Suadiye lạnh đến mức không thể làm tình ở đó được.”

“Vậy là hai người chờ đến khi tìm được nơi ấm áp ư?”

“Đầu tháng Ba, nghĩa là hai tháng trước đây, bọn anh lại đến Suadiye, nhưng trời rất lạnh. Anh đã nhóm bếp lò, nhưng căn nhà tràn ngập khói. Hai đứa cãi nhau, và Sibel bị cảm lạnh. Rồi cô ấy sốt, phải nằm một tuần, và hai đứa chán không buồn đến đó để làm tình nữa.”

“Ai không muốn? Anh hay chị ấy?” Trên gương mặt khổ sở vì tò mò thay cho đòi hỏi, tôi đọc thấy sự van xin: “Đừng dối em, xin anh đừng làm em đau đớn!”

“Sibel hy vọng càng ít quan hệ trước khi cưới thì anh sẽ càng tôn trọng cô ấy và hôn nhân hơn.”

“Nhưng anh nói trước đó hai người đã ngủ với nhau.”

“Em không hiểu ư? Đó không phải về chuyện làm tình lần đầu tiên.”

“Dĩ nhiên, em hiểu,” Fusun hạ giọng, nói nhỏ nhẹ.

“Sibel đã tỏ ra nàng yêu và tin anh đến mức nào, nhưng nàng vẫn chưa quen với ý nghĩ về cuộc sống tình dục trước hôn nhân... Anh hiểu cô ấy. Dù học ở châu Âu, nhưng cô ấy không bạo dạn và hiện đại như em...”

Im lặng rất lâu. Tôi đã suy nghĩ về sự im lặng này trong nhiều năm, vì vậy tôi tin rằng giờ đây tôi có thể bình thản giải thích nó. Câu nói cuối cùng của tôi còn mang một ý nghĩa khác nữa: tôi khẳng định Sibel đã ngủ với tôi trước khi cưới vì nàng yêu và tin tưởng ở tôi, còn em thì làm việc đó vì can đảm và hiện đại, từ lời khen buột miệng “bạo dạn và hiện đại” - sau này tôi đã ân hận trong nhiều năm - em có thể suy ra rằng đối với em, tôi thiếu ý thức trách nhiệm. Vì nếu em “hiện đại” thì với em việc ăn nằm với một người đàn ông ngoài hôn nhân, hoặc không còn trinh tiết trong đêm tân hôn không thành vấn đề... Như đối với những phụ nữ châu Âu trong tưởng tượng và vài người đàn bà Istanbul huyền thoại cũng chẳng hề chi. Sao tôi có thể nói những lời ấy mà nghĩ em sẽ vui?

Tất cả những chuyện đó - dù không hoàn toàn chính xác như thế - đã lướt qua trong đầu tôi khi nhìn những cành cây ngoài vườn đang lả lướt trong gió. Sau những cuộc làm tình, cả vào lúc khác mỗi khi trò chuyện, chúng tôi cũng nhìn cây trong vườn, những ngôi nhà sau vườn cây và lũ quạ bay loạn xạ phía trên.

“Thật ra em không phải là người bạo dạn và hiện đại!” Fusun nói sau một lúc lâu im lặng.

Khi đó tôi lý giải những lời em nói là do bối rối trước sức nặng của đề tài và cả do tính khiêm tốn nơi em, chứ không để ý lắm.

“Một người con gái có thể yêu điên cuồng một người đàn ông hàng năm trời mà không ngủ với anh ta,” em nói thêm.

“Đúng thế,” tôi nói. Lại im lặng.

“Nghĩa là gần đây hai người không làm tình. Sao anh không đưa chị Sibel đến đây?”

“Anh không hề nghĩ đến,” tôi nói và chính tôi cũng ngạc nhiên, rằng vì sao trước khi gặp Fusun trong cửa hiệu tôi không nghĩ đến. “Ngày xưa anh đến đây để học hay nghe nhạc với bạn bè. Không hiểu sao chỉ với em anh mới nghĩ đến chỗ này.”

“Em tin rằng đúng là anh không nghĩ đến,” Fusun nói với vẻ hoài nghi. “Nhưng những điều khác anh nói là giả dối, đúng không? Em không muốn anh nói dối em. Em chẳng tin là gần đây hai người lại không ăn nằm với nhau. Anh hãy thề đi.”

“Anh thề rằng gần đây không làm tình với cô ấy!” Tôi ôm em.

“Thế khi nào hai người sẽ tiếp tục? Khi nào cha mẹ anh lại chuyển ra Suadiye? Khi nào? Anh hãy nói thật, em sẽ không hỏi nữa!”

“Sau lễ đính hôn bố mẹ anh sẽ chuyển,” tôi ngượng ngùng đáp.

“Hôm nay anh đã nói dối em?”

“Không.”

“Anh hãy suy nghĩ đi.”

Tôi làm như mình đang suy nghĩ và có một lúc đã nghĩ thật. Trong khi đó Fusun lôi chiếc bằng lái xe từ áo khoác của tôi ra, và bắt đầu xem.

“Kemal Ethem Bey... Em cũng có tên đệm giữa... Anh đã suy nghĩ chưa?”

“Có, anh đã nghĩ. Anh không nói dối em.”

“Lúc này hay gần đây?”

“Không khi nào. Chúng ta chẳng cần phải nói dối nhau.”

“Anh nói thế nghĩa là sao?”

Tôi giải thích cho em rằng chúng tôi đến với nhau không vì mục đích gì, cũng chẳng vì công việc, và dù bí mật, quan hệ vô tư giữa chúng tôi dựa trên những tình cảm cơ bản nhất của con người, sự chân thành của nó loại trừ mọi sự dối trá và lừa đảo.

“Em biết chắc chắn anh đã nói dối em,” Fusun đáp.

“Niềm tin của em đối với anh thật mau cạn.”

“Xét cho cùng em muốn anh nói dối em... Vì con người ta chỉ nói dối vì điều mà ta sợ sẽ đánh mất.”

“Dĩ nhiên anh sẵn sàng nói dối vì em, nhưng với em anh không nôi dối. Song nếu em muốn, từ nay anh sẽ làm cả điều đó. Ngày mai chúng mình gặp nhau chứ?”

“Vâng!”

Tôi siết chặt em trong vòng tay, hít mùi thơm từ cổ em vào lòng. Hương vị của biển, của kẹo caramel, và bánh quy kem hòa quyện với nhau mỗi lần đều làm tôi lạc quan, nhưng những cuộc gặp gỡ với Fusun không thay đổi điều gì trong cuộc sống thường nhật quen thuộc của tôi. Sở dĩ như vậy có lẽ vì hạnh phúc và niềm vui có vẻ hoàn toàn đương nhiên đối với tôi; không phải nó xuất phát từ chỗ, cũng như mọi người đàn ông Thổ, tôi cảm thấy mình luôn đúng; cũng không phải tôi tưởng tượng ra rằng người khác luôn hiểu lầm mình. Đúng hơn là tôi không biết rõ điều gì đang xảy ra đối với tôi.

Dẫu sao trong những ngày ấy tôi bắt đầu cảm thấy những vết rạn nứt mở ra trong tâm hồn, những vết thương có thể xô đẩy một vài người đàn ông đến chỗ lãnh đạm và cô đơn đến hết cuộc đời. Tối tối trước khi đi ngủ tôi lấy chai raki ra khỏi tủ lạnh, rồi cầm cốc rượu trong tay ngồi lặng lẽ nhìn ra cửa sổ. Những ô cửa sổ phòng ngủ trong căn hộ của chúng tôi trên đỉnh tòa nhà cao đối diện Thánh đường Tesvikiye nhìn thẳng vào cửa sổ những căn hộ của các gia đình giống như chúng tôi, và từ thuở nhỏ, những lúc được ngồi trong phòng tối nhìn vào các căn hộ khác làm tôi yên lòng. Nhìn ánh sáng khu Tesvikiye vào những buổi tối ấy, thỉnh thoảng tôi chợt nghĩ mình không được phép yêu Fusun nếu muốn tiếp tục cuộc sống hạnh phúc và bình yên như từ trước tới nay. Tôi cảm thấy mình cần cưỡng lại ảnh hưởng từ những nỗi buồn, niềm vui và tính cách của em. Điều này không quá khó vì ngoài việc học toán và làm tình chúng tôi có rất ít thời gian ở gần nhau. Sau những giây phút hạnh phúc, trong lúc vội vã mặc quần áo và chia tay, đôi khi tôi nghĩ, cũng như tôi, Fusun cũng đang cưỡng lại tình yêu đối với tôi. Tôi nghĩ rằng, để hiểu được câu chuyện của chúng tôi, cần phải biết tới niềm hạnh phúc ngập trận, khoái cảm của những giây phút ngọt ngào không thể tin nổi mà chúng tôi đã nếm trải.

Tôi chắc chắn rằng động cơ chủ yếu nhất khiến tôi kể lại câu chuyện của mình là khao khát được sống lại những khoảnh khắc hạnh phúc của tình yêu, và nỗi quyến luyến của tôi với những hoan lạc ấy. Qua nhiều năm tôi vẫn cố gắng hiểu điều gì đã ràng buộc chúng tôi khăng khít như thế, nhưng mỗi lần nhớ tới những cuộc làm tình hi hữu ấy, thay vì những ý nghĩ rõ ràng mạch lạc lại là những hình ảnh trong những khoảnh khắc kỳ diệu của các cuộc tình hiện ra trước mắt tôi: chẳng hạn như khi em ngồi trong lòng tôi và tôi đưa bầu vú trái tuyệt vời của em vào miệng... Hay như khi những giọt mồ hôi từ trán, từ cằm tôi rơi xuống chiếc cổ xinh xắn của em, tôi ngất ngây nhìn eo lưng tròn lẳn và cặp mông em... Hay cách em chợt mở mắt sau một tiếng rên lên vì sung sướng... Hoặc nét mặt em lúc lên đến đỉnh điểm của cuộc tình...

Sau này, tôi hiểu ra không phải những hình ảnh này - mặc dù chúng rất khêu gọi - là cội nguồn của khoái cảm thực sự. Nhiều năm sau, khi tôi thử tìm hiểu vì sao tôi đã yêu Fusun đến thế, tôi không chỉ nhớ đến những lần làm tình với em, mà còn nghĩ đến địa điểm, đến căn phòng, đến khu vục xung quanh và một loạt thứ khác. Thỉnh thoảng một con quạ sà xuống đậu trên tấm lưới ban công và im lặng nhìn chúng tôi. Chúng cũng y hệt những con quạ đã đậu trên ban công nhà tôi thời tôi còn bé. “Ngủ ngon đi con. Xem kìa, có con quạ đang canh con ngủ!” mẹ tôi thường bảo thế, nhưng điều ấy khiến tôi sợ. Fusun cũng có một con quạ khiến em sợ hãi như thế.

Có những hôm lại là cái lạnh và bụi bặm trong phòng, những bữa khác thì chăn đệm, màu sắc và ánh sáng trên thân thể chúng tôi, tiếng ồn của xe cộ hay những công trình xây dụng liên miên không khi nào dứt, tiếng la hét của những người bán hàng và đủ thứ tín hiệu của thế giới bên ngoài nhắc nhở rằng không phải chúng tôi đang ở trong thế giới mơ mộng của tình yêu, mà chúng tôi là một phần của thế giới hiện thực. Đôi khi từ phía Dolmabahce và Besiktas vẳng lại tiếng còi tàu thủy, hai đứa cùng thử mường tượng về những con tàu. Sau mỗi lần gặp, chúng tôi làm tình với nhau cởi mở, chân thành hơn trước đó, và tôi thấy không chỉ có thế giới thực này, mà cả những phần ít hấp dẫn trên thân thể Fusun, các nốt tàn nhang, trứng cá, những sợi lông, những vùng tối và ít hấp dẫn trên người em cũng là cội nguồn hạnh phúc của tôi.

Ngoài niềm vui thể xác, ngoài những cuộc làm tình vừa ngây thơ vừa cuồng nhiệt không biết tới giới hạn ra, thì điều gì gắn bó tôi với em? Vì sao tôi có thể làm tình với sự say mê chân thành đến thế? Khoái lạc và nỗi khao khát sau khoái lạc đã sinh ra tình yêu, hay một thứ gì khác đã khơi nguồn và nuôi dưỡng tình cảm ấy giữa hai chúng tôi? Trong những ngày hạnh phúc tôi và Fusun bí mật gặp gỡ nhau, tôi không đặt cho mình những câu hỏi như vậy, tôi cứ thế thụ hưởng bao nhiêu ngọt ngào, như một đứa bé sung sướng đang lạc vào một hàng bánh kẹo.

14

Phố, cầu và quảng trường của Istanbul

Trong lúc trò chuyện có lần Fusun nói về một thầy giáo (mà em thích) ở trường trung học: “Thầy không giống những người đàn ông khác!”, và khi tôi hỏi em nói thế nghĩa là gì, thì em không trả lời. Hai hôm sau tôi lại hỏi nếu một ai đó “giống những người đàn ông khác” nghĩa là thế nào.

“Em biết anh hỏi nghiêm túc. Em cũng muốn trả lời nghiêm túc. Được không?”

“Dĩ nhiên... Em dậy làm gì thế?”

“Vì em không muốn khỏa thân khi nói với anh về chuyện này.”

“Anh có cần mặc quần áo không?” Vì không thấy em đáp, tôi cũng dậy mặc quần áo.

Những chiếc hộp đựng thuốc lá này, chiếc gạt tàn Kutahya mang từ một phòng phía trong sang phòng ngủ, chiếc chén uống trà (của Fusun), chiếc cốc và chiếc vỏ sò mà trong khi nói chuyện em thường nhấc lên đặt xuống, tôi trưng bày để gợi nhớ bầu không khí nặng nề, mệt mỏi và ngột ngạt của căn phòng lúc đó, những chiếc cặp tóc trẻ con của Fusun là để nhắc đối câu chuyện em kể đã xảy ra với một đứa trẻ...

Câu chuyện đầu tiên Fusun kể là về người chủ của quầy tạp hóa nhỏ bán thuốc lá, giấy bút và đồ chơi trên phố Kuyulu Bostan. Bác Sefil là bạn của bố em, thỉnh thoảng hai người vẫn chơi cờ tào cáo với nhau. Khi Fusun chừng tám đến mười hai tuổi, chủ yếu vào mùa hè, bố em thường sai xuống quầy hàng này mua nước giải khát, thuốc lá hay bia. Lần nào bác Sefil cũng bảo: “Ta không có tiền lẻ, cháu hãy đợi một lát, cháu uống nước đi!”, hoặc bác ta kiếm cớ giữ em ở lại quầy, và khi không có ai trong quầy hàng, bác ta liền kiếm cớ sờ nắn em (“Xem này, người cháu đầy mồ hồi.”)

Khi em cỡ từ mười đến mười hai tuổi, lão hàng xóm Đầu-đất-để-ria-mép hay sang nhà em tuần một hai lần cùng bà vợ béo. Bố em rất thích lão hàng xóm cao lớn này, hai người thường cùng nghe đài, nói chuyện, uống trà, ăn bánh ngọt. Trong khi đó lão thường đặt tay lên sườn, lên vai, lên hông hay lên đùi em sao cho không ai để ý đến, ngay cả Fusun cũng không biết chính xác điều gì đang diễn ra, như thể lão chỉ để quên bàn tay ở đó. Thỉnh thoảng bàn tay lão “vô tình” rơi vào lòng Fusun như một trái cây rụng xuống rổ, rồi bàn tay ấy run rẩy, nóng bỏng và nhớp nháp lần mò tìm đường như thể một con bọ cạp đang bò giữa hông và hai đùi, còn Fusun ngồi chết lặng, trong khi tay kia của lão vẫn cầm tách trà và lão vẫn trò chuyện với mọi người.

Khi cô bé Fusun mười tuổi xin ngồi vào lòng bố lúc ông chơi bài với bạn bè, nhưng bố không đồng ý (“Đừng, con gái, con không thấy bố đang bận sao?”), thì bạn ông là Sakil Bey kéo cô bé vào lòng (“Lại .đây cho bác lấy may!”), rồi bác ta bắt đầu rờ nắn em một cách không thể gọi là vô tư.

Đường phố, những cây cầu, đoạn đường dốc, các rạp phim, các xe buýt, các quảng Lường chật ních người và những ngõ hẻm của Istanbul đầy những bác Sefil, những lão hàng xóm để ria, những Sakil Bey, chúng xuất hiện như những bóng ma đen tối trong giấc mơ, dù không thực sự bị thù ghét (“Có lẽ vì chưa một ai trong số đó làm em bị sốc thực sự”). Fusun ngạc nhiên vì cha em không nhận ra có tới ít nhất một nửa số khách đến nhà chỉ sau một thời gian ngắn là biến thành bác Sefil, thành Sekil Bey hay thành Ông Đầu Đất, trên hành lang hay trong nhà bếp người nào cũng bắt đầu sờ mó em. Khi em khoảng mười ba tuổi, em nghĩ mình chỉ có thể là cô gái ngoan nếu không than phiền về những trò sờ soạng của đám người khốn nạn, hèn hạ và tồi tệ kia. Trong những năm đó một “cậu bé” học trò đã mê em (đó là tình yêu mà Fusun không phàn nàn), cậu ta đã viết lên mặt đường dưới cửa sổ nhà em: “Anh yêu em!”, thế là bố xách tai em lôi đến gần cửa sổ chỉ vào dòng chữ và cho em một cái tát.

Giống như các cô gái Istanbul xinh đẹp khác, Fusun cũng học được rằng cần tránh xa các công viên, những bãi trống và những phố nhỏ, nơi có vô số các ông bác Dơ Dáy ham hố khoe cái của nợ kia. Tuy vậy cũng có vài ngoại lệ không tránh khỏi. Lý do những trò thô bỉ này không làm em chán đời là bởi những người đàn ông ấy chỉ lặp đi lặp lại điệp khúc bí ẩn của cùng một thứ âm nhạc tăm tối, những kẻ bất lương đồng thời cũng hăm hở bộc lộ sự tổn thương của họ. Họ vây quanh em trên các đường phố, ở cổng trường, ở lối ra vào rạp phim hay trên xe buýt, có người bám theo em hàng tháng trời, nhưng em làm như không nhận ra họ và cũng không thấy thương hại họ (điều này là do tôi hỏi em). Những kẻ bám gót em không phải đều si mê, kiên nhẫn và lịch sự: sau khi giữ cự ly nhất định, họ bắt đầu tán tỉnh (“Cô em xinh quá, có đi chơi với anh không?”; “Tôi muốn hỏi cô điều này”; “Xin lỗi, cô điếc à?”), rồi họ cáu, chửi bới và ném về phía em những lời tục tĩu. Có khi hai người đi theo em, có người muốn chỉ cho bạn mình cô gái anh ta đã theo đuổi mấy ngày liền để xin ý kiến bạn, có những kẻ vừa đi theo em vừa cười hô hố với nhau, có người định đưa thư và tặng quà, lại có kẻ còn khóc lóc. Từ khi có một gã đẩy em vào góc tường và dùng sức định hôn em, em không thách thức họ như cách đôi khi em thường làm nữa. Đến khi mười bốn tuổi em đã hiểu ý đồ và biết các thủ thuật của đám đàn ông. Từ đó họ không nắn bóp, sờ mó được em nữa, và có lẽ em cũng không dễ dàng mắc bẫy họ, dù trên đường phố đầy rẫy những kẻ nghĩ ra các mẹo mới để nắn bóp, để ôm lấy em từ phía sau hay những trò ma cô khác. Em không bất ngờ khi có kẻ với theo em từ trong xe ô tô, định hôn em trong thang máy hay thử vuốt ve ngón tay em khi trả lại tiền.

Tất cả mọi người đàn ông có quan hệ bí mật với một phụ nữ xinh đẹp buộc phải nghe chuyện về những gã theo đuổi người yêu mình lúc thì ghen tị, khi lại mỉm cười, nhiều khi với vẻ coi thường. Ở lớp luyện thi đại học có một cậu cùng trạc tuổi em, điển trai, lịch sự và rất dễ thương. Cậu thường xuyên mời Fusun đi xem phim hay ngồi uống trà trong vườn. Đầu tiên, khi nhìn thấy Fusun cậu ta hồi hộp đến không nói nên lời. Một lần thấy Fusun không có bút viết, cậu đưa cho em một chiếc bút bi, và rất sung sướng khi thấy Fusun dùng cây bút ấy để ghi chép trong giờ học.

Ở lớp luyện thi có một tay phụ trách, trạc ba mươi, đầu lúc nào cũng bôi sáp chải tóc bóng mượt, lầm lì và cáu kỉnh. Anh ta tìm mọi cớ để gọi Fusun vào văn phòng, như “Giấy tờ cá nhân của em không đủ!”, hay “Bài của em thiếu mất một tờ!”, rồi anh ta nói về ý nghĩa cuộc đời, về vẻ đẹp của Istanbul, về những bài thơ mới của anh ta và những thứ khác đại loại như vậy, nhưng khi thấy Fusun không có chút phản ứng tích cực nào, cuối cùng anh ta quay lưng lại nhìn ra cửa sổ, nghẹn ngào như chì chiết, anh ta bảo: “Em có thể ra.”

Em không muốn kể về đám đông những khách hàng đến Champs-Élysées mua quần áo, các phụ kiện và đồ lưu niệm của Senay Hanim, ngay lập tức mê em - trong đó có cả một người đàn bà! Dĩ nhiên tôi cố gặng hỏi, mong thỏa chí tò mò, nhưng em cũng chỉ nói đôi lời về một trường hợp “hài hước nhất”: một người đàn ông để ria mép rậm, trạc tuổi năm mươi, thấp béo như thùng đựng rượu vang, nhưng giàu có và kiểu cách. Mở miệng nói chuyện với Senay Hanim là ông pha trộn những câu tiếng Pháp dài dòng, mùi nước hoa thì, cả sau khi ông đã đi ra vẫn vương vất cửa hiệu, đến nỗi con Chanh, con chim hoàng yến của Fusun, cũng khó chịu!

Trong số những chú rể tương lai mà mẹ em “vô tình” bố trí cho gặp em có một anh chàng khác người mà em cũng thích, dù ánh ta quan tâm tới em hơn là tới hôn nhân, em đã đi chơi vài lần, thích anh ta, và hôn anh ta. Năm ngoái, trong cuộc thi âm nhạc giữa các trường ở Cung Thể thao, em đã quen một anh chàng ở trường Robert College, yêu em đến si mê. Ngày nào cậu ta cũng đợi em ở cổng trường, hai đứa về cùng nhau và đã hôn nhau hai, ba lần. Đúng, em cũng đã đi với gã Hilmi Con hoang một thời gian, nhưng đến một chiếc hôn em cũng không cho gã, vì mục đích duy nhất của gã là dụ các cô gái lên giường. Còn em có cảm tình với người dẫn chương trình thi hoa hậu, ca sĩ Hakan Serinkan, không phải vì anh ta nổi tiếng, mà vì ở hậu trường ai cũng chòng ghẹo và đối xử bất công với em rõ rệt, anh ta thân thiện và nhẹ nhàng với em, thậm chí lúc đến những câu hỏi thông minh và logic mà các cô gái khác rất run anh ta đã ngầm mách cho em, nhưng sau này em không trả lời - đúng là cả mẹ em cũng không muốn - các cú điện thoại theo đuổi dai dẳng của chàng ca sĩ hết thời này nữa. Em đoán đúng rằng tôi đã nổi con ghen - mặc dù em nghĩ chỉ vì sự nổi tiếng của chàng ca sĩ - nên nhẹ nhàng và vui vẻ nói (song với vẻ hài lòng rõ rệt) rằng từ khi mười sáu tới nay em chưa hề yêu ai, rồi sau đó em tuyên bố một câu khiến tôi vẫn còn sốc đến tận bây giờ. Mặc dù trong các tấm bưu ảnh, trên vô tuyến và trong các ca khúc người ta thường xuyến nói về tình yêu, nhưng em nghĩ không nên nói quá dễ dãi về tình cảm này, và theo em nhiều người không yêu nhưng vẫn phóng đại những cảm xúc của họ, vì muốn tỏ ra hay hớm. Đối với em tình yêu là thứ mà vì nó con người ta sẵn sàng hiến dâng trọn vẹn bản thân, dẫu có thể mất tất cả, đúng thế. Nhưng điều đó chỉ xảy ra một lần trong đời.

“Em đã cảm thấy thế bao giờ chưa?” tôi hỏi khi nằm xuống bên em.

“Em nghĩ là chưa,” em đáp, rồi tỏ vẻ đang suy nghĩ, với sự cẩn trọng của người muốn khách quan bằng mọi giá, em bắt đầu kể về một người đàn ông, người mà - em cảm thấy - em có thể yêu, vì người ấy đến với em bằng một tình yêu có thể nói gần như bệnh hoạn. Người đàn ông hấp dẫn, là doanh nhân giàu có và “dĩ nhiên là có vợ” này chiều chiều chờ Fusun ra khỏi cửa hiệu trong chiếc xe Mustang ở góc phố Akkavak. Họ đi đến bãi đỗ xe của Tháp đồng hồ bên cạnh lâu đài Dolmabahce, nơi có thể ngồi trong xe uống trà và nhìn eo biển Bosphorus hay hôn nhau rất lâu trong bóng tối, đôi khi trong mưa, ở bãi trống trước Cung Thể thao và Triển lãm, và những lúc như thế người đàn ông ba mươi lăm quên là mình đã có vợ, thường hứa sẽ lấy em. Lẽ ra theo ý muốn của Fusun, tôi đã có thể mỉm cười vì tình trạng của người đàn ông kia, có lẽ đã kìm nén được con ghen, kể cả khi em tiết lộ với tôi mác ô tô, nghề nghiệp và đôi mắt xanh to dễ thương của hắn; nhưng khi Fusun buột miệng nói ra tên hắn thì đầu óc tôi tối sầm lại vì ghen tức lồng lộn: cả cha tôi, anh trai tôi và tôi đều thường gặp tay chủ nhà máy dệt tên là Turgay này để bàn chuyện làm ăn, thậm chí cả việc gia đình. Tôi đã nhiều lần nhìn thấy người đàn ông điển trai, cao to khỏe mạnh này dạo chơi cùng vợ con trong khu Nisantasi, có thể thấy họ là một gia đình hạnh phúc. Phải chăng tôi cảm thấy ghen tức vì tôi đã kính trọng Turgay như một mẫu mực của tình yêu gia đình, của công việc và danh dự? Fusun kể anh ta đã đến cửa hiệu Champs-Elysées hàng tháng trời để tán tỉnh em, và mua những món hàng lớn để làm vừa ý chị Senay Hanim.

Senay Hanim đã thuyết phục Fusun (“Đừng làm mất lòng khách sộp của chị!”) chấp nhận những món quà của anh ta, rồi sau khi biết chắc những tình cảm của anh ta, em đã bắt đầu hò hẹn với anh ta “vì tò mò”, thậm chí cảm thấy ở anh ta “một sức cuốn hút kỳ lạ”. Vào một ngày mùa đông tuyết rơi Senay Hanim nài nỉ Fusun đi cùng anh ta đến “giúp” một người bạn chị ta mới mở cửa hiệu ở Bebek, trên đường về họ ăn tối ở Ortakoy, và sau khi uống hơi nhiều raki, “ông chủ nhà máy lãng tử” dứt khoát muốn mời em lên căn hộ nhỏ của anh ta trong một con phố nhỏ ở khu Sisli để “uống một tách cà phê”, nhưng Fusun không muốn, thế là con người “lịch lãm và tinh tế” ấy mất hết bình tĩnh, anh ta bảo “tôi sẽ mua cho em mọi thứ!”, cuối cùng anh ta đánh chiếc Mustang ra khu bãi hoang ngoài ngoại ô và định hôn em như mọi lần, và khi Fusun cưỡng lại, anh ta đã dùng sức định “chiếm đoạt” em.

“Suốt lúc ấy anh ta cứ bảo sẽ cho em tiền bằng mọi giá,” Fusun nói. “Hôm sau, đóng cửa hàng xong em không gặp anh ta nữa. Hôm sau nữa anh ta đến cửa hàng, hoặc đã quên những gì đã xảy ra hoặc anh ta chỉ không nhớ. Anh ta nài nỉ rất lâu, rồi để nhắc em nhớ đến những ngày tốt đẹp trước đó, anh ta đã để lại cho em một chiếc ô tô mẫu Mustang nho nhỏ. Nhưng không bao giờ em ngồi vào xe Mustang của anh ta nữa. Nghĩ lại, lẽ ra em không được mủi lòng, phải bảo anh ấy đừng bao giờ tới nữa. Nhưng anh ấy quá yêu em và giống như một đứa trẻ anh ấy có thể quên mọi chuyện. Có thể em thương anh ấy. Em không biết. Ngày nào anh ấy cũng đến cửa hiệu, mua rất nhiều đồ, chị Senay Hanim rất hài lòng, và mỗi khi nhìn thấy em có một mình là đôi mắt xanh cửa anh mờ lệ, anh ấy xin: “Chúng mình hãy cứ như trước đây nhé, chiều chiều hãy lên xe đi chơi đâu đó với anh. Anh sẽ không đòi hỏi gì hơn!” Từ khi gặp anh, nếu thấy anh ấy đến là em chui vào buồng trong. Bây giờ anh ấy đã ít đến hơn.

“Sao những lần hôn nhau trong xe, em không đi xa hơn?”

“Khi đó em chưa đầy mười tám,” Fusun đáp và nhíu mày. “Ngày 12 tháng Tư em vừa tròn mười tám, hai tuần trước khi gặp anh trong cửa hiệu.”

Nếu dấu hiệu chắc chắn nhất của tình yêu là ta thường xuyên nghĩ về người ta quý mến, thì tôi đang đi trên con đường dẫn tới tình yêu với Fusun, nhưng con người khôn ngoan và tỉnh táo trong tôi cảnh báo rằng tôi nghĩ đến em chỉ vì những người đàn ông khác kia. Còn nếu sự ghen tuông cũng là dấu hiệu quan trọng của tình yêu, thì lý trí tôi ngay lập tức kết luận rằng đây chỉ là sự ghen tuông thoáng qua. Quả thật có chỉ vài ngày sau nữa là rồi tôi sẽ bình tĩnh nghĩ đến danh mục “những người đàn ông khác”, thậm chí tôi còn hơi coi thường họ vì với Fusun họ không đi xa hơn được những chiếc hôn. Sau tất cả những ý nghĩ này tôi ngạc nhiên nhận thấy trong cuộc làm tình hôm ấy, thay vì những khoái lạc thể xác đạt tới bằng sự tinh nghịch, hiếu kỳ mọi khi, tôi đã cố gắng “chiếm hữu em”, thể hiện dục vọng của tôi bằng những động tác mạnh mẽ và quyết đoán.

15

Vài sự thật nhân chủng học khó chấp nhận

Vì đã dùng cụm từ “chiếm hữu em”, tôi muốn quay lại với đề tài giải thích câu chuyện của tôi theo một quan điểm nhất định mà đa số bạn đọc và khách thăm bảo tàng đã biết rõ. Tôi nghĩ rằng các thế hệ sau, chẳng hạn đối với những khách đến tham quan bảo tàng vào năm 2100 sẽ khó hiểu, vì thế ở đây, không ngại nhắc lại, tôi phải chia sẻ với quý vị vài điều cần biết có thể gọi là thuộc về nhân chủng học.

1975 năm sau khi Chúa Jesus Christ ra đời, ở vùng Anatolia, vùng Balkan, ở Trung Đông, ở phía Nam và Tây Địa Trung Hải, cũng như ở Istanbul, trinh tiết của các cô gái trẻ vẫn được coi là của báu cần được gìn giữ đến lúc hôn nhân, nhưng do quá trình Tây phương hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa các cô gái ngày càng lấy chồng muộn hơn, và do đó trong một số khu của Istanbul, của báu này bắt đầu mất dần giá trị. Theo ý kiến lạc quan của những người cổ vũ Tây phương hóa, do hậu quả của nền văn minh và của quá trình hiện đại hóa được đánh giá ngang hàng với nó thì quan điểm đạo đức này, thậm chí cả đề tài này không bao lâu nữa có thể cũng sẽ rơi vào quên lãng. Tuy nhiên vào những năm đó ngay trong các khu “châu Âu” nhất của Istanbul, nếu trước hôn nhân một cô gái “đi đến tận cùng” với một người đàn ông, thì việc đó có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng:

a) Trường hợp đơn giản nhất dĩ nhiên là khi đôi trẻ - cũng như trong câu chuyện của tôi - quyết định lấy nhau. Cũng như tôi và Sibel, tầng lớp thị dân khá giả đây đó đã nhìn nhận quan hệ tình dục trước hôn nhân của các đôi trẻ đã đính hôn hay đã “ở ngưỡng cửa hôn nhân” một cách độ lượng. Các cô gái trẻ, có học, thuộc tầng lớp trên, quan hệ tình dục trước hôn nhân không chỉ vì tin tưởng ở chồng chưa cưới đến mức ấy, mà họ giải thích điều đó bằng sự hiện đại và tự do vượt lên truyền thống của họ.

b) Trong trường hợp sự chung đụng diễn ra thiếu lòng tin cậy, và mối quan hệ không được xã hội tán đồng, nếu vì sự mãnh liệt của ái tình, vì rượu, vì ngốc nghếch, vì quá bạo dạn hay vì những lý do tương tự như thế mà cô gái “không biết giữ mình” và đánh mất trinh tiết, thì theo cách hiểu truyền thống về khái niệm danh dự, người đàn ông tử tế phải lấy cô gái để giữ thanh danh cho cô. Anh trai Mehmet, người bạn thời niên thiếu của tôi, sau bước lỡ đã lấy Sevda, và từ đó đến nay họ sống hạnh phúc với nhau.

c) Nếu người đàn ông chạy làng, không cưới cô gái, đặc biệt khi cô chưa đầy mười tám tuổi, thì người cha giận dữ của cô có thế kiện ra tòa để luật pháp buộc kẻ trăng hoa kia phải cưới cô. Thỉnh thoảng báo chí cũng đăng về những vụ kiện tụng này, và trong trường hợp đó trên ảnh cô gái “bị xâm phạm” - để không ai nhận ra cô gái hổ thẹn kia - các báo thường để một vệt đen che kín mắt Báo chí cũng làm như vậy cả đối với các cô gái làm tiền bị tóm trong các cuộc lùng sục bất chợt của cảnh sát, với những người đàn bà ngoại tình và những phụ nữ bị hãm hiếp, vì vậy hồi đó bạn đọc báo ở Thổ Nhĩ Kỳ cảm thấy như mình đang ở giữa lễ hội hóa trang, nơi xung quanh toàn đàn bà che mắt bằng dải báng đen. Ngoài các nữ ca sĩ và diễn viên được coi là “nhẹ dạ”, cũng như những cô gái dự các kỳ thi hoa hậu, trên các báo hầu như không thể nhìn thấy ảnh phụ nữ Thổ không bị che kín mắt; trong khi trên các quảng cáo người ta lại ưa đưa ảnh những phụ nữ nước ngoài, chủ yếu không theo đạo Hồi.

d) Khó có thể tưởng tượng nổi một cô gái nhà lành lại trao trinh tiết của mình cho một ai đó mà không được hứa hẹn sẽ lấy làm vợ, vì vậy quan niệm phổ biến coi người nào làm việc đó ắt có đầu óc không bình thường. Trong những bộ phim Thổ Nhĩ Kỳ được ưa chuộng thời đó, với chủ ý nhắc nhở, người ta thường đưa ra những câu chuyện giật gân về các cô gái ngây thơ bị bỏ thuốc ngủ vào cốc nước chanh trong một vũ hội, sau đó bị làm “nhơ bẩn”, nghĩa là đánh mất “cái quý giá nhất” của mình. Trong các phim kiểu đó các cô gái tốt bao giờ cũng chết, những cô xấu thì trở thành gái bán dâm.

e) Dĩ nhiên có thể hiểu được dục vọng làm con người trở nên mê muội. Thành thử người ta cũng e sợ những cô gái có thể ngây thơ và đam mê đến nỗi quên cả truyền thống, quên cả mối đe dọa bị trừng phạt bằng cái chết. Một mặt người ta nhìn cô như kẻ kỳ dị bất bình thường, mặt khác người ta ngờ rằng chỉ vì khoái cảm nhục dục sau này cô có thể phản bội chồng. Một anh bạn đồng ngũ của tôi có cách suy nghĩ rất bảo thủ ngượng ngùng kể với tôi rằng, anh ta không lấy người yêu làm vợ chỉ vì họ đã “làm tình trước khi cưới” (dù chỉ với nhau!).

f) Bất chấp những điều luật hà khắc, cũng như việc trừng phạt các cô gái trẻ vi phạm luật lệ từ hình thức xua đuổi ra khỏi xã hội đến tử hình, bọn trai trẻ trong thành phố vẫn tin rằng có vô số gái trẻ sẵn sàng ngủ với đàn ông chỉ để giải trí, niềm tin được các nhà xã hội học gọi là “huyền thoại phố phường” này trước hết lan truyền trong đám thị dân nghèo xuất thân từ nông thôn. Họ tin vào điều đó chẳng khác nào trẻ con châu Âu tin vào ông già Noel, thậm chí đám trẻ Tây hóa sống trong các khu Taksim, Beyoglu, Sisli, Nisantasi hay Bebek nữa, nhất là trong giai đoạn thiếu thốn tình dục khổ sở nhất, cũng đều chịu ảnh hưởng của huyền thoại này. Tại nơi xảy ra câu chuyện của chúng tôi, ở Nisantasi người ta cũng tin vào sự tồn tại của những phụ nữ để đầu trần, mặc váy ngắn, làm tình chỉ vì khoái lạc (“giống như phụ nữ châu Âu”). Hilmi Con hoang và bạn bè tôi (con trai các nhà doanh nghiệp) tưởng tượng các cô gái này là những người có thể làm bất cứ điều gì để tiếp cận đám con cái nhà giàu, để có thể ngồi vào những chiếc xe Mercedes. Các chiều thứ Bảy, sau vài vại bia, khi đầu óc đã lơ mơ, đám này liền lên xe lượn khắp các phố xá Istanbul, hy vọng tìm được một cô gái như thế. Cách đây mười năm, khi hai mươi tuổi, trên chiếc Mercedes của bố Hilmi Con hoang tôi cũng đi tìm gái hàng giờ như thế, nhưng chúng tôi chẳng kiếm ra một phụ nữ váy dài váy ngắn nào, cuối cùng trong một khách sạn đắt tiền ở khu Bebek, sau khi trả cho bọn dắt gái một món kha khá, chúng tôi dắt lên phòng hai cô gái vui vẻ chuyên biểu diễn múa bụng cho khách du lịch và các cậu ấm. Tôi chẳng ngại nếu bạn đọc của các thế kỷ hạnh phúc mai sau phản đối việc làm của tôi, nhưng tôi muốn bảo vệ anh bạn Hilmi: dù là một gã lỗ mãng nhưng cậu ta không coi tất cả những cô gái mặc váy ngắn, nhuộm tóc vàng là loại gái “huyền thoại” kia, trái lại còn đứng ra bảo vệ những cô gái bị chòng ghẹo chỉ vì mặc váy ngắn hay nhuộm tóc vàng; có khi cậu còn ẩu đả với đám người nghèo thất nghiệp, rách rưới, những gã để ria mép đi lang thang để dạy cho chúng “phải đối xử với phụ nữ ra sao, và hành xử văn minh là thế nào”.

Bạn đọc tinh ý chắc hẳn đã nhận ra tôi nêu những điều cần biết về nhân chủng học để hạ nhiệt bản thân tránh ghen tuông nảy sinh bởi những câu chuyện tình ái của Fusun. Tôi ghen tức nhất với Turgay Bey, tôi nghĩ, vì anh ta là một doanh nhân có tiếng tăm, cũng ở khu Nisantasi như tôi. Tôi cho rằng sự ghen tuông này là lẽ tự nhiên, và tôi nghĩ nó sẽ mau chóng qua đi.

16

Ghen tuông

Vào buổi tối hôm Fusun kể chi tiết về nỗi đam mê của Turgay Bey, trong một biệt thự cũ bên bờ Bosphorus, nơi cha mẹ Sibel thường dùng làm nhà nghỉ mùa hè ở Anadoluhisari, sau bữa ăn tối tôi ngồi ngồi xuống bên Sibel.

“Tối nay anh uống quá nhiều đấy, anh yêu ạ. Hay có điều gì anh không vừa ý trong khâu chuẩn bị?” Sibel hỏi.

“Thực sự, anh rất mừng là chúng ta tổ chức lễ đính hôn ở Hilton. Mẹ anh muốn mời nhiều khách. Chắc mẹ rất hài lòng...”

“Vậy anh lo lắng vì chuyện gì?”

“Không có chuyện gì... Em cho anh xem danh sách mời...”

“Mẹ anh đã đưa cho mẹ em rồi,” Sibel nói.

Tôi đứng dậy, đi vài bước, ngôi nhà gỗ rung lên, mỗi tấm gỗ đều kêu cót ca cót két, rồi tôi đến bên bà mẹ vợ tương lai.

“Mẹ ơi, con muốn xem qua cái danh sách khách mời, có phiền không ạ?

“Dĩ nhiên không phiền, con ạ.”

Dù đã nhìn một thành hai vì uống nhiều rượu raki, nhưng tôi nhìn thấy ngay tên của Turgay Bey. Tôi liền dùng bút bi gạch đi, rồi với sự hứng khởi ngọt ngào bất chợt, tôi ghi tên Fusun và cha mẹ em cùng với địa chỉ họ ở phố Kuyulu Bostan.

“Mẹ con không biết chuyện này, nhưng người mà con vừa gạch tên đi dù là bạn của gia đình, đáng tiếc là trong một vụ buôn bán hàng dệt may cách đây không lâu đã chơi xấu và cố ý gây thiệt hại lớn cho gia đình con,” tôi nói nhỏ khi đưa lại tờ danh sách.

“Tình bạn đã hết giá trị, cả tình người với nhau nữa trong cái thời buổi bây giờ,” mẹ vợ tương lai của tôi nói và nheo nheo mắt. “Mẹ hy vọng những người con vừa ghi tên thêm sẽ không hành xử như thế, họ có mấy người?”

“Một thầy giáo dạy sử, họ hàng bên ngoại, bà vợ là thợ may và cô con gái mười tám, xinh đẹp của họ.”

“Được rồi, vì trong số khách mời có nhiều thanh niên trai tráng, mẹ đang lo không đủ con gái để khiêu vũ với họ.”

Trên đường trở về, trong chiếc xe Chevrolet đời 1956 của cha tôi do bác Cetin Efendi lái, tôi gà gật, thỉnh thoảng mở mắt ngắm cảnh lộn xộn trên những con phố chính bao giờ cũng tối, vẻ đẹp của những bức tường cũ mốc rêu phong lở lói đầy những khẩu hiệu chính trị, ánh đèn pha từ những tàu phà quét lên bến cảng, vào phố xá, lên cành cao những cây đoạn trăm tuổi đang lùi xa dần trong kính chiếu hậu ô tô, rồi nghe tiếng ngáy êm êm của cha tối, nhịp xe rung trên con đường lát đá đã ru ông vào giấc ngủ.

Mẹ tôi hài lòng rạng rỡ cả mặt mày vì những yêu cầu của bà đã được thực hiện. Cũng như mọi khi, mỗi lần đi ăn cơm khách về, bà tóm tắt ngay ý kiến về chuyến đi và về những người có mặt.

“Đúng, họ là những người tốt và đứng đắn; không thể chê trách điều gì vì sự thân thiện và lịch sự của họ. Nhưng cái biệt thự đáng thương ấy mới cũ kỹ làm sao chứ! Thật đáng tiếc. Mẹ không tin là họ lại không đủ khả năng sửa chữa. Đừng hiểu nhầm mẹ nhé, con trai! Mẹ nghĩ con khó tìm được cô gái nào dễ thương, tinh tế và thông minh hơn Sibel ở Istanbul này.”

Tôi chia tay cha mẹ khi về đến trước nhà, vì còn muốn đi dạo một lát. Tôi định đến quầy của Alaaddin, nơi lúc bé tôi hay cùng với mẹ và anh trai mua những thứ hàng nội địa rẻ tiền như đồ chơi, sô cô la, bóng, súng nhựa, bi ve, cỗ bài, kẹo cao su trong gói có ảnh, truyện tranh và nhiều thứ khác nữa. Quầy hàng vẫn mở cửa. Khi đó Alaaddin đang tháo dỡ những tờ báo treo quanh cây hạt dẻ trước quầy và bấy giờ đang bắt đầu tắt những ngọn điện. Anh ta mời tôi vào quầy, nhiệt tình đến không ngờ, và trong khi sắp xếp số báo phải trả lại vào năm giờ sáng hôm sau để đổi lấy báo mới, anh ta cho phép tôi chọn con búp bê rẻ tiền này. Tôi tính phải mười lăm tiếng nữa trôi đi cho đến lúc tôi có thể trao nó cho Fusun, vòng tay ôm em vào lòng và quên đi những ý nghĩ ghen tuông. Lần đầu tiên tôi thấy tiếc vì không thể gọi điện cho em.

Một cảm giác cháy bỏng, trong lòng tôi, như sự ân hận. Tôi biết làm gì? Đôi chân không đưa tôi về nhà mà theo hướng ngược lại. Tôi rẽ vào phố Kuyulu Bostan, đi qua hước quán cà phê mà một thời đám bạn tuổi dậy thì của tôi thường nghe đài và đánh bài ở đấy, rồi đi qua khu sân trường chúng tôi hay đá bóng. Dù đã ngà ngà say, nhưng con người duy lý trong tôi chưa im hẳn. Nó mách bảo tôi rằng bố Fusun sẽ ra mở cửa và hậu quả sẽ là một vụ tai tiếng ầm ĩ. Tôi chỉ đi đến đủ gần để nhìn thấy nhà em và những cửa sổ sáng đèn. Tim tôi đập dồn khi nhìn lên những ô cửa sổ trên tầng hai, phía cây dẻ.

Nhiều năm sau, tôi đặt một nghệ sĩ vẽ bức tranh này cho bảo tàng. Tôi đã ghi rỗ các chi tiết cần thiết cho họa sĩ, những ô cửa sáng đèn màu cam chiếu sáng nội thất căn hộ nhà Fusun, những cành cây dẻ lung linh dưới ánh trăng, độ sâu của bầu trời xanh thẫm xa bên kia đường viền những ống khói và nóc nhà của khu Nisantasi, nhưng tôi vẫn không rõ liệu bức tranh có diễn tả cho khách thăm bảo tàng hiểu nỗi ghen tuông đang lồng lộn trong tôi, khi tôi nhìn quang cảnh ấy.

Dù đang say, tôi vẫn biết tôi đến đây trong đêm sáng trăng này không phải để được nhìn thấy và được hôn Fusun, mà chỉ muốn biết xem liệu có ai ở bên em trong đêm nay. Vì nếu một lần em đã cùng tôi “đi đến tận cùng”, thì có thể em tò mò muốn biết làm tình với một ai đó trong số những kẻ hâm mộ em mà em đã kể ra ngày hôm ấy sẽ như thế nào. Mỗi lúc tôi càng cảm thấy nỗi ghen tuông hành hạ mạnh hơn vì Fusun mê những khoái cảm của tình yêu bằng sự nồng nhiệt chân thành giống như một đứa trẻ ham mê một đồ chơi mới lạ. Em biết dâng hiến hết mình cho những khoái cảm trong lúc làm tình, điều tôi ít thấy ở những người phụ nữ khác. Tôi không nhớ đã đứng đó nhìn mấy ô cửa sổ đến khi nào. Trong tay vẫn cầm con búp bê định làm quà tặng, tôi về nhà rất muộn rồi đi nằm.

Sáng hôm sau, trên đường đi làm, tôi nghĩ lại những điều mình đã làm tối hôm trước, xem xét lại nỗi ghen tuông còn đọng lại trong tim. Thật kinh khủng nếu tôi bị cuốn hút vào một tình yêu sâu nặng với em. Từ mặt tường hồi một tòa nhà, cô người mẫu Inge quảng cáo cho Meltem nhìn tôi vẻ tinh nghịch và nhắc tôi hãy cẩn thận. Tôi đã nghĩ đến việc sẽ kể bí mật riêng cho đám bạn bè, cho Zaim, Mehmet hay Hilmi bằng giọng giễu cợt và như thế tôi sẽ cản trở được sự phát triển tình cảm của mình. Nhưng tôi cảm thấy những người bạn gần gũi nhất của tôi đều thích Fusun - thực chất là đều thấy em hấp dẫn đến độ không khỏi ghen tị, vì thế họ sẽ cho tôi là kẻ may mắn, họ sẽ nghe mà không thông cảm, hoặc cảm thấy hết sức thương hại tôi. Hơn nữa tôi cũng cảm thấy rằng mình không thể che giấu được những cảm xúc mãnh liệt của mình, nếu nói đến chuyện này. Từ cách nói giễu cợt, chắc chắn sau một lúc tôi sẽ chuyển sang cách nói hết sức chân thành về Fusun, và họ sẽ nhận ra đúng là tôi đã mê em. Và thế là trong khi đứng cạnh cửa sổ văn phòng nhìn những chuyến xe buýt bò chậm chạp giữa Maska và Levent mà hồi nhỏ tôi hay cùng mẹ và anh trai đi từ Tunel về, tôi kết luận hiện tại tôi không thể làm gì nhiều để tình cảm Fusun đã đánh thức trong tôi đừng ảnh hưởng xấu đến cuộc hôn nhân hạnh phúc sắp tới của tôi, thế nên, tốt nhất cứ để mọi việc diễn ra theo cách của nó, cứ yên tâm tận hưởng những khoái lạc và hương vị của hạnh phúc mà cuộc sống đã hào phóng mang lại.

17

Giờ đây cuộc đời em đã thuộc về anh

Nhưng khi Fusun đến ngôi nhà Merhamet chậm mười phút so với giờ hẹn, tôi liền quên những kết luận trước đó. Tôi liên tục liếc nhìn chiếc đồng hồ do Sibel tặng, rồi nhìn chiếc đồng hồ báo thức kiểu Nacar mà Fusun rất thích lắc lắc kỳ đến khi nó rung chuông, chốc chốc lại liếc qua rèm cửa sổ xuống đường Tesvikiye, rồi đi đi lại lại trong phòng làm cái sàn gỗ kêu cọt kẹt, những ý nghĩ không tài nào rời khỏi Turgay Bey. Lát sau tôi lao ra khỏi nhà.

Nhìn cả hai phía đường Tesvikiye để thấy Fusun, nếu em đến. Rồi tôi đến cửa hiệu Champs-Elysées, nhưng em không có trong quầy hàng.

“Kemal Bey, tôi có thể giúp anh được điều gì?” Senay Hanim chào.

“Chúng tôi vẫn quyết định mua chiếc túi Jenny Colon cho Sibel Hanim,” tôi nói.

“Vậy là hai người thay đổi ý kiến ư?” Senay Hanim hỏi. Trên khóe môi chị ta thoáng một nụ cười giễu cợt, nhưng chỉ trong một tích tắc. Vì cũng như tôi hơi lúng túng vì Fusun, chị ta cũng hổ thẹn vì bán đồ giả. Cả hai chúng tôi đều im lặng. Chị ta chậm rãi tháo chiếc túi khỏi cánh tay manơcanh, chậm chạp đến khó chịu, rồi phủi bụi với sự khoái trá của người buôn bán lọc lõi ra chiều ta đây không bán thứ gì bẩn thỉu. Tôi thử chơi đùa với con chim hoàng yến, nhưng hôm nay nó cũng chẳng vui vẻ gì.

“Bây giờ khi anh đã tín nhiệm chúng tôi, hy vọng từ nay về sau anh sẽ đến cửa hiệu chúng tôi thường xuyên hơn,” Senay Hanim nói nước đôi với vẻ khoái trá hiện rõ trên nét mặt, khi tôi trả tiền và nhận chiếc túi.

“Dĩ nhiên rồi...”

Nếu tôi không mua đủ nhiều hàng ở đây, liệu chị ta có gieo rắc nỗi ngờ vực cho Sibel, người thỉnh thoảng vẫn đến đây? Tôi khó chịu vì phải để tâm đến những nỗi lo vụn vặt như thế hơn là vì mình đang từ từ rơi vào bẫy của người đàn bà này. Tôi tưởng tượng rằng lúc tôi đến đây thì Fusun lại đến căn hộ ở Merhamet, và vì không gặp tôi em đã bỏ về. Dưới nắng mùa xuân rực rỡ, trên hè phố tấp nập các bà phụ nữ nội trợ đi mua bán, những thiếu nữ đi kiểu giày gót “cà khổ” còn vụng về và đám học trò vui vẻ tràn ra phố trong những ngày cuối cùng của năm học. Tôi vừa dõi tìm Fusun, vừa liếc mắt nhìn những cô gái Di gan bán hoa, nhìn một người đàn ông bán lậu thuốc lá Mỹ (nghe nói hắn là cảnh sát chìm mặc thường phục), nhìn đám đông quen thuộc của khu Nisantasi.

Một chiếc xe chở két nước có dòng chữ “Cuộc sống - nước sạch” đi ngang qua tôi, và Fusun hiện ra ở phía sau.

“Em vừa ở đâu thế?” tôi hỏi em, và gần như cùng lúc em cũng hỏi tôi thế, cả hai chúng tôi mỉm cười sung sướng.

“Mụ phù thủy ấy trưa nay ở lại cửa hiệu và sai em đến cửa hàng một người bạn gái chị ta. Thế là em đến muộn và anh không có ở đấy.”

“Anh lo quá nên đã đến cửa hiệu. Anh mua chiếc túi làm kỷ niệm.”

Em đeo đôi hoa tai mà sau này tôi trưng bày một chiếc bên lối vào của bảo tàng. Từ phố Valikonagi chúng tôi rẽ vào phố Emlak vắng vẻ hơn. Vừa qua khỏi ngôi nhà trong đó có phòng khám của một bác sĩ nha khoa mà hồi tôi còn nhỏ mẹ hay đưa đến đây, và của bác sĩ nhi khoa mà đến nay tôi vẫn nhớ cái thìa cứng ông gí vào miệng tôi, thì chúng tôi nhận ra đám đông tụ tập dưới chân dốc. Nhiều người chạy về phía đó, một số đi về phía chúng tôi, gương mặt hớt hải bởi những gì họ vừa nhìn thấy. Vì tai nạn, người ta đã chặn đường. Chiếc xe téc chở nước tôi thấy lúc nãy khi đi xuống đã mất phanh. Nó lao sang trái đường và đâm vào một chiếc taxi tuyến. Người tài xế taxi ngồi trên vỉa hè, tay run run mỗi khi đưa điếu thuốc lên môi chực hút. Chiếc taxi đầu dài hiệu Plymouth sản xuất từ những năm 40 chạy trên tuyến Tesvikiye-Taksim. Phía đầu xe gần như nát bét, chỉ còn chiếc đồng hồ taxi là nguyên vẹn. Nhìn qua đám người tò mò đến mỗi lúc một đông, tôi thấy một phụ nữ máu me đầy người bị kẹt giữa mảnh kính và sắt thép. Tôi nhận ra đó là người phụ nữ tóc đen mà tôi vừa nhìn thấy đi ra khỏi cửa hiệu Champs-Elysées. Mặt đất đầy mảnh kính vỡ.

“Ta đi thôi em!” Tôi nắm tay em, nhưng Fusun cứ đứng nhìn người phụ nữ bị kẹt trên ghế trước.

Đám người mỗi lúc một đông, và tôi ngại có người nhận ra chúng tôi còn hơn là bận tâm đến người phụ nữ đã chết (đúng, chắc là chị ta đã chết). Một chiếc xe cảnh sát cũng tới. Chúng tôi lẳng lặng đi lên phía trên, theo con đường có đồn cảnh sát, về phía ngôi nhà Merhamet, và mỗi lúc tôi càng tiến lại gần hơn khoảnh khắc mà ở đầu cuốn sách tôi gọi là “giây phút hạnh phúc nhất của đời tôi”.

Tôi ôm hôn Fusun khi vào đến cầu thang mát lạnh của ngôi nhà Merhamet. Tôi hôn em cả khi đã bước vào phòng, nhưng đôi môi tinh nghịch của em có vẻ lưỡng lự.

“Em muốn nói với anh điều này,” em bảo.

“Em nói đi!”

“Em sợ anh coi thường em, hoặc anh sẽ phản ứng rất tồi tệ.”

“Hãy tin anh!”

Đó chính là điều em không hoàn toàn chắc chắn, nhưng dù sao em vẫn nói.

Nghĩa là mũi tên đã bay khỏi dây cung, em nhìn tôi với vẻ quả quyết của người biết rằng mình sẽ nói ra điều đang làm tâm can trĩu nặng.

“Em sẽ chết nếu anh đối xử không phải với em.”

“Hãy quên vụ tai nạn vừa rồi đi, em thân yêu, và nói cho anh nghe!”

Cũng như buổi chiều trong cửa hiệu Champs-Elysées, khi không trả lại được cho tôi tiền mua chiếc túi, em lặng lẽ khóc, rồi em nức nở như một đứa trẻ bị mắng oan.

“Em đã yêu anh. Em đã yêu anh kinh khủng!” giọng em trách móc, nhưng cũng hết sức dịu dàng. “Cả ngày em nghĩ đến anh. Chỉ nghĩ tới anh, từ sáng đến tối.”

Em úp mặt vào hai lòng bàn tay và lại khóc.

Tôi phải thú nhận rằng, phản ứng đầu tiên của tôi là muốn mỉm cười một cách ngốc nghếch, nhưng tôi đã kìm lại. Cố che giấu niềm vui, tôi nhíu mày vẻ xúc động. Trong khoảnh khắc xúc động chân thành, sâu sắc nhất của cuộc đời tôi, có điều gì đó cố ý, gượng gạo đã xen vào cách ứng xử của tôi.

“Anh cũng rất yêu em.”

Dù chân thành đến thế nào, những lời tôi nói cũng không mạnh mẽ và chân thực như của em. Em đã nói ra trước, và vì tôi chỉ nói sau em, những lời nói yêu đương chân thực của tôi mang sắc thái an ủi, lịch sự và lặp lại. Hơn nữa, dù trong giây phút ấy tôi yêu em hơn em yêu tôi (chúng ta không thể loại trừ khả năng này), thì vì em đã tự thú trước sự sâu thẳm đáng sợ của tình cảm, nên em là người thua cuộc trong ván bài này. Con người “chuyên gia ái tình” đê tiện trong tôi - mà tôi cũng chẳng muốn biết nó đã thu lượm được từ đâu những kiến thức kiểu này - hả hê mách bảo với tôi rằng cô bé Fusun khờ dại kia thật thà hơn tôi, và vì thế mà em là kẻ thua cuộc. Vì thế mà tôi rút ra kết luận rằng những lo lắng ghen tuông và nỗi ám ảnh của tôi sẽ mau chóng qua đi.

Em lại khóc, rồi em rút ra một chiếc mùi soa nhàu nát nom rất trẻ con. Tôi ôm em vào lòng, vuốt ve từ cổ xuống vai làn da mịn màng tuyệt vời của em. Và tôi nói với em rằng không có gì ngốc nghếch hơn là một cô gái xinh đẹp mà ai cũng yêu quý như em lại khóc vì mình đang yêu.

“Theo anh các cô gái đẹp thì không thể yêu hay sao?” em hỏi trong nước mắt. “Nếu như anh giỏi giang thế thì anh hãy nói đi...”

“Nói gì?”

“Từ nay trở đi sẽ ra sao?”

Trong ánh mắt em, tôi biết không thể làm em yên lòng bằng những mỹ từ về tình yêu và sắc đẹp, vì đối với em câu trả lời của tôi là vấn đề hệ trọng.

Tôi không có câu trả lời, nhưng chỉ nhiều năm sau tôi mới biết điều đó khi nhớ lại giây phút ấy. Khi đó tôi bỗng thấy bồn chồn, vì cảm thấy những câu hỏi như thế chỉ làm chúng tôi thêm xa cách, và trong thâm tâm tôi đổ lỗi cho Fusun vì chuyện đó. Tôi bắt đầu hôn em.

Em ngoan ngoãn và nồng nhiệt đón nhận chiếc hôn. Em hỏi liệu đó có phải là câu trả lời?

“Đúng!” tôi đáp.

“Không phải ban đầu chúng ta muốn học toán hay sao?” em hỏi.

Tôi hôn em thay cho câu trả lời, em cũng đáp lại nụ hôn. So với tình huống không thể hóa giải lúc đó thì ôm và hôn em chân thực hơn nhiều: nó đầy sức mạnh không thể cưỡng lại của hiện tại. Đến khi đã gỡ bỏ hết mọi thứ trên người, từ cô gái sầu muộn vì tình yêu em trở thành người phụ nữ giàu sức sống, sẵn sàng trao gửi tất cả cho tình yêu và nhục dục. Giây phút hạnh phúc nhất của đời tôi mà tôi đã nói tới bắt đầu như thế.

Tất nhiên trong khi sống giây phút đó không ai biết rõ đó là giây phút hanh phúc nhất của cuộc đời mình. Có thể có những người trong khoảnh khắc hứng khỏi thành thực (thường hay) nghĩ, có khi họ còn nói ra rằng, lúc đó họ “sống” giây phút hạnh phúc nhất của cuộc đời, nhưng từ trong sâu thẳm tâm hồn họ tin rằng trong tương lai có thể họ sẽ còn có những giây phút hạnh phúc hơn nữa. Cũng như thời tuổi trẻ, người ta không ai nghĩ trong tương lai chỉ có những điều tồi tệ sẽ diễn ra trong cuộc đời mình. Trong hạnh phúc của mình, người có khả năng tin rằng mình đang sống giây phút hạnh phúc nhất của cuộc đời, đó phải là con người lạc quan, không nghi ngờ vẻ đẹp của tương lai.

Nhưng nếu chúng ta cảm thấy cuộc đời đã đạt tới sự tròn trịa như trong tiểu thuyết, thì ta có thể xác định được, như tôi đã làm, khi nào ta hạnh phúc nhất. Nếu cần phải nói vì sao ta đã lựa chọn giây phút đó, thì ta phải kể lại câu chuyện cuộc đời mình, như một cuốn tiểu thuyết. Chúng ta biết giây phút đó đã qua từ lâu không bao giờ trở lại, và việc nhận thức ra điều đó làm ta đau đớn. Nỗi đau này chỉ có thể được xoa dịu nếu ta còn lại được một kỷ vật nào đó liên quan đến giây phút ấy. Các kỷ vật còn lại đó lưu giữ những kỷ niệm và màu sắc, hương thơm của chúng còn thủy chung hơn những người đã mang đến cho ta hạnh phúc.

Trong cuộc làm tình dài, khi cả hai chúng tôi đã thở hổn hển trong trạng thái gần như ngây ngất, tôi đã hôn lên bờ vai em lấm tấm mồ hôi, nhẹ nhàng ôm em từ phía sau rồi đưa vào em, rồi cắn nhẹ vào cổ và tai trái em. Trong giây phút hạnh phúc nhất này của cuộc đời tôi, chiếc khuyên tai tôi không hề để ý đến đã bật ra rơi từ vành tai xinh của em xuống tấm ga màu xanh. Tất cả những ai ít biết về những nền văn minh và về các bảo tàng, nên biết rằng sau mọi thành quả của nền văn minh phương Tây đều có các bảo tàng, mà những người sáng lập ra chúng, những nhà sưu tầm đích thực khi sưu tầm những đồ vật đầu tiên thường không thể biết rằng khỏi sự của họ sẽ đi đến đâu. Khi cầm trên tay những đồ vật đầu tiên, các nhà sưu tầm đích thực thường không nhận ra rằng, họ đã sở hữu những di vật sau này sẽ được trưng bày, phân loại, được đưa vào danh mục.

Sau khi những phút hạnh phúc nhất của đời tôi đã trôi qua, trước lúc chia tay, khi một chiếc khuyên tai còn ẩn khuất trong tấm ga trải giường, Fusun nhìn vào mắt tôi.

“Giờ đây cuộc đời em đã thuộc về anh,” em thầm thì.

Lời em nói làm tôi sung sướng, nhưng cũng làm tôi phát hoảng.

Hôm sau trời lại nóng. Chúng tôi lại gặp nhau trong căn hộ Merhamet, tôi thấy trong mắt Fusun cả hy vọng và lo âu.

“Hôm qua em đánh mất một chiếc khuyên tai,” em nói sau khi hôn tôi.

“Nó đây mà, em yêu,” tôi thò tay vào túi bên phải của chiếc áo khoác vắt trên ghế, “Ô, nó đâu rồi nhỉ?!” Trong một khoảnh khắc tôi có cảm giác như thoáng thấy điềm báo của một bi kịch hay sự rủi ro nào đó, nhưng ngay lập tức tôi nhớ ra là sáng nay do trời nóng tôi đã thay chiếc áo khác. “Anh để trong túi chiếc áo kia rồi.”

“Mai anh nhớ đem cho em nhé!” Fusun nói và nhìn vào mắt tôi. “Với em, nó rất quan trọng đấy.”

18

Truyện của Belkis

Các báo đưa tin chi tiết về vụ tai nạn. Fusun không đọc báo, nhưng Senay Hanim nói về người đã chết như thể từ đó đến nay đám phụ nữ ở Nisantasi chỉ vào cửa hiệu để nói về người ấy.

“Mai chị ấy đóng cửa hàng để em cũng có thể đi dự đám tang,” Fusun nói. “Chị ấy làm như chúng em rất thích cô ta, nhưng đâu phải thế...”

“Thế thực ra là thế nào?”

“Đúng là cô ta đã nhiều lần đến cửa hiệu. Nhưng cô ta thường mượn các bộ đắt tiền mua từ Ý và Paris về để thử, cô ta mặc chúng đến dự party một lần rồi mang trả lại, bảo ‘không vừa’. Chị Senay Hanim rất bực vì khó bán được những bộ quần áo mà người ta đã nhìn thấy ở đâu đó. Vì vậy mà chị ấy hay phàn nàn sau lưng cô ta là cô ta coi thường chúng em và mặc cả rất nhiều, nhưng vì cô ta quen biết quá nhiều người có máu mặt mà chị ấy không dám nói thẳng. Anh có biết cô ta không?”

“Không. Nhưng có dạo cô ấy là tình nhân của một người bạn anh,” tôi đáp, và cảm thấy mình không thật, vì tôi muốn giữ câu chuyện để nói với Sibel, tôi chắc rằng, với nàng chúng tôi có thể vui vẻ nhớ lại câu chuyện về người đã chết. Trong khi chỉ một tuần trước đây tôi sẽ rất buồn nếu phải giấu Fusun một điều gì đó hay nói dối em, thậm chí tôi còn cảm thấy đó là sự lừa dối. Tôi nghĩ hay kể vắn tắt, thêm bớt đôi chút cho Fusun nghe, nhưng nhận thấy không thể làm việc đó. Có thể em cảm thấy tôi giấu em điều gì đó, vì thế tôi chỉ nói:

“Một câu chuyện rất buồn. Người phụ nữ ấy đã bị coi rẻ, bị làm nhục, vì đã ngủ với nhiều đàn ông.”

Đó không phải là ý nghĩ thật của tôi, nhưng tôi đã buột miệng nói ra. Im lặng.

“Anh đừng lo,” lát sau Fusun nói, gần như thầm thì. “Đến hết đời em sẽ không ăn nằm với ai khác.”

Khi quay về Satsat tôi đã hoàn toàn tĩnh tâm. Đã lâu lắm lần đầu tiên tôi làm việc liên tục, hứng khỏi bởi thú vui kiếm tiền. Cùng với một nhân viên mới trẻ hơn tôi chút ít tên là Kenan, chúng tôi vừa đùa vui vừa rà soát từng trường hợp trong danh sách nợ suýt soát một trăm người.

“Chúng ta làm gì với Comet Eliacik[10] đây, anh Kemal?” Kenan cười và nhướng mày hỏi.

“Ta sẽ cho hắn phóng tay hơn nữa. Tên hắn là thế, nhưng ta biết làm gì được...”

Lúc chập tối tôi bách bộ về nhà trong hương hoa đoạn đưa đến từ những khu vườn của các lâu đài Pasha cổ kính, dưới bóng những cây tiêu huyền đã phủ kín màu xanh. Tôi nhìn những người đàn ông bực bõ nhấn còi trong dòng xe cộ tắc nghẽn và thấy hài lòng với cuộc sống; tôi cảm thấy mình đã vượt qua con bão ái tình và ghen tuông hôm trước, về đến nhà tôi đi tắm rồi lấy từ trong tủ ra một chiếc sơ mi sạch, đã là phẳng phiu. Chợt nhớ đến chiếc khuyên tai, nhưng tôi không tìm thấy trong túi chiếc áo khoác mà tôi nghĩ mình đã bỏ vào. Tôi lục các ngăn kéo và chiếc khay Fatma Hanim hay bỏ những chiếc cúc đứt, những miếng lót cổ áo, tiền xu và bật lửa tôi bỏ sót trong túi, nhưng không thấy chiếc khuyên tai đâu.

“Fatma Hanim, chị có vô tình nhìn thấy chiếc khuyên tai nào không?” tôi hỏi nhỏ.

Căn phòng rộng sáng sủa anh trai tôi ở hồi chưa lấy vợ đầy mùi hơi là quần áo và oải hương. Trong khi Fatma Hanim xếp khăn tay, sơ mi, khăn tắm đã giặt là vào tủ, chị ta bảo không nhìn thấy chiếc khuyên tai nào cả. Từ đống tất chưa ghép đôi, chị lôi ra một chiếc, như lôi ra một chú mèo con tội lỗi.

“Cậu nhìn đây này, Móng Vuốt!” chị gí chiếc tất vào dưới mũi tôi và kêu tôi bằng một trong những biệt danh chị gắn cho tôi hồi bé. “Nếu cậu không cắt móng chân thì sẽ chẳng có chiếc tất nào không rách mũi đâu. Tôi sẽ không mạng cho cậu nữa đâu!”

“Được rồi, chị Fatma Hanim...”

Cha tôi choàng một chiếc khăn trắng tinh đang ngồi trong góc phòng khách nhìn ra phía Thánh đường Tesvikiye: ông thợ cạo Basri đang cắt tóc cho cha tôi, mẹ tôi theo thói quen đang ngồi đối diện với ông và giải thích điều gì đó.

“Lại đây con, mẹ kể cho con nghe tin đồn mới nhất!” mẹ vẫy tay gọi khi nhìn thấy tôi.

Cho tới lúc đó ông thợ cạo làm mặt như không hề để ý đến câu chuyện của mẹ tôi, nhưng vừa nghe đến từ “tin đồn”, chiếc kéo trên tay ông ta ngừng trong giây lát, ông cười khoe những chiếc răng bàn cuốc, lắng nghe.

“Về ai thế?”

“Cậu con trai nhỏ hơn của nhà Lerzan muốn thành vận động viên đua ô tô, nhưng bố nó không đồng ý, thế là...”

“Con nghe rồi. Nó đâm nát chiếc Mercedes của bố rồi gọi điện cho cảnh sát báo là chiếc xe đã bị mất cắp.”

“Nhưng con đã nghe Saziment làm gì để con gái ông ta từ hôn với con trai nhà Karahan chưa? Con đi đâu thế?”

“Con không ăn cơm nhà. Con đến đón Sibel, chúng con đi dự tiệc.”

“Thế thì hãy bảo Bekri hôm nay đừng rán món cá phèn nhé. Vì con mà hôm nay bác ấy ra chợ Beyoglu đấy. Ít ra con hãy hứa ngày mai sẽ ăn trưa ở nhà.”

“Vâng, con xin hứa.”

Những sợi tóc bạc trắng, mỏng mảnh của cha tôi rơi xuống chỗ nền nhà đã được cuộn thảm lại.

Tôi đánh xe ra khỏi ga ra, bật đài khi lăn bánh xuống con đường lát đá, ngón tay đánh nhịp trên vành vô lăng theo tiếng nhạc. Xe qua cầu Bosphorus đến Anadoluhisari hết một tiếng đồng hồ. Nghe tiếng còi, sau vài giây Sibel từ trong nhà chạy ra. Trên đường đi, tôi nói với nàng rằng, trong tai nạn hôm trước trên đường Emlak, người phụ nữ bị chết là người tình cũ của Zaim (“Anh nói đến Zaim ‘Ngài đáng được thưởng thức’ ấy à?” - nàng mỉm cười hỏi), và tôi bắt đầu câu chuyện.

“Chị ta tên là Belkis, hơn anh vài tuổi, có lẽ ba hai hay ba ba tuổi gì đó, xuất thân từ một gia đình nghèo. Sau khi bước vào giao tiếp xã hội, những kẻ thù của chị ta bắt đầu đồn đại về việc mẹ chị ta đội khăn trùm đầu. Vào cuối những năm 50, khi còn là một nữ sinh trung học, trong một dịp lễ 19 tháng Năm, chị ta quen với một cậu con trai cùng tuổi. Hai người yêu nhau. Fans là con trai út của một gia đình, ông bố là chủ nhà máy đóng tàu ở Kaptanoglu. Vào thời ấy, đó là một trong những gia đình giàu có nhất ở Istanbul. Câu chuyện cô gái nghèo yêu chàng trai nhà giàu quen thuộc trong các phim Thổ Nhĩ Kỳ này kéo dài mấy năm. Tình yêu của họ nồng cháy, hoặc họ ngốc nghếch đến mức hai đứa học trò tuổi teen mà đã thuộc về nhau, và chúng cũng không che giấu điều đó. Dĩ nhiên lẽ ra hai đứa phải lấy nhau, nhưng gia đình cậu con trai nhất quyết cho rằng đứa con gái nhà nghèo đã “đi đến tận cùng” chỉ vì muốn lừa con trai họ. Rõ ràng cậu con trai không đủ nghị lực để cưỡng lại gia đình, để nắm tay cô gái và cưới cô làm vợ. Cậu cũng chẳng có đủ trí khôn, tiền bạc để làm việc đó. Cuối cùng cha mẹ cậu đưa tiền để đôi trẻ đi châu Âu. Ba năm sau không rõ vì ma túy hay vì tuyệt vọng cậu ta đã chết ở Paris. Còn Belkis, thay vì lấy một anh chàng người Pháp nào đó để quên đi nước Thổ, đã trở về, và do quan hệ với đám đàn ông giàu có ở Istanbul, sống cuộc sống tình ái trăng hoa mà đám phụ nữ ghen ghét. Sabih Gấu là người tình thứ hai của chị ta... Sau khi họ chia tay, chị ta cặp với người con trai đang đau khổ vì thất tình của nhà Demirbag. Người tình tiếp theo của chị ta là Rifki cũng đang đau khổ vì tình, vì vậy mà đám đàn ông trong một thời gian dài chỉ gọi chị ta là ‘nàng tiên an ủi’, và tất cả đều mong vận may sẽ đưa nàng đến với họ. Dĩ nhiên những người đàn bà giàu có chưa bao giờ quan hệ với ai khác ngoài chồng họ, hay bất quá có những quan hệ hổ thẹn và vụng trộm thoáng qua nào đó, nhưng vì sợ hãi họ cũng chẳng được thỏa mãn, sẵn sàng dìm chết trong một vũng nước người phụ nữ công khai đi với những gã trai hấp dẫn nhất, có khi với nhiều chàng một lúc, cả với những đức ông chồng. Nhưng cũng chẳng cần nữa. Bởi sắc đẹp của người phụ nữ đã bắt đầu tàn phai, đặc biệt khi cô ta không có đủ tiền để chăm sóc bản thân. Vụ tai nạn giao thông đúng là sự giải thoát cho chị ta.”

“Em ngạc nhiên là trong bao nhiêu người đàn ông không một ai muốn lấy chị ta làm vợ,” Sibel nói. “Có lẽ chẳng người nào yêu chị ta đến mức ấy.”

“Đàn ông có thể yêu mê mẩn phụ nữ kiểu đó, nhưng hôn nhân là chuyện khác. Nếu con trai ông chủ nhà máy đóng tàu lấy chị ta trước khi họ ngủ với nhau thì người ta cũng mau chóng quên gốc gác nhà nghèo của chị ấy. Trinh tiết cũng chẳng thành vấn đề quá quan trọng nếu chị ta xuất thân từ gia đình giàu có. Một số người đã làm được chuyện đó, nhưng chị ta thì không. Do lối sống tình ái phóng túng của chị ta, các bà trong giới xã giao gọi chị ta là ‘con đĩ an ủi’. Anh nghĩ lẽ ra chúng ta phải tôn trọng chị ấy vì đã hy sinh tất cả cho mối tình đầu, đã không ngần ngại trao thân cho người mình yêu.”

“Anh tôn trọng chị ta?”

“Không. Thực lòng mà nói, anh thấy chị ta đáng ghét.”

Địa chỉ của bữa tiệc - mà tôi đã quên lý do của nó - ở Suadiye, trên hàng hiên dài của một ngôi nhà ven bờ Bosphorus. Sáu, bảy chục người tay cầm cốc, vừa trò chuyện nho nhỏ vừa chú ý xem trong danh sách mời ai đã đến rồi, ai vừa mới đến. Tôi có cảm giác đa số phụ nữ không vừa lòng với độ dài của chiếc váy họ đang mặc; phần lởn những người vận váy ngắn thấy chân mình quá ngắn hay quá to. Có lẽ vì thế mà thoạt nhìn họ có vẻ lúng túng và giống như những cô gái bán bar vụng về. Cách bến neo thuyền không xa có một miệng cống đổ nước thải ra biển, mùi nước cống bay tới tận chỗ này, trong khi những người hầu bàn đeo găng tay trắng len lỏi giữa đám thực khách.

Một nhà “tâm thần học” vừa từ Mỹ trở về nước mở phòng khám, sau một lát làm quen qua loa đã đặt vào tay tôi tấm danh thiếp, trả lời câu hỏi của một bà trung niên nom hừng hực lửa, ông định nghĩa tình yêu thế này cho những người đứng xung quanh:

“Tình yêu là trạng thái dẫn đến hạnh phúc, khi con người - dù có thể - từ chối mọi khả năng chào mời khác, và thường xuyên chỉ muốn làm tình với một người duy nhất.”

Sau đề tài tình yêu, một bà mẹ sau khi giới thiệu cô con gái mười tám tuổi xinh đẹp của bà, hỏi tôi về việc vì những lý do chính trị, nếu không chọn các trường đại học Thổ bị trừng phạt bởi các vụ “tẩy chay” khác nhau, thì nên cho con theo học ở đâu. Cuộc trao đổi bắt đầu từ tin tức báo chí ngày hôm đó: để ngăn ngừa việc ăn cắp bộ đề thi tuyển sinh đại học, những công nhân nhà in bị cách ly một thời gian dài.

Một lúc lâu sau anh chàng Zaim cao lớn, vai rộng và điển trai xuất hiện cùng cô người mẫu Đức cân đối, ít nhất cũng cao bằng anh ta. Không chỉ vẻ đẹp đôi của hai người làm đau thắt những con tim, mà đúng- hơn là cặp mắt xanh, đôi chân dài, làn da trắng muốt, mái tóc vàng của Inge nhắc đám phụ nữ Istanbul rằng khó có thể vượt qua được khoảng cách về màu da và nòi giống, dù họ có nhuộm tóc vàng, đeo mi giả, có lùng sục hết các cửa hiệu để mua quần áo, cố gắng cảm thấy mình giống người châu Âu. vẻ bề ngoài phụ nữ phương Bắc của cô ít tác động đến tôi bằng nụ cười dễ thương của cô tỏ ra gần gũi, thân thiện mà tôi vẫn sung sướng ngấm nhìn mỗi ngày sau những tấm hình quảng cáo trên các báo buổi sáng, lẫn trên mặt tường của một ngôi nhà ở khu Harbiye trên đường tới sở. Dù sao chỉ một lát sau mọi người đã vây quanh cô.

Trên đường về nhà Sibel phá tan sự yên lặng: “Zaim - ‘Ngài Đáng Được Thưởng Thức’ - là một người tốt, chắc chắn thế. Nhưng anh có nghĩ rằng bạn anh dùng một cô người mẫu Đức hạng tư để quảng cáo là ổn không, liệu chỗ của cô ta có phải là ở bên cạnh các tộc trưởng Ả Rập không? Hơn nữa đi đến đâu anh ta cũng khoe mẽ cô tình nhân ấy.”

“Chắc anh ấy thành thực nghĩ rằng bọn anh cũng giống như các tộc trưởng Ả Rập. Điều quan trọng là người ta mua nước giải khát. Có lần Zaim nói người Thổ sẽ mua nhiều sản phẩm Thổ hiện đại hơn nếu họ biết rằng dân phương Tây cũng mê nó.”

“Trong tiệm làm đầu em thấy một bức ảnh Inge to tướng ở trang giữa tờ Cuối tuần, có cả bài phỏng vấn cô ta nữa. Họ in kèm một bức ảnh bán khỏa thân, rất tầm thường.”

Chúng tôi im lặng khá lâu.

“Em có thấy tay đàn ông Ả Rập to lớn tập tọe tiếng Đức khen cô ta thật lịch lãm trên các quảng cáo không, hắn vờ vịt như nhìn mái tóc cô ta chứ không phải đang để ý khuôn ngực lộ ra sau chiếc áo cổ rộng. Đó chính là Sabih Gấu, người tình thứ hai của Belkis đáng thương đấy...”

Nhưng Sibel đã ngủ, khi đó chúng tôi đi dưới chân cầu Bosphorus phủ kín trong sương mù.

19

Trong đám tang

Hôm sau, đúng như đã hứa, buổi trưa tôi rời Satsat về nhà ăn món cá phèn rán với mẹ. Trong khi bóc tách lớp da cá màu hồng mỏng tang, rút những chiếc xương cá nhỏ gần như trong suốt với sự khéo léo của một nhà giải phẫu, chúng tôi trò chuyện về công việc chuẩn bị cho lễ đính hôn và - theo cách nói của mẹ tôi - về “những tin vỉa hè mới nhất”. Cùng với những người ngỏ ý muốn tới dự và những người “dù thế nào cũng không thể làm họ phật ý”, danh sách mời đã lên tới 230, vì thế người quản lý bếp ăn của khách sạn Hilton đã bàn bạc với vài đồng nghiệp của ông ta trong các khách sạn khác về việc cung cấp đủ “đồ uống ngoại quốc” (gần như một khái niệm huyền bí!) để chúng tôi không phải hổ thẹn. Các bạn và những người cạnh tranh với mẹ Fusun, những bà thợ may Silky Ismet, Saziye, Sermin Tay chiêu, Madame Mualla và những người khác từ tháng Tư đã bận rộn với những bộ quần áo được đặt để mặc trong lễ đính hôn, cả những người giúp việc cho họ cũng tất bật suốt ngày đêm. Mẹ có vẻ như đã khiến cho cả thế giới vận động, trừ cha tôi. Mẹ tôi cho rằng cha tôi chỉ viện cớ mệt mỏi đang nằm gà gật ở phòng bên chứ chẳng ốm đau gì, bà không biết điều gì làm ông có vẻ bất an, buồn bực trước ngày lễ đính hôn của con trai, bà hỏi liệu tôi có biết chuyện gì không. Khi bác đầu bếp Berki, cũng như từ hồi tôi còn bé, đưa món com chiên thập cẩm lên sau món cá cho dễ tiêu - đây là thói quen không thể thay đổi trong gia đình, thì mẹ tôi làm như chỉ có món cá là đem lại cho bà niềm vui, bởi vì bắt đầu ăn món sau, nét mặt bà trở nên buồn như đưa đám.

“Mẹ rất thương người phụ nữ ấy,” bà nói với giọng chân thành. “Cô ta đã chịu đựng nhiều, nhiều người ghen tị với cô ấy. Thực chất cô ấy là người tốt, rất tốt...”

Rồi không hề nhắc đến tên chị ta, mẹ tôi kể rằng cách đây đã lâu khi “cô ta” và người tình khi đó của cô là con trai cả nhà Demirbag cùng cha mẹ tôi đi nghỉ ở Uludag, và trong khi cha tôi cùng tình nhân của người đàn bà quá cố chơi bài xì để giết thời gian thì trong “quầy bar trang trí kiểu đồng quê” của khách sạn, mẹ tôi và Belkis đã làm bạn với nhau, cùng uống trà, đan len và trò chuyện tới khuya.

“Cô ta đã chịu nhiều đau khổ, thật tội nghiệp, lúc trước thì do túng thiếu, sau này thì do đàn ông...” mẹ nói, rồi bà quay về phía Fatma Hanim. “Mang cà phê ra ban công cho tôi nhé. Để chúng tôi coi đám tang.”

Trừ những năm ở Mỹ, tôi đã sống cả đời trong căn hộ rộng rãi này. Phòng khách và ban công rộng nhìn ra sân Thánh đường Hồi giáo Tesvikiye, ngày nào cũng có một, hai đám tang xuất phát. Thời niên thiếu xem những đám tang là trò giải trí không thể bỏ qua của tôi, qua đó lần đầu tiên tôi bắt gặp sự bí ẩn hãi hùng của cái chết. Trong Thánh đường này ngoài những nhân vật giàu có của Istanbul, người ta còn tổ chức tang lỗ cho các chính khách, tướng lĩnh, nhà báo, ca sĩ và nghệ sĩ danh tiếng, và tùy theo địa vị xã hội của người chết người ta khiêng quan tài trên vai bước chầm chậm tới quảng trường Nisantasi trong tiếng nhạc cầu siêu của Mozart, chơi bởi dàn quân nhạc hay các nhạc công của tòa thị chính, để đưa người quá cố “tới nơi an nghỉ cuối cùng”. Hồi còn bé, sau mỗi lần như thế, tôi và anh trai thường vác trên vai một chiếc gối dài cứng, gọi bác Bekri Efendi, chị Fatma Hanim, bác tài Cetin và những người khác đi theo sau, cùng hát hành khúc tang như trong một đám ma thực sự, đi rồng rắn dọc theo hành lang. Nếu có đám tang những người nổi tiếng trong cả nước, thủ tướng hay các cự phú danh tiếng, những người quen thường bấm chuông bất chợt vào nhà với lý do “nhân tiện đi qua đây ghé vào thăm”. Mẹ tôi tiếp những người khách không mời lịch sự, nhưng sau đó bà bảo họ không đến thăm chúng tôi mà đến để xem đám tang, hơn nữa không phải để họ suy nghĩ về cái chết hay để tỏ lòng tôn kính người đã chết mà đơn giản chi vì thích xem nghi thức của đám tang.

“Lại đây con, chỗ này nhìn rõ hơn!” mẹ tôi bảo khi chúng tôi ngồi xuống cạnh chiếc bàn nhỏ đặt trên ban công, nhưng bà nhận ra tôi bỗng nhiên tái mặt đi, không biểu hiện nỗi thích thú khi xem đám người đưa tang, tuy nhiên bà hiểu theo một ý hoàn toàn khác. “Con biết đấy, dù mẹ rất thương người đàn bà này nhưng mẹ không đi dự tang lễ không phải vì bố con đang ngủ, mà vì mẹ không thể chịu đựng nổi sự hiện diện của những người như Rifki, như Samim, họ đeo kính râm không phải để che giấu nước mắt, mà vì họ không hề rơi nước mắt. Từ chỗ này nhìn mọi thứ còn rõ hơn nhiều. Con làm sao thế?”

“Không có gì đâu mẹ ạ.”

Phía dưới cổng Thánh đường dẫn ra phố Tesvikiye, chỗ có bóng mát trên lối bậc thang dẫn xuống phía quan tài, như thể nhờ bản năng tôi nhìn thấy Fusun đứng giữa các bà trùm khăn và đám phụ nữ ăn mặc lịch sự quàng những chiếc khăn màu sặc sỡ, và tim tôi bỗng đập gấp. Em quàng chiếc khăn màu vàng cam. Chúng tôi cách nhau chừng bảy, tám chục mét theo đường chim bay, nhưng tôi cảm thấy hơi thở của em, thấy em nheo nheo mắt, thấy làn da mềm mại của em lâm râm mồ hôi trong nắng nóng buổi trưa, thấy em đứng chen giữa đám phụ nữ, hàm răng trên cắn làn môi dưới như em vẫn thường làm mỗi khi băn khoăn vì điều gì đó và thấy lúc lúc em lại đổi chân đỡ thân hình cân đối của em. Giống như trong một giấc mơ, tôi muốn kêu lên và vẫy gọi em, nhưng không thốt ra lời, mặc dù vậy tim tôi vẫn đập loạn nhịp.

“Con đi đây, thưa mẹ!”

“Con làm sao thế, trông con tái dại đi kìa.”

Tôi đi xuống đường và nhìn Fusun từ xa. Em đứng cạnh Senay Hanim, nghe chị ta trò chuyện với một phụ nữ kiểu cách, thấp đậm, trong khi lơ đãng quấn đầu mút chiếc khăn buộc vụng về dưới cằm quanh ngón tay. Chiếc khăn trùm đầu mang lại cho em vẻ đẹp kiêu hãnh và nghiêm trang. Từ những chiếc loa phóng thanh lắp trên sân chỉ nghe loáng thoáng những lời liên quan đến người quá cố của bài kinh trưa thứ Sáu và những tiếng “Allah” lặp đi lặp lại khô khan. Chốc chốc một người đến muộn hốt hoảng lách vào đám đông. Những lúc như thế mọi người quay đầu về phía ấy, trong khi người ta gắn một bức ảnh đen trắng nho nhỏ lên cổ áo người đến muộn. Fusun chăm chú nhìn mọi người chào hỏi, vẫy gọi, ôm hôn chia sẻ, an ủi và thăm hỏi nhau.

Cũng như mọi người, trên áo Fusun cũng gắn ảnh Belkis. Việc gắn ảnh lên cổ áo những người đến đưa tang đã trở thành lệ sau những đám tang các chính khách bị sát hại thường xuyên thời bấy giờ, chẳng bao lâu sau giới thị dân Istanbul cũng theo lệ này. Các tấm hình được đính trên áo theo gương cánh hữu và cánh tả bởi những vị khách đeo kính đen, nom có vẻ ưu tư nhưng thực tế là những kẻ sang trọng hạnh phúc (mà tôi có trưng bày ở đây một bộ sưu tập nhỏ trong số tìm được vào những năm sau này) làm cho tang lễ bình thường hời hợt có vẻ hệt như một sự kiện xã hội đặc biệt nào đó, mà vì mục đích cao quý và lý tưởng của nó người ta đáng hy sinh. Bức ảnh viền khung đen, màu tang tóc, bắt chước phương Tây của Belkis đăng kèm cáo phó trên các báo cũng làm nó giống thông báo về một vụ án chính trị.

Không nhìn vào mắt một ai, tôi rời quảng trường và vội vã tới khu nhà Merhamet sốt ruột đợi Fusun. Lúc lúc tôi lại liếc đồng hồ, rồi kéo chiếc rèm che cửa sổ quay về phía đường Tesvikiye bao giờ cũng khép kín, và tôi nhìn thấy chiếc quan tài của Belkis đặt trên xe tang đi ngang phía bên dưới.

Cũng như chiếc xe chở quan tài, một ý nghĩ từ từ đi lướt qua trong đầu tôi: có những con người cả cuộc đời sống trong sự nghèo khổ, ngu muội, bị khinh rẻ hay cùng các nỗi khổ khác. Tôi cảm thấy kể từ năm hai mươi tuổi tôi được một tấm giáp sắt vô hình che chở khỏi mọi rủi ro và bất hạnh. Ở đâu đó trong cảm giác này còn lởn vởn ý nghĩ rằng tôi không được phép để tâm quá nhiều đến nỗi bất hạnh của những người khác, vì điều đó có thể làm tổn hại tấm giáp sắt che chở cho tôi.

20

Hai điều kiện của Fusun

Rất lâu Fusun mới đến, và điều này làm tôi lo lắng, nhưng em còn lo lắng hơn tôi. Em bảo em đã gặp bạn gái là Ceyda, nhưng giọng em không có vẻ xin lỗi mà như lên án. Tôi cảm thấy mùi nước hoa của Ceyda trên người em. Ceyda cũng tham dự cuộc thi hoa hậu, và cô ta cũng đã bị xử bất công: cô chỉ đứng thứ ba. Nhưng hiện tại cô ta rất hạnh phúc, vì cô đi với con trai nhà Sedircis, một thanh niên đứng đắn và họ đã bàn tới chuyện hôn nhân.

“Điều đó thật tuyệt, phải không anh?” Fusun hỏi và nhìn vào mắt tôi với sự chân thành đáng kinh ngạc.

Thấy tôi gật đầu, em nói thêm rằng có một trục trặc nhỏ. Con trai nhà Sedircis quá “nghiêm chỉnh”, và vì thế anh ta không muốn Ceyda làm nghề người mẫu.

“Chẳng hạn bây giờ, mùa hè là lúc thực hiện các quảng cáo xích đu. Nhưng bạn trai Ceyda rất khắt khe và bảo thủ. Anh ta không những cấm nó mặc váy ngắn mà còn không đồng ý để nó sắm vai trong các quảng cáo xích đu mùa hè có hai người, dù Ceyda theo học cả lớp người mẫu và ảnh nó cũng đã được đăng trên các báo. Hãng sản xuất xích đu muốn làm việc với người mẫu Thổ, nhưng anh ta không muốn.”

“Em hãy nói với bạn là anh chàng ấy sẽ nhốt cô ta giữa bốn bức tường đấy.”

“Ceyda sẵn lòng ở nhà sau khi lấy chồng,” Fusun nói vẻ căng thẳng, như thể em ngạc nhiên tại sao tôi không hiểu em đang nói về chuyện gi. “Nó ngại là ngại ý đồ của anh bạn trai không nghiêm chỉnh đối với nó. Em đã hứa sẽ gặp nó và bàn về chuyện này. Theo anh làm thế nào để có thể biết một người đàn ông là đứng đắn hay không?”

“Anh không biết.”

“Anh biết những người đàn ông như thế mà...”

“Anh không biết đám thanh niên tỉnh lẻ giàu có và bảo thủ,” tôi nói. “Thôi, lại đây, ta cùng xem bài tập của em đi.”

“Em chưa làm một bài nào hết, anh hiểu chưa? Anh đã tìm thấy chiếc khuyên tai của em chưa?”

Theo bản năng tôi muốn làm như mấy gã lái xe say rượu láu cá khi bị cảnh sát kiểm tra, dù biết là không có bằng nhưng họ cứ vờ vịt lục tìm hết các túi, hộc để găng tay, cặp sách. Nhưng tôi trấn tình lại ngay.

“Không, em yêu ạ, anh đã tìm khắp nhà nhưng không thấy. Nhưng em đừng lo, trước sau gì cũng sẽ thấy.”

“Đủ rồi. Bây giờ em đi, và sẽ không bao giờ quay lại đây.”

Em tìm kiếm đồ đạc với vẻ mặt đau đớn, chân tay lóng nga lóng ngóng đến mức tôi biết rằng em không đóng kịch. Tôi đứng như trời trồng chắn ngang cửa như một gã bảo vệ đứng gác vũ trường và xin em đừng đi. Tôi nói liên tục và bảo tôi yêu em đến thế nào (điều đó đúng là thế). Trên khóe miệng em thoáng một nụ cười hài lòng, và để che giấu tình cảm của mình em khẽ nhíu mày. Tôi nhận thấy mình đã làm em nguôi cơn giận.

“Được rồi, em sẽ ở lại, với hai điều kiện. Trước hết hãy nói cho em biết anh yêu ai nhất trên thế gian này.”

Em thấy ngay là tôi lúng túng, vì tôi không thể nói tên Sibel, cũng không thể nói tên em.

“Hãy nói tên một người đàn ông!”

“Cha anh.”

“Được. Điều kiện đầu tiên của em là. Anh hãy lấy sinh mạng cha anh ra để thề rằng, anh không bao giờ nói dối em.”

“Anh thề.”

“Không được. Anh hãy nói cả câu.”

“Anh lấy sinh mạng cha thề không bao giờ nói dối em.”

“Anh thản nhiên như không...”

“Điều kiện thứ hai của em là gì?”

Nhưng trước khi em công bố điều kiện thứ hai, chúng tôi đã hôn nhau rồi sung sướng làm tình. Cả hai đều cảm thấy, trong khi quấn chặt lấy nhau, trong trạng thái ngây ngất của tình yêu, dường như chúng tôi đã đi vào một thế giới tưởng tượng. Như thể chúng tôi đã tới một nơi chốn tưởng tượng, một hành tinh mới. Trong tâm tưởng tôi, nơi ấy là một bề mặt xa lạ, chốn hoang đảo tình lặng lởm chởm đá, như trong những bức ảnh đầu tiên về mặt trăng. Sau đó Fusun đã nói cho tôi biết em nhìn thấy những gì: một khu vườn cây tối mờ, và sau khung cửa sổ nhìn qua vườn ra biển là một quả đồi vàng ngập hoa hướng dương lay động trong gió. Những hình ảnh sống động trước mắt chúng tôi trong lúc làm tình, trong những giây phút hai đứa gần nhau nhất, như lúc tôi ngậm núm vú săn chắc của em trong miệng hay khi em gí mũi vào giữa cổ và vai rồi siết chặt tôi. Từ trong mắt nhau, chúng tôi đọc thấy sự gần gũi khó tin đã mang lại cho chúng tôi cảm giác cho tới lúc đó chưa bao giờ thấy.

“Bây giờ em sẽ nói điều kiện thứ hai,” Fusun nói, giọng phấn chấn sau khi được thỏa mãn. “Một hôm anh sẽ đến ăn tối với cha mẹ em, đem theo chiếc khuyên tai và chiếc xe đạp em vẫn đi hồi nhỏ.”

“Tất nhiên anh sẽ đến,” tôi đồng ý với sự nhẹ nhõm sau cuộc tình. “Nhưng chúng mình sẽ nói gì với cha mẹ em?”

“Nếu gặp một người họ hàng trên phố, anh không thể hỏi thăm về cha mẹ người ấy hay sao? Người ấy không thể mời anh đến chơi ư? Hay hôm ấy anh vào cửa hiệu và nhìn thấy em, và anh nói muốn đến thăm họ? Hay anh không thể giúp cô em họ chuẩn bị thi vào đại học luyện môn toán?”

“Thế nào anh cũng sẽ đến ăn tối và mang theo cả chiếc khuyên tai. Anh hứa. Nhưng chúng mình đừng nói chuyện học toán với ai.”

“Sao thế?”

“Em đẹp lắm. Mọi người sẽ đoán ra ngay là chúng ta yêu nhau.”

“Nghĩa là một người đàn ông và một cô gái không thể cùng học toán ở trong một căn phòng đóng kín mà không làm tình như ở châu Âu?”

“Dĩ nhiên họ có thể... Nhưng đây là Thổ Nhĩ Kỳ, và mọi người sẽ nghĩ rằng họ không học toán mà làm chuyện gì đó khác hẳn. Và vì họ biết rằng mọi người đều suy nghĩ như vậy, họ cũng bắt đầu nghĩ đến chuyện ấy... Nguyên tắc là: ‘Hãy để cửa mở!’, để giữ danh dự cho cô gái. Nhưng nếu chỉ có hai người, người đàn ông bắt đầu nghĩ cô gái đã đẩy trái bóng cho chàng vì cô chịu ở lại một mình với anh ta trong phòng, và nếu anh ta không làm gì thì anh ta sợ người ta sẽ nghi vấn tính đàn ông của anh ta và cuối cùng chính vì thế mà anh ta hành động. Sau một thời gian trong đầu óc họ cũng xuất hiện những ý nghĩ như mọi người, và họ bắt đầu thực hiện những ý nghĩ đó. Thậm chí nếu không làm tình họ còn cảm thấy mình có lỗi, và cuối cùng họ thấy mất hết cả tự tin về chuyện có thể ở hai người mà không ăn nằm với nhau.”

Yên tĩnh. Chúng tôi gối đầu trên gối, nhìn những ống dẫn lò sưởi, nhìn cái lỗ dành cho nắp ống khói lò, những vết nứt và vết sơn tróc lở, bụi bặm trên tường. Nhiều năm sau, góc căn phòng này đã được tái tạo đến từng chi tiết để khách thăm bảo tàng có thể cảm nhận được sự yên tĩnh trong giờ phút ấy.

21

Câu chuyện của cha tôi: Đôi hoa tai nạm ngọc

Vào một ngày thứ Năm nắng đẹp đầu tháng Sáu, chín ngày trước lễ đính hôn, tôi cùng ăn trưa với cha trong tiệm ăn của Abdullah Efendi ở Emirgan. Ngay lúc đó tôi đã biết rằng mình không bao giờ quên ngày hôm đó.

Cha tôi, gần đây cau có lầm lì làm cả mẹ tôi lo lắng, đã gọi tôi ra và bảo:

“Trước lễ đính hôn, cha muốn ngồi riêng với con và khuyên con đôi điều.”

Cetin Efendi lái chiếc xe Chevrolet đời 1956, từ khi tôi còn nhỏ bác đã là tài xế của cha tôi. Tôi kính cẩn nghe những lời khuyên răn của cha liên quan đến cuộc đời như một phần của nghi thức chuẩn bị cho lễ đính hôn (ví dụ như đừng coi những đồng nghiệp là bạn); tôi vừa nghe cha nói, vừa chú ý nhìn qua cửa sổ xe vẻ đẹp của những con tàu City Line lắc lư đi ngang qua vịnh Bosphorus và bóng mát khu rừng ven bờ, trong tiết trời đang trưa vẫn có vẻ tối thẫm. Hơn nữa, thay vì nhắc đến tác hại của sự lười biếng, nhẹ dạ và mơ mộng thời niên thiếu, đến những nhiệm vụ và trách nhiệm của tôi, trong mùi gió biển và rừng thông tràn vào qua cửa sổ xe để mở, cha tôi nói thời gian, ân huệ của Đức Allah, là thứ phù du, vì vậy cần phải tận hưởng cuộc sống. Tôi trưng bày ở đây bức tượng thạch cao bán thân do cha tôi đặt nhà điêu khắc Somtas Yontunc (tên ông ta do chính Ataturk đặt), là giảng viên Học viện Nghệ thuật, tạc theo lời khuyên của một người bạn, cách đây mười năm khi gia đình tôi đột ngột giàu lên nhờ xuất khẩu hàng dệt may. Bộ ria mép nhựa này là do tôi gắn lên bức tượng, tôi bực mình vì nhà điêu khắc hàn lâm muốn diễn tả cha tôi Tây phương hơn so với trên thực tế, và vì vậy ông ta đã tạo cho cha tôi bộ ria nhỏ hơn. Hồi nhỏ khi bị cha mắng vì tội hay mơ mộng, bao giờ tôi cũng để ý xem bộ ria của ông rung lên thế nào. Cha tôi bảo vì quá tham công tiếc việc tôi có thể bỏ qua những thú vui cuộc sống, qua lời ông tôi hiểu rằng ông hài lòng với những cải tiến mà tôi đưa vào Satsat và các công ty khác của gia đình. Cha tôi còn bảo tôi phải gánh vác thêm một số việc mà mấy năm nay anh trai tôi phụ trách, tôi hào hứng đồng ý và nói thêm vì anh tôi quá thận trọng và trì trệ trong công việc nên gây ra một số thiệt hại, và tôi thấy không chỉ cha tôi mà cả bác tài Cetin cũng mỉm cười.

Tiệm ăn của Abdullah Efendi trước đây nằm trên đường Beyoglu, cạnh Nhà thờ Hồi giáo Aga. Thời đó những người nổi tiếng và giàu có đến khu Beyoglu hoặc đi xem phim thường vào đây ăn trưa, nhưng khi đa phần thực khách lần lượt sắm ô tô thì tiệm ăn chuyển sang đồi Emirgan, trong một trang trại nhỏ nhìn ra eo biển Bosphorus. Khi chúng tôi bước vào, cha tôi nở nụ cười thân thiện và bắt tay từng người bồi bàn ông đã quen từ nhà hàng Abdullah cũ và những tiệm ăn khác. Ông nhìn quanh các bàn xem có ai là người quen không. Khi người bồi bàn chính dẫn chúng tôi tới bàn, cha tôi dừng lại hỏi chuyện ở một bàn, giơ tay vẫy chào một bàn khác, đến bàn thứ ba ông nói vài lời thân tình với một bà đứng tuổi ngồi cùng cô con gái xinh đẹp; bà khen tôi mau lớn, điển trai và rất giống cha. Sau khi ngồi vào bàn, cha tôi đặt người bồi bàn chính - dạo tôi còn bé ông ta thường gọi tôi là “cậu ấm”, sau này ông chuyển sang gọi tôi là Kemal Bey từ khi nào không biết - mấy món khai vị: bột nhồi, cá hun khói cùng vài thứ khác cho cả hai bố con và rượu raki.

“Con cũng uống chứ?” ông hỏi. “Có thể hút thuốc, nếu con muốn,” ông nói thêm, làm như vấn đề hút thuốc của tôi chưa được giải quyết thỏa đáng giữa hai bố con khi tôi từ Mỹ trở về.

“Hãy đem cho Kemal Bey một chiếc gạt tàn!” ông bảo một người bồi bàn.

Cha tôi xoay quả cà chua nhỏ trồng trong nhà kính riêng của tiệm ăn trong tay rồi đưa lên ngửi, sau đó ông uống cạn cốc raki, và tôi cảm thấy ông có điều gì muốn nói nhưng chưa biết bắt đầu ra sao. Trong một khoảnh khắc cả hai cha con cùng nhìn ra cửa sổ và thấy Cetin Efendi đang vừa đợi ngoài cổng vừa nói chuyện với những tài xế khác.

“Đừng bao giờ quên công lao của Cetin!” cha tôi nói giống như ông đang đọc di chúc.

“Con biết công lao của bác ấy.”

“Cha không chắc con biết... Đừng cười bác ta vì những câu chuyện về tín ngưỡng. Bác ấy là một người trung thực và tử tế. Cetin đã chứng tỏ điều đó hai chục năm nay. Nếu có chuyện gì đó xảy ra với cha, con không được thải hồi bác ấy. Cũng đừng thay xe luôn như đám người giàu có mới phất. Chevrolet là loại xe tốt... Đây là nước Thổ, mọi chuyện đều có thể. Mười năm trước đây khi nhà nước cấm nhập ngoại xe mới, Istanbul đã trở thành bảo tàng của các loại xe Mỹ cũ, nhưng con đừng quan tâm tới chuyện đó. Ở nước ta thợ sửa chữa giỏi nhất thế giới.”

“Cha đừng lo, con lớn lên trong chiếc xe này mà.”

“Được rồi.” cha tôi nói, những lời căn dặn đã giúp ông chuyển sang đề tài quan trọng nhất. “Sibel là một cô gái rất dễ thương và đặc biệt,” ông nói. Nhưng đây chưa phải là đề tài chính mà vì thế ông đưa tôi đến đây. “Chắc con biết là không phải dễ dàng kiếm được một người như thế, đúng không? Với một cô gái như thế, một bông hoa hiếm như thế, con phải luôn chú ý đối xử cho tốt...” Bỗng nhiên trên gương mặt ông thoáng hiện lên vẻ khác lạ, ngượng ngùng. Ông nói lắp bắp như có điều gì đó làm ông bối rối. “Con có nhớ người con gái tuyệt vời ấy không?... Con biết đấy, có lần con đã nhìn thấy cô ta và cha ở Besiktas... Khi nhìn thấy cô ta lần đầu, con đã nghĩ gì?”

“Cô gái nào, thưa cha?”

“Cha nói về cô gái mà cách đây mười năm con nhìn thấy với cha trong công viên Barbaros ở Besiktas ấy,” cha tôi lúng túng giải thích.

“Con không nhớ ra.”

“Con trai, sao con lại không nhớ được nhỉ? Chúng ta còn nhìn vào mắt nhau. Một cô gái rất xinh đẹp ngồi bên cạnh cha.”

“Rồi điều gì đã xảy ra?”

“Con đã tế nhị quay đi để làm cha khỏi ngượng. Giờ con đã nhớ ra chưa?”

“Không, con không nhớ.”

“Không thể như thế. Con đã nhìn thấy chúng ta!”

Tôi không nhớ thật, nhưng không biết làm thế nào để cha tôi tin điều đó. Sau một hồi lâu tranh cãi, tôi nhận là đã nhìn thấy hai người nhưng tôi muốn quên đi, và tôi đã quên. Nhưng cũng có thể chỉ là họ cảm thấy tôi đã nhìn thấy hai người. Chúng tôi đã đến với đề tài chính như thế.

“Mười một năm trước đây cô ấy đã trở thành người tình của cha, và cô ấy thật đẹp,” ông kiêu hãnh tóm gọn hai ý quan trọng nhất trong một câu đơn giản.

Tôi hiểu ra rằng, từ lâu ông đã định nói với tôi về vẻ đẹp của cô gái, và ý nghĩ tôi đã không tận mắt nhìn thấy vẻ đẹp ấy, hay điều còn tồi tệ hơn là tôi đã thấy cô ta đẹp thế nào mà vẫn không nhớ nổi đã làm ông hơi buồn. Ông lấy ra từ trong túi một tấm ảnh đen trắng cỡ nhỏ. Đó là ảnh chụp một cô gái có mái tóc đen, rất trẻ và buồn đứng trên boong phía sau của một con tàu chạy trên eo biển Bosphorus ở Karakoy.

“Cô ấy đấy, bức ảnh chụp vào năm cha và cô ấy quen nhau. Đáng tiếc là trong ảnh cô ấy buồn, nên con không thấy hết vẻ đẹp của cô ấy. Bây giờ con đã nhớ ra chưa?”

Tôi im lặng. Tuy chuyện đã lâu, nhưng tôi khó chịu vì cha nói cho tôi nghe về người tình của ông, mặc dù lúc đó tôi cũng không rõ điều gì làm tôi bực mình.

“Cha không muốn con nói với anh trai con về những gì cha sẽ kể với con,” ông bỏ chiếc ảnh vào túi. “Anh con là người nghiêm khắc hơn, sẽ không hiểu nổi. Con đã sống ở Mỹ... Cha sẽ không nói điều gì làm con sốc đâu. Được chứ?”

“Tất nhiên, thưa cha.”

“Vậy con hãy nghe đây!” ông nhấp một ngụm raki, và bắt đầu kể.

Ông đã quen cô gái vào “một ngày mùa đông tuyết rơi cách đây mười bảy năm rưỡi, tháng Giêng năm 1958”, rồi ngay lập tức ngây ngất vì vẻ đẹp trong sáng và ngây thơ của cô. Cô gái làm việc ở công ty Satsat mà cha tôi vừa thành lập. Ban đầu giữa hai người chỉ là quan hệ công việc, nhưng bất chấp sự chênh lệch tuổi tác giữa hai người là hai mươi hai năm, quan hệ của họ trở nên “sâu sắc và tình cảm”. Một năm sau khi cô gái có quan hệ với ông chủ hào hoa (tôi tính ngay ra được khi đó cha tôi bốn mươi bảy), theo ý muốn của cha tôi, cô gái đã thôi việc ở Satsat, và cũng theo ý muốn dứt khoát của ông cô không đi tìm việc ở nơi khác nữa. Cô sống lặng lẽ trong một căn hộ ở Besiktas do cha tôi mua, với hy vọng đến một lúc nào đó hai người sẽ cưới nhau.

“Nàng rất tốt bụng, rất dịu dàng và thông minh, một người rất đặc biệt,” cha tôi nói. “Nàng không như những người đàn bà khác. Cha đã trải qua vài cuộc phiêu lưu tình ái, nhưng không yêu một ai khác ngoài nàng. Cha đã nhiều lần nghĩ sẽ lấy nàng, con ạ... Nhưng còn mẹ con, còn các con sẽ ra sao?...”

Hai cha con cùng im lặng trong chốc lát.

“Đừng hiểu lầm cha, con trai ạ, cha không nói cha đã hy sinh vì hạnh phúc của mẹ con và các con. Dĩ nhiên chủ yếu là nàng muốn cha cưới nàng làm vợ. Cha đã hứa hẹn với nàng bao nhiêu năm. Cha cũng không thể tưởng tượng cuộc sống sẽ thiếu nàng, và khi không được gặp nàng cha rất khổ sở. Cha cũng không thể chia sẻ nỗi khổ với một ai. Đến một hôm nàng bảo: ‘Anh hãy lựa chọn!’ Hoặc cha ly hôn với mẹ các con, hoặc nàng sẽ bỏ cha. Rót thêm raki cho con đi.”

“Rồi sau đó thế nào?”

“Vì cha không thể bỏ mẹ con và các con, nàng đã bỏ cha,” cha tôi nói sau một lúc im lặng. Khó khăn lắm ông mới nói ra điều này, nhưng nó cũng làm ông nhẹ nhõm. Ông nhìn tôi, và khi thấy có thể tin cậy kể tiếp, ông bình tĩnh lại.

“Cha đã vô cùng đau khổ. Anh trai con lập gia đình, con thì sang Mỹ. Dĩ nhiên cha cố giấu nỗi đau không để cho mẹ con biết. Đau đớn ngấm ngầm như một tên trộm, đó lại là một nỗi khổ nữa. Dĩ nhiên, giống như những người phụ nữ khác, mẹ con đã cảm nhận thấy, bà biết sự việc rất nghiêm trọng, nhưng bà không nói gì. Cha sống với mẹ con, với Bekri và Fatma ở nhà mà như sống trong một khách sạn, như không phải một gia đình. Nỗi đau đớn của cha không hề nguôi. Cha cảm thấy sẽ phát điên lên nếu cứ tiếp tục như thế, nhưng cha không thể làm được điều cần làm. Một hôm nàng (cha tôi không nói ra tên cô gái) buồn bã đón cha. Nàng bảo một kỹ sư đã cầu hôn nàng, và nếu cha không dứt khoát, nàng sẽ lấy anh ta. Nhưng cha không tin điều nàng nói là sự thật... Cha là người đàn ông đầu tiên trong đời nàng. Cha nghĩ nàng chỉ nói vậy thôi chứ không có ai khác. Thậm chí đến khi đã nghi ngờ những lý do của mình và bắt đầu lo ngại, cha vẫn chẳng biết làm gì. Con có nhớ mùa hè năm ấy Cetin đã đưa chúng ta đến hội chợ ở Izmir... Khi quay về cha nghe tin nàng đã lấy một người nào đó, nhưng cha không tin. Nàng không muốn gặp cha nữa, điện thoại nàng cũng không nhấc. Nàng đã bán căn nhà cha mua cho nàng và chuyển đến một nơi khác mà cha không thể tìm ra. Bốn năm liền cha không biết hỏi ai, liệu nàng đã lấy chồng thật, có phải anh chàng kỹ sư kia đã cưới nàng, nàng đã có con, nàng làm gì? Cha sợ nếu biết cha sẽ đau khổ, nhưng không biết chút gì về nàng còn khủng khiếp hơn. Ý nghĩ nàng đang sống đâu đó trong thành phố này, nàng cũng đọc những tin tức ấy trên báo chí, cũng xem những chương trình ấy trên ti vi như cha mà cha không thể nhìn thấy nàng, làm cha đau đớn. Cha cảm thấy cuộc đời thật vô nghĩa. Con đừng hiểu sai cha, dĩ nhiên cha tự hào vì các con, vì nhà máy, vì mẹ các con. Nhưng đó là nỗi đau đớn khác.”

Từ cách nói của ông tôi cảm thấy câu chuyện đã khép lại, và cha tôi cũng đã bình tĩnh hơn, nhưng có điều gì đó vẫn làm tôi lo lắng.

“Cuối cùng, vào một buổi chiều, vì sốt ruột quá cha đã gọi điện cho thân mẫu nàng. Tất nhiên bà biết cha là ai, nhưng bà không nhận ra giọng nói của cha. Cha nói dối bà, xưng là chồng của một người bạn cùng lớp thời trung học của nàng, rồi nói vợ mình đang ốm nặng và muốn nói chuyện với nàng. ‘Con gái tôi đã chết!’ bà nói trong tiếng khóc. Nàng đã chết vì ung thư. Cha vội vàng đặt điện thoại xuống, sợ mình cũng khóc theo. Đó là điều cha không nghĩ tới, nhưng cha biết đó là sự thật. Nàng chẳng lấy kỹ sư nào hết... Cuộc đời mới tàn nhẫn làm sao, cha cảm thấy tất cả đều trống rỗng.”

Khi thấy trong mắt ông những giọt nước mắt, tôi cảm thấy bất lực. Tôi hiểu nỗi đau của ông dù rất giận ông. Tôi thử nghĩ lại toàn bộ câu chuyện cha vừa kể, nhưng đúng như các nhà nhân chủng học lỗi thời đã mô tả “những người chất phác không có khả năng nghĩ đến những điều cấm kỵ”, tôi lúng túng và cảm thấy đau đớn.

“Thôi, không sao,” cha tôi trấn tĩnh lại sau một lát im lặng. “Cha không mời con đến đây để nói về nỗi đau đớn và làm con buồn. Con sắp đính hôn và sắp cưới, cha muốn con biết câu chuyện này và hiểu cha hơn, nhưng cha còn muốn nói với con điều này nữa.”

“Điều gì vậy, thưa cha?”

“Giờ đây cha cảm thấy ân hận. Cha đã không xưng tụng nàng đủ, đã không nói với nàng ngàn lần rằng nàng thật dễ thương, thật đáng yêu và đối với cha nàng quan họng ra sao. Nàng là người có trái tim vàng, nhã nhặn, thông minh và quyến rũ... Nàng không giống như những người phụ nữ đẹp mà cha đã gặp, họ kiêu hãnh vì sắc đẹp cứ như thể đó là công trạng riêng của họ. Nàng không phô trương, không mong lúc nào cũng được khen ngợi và chiều chuộng... Con thấy đấy, cha không chỉ mất nàng, bao nhiêu năm nay điều làm cha đau đớn là cha đã không đối xử tốt với nàng như nàng xứng đáng được đối xử. Với một phụ nữ, con ạ, phải đối xử tốt khi còn chưa muộn!”

Sau những lời trịnh trọng cuối cùng, ông rút từ trong túi ra một chiếc hộp đựng đồ trang sức bọc nhung.

“Cha mua cái này vào dịp chúng ta cùng đi hội chợ lzmir, khi quay về cha định đem đến tặng nàng thay lời tạ lỗi, nhưng số phận đã không để cha trao nó cho nàng.” Ông mở nắp chiếc hộp. “Nàng đeo hoa tai rất hợp. Đây là những viên ngọc quý. Cha đã cất giữ nó bao năm nay. Cha không muốn mẹ con thấy nó sau khi cha chết. Con hãy cầm lấy. Cha nghĩ Sibel đeo nó sẽ rất đẹp.”

“Sibel không phải là tình nhân, mà là vợ chưa cưới của con, thưa cha!” tôi nói và nhìn vào chiếc hộp.

“Con đừng nói thế. Không cần nói cho Sibel biết lai lịch đôi hoa tai là ổn. Khi nhìn Sibel đeo nó, con sẽ nhớ tới cha và không quên những lời khuyên hôm nay của cha. Hãy đối xử với cô gái tuyệt vời ấy thật tử tế... Có những người đàn ông bao giờ cũng đối xử tàn tệ với phụ nữ, và không khi nào họ nhận ra mình là người có lỗi. Hãy nghe cha và đừng là một trong số họ.”

Cha tôi đóng nắp, rồi đặt chiếc hộp vào lòng bàn tay tôi với một cử chỉ rất trang trọng của một Pasha, rồi ông khép bàn tay tôi lại như vừa đặt vào tay tôi món tiền hoa hồng.

“Đem thêm raki và đá nữa đi!” ông bảo một người bồi bàn, rồi quay về phía tôi. “Một ngày đẹp trời, đúng không? Khu vườn này đẹp quá! Mùa xuân và mùi hoa đoạn.”

Cả giờ sau tôi thuyết phục ông rằng tôi có cuộc hẹn không thể trì hoãn, liệu ông, với tư cách là sếp lớn, có thể gọi điện đến Satsat để đề nghị hoãn cuộc họp được không.

“Đó là điều con học được bên Mỹ à?” ông nói. “Xin chúc mừng!”

Không muốn làm ông phiền lòng, tôi uống thêm một cốc raki nữa, trong khi vừa nhìn đồng hồ vì không muốn trễ hẹn với Fusun, đặc biệt là vào buổi chiều hôm ấy.

“Đi đâu vội thế con, ngồi đây thêm chút nữa, cha và con, ta nói chuyện thân tình... Rồi con lấy vợ, và sẽ quên chúng ta...”

“Cha ạ, con hiểu nỗi đau cha phải chịu đựng. Con không bao giờ quên những lời răn quý báu của cha,” tôi nói và đứng dậy.

Từ khi cha có tuổi, mỗi khi xúc động, khóe môi ông thường rung nhẹ. Ông nắm chặt tay tôi, tôi cũng siết mạnh bàn tay ông. Trên khóe mắt cha lăn xuống những giọt nước mắt.

Nhưng trong chốc lát ông trấn tĩnh lại, lớn tiếng gọi bồi bàn thanh toán tiền, và trên đường về, ngồi trong chiếc xe do bác Cetin lái cẩn thận, lát sau ông đã ngủ ngon lành, về đến ngôi nhà Merhamet, khi Fusun đến tôi không ngần ngại ôm hôn em rất lâu. Tôi bảo tôi có mùi rượu vì vừa ăn trưa với cha tôi, rồi tôi lấy ra chiếc hộp.

‘‘Em mở ra đi!”

Fusun thận trọng mở chiếc hộp.

“Đây đâu phải cái hoa tai của em. Đây là ngọc thật. Đắt lắm.”

“Em có thích không?”

“Chiếc hoa tai của em đâu?”

“Chiếc hoa tai của em chơi trò trốn tìm, nhưng một buổi sáng nó lẻn đến bên giường anh và rủ cả bạn đến đấy. Thế là anh bỏ cả đôi vào cái hộp này, rồi đem đến cho chủ nhân của chúng.”

“Em đâu có là trẻ con... Đây không phải đôi hoa tai của em.”

“Trong tâm hồn chúng là của em, em yêu.”

“Em muốn đôi hoa tai của mình.”

“Anh tặng em món quà này...”

“Em không thể đeo nó. Mọi người sẽ hỏi em lấy đâu ra chứ.”

“Thế thì em đừng đeo, nhưng đừng từ chối tặng vật này.”

“Nhưng anh tặng nó thay cho đôi hoa tai của em. Nếu không đánh mất chiếc kia, anh đã không mang đôi này đến. Có đúng là anh đánh mất rồi không? Anh đã làm gì? Nói cho em biết đi!”

“Đến lúc nào đó chắc chắn sẽ thấy.”

“Lúc nào ư... Anh nói nghe dễ nhỉ?... Anh thật vô trách nhiệm! Khi nào? Em phải đợi đến bao giờ?”

“Không lâu đâu. Anh sẽ vác cả cái xe đạp đến nhà em ăn tối với cha mẹ em,” tôi hăng hái hứa.

“Để rồi xem,” Fusun bảo, và chúng tôi hôn nhau. “Anh toàn mùi rượu thôi.”

Nhưng tôi tiếp tục hôn em, và khi bắt đầu làm tình chúng tôi quên hết mọi chuyện. Đôi hoa tai cha tôi mua cho người tình của ông vẫn nằm im trên bàn.

22

Bàn tay của Rahmi Efendi

Càng gần đến ngày lễ đính hôn tôi càng có nhiều việc phải làm, chẳng còn thời gian để nghĩ tới chuyện tình ái. Tôi nhớ đã gặp gỡ với đám bạn bè tôi quen biết từ nhỏ, những người mà cha họ cũng là bạn bè của cha tôi, để bàn nhau xem làm sao kiếm đủ sâm banh và các thứ đồ uống “châu Âu” khác cho buổi đính hôn sẽ tổ chức ở khách sạn Hilton. Tôi nhất thiết phải nhắc khách đến thăm bảo tàng sau này rằng trong những năm ấy việc nhập rượu ngoại do nhà nước độc quyền kiểm soát chặt chẽ, và vì không có ngoại tệ “dành riêng” cho mục đích này để trả cho các nhà nhập khẩu, nên qua con đường chính thức rất ít sâm banh, whisky và các rượu ngoại khác được đưa vào trong nước. Trong khi đó ở các tiệm ăn trong các khu nhà giàu, các cửa hiệu buôn bán hàng lậu, các bar của những khách sạn sang trọng, cũng như hàng ngàn người bán vé số xách túi lang thang trên đường phố lúc nào cũng có thể mua được đồ uống ngoại và thuốc lá Mỹ. Cũng như tôi, ai muốn tổ chức tiếp khách đàng hoàng cũng buộc phải tự kiếm đồ uống “châu Âu” và đưa vào khách sạn. Những người phụ trách quầy bar trong các khách sạn lớn đều quen biết nhau và những lúc như thế họ thường giúp đỡ nhau, gửi cho nhau đồ uống để buổi tiếp khách suôn sẻ. Sau mỗi sự kiện, báo chí hay đề cập đến đề tài này, họ viết trong buổi tiếp có bao nhiêu phần là “rượu ngoại” và bao nhiêu Whisky Ankara, vì vậy mà tôi phải chú ý.

Nếu còn thời gian rảnh sau những việc như thế, Sibel lại gọi điện cho tôi đến xem một ngôi nhà có vị trí và tầm nhìn đẹp ở khu Bebek, khu Amavutkoy hay khu Etiler khi đó bắt đầu phát triển. Càng ngày chúng tôi càng thích tưởng tượng cuộc sống chung sau này trong những ngôi nhà xây dở còn đầy mùi vôi vữa xi măng, phòng ngủ và phòng ăn sẽ ở chỗ nào, bộ đi văng dài mà chúng tôi nhìn thấy trong cửa hàng đồ gỗ ở Nisantasi sẽ đặt vào đâu để có thể nhìn rõ Bosphorus nhất. Trong các party buổi tối, Sibel thích tranh luận với bạn bè về cách phân chia phòng và tầm nhìn của các ngôi nhà vừa xem, cũng như những kế hoạch liên quan đến cuộc sống của chúng tôi, trong khi tôi cảm thấy ngượng ngùng và cố lái sang chuyện khác, tôi nói về những thành công của Zaim và nước giải khát Meltem, về bóng đá hoặc về các bar, các câu lạc bộ hay nhà hàng mới mở. Hạnh phúc bí mật với Fusun khiến tôi ít nói hơn trong đám đông, càng ngày tôi càng thích lui riêng ra một chỗ để ngắm nhìn bạn bè. Dần dà tôi trở nên buồn phiền, nhưng khi đó tôi không nhận ra, chỉ đến bây giờ, sau nhiều năm, kể ra chuyện này tôi mới thấy điều đó. Khi đó tôi chỉ thấy mình “trầm lặng” hơn.

“Dạo này anh có vẻ trầm tư ít nói,” Sibel nói khi tôi đưa nàng về nhà sau nửa đêm.

“Vậy à?”

“Chúng ta đã im lặng nửa tiếng rồi đấy.”

“Hôm nọ anh ngồi ăn trưa với cha, em biết đấy... Cha làm anh lo lắng. Ông cụ nói về mọi điều cứ như thể chuẩn bị cho cái chết.”

Thứ Sáu ngày mồng 6 tháng Sáu, nghĩa là tám ngày trước lễ đính hôn và chín ngày trước kỳ thi đại học của Fusun, tôi cùng cha và anh trai đi bằng chiếc xe Chevrolet do bác Cetin lái đến một nhà nằm giữa Beyoglu và Tophane, gần khu bãi tắm Cukurcuma để phân ưu. Người quá cố là một nhân viên già người gốc Malatya đã làm việc với cha tôi từ buổi ban đầu. Theo tôi nhớ thì ông già khổ người to lớn, dễ mến này là người chạy việc vặt trong văn phòng cha tội. Một cánh tay ông bị máy cắt cụt từ trước đó, ông lắp tay giả. Cha tôi rất quý con người cần cù, dễ thương này và đã chuyển ông về làm trong văn phòng, vì thế mà tôi biết ông. Lúc đầu hai anh em tôi rất sợ cánh tay giả của ông, nhưng Rahmi Efendi là người hay cười và rất dễ gần, sau này ông còn cho chúng tôi chơi với cánh tay giả. Có lần chúng tôi thấy ông trải một tấm thảm trong văn phòng, tháo cánh tay giả ra để sang một bên, rồi ông quỳ xuống cầu nguyện.

Rahmi Efendi có hai người con trai cao lớn và thân thiện giống bố. Cả hai đến hôn tay cha tôi. Vợ bác, một phụ nữ da đỏ hồng, mũm mĩm, nhưng mệt mỏi và tuyệt vọng, òa khóc khi nhìn thấy cha tôi. Cha tôi an ủi người đàn bà đang lau nước mắt bằng đầu mút chiếc khăn trùm đầu một cách chân thành đến nỗi tôi và anh trai tôi không thể làm nổi. Ông ôm hôn cả hai cậu con trai, rồi nhanh chóng - đến bất ngờ - chuyển sang trò chuyện thân mật với các vị khách khác. Hai anh em tôi gần như cảm thấy mình có lỗi. Anh trai tôi giảng giải một điều gì đó, còn tôi thì bắt đầu kể về những kỷ niệm.

Trong những trường hợp thế này cách ứng xử và nỗi đau chân thành - không hẳn là mức độ, mà là sự thích hợp của nó với bầu không khí xung quanh - quan trọng hơn nhiều so với lời nói. Chúng ta không thích thuốc lá vì chất nicotin, mà vì trong những giây phút trống rỗng và vô nghĩa nó tạo cho nguôi ta cảm giác mình đang làm một việc có ý nghĩa. Cả ba cha con tôi mỗi người đều rút một điếu thuốc từ chiếc hộp Maltepes do anh con trai cả của người quá cố đưa mời, và châm vào ngọn lửa diêm đưa về phía chúng tôi một cách thành thục, rồi cùng bắt tréo chân phì phèo hút như thể đó là việc tự nhiên nhất trên thế gian này. Giống như người Âu treo tranh, ở đây người ta treo một tấm thảm trên tường. Có lẽ vị thuốc Maltepes khác lạ đã gây cho tôi ảo tưởng là mình đang suy nghĩ điều gì đó “sâu sắc” về cuộc đời. Vấn đề quan trọng nhất trong cuộc đời là hạnh phúc. Có những người hạnh phúc và những người không thể hạnh phúc. Dĩ nhiên đa số nằm đâu đó giữa hai trạng thái trên. Tôi rất hạnh phúc trong những ngày đó, nhưng tôi không muốn nhận ra. Giờ đây, sau nhiều năm, tôi nghĩ phương cách tốt nhất để gìn giữ hạnh phúc có thể là ta không nhận ra nó. Nhưng tôi không nhận ra hạnh phúc của mình không phải vì tôi muốn gìn giữ nó, mà vì tôi sợ nỗi bất hạnh đang từ từ, lén lút lại gần: tôi sẽ mất Fusun. Phải chăng vì thế mà trong những ngày ấy tôi trở nên lặng lẽ và nhạy cảm?

Tôi nhìn đồ vật trong căn phòng nhỏ đơn sơ nhưng sạch sẽ bóng lộn (một chiếc phong vũ biểu xinh xinh gợi nhớ đến những năm 50, tấm bảng đóng khung ghi lời “nhân danh Allah” rất đẹp treo trên tường) và trong một khoảnh khắc tôi tưởng mình sắp khóc cùng vợ bác Rahmi. Trên nóc chiếc vô tuyến phủ tấm ren thêu có tượng một chú chó đang ngủ. Dường như nó cũng đang muốn khóc. Dẫu sao khi nhìn con chó tôi bỗng thấy dễ chịu, và tôi nghĩ đến Fusun.

23

Im lặng

Càng gần đến ngày lễ đính hôn những phút giây im lặng giữa tôi và Fusun càng kéo dài, dù ở bên nhau ít nhất hai tiếng mỗi ngày, và những cuộc làm tình ngày càng thêm nồng nhiệt, sự im lặng này vẫn nhiễm vào chúng tôi như một thứ độc tố.

“Gia đình em đã nhận được thiệp mời dự lễ đính hôn,” một lần em nói. “Mẹ em rất mừng, bố em cũng bảo cả nhà phải tới dự. Bố mẹ muốn em cùng đi. Cũng may là hôm sau là ngày thi đại học, nên em không phải giả vờ ốm.”

“Mẹ anh đã gửi thiệp mời đấy,” tôi nói. “Nhưng em đừng có đến. Thậm chí anh cũng chẳng muốn đến.”

Tôi hy vọng Fusun sẽ nói điều gì đó, đại loại “Thế thì anh đừng đến!”, nhưng em không nói gì. Càng gần đến ngày đó những cuộc tình của chúng tôi càng cuồng nhiệt. Chúng tôi ôm siết, ghì chặt nhau bằng những động tác quen thuộc của những cặp tình nhân đã biết nhau hàng năm trời; khi khác chúng tôi nằm im lặng và bất động nhìn tấm rèm tuyn gió thổi bay lật phật trên cửa sổ ban công.

Cho tới ngày lễ đính hôn, hôm nào chúng tôi cũng gặp nhau vào đúng giờ ấy trong ngôi nhà Merhamet, rồi làm tình như điên dại. Cả hai không nhắc tới hoàn cảnh, tới lễ đính hôn của tôi, tới việc sau đó sẽ ra sao, thậm chí chúng tôi né tránh mọi đề tài gợi nhớ đến những vấn đề đó. Sự né tránh ấy khiến chúng tôi im lặng. Từ bên ngoài tiếng la hét của lũ trẻ đá bóng vẫn vọng vào. Trong những lần làm tình đầu tiên chúng tôi cũng không nói về việc điều gì sẽ đến với hai đứa, nhưng về những chuyện vặt vãnh, về họ hàng, về những tin đồn nhảm ở Nisantasi và những người đàn ông tồi tệ thì chúng tôi trò chuyện và cười không dứt. Chúng tôi buồn vì những trận cười vui vẻ đã qua. Cả hai đều cảm thấy đó cũng là một mất mát đáng tiếc. Nhưng cảm giác không vui này không làm chúng tôi xa nhau, thậm chí thật lạ lùng là nó khiến chúng tôi gắn bó với nhau hơn.

Thỉnh thoảng tôi chợt nhận thấy mình đang tưởng tượng sau lễ đính hôn tôi sẽ tiếp tục gặp Fusun thế nào. Tưởng tượng này (hay đúng hơn tôi gọi là sự mơ mộng) dần dần biến thành giả thuyết hợp lý. Trong những cuộc tình thường xuyên và nồng nàn có vẻ như việc Fusun sẽ không bỏ tôi là hợp logic. Thực tế đó chỉ là tiếng lòng tôi chứ không phải logic. Tôi che giấu những suy nghĩ này với cả bản thân mặc dù một mặt tôi cố gắng suy ra từ những lời nói và cử chỉ của Fusun xem em nghĩ gì. Dĩ nhiên em biết điều đó, và không muốn cho tôi bấu víu vào đâu, vì thế sự im lặng giữa chúng tôi càng kéo dài. Tất nhiên Fusun cũng để ý đến những cử chỉ của tôi để đưa ra những kết luận của riêng em. Đôi khi cả hai chú ý nhau quá lâu như hai điệp viên dò tìm tin tức về nhau. Tôi trưng bày chiếc quần lót trắng, đôi tất trắng nhỏ như tất trẻ con và mấy đôi giày thể thao màu trắng đỏ ra đây để chúng gợi nhớ đến những giây phút buồn lặng lẽ của chúng tôi.

Lễ đính hôn tới rất nhanh, đánh đổ mọi giả thuyết. Ngày hôm đó tôi phải giải quyết vấn đề rượu whisky và sâm banh (vì một người bán không chịu để hàng lại khi chưa nhận đủ tiền mặt), sau đó tôi đến Taksim rẽ vào quán ăn nhanh Atlantic mà tôi yêu thích từ thuở còn nhỏ, ăn hamburger và uống ayran, rồi vào hiệu cắt tóc thời trẻ con. Cevat Bẻm Mép chuyển từ Nisantasi đến Beyoglu từ cuối những năm 60, chúng tôi và cha đã tìm đến một ông thợ cạo khác tên là Basri, nhưng hễ có dịp qua đây là tôi lại tới hiệu của Cevat ở phố Aga Mosque để cạo mặt và nghe bác ta trò chuyện vui vẻ. Bác ta rất vui khi biết tôi sẽ đính hôn vào hôm đó, bác đã cạo mặt cho tôi xứng đáng với vai chú rể, bác sử dụng kem cạo râu ngoại, kem dưỡng da không mùi, tỉa tót từng sợi râu, sợi tóc cho tôi rất cẩn thận. Sau đó tôi đi bộ về Nisantasi, đến tòa nhà Merhamet.

Fusun đến vào giờ đã quen. Mấy hôm trước tôi nói thứ Bảy chúng tôi không nên gặp nhau vì hôm sau là ngày thi đại học, nhưng Fusun bảo em đã học quá nhiều, tốt hơn hết là nên nghỉ để đầu óc được thoải mái. Với lý do phải ôn thi, đằng nào em cũng không đến cửa hiệu. Vừa tới nơi, Fusun liền ngồi lên bàn và châm thuốc hút.

“Em nghĩ đến anh nhiều đến nỗi toán không vào nổi nữa,” em nói vẻ giễu cợt. Như một câu nói lấy ra từ một bộ phim nào đó, rồi em cười, đỏ mặt.

Nếu không thấy em đỏ mặt và buồn như thế chắc tôi cũng đã buông một câu đùa cợt nào đó. Chúng tôi cố làm như không phải hôm đó là ngày lễ đính hôn của tôi. Đương nhiên không thể làm nổi. Cả hai đều cảm thấy một nỗi đau đớn không thề chịu đựng, đều biết không thể quên được bằng đùa cợt, lời nói không thể làm nguôi ngoai, chỉ có thể chạy trốn nỗi đau không thể chia sẻ này bằng làm tình. Nhưng nỗi buồn khiến sự chung đụng trở nên uể oải. Fusun nằm dài trên giường như người ốm, chỉ chú ý đến nỗi đau đớn của mình, như đang nhìn những đám mây ảo não quần tụ trên đầu. Tôi nằm xuống bên em và cũng nhìn lên trần nhà. Lũ trẻ ngoài sân không la hét, chỉ nghe thấy tiếng va đập của trái bóng. Tiếng chim cũng ngừng hót, mọi chuyện chìm vào yên tĩnh. Từ rất xa vẳng lại tiếng còi tàu thủy, rồi một tiếng nữa.

Chúng tôi uống một chút whisky từ chiếc cốc của Ethem Kemal, ông nội tôi, chồng thứ hai của cụ ngoại Fusun, rồi hôn nhau. Giờ đây khi viết những dòng này tôi cảm thấy không được làm những người quan tâm đến câu chuyện của tôi quá buồn, vì dù các nhân vật tiểu thuyết có buồn thì không nhất thiết cuốn tiểu thuyết phải buồn. Cũng như vào các dịp khác, chúng tôi tìm thấy niềm vui trong những đồ vật, chiếc áo, mũ của mẹ tôi hay một vật dụng nhỏ nào đó. Như mọi lúc, chúng tôi hôn nhau say đắm, cả hai đã trở nên điêu luyện trong nghệ thuật này. Thay vì làm độc giả lây nỗi buồn của chúng tôi, hãy để tôi kể về nụ hôn, về đôi môi Fusun như tan chảy trong môi tôi. Những nụ hôn dài tiết ra trong vòm miệng chúng tôi thứ nước ngọt ngào ấm nóng, thỉnh thoảng rót xuống cằm hai đứa, trước mắt chúng tôi hiện lên một thế giới mơ mộng thiên đường chỉ có thể tưởng tượng được bằng con mắt lạc quan của trẻ thơ, và như thể qua kính vạn hoa, chúng tôi ngất ngây nhìn thế giới đầy màu sắc ấy như nhìn thấy thiên đường. Thỉnh thoảng một trong hai đứa, giống như một con chim tham lam ngậm một hạt vả giữa đôi mỏ, hút vào miệng mình môi trên hay môi dưới của đứa kia như muốn nói người kia chỉ có thể trông cậy vào sự khoan dung của bạn tình. Trong khi người kia nhẫn nại dõi theo cuộc phiêu lưu của đôi môi mình và sung sướng chịu đựng, thưởng thức sự khoan hòa của bạn tình và khoái cảm của trạng thái buông thả run rẩy, rồi lần đầu tiên trong đời cảm thấy không chỉ trên đôi môi, mà trên toàn thân cảm giác ngất ngây khi ta phó mặc bản thân cho người bạn tình muốn làm gì thì làm, vì ta đang đi trên những miền sâu sắc và bí ẩn nhất giữa sự dịu dàng và dâng hiến. Rồi đến lượt người kia cũng làm như thế, đôi lưỡi hồi hộp vội vàng tìm thấy nhau trong vòm họng, và chúng nhắc đôi tình nhân nhớ đến đặc điểm ngọt ngào của tình yêu, đó không chỉ là nỗi đam mê cuồng dại, mà còn là sự giao cảm mềm mại, dịu dàng.

Sau cuộc tình kéo dài cả hai chúng tôi chìm vào giấc ngủ, và chỉ tỉnh dậy khi qua cửa sổ ban công bỏ ngỏ, một làn gió nhẹ thơm hương hoa đoạn thổi tấm rèm cửa mơn man lên mặt chúng tôi.

“Em mơ thấy một cánh đồng hoa hướng dương,” Fusun kể. “Những bông hướng dương gợn sóng rất lạ trong gió nhẹ, không hiểu sao chúng làm em sợ. Em muốn hét lên nhưng không thể.”

“Đừng sợ, có anh ở bên em.”

Tôi không muốn kể chúng tôi đã dậy, đã mặc áo quần và đến đứng bên cửa thế nào. Tôi bảo em hãy bình tình trong kỳ thi, đừng bỏ quên giấy báo thi ở nhà, tất cả sẽ ổn, rồi tôi gắng nói ra một cách tự nhiên nhất câu nói tôi đã nghĩ trong đầu cả ngàn lần:

“Ngày mai chúng ta gặp nhau vẫn vào giờ ấy nhé, được không em?”

“Được!” Fusun đáp và quay mặt đi.

Tôi trìu mến nhìn theo em, trong khi nghĩ buổi lễ đính hôn sẽ thành công mỹ mãn.

24

Lễ đính hôn

Những tấm bưu ảnh về khách sạn Hilton này tôi kiếm được một cách khó khăn cho Bảo tàng Ngây thơ ở các chợ trời trong thành phố và ở châu Âu (hay trong vài bảo tàng nho nhỏ) hai chục năm sau câu chuyện mà tôi kể, cũng như nhờ tình bạn với các nhà sưu tầm nổi tiếng nhất Istanbul. Sau một cuộc ngã giá rất lâu với nhà sưu tầm nổi tiếng Hali Bey Thần kinh, ông ta mới cho tôi động vào và nhìn gần một trong những tấm ảnh, và khi đó mặt tiền hiện đại của khách sạn đã khiến tôi nhớ tới không chỉ buổi tối diễn ra lễ đính hôn, mà toàn bộ thời niên thiếu của mình. Khi lên mười, tôi cùng cha mẹ và ngôi sao người Mỹ nay đã bị lãng quên từ lâu là Terry Moore hồi hộp đến dự buổi dạ hội khai trương khách sạn, dĩ nhiên giới thượng lưu của cả Istanbul đều có mặt. Chúng tôi có thể nhìn thấy tòa nhà mới từ cửa sổ nhà mình và không bao lâu người ta quen với nó, đến nỗi những năm sau đó họ thường xuyên lui tới. Các bạn hàng nước ngoài của cha tôi - những người đàn ông thích xem múa bụng - đều ở trong khách sạn này. Chủ nhật nào cả gia đình tôi cũng đến ăn món hamburger mới lạ khi đó còn chưa mua được ở nơi nào khác. Hai anh em tôi hoàn toàn bị mê hoặc bởi bộ đồng phục dây bện vàng, hàng cúc sáng bóng, có ngù vai màu đỏ rực của người thường trực. Vào những năm đó, nhiều phát kiến mới của phương Tây được đưa vào đầu tiên ở Hilton, nên những tờ báo lớn có cả phóng viên thường trú trong khách sạn. Nếu trên những quần áo yêu thích của mẹ tôi dính vết bẩn, bà thường cho đưa tới phòng giặt của khách sạn, còn bà thì thích ngồi trong quán bar dưới tiền sảnh để dùng trà với bạn bè. Đám cưới của nhiều người quen và họ hàng được tổ chức trong phòng khiêu vũ lớn ở tầng trệt. Khi thấy ngôi biệt thự cũ nát của bố mẹ vợ tương lai của tôi ở Anadoluhisari không thích hợp để tiếp khách, tất cả chúng tôi đều đồng ý chọn Hilton. Hơn nữa, kể từ khi mở cửa, Hilton là một trong số ít những địa điểm văn minh, nơi các quý ông sang trọng và các quý bà táo bạo có thể thuê phòng chung mà không cần giấy đăng ký kết hôn.

Bác Cetin Efendi chở chúng tôi (cha mẹ tôi và tôi) đến trước chiếc cửa quay có mái che giống hình chiếc thảm bay khá sớm.

“Chúng ta còn nửa giờ nữa,” cha tôi nói, lần nào đến đây ông cũng vui vẻ. “Lại đây, ta uống chút gì đã.”

Chúng tôi ngồi vào một góc, từ đây có thể nhìn rõ cửa ra vào. Một người bồi bàn đứng tuổi có quen biết cha tôi tới, cha tôi hỏi thăm sức khỏe ông và gọi cho hai cha con mỗi người một cốc raki, cho mẹ tôi một cốc trà. Chúng tôi vui vẻ nhắc lại những kỷ niệm cũ và quan sát mọi người, nhìn đám khách mời đến mỗi lúc một đông. Khách đến dự lễ đính hôn, những người quen và họ hàng tươi cười, ăn bận lịch sự đi qua ngay phía trước, vòm lá dày trên chiếc chậu sứ màu hồng lớn đã che khuất chúng tôi.

“Ôi, con gái nhà Rezzan lớn và xinh quá!” mẹ tôi nói, rồi nheo mày khi nhìn thấy một vị khách khác. “Phải cấm những ai có đôi chân không đẹp mặc váy ngắn,” bà nói khi thấy một người khách khác. “Không phải chúng ta, mà đáng tiếc là họ đã bố trí gia đình Pamuk ngồi ở phía sau!” bà trả lời một câu hỏi của cha tôi, rồi chỉ vào một nhóm khách mới tới. “Fazila Hanim sao lại đến nỗi thế kia, ngày trước bà ấy đẹp lắm! Giá như họ để bà ấy ở nhà thì tôi khỏi phải nhìn thấy bà ấy đáng thương thế này... Người phụ nữ quàng khăn kia là họ hàng bên mẹ Sibel... Hicabi Bey trong mắt tôi là một con số không kể từ khi ông ta bỏ bà vợ dễ thương và lũ trẻ để lấy người đàn bà tầm thường này... Ông nhìn kìa, lão Nevrat dám làm cho Zumrut một cái đầu giống hệt tôi... Họ là ai thế nhỉ, cả vợ lẫn chồng đều có cái mũi giống mũi cáo, đúng không?... Con có cầm tiền không?”

“Để làm gì?” cha tôi hỏi.

“Nó về vội vàng, ăn mặc như tới câu lạc bộ thể thao chứ không phải đến lễ đính hôn. Nó chỉ kịp thay quần áo rồi đi,” mẹ giải thích với cha tôi, rồi quay về phía tôi. “Con có đem tiền theo đấy chứ, Kemal?”

“Có ạ.”

“Được rồi. Con đi đứng cho đàng hoàng, được chứ? Mọi người đều nhìn con đấy... Nào, ta đi thôi!”

Cha tôi gọi người bồi bàn đem đến cho ông một cốc raki nữa, rồi ông nhìn tôi, lấy ngón tay ra hiệu, gọi cả cho tôi một cốc nữa.

“Hôm nay ông đừng có quá chén đấy. Lại có chuyện gì nữa thế?” mẹ tôi hỏi cha.

“Chả nhẽ trong ngày đính hôn của con trai, tôi không được uống và vui vẻ?” cha tôi hỏi.

“Ôi, tuyệt quá!” mẹ tôi kêu lên khi nhìn thấy Sibel. “Bộ áo thật lộng lẫy và những hạt ngọc cũng rất hợp! Con bé đẹp đến nỗi nó mặc cái gì cũng đẹp... Bộ váy áo nó mặc mới tuyệt diệu làm sao! Thật dễ thương, thật tinh tế và quyến rũ! Con có biết mình là chàng trai may mắn thế nào không, con trai của mẹ?”

Sibel đang ôm hai cô bạn gái xinh đẹp vừa đi ngang qua chỗ chúng tôi. Các cô gái cẩn thận nâng những điếu thuốc lá dài vừa châm lửa trên tay, họ quá chú ý giữ phấn son trang điểm, đầu tóc và quần áo của nhau, họ chỉ gửi những chiếc hôn gió với những cặp môi đỏ bóng, rồi vừa nhìn ngắm trang phục, vòng cổ, vòng tay của nhau vừa khúc khích cười.

“Mọi người thông minh đều biết cuộc sống này thật tuyệt vời và mục đích của cuộc đời là hạnh phúc,” cha tôi nhìn ba cô gái và nói. “Nhưng dường như chỉ những kẻ ngốc nghếch mới hạnh phúc, bà giải thích điều đó thế nào?”

“Đây là một trong những ngày hạnh phúc nhất trong đời con trai ông. Sao lúc này ông lại ăn nói thế, Mumtaz?” mẹ tôi nói rồi quay về phía tôi. “Con còn đợi gì nữa? Hãy đến với Sibel đi! Hãy luôn ở bên cạnh và chia sẻ hạnh phúc với nó.”

Tôi đặt cốc rượu xuống bàn, bước ra từ sau phía chiếc chậu sứ và đi về phía các cô gái. Trên gương mặt Sibel bừng nở một nụ cười rạng rỡ.

“Sao giờ em mới tới?” tôi hỏi và đặt lên môi em một nụ hôn.

Sibel giới thiệu tôi với hai người bạn gái, sau đó chúng tôi cùng nhìn về phía cửa quay lớn.

“Em thật tuyệt vời, em yêu ạ,” tôi thì thầm vào tai Sibel.

“Anh cũng rất đẹp trai... ta đừng đứng ở chỗ này!”

Nhưng chúng tôi vẫn đứng nguyên chỗ ấy, không phải vì tôi muốn vậy. Sibel sung sướng vì nàng trở thành trung tâm chú ý của những người quen và không quen, khách mời và bạn bè đang bước vào cửa cũng như những người khách du lịch ăn vận sang trọng đi lại trong tiền sảnh.

Chỉ đến lúc này, sau nhiều năm trôi qua, khi những người bước qua chiếc cửa quay ấy lần lượt hiện ra trong trí nhớ, tôi mới nhận ra rằng trong những năm ấy những người Istanbul “Tây hóa” phong lưu thực chất tạo thành một nhóm khá hẹp, mọi người đều quen biết nhau, với tất cả những chuyện đồn thổi. Kia là những người trong gia đình Halis ở Ayvalik, đã giàu lên nhờ sản xuất dầu ô liu và xà phòng (mẹ tôi làm quen với họ ở sân chơi cát, khi đưa chúng tôi xuống chơi hồi anh em tôi còn nhỏ), cằm họ dài giống cô con dâu (cuộc hôn nhân lấy người họ hàng!), các con trai họ cằm còn dài hơn... Kia là Kadri, bạn của cha tôi thời quân ngũ và cũng là thủ môn trong đội bóng đá tôi chơi trước đây, nay là người buôn ô tô, cùng đến với các cô con gái đeo hoa tai, vòng tay, vòng cổ, nhẫn vàng sặc sỡ... Người con trai thương gia cổ to của ông cựu thủ tướng, người đã dính líu đến một vụ tham nhũng nào đó, đến cùng với cô vợ yểu điệu... Ông bác sĩ Barbut, người đã cắt amiđan cho hầu hết con cái những gia đình phong lưu ở Istanbul vào thời loại phẫu thuật này đang thịnh hành, và vì vậy không chỉ tôi mà ít nhất cả trăm đứa trẻ đều bạt hết hồn vía khi thấy ông xuất hiện ở đâu đó với chiếc cặp bác sĩ, khoác chiếc áo lông lạc đà...

“Sibel vẫn chưa cắt amiđan đâu, thưa bác sĩ!” tôi nói với Barbut khi ông đến ôm tôi.

“Y học ngày nay đã có những phương pháp hiện đại hơn nhiều để dọa phụ nữ đẹp,” ông nhắc lại câu đùa mà ông thường nói.

Harun Bey, đại diện điển trai của hãng Siemens tại Thổ Nhĩ Kỳ, đi qua trước mắt chúng tôi, và tôi mong mẹ tôi đừng nhìn thấy ông ta để bà đỡ lên cơn thịnh nộ. Bà thường gọi người đàn ông vẻ chững chạc, điềm đạm này là “đồ lợn, bẩn thỉu, đáng hổ thẹn” hay đại loại thế sau khi ông ta cưới con gái của bà vợ thứ hai (tức là con riêng của vợ) làm vợ ba, mặc dù xung quanh coi đó là bê bối và tai họa, nhưng chẳng bao lâu sau, với cách hành xử tự tin, điềm đạm và nụ cười thân thiện ông được mọi người xí xóa cho, tuy thỉnh thoảng vẫn phải chịu đựng những cái nhìn tức giận. Alptekin, con trai lớn của Cuneyt Bey, người đã mua rẻ được các nhà máy và tài sản của những người Do Thái và Hy Lạp không trả được thuế áp đặt cho sắc dân thiểu số trong Thế chiến II và nhanh chóng tính toán đầu tư vào công nghiệp - người mà cha tôi hay nhắc tới với sự ghen tị thay vì sự phẫn nộ về đạo đức, và của bà Feyzan Hanim, là bạn học của tôi, còn Asena, cô con gái nhỏ của họ là bạn học cùng lớp với Sibel. Khi biết được điều này chúng tôi rất mừng, và chúng tôi quyết định sẽ trở thành bộ tứ.

“Liệu ta có phải xuống tầng dưới dần không em?” tôi hỏi.

“Anh đã rất đẹp trai rồi, nhưng anh cần phải học cách đi đứng cho đàng hoàng mới được!” Sibel nhắc lại đúng lời mẹ tôi dù nàng không nghe thấy mẹ nói.

Bác đầu bếp Bekri Efendi, Fatma Hanim, Saim Efendi, người quản gia, bà vợ và các con ông ăn mặc quần áo chỉnh tề, lúng túng bước tới bắt tay Sibel. Fatma Hanim và bà Macide, vợ ông quản gia, đội chiếc khăn đúng mốt mẹ tôi mua từ Paris về cho theo cách truyền thống. Những cậu con trai họ mặt đầy trứng cá, mặc áo veston và đeo cravate, liếc trộm Sibel một cách đầy ngưỡng mộ. Rồi Fasih Fahir, người bạn hội viên Hội Tam Điểm đến cùng bà vợ Zarife. Cha tôi không thích ông bạn quý của mình nhập Hội Tam Điểm, ở nhà ông thường chế nhạo rằng là trong thế giới thương mại những người Tam Điểm lập thành một “hệ thống bao che và ưu đãi”; ông vừa đọc danh sách các thành viên Hội Tam Điểm Thổ Nhĩ Kỳ do các nhà xuất bản bài Do Thái ấn hành vừa lắc đầu, nhưng nếu Fahir sắp đến nhà thì ông cẩn thận giấu kín những cuốn Mặt thật của Hội Tam Điểm, Tôi từng là người của Hội Tam Điểm hay những cuốn có nhan đề tương tự.

Bước vào ngay sau họ là Deluxe Sermin, người mà ai trong giới xã giao cũng đều biết, ở Istanbul (và có lẽ trong cả thế giới đạo Hồi), ông ta là tay dắt gái duy nhất, trên cổ là chiếc khăn màu tím bất ly thân (lúc nào ông ta cũng quàng để che một vết sẹo do dao đâm), đi cạnh ông là cô “con gái” xinh đẹp đi giày cao gót. Trong một tích tắc tôi tưởng ông là khách mời của lễ đính hôn, nhưng họ đi thẳng tới quầy bánh ngọt. Và kia là Faruk Mặt Chuột đeo một cặp kính lạ kiểu, mẹ anh ta và mẹ tôi là bạn, vì thế hồi nhỏ chúng tôi hay đến dự sinh nhật nhau, theo sau anh ta là đám con trai nhà Marif giàu sụ nhờ buôn bán thuốc lá, có dạo chúng tôi hay gặp nhau trong công viên vì các bà nhũ mẫu của chúng tôi thân nhau, Sibel biết họ trong Câu lạc bộ d’Orient.

Melikan, viên cựu bộ trưởng ngoại giao cao niên và to béo, người sẽ đeo nhẫn đính hôn cho chúng tôi, đi cùng với ông bố vợ tương lai của tôi bước vào qua cửa quay. Vì biết Sibel từ khi còn nhỏ, ông đến ôm hôn nàng, nhìn tôi từ đầu đến chân rồi quay về phía nàng.

“Xin chúc mừng cháu!” ông nói với Sibel. “Một chàng trai lịch lãm!” - “Rất hân hạnh!” ông nói và bắt tay tôi.

Các cô bạn gái của Sibel tươi cười tiến lại gần. Ông cựu bộ trưởng khen quần áo, nữ trang, đầu tóc họ và tán đùa theo cách có thể chấp nhận được đối với người có tuổi, ông lần lượt hôn lên má từng cô rồi bước xuống phòng khiêu vũ với vẻ mãn nguyện.

“Cha không thể chịu nổi lão này,” cha tôi nói khi bước xuống cầu thang.

“Đừng để ý đến lão ta, tôi xin ông! cẩn thận nhìn bậc thang đấy!” mẹ tôi bảo.

“Biết rồi, cũng may là tôi chưa mù,” cha tôi lẩm bẩm. Nhưng quang cảnh khu vườn, lâu đài Dolmabahce và phía trên là Bosphorus, Uskudar và Tháp Leander đã làm ông vui vẻ trở lại. Tôi khoác tay ông, đi giữa những người bồi bàn bê khay bên trên xếp những chiếc bánh ngọt nho nhỏ, chúng tôi bắt đầu đến hôn má, vấn an xã giao khách khứa và họ hàng.

“Xin chúc mừng ông, Mumtaz Bey, nom cậu nhà giống hệt ông! Tôi cứ tưởng như nhìn thấy ông thời trai trẻ...”

“Tôi vẫn còn trẻ, thưa bà!” cha tôi nói. “Nhưng tôi không nhận ra bà...” Rồi ông quay lại phía tôi. “Đừng có khoác tay cha thế, làm như cha tàn tật không bằng!” ông nói thầm với tôi.

Tôi bước ra xa ông. Khu vườn ngập trong ánh sáng và bao nhiêu phụ nữ xinh đẹp. Tôi vui thích nhận thấy hầu hết các cô đều đi giày cao gót, mũi hở, và những đôi giày lịch sự đó cho thấy họ đã hứng thú và cẩn thận son móng chân màu đỏ thắm; những bộ trang phục dài để lộ những cánh tay, những đôi vai trần và những khuôn ngực hở nhưng lại che kín chân khiến họ trở nên thoải mái. Cũng như Sibel, phần lớn các cô gái trẻ đều mang túi xách nhỏ có khóa kim loại.

Thỉnh thoảng Sibel lại nắm tay tôi kéo đến giới thiệu với vài người họ hàng, bạn thời niên thiếu và bạn thuở học trò của nàng.

“Kemal, em sẽ giới thiệu anh với một người bạn em mà chắc chắn anh sẽ rất thích,” nàng nói nhiều lần với gương mặt rạng rỡ niềm vui, nhưng dù nàng chân thành và nhiệt tình tôi vẫn thấy nàng khen người ấy hơi khách sáo.

Dĩ nhiên niềm vui của nàng bắt nguồn từ chỗ cuộc đời nàng đã hình thành đúng như nàng dự định. Từ chỗ buổi tối nay mọi việc đã diễn ra đúng như nàng trù liệu từ hàng tháng nay, nàng suy ra rằng mọi chi tiết của cuộc sống hạnh phúc sẽ diễn ra hoàn hảo, cũng như nhờ bao nhiêu cố gắng mà tất cả mọi viên ngọc, mọi nếp gấp, mọi chiếc dải đều nằm đúng vị trí trên trang phục của nàng. Vì thế mà Sibel chào đón mọi khoảnh khắc của buổi tối, mọi gương mặt, tất cả những ai đã ôm hôn nàng như thể đó là cội nguồn của hạnh phúc. Thỉnh thoảng nàng tựa sát vào tôi, rồi như thể dùng một chiếc cặp, nàng lấy hai ngón tay cẩn thận nhón khỏi vai tôi một sợi tóc hay hạt bụi vô hình.

Sau bao nhiêu lần bắt tay, ôm hôn và những cuộc đối thoại cuối cùng tôi mới thở phào nhẹ nhõm, tôi nhận thấy các vị khách cũng thoải mái, đồ uống đã làm họ bớt cứng nhắc, tiếng cười mỗi lúc một to hơn. Phụ nữ đều trang điểm kỹ và rất duyên dáng. Nhiều người ngồi và vì hầu hết đều mặc đồ mỏng cộc tay hay cắt khoét rộng, nên nom họ có vẻ bị lạnh. Đa phần cánh đàn ông đều mặc com lê trắng tao nhã, gài khuy kín và thắt những chiếc cà vạt rộng, mẫu to mới vào Thổ Nhĩ Kỳ ba bốn năm nay, màu mè, tay chơi hơn so với loại trung bình ở Thổ vào thời điểm đó. Rõ ràng trong số những đàn ông Thổ trung niên, phong lưu có những người chưa nghe hoặc không muốn tin rằng mái tóc dài và râu quai nón rộng phổ biến ở nước ngoài trước đây vài năm đã hết mốt. Bộ râu quai nón để dài và rộng hơn bình thường và bộ ria mép đen truyền thống kết hợp với các kiểu tóc đen dài làm cho đám nam nhi trẻ tuổi thêm vẻ đen hơn. Có lẽ vì vậy mà hầu hết nam giới ngoài bốn mươi đều bôi sáp bóng mượt. Mùi sáp chải tóc, mùi các loại nước hoa đàn ông, nước hoa phụ nữ mạnh, mùi khói thuốc lá một số người hút mà không có khoái cảm gì đặc biệt hòa lẫn mùi dầu rán bay ra từ nhà bếp trong làn gió xuân nhè nhẹ khiến tôi nhớ đến những dạ hội cha mẹ tôi tổ chức hồi tôi còn nhỏ; giai điệu mào đầu của dàn nhạc (“Những chiếc lá bạc”) vừa nghiêm trang vừa nhẹ nhàng rót vào tai tôi niềm hạnh phúc.

Dần dà khách khứa đứng lâu đã chán, những người có tuổi cũng đã mệt, số đói bụng nhờ bọn trẻ con chạy giữa những dãy bàn tìm chỗ ngồi (“Bà ơi, cháu tìm thấy bàn mình rồi đấy!” “Đâu? Chạy cẩn thận kẻo ngã đấy cháu ạ!”); ông cựu ngoại trưởng khéo léo khoác tay tôi từ phía sau và kéo ra một chỗ, rồi cùng với những hồi ức riêng, ông giải thích dài dòng cho tôi nghe về Sibel, người ông biết từ thuở còn nhỏ, duyên dáng và lịch sự ra sao, gia đình nàng có văn hóa và thân thiện như thế nào.

“Những gia đình quý phái thời trước như thế đã biến mất, Kemal Bey ạ,” ông nói. “Cháu cũng sống trong thế giới thương trường, cháu có thể nhìn thấy bao nhiêu người mới phất lên cùng các bà vợ và con gái tình lẻ, đội khăn trùm đầu. Bữa trước bác thấy một người, chẳng khác gì dân Ả Rập, mang hai bà vợ tới ăn kem ở Beyoglu: hai bà vợ trùm khăn đen đi theo ông ta... Nhưng cháu hãy nói ta nghe, cháu nhất quyết lấy cô gái này làm vợ và sống hạnh phúc với nàng đến cuối đời chứ?”

“Đó là ý định chắc chắn của cháu,” tôi đáp. Tôi nhận thấy ông cựu bộ trưởng thất vọng vì câu trả lời của tôi thiếu chút đùa cợt nào đó.

“Đã đính hôn là không thể hủy bỏ được đâu, người ta sẽ vĩnh viễn nhắc tên Sibel cùng với tên cháu. Cháu đã nghĩ kỹ chưa?”

“Rồi ạ.”

“Vậy thì hãy đính hôn nhanh nhanh lên chút đi để bắt đầu bữa tiệc. Nào, ta ra đi thôi...”

Tôi cảm thấy ông không hài lòng, nhưng điều đó cũng không làm tôi bận tâm. Ông cựu bộ trưởng còn kể cho những người đứng quanh một kỷ niệm thời quân ngũ. Qua câu chuyện, người nghe được biết trước đây bốn chục năm cả ông và nước Thổ đều rất nghèo. Ông xúc động kể ông và bà vợ quá cố đã đính hôn với nhau chẳng hề có nghi lễ gì. Ông khen Sibel và gia đình nàng hết lời. Những điều ông nói ra không hài hước cho lắm, nhưng mọi người, kể cả những nhân viên phục vụ bê các khay lớn đứng quanh cũng mỉm cười, thậm chí thích thú lắng nghe, như thể ông đang kể một câu chuyện nào đó cực kỳ thú vị. Và tất cả im lặng, khi Hulya, cô bé dễ thương, mười tuổi, răng cửa hơi hô bê vào chiếc khay bạc, bên trên đặt hai chiếc nhẫn mà tôi trưng bày ở đây. Sibel và tôi thì vì hồi hộp, còn ông cựu bộ trưởng có lẽ vì bất ngờ, lúng túng nhầm hai tay và các ngón tay cần đeo nhẫn. Từ đám khách một vài người kêu lên: “Không phải ngón ấy! Tay kia cơ mà!”, thế là tiếng hò reo vui vẻ nổi lên như giữa một đám đông trẻ con. Cuối cùng hai chiếc nhẫn cũng được đeo vào đúng vị trí, khi ông cựu bộ trưởng cắt dải băng nối hai chiếc nhẫn với nhau, thì tiếng vỗ tay vang lên như thể một đàn chim câu đồng loạt vỗ cánh bay. Dù đã chuẩn bị trước, tôi vẫn vui như một đứa trẻ khi thấy chừng nấy gương mặt quen thuộc vui cười và mừng cho chúng tôi, nhưng không vì thế mà tim tôi đập rộn lên.

Trong đám đông, ở một bàn phía xa, tôi bỗng nhìn thấy Fusun ngồi giữa bố mẹ em. Hạnh phúc tràn ngập trong tôi. Tôi hôn Sibel từ hai phía, tôi ôm mẹ, ôm cha và anh trai. Biết căn nguyên niềm sung sướng của mình, nhưng tôi nghĩ mình đã che giấu được không chỉ với đám đông xung quanh, mà cả với chính bản thân tôi. Bàn chúng tôi ngồi sát ngay sàn nhảy. Trước lúc ngồi vào bàn ăn tôi còn nhìn thấy gia đình Fusun ngồi phía sau, gần bàn của các nhân viên công ty Satsat.

“Cả hai em rất hạnh phúc,” Berrin, chị dâu tôi nhận xét.

“Nhưng bọn em cũng rất mệt,” Sibel nói. “Nếu đính hôn đã thế này, thì không biết đám cưới còn mệt đến thế nào.”

“Khi đó bọn em cũng sẽ rất hạnh phúc,” chị Berrin đáp.

“Theo chị hạnh phúc là gì, chị Berrin?” tôi hỏi.

“Chú hỏi gì lạ vậy...” chị Berrin lắc đầu, chị làm như chợt nghĩ đến hạnh phúc của riêng mình trong khoảnh khắc, rồi dường như cả giây phút ấy cũng làm chị lúng túng, chị e thẹn mỉm cười.

Giữa tiếng ồn náo của đám khách vừa được đưa đồ ăn tới, tiếng va chạm của dao dĩa và tiếng nhạc, cùng lúc cả hai chúng tôi đều nghe anh trai tôi lớn tiếng giải thích cho ai đó.

“Gia đình, con cái, bạn bè...” chị Berrin nói. “Ngay cả khi anh không hạnh phúc, ngay cả những lúc khó khăn nhất (chị nháy mắt về phía anh tôi) anh vẫn sống như thể anh hạnh phúc. Trong gia đình những ưu phiền sẽ tan biến. Các em cũng sớm có nhóc đi. Hãy đẻ nhiều con như những người nhà quê ấy...”

“Cái gì thế, các người buôn chuyện gì thế, nói tôi nghe với!” anh tôi quay về phía chúng tôi.

“Em bảo cô chú ấy hãy sinh con, mấy đứa nhỉ?”

Chẳng ai chú ý đến tôi. Tôi vội uống cạn nửa cốc raki.

“Người đàn ông và cô bé xinh xẻo ngồi cuối bàn kia là ai thế?” anh trai ghé sát vào tai tôi.

“Nurcihan, bạn cùng lớp trung học và là bạn gái thân nhất của Sibel thời gian họ cùng học ở Paris. Sibel đã cố ý bố trí cho cô ta ngồi cạnh Mehmet. Nàng định gán ghép hai người.”

“Trước mắt không thấy dấu hiệu nào của sự xích lại gần nhau,” Berrin nhận xét.

Tôi nói với chị rằng, Sibel rất phục và quý mến Nurcihan, người từng có nhiều cuộc phiêu lưu tình ái với đàn ông Paris. Cô ta không ngại chuyện làm tình với họ (về những quan hệ này nàng nói với tôi bằng giọng ghen tị), cô ta còn dọn đến ở với họ, trong khi gia đình giàu có của cô ở Thổ Nhĩ Kỳ không hề biết, nhưng sau cùng chỉ còn buồn chán và héo mòn vì các cuộc phiêu lưu tình ái này, và một phần nhờ tác động không nhỏ của Sibel, cô ta đang đắn đo xem có trở về Istanbul hay không.

“Tuy nhiên để quyết định việc này cô ta phải yêu được một người hợp ý và không coi các cuộc tình trước đây là vấn đề,” tôi nói thêm.

“Chẳng có vẻ gì là ở đây sẽ khỏi đầu một mối tình,” chị Berrin thầm thì vào tai tôi. “Gia đình Mehmet làm gì?”

“Họ rất giàu có. Bố anh ta làm thầu xây dựng.” Thấy Berrin nhăn mặt bĩu môi, tôi nói thêm rằng Mehmet là bạn cũ tin cậy của tôi từ trường Robert Kolej, một anh chàng tử tế, trực tính; dù xuất thân từ một gia đình mộ đạo, bảo thủ, nhưng cậu ta không muốn lấy vợ theo lối truyền thống qua sự sắp đặt của cha mẹ; mấy năm nay cậu ta đã cưỡng lại việc mẹ cậu, người lúc nào cũng mang khăn trùm đầu, chọn vợ thích hợp cho cậu, dù đó là con gái Istanbul và có học đi nữa, chính cậu muốn tìm được người cậu sẽ lấy làm vợ.

“Trước mắt cậu ta chưa đến đâu được với một ai trong số những cô gái hiện tại mà cậu gặp.”

“Dĩ nhiên là chưa,” Berrin nói xen vào với vẻ thông thạo.

“Vì sao thế?”

“Chú hãy nhìn kỹ xem. Từ xa hàng dặm cũng có thể biết loại người nào. Một gã Anatolia[11] chính hiệu thế này thì các cô gái muốn lấy làm chồng theo lối dạm ngõ truyền thống. Bởi vì họ biết nếu họ lang thang quanh thị trấn cùng gã bạo dạn hơn, gã lại ngấm ngầm nghĩ họ như là thứ gái làng chơi.”

“Mehmet không phải loại đó.”

“Nhưng xuất xứ của cậu ta từ cái khuôn đó, gia đình, kiểu cách của cậu ta khiến người ta nghĩ thế. Những cô gái khôn ngoan không để ý đến cách suy nghĩ, mà đến gia đình cậu ta, đúng vậy không?”

“Chị nói đúng. Dù cậu ta đứng đắn, những cô gái thông minh vẫn sợ cậu ta,” tôi không muốn nói tên ai. “Và các nàng ứng xử thoải mái hơn nhiều với những người đàn ông mà các nàng biết về dự định đứng đắn của họ chưa bằng phân nửa cậu ta.”

“Thấy chưa, tôi đã bảo mà!” Berrin lên mặt. “Có bao nhiêu người đàn ông trên đất nước này khinh thường vợ mình chỉ vì trước hôn nhân họ đã đi quá xa với nhau. Tôi nói với chú điều này nữa. Cậu bạn Mehmet của chú chưa thực sự yêu một cô gái nào trong số những cô chưa cho cậu ta gần gũi thật sự. Vì phụ nữ luôn cảm nhận được nếu cậu yêu họ chân thành, và khi đó họ sẽ ứng xử theo cách khác. Tất nhiên tôi không nói là khi đó họ hẳn đã ngủ với cậu ta, nhưng họ có thể lấy cậu.”

“Còn cậu ấy thì không thể yêu họ, vì họ không để cậu thật gần gũi họ, họ tỏ ra quá bảo thủ và nhút nhát. Điều này giống như ta hỏi gà mái có trước hay quả trứng có trước vậy.”

“Không phải thế. Không cần phải ngủ với nhau mới yêu, tình dục không phải là vấn đề. Tình yêu chính là Leyla và Mecnun[12]...”

Tôi chỉ ậm ừ điều gì đó.

“Hãy nói cho chúng tôi nghe với,” anh trai tôi nói với qua từ phía bên kia bàn. “Ai ngủ với ai?”

Berrin chỉ nháy mắt nhắc chồng đừng để bọn trẻ con nghe thấy, rồi ghé sát vào tai tôi.

“Nghĩa là trước hết chúng ta phải biết rằng cậu bạn có dáng vẻ cừu non của chú tại sao lại không yêu các cô gái mà cậu ta rất muốn gần gũi, để còn bắt đầu ý đồ nghiêm chỉnh kia?”

Tôi luôn vì nể trí thông minh của chị Berrin. Suýt nữa tôi đã nói với chị rằng cậu bạn tôi là khách thường xuyên của các nhà thổ. Cậu hay đến thăm các cô gái trong các nhà ở Suaselviler, Cihangir, Bebek và Nisantasi. Kể cả khi cậu cố tạo quan hệ tình cảm sâu nặng với các cô gái đôi mươi còn trinh tiết mới tốt nghiệp trung học ở chỗ làm việc, cậu vẫn không thôi trải qua những đêm trác táng trong những nhà hàng sang trọng với các cô gái bắt chước các nữ diễn viên phương Tây; khi say cậu còn tiết lộ rằng cậu không đủ tiền bao họ, và ban ngày hầu như cậu chẳng suy nghĩ được gì do mệt mỏi. Dẫu sao thì, gần nửa đêm, sau khi cùng dự tiệc ở đâu đó ra, thay vì về nhà với ông bố lần tràng hạt, bà mẹ đội khăn trùm đầu, với các cô em gái và dự vào lễ chay Ramadan cùng với họ thì cậu chào chúng tôi, rồi đến một nhà thổ cao cấp nào đó ở Cihangir hay Bebek.

“Tối nay chú uống nhiều đấy,” chị Berrin nhắc. “Đừng uống nhiều thế. Khách khứa đông, ai cũng nhìn chú.”

“Được rồi,” tôi cười cười nâng cốc.

“Nhìn kìa, Osman có trách nhiệm thế, mà chú thì thật vô tích sự... Sao hai anh em lại có thể khác nhau đến vậy?”

“Chị nhầm rồi. Hai anh em rất giống nhau. Và trong tương lai em sẽ có trách nhiệm và nghiêm chỉnh hơn cả anh Osman.”

“Tôi cũng không thích sự nghiêm chỉnh quá,” chị Berrin đáp. “Chú không để tôi nói,” lúc lâu sau chị bảo.

“Gì cơ? Em vẫn nghe đấy chứ.”

“Thế thì hãy nhắc lại tôi đã nói gì.”

“Chị bảo tình yêu phải như trong truyện cổ tích. Như Leyla và Mecnun.”

“Chú chẳng nghe gì cả,” Berrin cười, nhưng trên nét mặt chị có biểu hiện nào đó chứng tỏ chị lo lắng cho tôi. Chị quay về phía Sibel xem nàng có nhận ra điều gì trên vẻ mặt tôi không, nhưng đúng lúc ấy nàng đang giải thích với Mehmet và Nurcihan.

Không chỉ với bạn đọc, mà cả với bản thân mình tôi cũng hổ thẹn cố che giấu việc trong lúc trò chuyện với Berrin một phần ý nghĩ của tôi vẫn xoay quanh Fusun, tôi cảm thấy em ngồi ở phía sau. Nhưng giờ thì đã đủ, đằng nào thì các vị cũng thấy, việc đó là vô ích... ít ra từ nay tôi sẽ thẳng thắn với độc giả của mình.

Vin vào cớ gì đó tôi rời khỏi bàn mình, cớ gì thì tôi không nhớ nữa. Tôi muốn nhìn thấy Fusun. Tôi liếc ra phía sau, nhưng không thấy em đâu. Người rất đông và như thường thấy, ai cũng nói, cùng lúc vừa nói vừa la hét; bọn trẻ con chơi trò đuổi bắt nhau reo hò ầm ĩ giữa các dãy bàn. Cùng với tiếng nhạc và tiếng va chạm của bát đĩa, dụng cụ ăn tạo thành sự huyên náo cao độ. Trong tiếng ồn ào nhức óc ấy tôi đi về phía sau, hy vọng sẽ thấy Fusun.

“Xin chân thành chúc mừng, Kemal yêu quý!” tôi nghe một giọng nói. “Sẽ có múa bụng chứ?”

Đó là Selim Snob, người ngồi cùng bàn Zaim. Tôi cười với anh ta như thể nghe được một chuyện tếu.

“Cậu chọn vợ khá lắm, Kemal Bey ạ!” một bà đứng tuổi bảo. “Cậu không nhớ tôi ư? Tôi với mẹ cậu...”

Nhưng trước khi nói được ra bà đã quen mẹ tôi thế nào thì một người bồi bàn bê khay đã xô tôi đi. Khi nhận ra thì bà đã cách xa tôi.

“Cho cháu xem cái nhẫn nào!” một đứa bé kéo tay tôi.

“Buông ngay ra! Con không biết xấu hổ ư?” người mẹ béo tốt gần như thô bạo kéo đứa trẻ ra xa. Có lẽ cậu bé đã ăn một cái tát, nếu như cậu không khéo léo né tránh. “Lại đây, ngồi xuống!” bà mẹ quát, rồi qua lại phía tôi. “Xin anh thứ lỗi! Xin chúc mừng...”

Một phụ nữ trung niên không quen biết cười vang, nhưng khi ánh mắt chúng tôi giao nhau, chị ta bỗng trở nên nghiêm nghị. Chồng chị tự giới thiệu là chỗ họ hàng với Sibel, còn chúng tôi cùng đi lính ở Amasya. Anh ta mời tôi cùng ngồi xuống bàn với họ, tôi vẫn cố liếc về phía sau xem có thấy Fusun không. Nhưng em đã biến mất tăm. Một cảm giác đau đớn chưa hề biết tới lan truyền khắp người tôi.

“Anh tìm ai à?”

“Vợ chưa cưới của tôi đang đợi, nhưng tôi sẽ uống với anh một ly...”

Mọi người rất mừng, kéo ghế cho tôi ngồi. Tôi bảo không cần đến dao dĩa, tôi chỉ uống một ly raki nhỏ.

“Kemal thân mến, vậy ra anh và Pasha Ercetin đã biết nhau?”

“Vâng, vâng!” tôi đáp, dù không nhớ.

“Tôi là chồng của cháu gái bố Sibel, anh bạn trẻ ạ,” viên đô đốc nhã nhặn. Xin chúc mừng anh!”

“Xin đô đốc thứ lỗi, tôi không nhận ra ngài trong y phục dân sự. Sibel luôn nói về ngài đầy kính trọng.”

Đúng là Sibel có lần nói, nhiều năm trước đây một người chị em họ của nàng yêu một sĩ quan thủy quân điển trai, khi cô đi nghỉ hè trên đảo Heybeliada, nhưng khi đó tôi không để ý lắm đến câu chuyện, vì tôi nghĩ đô đốc là phẩm hàm quân sự cấp cao, mọi gia đình giàu có đều cần, và với ông ta nên giữ quan hệ tốt vì những việc quốc gia đại sự, để hoãn nghĩa vụ quân sự hay các việc cần nhờ vả khác. Nhưng lúc này tôi muốn hỏi ông với sự nhún nhường kỳ lạ hay có thể với dụng ý xu nịnh: “Thưa đô đốc, khi nào quân đội sẽ giành quyền lực? Phe phản động và cộng sản đang đẩy đất nước vào thẳm họa từ hai phía...”, nhưng trong trạng thái chếnh choáng tôi vẫn cảm thấy họ sẽ đánh giá tôi là vô lễ hay say xỉn, nếu tôi nói ra điều này. Theo phản xạ, giống như hành động trong một giấc mơ, tôi đứng dậy và đúng lúc ấy tôi nhìn thấy Fusun.

“Xin lỗi, hình như tôi đang bỏ quên các vị khách khác, tôi phải đi đây!” tôi nói với những người ngồi quanh bàn.

Cũng như mọi lần khi uống nhiều, tôi cảm thấy mình giống như bóng ma của chính mình, đang thử những bước đi đầu tiên ra khỏi cơ thể.

Fusun ngồi cạnh chiếc bàn cùng gia đình ở phía cuối phòng. Em mặc chiếc áo có dải đeo để hở đôi vai trần khỏe mạnh. Em đã làm đầu ngoài tiệm, xinh đẹp đến nỗi chỉ nhìn thấy em từ xa tôi đã thấy hồi hộp và sung sướng.

Em làm như không nhìn thấy tôi. Trong số bảy chiếc bàn phân cách hai chúng tôi, gia đình Pamuk đang loay hoay ở bàn thứ tư. Tôi đi về phía đó và nói đôi lời với anh em Aydm và Gunduz Pamuk, những người một dạo đã từng có quan hệ làm ăn với cha tôi. Tuy nhiên ý nghĩ của tôi chỉ xoay quanh Fusun, và tôi cũng nhận ra ngay Kenan, tay nhân viên trẻ và nhiều hoài bão ngồi ở bàn bên cạnh cùng các nhân viên của Satsat, không rời mắt khỏi Fusun. Giống như những gia đình từng phong lưu nhưng nay đang sa sút, gia đình nhà Pamuk cũng sống ẩn dật hơn, và họ cảm thấy lúng túng giữa những người mới giàu có lên. Chàng trai Orhan hai mươi ba tuổi ngồi cạnh bà mẹ chải chuốt diêm dúa cùng ông bố, các anh trai, ông bác và đám cháu gái, ngoài vẻ căng thẳng tôi chẳng nhận thấy ở cậu điều gì đáng chú ý hơn là cậu đang cố gượng cười giễu cợt.

Tôi rời bàn của nhà Pamuk chán ngắt và đi thẳng tới bàn của gia đình Fusun. Làm sao có thể diễn tả nổi niềm hạnh phúc tràn ngập nét mặt em, khi em nhận ra rằng tôi không những đã nhận ra em, mà còn táo tợn và mê đắm đi đến chỗ em ngồi? Em đỏ bừng mặt và làn da màu hồng của em trở nên sinh động tuyệt vời. Từ ánh mắt dì Nesibe tôi cảm thấy con gái dì đã nói tất cả với mẹ. Đầu tiên tôi nắm bàn tay khô ráp của bà mẹ, rồi bắt chặt bàn tay có những ngón dài, cổ tay mảnh dẻ giống Fusun của ông bố chưa hề hay biết điều gì. Rồi đến lượt em yêu xinh đẹp của tôi. Thoạt tiên tôi nắm bàn tay em, rồi cúi xuống hôn lên cả hai bên má, cảm nhận nỗi khao khát từ hồi ức về những giây phút mang lại hạnh phúc và sung sướng bởi những điểm nhạy cảm phía dưới tai em. Từ trong thâm tâm tôi câu hỏi vang vọng “Anh tới đây làm gì?” trong giây phút ấy chuyển thành niềm vui của câu “Thật tuyệt vì anh đã đến đây!” Tôi nhận ra em đánh mắt hơi nhẹ và dùng son màu hồng, và các thứ đó, cùng với mùi nước hoa khiến em trở nên quyến rũ lạ thường. Thấy mắt em đỏ và phía dưới mắt hơi sưng như mắt trẻ con tôi suy ra em đã khóc sau khi chúng tôi chia tay nhau. Em nói với vẻ mặt của một phụ nữ tự tin.

“Anh Kemal Bey, em biết chị Sibel Hanim. Anh đã lựa chọn rất khéo. Em thành tâm chúc mừng hai người!” em bạo dạn nói.

“Ôi, rất cảm ơn em.”

“Kemal Bey,” mẹ em cắt lời. “Cầu Chúa phù hộ cho anh, tôi không thể tưởng tượng giữa bao nhiêu công việc mà anh vẫn bớt chút thời gian dạy toán cho con gái tôi.”

“Mai là ngày thi phải không ạ?” tôi hỏi. “Vậy tối nay cô ấy phải về nghỉ sớm.”

“Anh nói có lý đấy,” bà đáp. “Nhưng sau bao ngày học vất vả, anh cứ để em nó giải trí đôi chút.”

Tôi nhìn Fusun với sự dịu dàng của một người thầy. Trong tiếng ồn náo từ đám đông và tiếng nhạc, tôi cảm thấy chẳng ai nghe chúng tôi nói. Trong ánh mắt Fusun nhìn mẹ như lóe lên nỗi giận dữ tôi đã thấy trong ngôi nhà Merhamet. Tôi nhìn đôi vú tuyệt vời để lộ ra một nửa, nhìn đôi vai xinh và hai cánh tay nhỏ nhắn của em một lần nữa. Khi quay trở lại, tôi cảm thấy một niềm hạnh phúc lan tỏa khắp người như thể một con sóng lớn dâng trào lên bờ cát.

Ban nhạc Những chiếc lá bạc chơi bài “Buổi tối trên vịnh Bosphorus”, dị bản địa phương của “It’s now or never”. Nếu như tôi không tin tưởng vững chắc rằng ta chỉ có thể cảm thấy hạnh phúc tuyệt đối khi ta nắm bắt khoảnh khắc trong vòng tay của một người khác, thì tôi đã gọi đây là “khoảnh khắc hạnh phúc nhất của đời tôi.” Từ ánh mắt trách móc của Fusun và những lời nói của bà mẹ tôi suy ra quan hệ giữa hai chúng tôi chưa chấm dứt, và mẹ em, dù có những đòi hỏi nhất định, nhưng đã chịu chấp nhận điều đó. Tôi cảm thấy nếu mình xử lý thận trọng và bày tỏ để em biết tôi yêu em đến chừng nào, thì Fusun sẽ chẳng khi nào có thể bỏ được tôi. Niềm hạnh phúc đàn ông vô đạo đức mà Đấng Sáng tạo chỉ dành cho một số ít nô lệ được biệt đãi của Người, như cha tôi, các bác tôi cũng chỉ đến tuổi năm mươi và cũng chỉ với cái giá của sự khổ ải mới được thụ hưởng nửa vời; nghĩa là một mặt họ có thể sống đời sống gia đình hạnh phúc bên cạnh một người đàn bà xinh đẹp, có văn hóa và thông minh, mặt khác họ vẫn nếm trải một tình yêu sâu nặng và thầm kín với một phụ nữ mạnh mẽ và quyến rũ khác; thì tôi, không phải chịu đựng sự khổ ải gì ghê gớm, đã được gia ân ở tuổi ba mươi. Tuy không quá mộ đạo, nhưng trong giây phút ấy hình ảnh khách khứa vui vẻ đến dự buổi đính hôn trong khu vườn Hilton, những ngọn đèn màu, ánh sáng xuyên qua những cây tiêu huyền ven vịnh Bosphorus và nền trời xanh thẳm, giống như trên một tấm bưu thiếp mà Đức Allah gửi tới, đã in sâu vào tâm trí tôi.

“Anh biến đi đâu thế?” Sibel lại gần tôi. “Em tìm anh hoài. Chị Berrin bảo anh đã uống hơi nhiều. Anh không sao chứ, cưng của em?”

“Đúng là anh uống hơi quá một chút, nhưng không sao, em yêu ạ. Vấn đề duy nhất là anh quá hạnh phúc.”

“Em cũng rất hạnh phúc, nhưng có một chuyện nhỏ.”

“Chuyện gì thế?”

“Giữa Nurcihan và Mehmet chẳng ra sao cả.”

“Không thành thì thôi, có gì đâu. Vấn đề là chúng ta rất hạnh phúc!”

“Không hẳn thế đâu. Thực ra cả hai đều rất muốn. Chỉ cần họ gần gũi nhau chút nữa, em biết chắc chắn là họ muốn lấy nhau. Nhưng không hiểu sao băng giá chưa tan, em sợ dịp may hiếm có này sẽ qua đi mất.”

Tôi nhìn Mehmet từ xa. Cậu ta không thể tìm được tiếng nói chung với Nurcihan, và càng cố gắng cậu càng cảm thấy bất lực, càng tự trách mình và càng lúng túng... Gần đó có một chiếc bàn nhỏ, bên trên chất đầy từng chồng bát đĩa...

“Lại đây em, ta nói chuyện chỉ hai chúng mình với nhau,” tôi bảo. “Có lẽ đã muộn rồi, mình không còn có thể giúp gì Mehmet được nữa đâu... Có khi cậu ta không thể nào tìm nổi một cô gái phù hợp đâu...”

“Vì sao vậy?”

Chúng tôi cùng ngồi xuống bên một chiếc bàn. Tôi nói với Sibel đang tròn xoe mắt vì tò mò và hốt hoảng, rằng ngoài những căn phòng đèn đỏ, sặc mùi nước hoa ra Mehmet không tìm thấy hạnh phúc ở nơi khác đâu. Tôi gọi người bồi bàn đi ngang qua một cốc raki.

“Anh biết rõ những nơi ấy nhỉ! Anh cũng tới đó cùng Mehmet trước khi quen biết em ư?”

“Anh rất yêu em,” tôi đặt tay lên tay nàng, chẳng thèm để tâm đến việc tay bồi bàn cũng đưa mắt nhìn đôi bàn tay đeo nhẫn của chúng tôi: “Có lẽ Mehmet cảm thấy cậu ta không thể yêu một cô gái tử tế. Vì vậy mà cậu ta lúng túng.”

“Thật đáng tiếc! Cho những cô gái ngần ngại anh ta...”

“Không cần phải dọa các cô gái... Họ làm thế là đúng... Chuyện gì sẽ xảy ra với họ nếu người họ đã trao thân không cưới họ làm vợ? Tiếng xấu lan truyền và họ sẽ ế chồng...”

“Con người ta cảm nhận được,” Sibel nói.

“Cảm nhận được điều gì?”

“Rằng một người đàn ông có đáng tin hay không.”

“Không dễ cảm nhận điều đó đâu. Nhiều cô gái đã khổ sở vì không biết quyết định thế nào. Có thể cô ta chấp nhận quan hệ, nhưng do sợ hãi cô không thấy chút sung sướng nào hết... Anh không biết có hay không những cô gái bạo dạn đến mức không suy nghĩ điều gì cho cạn nhẽ. Giá như Mehmet không há hốc miệng nghe những câu chuyện về tự do tình dục châu Âu, thì chắc cậu ta cũng không nghĩ tới việc phải trở nên thông thạo và hiện đại, và phải ngủ với cô gái trước khi cưới làm vợ, và chắc chắn cậu ta sẽ có cuộc hôn nhân hạnh phúc với người phụ nữ tâm đầu ý hợp với cậu. Còn thế này thì em nhìn kia, cậu ta chỉ khổ sở bên Nurcihan...”

“Anh ấy biết ở châu Âu Nurcihan đã ăn nằm với nhiều người... Điều này vừa cuốn hút, vừa làm anh ta ngại. Ta hãy giúp anh ấy!”

Ban nhạc chơi bản “Tình khúc”, một sáng tác của riêng họ. Tiếng nhạc làm rung lên những cung bậc tình cảm trong tôi. Tôi cảm thấy một cách đau đớn và hạnh phúc vì tình yêu đối với Fusun, cùng lúc tôi giảng giải cho Sibel rằng, một trăm năm sau Thổ Nhĩ Kỳ cũng sẽ hiện đại, và khi mọi người đã giải thoát khỏi những e ngại về trinh tiết, và không quan tâm đến chuyện người ta nói gì, ai cũng có thể có cuộc sống tình dục hạnh phúc như trên chốn bồng lai, tuy nhiên ngay cả đến lúc đó vẫn còn khối người đau khổ vì tình và vì các mắc mớ về tình dục.

“Không, không,” vợ chưa cưới xinh đẹp và tốt bụng nắm tay tôi, “cũng như chúng ta hiện đang hạnh phúc, họ cũng sẽ hạnh phúc. Vì kiểu gì chúng ta cũng phải kết nối cho Mehmet và Nurcihan thành đôi.”

“Được, nhưng bằng cách nào?”

“Đôi bạn mới đính hôn đã lui riêng ra một nơi để tâm tình đấy ư?” một ông béo mập tôi không quen lên tiếng. “Tôi ngồi xuống đây được chứ, Kemal Bey?” Không chờ câu trả lời ông ta kéo một chiếc ghế, rồi ngồi xuống cạnh chúng tôi. Ông trạc ngoài bốn mươi, trên khuy áo gài một bông cẩm chướng màu trắng. Người ông tỏa ra mùi nước hoa phụ nữ nằng nặng. “Khách sẽ mất vui nếu cô dâu và chú rể rút lui ra tâm sự ở một góc đấy.”

“Chúng tôi mới làm lễ đính hôn, chứ chưa phải đám cưới,” tôi nói.

“Nhưng ai cũng bảo, Kemal Bey ạ, lễ đính hôn này còn sang trọng hơn lễ thành hôn rực rỡ nhất. Để làm lễ thành hôn các vị còn có thể nghĩ ra nơi nào hơn Hilton không?”

“Xin lỗi ông, tôi đang được tiếp chuyện ai?”

“Anh phải thứ lỗi cho tôi mới đúng, Kemal Bey ạ, chúng tôi, những nhà văn, chúng tôi cứ tưởng mọi người đều biết mình. Tôi là Surreyya Sabir. Có thể thấy những bài phóng sự của tôi ký tên ‘Cẩm Chướng Trắng’ đăng trên tờ Aksam.”

“Hóa ra cả Istanbul đọc những bài phiếm luận xã hội của ông... Tôi cứ ngỡ tác giả là phụ nữ, ông quá am hiểu về mốt và trang phục!” Sibel reo lên.

“Ai mời ông tới đây thế?” tôi cắt ngang, không được lịch sự cho lắm.

“Rất cảm ơn, chị Sibel Hanim. Bên châu Âu người ta biết rằng, những người đàn ông có tâm hồn tinh tế am hiểu thời trang không phái là hiếm. Kemal Bey ạ, theo luật báo chí Thổ thì khi trình thẻ nhà báo này, các nhà báo có quyền đến bất kỳ sự kiện công khai nào, và theo quy định thì mọi sự kiện có giấy mời đăng trên báo chí đều được coi là công khai. Tuy nhiên từ nhiều năm nay tôi không tham dự bất cứ dạ hội nào nếu không được mời. Còn buổi tối tốt lành hôm nay là do chính bà mẹ quý mến của anh mời tôi đến. Là người có tư tưởng tiến bộ, bà coi trọng các tin tức xã hội mà anh chị vừa gọi là chuyện phiếm, và bà thường mời tôi tới dự những dạ hội do bà tổ chức. Chúng tôi tin nhau đến mức, nếu tôi không tới dự được bất cứ buổi nào, thì tôi chỉ việc viết bài theo lời thuật của bà qua điện thoại. Vì quý bà, cũng như anh chị đây, chú ý đến mọi việc và không khi nào đưa thông tin sai lạc. Những bài tường thuật về đời sống xã giao của tôi không bao giờ đánh lừa bạn đọc, cũng không thể làm như vậy, anh Kemal Bey ạ.”

“Ông hiểu nhầm anh Kemal rồi...” Sibel cố cứu vãn tình thế.

“Vừa rồi đôi kẻ có dụng ý xấu đã khẳng định có thể tìm thấy ở đây toàn bộ số sâm banh và whisky lậu của Istanbul... Đất nước đang thiếu ngoại tệ, đến mua dầu khí cũng không có ngoại tệ! Một số người vì ghen tức và vì căm giận giới giàu có có thể làm hỏng buổi tối đẹp đẽ này bằng việc moi móc xem ‘những đồ uống lậu này từ đâu mà ra’. Anh chị hãy tin là họ còn có thể viết những điều tồi tệ hơn, nếu anh đối xử với họ như đối với tôi... Không, tôi không muốn xúc phạm anh, và tôi sẽ vĩnh viễn quên câu hỏi của anh, vì báo chí Thổ là tự do. Tôi chỉ mong câu trả lời thành thực cho một câu hỏi.”

“Xin mời ông, ông Surreyya.”

“Vừa rồi hai người mới đính hôn đã đắm mình tâm sự về một đề tài nghiêm túc nào đó... Tôi có thể biết các bạn đã nói về chuyện gì?”

“Chúng tôi lo không hiểu các vị khách có hài lòng với đồ ăn thức uống hay không...”

“Tôi có tin mừng cho chị, Sibel Hanim ạ,” Cẩm Chướng Trắng vui vẻ nói. “Đức lang quân tương lai của chị không biết nói dối đâu!”

“Anh Kemal rất tốt bụng... Chúng tôi nói với nhau giữa chừng này con người không biết có bao nhiêu khổ sở vì những vấn nạn của tình yêu, hôn nhân hay cả tình dục nữa.”

“Ôi, đúng đấy!” nhà phiếm luận nói. Ông im lặng một lát, vì chưa biết quyết định xem sau khi nghe thấy từ “tình dục”, khi đó mới bắt đầu lan truyền và được coi như một bái ngữ, thì nên làm như vừa được là nhân chứng thính giác của một scandal hay nên tỏ ra thông cảm với những đau đớn sâu thẳm của con người. “Các vị, tất nhiên là những người hiện đại và hạnh phúc, đã vượt qua vấn đề này,” cuối cùng ông nói, không giễu cợt, mà với sự bình thản của người từng trải biết rằng trong tình huống khó xử thì tốt nhất nên làm đối thủ hài lòng. Làm như thương cảm những người thiếu may mắn khác, ông bắt đầu liệt kê con gái nhà nọ yêu con trai nhà kia vô vọng, con gái ai bị các gia đình tử tế tẩy chay vì “quá phóng túng”, dù tất cả đàn ông đều thèm nhỏ dãi nếu nghĩ đến cô ta, bà mẹ nào hy vọng gả con gái cho con trai phóng đãng nhà giàu nào, hay gia đình nào muốn đính hôn cho cậu con trai đần độn với cô nào, trong khi cô kia lại yêu người khác. Cũng như Sibel, tôi cũng vui vẻ theo dõi câu chuyện, khiến Cẩm Chướng Trắng càng thêm phấn khích. Đúng lúc tiếng nhạc lại nổi lên, khi ông nói các vụ “bê bối” này trước sau cũng sẽ lần lượt bị tiết lộ, thì mẹ tôi xuất hiện, mẹ bảo chúng tôi thật chẳng ra sao, ai cũng nhìn chúng tôi, sao chúng tôi lại lui ra một chỗ mà tán gẫu, rồi bà bảo chúng tôi quay về bàn mình.

Tôi vừa ngồi xuống bên cạnh Berrin, như một màn hình được cắm vào phích điện, hình ảnh Fusun hiện ra rõ ràng trong tôi. Thay vì sự bất an, những hình ảnh tưởng tượng rọi sáng niềm hạnh phúc, cho thấy không chỉ buổi tối hôm ấy mà thấy cả tương lai rực rỡ. Tôi cảm nhận rõ ràng mình hạnh phúc vì bắt đầu xử sự giống như những người đàn ông có tình nhân bí mật, nhưng tỏ ra hạnh phúc vì vợ và gia đình, nghĩa là tôi làm như mình hạnh phúc vì Sibel.

Mẹ tôi còn trò chuyện với cây viết phiếm luận một lúc nữa, sau đó bà đến chỗ chúng tôi.

“Các con hãy coi chừng cánh nhà báo. Họ viết những điều giả dối, sau đó họ đe dọa và ép cha các con phải mua nhiều chỗ quảng cáo hơn trên mặt báo. Sao các con không ra khiêu vũ đi. Mọi người đợi hai đứa đấy.” Rồi bà quay về phía Sibel. “Con thật xinh đẹp, thật đáng yêu!”

Tôi nhảy với Sibel vũ điệu tango do ban nhạc Những chiếc lá bạc trình tấu. Tất cả khách mời im lặng nhìn theo hai chúng tôi, và vì thế hạnh phúc của chúng tôi hơi có vẻ kiểu cách. Sibel đặt tay lên vai tôi như nàng muốn ôm lấy tôi, đầu nàng cúi sát ngực tôi, tựa như hai đứa đang ở trong một phòng nhảy disco tối lờ mờ, thỉnh thoảng nàng vừa mỉm cười vừa nói điều gi đó, và qua vai nàng sau mỗi vòng quay tôi lại nhìn theo hướng nhất định: tôi thấy ánh mắt người bồi bàn trên tay bê khay thức ăn đầy đang nhìn hạnh phúc của chúng tôi, thấy mẹ Sibel đang lau một giọt nước mắt, thấy một bà có mái tóc như cái tổ chim, thấy Nurcihan và Mehmet khi vắng chúng tôi đã quay lưng lại với nhau, thấy một ông lão trong số những người giàu có thời chiến tranh, trạc ngoài chín mươi đang được một người hầu đi theo bón thức ăn, nhưng tôi không nhìn về phía sau, chỗ bàn Fusun ngồi. Tốt hơn là em không nhìn thấy nụ cười của Sibel, không thấy nàng vui vẻ bảo tôi nhìn chỗ này, chỗ kia rất nực cười...

Sau đó ran lên một tràng pháo tay, nhưng không kéo dài, và chúng tôi tiếp tục nhảy như chẳng có gì xảy ra. Rồi khi đã có nhiều cặp ra sàn nhảy thì chúng tôi quay về bàn mình.

“Hai em rất đẹp, rất xứng đôi,” chị Berrin nói. Khi đó tôi còn tưởng Fusun không có mặt trong số những người khiêu vũ. Sibel khó chịu vì giữa Nurcihan và Mehmet tình hình không tiến triển, nàng bảo tôi hãy nói chuyện với Mehmet, khích lệ cậu ta quan tâm hơn đến Nurcihan, nhưng tôi mặc kệ. Chị Berrin cũng nói thầm với tôi rằng việc này không thể ép buộc được, chị thấy cả hai đều quá kiêu hãnh và nhạy cảm, nghĩa là nếu họ không thích nhau thì mọi cố gắng đều vô ích. “Không, không! Những buổi lễ đính hôn và lễ cưới có sức mạnh kỳ diệu,” Sibel nói. “Nhiều người làm quen được với bạn đời tương lai của họ trong đám cưới. Không chỉ nam giới mà cả các cô gái cũng có tâm trạng cởi mở trong lúc này. Nhưng chúng ta phải giúp họ.”

“Các người nói chuyện gì thế? Cho tôi biết với chứ!” anh trai tôi xen vào, với giọng kẻ cả dạy đời anh bảo cái thời mai mối hôn nhân đã qua rồi, chỉ có điều ở nước Thổ không có những nơi thích hợp để trai gái quen nhau, vì vậy ngày nay càng cần đến những người mai mối hảo tâm, rồi như đã quên câu chuyện đang nói về ai, anh quay về phía Nurcihan. “Cô không muốn tìm chồng nhờ mai mối đấy chứ?”

“Nếu người đàn ông đó dễ mến, thì kiếm chồng theo cách nào cũng được, anh Osman ạ,” Nurcihan mỉm cười đáp.

Chúng tôi cười như những kẻ chỉ coi câu trả lời táo bạo đó là câu nói đùa, nhưng Mehmet đỏ mặt và né tránh cái nhìn của chúng tôi.

“Anh thấy không?” lát sau Sibel ghé sát tai tôi nói thầm. “Nó làm cậu ta hoảng, cậu ấy tưởng nó đùa giỡn với mình.”

Tôi không nhìn đám đông đang khiêu vũ, nhưng nhiều năm sau, khi chuẩn bị cho bảo tàng ra đời, tôi đã nói chuyện với Orhan Bey, anh ta bảo Fusun đã nhảy với hai người đàn ông. Anh không nhớ người đầu tiên, cũng không biết đó là ai, nhưng tôi suy ra đó chắc là Kenan, nhân viên Satsat. Orhan Pamuk hãnh diện khoe người thứ hai chính là anh, rõ ràng không lâu sau khi ánh mắt chúng tôi gặp nhau ở bàn của gia đình Pamuk. Hai mươi lăm năm sau, anh bạn của chúng ta vẫn nói về cuộc khiêu vũ này với đôi mắt ngời sáng. Còn những ai muốn nghe chính Orhan Bey kể về những cảm xúc của mình khi nhảy với Fusun, hãy xem chương cuối cùng có nhan đề “Hạnh phúc”.

Trong khi Orhan Bey, người tôi không mảy may nghi ngờ, đã kể với tôi rất chân thành, đang nhảy với Fusun, thì Mehmet vì không thể tiếp tục chịu đựng câu chuyện hai mặt về tình yêu, hôn nhân, về chuyện mai mối và về “đời sống hiện đại” cũng như cái cười ngặt nghẽo của Nurcihan, đã đứng dậy rời khỏi bàn. Sự vui vẻ của chúng tôi cũng tắt ngấm.

“Chúng mình thật không phải với cậu ấy! Cậu ấy cảm thấy bị xúc phạm!” Sibel thở dài.

“Đừng nói thế, hãy nhìn tôi đây!” Nurcihan lên tiếng: “Tôi cũng chỉ làm những gì mọi người đã làm. Mọi người đều uống nhiều, và nói cười liên tục. Còn Mehmet thì bất hạnh.”

“Cậu sẽ đối với anh ta tử tế nếu Kemal kéo anh ta quay lại chứ? Mình biết cậu có thể làm anh ta vui, và ngược lại. Nhưng cậu phải đối tốt với anh ấy.”

Nurcihan vui vẻ thấy Sibel nài nỉ tôi làm trung gian cho cô ta và Mehmet trước mặt mọi người.

“Không cần anh ta phải cưới tôi làm vợ ngay đâu, chỉ cần nói với tôi vài lời thân tình.”

“Anh ta dễ thương đây, nhưng trước một tính cách như cậu thì cũng khó,” Sibel nói, rồi vừa mỉm cười vừa thầm thì vào tai bạn gái nàng điều gì đó.

“Các người có biết vì sao ở ta đám con trai không biết tán gái không?” anh trai tôi hỏi, với vẻ mặt dễ thương tôi thường thấy khi anh uống nhiều rượu. “Vì chẳng có chỗ nào để tán tỉnh cả. Dĩ nhiên chúng ta không có cả ngôn ngữ để tán tỉnh nữa.”

“Trong từ điển của anh tán tỉnh nghĩa là chiều thứ Bảy hằng tuần anh đưa em vào rạp xem phim, anh đem theo đài bán dẫn để cứ dăm phút một anh lại nghe kết quả trận đấu của đội Fenerbahce,” Berrin nói.

“Thực ra anh đem theo cái đài không phải vì trận đấu mà vì để gây ấn tượng với em,” anh tôi nói. “Anh muốn khoe ở Istanbul anh là người đầu tiên có đài xách tay.”

Nurcihan tuyên bố ở Thổ Nhĩ Kỳ mẹ cô là người đầu tiên dùng máy xay sinh tố điện. Cô kể tiếp vào cuối những năm 50, trước khi người ta bán cà chua đóng hộp, mẹ cô đã mời khách đến chơi bài bridge uống nước cà chua, cần tây, cà rốt, củ cải đường, củ cải đỏ, và khi các bà cầm trên tay cốc thủy tinh, bà hãnh diện đưa họ vào bếp để giới thiệu chiếc máy xay sinh tố chạy điện. Chúng tôi nhớ lại tầng lớp thượng lưu Thổ đã làm rách mặt, đứt chân tay vì những chiếc máy cạo râu, máy cắt thịt, máy mở đồ hộp chạy điện đầu tiên và nhiều máy móc lạ lùng, đáng sợ khác trong khi học cách sử dụng chúng như thế nào. Chúng tôi nói chuyện về những chiếc máy ghi âm, được hào hứng mang về từ châu Âu, thường hỏng ngay sau lần sử dụng đầu tiên, các loại máy xay cà phê điện, máy làm xốt mayonaise, nỗi sợ của những người ở, không thể mua nổi phụ tùng ở Thổ, bỏ đi thì tiếc, thế là chúng nằm hứng bụi ở một xó xỉnh nào đó trong nhà. Trong khi chúng tôi đang cười với nhau về những chuyện đó thì anh chàng “Zaim, ngài đáng được thưởng thức” ngồi xuống bên cạnh Nurcihan, chỗ Mehmet vừa bỏ trống, anh ta hăng hái bắt ngay vào câu chuyện và chỉ mấy phút sau đã rỉ vào tai Nurcihan điều gì đó khiến cô nàng khúc khích cười.

“Cô bạn gái người mẫu Đức của anh đâu rồi?” Sibel hỏi. “Anh đã bỏ cô ta nhanh giống như những cô khác ư?”

“Inge không phải là bạn gái tôi. Cô ấy đã quay về Đức,” Zaim đáp, không hề tỏ ra bực mình. “Chúng tôi chỉ cùng cộng tác. Thỉnh thoảng tôi đưa cô ấy đi đây đó để cô ấy làm quen với cuộc sống ban đêm ở Thổ.”

“Nghĩa là các người chỉ là bạn thôi ư?” Sibel dùng một sáo ngữ khi đó mới chớm thịnh hành trên các báo lá cải.

“Hôm nay tôi cũng nhìn thấy cô ta trong rạp, trên một phim quảng cáo. Cô ta uống nước giải khát mới dễ thương làm sao,” Berrin nói, rồi quay về phía chồng. “Buổi trưa em vào rạp, vì ở tiệm làm đầu mất điện. Được xem Sophia Loren và Jean Gabin.” Rồi chị quay về phía Zaim. “Tôi thấy cô ấy ở khắp nơi, cả ở những quầy nhỏ trong phố, và không chỉ trẻ con, ai ai cũng uống Meltem. Chúc mừng anh!”

“Chúng tôi đã tung ra đúng lúc, và cũng gặp may mắn nữa,” Zaim nói.

Tôi thấy Nurcihan nhìn tôi có vẻ dò hỏi, và cảm thấy Zaim chờ tôi giải thích, tôi liền nói vắn tắt rằng, bạn tôi là chủ của công ty Sektas vừa tung ra thị trường nước giải khát Meltem, và có thể thấy Inge trên các bảng quảng cáo đặt khắp thành phố, cô gái người Đức dễ thương mà cậu ta đã giới thiệu với chúng tôi.

“Cô đã có dịp thử nước hoa quả của chúng tôi chưa?” Zaim hỏi.

“Tất nhiên là có. Tôi rất thích nước dâu,” Nurcihan đáp. “Người Pháp cũng không chế ra thứ nước ngon như vậy.”

“Cô sống ở bên Pháp à?” Zaim hỏi.

Rồi cậu ta mời tất cả chúng tôi cuối tuần đến thăm nhà máy, sau đó đi du thuyền trên vịnh Bosphorus và cuối cùng đi dạo trong khu rừng Belgrad. Cả bàn cùng nhìn cậu ta và Nurcihan. Lát sau hai người ra sàn nhảy.

“Anh đi tìm Mehmet đi, hãy cứu Nurcihan khỏi tay Zaim!” Sibel khẩn khoản.

“Anh không chắc cô ta có muốn được giải thoát hay không.”

“Em không muốn bạn gái mình trở thành con mồi của gã Casanova lỏi con kia, vì gã không muốn gì khác hơn là đưa các cô gái lên giường.”

“Zaim là người tử tế và tốt bụng đấy, cậu ta chỉ có một điểm yếu: đó là phụ nữ. Mà sau những người đàn ông Pháp, Nurcihan không thể có thêm một cuộc phiêu lưu nữa ư? Cứ buộc phải lấy chồng sao?”

“Không ai có thể lên án một phụ nữ chỉ vì đã ngủ với đàn ông Pháp mà không cưới,” Sibel nói. “Nhưng ở đây chỉ một việc nhỏ cũng thành chuyện đàm tiếu ngay. Em cũng không muốn con tim Mehmet phải tan vỡ.”

“Điều đó thì anh cũng không muốn, cũng như anh không muốn chuyện vặt này phủ bóng lên lễ đính hôn của chúng ta.”

“Có vẻ như anh không thích mai mối. Anh hãy nghĩ rằng nếu lấy nhau, họ sẽ trở thành những người bạn thủy chung nhất của chúng ta.”

“Anh không tin là tối nay Mehmet có thể giật Nurcihan ra khỏi tay Zaim. Cậu ta không thích ganh đua với những người đàn ông khác trong các cuộc vui.”

“Anh cứ nói với cậu ta đi, bảo cậu ấy đừng sợ. Hãy kéo cậu ta lại đây nhanh lên. Em sẽ nói chuyện với Nurcihan. Anh rất điển trai,” nàng mỉm cười khi tôi đứng dậy. “Đừng sà vào đâu đấy, hãy quay lại đây ngay và mời em khiêu vũ.”

Tôi đã nghĩ có thể sẽ gặp Fusun trong lúc len lỏi giữa các dãy bàn đông người cười nói huyên náo để tìm Mehmet, vừa đi vừa bắt tay nhiều người. Hình như có bàn nhau từ trước, các bà bạn của mẹ tôi, những người thường đến nhà tôi chơi bài vào các buổi chiều thứ Năm khi tôi còn nhỏ, đều nhuộm tóc màu nâu nhạt giống nhau, và như thể bàn bạc với nhau, ba bà cùng vẫy tay gọi tôi như gọi một cậu bé: “Ke-maaal.” Kế đến thì thấy ông bạn nhập khẩu hàng của cha tôi ngồi đó, trong bộ smoking với hàng khuy vàng, đôi bàn tay chăm chút, cùng mùi nước hoa không thể thiếu, ông được báo chí gắn cho cái nhãn “thương gia lật đổ bộ trưởng” sau khi ông đến gặp ông bộ trưởng hải quan – người đời khoản tiền đút lót khổng lồ - với hàng chồng đô la để trong chiếc hộp bánh ngọt Baklava trên mặt có trang trí phong cảnh Antep[13], đồng thời giấu máy ghi âm trong lớp băng cứu thương nhãn Gazo quấn dưới nách, sau đó ông đã công bố cuộc đối thoại giữa hai người. Tôi giờ đây khắc ghi trong ký ức hình ảnh ông: bộ tuxedo trắng, khuy măng sét vàng ròng, móng tay cắt sửa tỉ mỉ, đẫm hương nước hoa còn lưu lại trên tay tôi bao lần sau khi ông bắt tay tôi.

Tôi thấy một vài gương mặt quá quen thuộc chẳng khác gì những bức ảnh mẹ tôi cắt cẩn thận dán vào album, nhưng cùng lúc tôi cũng thấy lo ngại vì không thể nhớ rõ từng người, ai là chồng của ai, ai là em gái của ai.

“Kemal yêu quý ơi!” một bà dễ thương trạc tuổi trung niên gọi tôi. “Cháu có nhớ khi sáu tuổi cháu muốn cưới dì làm vợ không?” Chỉ khi nhìn thấy cô con gái mười tám xinh đẹp của bà tôi mới nhớ ra.

“Ôi, dì Meral! Con gái dì giống hệt dì hồi trước!” tôi nói với người con gái út của bà dì, họ hàng bên mẹ tôi. Bà xin lỗi ngay rằng họ phải về sớm vì ngày mai con gái bà sẽ thi tuyển vào đại học. Tôi nhớ, tôi và người phụ nữ dễ thương này cách nhau mười hai tuổi, đúng bằng sự chênh lệch tuổi giữa tôi với cô con gái xinh đẹp của bà, và tôi bất giác nhìn quanh. Không thấy Fusun trong đám người đang khiêu vũ, cũng không thấy em ngồi ở bàn cùng gia đình. Ngay sau đó bức ảnh tôi với ông bạn thời trẻ của cha tôi là “Guven đánh chìm tàu” làm ở hãng bảo hiểm được chụp, nhiều năm sau tôi mới kiếm được bức ảnh này từ một nhà sưu tầm có rất nhiều ảnh chụp các đám cưới và dạ hội tổ chức ở khách sạn Hilton, trên ảnh không nhìn thấy mặt, chỉ thấy bàn tay tôi. Ba giây sau, ông chủ nhà băng đứng phía sau trong bức ảnh đã bắt tay tôi, và khi biết ông là người quen của bố Sibel, tôi ngạc nhiên nhớ lại hai lần đến cửa hiệu Harrods ở London tôi đều thấy ông đang chọn những bộ com lê tối màu.

Khi đi qua đám đông, tôi luôn bị chặn lại giữa chừng để chụp ảnh kỷ niệm, tôi ngạc nhiên thấy nhiều phụ nữ tóc đen nhuộm màu vàng, nhiều đàn ông vẻ giàu có tự tin, bao nhiêu kiểu cà vạt, đồng hồ, giày cao gót, vòng tay na ná giống nhau; đàn ông tóc mai và râu quay nón từa tựa như nhau. Tôi nhận ra những con người này mới quen thuộc làm sao, tôi có bao nhiêu kỷ niệm chung với họ, đồng thời tôi cũng sung sướng cảm nhận vẻ đẹp vô song của đêm hè thơm mùi hoa trinh nữ và cùng với nó là cuộc sống kỳ diệu đang mở ra ở phía trước. Tôi hôn lên má người đàn bà từng là hoa hậu châu Âu đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ, sau cuộc hôn nhân đầu tiên bất thành, ở tuổi ngoài bốn mươi, hiện đang đi quyên góp giúp đỡ người nghèo và trẻ em tàn tật, mồ côi (“Chẳng phải vô tư đâu, chị ta hưởng phần trăm đấy,” mẹ tôi thường bảo), bà ta vẫn tới văn phòng cha tôi hai tháng một lần. Tôi nói chuyện với một bà góa chồng, mắt lúc nào cũng ướt, về vẻ đẹp của buổi tối. Chồng bà, một ông chủ nhà máy đóng tàu, đã bị bắn chết trong một cuộc cãi vã gia đình. Tôi trân trọng nắm bàn tay mềm mại của Celal Salik, nhà báo phụ trách chuyên mục được ưa chuộng nhất, lập dị nhất và dũng cảm nhất trong những năm đó (tôi có bày ra đây một bài báo của ông). Ở một bàn, tôi chụp ảnh với các con trai, con gái và các cháu của thương gia quá cố giàu có người đạo Hồi đầu tiên của Istanbul. Đến một bàn khác tôi cược với đám khách mời của Sibel rằng tập cuối chiếu vào thứ Tư của bộ phim nhiều tập Kẻ chạy trốn, khi đó cả nước Thổ đang hồi hộp theo dõi, sẽ kết thúc thế nào. (Bác sĩ Richard Kimble bị săn đuổi vì một tội mà anh ta không hề phạm phải, nhưng anh không thể chứng minh sự vô tội của mình, và vì thế anh cứ chạy trốn, chạy trốn mãi.)

Cuối cùng tôi tóm cổ được Mehmet đang ngồi gật gù uống raki cùng với Tayfun, một cậu bạn cùng lớp với chúng tôi, trên một chiếc ghế cao cạnh quầy bar.

“Ô, cả hội chú rể đây rồi!” Tayfun reo lên khi thấy tôi cũng ngồi xuống bên họ. Cả ba chúng tôi cùng cười, và không chỉ vì niềm vui gặp lại. Từ “chú rể” đã đánh thức những hoài niệm trong chúng tôi. Vào năm cuối của trường trung học, buổi trưa chúng tôi thường ngồi vào chiếc Mercedes của ông bố giàu có của Tayfun, đi đến nhà thổ cao cấp hoạt động trong tòa lâu đài Pasha cũ trên đồi Emirgan, và bao giờ chúng tôi cũng đi với những cô gái xinh đẹp ấy lên phòng. Chúng tôi gắng che giấu tình cảm gắn bó với các cô gái này. Thỉnh thoảng cũng cho các cô lên xe đi loanh quanh, và họ đòi chúng tôi ít tiền hơn so với đòi những lão già đầu cơ và đám lái buôn say rượu vào buổi tối. Bà chủ nhà, nguyên là một gái làng chơi có hạng, đối với chúng tôi lịch sự như thể gặp nhau trong vũ hội của Cercle d’Orient ở Buyukada; khi nhìn thấy chúng tôi đeo cà vạt, áo khoác đồng phục nhà trường vào buổi trưa trong phòng khách, nơi tối tối các cô gái mặc váy ngắn cũn, phì phèo thuốc lá, ngồi đọc các sách ảnh để chờ đón khách, bà hớn hở cười gọi: “Các em ơi, các chú rể học trò đã đến này!” Tôi lái câu chuyện vào những kỷ niệm ngọt ngào ấy với hy vọng làm Mehmet vui vẻ, Tôi nhắc lại những lần phiêu lưu trong các căn phòng kéo rèm kín, nóng ấm lên dưới nắng xuân, chúng tôi ngủ thiếp đi sau những cuộc tình, đến nỗi chậm cả giờ học buổi chiều. Đến giữa giờ của bà giáo già dạy địa lý chúng tôi mới về tới lớp, bao giờ bà cũng hỏi: “Các con chậm giờ bởi lý do gì?” “Thưa cô, chúng con học môn sinh vật!” chúng tôi đáp, và sau này trong vốn từ của chúng tôi điều đó có nghĩa là chúng tôi đến nhà thổ. Chúng tôi nhớ lại các cô gái tiếp khách trong tòa lâu đài cổ hoạt động dưới cái tên Khách sạn Nhà hàng Trăng non cũng đều lấy tên là Hoa, Lá, Thụy Hương, Hồng hay tên những loài thực vật khác tương tự. Một buổi tối chúng tôi đến và khi vừa lên phòng với các cô gái thì nghe tiếng gõ cửa: một nhân vật giàu có nổi tiếng đến cùng với nhóm đối tác người Đức của ông ta, các vị khách ngoại quốc muốn xem múa bụng và các cô gái phải xuống biểu diễn ngay. Bù lại chúng tôi được phép kín đáo xem màn múa bụng từ một góc khuất của nhà ăn. Chúng tôi nhớ đến những cô gái múa trong y phục sặc sỡ, và thay vì trình diễn cho các vị khách ăn vận bóng bẩy, có lẽ họ đã nhảy múa để làm vui lòng chúng tôi. Cả bọn say mê ngắm nhìn các cô múa, vì đứa nào cũng nghĩ mình phải lòng các cô gái, và chúng tôi không bao giờ quên ấn tượng đó.

Sau kỳ nghỉ hè, mỗi khi tôi từ Mỹ về Istanbul, hai người bạn muốn cho tôi thấy những biến chuyển kỳ lạ ở các nơi đắt tiền sau mỗi lần thay đổi cảnh sát trưởng. Chẳng hạn có một tòa nhà cũ, bảy tầng, kiểu Hy Lạp trên đường Siraselviler, nơi ngày nào cảnh sát cũng rà soát, có khi họ niêm phong một tầng nào đó, nhưng cũng ngày hôm ấy, các cô gái lại tiếp khách trên một tầng khác cũng bày biện đồ gỗ, tủ gương hệt như thế... ở một phố nhánh của Nisantasi có một tòa biệt thự cũ những người gác cổng ở đây từ chối bất kể vị khách hoặc nhóm tiệc nào có vẻ chưa đủ giàu. Và còn có dịch vụ lưu động của Deluxe Sermin, mười hai năm trước đây gã chạy một xe Plymouth đời 1962, tối tối lượn quanh khu Park Hotel, quảng trường Taksim và Di van Hotel, thậm chí thỉnh thoảng còn dừng lại, đến khi tìm được khách hàng cho hai, ba cô gái ăn vận chải chuốt khá sạch sẽ. Chỉ cần điện thoại, gã còn nhận “đưa hàng đến tận nhà”. Qua những hoài niệm của bạn bè, có vẻ như ở những nơi đó, với những cô gái ấy, họ còn hạnh phúc hơn nhiều so với các nàng tiết hạnh, loay hoay với những vấn đề trinh tiết và đạo đức.

Tôi không thấy Fusun, nhưng chắc em còn ở đây, vì cha mẹ em vẫn ngồi bên bàn. Tôi gọi thêm một cốc raki, và hỏi Mehmet về những công trình mới nhất. Tayfun giễu cợt bảo cậu ta có thể cho địa chỉ các nhà thổ cao cấp mới, rồi cậu hào hứng kể tên các nghị sĩ danh tiếng bị sa lưới trong các đợt kiểm tra, những người quen của gia đình đã vội quay mặt về phía cửa sổ để tránh cái nhìn của cậu trong phòng đợi nhà thổ, và vị tướng bảy mươi hai tuổi được đề cử làm thủ tướng, tim ông ta đã ngừng đập trên bụng của một cô bé Circassia[14] hai mươi tuổi trong một phòng nhìn ra Bosphorus của một nhà thổ sang trọng; nhưng báo chí lại viết ông đã nhắm mắt vĩnh viễn trong vòng tay vợ.

Tiếng nhạc êm ái gợi nhớ những kỷ niệm, tôi chẳng thích thú lắm khi nghe những lời châm biếm nhạo báng của Mehmet và Tayfun. Tôi nhắc đến chuyện Nurcihan về nước để kiếm chồng, và cô ta nói với Sibel rằng cô thấy Mehmet rất đáng mến.

“Nhưng cô ta đang nhảy với thằng cha nước giải khát Zaim đấy,” Mehmet đáp.

“Chỉ để làm cậu phát ghen lên mà thôi,” tôi nói mà không nhìn cậu ta.

Loanh quanh một lúc Mehmet thú nhận cậu ta cũng thích Nurcihan, và nếu “đúng là cô ta nghiêm chỉnh” thì cậu sẵn lòng ngồi bên và tán tỉnh cô, thậm chí cậu ta còn bảo nếu mọi việc kết thúc tốt đẹp cậu sẽ biết ơn tôi suốt đời.

“Thế thì sao cậu không tỏ ra thân thiện với cô ấy ngay từ phút đầu tiên?”

“Tớ không biết tại sao, nhưng tớ không làm nổi.”

“Lại đây, ta quay lại đấy đi kẻo người khác lại ngồi vào chỗ của cậu.”

Trên đường quay về chỗ cũ tôi lại ôm hôn những người khách khác nữa. Trong khi đó tôi vẫn liếc sang phía sàn nhảy xem Zaim và Nurcihan đã đi đến đâu, đúng lúc ấy tôi nhìn thấy Fusun đang nhảy với nhân viên mới, trẻ và đẹp trai của Satsat là Kenan... Họ áp sát vào nhau... Tôi thấy nhói đau trong dạ khi ngồi xuống bên bàn.

“Có chuyện gì thế?” Sibel hỏi. “Không gọi được Mehmet à? Có vẻ Nurcihan mê tay Zaim rồi. Hãy nhìn họ nhảy kìa! Thôi anh cất cái bộ mặt đưa đám ấy đi.”

“Nhưng Mehmet cũng thích cô ta đấy.”

“Thế sao nom anh nhăn nhó thế?”

“Anh đâu có nhăn nhó.”

“Nhìn anh là biết, anh yêu ạ,” Sibel cười. “Anh đừng uống thêm nữa!”

Bản nhạc vừa kết thúc, một bài khác nhịp còn chậm hơn, tình cảm hơn lại bắt đầu. Những người ngồi quanh bàn yên lặng một lúc lâu, và tôi cảm thấy máu ghen như một thứ chất lồng gây đau đớn đang len lỏi vào huyết quản tôi, nhưng tôi không muốn thú nhận cảm giác này. Nụ cười và vẻ chú ý hơi ghen tị hiện trên nét mặt những người quan sát sàn nhảy cho thấy các đôi nhảy còn áp sát vào nhau hơn nữa theo nhịp nhạc thay đổi. Cả tôi và Mehmet đều không nhìn đám khiêu vũ. Anh trai tôi nói điều gi đó, nhiều năm sau này tôi không còn nhớ anh đã nói gì, chỉ nhớ tôi đã cố góp chuyện với anh, như thể đó là một đề tài quan trọng. Lại đến một nhạc phẩm còn sướt mướt, mùi mẫn hơn, cả anh trai tôi, Berrin, Sibel và mọi người đều liếc nhìn các đôi bạn nhảy bện sát vào nhau. Tôi không còn làm chủ được những ý nghĩ của mình nữa.

“Em vừa nói gì thế?” tôi hỏi Sibel.

“Em có nói gì đâu. Anh không sao đấy chứ?”

“Ta có nên bảo ban nhạc nghỉ giải lao một lúc không?”

“Sao vậy? Cứ để khách khứa nhảy chứ. Anh nhìn xem, cả những người nhút nhát nhất cũng mời bạn nhảy mà họ lựa chọn. Hãy tin em, ít nhất một nửa số họ sẽ cưới các cô gái ấy làm vợ.”

Tôi không nhìn họ, cũng không nhìn Mehmet.

“Họ đến đây kìa,” Sibel nói.

Trong một khoảnh khắc tôi tưởng Fusun và Kenan đến, và tim tôi đạp rộn lên, nhưng đó chỉ là Nurcihan và Zaim quay lại bàn. Tim tôi vẫn đập rộn, tôi đứng dậy khoác tay Zaim.

“Lại đây, tớ mời cậu món đặc biệt ở quầy bar.”

Từ trong đám đông nhiều người vẫy chào tôi, trong khi Zaim nói đùa với hai cô gái. Ánh mắt vô vọng của cô thứ hai, có mái tóc đen dài, chiếc mũi hơi khoằm của người Ottoman, làm tôi nhớ cách đây mấy tháng cô ta yêu Zaim đến mức, theo lời đồn thổi, cô đã tự tử hụt vì cậu ta.

“Các cô nàng đều say cậu như điếu đổ. Cậu làm cách nào tài thế?” tôi hỏi sau khi cả hai cùng ngồi xuống bên cạnh quầy bar.

“Tớ có làm gì ghê gớm đâu, thật đấy.”

“Với cô người mẫu Đức cũng không có gì ghê gớm chứ?”

“Tớ không thích mang tiếng sát gái,” Zaim cười nhạt vẻ không muốn nói về chuyện này. “Tớ cũng sẽ lấy vợ nếu gặp một cô gái tuyệt vời như Sibel. Chúc mừng cậu! Sibel đúng là hoàn hảo. Nhìn mắt cậu, tớ biết cậu rất hạnh phúc.”

“Trong giây phút này tớ không quá hạnh phúc đâu. Tớ muốn nói với cậu một điều. Cậu giúp tớ chứ?”

“Cậu biết tớ làm bất cứ điều gì vì cậu mà,” cậu ta nhìn vào mắt tôi. “Cậu có thể tin tớ. Cứ nói đi!”

Trong khi chàng trai phục vụ quầy bar rót raki, tôi nhìn về phía sàn khiêu vũ. Trong tiếng nhạc du dương ủy mị, Fusun đã ngả hẳn đầu lên vai Kenan!... Góc sàn nhảy về phía ấy hơi tối, tôi không thể nhìn rõ, nhưng mỗi cái nhìn về phía em đều làm tôi thêm đau đớn.

“Có một cô bé, là họ hàng đằng mẹ tớ,” tôi nói và nhìn ra sàn nhảy. “Tên là Fusun.”

“Có phải cô bé đã dự thi hoa hậu?”

“Sao cậu biết?”

“Cô ta quá xinh. Khi đi qua trước cửa hiệu ở Nisantasi lần nào tớ cũng nhìn thấy. Cũng như mọi người, tớ cũng đi chậm khi đi ngang qua đấy và ngó vào. Không thể quên được cô bé ấy, rất xinh gái. Ai chẳng biết cô ta.”

“Người yêu của tớ đấy,” tôi nói rất nhanh, vì sợ Zaim lại nói thêm điều gì bất nhã. Tôi thấy trên mặt bạn mình thoáng vẻ ghen tị. “Chỉ nhìn thấy cô ấy nhảy với người khác cũng làm tớ đau khổ. Có lẽ tớ quá yêu cô ấy. Hy vọng trạng thái này sẽ mau chóng qua đi. Tớ không muốn vụ này kéo dài quá lâu.”

“Đúng, cô bé quá đẹp, nhưng tình huống này khó xử đấy. Không thể kéo dài một chuyện như thế.”

Tôi không hỏi cậu ta sao lại không thể. Tôi không tự hỏi mình xem sự ghen tị hay khinh bỉ vừa thoáng qua trên gương mặt bạn. Nhưng tôi biết tôi không thể nói ra là mình muốn gì ở bạn. Tôi muốn cậu ta cảm thấy sự sâu sắc và chân thành của những gì tôi đã trải qua với Fusun, và cậu ta hãy tôn trọng em. Nhưng tôi đã uống nhiều, và khi mới bắt đầu giải thích những tình cảm của mình tôi đã cảm thấy chỉ có thể nói ra được mặt bình thường của câu chuyện, và nếu tôi nói về khía cạnh tình cảm thì Zaim sẽ nghĩ tôi yếu đuối và nực cười, thậm chí dù đã trải qua nhiều cuộc phiêu lưu tình ái cậu vẫn có thể lên án tôi. Xét cho cùng tôi không mong cậu ta hiểu tình cảm của tôi, mà đúng ra để cậu ta thấy tôi thật may mắn và hạnh phúc. Giờ đây, sau bao nhiêu năm, khi kể lại chuyện này, tôi mới nhìn rõ hơn ý định này, chứ khi đó tôi không muốn nhìn nhận điều đó. Thế là trong lúc cả hai cùng nhìn Fusun nhảy, trong trạng thái chếnh choáng say, tôi đã nói với cậu về những gì đã trải qua cùng Fusun. Thỉnh thoảng tôi lại liếc thấy vẻ ghen tị trên nét mặt cậu, nhưng vì không muốn ở cậu sự ghen tị mà là lòng thông cảm, tôi bèn bảo tôi là người đàn ông đầu tiên trong đời Fusun, và kể về những cuộc tình ngây ngất, những dằn vặt của chúng tôi, thậm chí cả những thói quen khác thường của tôi mà tôi bất chợt nhớ tới vào lúc đó.

“Tóm lại, hiện tại điều tớ cầu mong nhất là không bao giờ mất cô bé,” tôi hăng hái nói.

“Tớ hiểu.”

“Tớ sẽ mời Kenan đến bàn cha tớ. Tớ nhờ cậu hãy quan tâm đến Fusun. Cậu hãy để mắt đến cô ấy như một hậu vệ bóng đá giỏi. Đừng để tối nay tớ phải chết vì ghen tuông, đừng để tớ phải nghĩ cách đuổi Kenan khỏi công ty. Để tối nay kết thúc tốt đẹp, đừng xảy ra chuyện gì lôi thôi. Fusun cùng cha mẹ cũng sẽ về sớm, vì ngày mai cô bé thi đại học. Rồi thì đằng nào mối tình vô vọng của chúng tớ cũng sẽ kết thúc.”

“Tớ không dám chắc cô bạn gái của cậu sẽ để ý đến tớ tối nay, nhưng còn một vấn đề khác nữa.” Zaim nói.

“Vấn đề gì?”

“Tớ thấy Sibel không muốn tớ cặp kè với Nurcihan. Cô ấy muốn mối lái cho Mehmet, nhưng hình như Nurcihan thích tớ hơn. Tớ cũng rất thích cô ta, vì thế tớ muốn cậu hãy giúp tớ. Như vậy cuộc chạy đua với anh bạn Mehmet mới công bằng.”

“Tớ có thể làm gì giúp cậu?”

“Đằng nào thì tối nay tớ cũng khó tiến xa hơn, khi cả Sibel và Mehmet đang có mặt ở đây, nếu tớ còn làm vệ sĩ cho cô bạn gái cậu, thì chút cơ may cỏn con của tớ cũng tiêu tan. Do đó cậu phải giúp tớ cách khác. Hãy hứa là kéo cả cô ta đến thăm nhà máy và đi picnic vào Chủ nhật tới.”

“Tớ hứa.”

“Nhưng tại sao Sibel không muốn tớ gần Nurcihan?”

“Vì chuyện tình ái của cậu. Cô người mẫu Đức, các vũ nữ... Sibel chúa ghét những chuyện ấy. Nàng muốn mai mối cho bạn gái mình một người đáng tin cậy.”

“Cậu hãy nói với Sibel hộ tớ, về cơ bản tớ không phải là người xấu.”

“Tớ đã nói với nàng rồi,” tôi nói và đứng dậy. “Cảm ơn sự giúp đỡ của cậu, chú ý đến Fusun đấy, khéo chính cậu lại phải lòng cô bé đấy, vì em thật dễ thương...”

Vẻ đồng cảm trên nét mặt Zaim làm tôi thoáng xấu hổ vì sự ghen tuông của mình, nhưng rồi tôi cảm thấy tạm yên tâm.

Tôi quay về bàn ngồi cùng cha mẹ. Tôi nói với cha tôi khi đó đã ngà ngà say bởi rượu raki, rằng tôi muốn giới thiệu với ông một nhân viên thông minh và chăm chỉ đang ngồi cùng bàn với các khách mời từ công ty Satsat, nhưng để những người khác khỏi ghen tị, tôi thay mặt cha viết vào một mảnh giấy và gọi một nhân viên phục vụ mà chúng tôi quen biết từ khi khách sạn mới khai trương, dặn kỹ anh ta chỉ đưa cho Kenan khi bản nhạc kết thúc. Lúc ấy rượu raki chảy tràn lên cà vạt của cha tôi, vì mẹ tôi giật chiếc cốc không cho ông uống thêm nữa. Tiếng nhạc tạm dừng và bánh kem đựng trong cốc được đưa tới các bàn. Vụn bánh, những chiếc cốc dính vết son, giấy ăn đã bẩn, những gạt tàn thuốc lá đầy, các đĩa thức ăn dở và những vỏ bao thuốc lá bóp bẹp phản ánh đúng trạng thái bối rối của tôi lúc đó, đồng thời chúng cũng khiến tôi có cảm giác buồn vì buổi tối sắp kết thúc. Dạo đó, trước khi bắt đầu một món mới chúng tôi thường hút thuốc. Bỗng nhiên một cậu bé, chừng sáu hay bảy tuổi, tới trèo lên lòng tôi. Thấy thế Sibel mừng quá vội lấy cớ đến bên tôi và đùa chơi với thằng bé.

“Nom con hợp với trẻ con lắm,” mẹ tôi nhận xét khi nhìn thấy cảnh ấy.

Tiếng nhạc lại bắt đầu nổi lên và đám khiêu vũ lại tiếp tục. Anh chàng Kenan điển trai và lịch lãm tới bên bàn chúng tôi.

Anh ta nói đặc biệt lấy làm vinh hạnh vì được gặp cha tôi và ông cựu bộ trưởng ngoại giao lúc đó đang định rời khỏi bàn. Ông bộ trưởng lảo đảo đứng dậy. Tôi nói với cha, Kenan rất thông thạo các công việc phát triển ra tỉnh lẻ của Satsat, đặc biệt rất hiểu biết vùng Izmir, và hết lời khen anh ta trước mặt mọi người. Cha tôi lần lượt nêu lên các câu hỏi mà ông thường đặt ra với mọi nhân viên mới.

“Cậu nói được ngoại ngữ nào? Cậu có hay đọc sách không? Có sở thích nào không? Đã có gia đình chưa?”

“Cậu ấy chưa có vợ đâu,” mẹ tôi xen vào. “Lức trước cậu ấy vừa nhảy rất đẹp với Fusun, con gái dì Nesibe đấy.”

“Con bé đã thành một cô gái rất xinh,” cha tôi nói.

“Hy vọng bố con ông nhà tôi không làm cậu chán vì những chuyện công việc chứ Kenan Bey?” mẹ tôi nói. “Chắc đầu óc cậu còn đang để chỗ bạn gái và sàn nhảy...”

“Thưa không ạ, cháu rất vinh hạnh được tiếp chuyện các bác, được làm quen với bác Mumtaz Bey, với mọi người đối với cháu là quan trọng nhất.”

“Một chàng trai có giáo dục, biết phép tắc đấy,” mẹ tôi nói thầm. “Tối hôm nào ta mời cậu ta đến nhà chứ?”

Dĩ nhiên mẹ tôi đã nói thầm ở mức để Kenan cũng có thể nghe thấy. Khi bà làm như khen một ai đó chỉ trước mặt chúng tôi, bà lại muốn cho người ấy cũng nghe tiếng và phải lúng túng vì điều đó, bởi như thế bà cảm thấy được quyền lực của mình. Những lúc ấy trên mặt bà thoáng một nụ cười mãn nguyện. Bà cười, trong khi ban nhạc Những chiếc lá bạc lại bắt đầu một nhạc phẩm chậm, tình cảm. Tôi thấy Zaim tới mời Fusun ra nhảy.

“Bây giờ, có cả cha tôi đây, ta có thể bàn về việc mở rộng Satsat,” tôi nói.

“Đúng lúc này, trong lễ đính hôn của con, phải nói chuyện đó ư?” mẹ tôi hỏi.

“Thưa bà, có thể bà không biết, nhưng mỗi tuần ba, bốn lần anh Kemal ở lại văn phòng sau khi mọi người đã về hết, để giải quyết công việc.” Kenan quay về phía mẹ tôi.

“Đôi khi con và Kenan làm việc tới khuya.”

“Vâng ạ, làm việc với anh Kemal rất thích. Có lần chúng cháu làm tới tảng sáng, giữa chừng còn tìm vần điệu từ danh mục những người mắc nợ công ty.” Kenan thêm.

“Thế các anh làm gì với số séc chưa trả?” cha tôi hỏi.

“Con nghĩ việc này ta phải trao đổi với các nhà phân phối của Satsat và các chi nhánh, cha ạ.”

Trong tiếng nhạc khoan thai lãng mạn chúng tôi nói về các tấm séc, về những cải tiến sẽ đưa vào Satsat, về những nơi giải trí của cha tôi thời trẻ ở Beyoglu, về cách làm việc của người kế toán đầu tiên của cha tôi là Izak Bey - tất cả chúng tôi đều nâng cốc hướng về phía bàn ông, sau đó thì nhắc đến lời cha tôi về vẻ đẹp của tuổi trẻ, và của buổi tối này và lời ông nói đùa về tình yêu. Dù cha tôi cố nài hỏi, nhưng Kenan không tiết lộ cậu đã yêu ai chưa. Mẹ tôi thì gắng hỏi đôi điều về gia đình cậu, và sau khi biết bố cậu nhiều năm từng là nhân viên lái tàu điện trong thành phố, bà thở dài, “Ôi, những chiếc tàu điện thời xưa mới dễ thương làm sao!”

Hơn nửa số khách đã ra về. Cha tôi cũng đã buồn ngủ díp mắt lại.

“Các con cũng đừng về muộn quá,” mẹ tôi nói khi cùng cha tôi lần lượt chia tay mọi người, nhưng bà không nhìn tôi mà nhìn vào mắt Sibel.

Kenan muốn quay lại bàn Satsat, nhưng tôi không để cậu ta đi.

“Chúng ta hãy bàn với anh trai tôi về công việc của các chi nhánh vùng Izmir. Ít khi chúng ta có dịp ngồi tay ba thế này.”

Tôi muốn giới thiệu hai người (dù họ đã gặp nhau), nhưng anh tôi nhíu mày trái, vẻ giễu cợt và tuyên bố chắc tôi đã say rượu, rồi anh hết nhìn cốc rượu trên tay tôi lại nháy mắt về phía Sibel và Berrin. Đúng là tôi đã uống hai cốc raki liên tục, vì mỗi lần liếc nhìn Fusun và Zaim đang nhảy là một lần nỗi ghen tuông lại nhói đau trong lòng tôi, nhưng raki đã làm tôi dễ chịu. Dĩ nhiên việc tôi ghen là chuyện vớ vẩn. Anh trai tôi nói với Kenan về những khó khăn trong việc trả séc, trong khi mọi người quanh bàn, kể cả Kenan, đều chăm chú nhìn Zaim và Fusun. Cả Nurcihan đang ngồi quay lưng lại cũng cảm thấy Zaim đang quan tâm đến người khác và điều đó làm cô ta khó chịu. “Mình hạnh phúc,” tôi nghĩ, vì ngay cả khi tôi say mọi việc vẫn diễn ra theo ý tôi. Trên nét mặt Kenan tôi cũng nhận ra vẻ lúng túng, vì thế để an ủi, tôi rót thêm raki vào chiếc cốc cao, cân đối - đúng như cốc của tôi - cho anh bạn trẻ nhiều tham vọng, vì sự quan tâm của các sếp mà để tuột cô gái tuyệt vời vừa lúc nãy cậu ta còn ôm trong vòng tay. Đúng lúc ấy Mehmet mời Nurcihan ra nhảy. Sibel vui vẻ nháy mắt với tôi: “Đủ rồi, anh thân yêu, đừng uống nữa!”

Cảm động vì sự quan tâm của nàng, tôi đưa Sibel ra sàn nhảy. Ngay khi chúng tôi vừa tới nơi tôi đã thấy đó là một quyết định sai lầm. Dàn nhạc chơi bản “Kỷ niệm mùa hè ấy”, bản nhạc đã gọi cho Sibel nhớ tới những kỷ niệm của mùa hè tràn trề hạnh phúc chúng tôi ở bên nhau, khiến Sibel tình cảm áp sát vào tôi. Tôi muốn ôm vợ chưa cưới của mình với sự chân thành, tối hôm ấy tôi chắc chắn sẽ sống với nàng trọn đời, nhưng những ý nghĩ của tôi lại hướng tới Fusun. Tôi lựa bước nhảy để có thể nhìn thấy Fusun trong đám đông, nhưng không muốn em nhìn thấy tôi và Sibel đang quấn lấy nhau. Tôi chọn giải pháp nói đùa vui với những cặp nhảy xung quanh, họ cười và thông cảm nhìn tôi theo cách mọi người vẫn nhìn chú rể tương lai thường say khướt về cuối lễ đính hôn của mình.

“Celal Bey, tình yêu không giống một cột báo, đúng không?” Tôi hỏi nhà báo chính luận đang nhảy với một phụ nữ tóc đen, khi chúng tôi chạm vai vào nhau. Khi Mehmet và Nurcihan tới gần chúng tôi, tôi nói với họ như thể từ lâu họ đã cặp đôi với nhau. Tôi nói với Zumrut Hanim câu gì đó bằng tiếng Pháp, vì mỗi lần đến thăm mẹ tôi ông ta đều nói bằng tiếng Pháp, dù cần thiết hay không, để người ăn kẻ ở trong nhà không thể hiểu. Nhưng mọi người không cười vì sự hài hước, mà vì ai cũng nghi tôi say quá. Sibel bỏ ý định nhảy với tôi một điệu thật tình tứ lãng mạn, nàng nói thầm nàng rất yêu tôi, khi say tôi thật dễ thương, nàng xin lỗi vì đã lôi tôi vào chuyện mai mối, nhưng nàng chỉ lo cho hạnh phúc của các bạn, rồi nàng ghé sát tai tôi bảo Zaim thật không đáng tin cậy, đấy, vừa rời Nurcihan anh ta đã dính vào cô em họ xa của tôi. Tôi nhíu mày giải thích Zaim là người tử tế và là bạn đáng tin cậy, và tôi còn nói thêm rằng Zaim hỏi sao nàng lại ác cảm với Zaim như thế.

“Các anh đã nói chuyện về em? Anh ta đã nói gì vậy?” Sibel căn vặn.

Trong khoảng thời gian nghỉ giữa hai bản nhạc chúng tôi lại tới gần ông nhà báo Celal Salik.

“Tôi thấy có điểm chung giữa một chuyên mục báo với tình yêu, Kemal Bey ạ,” ông ta nói.

“Đó là gì vậy?”

“Cả tình yêu và chuyên mục báo đều phải làm chúng ta hạnh phúc trong hiện tại. Chúng ta biết đến vẻ đẹp và sức mạnh của chúng qua việc chúng để lại trong tâm hồn ta ấn tượng sâu sắc như thế nào.”

“Thế nào cũng có lúc ông phải viết về vấn đề này,” tôi bảo, nhưng ông đã không còn nghe tôi nói, mà nghe người đàn bà tóc đen. Đúng lúc ấy tôi nhìn thấy Fusun và Zaim. Fusun cúi sát cổ Zaim và thầm thì điều gì đó khiến Zaim mỉm cười. Tôi có cảm giác cả hai đều nhìn thấy chúng tôi, nhưng quay theo điệu nhảy, họ làm như không nhận thấy. Trong khi nhảy, tôi lái Sibel lại gần hai người, và như mũi một con tàu nhẹ lao vào tàu lớn, chúng tôi va vào họ.

“Ồ, xin lỗi!” tôi nói. “Các bạn thế nào?” vẻ mặt lúng túng nhưng mừng rỡ của Fusun làm tôi tỉnh hẳn và hiểu ngay rằng say là cái cớ biện hộ cho những hành động táo bạo. Tôi quay sang Zaim, và buông tay Sibel. “Hai người hãy nhảy với nhau một chút đi!” tôi nói. Zaim buông tay khỏi eo Fusun. “Cậu nghĩ Sibel hiểu sai về cậu, còn em cũng sẽ có chuyện để hỏi Zaim đấy.” Tôi nói và đặt tay lên vai đẩy hai người lại gần nhau, như kẻ dám hy sinh bản thân vì tình bạn sắp nảy sinh giữa hai người. Cả hai miễn cưỡng bắt đầu nhảy, còn tôi và Fusun nhìn nhau. Tôi đặt tay lên eo lưng em, hồi hộp đưa em quay vòng ra xa thật nhanh theo điệu nhảy, chúng khác gì một kẻ đưa bạn tình đi chạy trốn.

Làm sao tôi có thể miêu tả được cảm giác binh yên lan tỏa trong tôi khi ôm em trong vòng tay? Sự ầm ĩ của đám đỏng khách khứa, âm thanh quá cỡ gần như không thể chịu nổi cúa ban nhạc và tiếng ồn nhức óc - mà tôi cho là tiếng than thở của thành phố - hóa ra chỉ là sự bất an nảy từ việc tôi không ở bên em. Chẳng khác gì một đứa bé sơ sinh chỉ hết khóc khi nằm trong vòng tay của duy nhất một người, tôi nhận thấy cảm giác bình yên sâu thắm, mềm mại như nhung chạy khắp người. Qua ánh mắt em, tôi biết Fusun cũng cảm giác như thế, sự im lặng nói lên rằng cả hai đều ý thức rõ niềm hạnh phúc chúng tôi dành cho nhau. Tôi ao ước cuộc khiêu vũ không bao giờ kết thúc. Nhưng về sau tôi cảm thấy sự im lặng đối với em có ý nghĩa khác hẳn, đó là khi tôi lảng tránh câu hỏi (“Rồi chúng mình sẽ ra sao?”) của em bằng một câu đùa vui, giờ thì tôi phải trả lời. Chắc hẳn vì thế mà em đã đi theo tôi. Sự để ý tới em của cánh đàn ông, sự hâm mộ toát ra từ ánh mắt những đứa trẻ trở đi, tất cả đã làm em tự tin và bớt lo lắng. Hay em chỉ coi tôi như một trò “giải trí thoáng qua”? Nỗi sợ buổi tối sắp kết thúc và sợ mất Fusun dâng đầy trong đầu óc tôi khi đó đang tỉnh táo dần.

“Nếu hai con người yêu nhau như chúng ta, thì không một ai có thể chen vào giữa. Không một ai,” tôi nói, bất ngờ với chính bản thân mình. “Những người yêu nhau như chúng ta biết rằng không điều gì có thể làm tổn hại tới tình yêu của họ, ngay cả trong những lúc khó khăn nhất, ngay cả khi người ta đối xử nghiệt ngã hay có chuyện gì không may xảy ra với người kia nữa, họ vẫn giữ được khả năng an ủi vô hạn. Hãy tin anh, anh sẽ dàn xếp mọi chuyện... Em nghe anh nói đấy chứ?”

“Em vẫn nghe.”

“Chúng mình gặp nhau không đúng lúc,” tôi nói khi chắc chắn xung quanh không ai để ý đến chúng tôi. “Những ngày đầu tiên chúng ta không nhận biết được tình yêu của chúng ta sẽ sâu nặng thế nào. Nhưng anh sẽ lo liệu hết. Việc quan trọng nhất là kỳ thi của em ngày mai. Từ nay đến đó em không được nghĩ đến chuyện gì khác.”

“Anh hãy nói sau đây điều gì sẽ tới!”

“Ngày mai chúng ta gặp nhau, vẫn như trước đây (giọng tôi hơi run), trong nhà Merhamet lúc hai giờ, sau khi em thi xong. Khi đó anh sẽ nói rõ anh định làm gì. Nếu em không tin anh, em sẽ không bao giờ nhìn thấy anh nữa.”

“Em chỉ đến đó khi anh nói rõ.”

Tôi chạm vào bờ vai em, vào cánh tay màu mật, và với đầu óc còn váng vất chưa tỉnh hẳn tôi sung sướng nghĩ hai giờ ngày mai em sẽ đến và chúng tôi lại làm tình, và không bao giờ xa lìa nhau, tôi nghĩ mình phải làm tất cả vì em.

“Giờ đây không ai có thể chia rẽ chúng ta,” tôi nói.

“Được, sau khi thi xong em sẽ đến, nhưng em hy vọng anh sẽ nói anh muốn tiếp tục thế nào.”

Vẫn giữ nguyên thế đứng, tôi dịu dàng đặt tay lên eo lưng em, theo nhịp nhạc thử kéo em lại gần. Em không chịu, và vì thế tôi càng thèm khát em hơn, nhưng tôi cảm thấy em nghĩ là tôi say chứ không phải vì yêu em mà tôi muốn ôm em trước mắt mọi người, và tôi tự kiềm chế.

“Ta ngồi xuống đi, em cảm thấy mọi người chú ý,” em gỡ ra khỏi vòng tay tôi.

“Em về và đi ngủ đi,” tôi nói thầm. “Khi làm bài thi hãy nghĩ rằng anh rất yêu em.”

Khi tôi quay lại, chỉ còn Berrin và Osman ngồi bên bàn, cả hai đang tranh cãi điều gì đó.

“Chú khỏe đấy chứ?”

“Rất khỏe,” tôi đáp và nhìn mặt bàn bề bộn cùng những chiếc ghế bỏ trống.

“Sibel đã thôi nhảy, Kenan Bey mời cô ấy đến bàn Satsat. Họ đang chơi trò gì đó.”

“Chú nhảy với Fusun là tốt,” Osman nói. “Lẽ ra mẹ phải thôi đối xử lạnh nhạt với họ. Để thiên hạ biết gia đình ta quan tâm đến Fusun, chúng ta đã quên vụ thi sắc đẹp ấy rồi, và cũng để con bé biết chúng ta để mắt đến nó. Anh lo cho nó. She thinks she is too beautiful,” anh chua một câu tiếng Anh. “Quần áo con bé mặc hở hang quá. Có nửa năm từ một cô bé nó đã trở thành phụ nữ, như một bông hoa mới nở. Nếu không kiếm nhanh được anh chồng nào tử tế, người ta sẽ đồn đại, rồi lại khốn khổ thôi. Con bé đã nói gì với chú thế?”

“Ngày mai cô ta thi đại học.”

“Thế mà giờ còn nhảy ở đây? Quá nửa đêm rồi! Cậu Kenan bạn chú coi được đấy, bảo con bé lấy thằng ấy đi!”

“Em nói với cả hai ư?” Tôi ngoảnh đầu lại hét lên từ xa, giống như từ khi còn nhỏ, mỗi lần anh tôi muốn nhờ điều gì, tôi hay làm ngược lại, hoặc thay vì chú ý nghe anh nói hết, tôi thường lẩn đi nơi khác. Tôi đã sắp đặt mọi việc, và mười ba tiếng bốn mươi lăm phút nữa tôi sẽ gặp em. Một cuộc sống tuyệt vời, hứa hẹn hạnh phúc chờ tôi ở phía trước, giống như dải bờ rực rỡ kia của vịnh Bosphorus. Tôi cười đùa với những cô gái trẻ khiêu vũ đã mệt, ăn mặc khêu gợi, những vị khách còn lại đến cuối buổi, các bạn tôi từ thời niên thiếu, các bà cô biết tôi từ ba chục năm nay, giữa chừng trong đầu tôi vẫn lởn vởn ý nghĩ nếu có thể rồi tôi sẽ cưới Fusun chứ không phải Sibel.

Sibel ngồi cùng bàn với hội Satsat, họ đang chơi trò gọi hồn, một trò chơi không dựa trên khoa học tâm linh thực mà đúng hơn là do rượu, vì họ không tin tưởng vào chuyện này nên các “vong hồn” cũng không về, lát sau cả hội tản mát hết. Sibel ngồi sang bàn bên cạnh với Kenan và Fusun. Tôi thấy họ trò chuyện với nhau. Kenan nhìn thấy tôi đang đi tới nên cậu ta vội mời Fusun nhảy, nhưng Fusun cũng nhìn thấy tôi nên em từ chối với cớ bị giày siết vào chân. Kenan làm như không phải cậu ta cần Fusun mà chỉ muốn khiêu vũ, cậu rời bàn nói là đi tìm bạn nhảy khác cho bản nhạc nhịp điệu nhanh. Thế là tôi ngồi vào chiếc ghế bỏ trống giữa Sibel và Fusun. Giá như lúc đó có một tay thợ ảnh đi về phía ấy, thì bây giờ tôi đã có thể trưng bày bức ảnh!

Vừa ngồi xuống bên họ tôi đã hài lòng nhận thấy cả hai - như những phụ nữ đáng trọng ở Nisantasi đã biết nhau từ lâu nhưng còn giữ khoảng cách - đang nói về trò gọi hồn với vẻ lịch sự và tôn trọng lẫn nhau. Tôi tưởng Fusun không nhận được đầy đủ sự giáo dục tôn giáo, nhưng em tuyên bố dĩ nhiên là có linh hồn, “đúng như tôn giáo của chúng ta dạy”, nhưng chúng ta, những người sống trên thế gian này, không được phép liên hệ với họ, vì đó là tội lỗi. Em nhìn sang ông bố đang ngồi ở bàn bên: ông cũng nghĩ như vậy.

“Cách đây ba năm, không nghe lời can ngăn của bố, vì tò mò em đã dự một buổi gọi hồn. Em đã viết tên một người bạn thân hồi nhỏ mà em mất tăm tích... Em không tin, chỉ viết tên bạn ấy như đùa vậy thôi, thế nhưng vong hồn bạn ấy đã về và em ân hận và cảm thấy mình có tội.”

“Vì sao?”

“Thấy chiếc tách cà phê rung lên, em hiểu ra ngay là Necdet, tên bạn ấy, đã chịu đau khổ nhiều. Em cảm thấy qua việc rung chiếc tách bạn ấy muốn nhắn nhủ em điều gì đó. Rồi chiếc tách đột nhiên ngừng rung... Mọi người đều bảo người được gọi hồn chết đúng vào giây phút ấy... Làm sao họ biết?”

“Làm sao họ biết nhỉ?” Sibel cũng hỏi.

“Đúng ngày hôm ấy về nhà em tìm một chiếc găng tay bị mất, dưới đáy một ngăn kéo em thấy chiếc khăn tay Necdet tặng em trước đó mấy năm. Có thể chỉ là ngẫu nhiên... Nhưng em không nghĩ thế và em đã rút ra bài học. Nếu đã mất người thân, chúng ta đừng quấy nhiễu họ bằng trò gọi hồn... Một di vật gợi nhớ đến họ, chẳng hạn một chiếc khuyên tai, có thể an ủi chúng ta nhiều năm.”

“Fusun, con gái yêu ơi, lại đây, ta về thôi!” dì Nesibe gọi. “Ngày mai con phải đi thi, còn bố con thì díp mắt lại rồi.”

“Một phút nữa thôi, mẹ ơi!”

“Chị không tin vào trò gọi hồn,” Sibel nói. “Nhưng nếu được mời, lần nào chị cũng đi, vì chị thích xem trò và xem họ sợ hãi điều gì.”

“Nhưng nếu chị yêu một ai đó và nhớ người đó kinh khủng, chị sẽ làm gì?” Fusun hỏi. “Chị có gặp gỡ bạn bè và thử gợi nhớ đến người ấy, hay chị thích tìm thấy một kỷ vật cũ nào đó của người ấy, chẳng hạn một chiếc hộp đựng thuốc lá?”

Sibel còn đang suy nghĩ để tìm lời đáp cho hợp lẽ, thì Fusun với tay qua bàn bên cạnh và đặt trước mặt chúng tôi một chiếc túi đeo.

“Chiếc túi này khiến em nhớ đến nỗi hổ thẹn: em đã bán cho anh chị một chiếc túi giả.”

Cho tới lúc đó tôi không nhận ra chiếc túi “ấy”, nhưng cái túi “ấy” tôi đã mua của Senay Hanim trong hiệu Champs-Élysées không lâu lắm trước những giây phút hạnh phúc nhất của đời tôi, và chẳng phải tôi đã đem về ngôi nhà Merhamet khi gặp Fusun ngoài phố sao? Chỉ mới ngày hôm qua chiếc túi Jenny Colon quái quỷ vẫn còn ở đó. Vậy sao bây giờ nó lại ở đây? Tôi ngạc nhiên như nhìn thấy một trò ảo thuật.

“Em đeo chiếc tới này đẹp lắm,” Sibel nói. Nó rất hợp với chiếc áo khoác màu da cam và chiếc mũ, đến nỗi chị phát ghen khi nhìn thấy em. Chị tiếc là đã gửi trả lại. Hơn nữa em rất xinh đẹp.”

Tôi chợt nghĩ ra ở chỗ Senay Hanim có thể có nhiều túi Jenny Colon giả. Rõ ràng sau khi tôi mua một chiếc, họ lại bày ra tủ kính chiếc khác, nhưng cũng có thể tối nay chị ta đã cho Fusun mượn một chiếc.

“Từ khi biết chiếc túi là hàng nhái, chị không đến cửa hiệu nữa.” Fusun mỉm cười với Sibel. “Em ngại chuyện ấy, dĩ nhiên chị làm thế là đúng.” Fusun mở chiếc túi. “Thợ nước mình làm giả hàng hóa của châu Âu rất giỏi, nhưng con mắt sành điệu như chị thì nhận ra ngay. Nhưng em vẫn muốn nói điều này,” em dừng lại nuốt nước bọt và im lặng. Tôi sợ em sẽ khóc, nhưng rồi em trấn tĩnh lại, như thể đã chuẩn bị từ trước khi tới đây, em chau mày nói tiếp. “Đối với em một sản phẩm châu Âu hay không hoàn toàn không quan trọng... Theo em người ta ghét hàng nhái không phải vì đồ thật hay đồ giả, mà vì họ sợ người khác nghĩ ‘họ mua đồ rẻ’... Với em đáng buồn nhất là khi người ta quan tâm đến mác hiệu mà chẳng hề quan tâm đến chính mặt hàng ấy. Nghĩa là có những người không coi trọng cảm xúc của chính họ, mà chỉ lo người khác nghĩ về họ thế nào... (Em liếc nhanh về phía tôi.) Nếu nhìn chiếc túi này, hàng năm sau em vẫn nhớ tới buổi tối hôm nay. Xin chúc mừng anh chị. Một buổi tối không thể quên.” Rồi em đứng dậy, chìa tay và hôn chúng tôi từ hai phía. Em đã quay đi thì nhìn thấy Zaim. “Anh Zaim và chồng chưa cưới của chị là bạn tốt, đúng không?” em hỏi Sibel.

“Đúng thế,” Sibel đáp, rồi nhìn theo Fusun khoác tay bố ra về, nàng quay về phía tôi. “Sao cô ta lại hỏi thế nhỉ?”, nhưng trong giọng nàng không có vẻ gi là coi thường Fusun, mà đúng hơn là thiện cảm, thậm chí là sự tôn trọng.

Fusun cùng cha mẹ thong thả bước xuống bậc thang, tôi vừa âu yếm, vừa thán phục nhìn theo em.

Zaim ngồi xuống cạnh tôi.

“Với tư cách bạn bè, tớ nhắc cậu, cả buổi tối ở bàn Satsat phía sau, bọn họ cười cậu và Sibel đấy.”

“Thật ư? Họ cười cái gì thế?”

“Tớ không nghe trực tiếp, nhưng Kenan nói với Fusun. Fusun nói lại với tớ... Và cô ta rất khó chịu. Ở Satsat rõ ràng ai cũng biết tối nào cậu cũng gặp Sibel, và khi mọi người đã về hết là các cậu làm tình trên chiếc đi văng ở góc phòng. Họ cười chuyện đó đấy.”

“Lại có chuyện gì thế?” Sibel quay về phía chúng tôi hỏi. “Sao anh lại ỉu xìu đi thế?”

25

Nỗi đau khổ vì đợi chờ

Cả đêm hôm ấy tôi mất ngủ. Tối sợ mất Fusun. Trong những tuần gần đây đúng là tôi ít gặp Sibel trong văn phòng Satsat, nhưng điều này không có ý nghĩa gì đặc biệt. Gần sáng tôi mới chợp mắt được một lát. Thức dậy, tôi cạo râu và ra phố đi lang thang khá lâu. Trên đường về tôi đi vòng qua tòa nhà Taskisla một trăm mười lăm tuổi của Trường Đại học Kỹ thuật, nơi Fusun dự thi tuyển sinh. Gần chiếc cổng lớn mà một thời những binh lính Ottoman để ria nhọn, đội mũ đấu, đi qua để vào bãi tập, cha mẹ thí sinh, các bà mẹ đội khăn trùm đầu, những ông bố phì phèo thuốc lá đang chờ đợi. Trong đám đông các phụ huynh đang đọc báo, trò chuyện hay vu vơ nhìn trời tôi không thấy dì Nesibe. Giữa các ô cửa sổ trên cao của tòa nhà bằng đá vẫn nhìn thấy những vết đạn bắn cách đây sáu mươi sáu năm của Đội quân Hành động đã lật đổ Quốc vương Abdulhamit. Tôi dán mắt vào một ô cửa sổ trên cao, cầu mong Allah phù hộ cho Fusun làm bài tốt, rồi chỉ dẫn em vui vẻ nhảy chân sáo đến với tôi.

Nhưng hôm ấy em không đến ngôi nhà Merhamet. Tôi tự nhủ rồi cơn giận của em sẽ mau qua. Nắng tháng Sáu xuyên qua rèm cửa sưởi ấm căn phòng. Hai tiếng đã trôi qua kể từ thời điểm chúng tôi thường gặp nhau. Xót xa nhìn chiếc giường trống không, tôi lại ra phố, nhìn những người lính đi vật vờ trong công viên chiều Chủ nhật, nhìn bọn trẻ cùng bố mẹ cho chim câu ăn, người ngồi trên ghế công viên nhìn những con tàu hay đọc báo, và tự nhủ chắc ngày mai vào giờ thường hẹn Fusun sẽ đến. Nhưng hôm sau và bốn ngày sau nữa em không đến.

Ngày nào tôi cũng tới ngôi nhà Merhamet đợi em vào giờ ấy. Tôi nhận ra đến sớm chỉ làm tôi thêm khổ sở, nên quyết định chỉ đến lúc hai giờ kém năm phút. Tôi run lên vì sốt ruột khi bước vào nhà, trong mười, mười lăm phút đầu thất vọng và hy vọng cứ đổi chỗ cho nhau, cảm giác đau tức trong lồng ngực và sự phấp phỏng trong đầu thay nhau hành hạ. Từ sau rèm cửa tôi nhìn xuống đường phố, ngạc nhiên thấy đèn đường han gỉ, tôi dọn dẹp căn phòng, lắng nghe tiếng bước chân của người đi trên phố, và thỉnh thoảng lại tưởng tiếng gót giày gõ trên đường là tiếng chân em. Nhưng tiếng bước chân không chậm lại, cứ xa dần. Rồi tiếng ai đó khép cổng nhẹ nhàng như em thường khép, nhưng tôi thất vọng khi biết một người nào khác vừa ra khỏi nhà.

Chiếc đồng hồ và những bó diêm nhỏ tôi bày ra đây để các bạn có thể cảm nhận tôi đã trải qua mươi mười lăm phút ấy như thế nào, khi tôi dần nhận ra ngày hôm ấy em sẽ không đến nữa. Tôi đi lại trong phòng, đứng bên cửa sổ, thỉnh thoảng lại chui vào một góc phòng lắng nghe nỗi đau trào dâng từng đợt. Nghe tiếng kim đồng hồ tích tắc trong căn phòng, đầu óc tôi căng ra từng giây, từng phút để chống lại sự khổ sở. Những phút tới gần thời điểm hẹn, cảm giác “hôm nay, chắc hôm nay em sẽ tới” nở bùng trong tôi như một đóa hoa mùa xuân. Trong những khoảnh khắc ấy tôi muốn thời gian trôi nhanh hơn để tôi sớm gặp em, tuy nhiên năm phút ấy trôi qua thật chậm chạp, nặng nề; có lúc tôi chợt nghĩ tôi chỉ tự dối mình: tôi đâu muốn thời gian trôi nhanh hơn, vì có thể em không đến. Đúng hai giờ, tôi chẳng biết mình nên vui hay nên buồn, vì mỗi phút giây sau đó trôi qua đều cạn dần hy vọng em sẽ đến. Tôi biết, giống như hành khách trên một con tàu đang rời xa bến cảng, mỗi khoảnh khắc đều đưa tôi xa người tôi yêu hơn, tôi tự nhủ thời gian đã trôi qua chưa nhiều, và vì thế trong ý nghĩ hướng tới kết cục tốt đẹp tôi buộc những phút, những giây thành từng “bó” nhỏ. Thay vì buồn trong mỗi phút giây, tôi chỉ được buồn năm phút một lần! Bằng cách này tôi trì hoãn nỗi đau trong từng phút đến phút cuối. Hết năm phút đầu tiên, khi biết chắc em chưa đến, nỗi đau đớn xuyên vào tôi như một chiếc đinh; nhưng tôi cố bám vào ý nghĩ Fusun thường đến chậm năm hay mười phút (điều đó đúng đến mức nào, lúc này chính tôi cũng không nhớ nữa), dù sao những phút đầu tiên của “bó” năm phút sau đó cũng dễ chịu hơn với hy vọng chuông cửa sắp reo, và cũng như lần thứ hai chúng tôi gặp nhau, em bỗng ào đến bên tôi. Tôi dự định sẽ làm mặt giận vì sao hôm trước em không tới, hay chỉ vừa nhìn thấy em tôi đã tha thứ tất cả. Trong tưởng tượng hiện lên những kỷ niệm; các đồ vật đập vào mắt tôi: chiếc cốc lần đầu tiên em uống trà, hay bình hoa nhỏ có lần vô tình em cầm trên tay khi đi lại trong phòng, đều gợi nhớ những kỷ niệm. Sau “bó” thời gian thứ tư và thứ năm tôi thử cưỡng lại mỗi lúc một vô vọng, nhưng cuối cùng phần tỉnh táo của lý trí cũng phải thừa nhận ngày hôm ấy em sẽ không đến nữa. Trong giây phút ấy một nỗi đau dữ dội ập đến, như kẻ đổ bệnh, tôi nằm vật xuống giường.

26

Biểu đồ giải phẫu căn bệnh thất tình

Trong những ngày ấy tôi chú ý đến hình vẽ các bộ phận cơ thể người trên tấm biển quảng cáo thuốc giảm đau Paradison đặt trong tủ kính các hiệu thuốc ở Istanbul. Và tôi dùng tấm biển đó ở đây, đánh dấu để mình họa cho khách thăm bảo tàng biết tất cả những vị trí mà sự đau đớn do căn bệnh thất tình gây ra đã xuất hiện, gia tăng và lan truyền. Đối với bạn đọc không xem bảo tàng, tôi cần phải nói rằng xuất phát điểm của nỗi đau đậm đặc nhất nằm phía trên, bên trái dạ dày, từ đó nó mạnh dần và lan tới vùng giữa ngực và dạ dày theo cách có thể thấy trên hình vẽ, rồi từ bên trái nó lập tức lan sang cả bên phải, nó xoáy vào tôi như một chiếc tuốc nơ vít hay một thanh sắt nóng bỏng, gây chảy máu trong. Cứ như đầu tiên là dạ dày tôi, rồi đến cả khoang bụng được nạp đầy chất a xít. Như những con sao biển nhớt nhát, nóng giãy bám vào nội tạng. Đau đớn dữ dội hơn lan dần như bò lên trán, lên gáy, lên lưng, lên não và toàn thân tôi; bóp tôi gần như nghẹt thở. Đôi khi, đúng như trên hình vẽ, quanh vùng rốn cơn đau tụ lại như hình sao; một thứ a xít lỏng đặc tràn đầy trong cổ và vòm họng làm tôi hoảng sợ bị chết nghẹn; rồi gây nên những cơn đau dồn dập khiến tôi nấc lên vì đau đớn. Tôi đấm vào tường, làm các động tác thể dục, thể thao để quên đau. Ngay cả trong những giây phút đau đớn giảm thiểu nhất tôi vẫn cảm thấy giống như từ một vòi nước đã khóa, từng giọt vẫn nhểu xuống hòa tan vào máu tôi, thỉnh thoảng lại trào lên cổ khiến tôi khó nuốt, thỉnh thoảng lại nhói đau vào lưng, vào vai, vào cánh tay tôi, nhưng tâm điểm của nó lúc nào cũng là dạ dày.

Bất chấp những biểu hiện bên ngoài của nó, tôi biết, về cơ bản đau đớn liên quan đến trí não và tâm hồn tôi, nhưng tôi không làm sao giải thoát đầu óc mình khỏi những điều gây nên nỗi đau ấy. Vì chưa từng trải nghiệm điều tương tự, đầu óc tôi trở nên lúng túng như một vị tướng trẻ kiêu hãnh bị tấn công bất ngờ. Mỗi ngày trong đầu tôi nảy sinh ra những lời giải thích, những lý do và ảo tưởng rằng Fusun sẽ đến. Chúng làm cho nỗi đau dịu bớt và nuôi dưỡng niềm hy vọng trong tôi.

Những lúc tỉnh táo tôi nghĩ em giận tôi, em trừng phạt tôi vì lễ đính hôn, vì tôi không nhận đã gặp Sibel trong văn phòng, vì trong lễ đính hôn tôi tìm mọi cách tách Kenan ra xa em, và dĩ nhiên cả chuyện cái khuyên tai tôi cũng chưa giải quyết xong. Đồng thời tôi cũng tin chắc rằng thiếu hạnh phúc không thể so sánh nổi của những cuộc làm tình giữa hai chúng tôi, đối với Fusun, cũng là sự trừng phạt nặng nề như đối với tôi, và cũng như tôi em cũng sẽ không chịu đựng nổi. Tôi phải chịu đựng được nỗi đau đang lan tỏa trong cơ thể, phải nghiến răng lại, để em hiểu hoàn cảnh của tôi khi chúng tôi gặp lại nhau. Tôi cảm thấy ân hận khi nghĩ đến đây, rất ân hận vì đã liều lĩnh cho gửi giấy mời tới gia đình em, vì đã không tìm chiếc khuyên tai bị mất hay không dành nhiều thời gian hơn để dạy toán cho em, vì không đem lại chiếc xe đạp và ăn tối với gia đình em. Nỗi giày vò do ân hận còn đau buốt sâu sắc hơn, có thể cảm thấy phía sau hai bụng chân và trong nội tạng tôi; nó gây nên trạng thái mệt mỏi kỳ lạ. Tôi không đứng vững nữa, “ân hận” đã quật ngã tôi.

Có lúc tôi còn nghĩ có thể kỳ thi hỏng là nguyên nhân của mọi chuyện. Những lúc như thế tôi tưởng tượng chúng tôi lại học toán thật lâu bên nhau, rồi mơ mộng thấy sau khi học xong hai đứa lại làm tình. Những hình ảnh tưởng tượng xen kẽ bởi các kỷ niệm về những giờ hạnh phúc bên nhau, rồi tôi nhớ lại trong lễ đính hôn của tôi, khi khiêu vũ em đã hứa sẽ đến; rồi dĩ nhiên cả việc em không giữ lời hứa, thậm chí em còn không nói rõ nguyên nhân, vì thế cuối cùng tôi đã giận em. Đến đây tôi điểm lại cả các lỗi nho nhỏ của em, chẳng hạn như trong lễ đính hôn em muốn làm tôi phát ghen lên, rồi em đã nghe những lời giễu cợt của đám nhân viên Satsat, và tôi cố gắng dùng các lỗi này để đẩy em ra xa tôi, và tôi im lặng chịu đựng sự trừng phạt em giáng lên tôi.

Chiều thứ Sáu, lúc gần hai rưỡi, khi biết chắc chắn em không đến, bất chấp mọi sự giận hờn, hy vọng và tự dối mình, tôi đã hoàn toàn suy sụp. Đau đớn trở nên nguy hiểm chết người, nó quật ngã tôi như một dã thú không thương tiếc sự đau đớn của con mồi. Tôi nằm dài trên giường như một cái xác, hít vào mình mùi vỏ chăn và ga trải giường, tôi nhớ mới trước đây sáu ngày, chúng tôi còn làm tình hạnh phúc như thế nào, và nghĩ thiếu em mình sẽ sống ra sao, nhưng một nỗi tức giận xen lẫn ghen tuông không thể ngăn nổi dâng lên trong tôi. Tôi nghĩ chắc em sẽ mau chóng tìm một người tình mới. Nỗi đau ghen tuông nảy sinh trong đầu, nhưng ngay lập tức thức tỉnh cơn đau của tình yêu trong trái tim, và điều đó đẩy tôi tới suy sụp. Trước đây tôi cũng đã từng có những mường tượng gây nên nỗi hổ thẹn giống như thế, nhưng giờ đây tôi không thể nào xua đuổi được chúng đi nữa, và tôi chỉ nghĩ được rằng trong số Kenan, Turgay Bey, có thể Zaim hay những kẻ hâm mộ khác, em sẽ mau chóng chọn cho mình một người nào đó. Người thích làm tình đến thế chắc hẳn cũng muốn với người khác. Hơn nữa em lại đang giận tôi, nghĩa là em muốn trả thù. Bằng phần lý trí tỉnh táo có khả năng suy nghĩ logic còn sót lại, dù tôi có nhận thấy ghen tuông chỉ là ghen tuông, tôi vẫn trở thành nạn nhân của cảm giác nhục nhã chạy suốt thân thể. Tôi cảm thấy phát điên vì tức giận, nếu không tới cửa hiệu Champs-Élysées, nếu không nhìn thấy em ngay. Thế là tôi lao ra đường.

Tôi nhớ mình đi gần như chạy trên phố Tesvikiye với con tim đập rộn lên vì hy vọng. Tôi hoàn toàn đắm mình vào viễn ảnh sẽ gặp em, và không nghĩ sẽ nói với em điều gì. Tôi biết nếu thấy em, ít nhất là trong một thời gian, nỗi đau đớn sẽ qua đi. Em phải nghe tôi nói; chúng tôi có thỏa thuận với nhau thế này trong khi khiêu vũ đâu; hãy cùng đến một hiệu bánh ngọt để nói mọi chuyện với nhau.

Tim tôi thót lại khi nghe chiếc chuông gió trên cánh cửa ra vào của cửa hiệu reo lên. Không thấy con chim hoàng yến. Biết Fusun không có trong cửa hiệu, cảm thấy hốt hoảng và bất lực, nhưng tôi vẫn tự nhủ biết đâu em có thể ở gian trong.

“Chào anh, Kemal Bey!” chị Senay Hanim cười tinh quái.

“Tôi thấy trong tủ kính có chiếc túi dạ hội thêu ren,” tôi nói nhỏ gần như không ra hơi.

“Vâng, đó đúng là một chiếc túi rất tuyệt. Anh có con mắt thật tính tường. Lần nào cũng nhận ra ngay nếu cửa hiệu có hàng đặc biệt. Hàng vừa về từ Paris. Hãy xem viên đá quý trên khóa. Bên trong có cả ví và gương. Sản phẩm thủ công đấy.” Chị ta khen chiếc túi, trong khi đi về phía tủ kính.

Tôi nhìn về phía sau tấm rèm che, nhưng không thấy Fusun. Tôi làm ra vẻ xem cái túi mẫu hoa rất kỹ, và không đả động gì đến cái giá ngất ngưởng của nó. Trong khi gói cái túi, chị hết lời khen lễ đính hôn của chúng tôi thật tuyệt vời, chỉ để tôi mua thêm thứ gì đắt giá nữa. Tôi bảo chị gói thêm mấy chiếc cúc đính cổ tay áo.

Nhìn nét mặt vui vẻ của chị ta, tôi đánh liều hỏi, “Cô em họ của tôi đâu, hôm nay không đi làm ư?”

“Anh không biết sao? Con bé đã thôi việc.”

“Thế ư?”

Chị đoán ra ngay tôi đến để tìm Fusun, và từ đó chị suy ra từ hôm ấy tôi cũng không gặp em, rồi chị nhìn thẳng vào mắt tôi như muốn biết điều gì đã xảy ra.

Tôi tự kiềm chế không hỏi gì thêm. Dù thất vọng, tôi vội đút tay phải vào túi để chị khỏi nhìn thấy trên tay tôi không có chiếc nhẫn đính hôn. Lúc trả tiền tôi nhận thấy vẻ dịu dàng trên nét mặt chị, như thể chúng tôi xích lại gần nhau hơn vì cả hai đều mất Fusun. Tôi liếc nhìn vào phía trong, như chẳng muốn tin là em không có mặt.

“Thế đấy. Bọn trẻ ngày nay không muốn lao động để kiếm tiền, họ muốn có tiền dễ dàng hơn...” Chị ta nói. Vế sau của câu nói khiến nỗi đau đớn và ghen tuông của tôi càng tăng, đến không thể chịu đựng nổi.

Tôi giấu không để Sibel biết những chuyện này. Nàng phản ứng nhạy cảm với mọi thay đổi trên nét mặt và cử chỉ khác thường của tôi, những ngày đầu sau lễ đính hôn nàng không hỏi điều gì, nhưng đến hôm thứ ba, khi tôi gần như quặn mình vì đau đớn trong bữa tối, nàng nhẹ nhàng nhắc là tôi uống nhanh quá. Rồi nàng buột miệng hỏi: “Anh làm sao thế, anh yêu?” Tôi nói các cuộc tranh luận với anh trai tôi về công việc của công ty làm tôi mệt mỏi. Tối thứ Sáu, với hai cơn đau chạy từ dạ dày lên phía trên và từ gáy xuống hai chân, tôi nghĩ không biết có chuyện gì với Fusun, trong khi trả lời câu hỏi Sibel mới đặt ra, tôi phải bịa ra một lô tình tiết vì sao mà tôi tranh cãi với anh trai. (Số phận thật trớ trêu, mấy năm sau những điều tôi bịa đặt ra khi đó đã thành sự thật.) “Anh đừng lo!” Sibel cười. “Để em kể cho anh nghe Zaim và Mehmet đã nghĩ ra những trò gì để trong buổi đi chơi Chủ nhật họ được ở bên Nurcihan nhé?”

27

Đừng chúi đầu ra phía trước, ngã đấy

Tôi trưng bày ra đây rổ picnic phản ánh sự tổng hợp của thị hiếu truyền thống và cảm hứng lấy ra từ những tạp chí Pháp về làm vườn và hang hoàng nhà cửa do Sibel và Nurcihan đọc, chiếc phích đựng đầy nước trà, những chiếc lá nho nhồi trong hộp nhựa, trứng luộc, mấy chai nước giải khát Meltem và tấm khăn trải bàn cũ rất đẹp của bà Zaim gợi nhớ chuyến đi chơi Chủ nhật của chúng tôi, để khách thăm bảo tàng thoát khỏi bầu không khí ngột ngạt trong nhà và nỗi khổ sở của tôi. Nhưng cả bạn đọc và khách thăm bảo tàng chớ tin rằng tôi có thể quên nỗi đau của mình dù chỉ trong giây phút.

Sáng Chủ nhật hôm đó, đầu tiên chúng tôi đến nhà máy Meltem ở Buyukdere, trên bờ vịnh Bosphorus. Trong những tòa nhà tường dán các bức ảnh khổng lồ của Inge và khẩu hiệu tả khuynh, Zaim hướng dẫn chúng tôi thăm các phân xưởng rửa và đóng chai, chúng tôi đi giữa những phụ nữ lặng lẽ mặc áo choàng xanh, đầu choàng khăn đang làm việc dưới sự chỉ dẫn của các tay tổ trưởng to tiếng và vui vẻ (trong phân xưởng chỉ có vỏn vẹn sáu mươi tư người làm việc, dù các bích chương quảng cáo Meltem phủ kín khắp thành phố). Tôi hơi khó chịu vì vẻ thoải mái và cách ăn mặc kiểu châu Âu, ủng da, thắt lưng to hiện đại, quần bò của Sibel và Nurcihan, nhưng khó khăn chính của tôi là trấn tĩnh được trái tim tôi đang gõ nhịp “Fusun! Fusun! Fusun!”

Cuối cùng chúng tôi ngồi dồn vào hai chiếc ô tô, đi ra khu rừng Belgrad, đến Bentler và ở nơi mà từ đó cách đây 170 năm họa sĩ người Âu Melling[15] đã vẽ nên phong cảnh trải ra trước mắt, bắt chước kiểu picnic của người Âu, chúng tôi hạ trại trên một bãi cỏ xanh. Tôi nhớ lúc gần trưa tôi nằm dài trên mặt đất nhìn lên bầu trời xanh trong. Tôi kinh ngạc nhìn vẻ đẹp và thân hình cân đối của Sibel khi đó đang cùng Zaim cố lắp một chiếc đu lôi ra từ khu vườn Ba Tư với những dây buộc còn mới nguyên. Một lúc sau tôi cùng Nurcihan và Mehmet chơi trò Nine Stones. Tôi hít thật sâu mùi thơm của cỏ, hương nhựa thông và hoa hồng do làn gió lạnh từ phía hồ nước sau khu Bentler đưa tới, và tôi nghĩ: thật ngốc nghếch, thậm chí có khi còn tội lỗi nếu làm ô nhiễm vẻ đẹp này bằng nỗi đau đớn thất tình lan truyền từ vùng bụng ra khắp thân thể tôi, trước mắt tôi là cuộc sống tuyệt đẹp, là món quà tặng không đòi hỏi hoàn trả của đấng Allah. Tôi hổ thẹn vì nỗi đau đớn không được gặp Fusun đã hành hạ tôi đến thế, làm tôi mất tự tin, và sự yếu đuối sinh ra ghen tuông. Mehmet vẫn mặc sơ mi trắng, thắt cà vạt, quần có dải đeo, trải tấm khăn ăn, trong khi Zaim cùng Nurcihan có lẽ đi hái quả mâm xôi, còn tôi chợt thấy mừng với sự có mặt của cậu ta ở đây, vì như vậy tôi có thể yên tâm là cậu không đi với Fusun. Điều này dĩ nhiên không có nghĩa là em không đi với Kenan hay với người khác. Trò chuyện cùng các bạn, chơi bóng, nhìn Sibel đánh đu như một đứa trẻ, thậm chí bị đứt ngón tay đeo nhẫn khi mở một đồ hộp kiểu mới, đều khiến tôi tạm quên em trong chốc lát. Ngón tay bị đứt của tôi chảy máu. Có thể tình yêu đã nhiễm vào máu tôi chăng? Tôi ngồi lên đu với đầu óc trĩu nặng vì tình yêu. Bụng tôi đã bớt đau đôi chút. Chiếc dây buộc đu kêu ken két, đưa tôi lên cao vút, và khi tôi ngả đầu ra sau, cúi xuống trước, nỗi đau trong dạ tôi dường như nguôi ngoai.

“Kemal, anh làm gì thế? Đừng cúi đầu ra trước như thế, ngã đấy!” Sibel kêu lên.

Buổi trưa, khi nắng đã sưởi ấm cả những chỗ râm mát dưới bóng cây, tôi bảo Sibel vì máu vẫn chảy trên ngón tay, và tôi cảm thấy khó chịu, tôi muốn vào Bệnh viện Hoa Kỳ để họ băng bó lại. Nàng ngạc nhiên tròn xoe mắt. Tôi không thể đợi đến tối ư? Nàng sẽ thử cầm máu. Xin thú thật với bạn đọc, tôi đã ngầm làm vết thương rách to thêm ra để máu cứ chảy.

“Anh không muốn làm hỏng ngày đẹp trời hôm nay. Em không phải đi cùng anh đâu, em yêu ạ. Đến tối mọi người sẽ đưa em về,” tôi bảo.

Khi ra xe tôi ngượng ngùng nhận thấy câu hỏi trong đôi mắt cảm thông của nàng, vợ chưa cưới của tôi. “Anh làm sao thế?” nàng hỏi, cảm nhận có chuyện gì đó nghiêm trọng hơn ngón tay đang rỉ máu. Trong giây phút ấy tôi muốn quên hết mọi đau đớn và đam mê, hay ít nhất cũng nói ra cảm nghĩ của mình! Nhưng thay vì nói với nàng vài lời âu yếm, trống ngực tôi đập rộn lên khi ngồi vào xe. Nurcihan và Zaim đang hái mâm xôi, nhưng cũng cảm thấy có điều gì đó không ổn, cả hai liền đi về phía chúng tôi. Tôi nghĩ Zaim sẽ đoán biết tôi đi đâu nếu ánh mắt chúng tôi gặp nhau. Tôi khởi động xe. Trên mặt Sibel tôi nhận thấy vẻ ngờ vực và thoáng buồn, nhưng tôi không muốn nói về chuyện này kẻo bạn đọc lại cho tôi là nhẫn tâm.

Tôi lái xe chạy như điên vào buổi chiều hè nóng nực hôm ấy, để từ Bentler tôi đến Nisantasi chỉ hết bốn mươi bảy phút. Vì nhấn chân ga càng mạnh, trái tim tôi càng cảm thấy chắc chắn hơn là cuối cùng Fusun sẽ đến... Tôi đỗ xe, đến trước giờ thường hẹn mười bốn phút (tôi đứt tay thật đúng lúc), tôi lao về phía ngôi nhà thì một phụ nữ trung niên gọi với theo tôi:

“Anh Kemal Bey, Kemal Bey, may cho anh!”

“Nghĩa là sao?” tôi quay lại hỏi, cố nghĩ xem người phụ nữ kia là ai.

“Anh nhớ trong buổi lễ đính hôn anh đã lại bàn chúng tôi và chúng ta đã cược về kết cục của phim Kẻ chạy trốn chứ... Anh thắng đấy Kemal Bey ạ! Cuối cùng Bác sĩ Kimble đã chứng minh được mình vô tội!”

“Thật thế ư?”

“Khi nào anh đến lấy tiền thắng cược?”

“Để lúc khác,” tôi đáp và tiếp tục chạy.

Tất nhiên tôi coi kết thúc có hậu của phim là dấu hiệu tốt: hôm nay Fusun sẽ đến. Tôi sung sướng nghĩ chỉ mươi mười lãm phút nữa là chúng tôi đã ôm nhau trong vòng tay. Tôi run run lấy chìa khóa mở cửa, rồi bước vào nhà.

28

Sự an ủi của đồ vật

Bốn mươi lăm phút đã trôi qua, nhưng Fusun vẫn chưa tới. Tôi nằm dài trên giường như một xác chết, và như một con thú đang hấp hối dõi theo cơ thể mình, tôi bất lực lắng nghe đau đớn lan từ vùng bụng ra khắp cơ thể, đau đớn hôm nay sâu hơn và bạo liệt hơn, như chưa khi nào từng thế, chạy suốt từ đầu xuống gót chân. Tôi cảm thấy mình phải đứng dậy, làm một việc gì khác, chạy trốn khỏi trạng thái này hay ít nhất khỏi căn phòng này và những tấm ga đượm hơi Fusun, nhưng tôi không đủ sức.

Tôi hối hận vì không ở lại với các bạn picnic. Một tuần nay chúng tôi không làm tình, Sibel cũng lấy làm lạ, nhưng nàng không biết vì sao và nàng cũng không căn vặn, dù lẽ ra tôi cần sự cảm thông và dịu dàng của nàng. Tôi tưởng tượng nàng có thể an ủi được tôi, nhưng tôi không cử động nổi, chứ đừng nói tới ngồi lên xe. Tôi không đủ sức thoát khỏi cơn đau dữ dội nghẹt thở chạy từ dạ dày, từ sau lưng, từ hai chân hay làm một điều gì đó để kìm giữ nó. Nhận biết điều đó tiếp tục làm tăng thêm cảm giác thất bại, và cùng với nỗi đau tình ái, nó đánh thức trong tôi nỗi ân hận nhức nhối. Bản năng tôi mách bảo, theo cách riêng lạ lùng của nó, rằng: tôi chỉ có thể gặp Fusun nếu trải qua tận cùng đau đớn, nỗi đau hướng vào trong như một bông hoa khép cánh. Một mặt tôi biết đó chỉ là đuổi theo ảo tưởng, nhưng tôi vẫn không thể cưỡng lại được bản năng. (Và tôi còn nghĩ nếu tôi rời khỏi đây em sẽ đến và không gặp được tôi...)

Khi tôi phó mặc nỗi đau đớn, những quả bom a xít nho nhỏ nổ tung trong máu, trong xương tôi như pháo hoa, những hồi ức sống dậy, lúc đầu trong chốc lát, đôi khi dừng lại trong mươi mười lăm giây, đôi khi trong một hai, giây, nhưng sau đó chúng vừa gây nên nỗi đau đớn đậm đặc hơn, vừa nhường chỗ cho sự trống rỗng. Tiếp đó một cơn đau dữ dội bất ngờ lấp đầy khoảng trống này, làm tôi tức ngực và hai chân rã rời. Chạy trốn vào những kỷ niệm chung của hai đứa, theo phản xạ tôi cầm lên tay hay đưa vào miệng một đồ vật gợi nhớ đến em, và tôi nhận ra chúng làm vơi nỗi đau. Ngậm một chiếc bánh hạnh nhân lẫn nho khô, dạo đó bán đầy trong các quầy bánh ngọt ở Nisantasi mà tôi thường mua cho Fusun, làm tôi dễ chịu, vì nó gợi nhớ đến những trận cười vui vẻ của chúng tôi (chẳng hạn như: bà Hanife Hanim, vợ ông quản gia, vẫn tin rằng Fusun đến chỗ ông bác sĩ răng ở tầng trên chúng tôi để chữa trị.) Những đồ vật được cầm lên tay từng chiếc một gợi nhớ những kỷ niệm và an ủi tôi: em lấy ra một chiếc gương nhỏ từ trong tủ của mẹ tôi, đưa nó lên trước miệng như một chiếc micro và bắt chước động tác của ca sĩ nổi tiếng (và MC) Hakan Serikan; em đã chơi với “đoàn tàu tốc hành Ankara” của tôi, mẹ tôi thường đưa cho em chơi khi mẹ em đến may vá ở nhà tôi; chúng tôi đã cùng chơi một trò chơi trẻ con, với “khẩu súng vũ trụ” của tôi, sau mỗi lần bắn, chúng tôi lại vui vẻ tìm viên đạn hình chong chóng trong căn phòng tung tóe đồ đạc... Tôi nhớ tới một trong những lần yên lặng đôi khi vẫn phủ bóng lên bao nhiêu giờ phút hạnh phúc, khi em cầm trong tay chiếc khay nhỏ đựng đường mà tôi trưng bày ra đây và hỏi: “Anh thích giá như quen em trước Sibel, phải không?” Sau khi tác động an ủi của những kỷ niệm dễ thương qua đi, đau đớn ập xuống tôi còn dữ dội hơn. Tôi biết không thể đứng dậy nổi, nên cứ nằm trên giường để mặc ký ức và mơ mộng xô đẩy.

Bên cạnh tôi là chiếc bàn nhỏ em đã cẩn thận đặt chiếc đồng hồ đeo tay của em xuống khi chúng tôi làm tình những lần đầu tiên. Một tuần nay tôi vẫn thấy đầu mẩu thuốc lá của Fusun trong gạt tàn. Tôi nhặt lên, hít mùi cháy khét của nó, rồi đưa lên môi. Tôi định châm lửa hút (có lẽ trong một giây tôi nghĩ mình là em), nhưng tôi lại đặt nó xuống vì hút hết thì sẽ chẳng còn lại gì. Tôi đưa đầu mẩu thuốc lá đã chạm vào môi em, cẩn thận như một cô hộ lý băng bó vết thương, nhẹ nhàng quệt lên mặt, dưới hai con mắt, lên trán và lên cổ. Những vùng đất hứa hẹn hạnh phúc và hình ảnh có vẻ đẹp thần tiên lần lượt hiện ra trước mắt tôi, tôi nhớ thuở tôi còn nhỏ mẹ tôi và Fatma FIamm hay bế tôi trong lòng đưa tới Thánh đường Tesvikiye, nhưng ngay sau đó nỗi đau lại ập đến và cuốn tôi đi như một cơn biển động.

Gần năm giờ, vẫn nằm trên giường tôi chợt nhớ sau cái chết của ông tôi, bà tôi không chỉ kê dọn lại giường mà sắp đặt lại cả căn phòng của hai người, vì bà không thể chịu đựng nổi nỗi đau mất mát. Tôi nghĩ dứt khoát mình phải ra khỏi giường, ra khỏi căn phòng này, tránh xa các đồ vật cũ đang tự cất tiếng và tỏa ra mùi hương hạnh phúc, nhưng rồi tôi lại muốn làm ngược lại. Tôi muốn ôm chúng vào lòng. Hoặc tôi đã nhận ra khả năng an ủi của đồ vật, hoặc tôi quá yếu đuối so với bà tôi. Tiếng nô đùa vui vẻ của đám trẻ đá bóng dưới sân khiến tôi nằm trên giường đến khi trời sẩm tối. Buổi tối tôi mới về tới nhà, tôi uống liền ba cốc raki, và chỉ nhận ra vết thương đã ngừng chảy máu khi Sibel gọi điện hỏi thăm.

Cho đến giữa tháng Bảy, ngày nào lúc hai giờ tôi cũng đến ngôi nhà Merhamet. Càng ngày tôi càng chấp nhận việc Fusun không đến với nỗi đau giảm dần, vì thế đôi khi tôi tin rằng tôi đã quen không có em, nhưng không phải thế. Tôi chỉ an ủi mình bằng hạnh phúc mà các vật dụng mang lại. Cuối tuần sau lễ đính hôn đầu óc tôi ít nhiều lúc nào cũng nghĩ đến em, nếu muốn diễn đạt theo cách của các nhà toán học, thì phải nói tổng nỗi đau không khi nào thay đổi, nó không giảm, thậm chí trái với mong muốn của tôi, còn tăng lên. Cứ như tôi chỉ đến căn hộ này để đừng thay đổi những thói quen, để đừng mất hy vọng còn được nhìn thấy em.

Trong hai tiếng đồng hồ ở đó tôi thường nằm trên giường mơ mộng, cầm trong tay những đồ vật lấp lánh hồi ức về những giây phút hạnh phúc, chẳng hạn như một cái kẹp hạnh nhân hay chiếc đồng hồ có hình vũ nữ ba lê mà Fusun nhiều lần đã thử chữa và tôi còn cảm thấy hơi bàn tay em vương lại; tôi đưa sát lên mặt, lên trán, lên cổ để giảm bớt nỗi đau, rồi hai giờ sau - là lúc chúng tôi thường thức dậy khỏi giấc mơ êm dịu sau những cuộc tình - tôi lại cố gắng rũ bỏ sầu não và sự khốn khổ để quay về với cuộc sống thường nhật.

Ánh hào quang như biến khỏi cuộc đời tôi. Từ đó tôi cũng không làm tình với Sibel (với lý do ở công ty người ta biết chúng tôi làm tình trong văn phòng), nàng xử lý căn bệnh không tên của tôi - một cơn hoảng loạn tiền hôn nhân mà ngay cả các bác sĩ cũng coi là căn bệnh lạ - một cách rất đáng nể và tỉnh táo, thậm chí nàng còn tự trách mình không giúp được tôi. Nàng đối với tôi rất ân cần, cũng như tôi đối với nàng, chúng tôi có thêm nhiều bạn mới và cùng họ đến những nhà hàng chưa một ai trong chúng tôi từng đến, những tiệm ăn và câu lạc bộ vào lúc đó, mùa hè năm 1975, giới quý tộc Thổ Nhĩ Kỳ đến để thử vận may và khoe mẽ sự giàu sang. Chúng tôi đi hết dạ tiệc này đến dạ tiệc khác, và vẫn dõi theo đường tình duyên của Nurcihan, người đang lưỡng lự không biết chọn Zaim hay Mehmet. Đối với tôi hạnh phúc không còn là ân sủng của Thượng đế tôi được ban tặng lúc ra đời và theo cách hiển nhiên nhất tôi đời quyền được hưởng; trong mắt tôi nó trở thành thứ ân đức chỉ có những người may mắn, thông minh nhất và cẩn trọng nhất mới có khả năng giành giật và gìn giữ. Một buổi tối tôi đang ngồi bên cốc vang đỏ cạnh quầy một quán bar có người gác cửa, mới mở bên bờ Bosphorus (Sibel và các bạn đang ngồi trò chuyện vui vẻ bên bàn), bất chợt tôi bắt gặp ánh mắt Turgay Bey. Tim tôi đập rộn lên như thể tôi nhìn thấy Fusun. Một con ghen dữ dội, điên khùng ập đến.

29

Không lúc nào tôi không nghĩ đến em

Thay vì mỉm cười với tôi như một người lịch lãm, Turgay Bey quay về phía khác, khiến tôi cảm thấy bị xúc phạm. Một mặt tôi nghĩ anh ta tự ái vì chúng tôi không mời anh ta tới dự lễ thành hôn, nhưng mặt khác tôi nghĩ Fusun đã quay lại với anh ta để trả thù tôi. Cơn giận bốc lên lồng lộn, tôi muốn đến ngay để hỏi vì sao anh ta quay mặt đi. Có khi buổi chiều họ đã làm tình trong căn hộ nhỏ ở Sisli. Chỉ cần anh ta gặp và trò chuyện với Fusun cũng đủ làm tôi điên tiết. Việc anh ta yêu Fusun trước tôi và có lúc cũng đã khổ sở như tôi không làm vơi, thậm chí còn tăng cảm giác nhục nhã của tôi. Tôi uống khá nhiều trong quầy bar, rồi ôm Sibel mỗi lúc một dịu dàng và kiên nhẫn hơn, chúng tôi nhảy theo nhạc bài “Melancholy” của Peppino di Capri.

Nỗi ghen tuông tạm thời bị kìm nén bởi rượu sáng hôm sau lại bùng dậy kèm theo cơn đau đầu. Tôi hốt hoảng nhận thấy nỗi đau không thuyên giảm, còn sự bất lực của tôi mỗi ngày càng tăng lên. Tôi đến Satsat (trên đường đi Inge vẫn mời gọi quyến rũ trên tấm pa nô quảng cáo Meltem), sau đó trong khi lục tìm giấy tờ trong văn phòng, tôi buộc phải thú nhận nỗi đau đang lớn dần, tôi không quên được Fusun, thậm chí lúc nào cũng chỉ nghĩ đến em như một căn bệnh.

Thời gian không làm phai mờ những kỷ niệm (tôi hoài công cầu khẩn Chúa), không làm nỗi đau đớn có thể chịu đựng nổi. Mỗi sáng tôi đều hy vọng rằng mình sẽ khá hơn, rằng tôi sẽ quên dần đi, nhưng sau mỗi ngày tôi lại cảm thấy sự khó chịu trong dạ vẫn thế, như có một ngọn đèn màu đen liên tục chiếu vào lục phủ ngũ tạng tôi. Tôi muốn tin rằng mỗi ngày sẽ bớt nghĩ về em một chút và với thời gian tôi sẽ quên em! Đã đến lúc không phút nào tôi không nghĩ, chính xác hơn là lúc nào tôi cũng nghĩ đến em. Có khi chỉ còn lại vài khoảnh khắc thoáng qua. Những giây phút “hạnh phúc” ấy quá ngắn ngủi, và sau một hai giây quên lãng, giống như ngọn đèn tự động chiếu sáng ngoài cầu thang, ngọn đèn màu đen lại xoáy ánh sáng đen của nó vào gan ruột, vào phổi và cuống họng tôi đến tắc thở, biến sự tồn tại thành cuộc vật lộn đòi hỏi thường xuyên gắng sức.

Vào những lúc tồi tệ nhất tôi muốn làm một điều gì đó để nguôi ngoai nỗi đau, chia sẻ nỗi đau với một người nào, muốn gặp Fusun và trò chuyện cùng em, hay cãi lộn với kẻ nào gây cho tôi con ghen tuông tức giận. Một con ghen điên cuồng lồng lộn trong tôi mỗi lần nhìn thấy Kenan trong văn phòng, dù tôi cố gắng cưỡng lại. Tôi nghĩ giữa hai người chẳng có quan hệ gì, nhưng chỉ cần ý nghĩ trong lễ đính hôn Kenan cứ quẩn quanh bên Fusun đã đủ làm tôi thấy ghét, và khả năng cậu ta có thể đã tận hưởng hương vị của quan hệ này làm tôi ghen tức. Gần trưa tôi đã tìm cớ để có thể cho Kenan thôi việc. Một gã hèn hạ, chắc chắn là thế. Đến giờ ăn trưa tôi đã trấn tỉnh lại, vì tôi chuẩn bị đến khu nhà Merhamet và có chút hy vọng Fusun sẽ đến. Nhưng sau khi hoài công đợi, tôi rùng mình cảm thấy không thể chịu đựng thêm, nếu ngày mai em cũng không tới và mọi việc sẽ còn tồi tệ hơn.

Đồng thời tôi cũng nghĩ, làm sao em chịu đựng nổi những đau đớn tương tự thế này, ừ thì cứ cho rằng ít hơn đi? Chỉ có thể là em đã tìm thấy ngay một ai khác, bằng không làm sao em chịu nổi. Niềm hạnh phúc ái tình biết tới bảy mươi tư ngày trước đây giờ đây em đang chia sẻ với một kẻ khác... Còn tôi thì nằm chờ em trong đau khổ hết ngày này tới ngày khác như một thằng ngốc... Không, tôi đâu phải là một thằng ngốc, nhưng em đã lừa dối tôi, vì chúng tôi đã hạnh phúc đến thế, và ngay cả trong tình huống căng thẳng chúng tôi vẫn khiêu vũ với nhau rất hạnh phúc, em đã hứa thi xong em sẽ tới. Nếu em giận tôi vì lễ đính hôn, nếu em quyết định không bao giờ gặp tôi nữa (điều này có thể chấp nhận), thì vì sao em lại nói dối tôi? Nỗi đau khiến tôi muốn gây sự với em, muốn nói với em rằng em đã lầm. Như trong những lúc mộng tưởng hão huyền, tôi tưởng tượng vào lúc khác tôi đã tranh cãi với em, nhưng trong khi cãi vã tôi nhớ đến những hình ảnh không thể nào quên của những giờ hạnh phúc bên em, đến khi những hình ảnh tuyệt vời ấy làm tôi bình tĩnh lại. Tôi lần lượt nghĩ tới những lý do đưa ra trong cuộc tranh cãi. Lẽ ra em phải nói thẳng với tôi là em bỏ tôi. Nếu kỳ thi của em không thành công thì đó không phải lỗi của tôi. Lẽ ra tôi phải biết em muốn bỏ tôi, nhưng em lại nói chúng tôi sẽ gặp nhau mãi đến cuối đời, lẽ ra em phải cho tôi thêm một cơ hội để tôi tìm và đem trả lại em chiếc khuyên tai; em tưởng người đàn ông khác sẽ yêu em được như tôi? Tôi nhảy ra khỏi giường. Với quyết tâm phải nói chuyện với em, tôi lao ra phố.

30

Fusun không còn ở đây

Tôi chạy suốt dọc đường đến nhà em. Trước khi ngang qua cửa hiệu của Alaaddin tôi sung sướng tưởng tượng sẽ cảm thấy thế nào khi gặp em. Tôi cười với chú mèo nằm trong bóng mát tránh cái nắng tháng Bảy và tự hỏi sao tôi không nghĩ ra việc đến nhà em sớm hơn. Đau đớn phía trên bụng trái tôi đã giảm, đôi chân đã hết bải hoải, lưng cũng hết mỏi. Gần đến nhà em trong tôi bỗng dâng lên nỗi sợ không gặp em ở nhà, vì thế tim tôi đập rộn lên. Tôi sẽ nói gì với em, với mẹ em khi cửa mở? Tôi đã nghĩ tới chuyện quay lại lấy chiếc xe đạp hồi nhỏ. Nhưng nếu nhìn thấy nhau, chúng tôi sẽ cảm thấy không cần có nguyên cớ. Tôi bước vào ngôi nhà nhỏ trên phố Kuyulu Bostan như một bóng ma, và lên tầng hai như một kẻ mộng du. Tôi nhấn chuông cửa. Khách thăm bảo tàng hãy nhấn núm chuông này, và khi nghe tiếng kêu như tiếng chim reo của loại chuông phổ biến thời đó ở Thổ Nhĩ Kỳ, hãy mường tượng xem trong giây phút ấy con tìm tôi đập như có một con chim nhỏ hốt hoảng mắc kẹt trong cổ họng.

Mẹ em ra mở cửa, bà nhìn người lạ đứng trong bóng tối mờ trên cầu thang vẻ nghi ngại, như thể nhìn một người bán hàng rong. Nhưng rồi bà nhận ra tôi, gương mặt bà trở nên tươi tỉnh hơn.

“Ôi, Kemal Bey, mời anh vào!”

“Cháu đi ngang qua đây, dì Nesibe, cháu ghé lên một lát,” tôi nói. “Hôm qua cháu mới biết Fusun không làm ở cửa hiệu nữa. Cháu muốn biết kết quả thi của Fusun thế nào?”

“Ôi, Kemal Bey, anh vào trong này để chúng ta chia sẻ rắc rối!”

Tôi không hiểu dì định ám chỉ điều gì, tôi bước vào căn hộ nhờ nhờ sáng nằm trên con phố nhỏ mà dù đã bao năm nhờ dì may vá và dù có quan hệ họ hàng, mẹ tôi chưa bao giờ đặt chân vào. Những chiếc ghế tựa phủ vải, bàn, tủ để đồ ăn bên trong có lọ đựng đường, bộ cốc chén pha lê, trên nóc vô tuyến có tượng một chú chó đang ngủ... Tôi thấy đồ đạc đều đẹp vì chúng đã góp phần tạo nên điều kỳ diệu mang tên Fusun. Thấy trong góc phòng có kéo cắt vải, những mảnh vải vụn, kim ghim, chỉ màu và quần áo may dở, tôi biết dì Nesibe đang khâu vá. Liệu Fusun có nhà không? Có lẽ là không, nhưng nhìn thái độ dì như chờ đợi, như chuẩn bị giao giá, hoặc chìa cho tôi một tờ hóa đơn, làm tôi thấy đáng hy vọng.

“Anh ngồi xuống đi!” bà bảo. “Dì pha cho anh tách cà phê nhé. Nom sắc mặt anh hơi tái. Hãy nghỉ ngơi đi. Có nước trong tủ lạnh, dì lấy nhé?”

“Fusun không có nhà hả dì?” tôi hỏi, vẫn cảm thấy như có con chim mắc kẹt trong cổ.

“Không, không,” người đàn bà nói, giọng bà như báo trước có chuyện chẳng lành. “Anh uống cà phê thế nào?” giọng bà chuyển sang vẻ xã giao.

“Cháu xin ít đường thôi ạ!” tôi đáp.

Nhiều năm đã qua, đến giờ tôi nghĩ bà đã vào bếp không hẳn để đun cà phê mà để cân nhắc câu trả lời. Khi đó dù các giác quan của tôi tỉnh táo đến đâu, hơi người Fusun tỏa ra từ căn phòng và hy vọng gặp em đã làm đầu óc tôi mụ mẫm không nhận ra điều đó. Tiếng hót líu lo trong lồng của con chim hoàng yến đã biết ở cửa hiệu Champs-Élysées xoa dịu nỗi đau trong tôi, nhưng nó khiến những ý nghĩ của tôi còn rối bời hơn. Tôi thấy trên chiếc bàn nhỏ phía trước một cái thước kẻ mảnh màu trắng, dài 30cm, sản xuất tại Thổ, tôi đã mua tặng Fusun để em luyện môn hình học (theo tính toán của tôi sau này, đó là vào lần gặp gỡ thứ bảy của hai đứa). Chắc mẹ em đang dùng nó để cắt may. Tôi nhấc chiếc thước kẻ đưa lên mũi, nhớ đến mùi bàn tay Fusun, thấy em gần như hiển hiện trước mắt. Thiếu chút nữa tôi đã khóc. Trước khi dì Nasibe từ bếp ra, tôi đút nhanh chiếc thước kẻ vào túi áo khoác.

Bà đặt tách cà phê trước mặt tôi và ngồi xuống phía đối diện. Bà châm thuốc hút bằng động tác quen thuộc tôi đã nhìn thấy ở Fusun.

“Fusun đã thi trượt, Kemal Bey ạ,” bà đổi cách xưng hô. “Nó rất buồn. Giữa chừng đã khóc bỏ ra ngoài. Chúng tôi thậm chí không hỏi kết quả. Con gái tôi sẽ chẳng bao giờ vào được đại học. Chán quá, nó bỏ cả chỗ làm. Những giờ học toán với anh cũng làm nó mệt mỏi. Anh cũng đã thấy nó buồn thế nào trong lễ đính hôn anh. Tất cả dồn đến cùng một lúc. Dĩ nhiên đó không chỉ là lỗi của anh... Nó chỉ là một đứa bé nhạy cảm, mới vừa đầy mười tám. Trái tim nó đã tan nát. Vì thế, ông nhà tôi đã đưa nó đi xa. Rất xa. Anh hãy quên nó đi. Rồi nó cũng sẽ quên anh!”

Hai mươi phút sau tôi đã nằm trên chiếc giường của chúng tôi trong ngôi nhà Merhamet, cảm thấy từng giọt nước mắt lăn dài trên mặt. Tôi nhìn lên trần và nhớ tới chiếc thước kẻ. Hồi nhỏ tôi cũng có một cái giống thế, có lẽ vì vậy tôi đã mua cho Fusun chiếc thước kẻ học trò. Đây là vật trưng bày quan trọng đầu tiên trong bảo tàng của chúng ta, lấy từ cuộc đời em với bao đau đớn. Tôi đưa đầu thước kẻ có số 30 vào miệng. Nó có vị đăng đắng, nhưng tôi đã ngậm khá lâu. Tôi nằm hai tiếng trên giường để nhớ tới những giờ chúng tôi sử dụng chiếc thước kẻ, tôi cảm thấy một niềm hạnh phúc gần như nhìn thấy Fusun.

31

Những đường phố gợi nhớ tới em

Tôi biết mình không thể tiếp tục cuộc sống bình thường, nếu không lên một kế hoạch để quên em. Ở Satsat, những nhân viên vô tình nhất cũng đã nhận ra nỗi u sầu tăm tối đổ ập lên sếp của họ. Mẹ tôi tưởng tôi có chuyện gì với Sibel. Bà cố tìm hiểu xem điều gì làm tôi ủ rũ, trong những bữa ăn tối chung ít ỏi của chúng tôi mẹ cũng nhắc tôi đừng uống nhiều, như thường nhắc cha tôi. Cùng với nỗi đau đớn của tôi, Sibel càng ngày càng lo lắng và buồn hơn, và quan hệ của chúng tôi đã tới mức căng thẳng muốn bùng nổ. Tôi sợ mọi thứ sẽ kết thúc, nếu đánh mất sự hỗ trợ không thể thiếu của Sibel, tôi sẽ không sao thoát ra khỏi cơn khủng hoảng.

Tôi gắng hết sức còn lại, tự cấm mình không được tới ngôi nhà Merhamet để đợi Fusun, để cầm trong tay các kỷ vật gợi nhớ tới em. Từ trước đó tôi đã thử tự cấm đoán nhưng lại tự dối mình bằng những lý do khác nhau (chẳng hạn với cớ đi mua hoa cho Sibel, nhưng thực chất tôi muốn ngó vào cửa hiệu Champs-Élysées), vì vậy tôi quyết định đưa ra những quy tắc nghiêm ngặt hơn: tôi phải xóa khỏi chiếc bản đồ trong đầu vài con phố và địa điểm mà ở đó, cho tới nay, một phần đáng kể cuộc đời tôi đã diễn ra.

Tôi trưng bày ở đây bản đồ mới của khu Nisantasi mà tôi đã bỏ nhiều công sức để thay đổi. Tôi cấm mình tới các địa điểm và đường phố đánh dấu đỏ. Cửa hiệu Champs-Élysées gần ngã tư đường Valikonagi và Tesvikiye, đường Tesvikiye phía trên ngôi nhà Merhamet, góc giữa đồn cảnh sát và quầy hàng của Alaaddin trong đầu tôi cũng đỏ như trên bản đồ này. Phố Emlak, khi đó còn chưa gọi là Abdi Ipekci và phố Celal Salik mà khi đó dân trong vùng chỉ gọi là “phố đồn cảnh sát”, phố Kuyulu Bostan nơi gia đình Fusun sinh sống, cùng những con phố nhỏ xung quanh đều là cấm kỵ đối với tôi. Tôi chỉ có thể đặt chân tới những chỗ màu da cam, nếu không thể không đi qua, và nếu trước đó tôi không uống, hoặc rút ngắn thời gian đi được ít nhất một phút, nhưng những lúc như vậy tôi phải đi như chạy ra khỏi khu vực. Ngôi nhà chúng tôi, Thánh đường Tesvikiye và vài phố nhỏ khác được bôi màu da cam vì ở đó lâu có thể làm tôi khổ sở. Trên những con phố màu vàng tôi cũng phải thận trọng. Con đường tôi đi từ Satsat đến ngôi nhà Merhamet, cũng như đoạn đường Fusun đi từ cửa hiệu Champs-Élysées về nhà (tôi tưởng tượng ra con đường này rất nhiều lần) đều đầy những cạm bẫy nguy hiểm, những kỷ niệm gây đau đớn. Tôi có thể đi trên những con phố này, nhưng phải hết sức chú ý. Tôi còn đánh dấu những địa điểm khác đóng vai trò trong quan hệ ngắn ngủi của tôi với Fusun nữa, chẳng hạn như khu vườn trống người ta giết súc vật để tế lễ thời chúng tôi còn nhỏ, hay nơi từ xa tôi nhìn em trên sân Thánh đường. Chiếc bản đồ này lúc nào cũng ở trong đầu tôi, và đúng là tôi đã không tới những đường phố màu đỏ. Tôi tin rằng chỉ với kỷ luật khổ hạnh như thế tôi mới có thể chữa khỏi bệnh.

32

Những cái bóng, những bóng ma tôi lầm tưởng là Fusun

Đáng tiếc tôi không quên được Fusun, dù bằng cấm đoán tôi đã thu hẹp những đường phố từng là không gian sống của mình, dù tránh xa những đồ vật gợi nhớ đến em. Trên phố xá, giữa đám đông, trong dạ tiệc tôi bắt đầu thấy em ở khắp nơi, giống như một bóng ma.

Cuộc gặp gỡ đầu tiên gây bàng hoàng nhất, đó là vào một tối cuối tháng Bảy, khi tôi đến chỗ cha mẹ tôi đã chuyển tới biệt thự mùa hè ở Suadiye. Trên con phà đi từ Kabatas tới Uskudar, khi gần tới bờ bên kia, tôi khởi động ô tô, cũng như các lái xe vội vã khác thường làm, đúng lúc ấy trên lối dành cho người đi bộ ở bên cạnh tôi chợt nhìn thấy Fusun. Tấm thép áp bờ cho xe đi chưa hạ xuống, tôi chỉ có thể đuổi kịp Fusun nếu nhảy ra khỏi xe, dù có cản đường các xe đứng phía sau. Tôi lao theo em, trống ngực đập liên hồi. Tôi sắp gọi em thì tôi thất vọng nhận ra cô gái ấy đậm và thô hơn người tôi yêu. Những ngày sau đó tôi nhiều lần nhớ lại khoảng thời gian tám đến mười giây trong đó nỗi đau của tôi biến thành hạnh phúc, và tôi tin rằng tôi sẽ tìm thấy em.

Mấy hôm sau, giờ nghỉ ăn trưa tôi đến rạp phim Konak, chỉ để quên mọi chuyện. Trong khi bước lên bậc thang dài rộng dẫn lên tầng đất, tôi nhận ra em ở phía trước, cách tôi mươi bậc cầu thang. Mái tóc dài nhuộm màu vàng, thân hình cân đối của em trước hết làm con tim tôi đập gấp, rồi đến đôi chân tôi bước nhanh hơn. Tôi lao theo em, và như trong một giấc mơ, tôi muốn gọi tên em, nhưng đến giây chót tôi nhận ra đó không phải là em.

Dạo ấy tôi hay đến Beyoglu, vì khu đó ít gợi nhớ đến em. Có lần một cái bóng phản chiếu trong cửa kính làm tôi hốt hoảng. Một dịp khác cũng ở Beyoglu, trong dòng người đi mua bán hay vào rạp phim, dáng đi đặc biệt, như nhảy nhót của em làm tôi chú ý. Tôi đã chạy theo, nhưng em mất hút trước khi tôi đuổi kịp. Tôi không biết đó chỉ là ảo ảnh hay đúng là tôi đã thấy em, vì vậy mấy ngày liền tôi đã lang thang ở khu ấy, giữa Thánh đường Aga và rạp phim Palace, đúng vào giờ ấy, nhưng vô ích. Sau đó tôi ngồi vào quán bia, và nhìn dòng người cuồn cuộn lướt qua cửa kính.

Những giây phút “gặp gỡ” thần tiên ấy đa phần đều ngắn ngủi. Ví như bức ảnh này là cái bóng trắng Fusun trên quảng trường Taksim, mình họa cho ảo giác vỏn vẹn trong vài giây của tôi.

Trong những ngày ấy tôi nhận thấy rất nhiều cô gái và phụ nữ trẻ để tóc và ăn vận giống Fusun, nhiều cô tóc đen nhuộm thành tóc vàng. Đường phố Istanbul nhan nhản những bóng ma Fusun xuất hiện trong chốc lát, nhưng nếu nhìn gần họ hoàn toàn không giống Fusun của tôi. Một lần tôi chơi tennis với Zaim trong Câu lạc bộ Tennis, Đấu kiếm và Leo núi, khi nhìn thấy em trong đám các cô gái đang uống nước giải khát Meltem bên một chiếc bàn kê sát sân bãi, lúc đầu tôi không ngạc nhiên vì thế, mà chỉ không hiểu sao em lại tới đây. Một lần khác bóng ma em đi trong đám đông từ con tàu Kadikoy lên cầu Galata, và em vẫy gọi mấy xe taxi đi về hướng đó. Sau một thời gian cả con mắt và con tim tôi đều quen dần với những ảo ảnh ấy. Một lần, trong rạp Palace, lúc nghỉ giữa hai phim, tôi thấy em đang cùng ăn kem sô cô la Mirage Ice với hai cô em gái ngoài ban công, cách tôi bốn hàng ghế về phía trước, nhưng lý trí tôi liền cảnh báo em làm gì có em gái. Nhờ thế mà tôi không thất vọng vì ảo tưởng được thấy em, tôi bỏ ngay ý nghĩ cô gái ấy là Fusun, thậm chí cô ta còn không hề giống em. Tôi thấy em đứng trước Tháp Đồng hồ cạnh lâu đài Dolmabahce, thấy em xách rổ ra chợ Besiktas như một bà nội trợ, và còn bất ngờ hơn khi thấy em trên cửa sổ tầng ba ở Gumussuyu. Tôi dừng lại trên vỉa hè, và thế là bóng ma Fusun trên cửa sổ cũng nhìn tôi. Tôi đưa tay vẫy và cô ta cũng vẫy tôi, nhưng qua cử chỉ ấy tôi nhận ra cô ta không phải là Fusun. Tôi chuồn vội khỏi đó vì ngượng. Sau này tôi nghĩ bố em đã gả em cho ai đó để em quên tôi đi; dù em đã bắt đầu cuộc sống mới, nhưng vẫn muốn gặp tôi.

Ngoại trừ những giây phút gặp gỡ có sức an ủi, từ đâu đó trong sâu thẳm tôi biết những bóng ma kia chỉ sinh ra từ tâm hồn bất hạnh của tôi, nhưng tôi vẫn sung sướng khi nhìn thấy em trước mắt, đến nỗi tôi hay qua lại các điểm tôi đã nhìn thấy em trong đám đông, như thể đã đánh dấu những chỗ đó trên tấm bản đồ Istanbul tưởng tượng kia. Tôi thường xuyên muốn tới những nơi bóng ma em đã nhiều lần xuất hiện, thành phố trở thành thiên hà của những tín hiệu nhắc tôi nhớ tới em. Vì thỉnh thoảng lại gặp bóng ma em, nếu vừa suy nghĩ, vừa nhìn xa trên đường phố, đi như thế đã trở thành thói quen của tôi. Nếu cùng đi với Sibel tới các câu lạc bộ, các buổi tiếp khách, và uống quá nhiều raki, tôi thấy Fusun xuất hiện trong nhiều phục trang khác nhau, nhưng biết mình là chồng chưa cưới của người khác, nghĩa là một phản ứng thái quá có thể trở nên lộ liễu, bao giờ tôi cũng tự kiềm chế đúng lúc, và nhanh chóng xác định người ấy không phải là Fusun. Tôi trưng bày mấy tấm bưu ảnh về bãi tắm Kilyos và Sile vì tôi nhìn thấy em ở đây nhiều lần nhất trong số phụ nữ và các cô gái bẽn lẽn mặc bikini vào những chiều mùa hè, khi cái nóng và mệt mỏi làm sự chú ý của tôi uể oải. Bốn mươi lăm năm sau những cải cách của Ataturk và sự ra đời của nước Cộng hòa, người Thổ vẫn chưa hết lúng túng khi mặc áo tắm và bikini ra bãi tắm, điều đó khiến tôi phát hiện ra điểm giống nhau giữa sự yếu đuối của Fusun và vẻ e thẹn của người Thổ.

Trốn chạy nỗi khát khao đến không thể chịu nổi, tôi tách xa Sibel khi đó đang chơi bóng với Zaim, đến nằm dài trên bờ cát xa hơn, phó thác cơ thể đói khát tình yêu của tôi cho ánh nắng, và thỉnh thoảng vẫn liếc mắt về phía bờ, thấy một cô gái đang chạy lại gần, tôi tưởng đó chính là em.

Sao tôi không đưa em ra bãi Kilyos ít nhất một lần, dù biết em rất thích? Sao tôi không biết giá trị món quà tặng này của Thượng đế? Khi nào tôi sẽ nhìn thấy em? Tôi muốn khóc, nhưng không thể khóc nổi, vì tôi là người có lỗi. Tôi đau khổ vùi đầu vào cát.

33

Những trò tiêu khiển dung tục

Như thể cuộc sống đã rời xa tôi, mất hết hương vị và sắc màu từng trải, sức mạnh và tính chân thực của các đồ vật mà cho tới lúc đó tôi cảm thấy (đúng, cảm thấy chứ đáng tiếc không phải là nhận biết) tiêu tan hết. Nhiều năm sau, khi vùi đầu vào viết sách, tôi đọc trong một cuốn sách của nhà thơ Pháp Gérard de Nerval[16] những dòng diễn đạt chính xác nhất về sự tầm thường tẻ nhạt mà tôi cảm thấy vào thời điểm đó. Sau khi biết mình đã vĩnh viễn mất người yêu, thi sĩ - cuối cùng đã tự sát vì nỗi đau thất tình - đã viết ở đâu đó trong tác phẩm Aurélia rằng cuộc đời chỉ còn lại “những trò tiêu khiển dung tục”. Tôi cũng vậy, tôi không thể thoát khỏi cảm giác những ngày không có Fusun tẻ nhạt, dung tục và vô nghĩa. Tôi giận mọi người và mọi thứ do cảm giác tầm thường tẻ nhạt này, nhưng tôi vẫn không đánh mất niềm tin rằng cuối cùng thế nào tôi cũng tìm thấy và ôm Fusun vào lòng, đó là điều ít nhiều còn níu giữ tôi vào cuộc đời, dù niềm tin đó chỉ kéo dài nỗi đau đớn của tôi.

Vào một trong những ngày tồi tệ nhất, một sáng tháng Bảy nóng bức, anh trai tôi gọi điện với giọng bực mình có lý, anh nói Turgay Bey giận gia đình tôi vì không mời anh ta dự lễ đính hôn, trước đó chúng tôi hợp tác rất tốt, nhưng bây giờ anh ta muốn rút ra khỏi vụ hợp đồng ga trải giường béo bở mà chúng tôi cùng thắng thầu. Mẹ tôi đã cho Osman biết tôi đã gạch tên anh ta ra khỏi danh sách mời. Tôi trấn an anh và hứa sẽ dàn xếp ổn thỏa vụ việc với Turgay Bey vào hôm sau.

Tôi gọi điện ngay cho Turgay Bey, và hỏi khi nào chúng tôi có thể gặp nhau. Hôm sau, vào buổi trưa nóng bức nhất, trên đường đến nhà máy khổng lồ của Turgay Bey ở Bahcelievler, nhìn các khu nhà ở, kho tàng, công xưởng và bãi rác phá hoại mỹ quan thành phố, tôi cảm thấy nỗi đau thất tình cũng không đến mức không thể chịu nổi, chỉ vì tôi sắp gặp một người có thể cho tôi biết tin tức, hoặc có thể trò chuyện với người ấy về Fusun; nhưng cũng như trong các trường hợp tương tự (chẳng hạn như khi tôi nói chuyện với Kenan, hay khi gặp Senay Hanim trên quảng trường Taksim), lúc này tôi cũng tự giấu mình nguyên nhân của sự hồi hộp dễ chịu kia, và tự nhủ tôi chỉ đến đó vì “chuyện làm ăn”. Nếu không tự dối mình như thế, buổi đàm phán về vụ làm ăn không thể thành công.

Chỉ việc tôi đi từ xa thế này để đến xin lỗi đã làm thỏa mãn lòng kiêu hãnh của Turgay Bey. Anh ta đón tôi thân mật, đưa tôi đi thăm hết các xưởng dệt nơi hàng trăm cô gái đang làm việc bên các máy dệt lớn (một bóng ma Fusun đứng quay lưng lại khiến tim tôi đập gấp, nó nhắc tôi nhớ tới mục đích chính của chuyến đi). Đưa tôi đi xem khu văn phòng hiện đại và khu ăn uống “đảm bảo vệ sinh” không hẳn vì phô trương, anh ta muốn tôi thấy nếu hợp tác với anh ta chúng tôi sẽ có lợi. Anh muốn mời tôi cùng ăn trưa trong nhà ăn, nơi anh ta thường ngồi ăn cùng với những người cộng sự, nhưng tôi nói để anh ta tin rằng như thế chưa đủ để tôi xin lỗi anh, và để tâm sự các “vấn đề nghiêm túc hơn” giữa chúng tôi có lẽ cần uống với nhau thứ gì đó. Tôi nhìn anh ta thật gần, trên gương mặt để bộ ria không mấy ấn tượng tôi không nhận thấy điều gì khiến tôi nhớ tới Fusun. “Chỉ là sự sơ suất, chuyện ấy bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra. Hãy quên đi!” anh nói vẻ rộng lượng. Nhưng tôi vẫn khẩn khoản, cuối cùng con người tử tế và cần mẫn ấy phải mời tôi cùng đến một nhà hàng chuyên về các món cá ở Bakirkoy. Vừa ngồi vào chiếc xe Mustang, tôi chợt nhớ Fusun và anh ta đã nhiều lần hôn nhau trên ghế xe, hình ảnh họ ôm nhau đã phản chiếu trên các đồng hồ khí cụ và gương, anh ta đã ôm ấp vần vò Fusun dù em chưa đầy mười tám... Tôi còn nghĩ Fusun đã quay lại với anh ta. Tôi hổ thẹn vì ý nghĩ ấy, cố tự thuyết phục mình rằng có lẽ Turgay Bey không hề biết gì về mọi chuyện, nhưng tôi không thể trấn tĩnh được.

Chúng tôi ngồi đối diện nhau trong tiệm ăn. Nhìn bàn tay lông lá của anh ta đặt giấy ăn lên lòng, nhìn hai lỗ mũi rất to, khóe miệng trơ trẽn của anh ta, tôi cảm thấy một nỗi đau đớn và ghen tuông chạy suốt cơ thể; cảm thấy mình khó làm chủ được bản thân.

Khi không to tiếng gọi bồi bàn thì anh ta đưa giấy ăn lên khẽ lau khóe miệng, một cử chỉ lịch lãm học lỏm trong các phim Hollywood. Tôi tự kiềm chế, chịu đựng được đến nửa chừng bữa ăn, nhưng rượu raki tôi uống với mục đích kìm hãm con quỷ trong người tôi, thì ngược lại đã đánh thức nó dậy. Với cung cách lịch sự nhất, Turgay Bey nói mọi trở ngại trong việc thực hiện hợp đồng ga trải giường đã hết, giữa các bên đối tác không có vấn đề gì, mọi chuyện sẽ tốt đẹp.

“Không phải chuyện làm ăn thuận lợi là quan trọng, mà vấn đề là chúng ta có trở thành những con người tử tế hay không!” tôi cắt ngang.

“Kemal Bey,” anh ta nhìn cốc raki trong tay tôi. “Tôi rất tôn trọng cậu, cha cậu và cả gia đình cậu. Chúng ta đều đã có lúc khó khăn. Chúng ta đã giàu có trong đất nước tuyệt vời nhưng nghèo nàn này, đó là ân sủng của Đức Allah chỉ dành cho những con chiên ngoan đạo nhất của người. Chúng ta hãy biết ơn điều đó. Hãy cầu nguyện và đừng kiêu ngạo. Chỉ như vậy chúng ta mới trở thành người tốt.”

“Tôi không biết anh là người sùng đạo,” tôi nhận xét với vẻ pha chút giễu cợt.

“Kemal Bey thân mến, tôi có gì không phải với cậu ư?!”

“Anh Turgay Bey, anh đã làm tan nát trái tim một cô gái mới lớn, đã gây đau đớn cho cô ấy. Anh đã đối xử tồi tệ, thậm chí đã định dùng tiền bạc để mua cô ấy. Tôi muốn nói đến Fusun, cô bé làm trong hiệu Champs-Élysées, cô ta là chỗ họ hàng rất gần bên mẹ tôi.”

Anh ta tái mặt nhìn xuống. Trong giây phút ấy tôi cảm thấy tôi ghen tức không phải vì anh tán tỉnh Fusun, mà vì anh ta có thể quên đi nỗi đau thất tình và quay về sống cuộc đời bình thường.

“Tôi không biết cô ấy là chỗ họ hàng với gia đình cậu,” anh ta nói với vẻ chân thành đến kinh ngạc. “Tôi cảm thấy rất hổ thẹn. Nếu vì vậy mà tôi không được mời dự lễ đính hôn của cậu, thì tôi nghĩ cũng phải. Cả ông nhà và anh trai cậu cũng nghĩ vậy ư? Chúng ta biết làm sao bây giờ? Ta chấm dứt quan hệ hợp tác ư?”

‘‘Nên chấm dứt!” tôi nói ngay, nhưng trong khoảnh khắc ấy tôi đã thấy ân hận.

“Trong trường hợp đó các vị sẽ là bên vi phạm hợp đồng,” anh nói và châm một điếu Marlboro đỏ.

Không chỉ có nỗi đau thất tình, cả bước đi tồi tệ vừa rồi cũng làm tôi hổ thẹn. Dù đã uống khá nhiều, tôi vẫn lái xe về thành phố. Từ khi mười tám tuổi tới giờ tôi vẫn thích chạy xe ven bờ biển, dọc bức tường thành phố, nhưng lúc này do dự cảm về một tai họa, tôi cảm thấy lái xe là một hình phạt khổ sở. Thành phố cũng mất hết vẻ đẹp. Tôi nhấn ga như chạy trốn. Khi đến Eminonu, trước nhà thờ Yeni, dưới cây cầu dành cho người đi bộ, suýt nữa tôi đã đâm vào một người.

Quay về đến văn phòng, tôi nghĩ tốt nhất là tôi thuyết phục anh Osman: việc chấm dứt quan hệ làm ăn với Turgay Bey cũng không có gì đáng quan ngại. Tôi cho gọi Kenan, người nắm chắc vụ này, anh ta chăm chú nghe tôi giảng giải.

“Do những lý do cá nhân, Turgay không thể chấp nhận được đối với chúng ta,” tôi kết luận, và hỏi xem chỉ riêng công ty chúng tôi có đáp ứng nổi những yêu cầu của hợp đồng hay không. Cậu ta bảo đó là điều không thể, và hỏi tại sao. Tôi nhắc lại rằng chúng tôi đã đường ai nấy đi.

“Nếu có thể ta nên tránh chuyện này. Anh đã trao đổi với anh Osman chưa?”

Cậu ta nói đây không chỉ là đòn giáng xuống Satsat mà cả với các công ty khác nữa; nếu chúng tôi không giao ga giường đúng hạn, tòa án New York sẽ trừng phạt chúng tôi theo các điều luật rất nghiêm ngặt.

“Anh đã nói chuyện với anh trai chưa?” cậu ta lại hỏi. Tôi nghĩ Kenan nhận ra hơi rượu raki trong hơi thở của tôi, nếu không cậu ta đã không dám hỏi như vậy.

“Việc đã được quyết định. Chúng ta phải giải quyết vụ này không cần đến Turgay Bey.”

Không có Kenan thì tôi cũng biết điều đó là không thể, nhưng phần tỉnh táo của đầu óc tôi đã tê liệt, nhường chỗ cho con quỷ gây rắc rối, hay ít nhất cũng sẵn sàng gây ra cuộc tranh cãi. Kenan cứ nhắc đi nhắc lại là tôi phải bàn bạc với Osman.

Dĩ nhiên tôi đã không ném cái gạt tàn có biểu tượng Satsat vào đầu cậu ta, dù rất muốn. Tôi nhớ, tôi đã ngạc nhiên khi nhận ra màu sắc chiếc cà vạt khôi hài cậu ta đeo y hệt các màu sắc trên chiếc gạt tàn.

“Kenan Bey, cậu không làm cho công ty anh trai tôi, mà làm cho tôi!” tôi quát lên.

“Thưa Kemal Bey, tôi biết điều đó, nhưng trong buổi lễ đính hôn chính anh đã giới thiệu tôi cho anh trai anh, và từ hôm đó chúng tôi thường trao đổi với nhau,” cậu ta nói. “Nếu anh không gọi điện ngay cho anh ấy về vấn đề quan trọng này, anh ấy sẽ rất lo lắng. Anh ấy cũng biết thời gian gần đây anh có nhiều chuyện phiền lòng, và cũng như mọi người khác, anh ấy chỉ muốn giúp đỡ thôi.”

Cụm từ “cũng như mọi người khác” làm tôi điên tiết. Tôi định đuổi việc cậu ta ngay lập tức, nhưng tôi sợ cậu ta liều lĩnh. Tôi sợ vì ghen tuông và thất tình tôi đã đánh mất sự tỉnh táo. Tôi đau khổ như một con thú sa bẫy, nhưng đồng thời tôi cũng biết chỉ nhìn thấy Fusun tôi mới khá hơn. Tôi chán ghét tất cả, vì giờ đây mọi thứ đều tầm thường và vô nghĩa.

34

Như một con chó trong vũ trụ

Nhưng thay vì Fusun tôi nhìn thấy Sibel. Nỗi đau khổ hoàn toàn chế ngự tôi, đến mức tôi biết rằng khi mọi người ra về hết, còn lại một mình trong văn phòng, tôi sẽ cô đơn như con chó nhỏ người ta đã phóng lên cùng con tàu vũ trụ vào cõi vô biên tăm tối của vũ trụ. Khi mọi người đã về cả, tôi gọi cho Sibel, nàng tưởng hai đứa sẽ quay lại với “đời sống tình dục trước lễ đính hôn”. Vợ chưa cưới đầy thiện ý của tôi dùng nước hoa Sylvie, loại nước hoa tôi ưa thích, nàng vận quần tất mắt lưới, đi giày cao gót, vì nàng biết những thứ đó làm tôi phấn khích. Trông nàng vui vẻ, vì chắc nàng nghĩ tôi đã ra khỏi cơn bệnh. Tôi không dám nói với nàng tình hình hoàn toàn trái ngược, và chỉ để nó khá lên đôi chút, tôi muốn được em ôm vào lòng như mẹ tôi thường ôm khi tôi còn nhỏ. Thế là Sibel để tôi ngồi trên đi văng, rồi bắt chước một cô thư ký nhỏ, nàng từ từ trút bỏ áo quần, rồi ngồi lên lòng tôi với nụ cười quyến rũ. Tôi không muốn nói hương vị quen thuộc tỏa ra mái tóc, từ da thịt nàng và sự gần gũi của nàng đã làm tôi yên lòng, vì bạn đọc từng trải và khách thăm bảo tàng tò mò sẽ nghĩ chúng tôi đã say đắm làm tình, nhưng họ sẽ thất vọng, cũng như Sibel đã thất vọng. Nhưng tôi thì cảm thấy sung sướng khi ôm nàng, chỉ lát sau tôi đã chìm vào một giấc mơ hạnh phúc, trong mơ tôi nhìn thấy Fusun.

Tôi thức dậy, người đầy mồ hôi, hai đứa vẫn nằm trong vòng tay nhau. Nàng đăm chiêu với những ý nghĩ của mình, tôi có cảm giác tội lỗi, cả hai mặc áo quần trong căn phòng tranh tối tranh sáng. Đèn ô tô từ ngoài phố và những tia lửa màu tím phát ra từ càng tiếp điện của xe điện bánh hơi vẫn rọi vào văn phòng như những ngày hạnh phúc trước đây.

Chúng tôi lặng lẽ tới Fuaye, và khi ngồi xuống chiếc bàn sáng rực rỡ giữa đám đông vui vẻ trong phòng ăn, tôi lại nghĩ Sibel mới xinh đẹp và cảm thông làm sao. Chúng tôi trò chuyện chừng một giờ về đủ thứ chuyện, cười đùa với đám bạn bè ở các bàn xung quanh đã ngà ngà say đến ngồi cùng bàn chúng tôi, và người bồi bàn cho biết Nurcihan và Mehmet cũng vừa ở đây. Tuy nhiên những lúc yên lặng giữa chừng vẫn mách bảo rằng, ý nghĩ của cả hai chúng tôi đều xoay quanh đề tài không thể lẩn tránh. Tôi gọi chai vang Cankaya thứ hai. Sibel cũng uống nhiều.

“Anh nói đi, gần đây anh có chuyện gì thế?” cuối cùng nàng hỏi.

“Giá như anh biết,” tôi đáp. “Cứ như chính anh cũng không muốn biết, hay không hiểu điều đó.”

“Anh cũng không biết ư?”

“Không.”

“Dù sao anh cũng phải biết rõ hơn em chứ,” Sibel cười.

“Theo em thì anh biết điều gì?”

“Anh không khi nào lo lắng về việc em nghĩ gì về bệnh tình của anh ư?”

“Anh sợ mất em, nếu không giải quyết được chuyện này.”

“Đừng sợ!” em nói và nắm tay tôi. “Em kiên nhẫn và rất yêu anh. Anh đừng nói nếu không muốn nói. Đừng ngại, em không nghĩ đến điều gì xấu đâu. Chúng ta còn nhiều thài gian.”

“Chuyện gì xấu nghĩa là thế nào?”

“Chẳng hạn như em không lo anh đồng tính luyến ái hay đại loại,” nàng cười.

“Cảm ơn em. Còn gì nữa?”

“Em không tin đó là một căn bệnh tình dục hay một sự tổn thương thời niên thiếu. Nhưng em nghĩ một nhà tâm lý học có thể giúp anh. Chẳng có gì không bình thường cả, ở Mỹ và châu Âu ai cũng đến gặp chuyên gia tâm lý... Tất nhiên anh phải nói hết với người ấy những điều anh không thể nói với em... Hay anh cứ nói với em đi, đừng ngại, em sẽ tha thứ.”

“Anh không sợ,” tôi cười. “Ta khiêu vũ chứ?”

“Thế là anh công nhận có điều gì đó anh biết, còn em thì không biết.”

“Mademoiselle[17], xin đừng từ chối lời mời!”

“Ô, Monsieur[18], tôi đã đính hôn một người đàn ông có vấn đề,” nàng đáp, và chúng tôi ra sàn nhảy.

Tôi ghi chép lại những chi tiết này và trưng bày những tờ thực đơn cùng những chiếc cốc để gợi nhớ đến những quán bar và dạ tiệc, nơi sự gần gũi kỳ lạ, một thứ ngôn ngữ riêng biệt, và - tôi không biết khái niệm này có chính xác không - một tình cảm yêu thương đậm đặc đã hình thành giữa chúng tôi trong những đêm tháng Bảy nóng nực ấy. Không phải là dục vọng, mà là sự dịu dàng đã nuôi dưỡng tình yêu thương ấy. Những người ghen tị nhìn cung cách chúng tôi nhảy - cả hai đều say - lúc đã gần nửa đêm, có thể chứng thực cảm xúc này không hẳn thiếu sự hấp dẫn thể xác. Theo làn điệu của bản “Những làn môi và hoa hồng” do dàn nhạc ở phía xa xa trình tấu, hay những bài nhạc được chọn bởi disc jockey (một nghề mới tinh ở Thổ Nhĩ Kỳ bấy giờ) chúng tôi lướt đi dưới những lùm cây bất động im lìm trong đêm hè ẩm ướt, tôi ôm sát vợ chưa cưới đáng yêu trong vòng tay, đam mê như khi nằm trên đi văng trong văn phòng; tôi hít mùi thơm dễ chịu của mái tóc và cổ nàng, tôi tin rằng không được phép cảm thấy mình như một chú chó nhỏ cô đơn được phóng lên vũ trụ, và trong cơn say tôi ôm chặt nàng với ý thức: Sibel luôn ở bên tôi. Trên sàn nhảy, trong ánh mắt của những cặp nhảy lãng mạn khác, thỉnh thoảng chúng tôi vấp, có khi suýt ngã do ngà ngà say. Sibel thích trạng thái vừa lạ lẫm, vừa chếnh choáng say này, nó khiến chúng tôi lãng quên những chuyện thường ngày. Trong khi trên các đường phố Istanbul, những người cộng sản và những người theo chủ nghĩa dân tộc đang bắn giết nhau, họ cướp phá nhà băng, ném bom và nã súng máy vào các tiệm cà phê, thì vì một nỗi đau bí ẩn chúng tôi lãng quên cả thế giới, điều đó đánh thức trong Sibel cảm giác sâu sắc của cuộc đời.

Sau đó, khi trở lại ngồi bên bàn, Sibel đã say thực sự và nàng lại nhắc đến chuyện bí ẩn kia, nhưng qua câu chuyện, thay vì hiểu ra bất cứ điều gì, nàng coi chuyện đó là có thể chấp nhận được; nghĩa là với sự cố gắng của nàng, căn bệnh bí ẩn của tôi và việc tôi không làm tình với nàng đơn giản là đau đớn thoáng qua, là bi kịch nhỏ có thể quên đi rất nhanh, chỉ là một thử thách đối với sự gắn bó và tình cảm trước hôn nhân mà vợ chưa cưới của tôi đã vượt qua. Chính nhờ căn bệnh của tôi mà chúng tôi tránh xa được những người bạn giàu có, lớt phớt, suốt ngày phi thuyền động cơ tốc độ cao. Sau những buổi party chúng tôi không cần nhập bọn cùng những kẻ say nhảy từ cầu tàu xuống vịnh Bosphorus, vì nỗi đau của tôi, sự bất thường của tôi nghiễm nhiên liệt chúng tôi vào dạng “người khác”. Tôi hài lòng vì Sibel chấp nhận nỗi đau của tôi thật lòng như thế, và điều này khiến chúng tôi gần nhau hơn. Nhưng bất chấp sự dứt khoát trong cơn say ấy, mỗi lần nghe tiếng còi vẳng từ xa tới của những chuyến phà, hay nhìn vẻ mặt khác lạ của tôi khi trong đám đông tôi bất chợt nhầm ai đó là Fusun, nàng buồn bã cảm thấy mối họa rình rập trong bóng tối còn đáng sợ hơn nhiều những điều nàng tưởng tượng.

Do đó vào cuối tháng Bảy nàng đã đặt việc chữa trị tâm lý - lúc đầu chỉ là đề nghị nhẹ nhàng, thành điều kiện tiên quyết, và tôi, bởi không muốn mất người bạn đời tuyệt vời, đã đồng ý. Đúng vào dịp đó nhà tâm lý học Thổ nổi tiếng - bạn đọc cẩn thận có thể nhớ tới các công trình phân tích liên quan đến ái tình của ông - vừa từ Mỹ trở về, với chiếc tẩu thuốc cùng cổ áo thắt nơ, đang làm việc không mệt mỏi để thâm nhập vào xã hội thượng lưu Thổ Nhĩ Kỳ bấy giờ. Nhiều năm trước đây, lúc bảo tàng mới thành lập, tôi đã tìm gặp ông đề nghị ông hiến cho bảo tàng cái tẩu thuốc và chiếc nơ. Lúc ấy tôi mới biết ông chẳng nhớ gì về căn bệnh của tôi, thậm chí còn không nghe về câu chuyện của tôi, dù khi đó dư luận trong giới xã giao Istanbul đã đồn thổi. Ông liệt tôi vào số những người khỏe mạnh, chỉ vì tò mò mà tới phòng khám của ông. Còn tôi thì không quên, giống như một bà mẹ đưa đứa con bệnh tật, Sibel nhất quyết đời đi cùng tôi. “Em sẽ ngồi ngoài phòng chờ,” nàng năn nỉ, nhưng tôi không muốn nàng đi cùng. Sibel, với cảm giác bản năng của một công dân thuộc các nước không phải phương Tây, trước hết là đạo Hồi, nhìn phép phân tích tâm lý như một cuộc “trò chuyện khoa học được giữ kín” do những người phương Tây - không quen với sự đùm bọc trong gia đình và cách chia sẻ những điều thầm kín - phát mình ra.

Sau khi nói về chuyện này chuyện nọ, và cẩn thận điền các biểu mẫu, bác sĩ hỏi về “vấn đề” của tôi, thực ra tôi muốn nói với ông rằng sau khi mất người yêu tôi cảm thấy mình cô đơn như một con chó nhỏ được phóng lên vũ trụ, nhưng tôi lại bảo kể từ khi đính hôn, tôi không thể làm tình với cô vợ chưa cưới xinh đẹp và quyến rũ của tôi. Ông hỏi nguyên nhân của điều đó là gì? (trong khi theo tôi lẽ ra ông phải là người trả lời câu hỏi đó), ơn Chúa tôi đã trả lời được câu hỏi đó. Giờ đây sau bao nhiêu năm tôi mỉm cười nghĩ đến nó, và tôi nghĩ trong câu trả lời ấy có ý đúng: “Có lẽ tôi sợ cuộc đời, thưa bác sĩ!”

Đó là lần tôi đến chỗ ông bác sĩ tâm lý đầu tiên và cũng là cuối cùng, ông tiễn tôi ra cửa với lời khuyên: “Đừng sợ cuộc đời, Kemal Bey ạ!”

35

Phần cốt lõi trong bộ sưu tập của tôi

Lời cổ vũ của ông bác sĩ tâm lý đã dẫn tôi đến chỗ tự lừa dối mình. Tôi cứ nghĩ mình đã đỡ. Tôi muốn tới những con phố cấm đã đánh dấu màu đỏ. Mấy phút đầu tiên khi đi trước quầy hàng của Alaaddin tôi thật sung sướng, đi trên các phố thuở nhỏ tôi thường đi mua bán với mẹ, ngó vào các cửa hiệu để tin rằng đúng là tôi không sợ cuộc đời, và căn bệnh của tôi đang lui dần. Với niềm lạc quan ấy tôi đã phạm sai lầm: tôi đi ngang qua của hiệu Champs- Élysées, vì muốn chứng minh cho bản thân là tôi đã trở lại bình thường, không còn cảm thấy đau đớn vì thất tình. Nhưng vừa nhìn thấy cửa hiệu từ xa tôi đã mất hết can đảm.

Trong một tích tắc nỗi đau đang ẩn nấp đã ập xuống trái tim tôi. Tôi bấu víu vào ý nghĩ có thể Fusun đang ở trong cửa hiệu, thế là tim tôi bắt đầu đập gấp. Tôi lúng túng đi qua bên kia đường và nhìn qua cửa kính vào trong. Fusun kia! Tôi suýt ngất xỉu, vội chạy lại gần cửa ra vào. Vừa định mở cửa thì tôi nhận ra đó không phải là Fusun, họ đã nhận người khác vào làm thay em. Tôi tưởng mình ngã gục. Các hộp đêm, các buổi hội hè ăn nhậu, vũ trường, cuộc sống của tôi khi đó đột nhiên trở nên trống rỗng và dung tục. Một người duy nhất trên thế gian này lẽ ra tôi phải ở bên, phải ôm, thế mà tâm điểm duy nhất của cuộc đời tôi bằng cách nào đó đã đi xa, và tôi hoài công tự lừa dối bản thân bằng mấy trò tiêu khiển tầm thường, làm thế tôi chỉ thiếu tôn trọng em và bản thân tôi. Cảm giác ân hận và tội lỗi sau lễ đính hôn trở nên không thể chịu nổi. Tôi đã phản bội em, lẽ ra tôi chỉ nghĩ đến em! Tôi phải đến ngay nơi tôi có thể ở gần em nhất.

Khoảng tám đến mười phút sau tôi đã nằm trên chiếc giường của chúng tôi ở ngôi nhà Merhamet, tôi gắng cảm nhận hơi người em thấm vào ga giường. Tôi muốn cảm thấy em trong cơ thể tôi, gần như muốn tôi chính là em. Gần như không còn cảm thấy mùi hương em nữa, tôi dùng hết sức quấn chặt chăn đệm quanh người. Khi đau đớn không thể chịu nổi nữa tôi cầm cái chặn giấy trên chiếc bàn nhỏ. Trên mặt kính của nó tôi như cảm thấy mùi bàn tay, mùi da thịt em, tôi hít hà để nó từ từ thấm vào miệng, vào mũi, vào phổi tôi. Tôi nằm rất lâu trên giường với mùi hương ấy, với chiếc chặn giấy trong tay. Sau này tôi tính ra đó là món quà tôi tặng em ngày 22 tháng Sáu, nhưng vì không muốn để mẹ nghi ngờ, em đã để lại đây cùng các tặng vật khác.

Tôi nói với Sibel là tôi đã ở chỗ bác sĩ khá lâu, nhưng tôi chẳng bộc bạch với ông ta điều gì đáng nói, và tôi sẽ không tới đó nữa, vì không tin là ông giúp được tôi, hơn nữa tôi cũng đã đỡ hơn.

Đến ngôi nhà Merhamet, nằm trên giường chơi với các kỷ vật thật dễ chịu, nhưng chỉ hơn một ngày sau nỗi đau đớn lại tăng. Ba hôm sau tôi lại đến, nằm dài trên giường và cầm nắm các đồ vật Fusun đã chạm vào, cầm một cây bút vẽ đã dính khô nhiều màu thuốc vẽ, tôi cho vào mồm và quệt lên da như một đứa trẻ. Nỗi đau lại thuyên giảm một thời gian. Tôi quen với những kỷ vật như người nghiện ma túy, nhưng vẫn cảm thấy chúng không giúp tôi quên được Fusun.

Tôi giấu Sibel những chuyến thăm ngôi nhà Merhamet, mỗi lần kéo dài hai tiếng, như giấu chính tôi, tôi làm như mình không hề tới đó. Có vẻ như những chuyến thăm hai, ba ngày một lần ấy đã giảm thiểu căn bệnh của tôi. Lúc đầu tôi chưa nhìn các đồ vật như chiếc khăn turban[19] ông tôi để lại, chiếc fez[20] mà Fusun đã nghịch ngợm đội lên đầu, như đôi giày cũ của mẹ tôi em đã thử (hai người cỡ chân giống nhau, đều số 38) bằng con mắt của nhà sưu tầm, mà coi chúng như thuốc chữa bệnh. Để giảm thiểu nỗi đau tôi cần những đồ vật gợi nhớ đến Fusun; nhưng khi bệnh tình đã đỡ hơn, tôi muốn tránh xa các đồ vật làm tôi nhớ tới căn bệnh, và những lúc như thế tôi lạc quan nghĩ mình đã sắp khỏi bệnh. Sự lạc quan giúp tôi can đảm và tôi bắt đầu mơ mộng - trong đau đớn nhưng vui mừng - nghĩ mình sẽ nhanh chóng trở lại cuộc sống trước đây, tôi sẽ làm tình với Sibel, sẽ cưới nàng và sống cuộc sống gia đình bình thường và hạnh phúc.

Nhưng sự lạc quan không kéo dài, chưa đầy một ngày mơ ước lại biến thành đau đớn, hôm sau nó đã trở nên không thể chịu nổi và tôi lại phải đến ngôi nhà Merhamet. Lần nào bước vào căn hộ, tôi cũng đưa mắt tìm những đồ vật gợi nhớ tới em, một cốc uống trà, một chiếc cặp tóc bỏ lại, một cái thước kẻ, lược, tẩy, bút bi, bất cứ thứ gì trong những đồ vật mẹ tôi đưa đến đây mà Fusun đã chạm vào, hay bất cứ thứ gì lưu giữ mùi hương của em, trước mắt tôi lần lượt hiện ra những kỷ niệm liên quan đến chúng. Và bộ sưu tập của tôi đã tăng dần lên như thế.

36

Hy vọng mong manh làm dịu nỗi đau

Tôi viết bức thư trưng bày ở đây trong mấy ngày quan trọng khi tôi bắt đầu sưu tầm những hiện vật đầu tiên cho bảo tàng. Tôi để nó trong phong bì vì không muốn kéo dài câu chuyện, mặt khác, hai chục năm sau khi thành lập bảo tàng tôi vẫn xấu hổ vì nó. Khách thăm Bảo tàng Ngây thơ hay bạn đọc cuốn sách sẽ thấy trong lá thư tôi đã van xin Fusun. Tôi thú nhận với em tôi đã sai, nhưng tôi đã ân hận và chịu nhiều đau khổ; tình yêu là thiêng liêng và nếu em quay lại, tôi sẽ bỏ Sibel. Sau này tôi còn ân hận vì cả câu cuối cùng, lẽ ra tôi phải viết thế nào tôi cũng sẽ bỏ Sibel, nhưng không viết nổi, vì tối hôm ấy tôi cũng không thể làm gì hơn là uống cho say và mò đến với Sibel. Mười năm sau tôi đã tìm thấy lá thư - mà sự tồn tại quan trọng hơn nội dung của nó - trong tủ của Fusun. Tôi bất ngờ khi thấy mình đã tự dối mình đến mức nào vào thời điểm đó. Một mặt tôi muốn che giấu cả bản thân mình sự bất lực của tôi và sự mãnh liệt của tình yêu của tôi đối với em, tôi tìm mọi cớ để chứng minh rằng chúng tôi sắp gặp nhau, mặt khác không từ bỏ ước mơ về cuộc sống gia đình hạnh phúc với Sibel. Nếu tôi hủy bỏ việc đính hôn với Sibel, thì liệu tôi có cầu hôn Fusun trong lá thư? Tôi cho rằng mình không hề nghĩ đến chuyện đó cho tới khi gặp Ceyda, bạn của Fusun từ cuộc thi hoa hậu, người đã chuyển lá thư cho tôi.

Tôi trưng bày ra đây một bài báo dành cho khách tham quan bảo tàng đã mệt mỏi vì nỗi đau thất tình của tôi, bức ảnh Ceyda gửi tới đăng ký dự cuộc thi hoa hậu và bài phỏng vấn cô, trong đó cô nói mục đích cuộc đời cô là lấy được “một người đàn ông lý tưởng”... Tôi biết ơn Ceyda Hanim, người ngay từ ban đầu đã biết câu chuyện buồn và tôn trọng tình yêu của tôi, cô đã hào phóng tặng bức ảnh dễ thương thời con gái của cô cho bảo tàng. Tôi quyết định không gửi lá thư qua bưu điện mà nhờ Ceyda chuyển tới Fusun, tránh để lá thư đến tay dì Nasibe. Nhờ cô thư ký riêng Zeynep Hanim mà tôi tìm ra cô, Fusun đã kể tất cả cho cô nghe về tôi và về quan hệ của chúng tôi, cô nhận lời ngay khi tôi nhắn có chuyện quan trọng muốn nói với cô. Chúng tôi gặp nhau trong khu Maska, và ngay từ đầu tôi đã cảm thấy tôi có thể nói với cô về nỗi đau khổ của mình mà không phải hổ thẹn. Theo cảm giác của tôi, có lẽ vì cô là người dễ cảm thông, có thể vì cô đang rạng rỡ vì hạnh phúc. Cô đã có thai, và anh con trai giàu có, bảo thủ nhà Sedirci đã quyết định cưới cô. Cô nói những chuyện này một cách cởi mở và thông báo họ sắp làm đám cưới. Liệu tôi có gặp Fusun ở đó? Bây giờ em ở đâu? Ceyda lảng tránh những câu hỏi của tôi, chắc Fusun đã yêu cầu cô im lặng. Trên đường đi về phía công viên Taslik cô nói những điều sâu sắc và nghiêm chỉnh về sự sâu sắc và nghiêm chỉnh của tình yêu. Tôi nghe và giữa chừng chăm chú nhìn vẻ đẹp như mơ, quen thuộc với tôi từ thời niên thiếu của Thánh đường Dolmabahce.

Tôi không nài ép cô, cũng chẳng hỏi xem bây giờ Fusun ra sao. Tôi có cảm giác rằng theo Ceyda cuối cùng tôi sẽ cắt đứt với Sibel, sẽ lấy Fusun và lúc đó chúng tôi sẽ còn gặp nhau như hai cặp vợ chồng, thậm chí tôi cũng chia sẻ ý nghĩ ấy với cô. Bức tranh công viên Taslik trong buổi chiều tháng Bảy, những đường nét tuyệt vời của eo vịnh Bosphorus, các đôi tình nhân ngồi bên nhau uống Meltem trong quận cà phê, các bà mẹ đẩy xe đưa con đi dạo, đám sinh viên nhằn hạt hướng dương và hạt bí vừa trò chuyện vừa vui vẻ cười đùa, chú bồ câu và đôi chim sẻ nhặt vỏ hạt... làm tôi nhớ đến điều gần như đã lãng quên: vẻ đẹp thường ngày của cuộc sống. Khi Ceyda nhận sẽ chuyển lá thư tới Fusun, và cô tin rằng thế nào Fusun cũng sẽ trả lời, trong tôi dạt dào bao hy vọng.

Nhưng không có thư trả lời.

Một buổi sớm đầu tháng Tám tôi buộc phải nhận ra rằng bất chấp mọi biện pháp phòng ngừa và chữa trị, nỗi đau của tôi không hề thuyên giảm, thậm chí tôi còn đau đớn hơn. Tôi không nghĩ đến Fusun khi làm việc trong văn phòng hay khi tranh luận với ai đó qua điện thoại, nhưng giống như cơn đau trong bụng mang hình hài một ý nghĩ nặng nề, rồi như thể một dòng điện, nó ngấm ngầm lao vụt lên óc tôi. Các biện pháp khác nhau hứa hẹn hy vọng mong manh làm dịu nỗi đau lúc đầu có làm tôi nhẹ nhõm đôi chút, nhưng về lâu dài đối với tôi không ăn thua gì.

Tôi bắt đầu quan tâm đến may rủi, đến các tín hiệu bí ẩn, đến tử vi đăng trên các báo. Tôi tin nhất vào chuyên mục “Tử vi của bạn, ngày của bạn” trên tờ Son Posta và nhà chiêm tinh của tờ Hayat. Chuyên gia danh tiếng thường nhắn với độc giả, đặc biệt với tôi: “Hôm nay bạn sẽ có tin từ người bạn yêu!” Đúng là lời nhắn kiểu như vậy dành cho cả những người có tử vi khác, nhưng luôn có vẻ đáng tin. Tôi chăm chú đọc các bài về tử vi, dù không tin lắm vào chiêm tinh học và các vì sao, nhưng không thể bỏ hàng giờ quan tâm đến nó như các bà nội trợ thường làm. Tôi phải khẩn cấp tìm ra phương thuốc. “Nếu ra cửa gặp gái tôi sẽ gặp Fusun, nếu gặp trai thì không!” nhiều lần tôi nghĩ thế khi ra khỏi cửa.

Thế giới, cuộc sống đầy rẫy các tín hiệu, nhờ chúng bất cứ lúc nào ta cũng có thể đoán biết vận may của mình. “Nếu chiếc xe màu đỏ đầu tiên đến từ phía tay trái, thì tôi sắp có thư của Fusun, nếu từ phía tay phải thì còn phải đợi,” tôi nghĩ, và nhìn dòng xe cộ từ cửa sổ văn phòng Satsat. “Nếu tôi là người đầu tiên ra khỏi con tàu vừa cập bến, tôi sẽ sớm gặp Fusun,” tôi nghĩ và nhảy lên bờ trước khi tay thủy thủ quăng sợi dây neo. “Đồ con lừa, đi đâu mà vội thế!” đám thủy thủ thường quát lên phía sau tôi. Tôi coi tiếng còi tàu thủy là một điềm tốt và tưởng tượng ra con tàu đang tới. “Nếu lối lên có số bậc thang lẻ, thì mình sắp gặp em,” tôi nghĩ. Nếu đó là số chẵn tôi sẽ buồn, nhưng nếu lẻ tôi sẽ bình tâm trong chốc lát.

Tồi tệ nhất là khi cơn đau đánh thức tôi dậy lúc nửa đêm, sau đó tôi không thể ngủ tiếp. Tôi uống raki, cả vài cốc whisky hay vang, cảm thấy mình bất lực, vì tôi muốn dập tắt những ý nghĩ gây căng thẳng, như bằng mọi cách tắt đi một chiếc radio không thể tắt. Đôi khi lúc nửa đêm, cầm cốc raki trong tay, tôi rải những quân bài cũ của mẹ, có khi gieo những quân súc sắc từ lâu không dùng của cha tôi cả ngàn lần, dù trước mỗi lần gieo tôi đều nhủ đây là lần cuối cùng. Lần nào uống say mềm, tôi lấy làm thích thú vì nỗi đau, cảm thấy một nỗi kiêu hãnh vẩn vơ vì nghĩ sự khổ ải của tôi có thể đưa vào tiểu thuyết, lên phim hay sân khấu. Một đêm trong nhà nghỉ mùa hè ở Suadiye, trước lúc tảng sáng, tôi ra ban công quay về phía biển vì nghĩ đằng nào cũng không ngủ được nữa. Trong bóng tối tôi nằm dài trên chiếc giường bạt, hy vọng trong mùi nhựa thông, nhìn ánh sáng rung rinh trên các hòn đảo Princes, tôi có thể thiếp đi đôi chút.

“Con cũng không ngủ được à?” cha tôi hỏi nhỏ. Trong bóng tối, tôi không nhận ra ông nằm trên chiếc giường bạt bên cạnh.

“Dạo này có những đêm con thấy khó ngủ,” tôi thầm thì vẻ hối lỗi.

“Rồi nó sẽ qua, đừng sợ,” ông nhẹ nhàng nói. “Con còn trẻ. Còn quá sớm để con mất ngủ vì đau đớn. Nhưng rồi nếu con bằng tuổi cha, và có điều gì đó trong cuộc đời mà con ân hận, thì con sẽ nằm đếm sao trời chờ lúc đêm tàn. Đừng làm điều gì để sau này phải ân hận, con ạ!”

“Vâng, thưa cha!” tôi đáp nhẹ. Cảm thấy không bao lâu nữa tôi sẽ quên đi nỗi đau, rồi ngủ thiếp đi. Tôi trưng bày ra đây chiếc cổ áo ngủ cha tôi mặc đêm ấy và đôi dép của ông, các kỷ vật luôn gợi cho tôi một nỗi buồn.

Có vài thói quen nhỏ nhặt tôi đã nhiễm vào thời kỳ đó, nhưng cho tới nay tôi đã giấu quý vị, có lẽ vì tôi coi chúng không quan trọng, cũng có thể vì tôi không muốn khách thăm bảo tàng và bạn đọc quá coi thường. Chẳng hạn vào giờ nghỉ ăn trưa, khi Zeynep Hanim cũng đã đi ăn trưa với mọi người, tôi đã gọi điện đến nhà Fusun vài lần. Không lần nào Fusun nhấc máy, nghĩa là em chưa quay về nhà. Bao giờ người nhấc máy cũng là dì Nesibe, nghĩa là dì vẫn may vá ở nhà. Tôi hy vọng sẽ có lần Fusun nghe máy, hay ít nhất dì Nesibe sẽ buột miệng nói ra điều gì đó. Nếu dì nhấc điện thoại, đơn giản nhất là tôi im nghe, nhưng nếu im lặng quá lâu sẽ khó xử, vì dì Nesibe dễ bực mình, nhận ra ngay trong giọng nói của dì sự hốt hoảng, sự hãi hay tức giận, có lẽ chỉ làm bọn quấy rối qua điện thoại khoái chí. “A lô! A lô! Ai thế? Ông là ai? Tìm ai thế? Nói đi chứ, lạy Chúa! A lô! A lô! Ai thế? Ông muốn gì thế?” dì tức giận hỏi dồn dập, ngay khi vừa nhấc máy, nhưng không khi nào nghĩ đến chuyện đặt máy xuống trước. Sau một thời gian tôi thấy mình có lỗi, thậm chí bất lực và đáng thương như một chú thỏ sa bẫy, và cuối cùng tôi bỏ được thói quen này.

Không một tín hiệu nào từ Fusun.

37

Ngôi nhà trống

Cuối tháng Tám, khi đàn cò từ phía châu Âu bay qua trên bầu trời vịnh Bosphorus, trên khu Suadiye, trên các đảo Princes về hướng Đông Nam, phía châu Phi, theo yêu cầu của bạn bè, chúng tôi quyết định cũng như mọi năm, sẽ tổ chức party tiễn biệt mùa hè trong ngôi nhà bỏ trống trên đường Tesvikiye, trước khi cha mẹ tôi chuyển về đó từ nhà nghỉ mùa hè. Trong khi Sibel hăng hái kê đẩy mấy chiếc bàn mới mua và trải lại mấy tấm thảm mút thường được cuộn lại vào vụ hè, thì lẽ ra phải vội về nhà để giúp đỡ nàng, tôi lại gọi điện đến nhà Fusun. Tôi hơi sốt ruột vì mấy bữa nay dù chuông reo, nhưng không thấy ai nhấc máy. Nghe thấy tín hiệu đứt đoạn báo không có người thuê bao, cơn đau từ khoang bụng tôi lập tức lan ra toàn thân, cả trong tâm trí tôi.

Mười hai phút sau tôi đã đi trên mây con phố bôi màu da cam mà một thời gian dài tôi đã né tránh, như một cái bóng đi trong nắng trưa, tôi đã tới gần căn nhà của gia đình Fusun trên phố Kuyulu Bostan. Nhìn lên các cửa sổ từ xa, tôi nhận ra ngay các rèm cửa đã bị tháo dỡ. Tôi nhấn chuông, nhưng không ai mở của. Đấm lên cánh cửa, vẫn không thấy trả lời, tôi cảm thấy mình sẽ chết. “Ai thế?” tôi nghe tiếng hỏi của bà vợ người quản gia từ tầng hầm vọng lên. “A, những người ở căn hộ số ba ấy à? Họ chuyển đi rồi.”

Tôi nói dối bà là tôi muốn thuê căn hộ, và dúi vào tay bà đồng hai chục lira. Tôi dùng chiếc chìa khóa bà đưa, bước vào nhà. Trời đất! Tôi biết nói thế nào về nỗi cô đơn đau đớn khi nhìn những căn phòng trống rỗng, những viên gạch lát tồi tàn trong căn bếp đã dỡ bỏ, cái bồn tắm cũ kỹ mà người tôi yêu đã tắm, cái lò ga thường làm em sợ, dấu vết hai chục năm của những chiếc đinh đóng trên tường và những chiếc gương, hay khung ảnh treo lên đó? Mùi Fusun trong các căn phòng, căn nhà nơi em đã sống cả cuộc đời, những căn phòng đã khiến em trở thành cô gái như tôi biết. Tôi yêu thương khắc sâu vào tâm trí mình căn nhà với những bức tường tróc lở, rồi xé một mảnh giấy dán tường bỏ vào túi, lấy chiếc tay nắm cửa căn phòng nhỏ mà tôi nghĩ là phòng Fusun, tôi tưởng tượng mười tám năm em đã cầm nắm nó. Cục sứ ở đầu chiếc dây giật nược trong nhà vệ sinh vừa động đến đã nằm lọt trong tay tôi.

Từ trong đống giấy, rác gom lại trong góc phòng tôi nhặt lên cánh tay một con búp bê của Fusun, một viên bi ve lớn và mấy chiếc ghim gài đầu chắc là của em. Cảm thấy yên lòng bởi ý nghĩ chúng sẽ an ủi sau khi tôi khỏi bệnh. Tôi hỏi bà quản gia sau chừng ấy năm sao họ lại chuyển đi nơi khác, bà bảo đã mấy năm nay họ có khúc mắc với chủ nhà về tiền thuê.

“Hình như ở khu khác tiền thuê rẻ hơn,” tôi thở dài, rồi tôi than phiền về chuyện đắt đỏ, cuối cùng tôi hỏi những người thuê nhà đã chuyển đi đâu.

“Chúng tôi không biết. Họ chuyển đi, nhưng giận cả chúng tôi và chủ nhà. Sau hai chục năm quan hệ mà đến nỗi thế.”

Cảm giác bất lực làm tôi gần như nghẹn thở. Tôi chợt nghĩ, vẫn còn hy vọng đến một lúc nào đó tôi sẽ đến đây, nhấn chuông cửa xin vào, sẽ còn nhìn thấy Fusun. Thật khó chịu đựng nổi, cả giấc mơ ấy nữa người ta cũng đã cướp đi của tôi.

Mười tám phút sau tôi đã nằm trên chiếc giường trong căn hộ ở nhà Merhamet, và thử làm dịu nỗi đau bằng những vật vừa đem về từ ngôi nhà bỏ trống. Chắc chắn, những vật này Fusun đã chạm vào, những vật này đã tạo nên em như em vẫn thế - tôi cầm trong tay, mân mê chúng, đưa chúng lên cổ, lên vai, lên ngực để trần và lên bụng. Những kỷ niệm ẩn chứa trong các đồ vật ấy xoa dịu tâm hồn tôi.

38

Party cuối mùa hè

Chiều muộn, tôi không quay về văn phòng nữa mà về thẳng căn nhà trên đường Tesvikiye, nơi công việc chuẩn bị đang gấp rút. “Em đang muốn hỏi anh xem sâm banh thì thế nào?” Sibel đón tôi. “Em đã gọi đến văn phòng mấy lần nhưng họ đều bảo anh không ở đó.”

Không đáp lời nàng, tôi vào thẳng phòng mình. Tôi nhớ tôi đã nằm dài trên giường, cảm thấy mình thật bất hạnh, và chán ngán nghĩ buổi tối sẽ rất tồi tệ. Tôi trách mình đã cay đắng mơ tưởng về Fusun và tìm sự an ủi trong những đồ vật của em. Tôi cảm thấy trong buổi tối mà Sibel đã bỏ ra bao công sức để chuẩn bị, tôi sẽ không đóng nổi vai trò một người đàn ông giàu có, thông minh, vui tính, có khả năng thụ hưởng cuộc sống, nhưng tôi cũng biết với tư cách chủ nhà tôi không thể cư xử như một gã trai cau có, khinh khỉnh và cáu bẳn. Sibel có thể thông cảm vì biết căn bệnh bí ẩn không thể gọi tên của tôi, nhưng tôi không thể đòi hỏi điều đó ở đám khách mời, họ tới dự buổi party cuối hè để vui chơi thoải mái.

Từ bảy giờ tối khách bắt đầu đến, tôi giới thiệu với mọi người các loại rượu ngoại lậu mua lại từ những quầy bar, nhà hàng Istanbul, và giống như một chủ nhà chu đáo, tôi mời họ uống. Lưu tâm tới cả âm nhạc, tôi nhớ đã đặt đĩa Sergeant Pepper mà tôi rất thích vỏ bọc ngoài của nó, rồi đến Simon và Garfunkel. Tôi vừa cười vừa nhảy với Sibel và Nurcihan. Được biết Nurcihan đã chọn Mehmet, nhưng vì thế Zaim không có vẻ gì là buồn rầu. Sibel nhíu mày nói với tôi rằng theo nàng Nurcihan đã ngủ với Zaim. Tôi không hiểu vì sao vợ chưa cưới của tôi lại khó chịu vì chuyện đó, nhưng tôi cũng không tìm cách hiểu. Thế giới mới tuyệt vời làm sao, trong làn gió Bắc từ vịnh Bosphorus thổi tới, những tán lá tiêu huyền trên sân Thánh đường Tesvikiye khẽ rì rào, như thời tôi còn nhỏ; lúc nhập nhoạng tối đàn chim én chiu chít bay trên các ngôi nhà xây dựng từ những năm 30 và trên Thánh đường; khi trời tối hẳn ánh sáng vô tuyến hắt ra từ cửa sổ các căn hộ của những người dân Nisantasi không đi nghỉ hè, một thiếu nữ ngó xuống từ một ban công, rồi từ một ban công khác một người cha bất hạnh nhìn xuống dòng xe qua lại trên đường; tôi nhìn tất cả như thể nhìn thấy những cảm xúc của chính tôi, và tôi sợ tôi sẽ không bao giờ quên được Fusun. Ngồi trên ban công nhà mình dưới tiết trời lành lạnh, nghe tiếng trò chuyện của những người thỉnh thoảng lại tới ngồi bên, tôi uống như thể chưa bao giờ được uống.

Zaim đến với một cô gái dễ thương, nét mặt rạng rỡ vì vừa đạt điểm cao trong kỳ thi tuyển sinh đại học. Tên cô là Ayse, tôi trò chuyện khá vui vẻ với cô, rồi cùng uống với bạn trai chuyên nhập khẩu da của một cô bạn gái Sibel, một anh chàng ít nói và mê rượu raki. Trời đã tối thẫm như nhưng khi Sibel gọi tôi vào và bảo tôi làm thế là bất nhã, phải vào trong nhà một lát. Chúng tôi ôm nhau nhảy, vũ điệu thất vọng nhưng lãng mạn của hai đứa. Một phần đèn đã được tắt bớt, khiến phòng khách mà tôi đã sống suốt thời niên thiếu và trai trẻ mang một vẻ khác hẳn thường ngày, và hình ảnh mới mẻ này kéo theo mường tượng về cả một thế giới quen thuộc đã bị cướp khỏi tay tôi, tôi vừa nhảy vừa ghì chặt Sibel. Nỗi bất hạnh theo đuổi tôi suốt mùa hè và việc tôi bắt đầu nghiện rượu đã ảnh hưởng đến Sibel, khiến nàng cũng lảo đảo chẳng khác gì tôi.

Diễn tả theo ngôn ngữ của các cột báo lá cải bấy giờ “về khuya, dưới tác dụng của rượu” cuộc vui đã đi quá trớn. Chai cốc bị đập vỡ, các đĩa hát 33 và 45 bị bẻ gãy, một vài đôi vì muốn gây sự chú ý hay do ảnh hưởng của các tạp chí nghệ thuật hoặc lá cải châu Âu bắt đầu hôn nhau công khai, một số khác rút vào phòng tôi hay phòng anh trai tôi để làm tình. Trong không khí cuộc vui có thể cảm thấy nỗi sợ hãi của đám bạn bè xuất thân từ các gia đình giàu có: tuổi trẻ sẽ qua đi, và khát vọng về một lối sống hiện đại sẽ lụi tắt. Khoảng tám, mười năm trước đó, trước khi cha mẹ quay về, tôi bắt đầu tổ chức các party cuối hè, trong cuộc vui có một điều gì đó như sự phá phách hỗn loạn chống lại các bậc phụ huynh; bạn bè tôi đập phá các đồ dùng đắt tiền trong bếp, cười nhạo những chiếc mũ cũ, những lọ nước hoa bom xịt, máy đánh giày điện, nơ và quần áo lôi ra từ tủ của cha mẹ tôi, và tin rằng sự phá phách ấy có màu sắc chính trị, vì thế mà lấy làm hả hê.

Sau này trong đám đông ấy chỉ có hai người thực sự quan tâm đến chính trị; một trong hai người đã bị cảnh sát bắt và tra khảo sau cuộc đảo chính quân sự năm 1971, và chỉ ra tù nhờ đợt ân xá năm 1975. Chắc hẳn họ đã coi chúng tôi như bọn “quý tộc được cưng chiều và vô trách nhiệm”, vì cả hai người đều đã tách xa nhóm bạn bè cũ.

Nhưng giờ đây, vào lúc gần sáng Nurcihan lục tủ quần áo của mẹ tôi không phải vì phản kháng, mà vì sự hiếu kỳ phụ nữ, cô xem xét cẩn thận quần áo trong tủ của mẹ tôi.

“Chúng em sẽ đi tắm biển ở Kilyos,” cô ta nói rất nghiêm túc. “Em tìm xem mẹ anh có bộ đồ bơi nào không.”

Tôi bỗng cảm thấy xót xa ân hận vì chưa một lần đưa Fusun tới Kilyos, dù em rất thích tắm biển. Tôi phải vào nằm trên giường cha mẹ để chịu đựng. Từ trên giường tôi vẫn thấy Nurcihan, khi ấy đã say, lấy cớ tìm áo tắm đang lục lọi trong đống quần tất còn lại từ những năm 50, những chiếc nịt ngực màu nâu đất có dải thắt rất đẹp, những chiếc khăn và mũ thoát khỏi số phận bị “đày ra” nhà Merhamet. Mẹ tôi không tin vào két sắt ngân hàng, nên bà đã cất giữ giấy tờ trước bạ nhà và vườn tược, những chùm chìa khóa của các nhà đã bán hay cho thuê dưới đáy chiếc ngăn kéo đựng quần tất nylon. Có cả một bài báo đăng tin về đám cưới của cha mẹ tôi ba mươi sáu năm trước, một bức ảnh chụp mười hai năm trước đây cắt ra từ báo Hyat, trong ảnh nom bà ăn mặc rất lịch sự đứng giữa bạn bè. Nurcihan xem xét kỹ lưỡng tất cả những thứ đó.

“Mẹ anh đã từng rất đẹp và hấp dẫn,” cô quay về phía tôi.

“Mẹ anh còn sống,” tôi đáp, vẫn nằm dài trên giường như một cái xác.

Trong khi tôi nghĩ giá được sống trong căn phòng này với Fusun thì hay biết mấy thì Nurcihan vui vẻ cười, có lẽ do nghe thấy tiếng cười đã say mà cả Sibel, sau đó Mehmet cũng vào phòng. Trong khi hai nàng đã ngà ngà say mải mê lục tìm trong tủ áo quần của mẹ tôi, Mehmet ngồi xuống cuối giường - nơi mỗi sáng cha tôi thường ngồi nhìn các ngón chân ông trước khi xỏ chân vào dép - mê đắm nhìn Nurcihan. Cậu ta sung sướng vì cuối cùng đã yêu một người mà cậu có thể lấy làm vợ, đến nỗi tôi có cảm giác chính cậu cũng ngạc nhiên vì niềm hạnh phúc của mình, thậm chí có khi còn hơi thẹn vì điều đó; nhưng tôi không ghen với cậu, vì tôi cảm thấy cậu cũng sợ bị lừa dối, sợ mọi việc sẽ xấu đi và cuối cùng cậu sẽ phải ân hận.

Sibel và Nurcihan lôi ra từ tủ của mẹ tôi những thứ mà sau này tôi trưng bày ở đây. Cả hai cười đùa, cho nhau xem những thứ đó, rồi cuối cùng họ cũng nhớ ra họ muốn tìm áo tắm.

Vụ tìm áo tắm và đề tài “chúng ta ra bờ biển” kéo dài đến tảng sáng. Chẳng ai còn ở trạng thái để có thể lái xe được nữa. Tôi không muốn đi, vì biết rằng đến bãi biển Kilyos tôi sẽ không thể chịu đựng nổi nỗi đau thiếu Fusun cùng với rượu và tình trạng mất ngủ. Tôi bảo rồi tôi và Sibel sẽ đi sau, và cố trì hoãn mọi chuyện. Rạng sáng, tôi bước ra ban công - nơi mẹ tôi hay ngồi uống cà phê và xem các đám tang - vẫy tay chào các bạn. Zaim và cô bạn mới, Nurcihan và Mehmet cùng mấy người nữa huyên náo hơi men, họ ném cho nhau một quả bóng cao su màu đỏ, đuổi theo trái bóng lăn, làm náo động cả khu phố. Khi cánh cửa chiếc xe của Mehmet đóng lại, những cụ già bước chậm rãi đến buổi cầu kinh sóm bắt đầu xuất hiện trên sân Thánh đường Tesvikiye. Trong số họ có người quản gia của ngôi nhà đối diện, trước năm mới ông đã hóa trang thành Ông già Noel để bán vé số. Đúng lúc ấy, như trượt trên băng tới, chiếc xe của Mehmet phanh gấp trước nhà, Nurcihan bước ra, hét to hết cỡ lên tầng sáu: cô nàng bỏ quên chiếc khăn lụa. Sibel chạy vào lấy, rồi từ ban công ném xuống đường, Tôi sẽ không bao giờ quên cảnh tôi và Sibel đứng trên ban công phòng mẹ tôi, nhìn chiếc khăn màu tím thỉnh thoảng lại phồng lên, từ từ rơi xuống trong gió nhẹ, bồng bềnh nghiêng ngả như một cánh diều. Đó là kỷ niệm hạnh phúc cuối cùng với vợ chưa cưới của tôi.

39

Thú nhận

Chúng ta đã tới cảnh thú nhận. Tôi cảm thấy một cách bản năng rằng trong phần này của bảo tàng thì hậu cảnh, khung cảnh, tất cả cần có màu vàng lạnh, vì sau khi các bạn chúng tôi ra biển và tôi quay lại nằm dài trên giường của cha mẹ, thì từ sau các quả đồi Uskudar vầng mặt trời khổng lồ nhô lên nhuộm cả căn phòng thành một màu da cam sẫm. Từ xa vẳng lại tiếng còi tàu chạy trên vịnh Bosphorus. “Đi đi anh,” Sibel nhắc, chẳng thấy tôi động tĩnh gì, “chúng ta chậm mất. Phải đuổi kịp bọn họ.” Thấy tôi vẫn nằm im không nhúc nhích, nàng hiểu rằng tôi sẽ không đi tắm biển (nàng không hề nghĩ tới chuyện trong trạng thái say thế này tôi không thể lái xe), hơn nữa nàng còn hiểu rằng, liên quan đến căn bệnh bí hiểm của tôi, quan hệ giữa hai chúng tôi đã tới bước ngoặt. Nàng tránh nhìn vào mắt tôi, và tôi biết nàng muốn né tránh đề tài này. Nhưng theo cách của những người thúc đẩy nỗi sợ hãi của họ thành hiện thực một cách thiếu suy nghĩ (một số người gọi đó là can đảm), nàng đã bắt đầu đề cập vấn đề trước.

“Chiều hôm qua anh đã đi đâu?” nàng hỏi, bất ngờ với chính mình. Rồi nàng cũng ân hận ngay vì đã hỏi. “Nếu anh nghĩ sau này anh sẽ hổ thẹn vì nó, hay anh không muốn thì đừng nói nữa,” nàng nói thêm.

Nàng nằm xuống bên tôi, dễ thương như một con mèo nhỏ, ôm ngang tôi cẩn thận và dịu dàng đến mức tôi thấy ngại ngùng, vì tôi dự cảm sẽ làm nàng thất vọng. Nhưng con quỷ ái tình đã sổ lồng và tôi rùng mình cảm thấy tôi không thể giữ mãi điều bí mật của mình.

“Em có nhớ buổi tối đầu mùa hè chúng ta đến Fuaye?” tôi thận trọng bắt đầu câu chuyện. “Em nhìn thấy một chiếc túi Jenny Colon trong tủ kính, chúng ta đã dừng lại vì em bảo rất thích chiếc túi.”

Vợ chưa cưới yêu quý của tôi hốt hoảng tròn, xoe mắt, vì nàng cảm thấy ngay vấn đề nghiêm trọng hơn chiếc túi giả nhiều. Tôi bắt đầu kể cho nàng nghe câu chuyện mà khách tham quan bảo tàng và độc giả đã biết. Để khách thăm bảo tàng dễ nhớ, tôi đặt vào đây vài bức ảnh nhỏ về những vật quan trọng nhất, mỗi vật một ảnh.

Tôi thử nói lần lượt mọi chuyện với Sibel. Tôi kể về cuộc gặp gỡ với Fusun và những gì xảy ra sau đó với vẻ ăn năn hối lỗi như ta thường nói về một vụ tai nạn xảy ra cách đây đã nhiều năm, trong đó chúng ta là người có lỗi, hay như thể ta đang bị hành hạ bởi một hình phạt nặng nề. Nhưng có thể tôi chỉ chọn giọng nói như thế để giảm nhẹ lỗi lầm của mình và làm như chuyện đó xảy ra đã lâu. Dĩ nhiên vì không thể sa đà vào những tình tiết sung sướng gắn liền với những ấn tượng của mình, tôi cố gắng làm như đó chỉ là một cuộc phiêu lưu tình ái trước hôn nhân của một gã đàn ông Thổ được nuông chiều. Thấy Sibel khóc, tôi không kể tiếp nữa, thậm chí tôi ân hận vì đã nói ra.

“Anh thật đáng ghê tởm,” Sibel nói. Nàng ném cái ví hoa cũ đựng đầy tiền lẻ của mẹ tôi, rồi quăng chiếc giày hè màu đen, trắng của cha về phía tôi, nhưng không trúng. Những đồng xu lẻ bay tứ tung như những mảnh kính vỡ. Mắt nàng đẫm lệ.

“Anh đã chấm dứt vụ đó từ lâu,” tôi nói. “Nhưng anh khổ sở vì việc mình đã làm... Không phải vì cô bé đó hay là vì bất cứ ai...”

“Con bé ngồi cùng bàn với chúng ta trong lễ đính hôn, đúng không?” Sibel hỏi, nhưng không dám nói tên.

“Đúng.”

“Một con bé tầm thường, đáng ghét... một đứa đứng bán hàng! Anh vẫn còn gặp nó chứ?”

“Tất nhiên là không... Anh đã cắt đứt quan hệ với cô ta sau khi chúng mình đính hôn. Cô ta cũng đã biến mất, đã lấy một người nào đó. (Tới giờ tôi còn ngạc nhiên sao mình có thể nói dối.) Chính vì thế mà sau lễ đính hôn anh ứng xử không bình thường. Nhưng giờ thì mọi chuyện đã qua rồi.”

“Nghĩa là anh không thể quên nó?” vợ chưa cưới thông minh của tôi tóm lại trong một câu duy nhất theo cách của nàng. Nhưng liệu có người đàn ông tàn nhẫn nào có thể đáp “Đúng!” cho một câu hỏi như vậy?

“Không,” tôi miễn cưỡng đáp. “Em hiểu lầm anh rồi. Anh rất khổ sở vì chuyện này, anh đã làm hại một cô gái, đã lừa dối em và làm vấy bẩn quan hệ của chúng ta...”

Không một ai trong hai chúng tôi tín những lời tôi nói.

“Chiều qua anh đi đâu?”

Với Sibel thì không, nhưng với người có trái tim đồng cảm lẽ ra tôi đã vui lòng kể tôi đã đưa lên miệng và chà xát lên da những đồ vật gợi nhớ đến Fusun, và tôi đã rơi nước mắt khi nghĩ đến em. Nhưng đồng thời tôi cũng cảm thấy mình không thể tiếp tục sống, hay ít nhất cũng sẽ phát điên lên nếu mất Sibel. Đáng ra tôi phải nói với nàng chúng tôi hãy làm lễ thành hôn ngay, vì đa phần những cuộc hôn nhân bền vững duy trì xã hội của chúng ta được tiến hành là để quên đi những cuộc tình bão tố và bất hạnh như thế.

“Anh muốn chơi với những đồ chơi thuở nhỏ một lúc. Ví như anh có một khẩu súng máy... Anh nhớ là nó vẫn hoạt động... Một nỗi hoài vọng kỳ lạ nào đó đã đưa anh tới đó.”

“Anh không được tới đó nữa. Hai người đã gặp nhau nhiều lần ở đó?”

Rồi nàng khóc trước khi tôi trả lời. Tôi ôm nàng trong vòng tay và ve vuốt nàng, thế là nàng càng khóc to hơn. Tôi ôm nàng với cảm giác gắn bó và biết ơn còn sâu nặng hơn tình yêu. Nàng khóc rất lâu và thiếp đi trong tay tôi, sau đó tôi cũng ngủ.

Khi tôi thức dậy vào lúc gần trưa, Sibel đã dậy từ lâu. Nàng đã tắm rửa và trang điểm xong, lại chuẩn bị cả bữa sáng cho tôi.

“Nếu muốn anh có thể xuống quầy ở góc phố mua một chiếc bánh mì mới,” nàng bình thản nói. “Nếu không, em sẽ nướng lại bánh cũ.”

“Anh sẽ đi,” tôi bảo.

Chúng tôi ăn sáng trong phòng khách bừa bộn sau buổi party, trên cái bàn mà cha mẹ tôi đã ngồi đối diện nhau ba mươi sáu năm. Tôi trưng bày ra đây một chiếc bánh mì giống hệt chiếc bánh tôi đã mua trong quầy hàng dưới góc phố. Tôi muốn nhắc nhở rằng dù trọng lượng của nó có ít nhiều thay đổi, hàng triệu người Thổ Nhĩ Kỳ đã ăn loại bánh mì như thế này trong nửa thế kỷ, và dù cuộc sống đầy những sự lặp lại, nhưng sau này mọi thứ vẫn bị quên lãng không thương tiếc.

Buổi sáng hôm ấy Sibel tỏ ra dứt khoát và mạnh mẽ đến bất ngờ.

“Điều anh nghĩ là tình yêu thực ra chỉ là huyễn tưởng, rồi nó sẽ qua,” nàng tuyên bố. “Em sẽ để mắt đến anh, sẽ kéo anh ra khỏi cái vũng lầy phi lý ấy.”

Nàng dùng một lớp phấn dày để che lấp quầng thâm dưới mắt. Tôi nhận ra dù đau đớn đến đâu nàng cũng cố tránh làm tôi bị tổn thương; tôi cảm thấy sự dịu dàng của nàng và vì thế trong tôi dấy lên cảm giác tin cậy đối với nàng, tôi quyết định sẽ nghe theo nàng trong mọi việc, vì chỉ có sự dứt khoát, kiên quyết của nàng mới có thể cứu được tôi. Thế là bên chiếc bàn ăn bày bánh mì mới, pho mát trắng, dầu ô liu và mứt dâu chúng tôi nhất trí tôi phải rời khỏi căn nhà này, thậm chí không được đặt chân tới Nisantasi trong một thời gian. Những đường phố màu đỏ và da cam được đưa vào danh sách cấm nghiêm ngặt.

Cha mẹ Sibel đã quay về căn nhà ở Ankara, nhà nghỉ mùa hè của họ ở Anadoluhisari bỏ trống. Theo Sibel thì cha mẹ nàng sẽ không nói gì nếu hai chúng tôi đến đó, vì chúng tôi đã đính hôn. Tôi phải chuyển ngay đến đó và rời bỏ tất cả những thói quen liên quan đến căn bệnh huyễn tưởng kia. Cũng như những cô gái trẻ mơ mộng được gửi sang châu Âu để quên đi nỗi đau thất tình, tôi buồn bã xếp đồ với hy vọng sẽ thoát khỏi căn bệnh.

“Cả những thứ này nữa,” Sibel bỏ thêm mấy đôi tất dày vào va li, và tôi buồn rầu nghĩ chuyến đi điều trị chắc sẽ kéo dài.

40

Niềm an ủi biệt thự ven biển

Tôi hồ hởi đón nhận những niềm an ủi do cuộc sống biệt thự ven biển mang lại, và những ngày đầu tôi cũng tin rằng mình sẽ nhanh chóng lành bệnh. Dù từ bất kỳ cuộc vui nào trở về, dù muộn và say rượu đến đâu, khi những tia sáng phản chiếu từ các gọn sóng của vịnh Bosphorus lọt qua khe rèm cửa bắt đầu nhảy nhót trên trần nhà là tôi thức dậy, lấy ngón tay tách rộng các cánh rèm nhìn phong cảnh rộng mở trước mắt với niềm vui tái phát hiện những vẻ đẹp đã lãng quên của cuộc sống. ít ra là tôi muốn tin như vậy. Đôi khi chính Sibel cũng cảm thấy những cố gắng của tôi. Trong chiếc áo ngủ lụa, chân trần, nàng bước nhẹ trên nền lát gỗ cót két, đến bên tôi. Chúng tôi sung sướng nhìn vẻ huy hoàng trên vịnh Bosphorus, một chiếc thuyền đánh cá màu đỏ dập dềnh trên sóng, sương mù trên những cánh rừng xanh thẫm phía bờ đối diện và chuyến tàu chở khách đầu tiên xì xoẹt rẽ nước trong cảnh yên bình ma mị của buổi sớm, lướt về phía thành phố.

Cũng như tôi, Sibel đón nhận những niềm vui mà cuộc sống ở nhà nghỉ mùa hè này mang lại như liều thuốc chữa tôi lành bệnh với niềm xúc động thái quá. Giống như một cặp đôi hạnh phúc chỉ cần biết có nhau, chúng tôi ngồi ăn tối trên ban công nhô ra mặt vịnh Bosphorus. Con tàu City Line mang tên “Kalender” rời cảng Anadoluhisari chạy rất gần, như muốn lao vào ngôi biệt thự, người thủy thủ cầm lái để ria mép chúc chúng tôi ngon miệng vì anh thấy trên bàn ăn của chúng tôi có cá thu chiên vàng, cà tím nộm xa lát và rán, pho mát trắng, dưa hấu và raki. Sibel coi cả những thứ đó là nguồn vui để chữa bệnh. Sáng sớm chúng tôi cùng nhảy xuống biển tắm nước lạnh, rồi uống trà và đọc báo trong quán cà phê trên cảng, cùng vun tỉa những cây ớt và cà chua trong vườn, buổi trưa chúng tôi cùng chạy tới mấy thuyền chở cá tươi cập bến và chọn những con cá đối; những buổi tối tháng Chín nóng nực, khi cây lá im phăng phắc, chỉ có lũ bướm đêm nhảy nhót quanh những ngọn đèn, chúng tôi cùng lội xuống biển. Sibel tin rằng những ấn tượng tuyệt vời ấy đã giúp tôi đỡ bệnh. Một đêm nàng nằm xuống ôm lấy tôi, thân thể nàng thơm tho và quyến rũ, nhưng nỗi đau đớn bên bụng trái khiến tôi không thể nào làm tình được với nàng. “Chúng ta còn chưa là vợ chồng, em thân yêu ạ,” tôi lúng túng đùa, và vợ chưa cưới của tôi cũng cười, nàng cố tỏ ra sự việc thế là xong.

Thỉnh thoảng khi tôi nằm ngủ gà gật trên một chiếc ghế xích đu ven biển, hoặc khi ăn bắp ngô luộc mua của một hàng rong, hay buổi sáng trước khi lên xe đi làm, tôi hôn Sibel như một anh chồng trẻ hạnh phúc, tôi đọc thấy trong mắt nàng bắt đầu nảy nở sự khinh thường, thậm chí thù hận. Dĩ nhiên trước hết đó là do chúng tôi không làm tình, nhưng còn một nguyên nhân đáng sợ hơn, đó là cố gắng “chữa bệnh” với quyết tâm và tình thương yêu rất mực của nàng không có kết quả, thậm chí còn tồi tệ hơn thế nữa là nàng nghĩ rằng dù tôi có “khỏi bệnh” đi nữa thì tôi cũng không cắt đứt quan hệ với Fusun. Đúng là trong những lúc trạng thái tinh thần khổ sở nhất tôi vẫn muốn tin rằng một ngày nào đó tôi sẽ nhận được tin về Fusun, sau đó chúng tôi sẽ quay lại với những ngày hạnh phúc trước đây, sẽ gặp nhau hằng ngày ở ngôi nhà Merhamet, nhờ đó tôi sẽ thoát khỏi nỗi đau tình ái, tôi lại có thể làm tình với Sibel như xưa, và có cuộc sống gia đình hạnh phúc với nàng cùng những đứa con của chúng tôi.

Nhưng rất ít khi tôi tin vào những giấc mơ như thế, chỉ những lúc vui vẻ sau khi uống nhiều rượu hay khi một buổi sáng đẹp đánh thức trong tôi niềm hy vọng. Tôi không quên được, và giờ đây không phải sự thiếu vắng Fusun là điều quyết định mà là triển vọng về nỗi đau không có hồi kết.

41

Bơi ngửa

Tôi phát hiện ra một phương pháp quan trọng khiến những ngày tháng Chín đau đớn mang vẻ đẹp tăm tối ấy có thể chịu đựng được: bơi ngửa làm cơn đau trong bụng tôi giảm. Để có cảm giác dễ chịu, tôi phải ngoặt đầu ra sau sao cho có thể nhìn thấy đáy biển ở một điểm nào đó và trong khi vẫn nằm ngửa, tôi phải tiếp tục bơi tư thế ấy một lúc mà không ngoi lên để thở. Vừa bơi ngược dòng sóng nước, tôi vừa mở mắt để thấy sắc màu biến ảo của Bosphorus, mờ dần sang tối ở chỗ sâu, đánh thức nơi tôi cảm giác về thế giới vô biên khác biệt hẳn với nỗi đau tình ái.

Ở gần bờ, Bosphorus nông sâu bất ngờ, vì thế có chỗ tôi nhìn thấy đáy có chỗ không; tuy nhiên nó gọi niềm vui sống, và cái thế giới quan sát ngược đầy màu sắc ấy tạo nên một thể thống nhất kỳ vĩ và bí ẩn, khiến ta có cảm giác thuộc về một điều gì đó vĩ đại. Tôi thấy những đồ hộp han gỉ, nút chai giải khát, những con trai mở miệng màu đen, có khi cả bóng ma những con tàu cổ, và tôi nghĩ đến sự vĩ đại của lịch sử và thời gian, đến sự nhỏ bé vô nghĩa của chính tôi. Những lúc như thế tôi ý thức được sự phô trương và tự phụ có thể thấy trong tình yêu của tôi, tôi nhận ra chính khiếm khuyết này làm nỗi đau của tôi - điều tôi tưởng là tình yêu - thêm sâu sắc, và nhờ ý nghĩ đó tâm hồn tôi thanh thoát hơn.

Tôi là một phần của cái thế giới sống động vô biên và kỳ ảo phía dưới kia, điều đó mới quan trọng chứ không phải nỗi đau tình yêu. Khi nước biển tràn đầy vào miệng, vào mũi, vào tai, tôi có thể nói các tố chất điều chỉnh sự thăng bằng và hạnh phúc trong người tôi cũng tìm thấy sự sung sướng. Bụng tôi gần như hết hẳn đau, trong khi tôi bơi theo nhịp với trạng thái ngây ngất như say sóng, nhịp tiếp nhịp. Tôi cảm nhận niềm cảm thông sâu sắc đối với Fusun trào dâng, trong khi vẫn nhớ bao nhiêu giận dỗi và tự ái lẫn lộn trong nỗi đau yêu em.

Nhiều lần Sibel hốt hoảng nhảy chơi chơi và la hét trên bờ khi thấy tôi bơi giật lùi lại gần một chiếc tàu chở dầu Xô viết đang hú còi, hay một chiếc phà City Line, nom rất nguy hiểm, nhưng hầu như tôi không nghe tiếng kêu của nàng. Thành thói quen tôi cứ liều lĩnh tiến tới, gần như khiêu khích, những con phà ngang, tàu chở dầu nước ngoài, phà chở than, tàu chở bia và nước giải khát Meltem cho các nhà hàng ven bờ và thuyền máy chở khách, nguy hiểm đến mức Sibel muốn cấm tôi ngụp đầu xuống nước trong khi bơi, nhưng vì biết bơi như thế tôi thấy dễ chịu, nàng không ép nữa. Thỉnh thoảng theo lời khuyên của nàng tôi tìm đến một bãi biển yên tĩnh, những ngày lặng gió thì đến bãi Silé trên Biển Đen, thỉnh thoảng đi cùng nàng tới một trong các vịnh nhỏ vắng vẻ phía bên kia Beykoz, và không thò đầu lên khỏi mặt nước, tôi bơi rất lâu theo sự dẫn dắt của luồng suy nghĩ. Cuối cùng tôi lên bờ, nhắm mắt nằm dưới nắng, và lạc quan nghĩ xét cho cùng, nếu con người ta rất yêu, thì điều tôi đã trải qua có thể xảy ra với mọi người đàn ông kiêu hãnh.

Song, điều khác thường là với thời gian đau đớn của tôi không giảm như thường thấy ở người khác. Trong những đêm yên tĩnh (bất quá chỉ có tiếng xinh xịch của một chiếc sà lan vọng lại từ xa) điều trái ngược những lời an ủi không mệt mỏi của Sibel đã diễn ra: nỗi đau của tôi không hề nguôi ngoai, và vì thế cả hai chúng tôi đều rã rời. Có lúc tôi nghĩ mình sẽ khỏi, nếu cứ tự nhìn nhận rằng trạng thái của bản thân xuất phát từ khiếm khuyết trong cách suy nghĩ và tính cách, nhưng không khi nào tôi nghĩ được cho trọn vẹn, vì tôi quá yếu đuối, không thoát khỏi sự dịu dàng của người mẹ-nàng tiên-người yêu, nên phần lớn thời gian tôi chẳng thể làm gì khác ngoài tiếp tục khống chế nỗi đau theo cách duy nhất tôi làm được, ấy là bơi ngửa, hy vọng tôi có thể thắng nỗi đau, nhưng từ trong sâu thẳm tâm hồn tôi biết tôi chỉ tự dối mình.

Không chỉ giấu Sibel, mà che giấu cả bản thân mình, tháng Chín tôi đã ba lần đến ngôi nhà Merhamet, nằm lên giường, cầm các đồ vật lưu giữ dấu vết Fusun, và cố an ủi mình theo cách mà bạn đọc đã biết.

Tôi không quên nổi em.

42

Nỗi buồn mùa thu

Một trận bão đầu tháng Mười từ miền Bắc đổ về khiến nước vịnh Bosphorus lạnh không thể bơi được nữa, và vì thế nỗi buồn của tôi đã đến lúc không thể giữ kín. Trời mỗi ngày một tối sớm hơn, những chiếc lá vàng rơi trên bờ nước và trong vườn sau, sự vắng vẻ dần của các biệt thự mùa hè ven bờ, cảnh thuyền bè kéo về neo trong cảng, cảnh phố xá vắng vẻ nhanh sau những ngày mưa đầu tiên và những chiếc xe đạp chổng ngược mang đến cho cả hai chúng tôi nỗi buồn mùa thu sâu sắc. Tôi lo lắng nhận thấy sẽ đến lúc Sibel chán, không thể chịu đựng nổi sự uể oải, nỗi đau không thể che giấu và tật uống rượu liên miên của tôi.

Đến cuối tháng Mười, nàng cũng chán thứ nước han gỉ chảy ra từ các vòi nước han gỉ, chán nhà bếp lạnh ẩm ướt, mấy lỗ thủng và khe hở của cái nhà nghỉ và gió lạnh từ phương Bắc. Đám bạn bè bất chợt đến vào các buổi tối tháng Chín ấm áp, say rượu rồi nhảy xuống tắm biển, không thấy tăm hơi đâu nữa. Mọi dấu hiệu đều cho thấy cuộc sống mùa thu thoải mái hơn ở thành phố đã bắt đầu. Vì thế mà tôi trưng bày những viên đá ẩm ướt, nứt nẻ của khu vườn sau, cùng vài con ốc và ảnh chú thằn lằn cô đơn, hấp tấp cứ mưa rơi là biến mất hút, để chúng nhắc tới việc dân giàu có vào mùa đông đều biến khỏi các biệt thự mùa hè. Tôi muốn khách thăm bảo tàng cảm nhận được nỗi buồn vào mùa thu.

Những ngày đó tôi đã cảm thấy rõ ràng hai chúng tôi chỉ có thể ở qua mùa đông trong biệt thự này nếu tôi chứng minh được tôi đã quên Fusun bằng cách làm tình được với Sibel. Trời mỗi ngày một lạnh, trong căn phòng trần cao gần như không thể sưởi ấm đủ bằng lò điện, những đêm hai đứa âu yếm ôm nhau ngủ ngày càng thưa. Chúng tôi lên án những người vô trách nhiệm dùng lò sưởi điện sưởi trong các nhà nghỉ bằng gỗ, gây nguy hiểm cho các công trình di tích, nhưng chúng tôi lạnh đến mức phải chấp nhận nguy hiểm, tối tối cắm điện lò sưởi. Đầu tháng Mười một chúng tôi cảm thấy đã bỏ qua nhiều sự kiện, vì thế hai đứa bắt đầu đi dự các buổi tiếp khách, các cuộc khai trương nhà hàng và các nơi giải trí mới mở vào mùa đông. Sau đó để có thể hòa vào đám đông trong tiền sảnh của các rạp chiếu phim, với nhiều cớ khác nhau chúng tôi mò đến Beyoglu, thậm chí cả Nisantasi, đôi khi tới cả các phố “cấm”.

Một buổi tối, hình như chẳng có lý do gì, chúng tôi lại gặp nhau ở Nisantasi, chúng tôi quyết định đến Fuaye. Gọi rượu raki, uống khi bụng trống không, chúng tôi hỏi thăm sức khỏe người bồi bàn chính Sadi và Haydar, rồi cũng như mọi người, chúng tôi phàn nàn về việc các băng đảng theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan và những người cánh tả có vũ trang đánh bom, bắt giết lẫn nhau sẽ đẩy đất nước vào thảm họa. Trong những vấn đề chính trị, đám bồi bàn có tuổi bao giờ cũng phát biểu thận trọng hơn chúng tôi. Chúng tôi thân thiện nhìn những người quen cũ đi vào, nhưng không một ai lại ngồi cùng bàn với chúng tôi, thấy vậy Sibel hỏi vẻ giễu cợt sao tôi lại ỉu xìu ra thế. Không đi vào chi tiết, tôi nói anh trai tôi và Turgay Bey đã thỏa thuận nhận Kenan về chỗ họ, người mà tôi đã ân hận vì không đuổi việc. Họ muốn thành lập một công ty mới, và họ đã loại hẳn tôi ra khỏi vụ làm ăn béo bở về ga trải giường.

“Kenan có phải là phải anh chàng nhảy rất đẹp trong lễ đính hôn?” Sibel hỏi, dĩ nhiên nàng đã nói thế để tránh nhắc đến tên Fusun. Cả hai chúng tôi đau đớn nghĩ đến lễ đính hôn, và vì không nghĩ ra đề tài gì mới để nói với nhau, chúng tôi đều im lặng, dù vào giai đoạn đầu “căn bệnh” của tôi, Sibel rất hăng hái, ngay cả trong những giây phút khó khăn nhất bao giờ nàng cũng nghĩ ra những đề tài mới.

“Thế anh chàng Kenan ấy sẽ trở thành giám đốc của công ty mới ư?” nàng hỏi với giọng ngày càng tỏ ra giễu cợt hơn. Nhìn bàn tay run run và nét mặt son phấn hơi đậm của nàng, tôi buồn rầu nhận ra từ một cô gái Thổ từng lưu học bên Pháp, hiểu biết và hạnh phúc, nàng đã trở thành một phụ nữ đính hôn với một người đàn ông giàu có mang bệnh, sau lễ đính hôn phải lo bao nhiêu chuyện, trở thành cô gái châm biếm cay đắng, và hơn nữa nàng bắt đầu uống rượu.

Có thể nàng đã hỏi với ý giễu cợt thế vì nàng biết tôi đã ghen với Kenan? Một tháng trước đây dù vô tình tôi cũng không nghi ngại chuyện này.

“Họ mánh lới để kiếm mấy đồng xu lẻ, em đừng, để ý tới việc đó,” tôi nói.

“Không phải là vài đồng xu lẻ đâu, anh cũng biết đấy. Anh không thể phó mặc để họ nẫng tay trên. Cứ như anh an phận chịu thất bại ấy. Anh phải cứng rắn lên.”

“Ta gọi mỗi người một raki nữa nhé?” tôi giơ cốc tủm tỉm cười.

Chúng tôi gọi thêm rượu, rồi ngồi im chờ. Nếp nhăn như dấu hỏi giữa hai hàng lông mày nàng biến mất, dấu hiệu không thể chối cãi: nàng đang giận.

“Em gọi điện cho vợ chồng Nurcihan đi, bảo họ đến đây!” tôi nói.

“Em vừa xem, nhưng không có sóng,” nàng bực bội nói.

“Thế còn em, em đã mua được những thứ gì? Mở túi ra xem nào, để chúng mình vui vẻ lên một chút.”

Nhưng Sibel chẳng thiết mở các gói.

“Bây giờ thì em biết chắc anh không yêu cô ta đến thế,” lát sau nàng nói bằng giọng khác hẳn. “Vấn đề không phải là anh yêu người khác, mà là anh không thể yêu em.”

“Thế thì tại sao anh lại gắn bó với em đến thế?” tôi nắm tay nàng. “Vì sao anh không muốn thiếu em, dù chỉ một ngày?”

Không phải lần đầu tiên chúng tôi nói những điều như thế với nhau, nhưng lần này tôi nhìn thấy ánh mắt nàng khác mọi khi, và tôi sợ nàng sẽ nói: “Bởi anh biết một mình anh không thể chịu đựng nổi nỗi đau anh cảm thấy vì thiếu Fusun, có khi anh sẽ chết vì nó.” Nhưng may thay Sibel không thấy tình thế bi đát đến thế.

“Không phải tình yêu khiến anh gắn bó với em đến thế, mà vì anh nghĩ mình đã trải qua một thảm họa.”

“Sao anh lại cần đến một thảm họa?”

“Anh thích vai diễn một nhân vật đau khổ và cao. đạo. Nhưng đã đến lúc phải tĩnh trí lại đi, anh yêu ạ.”

Tôi nói rồi những ngày tồi tệ sẽ qua đi, và tôi muốn chúng tôi sẽ có hai đứa con trai và ba cô con gái giống nàng, sẽ có một gia đình đông đúc và hạnh phúc, sẽ có những năm tháng vui vẻ đầy tiếng cười đùa. Tôi nói tôi sẽ vô cùng sung sướng nếu nhìn thấy gương mặt trong sáng của nàng, nghe những lời nói thông minh của nàng, hay thấy nàng nấu nướng trong bếp.

“Đừng khóc nữa em!” tôi nói thêm.

“Lúc này em cảm thấy sẽ không một điều gì kể trên thành sự thật,” Sibel nói, nước mắt nàng tuôn ra còn nhanh hơn. Nàng buông tay tôi, lấy ra chiếc khăn tay lau mặt mũi và đánh phấn lại phía dưới mắt.

“Sao em không tin anh?”

“Có lẽ em đã đánh mất niềm tin vào chính mình. Đôi khi em nghĩ mình không còn xinh đẹp nữa.”

Tôi nắm tay khen nàng rất đẹp.

“Ô, đôi trẻ yêu đương thật lãng mạn,” tiếng Tayfun cất lên ngay cạnh chúng tôi. “Các bạn có biết ai cũng nói về các bạn không? Trời, có chuyện gì vậy?”

“Họ nói gì về chúng tôi?”

Dạo hè Tayfun hay tới nhà nghỉ. Nhìn Sibel khóc cậu ta đã định đi, nếu nét mặt Sibel không níu kéo cậu ở lại.

“Con gái một người quen của chúng tôi chết vì bị tai nạn,” Sibel nói.

“Họ nói gì về chúng tôi?” tôi lại hỏi vẻ chế giễu.

Tayfun nói lời chia buồn, nhưng vẫn liếc mắt qua trái qua phải tìm lối thoát, và cuối cùng cậu niềm nở chào một người khách mới đến với vẻ nhiệt tình thái quá.

“Họ bảo đại loại các bạn yêu nhau chẳng khác gì các cặp tình nhân châu Âu, các bạn sợ hôn nhân sẽ giết chết tình yêu, vì vậy mà chưa làm đám cưới,” cậu ta ngoái cổ lại. “Theo tớ các bạn nên tổ chức hôn lễ đi, vì tất cả đều ghen tị với các bạn. Có người bảo cái biệt thự mùa hè ấy sẽ mang lại bất hạnh cho các bạn đấy.”

Cậu ta vừa đi khỏi chúng tôi lại gọi người hầu bàn trẻ dễ mến mang thêm rượu raki. Dù suốt vụ hồ Sibel dùng mọi cách giải thích để bạn bè khỏi chủ ý đến bệnh tình của tôi, nhưng chúng tôi biết vẫn có những lời đồn đại, trước hết vì chúng tôi sống với nhau, nhưng rõ ràng những lời bóng gió của Sibel cũng đã gây mối nghi ngờ trong đầu họ, cũng như việc tôi hay bơi ngửa và những con chán chường của tôi đều đã trở thành mục tiêu giễu cợt.

“Mình nên gọi vợ chồng Nurcihan đến cùng hay đặt thức ăn ngay?”

“Cứ đợi đã,” Sibel giật mình nói. “Anh thử ra ngoài gọi điện xem, anh có thẻ xu không?”

Để các bạn tìm hiểu lịch sử nửa thế kỷ sau đừng coi thường Istanbul của năm 1975, nơi không có nước máy (người ta chở nước tới các khu giàu có hơn bằng xe téc riêng) và điện thoại ít khi hoạt động, tôi trưng bày một đồng thẻ xu có vành ngoài khía răng cưa, dùng để gọi điện, bán trong các quầy tạp hóa nhỏ. Trong những năm ấy các buồng điện thoại đường phố hoặc bị phá hoại, hoặc chẳng mấy khi hoạt động. Tôi nhớ dạo ấy không một lần nào tôi gọi điện được từ các buồng điện thoại công cộng. (Việc này chỉ có các ngôi sao trong phim Thổ Nhĩ Kỳ làm nổi do ảnh hưởng của các phim phương Tây.) Giải pháp duy nhất là một doanh nghiệp có đầu óc đã bán cho các cửa hiệu, các quán cà phê loại điện thoại hộp. Tôi kể từng ấy chi tiết để bạn đọc thấy vì sao tôi đã phải chạy khắp các phố trong khu Nisantasi. Cuối cùng tôi tìm thấy một máy điện thoại tự do trong một quầy bán vé số, nhưng máy của Nurcihan đang bận. Không được phép gọi lại lần thứ hai, mãi lâu sau tôi mới gọi được cho Mehmet từ một quầy bán hoa. Cả hai đang ở bên nhau, họ nói nửa giờ sau sẽ tới Fuaye.

Trong khi đi tìm điện thoại tôi đã tới giữa khu Nisantasi. Tôi nghĩ nếu đã đến gần thế này thì có lẽ việc vào ngôi nhà Merhamet và coi vài đồ vật chỉ có lợi cho tôi. Tôi lại sẵn có chìa khóa.

Vừa bước vào nhà tôi đi rửa mặt, rửa tay ngay, rồi cởi áo khoác và sơ mi cẩn thận như một bác sĩ chuẩn bị cho ca mổ. Tôi ngồi xuống chiếc giường đã làm tình với Fusun bốn mươi tư lần, nhìn khắp lượt các đồ vật lưu giữ kỷ niệm về em. Tôi đã vuốt ve ba thứ trưng bày ra đây, đã trải qua một tiếng rưỡi hạnh phúc trong căn nhà.

Khi tôi quay trở lại, ngoài Mehmet và Nurcihan, cả Zaim cũng đã đến. Tôi nhìn mặt bàn bề bộn chai lọ, gạt tàn, đĩa, cốc; cảm thấy sự huyên náo của cuộc sống xã giao Istanbul, và đến nay tôi vẫn nhớ lúc đó tôi cảm thấy mình hạnh phúc.

“Xin lỗi các bạn vì sự chậm trễ. Các bạn không thể biết chuyện gì đã xảy ra...” tôi chuẩn bị nói dối một điều gì đó, nhưng Zaim đã thân mật ngăn lại.

“Hãy quên đi! Ngồi xuống đây, và vui vẻ cùng chúng tớ.”

“Tớ đang vui đấy chứ.”

Tôi bắt gặp ánh mắt Sibel, và tôi hiểu ngay rằng nàng đã biết tôi đi đâu, nàng biết chắc tôi không khi nào khỏi bệnh. Nàng giận tôi vô cùng, nhưng đã uống quá nhiều để có thể gây sự với tôi. Có lẽ ngay cả khi tỉnh táo nàng cũng không làm, hoặc vì nàng quá yêu tôi, hoặc vì nàng coi việc bỏ từ bỏ tôi là một thất bại khủng khiếp. Với những lý do tương tự, hay vì những lý do chưa biết, tôi cũng cảm thấy gắn bó khăng khít với nàng. Biết đâu vì sự gắn bó này mà tôi hy vọng căn bệnh của tôi sẽ qua, nhưng tối hôm ấy chúng tôi đã đi tới kết cục của sự lạc quan.

Trong khi tôi nhảy với Nurcihan.

“Anh đã làm trái tim Sibel tan nát,” cô nói. “Nó rất giận anh đấy. Đừng bao giờ để nó ngồi một mình trong nhà hàng. Nó rất yêu anh, nhưng cũng rất nhạy cảm.”

“Nếu không có gai, sẽ không cảm thấy mùi thơm của hoa hồng. Bao giờ các bạn cưới?”

“Mehmet muốn cưới ngay, nhưng em nói chỉ làm lễ đính hôn, rồi sống trọn vẹn cho tình yêu đã, như anh và Sibel ấy.”

“Các bạn đừng lấy chúng tôi làm mẫu, nhất là trong chuyện này...”

“Có chuyện gì em không biết sao?” Nurcihan cố che giấu sự hiếu kỳ bằng một nụ cười gượng gạo.

Nhưng tôi không để ý đến. Rượu raki đã biến nỗi đau đớn liên tục thành cơn ác mộng lúc ẩn lúc hiện. Tôi nhớ có một đêm tôi nhảy với Sibel, và như một cậu học trò trung học, tôi đã bắt nàng hứa không khi nào bỏ tôi, việc đó khiến nàng xúc động đến nỗi nàng cố xoa dịu nỗi lo lắng chân thành của tôi. Một vài bạn bè quen đến bàn chúng tôi. Họ mời chúng tôi đi ô tô sang bờ bên kia Bosphorus uống trà, hay đến quán ăn chuyên làm các món ong sách bò ở Kasimpasa, hoặc giả tới một casino nào đó nghe nhạc. Mehmet và Nurcihan làm mọi người cười rũ vì họ khoác tay nhau bắt chước điệu nhảy lãng mạn của chúng tôi. Tờ mờ sáng, mặc kệ một người bạn năn nỉ xin được đi cùng chúng tôi, tôi cứ thế phóng xe đi. Thấy tôi hết gục ra trước lại ngả vồ đằng sau, Sibel bắt đầu la hét sợ hãi, thế là chúng tôi xuống phà qua bên kia. Cả hai chúng tôi đều ngủ khi về đến Uskudar lúc đã bình mình. Một thủy thủ bực bội đập tay lên kính chắn gió đánh thức chúng tôi vì xe tôi cản trở các xe chở thực phẩm và xe buýt phía sau.

Thỉnh thoảng lại trượt trên lớp lá màu đỏ dưới hàng cây đoạn hư ảo, nhưng cuối cùng chúng tôi vẫn về đến khu nhà nghỉ an toàn, rồi cũng như sau bao lần qua đêm mạo hiểm khác, chúng tôi lại ôm nhau ngủ thiếp đi.

43

Những ngày tháng Mười một lạnh lẽo và cô đơn

Những ngày sau Sibel không hề hỏi tôi đã làm gì trong một tiếng rưỡi ngày hôm ấy: cả hai chúng tôi đều biết rõ không thể thay đổi được trạng thái của tôi, mọi kiêng cữ và cả những điều cấm kỵ cũng đều vô ích. Tuy nhiên cả hai chúng tôi đều hài lòng với cuộc sống chung trong cái biệt thự đã từ lâu mất hết vẻ lộng lẫy. Dù tình hình của chúng tôi có đáng buồn đến thế nào, căn nhà cũ nát này vẫn gắn kết hai đứa, làm cho nỗi đau đớn có thể chịu đựng nổi. Cuộc sống ở đây khiến cảm giác về sự thất bại của mối tình rõ ràng đang phai nhạt của chúng tôi, về số phận và sự chia sẻ thêm sâu sắc. Những dấu vết cuối cùng của nền văn hóa Ottoman khiến những “khiếm khuyết” trong cuộc sống của chúng tôi, hai con người từng yêu nhau, cũng là hai người mới đính hôn trở nên bí hiểm, tránh cho chúng tôi khỏi đau đớn vì không thể làm tình được với nhau.

Tối tối chúng tôi ngồi bên chiếc bàn quay ra biển, chống khuỷu tay tựa lên hàng lan can sắt trên ban công cùng thưởng thức rượu raki, từ ánh mắt Sibel nhìn mình, tôi biết thiếu cuộc sống tình dục thì điều duy nhất có thể gắn bó được chúng tôi là hôn nhân. Chẳng phải rất nhiều cặp vợ chồng, không chỉ ở lứa tuổi cha mẹ chúng tôi mà cả ở thế hệ chúng tôi nữa, vẫn sống hạnh phúc mà không hề có quan hệ tình dục đó sao? Sau cốc rượu thứ ba hay thứ tư chúng tôi bắt đầu kể ra ngẫu nhiên các cặp vợ chồng từ họ hàng gần tới xa, từ trẻ đến già.

“Liệu họ có còn làm tình với nhau?” chúng tôi đặt câu hỏi và nửa đùa nửa thật bàn luận về họ. Sự nhạo báng, nay nhìn lại, dĩ nhiên chẳng hay ho gì, nhưng chúng tôi đã làm thế vì nghĩ cuộc sống tình dục của chúng tôi cho đến tận thời gian cuối vẫn hạnh phúc. Mục đích kín đáo của mối quan hệ đồng lõa, bất thường đã ràng buộc chúng tôi chắc chắn hơn ấy là để chúng tôi cảm thấy: chúng tôi sẽ lấy nhau, và tin rằng: cuộc sống tình dục của chúng tôi rồi sẽ ổn. Ít ra là Sibel vẫn hy vọng, ngay cả trong những ngày tồi tệ nhất, do tác dụng của sự trêu chọc, đùa cợt và sự ân cần dịu dàng của tôi; nàng vui vẻ, có khi còn chủ động ngồi vào lòng tôi. Trong những giây phút lạc quan tôi cũng cảm thấy điều mà tôi tin rằng Sibel cũng cảm thấy, và tôi đã chuẩn bị nói với nàng là chúng tôi nên kết hôn, nhưng tôi sợ nàng từ chối. Tôi có cảm giác như Sibel đang chờ dịp để chấm dứt mối quan hệ của chúng tôi, sao cho nàng vẫn giữ được lòng tự trọng. Mới cách đây bốn tháng cuộc hôn nhân hạnh phúc ai cũng phải ghen tị, với những đứa con, với bạn bè, còn ở trong tầm tay, nên nàng không thể chấp nhận để mất nó và nàng không thể nào đi đến bước quyết định. Hai chúng tôi cố vượt qua tình trạng khó khăn này bằng tình cảm và sự gắn bó khác thường đối với nhau, và nếu dưới tác dụng của rượu mà cơn buồn ngủ ập xuống, thì lúc nửa đêm chắc chắn nỗi bất hạnh cũng sẽ đánh thức chúng tôi dậy. Những lúc như thế chúng tôi ôm nhau cố quên đi nỗi đau.

Từ giữa tháng Mười một vào những ngày lặng gió, nếu tỉnh giấc bởi nỗi bất hạnh hay nỗi buồn sau khi tỉnh rượu, chúng tôi nghe thấy tiếng một thuyền đánh cá buông lưới trên mặt nước Bosphorus tĩnh lặng, ngay phía dưới rèm cửa nhà chúng tôi. Trên chiếc thuyền nhỏ đậu ngay dưới cửa sổ phòng ngủ của chúng tôi là một ông bố và một cậu bé luôn vâng lời, mảnh dẻ, giọng nói rất dễ chịu. Ánh sáng ngọn đèn trên thuyền chiếu qua rèm cửa lên trần căn phòng. Trong đêm yên tĩnh chúng tôi nghe tiếng mái chèo khua nước, tiếng nước nhỏ giọt tí tách từ tấm lưới vừa kéo lên, cả tiếng hắng giọng của ông già và cậu bé. Nếu thức dậy khi họ đến, chúng tôi nằm bên nhau lắng nghe, hai cha con chỉ cách chúng tôi chừng năm sáu mét, không hề biết tới sự có mặt của chúng tôi. Họ ném đá xuống nước để xua cá, nghe cả tiếng thở và thi thoảng tiếng nói. Người cha nhắc: “Giữ chắc con nhé!”, hay “Nhấc cái rổ lên!”, hay “Kéo ngược lại!” Lúc lâu sau thấy giọng dễ thương của cậu bé: “Đây còn một con nữa!”, và chúng tôi ôm nhau đoán cậu bắt được cá hay sinh vật kỳ lạ nào của biển. Chúng tôi mường tượng về hai cha con trong trạng thái lơ mơ, giữa thức và ngủ. Lúc thì ngủ thiếp đi giữa chừng, khi lại nghe cả tiếng con thuyền lặng lẽ lướt đi. Nhưng cũng như cách Sibel ôm lấy tôi khi con thuyền đến, cách thức trong lúc nửa tỉnh nửa mơ nàng cùng tôi nghe tiếng nói của người đánh cá và cậu bé, tôi cảm thấy nàng cũng thanh thản như tôi. Giống như tôi, trong giấc mơ nàng cũng chờ họ tới. Như thể chúng tôi chưa đường ai nấy đi nổi, chừng nào còn nghe tiếng nói của cha con người đánh cá.

Tuy nhiên, mỗi ngày qua đi Sibel lại bực mình vì tôi nhiều hơn, càng ngày nàng càng khổ sở và nghi ngờ nhan sắc của mình hơn, nàng hay khóc, và tất cả những điều đó dẫn đến các cuộc tranh luận khó chịu, cãi vã và giận hờn. Thường xảy ra nhất là trường hợp khi nàng muốn làm vừa lòng tôi, nàng nướng một chiếc bánh, hay khó nhọc tha về một chiếc bàn nhỏ, còn tôi thì cầm cốc raki trên tay mơ tưởng về Fusun, không đáp lại nàng theo cách nàng mong đợi, thế là nàng giận dữ vào phòng mình, đóng sầm cửa lại. Dĩ nhiên tôi cũng ân hận, nhưng cảm giác hổ thẹn khiến tôi tê liệt không thể đi theo xin lỗi nàng, rồi sau đó dù tôi có vào với nàng thì cũng chỉ biết bất lực nhìn sự đau khổ của nàng.

Hủy bỏ đính hôn có nghĩa là Sibel sẽ bị bạn bè khinh rẻ, vì chúng tôi đã “sống với nhau không hôn thú” từ lâu. Nàng biết rõ rằng dù nàng có tỏ ra kiêu hãnh đến thế nào, dù bạn bè chúng tôi vẻ ngoài đều “châu Âu”, thay vì một câu chuyện tình yêu người ta sẽ nói về một cô gái thanh danh bị vấy bẩn, nếu chúng tôi không cưới nhau. Tất nhiên chúng tôi không nói về chuyện này, nhưng nàng biết mỗi ngày trôi đi đều bất lợi cho nàng.

Trong khi đó tôi vẫn đến ngôi nhà Merhamet, nằm trên giường và chơi với các đồ vật của Fusun, và thỉnh thoảng tôi cảm thấy dễ chịu hơn. Tôi tưởng tượng mình sẽ khỏi bệnh và Sibel cũng không đánh mất niềm tin. Tôi cảm thấy những trò giải trí trong thành phố, gặp gỡ với bạn bè, tới dự party giúp Sibel yên tâm hơn, nhưng không điều gì có thể che giấu được sự thật là ngoài những lúc uống say và nghe hai cha con người đánh cá, tôi và Sibel đều bất hạnh. Trong những ngày đó tôi nhiều lần van nài Ceyda, khi ấy đã sắp sinh con, thậm chí còn thử mua chuộc cô để cô ta nói cho tôi biết Fusun đang ở đâu, nhưng cô ta chỉ tiết lộ Fusun đang ở Istanbul. Chẳng lẽ tôi phải đi hết các phố xá trong cả thành phố này?

Đầu mùa đông, vào một ngày khu biệt thự rất lạnh lẽo và hoang vắng, Sibel nói nàng muốn đi Paris với Nurcihan. Trước lễ đính hôn và đám cưới bạn gái nàng muốn mua sắm thứ này thứ nọ, giải quyết vài việc dang dở, và dự lễ Giáng sinh. Sibel nói nàng thích đi với bạn, và tôi động viên nàng đi vì nghĩ trong thời gian nàng vắng mặt tôi có thể yên tâm tìm Fusun khắp thành phố, và nếu như không tìm được em có khi tôi sẽ cảm thấy ân hận và điều đó sẽ giúp tôi đi đến quyết định kết hôn với Sibel. Nàng hơi nghi ngại nghe những lời khích lệ của tôi, nhưng tôi bảo sự thay đổi vị trí sẽ có ích cho cả hai. Sau khi nàng quay về mọi chuyện sẽ như ngày xưa, và dù không quá nhấn mạnh vào chuyện đó, nhưng tôi đã đôi lần đả động tới từ “hôn nhân”.

Tôi thật lòng tin rằng tôi sẽ cưới Sibel sau khi nàng đi vắng một thời gian rồi trở về. Nàng cũng sẵn lòng nhen nhóm hy vọng về cơ hội hồi phục khỏe mạnh cho cả hai chúng tôi sau thời gian chia cách.

Chúng tôi cùng ra sân bay với Mehmet và Nurcihan. Còn sớm nên cả bọn ngồi trong phòng chờ mới, uống nước giải khát Meltem theo lời khuyên của cô Inge đang mỉm cười nhìn chúng tôi từ tấm áp phích lớn trên tường.

Lần ôm hôn cuối cùng tôi thấy Sibel khóc. Tôi sợ sẽ còn lâu mới gặp lại nàng, và có lẽ chẳng bao giờ chúng tôi quay lại được cuộc sống như ngày xưa, nhưng rồi tôi nghĩ mình nhìn mọi việc quá đen tối.

Trên đường về, một lúc lâu sau Mehmet phá vỡ im lặng: “Không có các cô gái, cuộc sống sẽ rất trống rỗng.” Với cậu ta, từ mấy tháng nay đây là lần đầu tiên phải xa Nurcihan.

Ban đêm biệt thự trở nên vắng vẻ vạ cô quạnh buồn. Còn lại một mình, tôi phát hiện ra ngoài tiếng cọt kẹt của các tấm gỗ, tiếng rì rầm của biển ở các chỗ khác nhau quanh ngôi nhà cũng khác. Tiếng sóng vỗ vào bờ bê tông khác tiếng nước réo trước nhà thuyền. Gió Bắc thổi mạnh khiến ngôi nhà rên rỉ. Tôi lên giường khi đã uống say, sáng ra mới chợt nhớ đã từ lâu hai cha con người đánh cá không tới. Phần lý trí còn tỉnh táo trong tôi mách bảo một đoạn cuộc đời tôi đã khép lại, nhưng phần còn lại - nửa con người sợ hãi nỗi cô đơn và dễ lo âu của tôi - không cho phép tôi chấp nhận hoàn toàn sự thật ấy.

44

Khách sạn Fatih

Hôm sau tôi gặp Ceyda. Đổi lại việc chuyển giúp tôi mấy lá thư, tôi nhận một người họ hàng của cô vào làm trong bộ phận kế toán của Satsat. Tôi nghĩ sẽ moi được địa chỉ Fusun nếu làm căng hơn chút nữa. Nhưng Ceyda có vẻ bí hiểm, cô ta nói tôi sẽ bất hạnh vì cuộc gặp gỡ; cuộc đời, tình yêu và hạnh phúc là những điều khó khăn, mỗi người đều làm điều họ phải làm, và níu giữ mọi cơ may để có thể hạnh phúc trong thế giới phù du này. Thật kỳ khi nghe một người như cô, được chồng chiều theo mọi ý thích, nói ra những điều đó, trong khi cô sung sướng đặt tay lên cái bụng đã lùm lùm.

Tôi không thể ép Ceyda hơn nữa. Ở Istanbul thời đó chưa có các văn phòng thám tử tư nhân mà ta thường thấy trong các phim Mỹ (mãi ba chục năm sau chúng mới mọc ra), vì vậy tôi không thể nhờ ai tìm Fusun giúp. Chúng tôi điều tra một vụ trộm, tôi nói dối như thế và nhờ Ramiz (một thời là vệ sĩ của cha tôi), người thông thạo các vụ việc đen tối, tìm Fusun và nơi ở của vợ chồng dì Nasibe, nhưng ông ta cũng không tìm ra. Thậm chí ông bạn Selami Bey của chúng tôi, sĩ quan cảnh sát về hưu, nhiều năm chuyên truy lùng tội phạm hình sự, hiện giúp việc cho Satsat trong lĩnh vực hải quan và thuế vụ khi cần, cũng thử tìm tung tích họ trong các hồ sơ lưu, nhưng ông bảo vì người cần tìm - bố Fusun - không có tiền án, tiền sự nên không có hy vọng tìm nổi. Đóng vai một học trò đi tìm thầy giáo cũ, tôi đến trường Trung học Vefa và Haydarpasa, nơi ông dạy lịch sử trước khi về nghỉ hưu, nhưng cũng không có kết quả. Tôi hỏi dò các bà đến may vá cho các phu nhân trong khu Nisantasi và Sisli về mẹ Fusun. Dĩ nhiên tôi không thể hỏi mẹ tôi. Zaim nói cho tôi hay gần như không còn các bà may vá đến các gia đình nữa. Tôi nhờ người trung gian tìm dì Nesibe, nhưng cũng vô ích. Sự thất vọng càng làm tôi thêm đau đớn. Sáng sáng tôi vẫn đến làm việc ở Satsat, giờ nghỉ ăn trưa tôi đến nhà Merhamet nằm dài trên giường tìm sự an ủi bởi những đồ vật cũ, rồi hoặc quay về văn phòng, hoặc lên xe đi lòng vòng phố xá với hy vọng nhìn thấy Fusun.

Tôi không thể biết nhiều năm sau này tôi sẽ nghĩ những buổi lòng vòng trong các khu phố của Istanbul như nghĩ về những giờ hạnh phúc. Bóng ma Fusun thường hay hiện lên trước mắt tôi ở các khu phố nghèo như Vefa, Fatih, Zeyrek, Kocamustafapasa, vì thế tôi hay lang thang phía bên kia vịnh Sừng Vàng.

Tôi thường lái xe chạy trên những con phố lát đá khấp khểnh, tay cầm thuốc lá, sẵn sàng dừng xe nếu nhìn thấy Fusun và đắm mình trong khu phố nghèo tuyệt vời mà em sống. Tình yêu đã khiến tôi thấy những con phố nặng mùi khí than - của những người phụ nữ đội khăn trùm đầu, mệt mỏi, của những tay anh chị nhìn người lạ đi theo dấu vết của những bóng ma với ánh mắt nghi ngại, của những ông già vừa xem báo vừa ngủ gà gật trong các quán cà phê và của dân thất nghiệp - thật đáng yêu. Tôi không rời khỏi khu phố dù có nhận ra cái bóng ma mà tôi đi theo từ xa không phải là Fusun; tôi tin chắc rằng nếu bóng ma của em xuất hiện trong khu này thì chắc hẳn em cũng ở gần đây, thế là tôi cứ tiếp tục loanh quanh trong khu ấy. Tôi không hề quan tâm tới các đảng cánh tả và cánh hữu, tới các khẩu hiệu và đe dọa của các “phe cánh”, một cách diễn đạt phổ biến bấy giờ, trên mặt đá lát hai trăm hai mươi năm của các giếng nước cổ tụ họp lũ mèo hiền lành ngồi liếm mép xung quanh và trên tất cả các khoảng tường còn trống. Tôi thành tâm tin rằng Fusun đang ở quanh đây, và những con phố đã đánh mất diện mạo này với tôi như bùa mê thuốc lú. Tôi nghĩ mình phải dành nhiều thời gian hơn để đi trên các đường phố, tới các quán cà phê ngồi uống trà nhìn ra ngoài chờ em đi ngang qua; nếu muốn ở gần em tôi phải sống như em và gia đình em đang sống.

Một dạo tôi bỏ bê không tới các nơi giải trí, các nhà hàng mới trong khu Nisantasi và Bebek. Tôi chán ngấy Mehmet, xem tôi như kẻ cùng cảnh ngộ, tối nào cậu ta cũng muốn gặp tôi để lải nhải hàng giờ về việc “các cô bạn gái của chúng ta” mua những gì ở Paris. Trốn được cậu ta ở chỗ này, cậu ta lại tìm thấy tôi trong một câu lạc bộ khác và sáng mắt lên kể về những cuộc trò chuyện qua điện thoại với Nurcihan, còn tôi thì cảm thấy sốt ruột vì cảm thấy nếu có gọi điện cho Sibel tôi sẽ không biết nói gì với nàng. Đôi khi tôi ước được ôm ấp nàng cho khuây khỏa, nhưng ý thức tội lỗi và cảm giác hai mặt khiến tôi mỏi mệt, sự xa cách nàng đối với tôi gần như dễ chịu. Trong hoàn cảnh khi ở bên nhau chúng tôi phải sống gượng ép, giờ đây tôi nghĩ mình phải quay về với con người thực. Điều đó cho tôi hy vọng khi đi tìm Fusun trong các khu phố xa vắng vẻ, và tôi tự trách mình sao trước đây tôi đã không tới những con đường dễ thương của các khu phố cổ này. Tôi nhớ trong khi lang thang trên các con phố, tôi đã nhiều lần cảm thấy ân hận vì tại sao đến giờ phút cuối tôi lại không hủy bỏ lễ đính hôn; tôi tự trách mình luôn quyết định khi đã muộn.

Giữa tháng Giêng, trước ngày trở về của Sibel hai tuần, tôi gói ghém đồ đạc rời khu nhà nghỉ và chuyển tới một khách sạn nằm trên ranh giới của khu Fatih và Karagumruk. Có thể thấy ở đây chiếc chìa khóa có biểu tượng của khách sạn, tờ giấy viết thư có in sẵn dòng chữ tên khách sạn trên đầu trang và một mô hình nhỏ mà tôi kiếm được sau này. Ngày hôm trước tôi dành cả buổi chiều khám phá các phố nhỏ và hàng quán giữa vịnh Sừng Vàng và Fatih, nhìn từng con phố, từng cửa hiệu, ngó qua cửa sổ từng gia đình sống trong những ngôi nhà đá hoang tàn và những căn nhà gỗ tróc lở không son quết mà dân Hy Lạp tháo chạy khỏi thành phố bỏ lại, rồi sau khi đã no nê nhìn niềm vui, nỗi bất hạnh, sự ầm ĩ lẫn túng thiếu chật chội của họ, tôi bước vào khách sạn tránh mưa. Trời tối sớm. Tôi leo lên một con đường dốc, rồi ngồi vào một quán bia mới trên một phố chính uống một thứ gì đó trước khi sang bên kia. Trộn lẫn bia và vốt ka hơi sớm, chưa đến chín giờ tối, tôi ngồi uống say mèm bên cạnh những người đàn ông khác vừa uống vừa xem ti vi. Đương nhiên tôi không nhớ đã đỗ xe ở đâu. Tôi nhớ mình đã đi bộ rất lâu trong mưa, không hẳn để tìm ô tô mà để nghĩ về Fusun và cuộc đời, và dù nghĩ về em với nỗi đau đớn, trên những đường phố tối tăm và nhếch nhác tôi vẫn thấy mình hạnh phúc. Lúc gần nửa đêm tôi đến khách sạn Fatih, thuê một phòng và lên giường ngủ thiếp đi.

Mấy tháng nay rồi tôi mới ngủ trọn đêm. Tôi ngạc nhiên thấy những đêm sau đó cũng trôi qua thanh thản trong khách sạn này. Lúc gần sáng những kỷ niệm ngọt ngào thời thơ ấu và trai trẻ của tôi hiện về trong giấc mơ. Tôi tỉnh giữa những giấc mơ đúng như khi nghe tiếng lại gần của người đánh cá và con trai, và cố ngủ lại để quay về với những giấc mơ ngọt ngào ấy.

Sau đêm đầu tiên tôi quay về ngôi biệt thự mùa hè gói ghém đồ đạc, tất và quần áo đông để tránh cái nhìn lo lắng và những câu hỏi tò mò của cha mẹ, tôi đem tất cả đến khách sạn. Như thường lệ tôi đến Satsat sớm, nhưng cũng về sớm và lại đi lang thang trên các đường phố Istanbul. Tôi đi tìm Fusun với sự hăng hái không hề giảm, mỗi tối tôi lại ngồi trong các quán uống bia và thư giãn đôi chân mỏi mệt. Giống như đã xảy ra với các đoạn đời khác của tôi, sau này nhìn lại những ngày sống trong khách sạn Fatih tôi cũng thấy hạnh phúc. Giờ nghỉ ăn trưa nào tôi cũng tới ngôi nhà Merhamet để tìm sự an ủi, hôm nào tôi cũng chơi với những đồ vật được gìn giữ mỗi ngày thêm cẩn thận và thỉnh thoảng lại được bổ sung thêm, buổi tối tôi ngồi uống rồi đi bộ. Chếnh choáng say, tôi đi khắp các phố nhỏ trong khu Fatih, Karagumruk và Balat, ngó vào các căn phòng che rèm lưng chừng, nhìn hạnh phúc của các gia đình đang dùng bữa tối và hân hoan vì cảm giác “Fusun đang ở một nơi nào đó gần đây!”

Thỉnh thoảng có vẻ như tôi thấy mình hạnh phúc không phải vì đoán rằng Fusun đang ở gần đâu đó. Tôi như nhìn thấy bản chất của cuộc sống trong các khu phố ngoại ô, trên những khu vườn bỏ trống, những con phố lát đá lem luốc, giữa các xe ô tô, thùng rác và vỉa hè, trong ánh sáng đèn đường, gần đám trẻ đá những trái bóng rách trên hè phố. Dường như các nhà máy đang phình ra của cha tôi, sự giàu có và lối sống Âu châu gắn liền với sự phồn thịnh ấy đã khiến tôi tách biệt với những điều đơn giản của đời sống. Tôi đi tìm những điều cốt lõi đã mất của đời tôi trên những con phố nhỏ. Đầu váng vất vì rượu raki, tôi đi trên các phố xá chật hẹp, những con đường dốc nhếch nhác, những phố xá vòng vèo đứt đoạn vì các bậc thang, và bỗng nhiên hốt hoảng nhận ra chẳng có bóng ma nào khác trên phố xá ngoài mấy con chó đi hoang. Tôi thèm khát nhìn ánh sáng vàng vọt lọt qua các rèm cửa khép kín, làn khói xanh mảnh bay lên từ các ống khói và ánh sáng nhấp nháy phát ra từ các màn hình vô tuyến đặt trong các cửa hiệu hay qua cửa sổ. Hình ảnh những con phố nhỏ sáng hôm sau vẫn còn lưu lại trong tôi, khi tôi cùng Zaim ăn món cá và uống raki trong một quán ăn ở Besiktas, như thể chúng muốn tránh cho tôi khỏi bận tâm vì những chuyện của Zaim.

Zaim kể về các vụ cá cược, về khiêu vũ, những chuyện phiếm trong câu lạc bộ và những thành công của nước giải khát Meltem, tin tức về bạn bè, nhưng chẳng chú tâm đặc biệt đến chuyện gì. Cậu ta biết tôi đã chuyển khỏi biệt thự mà không về nhà, nhưng có lẽ chỉ để khỏi làm tôi buồn, cậu ta không hỏi tôi về Fusun, cũng chẳng căn vặn về nỗi buồn của tôi. Có lúc tôi dè dặt thử hỏi, biết đâu cậu ta có tin tức gì về Fusun, nhưng tôi cố đóng vai một người đàn ông tự tin, hành động có chủ đích và làm việc quên mình trong công ty.

Một ngày cuối tháng Giêng, tuyết rơi, Sibel hốt hoảng gọi điện từ Paris về văn phòng, vì nàng nghe hàng xóm và người làm vườn nói tôi đã chuyển khỏi nhà nghỉ. Đã lâu chúng tôi không trò chuyện với nhau qua điện thoại, rõ ràng đó là dấu hiệu của sự thờ ơ lạnh lùng đối với nhau, dù vào dạo đó gọi điện ra nước ngoài không đơn giản. Người ta phải gào lên vì những tiếng ồn lạ trong máy. Muốn nói những lời yêu đương với Sibel tôi phải thét to trước sự chứng kiến của mọi người ở Satsat (và có lẽ tôi cũng không tin vào điều đó), vì vậy tôi cứ trì hoãn các cuộc gọi.

“Anh đã đi khỏi nhà nghỉ và không ngủ ở nhà!” nàng nói.

“Đúng.”

Tôi không nói rằng theo thỏa thuận của hai đứa, tôi đã không chuyển đến Nisantasi, để tránh mảnh đất màu mỡ cho căn bệnh của tôi. Tôi cũng chẳng hỏi xem nàng đã nghe ai nói tôi không về nhà. Cô thư ký Zeynep Hanim đứng bật dậy khỏi chỗ ngồi, đi ra khỏi phòng và khép cửa lại để tôi có thể nói chuyện thoải mái với vợ chưa cưới của tôi, nhưng tôi phải gào lên để Sibel hiểu.

“Anh đang làm gì thế? Anh đang ở đâu?” nàng hỏi.

Lúc đó tôi mới chợt nhớ ngoài Zaim ra không một ai biết về tôi điều gì. Tôi không muốn trả lời để cả khu văn phòng nghe thấy.

“Anh đã quay lại với cô ấy? Hãy nói thật đi, Kemal!”

“Không!” tôi nói, nhưng không đủ to.

“Em không nghe rõ, Kemal, nhắc lại đi!”

“Không!” tôi nhắc lại, lần này to hơn. Nhưng như hồi đó thường thấy, đường điện thoại quốc tế chỉ nghe thấy tiếng rú như thể chúng ta áp một con ốc biển vào tai.

“Kemal, Kemal... em chẳng nghe thấy gì cả...”

“Anh đây!” tôi gào hết cỡ.

“Hãy nói thật đi!”

“Chẳng có gì để nói cả,” tôi đáp hơi cao giọng hơn.

“Em hiểu rồi!” Sibel nói.

Đường dây lại ào lên như sóng biển, loẹt xoẹt, lục bục rồi tắt ngấm. Tôi nghe tiếng cô gái trực máy:

“Đường liên lạc Paris bị đứt, ông có cần liên hệ lại không?”

“Không, con gái ạ, cảm ơn,” tôi nói. Cha tôi quen gọi các nhân viên nữ là “con gái”, không phân biệt tuổi tác của họ. Tôi bất ngờ nhận thấy mình lây thói quen của cha nhanh đến thế, và cũng ngạc nhiên về sự dứt khoát của Sibel...

Nhưng tôi không muốn tiếp tục nói dối. Sibel cũng không gọi tôi từ Paris nữa.

45

Nghỉ đông ở Uludag

Tôi biết Sibel từ Paris trở về khi kỳ nghỉ đông hai tuần trong các trường học bắt đầu, và các gia đình đến Uludag để trượt tuyết. Zaim cũng tới đó cùng bọn trẻ họ hàng, nhưng trước đó cậu ta gọi điện tới văn phòng hẹn tôi đi ăn trưa. Chúng tôi gặp nhau ở Fuaye. Trong lúc ăn món xúp đậu lăng, cậu ta nhìn tôi vẻ thân tình.

“Tớ thấy cậu đang chạy trốn cuộc đời, và càng ngày càng thêm sầu não. Tớ lo lắng cho cậu.”

“Đừng lo cho tớ, mọi việc đều ổn...”

“Nhìn cậu không có vẻ hạnh phúc. Hãy cố vui lên.”

“Mục đích cuộc đời tớ không phải là hạnh phúc... Vì thế mà cậu nghĩ tớ không hạnh phúc và tớ trốn đời. Tớ đang đứng trước ngưỡng cửa một cuộc sống thanh thản...”

“Được, hãy kể cho chúng tớ nghe về cuộc sống ấy... Chúng tớ rất tò mò muốn biết...”

“‘Chúng tớ là những ai thế?”

“Thôi, đừng làm trò nữa, Kemal. Có phải lỗi của tớ đâu. Chẳng phải tớ là bạn thân nhất của cậu sao?”

“Đúng thế.”

“Chúng tớ... Mehmet, Nurcihan và Sibel... Ba hôm nữa chúng tớ đi Uludag... Cả cậu nữa, đi với chúng tớ... Nurcihan phải trông cháu, và chúng tớ quyết định cùng đi.”

“Nghĩa là Sibel đã về...”

“Mười hôm rồi. Từ thứ Hai tuần trước. Cô ấy cũng muốn cậu cùng đi,” Zaim mỉm cười thân thiện. “Nhưng cô ấy không muốn cậu biết điều đó... Tớ nói giấu cô ấy, đến Uludag cậu đừng có lỡ mồm đấy.”

“Đằng nào tớ cũng không đi.”

“Đi với bọn tớ, sẽ có ích cho cậu đấy. Rồi cậu sẽ mau chóng quên chuyện kia đi.”

“Ai biết được?... Nurcihan và Mehmet có biết không?”

“Dĩ nhiên là Sibel biết. Tớ đã nói với cô ấy về chuyện này. Cô ấy rất yêu cậu, Kemal ạ. Cô ấy biết người như cậu dễ bị xô đẩy vào tình huống như vậy. Cô ấy hiểu và muốn giúp cậu thoát khỏi tình trạng này.”

“Thật thế ư?”

“Cậu đã đi lầm đường, Kemal ạ... Mỗi chúng ta đều có những quan hệ lầm lạc... Chúng ta đều yêu. Nhưng cuối cùng chúng ta đều phải vượt qua trước khi hủy hoại bản thân mình.”

“Thế còn những tiểu thuyết và phim ảnh về tình yêu thì sao?”

“Tớ rất thích phim về tình yêu,” Zaim nói. “Nhưng chưa thấy phim nào nói hành động như cậu là đúng. Cách đây nửa năm cậu đã làm một lễ đính hôn rất lớn với Sibel... Một buổi tối thật tuyệt... Hai người bắt đầu sống chung với nhau. Các cậu còn tiếp khách trong nhà nghỉ. Ai cũng nghĩ các cậu là những người tân tiến, họ nói đằng nào hai người cũng lấy nhau. Nhiều người còn muốn nơi gương các cậu. Nhưng rồi cậu bỏ đi khỏi nhà nghỉ. Cậu định bỏ Sibel? Sao cậu lại trốn tránh cô ấy? Cậu hành xử như một đứa trẻ con, và không có lời giải thích.”

“Sibel biết...”

“Cô ấy không hề biết.” Zaim nói. “Cô ấy không biết giải thích tình trạng này với mọi người thế nào. Chẳng lẽ cô ấy nói ‘Chồng chưa cưới của tôi phải lòng một con bé bán hàng, vì vậy mà chúng tôi bỏ nhau?’ Cậu đã làm cô ấy đau khổ... Hai người phải nói chuyện với nhau. Ở Uludag các cậu sẽ quên hết chuyện cũ. Tớ sẽ lo liệu để Sibel làm như chưa có chuyện gì xảy ra. Nurcihan và Sibel sẽ thuê phòng chung trong Grand Hotel. Tớ và Mehmet sẽ thuê căn phòng ở góc trên tầng hai. Cậu biết đấy, phòng ấy có ba giường, từ cửa sổ có thể nhìn lên đỉnh núi cao tuyết phủ. Nếu cậu đi, chúng mình có thể vui vẻ đến sáng như hồi nhỏ chúng ta thường làm. Mehmet yêu Nurcihan mê mẩn... Chúng mình có thể chọc ghẹo cậu ta...”

“Người đáng bị chế giễu bây giờ là tớ,” tôi đáp. “Dẫu sao Mehmet và Nurcihan cũng đã thành đôi...”

“Hãy tin là tớ sẽ không trêu đùa cậu một câu nào đâu,” Zaim thật thà nói.

Qua những lời nói của cậu ta mà tôi hiểu thiên hạ, hay ít nhất là bạn bè gần gũi chúng tôi đã có những lời đàm tiếu. Dĩ nhiên tôi cũng đã cảm thấy điều đó từ trước.

Tôi phải công nhận sự tế nhị của Zaim khi cậu ta đề xuất chuyến đi nghỉ đông ở Uludag. Thời tôi còn nhỏ, cũng giống như nhiều gia đình khá giả ở Nisantasi - đa số các chủ gia đình là thân chủ hay bạn trong câu lạc bộ của cha tôi, chúng tôi thường đến Uludag trượt tuyết. Tôi rất thích các kỳ nghỉ đông vì mọi người đều quen biết nhau, vì có thể thêm bạn mới, người ta làm mai làm mối và cuối đợt ngay cả những cô gái e thẹn nhất cũng ra sàn nhảy. Nhiều năm sau tôi vẫn thích thú khi thấy đôi găng trượt tuyết của cha tôi hay chiếc kính che tuyết của anh trai tôi, những thứ mà sau đó tôi cũng sử dụng, nằm dưới đáy một cái tủ nào đó. Thời tôi còn học bên Mỹ, mỗi lần nhận được một tấm bưu thiếp có cảnh Grand Hotel do mẹ gửi, cảm giác hạnh phúc và nỗi nhớ nhà lại trào dâng lên trong tôi.

Tôi cảm ơn Zaim và bảo:

“Tớ không đi, vì có lẽ chuyến đi sẽ khiến tớ đau đớn... Nhưng cậu nói đúng, tớ phải nói chuyện với Sibel.”

“Cô ấy không ở nhà nghỉ đâu, mà ở chỗ Nurcihan,” Zaim nói, rồi quay về phía đám thực khách mỗi lúc một đông dần, cậu ta đã quên nỗi bất hạnh của tôi và mỉm cười nhìn đám đông qua lại.

46

Người bình thường liệu có bỏ rơi vợ chưa cưới ?

Mãi cuối tháng Hai tôi mới đến tìm Sibel, sau khi nàng đã từ Uludag trở về. Tôi rất sợ cuộc gặp sẽ kết thúc với giận hờn, nước mắt và ân hận, vì vậy tôi đã đợi nàng gửi trả chiếc nhẫn đính hôn với lý do nào đó. Nhưng đến lúc không chịu nổi sự căng thẳng nữa, tôi gọi điện cho nàng. Chúng tôi gặp nhau ở nhà Nurcihan, và thỏa thuận sẽ cùng ăn trưa ở Fuaye. Tôi nghĩ ở nơi có nhiều người quen chúng tôi sẽ không quá xúc động hay căng thẳng. Ban đầu mọi việc đã diễn ra như vậy. Ở bàn bên cạnh Hilmi Con hoang ngồi cùng với cô vợ mới cưới Neslihan, và Tayfun cùng “Guven đánh chìm tàu” và gia đình anh ta, quanh một bàn rất đông đúc là hội bạn bè của Yesim. Vợ chồng Hilmi đã đến bàn chúng tôi và nói họ rất vui mừng được gặp chúng tôi.

Chúng tôi dùng món khai vị, uống vang đỏ Yaku. Sibel kể về những ngày ở Paris, về những người bạn Pháp của Nurcihan và về vẻ đẹp của thành phố vào dịp Giáng sinh.

“Bố mẹ em có khỏe không?” tôi hỏi.

“Bố mẹ em khỏe. Cả hai không biết gì về chuyện của chúng mình.”

“Em đừng ngại. Chúng mình đừng nói cho ai biết.”

“Em sẽ không nói,” Sibel đồng ý, nhưng ánh mắt nàng như muốn hỏi: “Chúng mình sẽ ra sao?”

Chỉ để thay đổi đề tài, tôi bắt đầu nói về việc cha tôi ngày càng ít xuất hiện. Sibel thì kể gần đây mẹ nàng say mê sưu tầm các loại trang phục và đồ cũ. Nghe nàng nói thế tôi bảo mẹ tôi thì ngược lại, bà tống hết đồ cũ sang một căn hộ khác. Rồi chúng tôi im lặng vì đây là một đề tài nguy hiểm. Dẫu sao cái nhìn của nàng cũng biểu lộ nàng cảm thấy tôi chỉ lẩn tránh khi nói về chuyện khác; thậm chí qua việc tôi né tránh vấn đề quan trọng nhất, nàng hiểu rằng tôi chẳng có điều gì mới muốn nói với nàng.

“Em thấy anh đã quen với căn bệnh của mình,” nàng đi thẳng vào vấn đề.

“Ý em muốn nói gì?”

“Chúng ta đã chờ hàng tháng trời để nó qua đi. Nhưng sau bao nhiêu sự chờ đợi kiên nhẫn, anh chẳng có dấu hiệu gì khỏi bệnh, thậm chí có vẻ như anh hài lòng với tình trạng của mình. Ở Paris em đã cầu nguyện rất nhiều để anh khỏi bệnh.”

“Anh không ốm,” tôi nói, và nhìn khắp lượt đám thực khách vui vẻ, huyên náo xung quanh. “Người khác có thể coi đó là bệnh, nhưng anh không muốn em cũng nghĩ thế.”

“Ở nhà nghỉ chúng ta đã xác định đó là bệnh, đúng không?”

“Đúng.”

“Thế thì chuyện gì đã xảy ra? Người bình thường có bỏ rơi vợ chưa cưới của mình không?”

“Nghĩa là sao?”

“Vì một con bé bán hàng...”

“Em đừng lẫn lộn mọi việc... Chuyện này đâu có liên quan gì đến nghề nghiệp, giàu nghèo.”

“Rất có liên quan đấy,” Sibel nói, với sự dứt khoát của người đã hiểu ra sự thật cay đắng sau khi đã suy nghĩ rất lung. “Anh dễ dàng quan hệ với con bé ấy vì nó nghèo và nhiều tham vọng... Nếu nó không phải là một con bé bán hàng thì có lẽ anh cũng không ngần ngại cầu hôn với nó... Vì thế mà anh ốm... Vì anh không lấy được cô ta, anh không đủ can đảm làm việc đó.”

Tôi bực mình vì tưởng Sibel nói những điều đó chỉ để làm tôi tức giận. Nhưng từ đâu đó trong sâu thẳm, tôi cảm thấy nàng nói đúng.

“Một người như anh, anh yêu ạ, làm những chuyện kỳ quái vì một con nhỏ bán hàng là không bình thường... Chẳng hạn như đến ở khách sạn trong khu Fatih... Nếu anh muốn khỏi bệnh, trước hết hãy nhận ra điều đó.”

“Tất nhiên anh không yêu cô ta như em tưởng... Nhưng anh hỏi chỉ để tranh luận thôi: không thể yêu một người nghèo hơn hay sao? Không có tình yêu giữa người giàu và người nghèo ư?”

“Nghệ thuật của tình yêu là tìm được người tương xứng,” Sibel nói. “Cũng như trường hợp của chúng ta. Ngoài trong các phim Thổ ra anh có bao giờ thấy một cô gái giàu có yêu một anh chàng quản gia đẹp trai như Ahmet Efendi, hay lấy một tay thợ nề như Hasan không?”

Anh bồi bàn chính Sadi vẻ mặt tươi cười khi nhìn thấy chúng tôi, định lại bàn chúng tôi nhưng giữa chừng anh ta dừng lại vì thấy chúng tôi đang chăm chú trò chuyện. Tôi vẫy anh ta lại trong khi quay về phía Sibel.

“Anh tin vào các phim Thổ,” tôi buột miệng nói.

“Em chưa thấy anh xem phim Thổ bao giờ, Kemal ạ. Ngay cả các rạp ngoài trời mùa hè anh cũng không khi nào đi cùng các bạn, chỉ để vui đùa cũng không.”

“Cuộc sống trong khách sạn Fatih giống như trong các phim Thổ. Buổi tối trước khi đi nằm anh đi dạo trên các phố vắng. Rất tốt cho anh.”

“Lúc đầu em tưởng Zaim là người có lỗi trong chuyện giữa anh với cô gái bán hàng,” Sibel nói dứt khoát. “Em nghĩ anh bắt chước phim La Dolce Vita[21], tưởng anh ghen tị với cô gái người mẫu Đức của anh ta và muốn có cuộc phiêu lưu vui vẻ với cô ta trước khi cưới. Em đã nói chuyện với Zaim. Bây giờ thì em biết đó là phức cảm (từ này mới trở nên thời thượng vào dạo ấy) của một người giàu có trong một đất nước nghèo. Tất nhiên điều đó nghiêm trọng hơn nhiều so với việc dan díu với một cô tiểu thư bán hàng...”

“Có thể em nói đúng...”

“Ở châu Âu, những người giàu có lịch lãm làm như họ không phải dân giàu có... Đó là thái độ của người văn minh. Theo em, văn hóa không có nghĩa là mọi người đều bình đẳng và tự do, mà là mọi người đều phải hành xử lịch lãm như thể họ binh đẳng và tự do như người khác... Khi đó không một ai cảm thấy mình có lỗi.”

“Hưmmm... Có vẻ như em đã không uổng công học ở Sorbonne,” tôi nói. “Ta gọi món cá chứ?”

Sadi lại bàn chúng tôi. Tôi hỏi thăm sức khỏe anh (“Cảm ơn anh, ơn Chúa tôi vẫn ổn!”), công việc thế nào (“Chúng tôi là một gia đình lớn, tối nào cũng vẫn những con người ấy...”), tình hình thế nào (“Do khủng bố của hai phe tả hữu, dân chúng chẳng dám ló mặt ra đường!”), ai đi, ai về (“Từ Uludag mọi người đã về cả”). Tôi biết Sadi từ lúc tôi còn nhỏ, khi anh còn làm trong nhà hàng của Abdullah Efendi ở Beyoglu mà cha tôi rất thích. Anh đến Istanbul đã ba chục năm, khi anh mười chín tuổi và đó là lần đầu tiên anh nhìn thấy biển. Anh nhanh chóng học được thủ thuật chọn và nấu các món cá từ các đầu bếp Hy Lạp cũ và các tay bồi bàn Hy Lạp nổi tiếng. Anh cho chúng tôi xem những con cá phèn, cá vược, và một con cá lam lớn đặt trên một chiếc khay do chính ạnh lựa chọn ngoài chợ cá vào buổi sáng. Chúng tôi ngửi mùi cá, kiểm tra xem mắt chúng có còn sáng, mang chúng có còn đỏ tươi không. Rồi than phiền với anh rằng biển Marmara ô nhiễm. Sadi cho biết quán Fuaye hằng ngày phải thuê một công ty tư nhân chở đến một xe téc nước, phòng bị cắt nước. Họ chưa sắm được máy phát để phòng mất điện, nhưng nhiều khi thực khách lại thích ngồi dưới ánh đèn khí ga hay ánh nến. Anh rót vang vào cốc cho chúng tôi rồi quay đi.

“Em có nhớ người đánh cá và cậu con trai... Họ cũng đã biến mất sau khi em đi Paris. Nhà nghỉ ngày càng lạnh lẽo và hiu quạnh. Anh chịu không nổi nữa.”

Sibel đọc ra từ điều tôi nói lời xin lỗi, nhưng tôi muốn hướng câu chuyện về phía khác, thế là tôi nói tôi hay nghĩ đến cha con người đánh cá. (Tôi còn nhớ cả tới chiếc khuyên tai mặt ngọc của cha tôi.)

“Có thể họ đã đi theo những đàn cá ngừ và cá lam,” tôi nói, rồi tôi kể năm nay người ta đánh được nhiều hai loại cá này, ngay trên các con phố nhỏ của khu Fatih tôi cũng bắt gặp những người bán cá ngừ, cả đàn mèo đi theo xe cá do ngựa kéo. Trong khi chúng tôi dùng món cá, Sadi kể hiện tại giá cá bơn cao ngất ngưởng, vì Nga và Bungari bắt giữ người Thổ đánh cá bon trên lãnh hải của họ. Khi trò chuyện tôi nhận ra Sibel mỗi lúc thêm chán ngán, vì nàng thấy tôi không nói ra được điều gì mới khiến nàng hy vọng. Nàng cảm thấy tôi cố ý lảng tránh, không muốn nói tới chuyện giữa hai chúng tôi. Dĩ nhiên tôi muốn bình tĩnh nói về chuyện đó, nhưng chẳng nghĩ ra điều gì. Nhìn nét mặt u buồn của nàng tôi biết mình không thể nói dối nàng.

“Nhìn kìa, vợ chồng Hilmi đang đến! Anh mời họ lại đây nhé? Họ rất tử tế với chúng ta,” tôi nói. Trước khi Sibel đồng ý tôi đã giơ tay vẫy vợ chồng Hilmi, nhưng hai người không nhận ra.

“Đừng gọi họ lại đây,” Sibel bảo.

“Vì sao? Hilmi rất dễ thương, em vẫn quý cô vợ anh ta mà. Tên cô ta là gì nhỉ?”

“Chúng mình sẽ ra sao?”

“Anh không biết.”

“Ở Paris em đã trao đổi với Leclerq (Sibel rất kính trọng vị giáo sư kinh tế này). Giáo sư ủng hộ em làm luận án.”

“Em sẽ đi Paris?”

“Ở đây em không hạnh phúc.”

“Anh đi với em nhé?” tôi hỏi. “Dù ở đây anh bận rất nhiều việc...”

Nàng không đáp. Rõ ràng nàng đã quyết định điều gì đó liên quan đến tương lai của hai đứa, khi hẹn gặp tôi, nhưng tôi cảm thấy nàng còn muốn nói điều gì đó nữa.

“Em cứ sang Paris đi,” tôi nói. “Anh sẽ thu xếp công việc rồi sang sau.”

“Còn điều này nữa... Xin lỗi anh vì em nói ra..., nhưng, đó là vấn đề trinh tiết. Có thể anh cảm thấy phải có trách nhiệm với cô gái bán hàng kia. Nhưng em nghĩ trinh tiết không quan trọng đến mức anh phải ứng xử như thế.”

“Ý em là thế nào?”

“Nếu chúng ta thực sự hiện đại, nếu chúng ta là người châu Âu, thì điều đó không quan trọng... Nhưng nếu ta theo truyền thống, và anh cũng coi trọng sự trinh tiết của người con gái, nếu như nó là một thứ gì đó cần tôn trọng... Thì anh phải ứng xử bình đẳng với mọi người.”

Tôi nheo mày, vì thoạt tiên tôi không hiểu nàng định nói gì. Nhưng rồi tôi hiểu ra: ngoài tôi ra nàng chưa hề “đi đến tận cùng” với ai khác. “Em giàu có và hiện đại, nghĩa là áp lực lên em không giống như lên cô ấy,” tôi định nói thế, nhưng rồi tôi thấy hổ thẹn, nên cúi đầu im lặng.

“Còn một việc nữa mà em không thể tha thứ cho anh... Nếu không từ bỏ được cô ấy thì sao chúng ta làm lễ đính hôn, hay tại sao anh không xin hủy bỏ đính hôn ngay?” giọng nàng run lên vì xúc động. “Sao đến nước ấy chúng ta còn chuyển đến nhà nghỉ? Chúng ta còn tiếp bạn bè, vì sao chúng ta sống với nhau như vợ chồng trước hôn nhân, trong một đất nước như thế này?”

“Chưa khi nào anh trải nghiệm tình cảm vô tư và chân thành như những ngày sống với em trong nhà nghỉ.”

Tôi nhận ra những lời tôi nói đã khiến nàng giận dữ, thiếu chút nữa nàng đã khóc vì tức giận và bất hạnh.

“Tha lỗi cho anh,” tôi nói. “Hãy tha lỗi cho anh, anh xin em...”

Im lặng đáng sợ, tôi vội vẫy gọi vợ chồng Tayfun, chỉ để Sibel đừng khóc, để sự thể không tiếp tục... Hai người vui vẻ đến sau khi nhận ra lời mời gọi, và cùng ngồi xuống bàn chúng tôi.

“Các bạn có biết tớ rất nhớ cái nhà nghỉ không?!” Tayfun hỏi.

Dạo hè họ hay đến chỗ chúng tôi. Tayfun đi lại trong nhà và trên bờ biển như ở nhà mình, cậu ta mở tủ lạnh, mời mọi người ăn uống và rót cho mình, có khi hăng hái cậu còn vào bếp nấu nướng, và thuyết trình về những con tàu chở dầu Xô viết và Rumani chạy ngang qua.

“Các bạn có nhớ một lần tớ ngủ quên ngoài vườn và tất cả đi tìm tớ?...” cậu bắt đầu kể. Tôi rất phục Sibel vì nàng không hề tiết lộ điều gì, nàng đùa, nói cười thân mật và chăm chú nghe Tayfun.

“Thế khi nào hai người sẽ cưới nhau?” Figen, vợ Tayfun, hỏi.

Lẽ nào họ lại không nghe thấy những lời đồn đại về chúng tôi?

“Tháng Năm,” Sibel nói. “Vẫn ở Hilton... Các bạn phải hứa tất cả mặc đồ trắng, như trong phim The Great Gatsby[22] ấy nhé. Các bạn đã xem chưa?” Nàng nhìn đồng hồ. “Xin lỗi các bạn, tôi hẹn gặp mẹ năm phút nữa ở góc đường Nisantasi,” nàng nói, dù cha mẹ nàng đang ở Ankara.

Nàng đứng dậy, đầu tiên hôn tạm biệt Tayfun và Figen, rồi hôn lên cả hai bên má tôi và quay đi rất nhanh. Tôi còn ngồi với vợ chồng Tayfun một lúc nữa, sau đó tôi đến ngôi nhà Merhamet, tìm cách tự an ủi bằng những vật dụng Fusun để lại. Một tuần sau Sibel gửi trả nhẫn đính hôn qua Zaim. Thỉnh thoảng tôi có nghe tin tức về nàng qua người này người nọ, nhưng ba chục năm sau tôi không gặp lại nàng.

47

Cái chết của cha tôi

Tin bãi bỏ hứa hôn của chúng tôi lan đi rất nhanh (một hôm Osman tới văn phòng và mắng tôi một trận, anh sẵn sàng can thiệp và xoa dịu Sibel; những đồn thổi - rằng tôi không bình thường, tôi sa đà vào cuộc sống ban đêm, ở Fatih tôi đã gia nhập một giáo phái Sufi bí mật, cũng đến tai tôi, thậm chí tôi đã thành người cộng sản và sống trong khu dân nghèo như nhiều tình nguyện viên khác), nhưng tôi không quan tâm lắm đến những điều đó. Thậm chí tôi còn hy vọng Fusun sẽ nghe được tin tôi và Sibel chia tay nhau, em sẽ nhắn tin cho tôi từ nơi em ẩn náu. Tôi đã mất hy vọng khỏi bệnh, nên có thể yên tâm tận hưởng thú đau đớn, tôi tới những đường phố cấm đánh dấu màu vàng da cam mà không ngại điều gì, và mỗi tuần bốn năm lần tôi tìm sự thanh thản trong ngôi nhà Merhamet giữa các đồ vật giữ kỷ niệm về Fusun. Tôi lại sống cuộc sống độc thân trước khi có Sibel, thậm chí có thể quay về với cha mẹ tôi và ở trong căn phòng cũ, nhưng mẹ tôi không sao chấp nhận được việc tôi hủy hứa hôn, và bà muốn giấu tin xấu không cho cha tôi, theo bà “đang rất gầy gò và ốm yếu”, được biết, còn với tôi bà không muốn nói về chuyện ấy, như thể đó là một điều cấm kỵ. Thế là buổi trưa tôi thường về nhà, im lặng ngồi bên bàn ăn với cha mẹ, nhưng buổi tối không khi nào tôi ở lại. Ngôi nhà ở Nisantasi khiến cơn đau trong vùng bụng tôi tăng lên, vì thế tôi không muốn ngủ qua đêm ở đó.

Nhưng đến đầu tháng Ba, sau cái chết của cha, tôi lại về nhà. Anh Osman báo tin dữ cho tôi, anh đi chiếc Chevrolet của cha tôi đến khách sạn Fatih đón tôi. Tôi không muốn anh lên phòng vì anh sẽ thấy sự bề bộn, những đồ vật kỳ dị mà tôi đã mua trong các tiệm đồ cũ, tiệm tạp hóa trong những lần đi dạo trên các phố khu ngoại vi. Thay vì quở trách, anh chỉ nhìn tôi rất buồn, rồi ôm tôi rất thân tình. Nửa giờ sau tôi đã thu xếp xong, rồi thanh toán tiền và rời khách sạn. Trên xe, nhìn đôi mắt rơm rớm nước mắt và vẻ u buồn vô hạn của Cetin Efendi, tôi nhớ ra cha tôi đã để lại cho tôi cả bác và chiếc xe. Đó là một ngày mùa đông xám xịt. Khi bác Cetin Efendi lái xe qua cầu Ataturk, tôi nhìn xuống vịnh Sừng Vàng, màu nước xanh đầy váng dầu lạnh lẽo của nó gợi cho tôi cảm giác cô đơn.

Cha tôi mất vì bệnh suy tim, sau bảy giờ vài phút, khi tiếng gọi cầu kinh buổi sáng vang lên. Mẹ tôi tưởng ông còn ngủ, khi biết điều gì đã xảy ra bà suýt ngất đi; người nhà đã cho uống Paradison để bà bình tĩnh lại. Bà ngồi trong phòng khách, ở chỗ thường ngày, đối diện với chiếc ghế cha tôi thường ngồi, lúc lúc lại vừa khóc vừa chỉ vào chiếc ghế bỏ trống. Nhìn thấy tôi bà linh hoạt hẳn lên. Tôi ôm mẹ, cả hai không nói một lời.

Tôi vào thăm cha. Ông mặc bộ pyjama, nằm như người đang ngủ trên chiếc giường gỗ hồ đào mà ông đã chia sẻ với mẹ tôi gần bốn chục năm, chỉ nét cứng nhắc, nước da tái nhợt và gương mặt ông có vẻ không bình lặng, đúng hơn là rất căng thẳng. Có lẽ ông đã tỉnh khi thấy cái chết, đôi mắt lo lắng rộng mở hốt hoảng như thấy một tai nạn giao thông sắp tới, nỗi kinh ngạc và sợ hãi còn đọng lại trên nét mặt. Mùi nước hoa từ hai bàn tay vẫn nắm chặt vào vỏ chăn, các nếp nhăn, nốt ruồi và những sợi lông trên tay ông đều quen thuộc. Đôi tay đã đem lại cho tôi bao nhiêu vui sướng thời thơ ấu, khi chúng vuốt ve lên mái tóc, xoa lên lưng hay cánh tay tôi! Tôi thấy chúng xanh xao đáng sợ đến nỗi không dám hôn lên. Tôi muốn kéo tấm chăn xuống để nhìn thấy thân thể cha trong bộ pyjama xanh kẻ sọc ông thường mặc, nhưng nó bị mắc kẹt vào một thứ gì đó.

Trong khi ấy một chân ông thò ra khỏi chăn. Theo bản năng tôi bất chợt nhìn ngón chân cái ông. Hình dạng ngón chân cái của cha giống hệt của tôi, đúng như trên bức ảnh phóng to này có thể nhìn thấy, tôi chưa thấy ai có ngón chân cái kỳ lạ như thế. Cách đây mười hai năm, Cuneyt, một người bạn cũ của cha tôi, đã phát hiện ra sự giống nhau lạ lùng của hai cha con tôi, khi chúng tôi mặc đồ tắm ngồi trên bờ biển Suadiye, và mỗi lần gặp hai cha con tôi ông lại cười cười hỏi: “Hai ngón chân cái có khỏe không?”

Tôi đóng cửa phòng và ngồi xuống, để nghĩ về cha và khóc Fusun, nhưng tôi không khóc nổi. Tôi nhìn phòng cha mẹ với cái nhìn khác, căn phòng thân thuộc thời tôi còn bé lúc nào cũng có mùi nước hoa, mùi thảm bám bụi, mùi nhựa lát sàn và gỗ, nhìn những tấm rèm và chiếc phong vũ biểu mà cha chỉ cho tôi xem khi bế tôi lên lòng. Như thể tâm điểm cuộc đời tôi tan vỡ, quá khứ của tôi chìm nghỉm vào thế giới. Tôi mở tủ, nhìn những chiếc cà vạt, dây lưng đã lỗi mốt của cha, và nhấc lên một đôi giày đã lâu không dùng nhưng thỉnh thoảng vẫn được đánh bóng cẩn thận. Tôi nghe phía ngoài có tiếng chân bước. Tôi có cảm giác tội lỗi mỗi lần lục tủ giống như thời niên thiếu, và tôi vội khép cánh tủ kêu cọt kẹt lại.

Trên chiếc tủ nhỏ bên giường cha là những hộp thuốc, vé số, vài tờ báo đã gấp lại, một bức ảnh dễ thương thời quân ngũ của cha, chụp cảnh ông đang uống raki cùng các sĩ quan khác, bên cạnh cặp kính là bộ răng giả ngâm trong một cốc nước. Tôi nhấc bộ răng giả lên, gói vào chiếc khăn tay và bỏ vào túi, rồi ra phòng khách ngồi đối diện với mẹ trên chiếc ghế của cha tôi.

“Mẹ ơi, con cất bộ răng giả của cha, mẹ đừng tìm nhé!” tôi nói.

Mẹ tôi chỉ khẽ gật gật đầu, như muốn nói: “Được, con biết mình phải làm gì.” Đến trưa căn nhà đã đông chật họ hàng, người quen, bạn bè, xóm giềng. Ai cũng đến hôn tay, ôm hôn mẹ tôi. Cửa ra vào căn nhà để ngỏ và thang máy lên xuống không nghỉ. Cuối cùng căn nhà đông người như trong ngày lễ hội hiến dâng ngày trước. Tôi cảm thấy quý mến họ, sự đông đúc ấm cúng của họ hàng, của những người anh em trong họ, mũi to như củ khoai tây, vầng trán rộng khiến tôi ấm lòng. Tôi ngồi với Berrin trên đi văng, bình phẩm từng cô em họ. Cũng như những người khác, thỉnh thoảng tôi cũng khẽ buông một câu đùa, tôi nói về trận bóng đá mới nhất tôi xem trong khách sạn Fatih (Fenerbahfe-Boluspor 2:0); và tôi ngồi xuống bên chiếc bàn do bác Bekri kê, dù rất đau buồn bác vẫn vào bếp nướng thêm bánh pho mát, thỉnh thoảng tôi lại vào phòng ngủ ở phía sau nhìn cha tôi vẫn nằm trong bộ quần áo ngủ.

Ông vẫn nằm bất động. Tôi mở tủ và các ngăn kéo trong phòng, động chạm vào các đồ vật gợi nhớ đến những kỷ niệm thời thơ ấu. Cái chết của cha đã biến những thứ tôi biết từ thuở nhỏ thành những di vật quan trọng lưu giữ quá khứ. Tôi mở ngăn kéo chiếc tủ nhỏ, ngửi mùi thuốc ho nước lẫn với mùi gỗ, và nhìn những hóa đơn điện thoại cũ, mấy bức điện tín, hộp thuốc aspirin và các thứ thuốc men khác như nhìn một bức tranh. Trước khi cùng bác Cetin Efendi đi lo việc chôn cất cho cha, tôi còn đứng khá lâu trên ban công nhìn Thánh đường Tesvikiye để nhớ về thời niên thiếu. Với cái chết của cha, không chỉ vật dụng hằng ngày của cha tôi, mà cả bức tranh phố xá bình thường nhất cũng trở thành những kỷ niệm không thể quên của một thế giới quá vãng nói lên nhiều điều. Về phần tôi, trở về nhà, nghĩa là trở về giữa thế giới ấy là niềm hạnh phúc không thể phủ nhận, và tôi ý thức rằng cảm giác tội lỗi của mình sâu thẳm hơn điều mà một người đàn ông mất cha có thể cảm nhận. Tôi thấy trong tủ lạnh một chai raki nhỏ, tối hôm trước cha tôi đã uống phân nửa, và khi mọi người đã ra về, chỉ còn lại mẹ và anh trai, tôi uống cạn.

“Các con thấy cha các con đối với mẹ thế đấy,” mẹ tôi nói. “Ông ấy đi mà không nói với mẹ một lời.”

Buổi chiều linh cữu cha tôi được đưa sang nhà xác của Nhà thờ Hồi giáo Sinan ở Besiktas. Mẹ tôi không cho thay đồ trải giường, vì bà muốn ngủ trên chăn gối có hơi người của cha tôi. Về khuya chúng tôi cho mẹ uống thuốc ngủ và ép bà đi nằm. Nhớ thương cha, mẹ tôi khóc một lúc rồi ngủ thiếp đi. Sau đó anh Osman cũng ra về, tôi nằm lên giường mình, tôi nghĩ đến điều hồi nhỏ tôi thường khao khát, nhiều lần còn mơ thấy đã xảy ra: thế là trong nhà này chỉ còn lại hai mẹ con tôi.

Nhưng không phải điều đó khiến tôi bồn chồn, mà là ý nghĩ liệu Fusun có tới đám tang. Chỉ vì lý do đó tôi đã cho ghi tên những người họ hàng xa của mẹ tôi vào tin buồn đăng trên các báo. Lúc nào tôi cũng nghĩ ở một nơi nào đó trong thành phố Istanbul này Fusun và mẹ em sẽ đọc được tin này và tới dự tang lễ. Liệu họ sẽ đọc báo nào? Đương nhiên họ có thể biết tin buồn qua những người họ hàng khác. Trong bữa ăn sáng mẹ tôi vừa đọc cáo phó vừa cằn nhằn: “Sidika và Saffet là họ hàng cả bên bố các con và bên mẹ, vì vậy lẽ ra phải xếp họ sau Perran và chồng chị ta. Các cô con gái của Sukru Pasha là Nigan, Turkan và cả Sukran đều đặt không đúng chỗ... Lẽ ra không cần nhắc tới tên chị Arab Milike, người vợ đầu của chú các con là Zakeriya. Họ ở với nhau có lẽ chưa đầy ba hôm. Còn tên đứa con gái đáng thương mất lúc hai tháng của dì Nesibe không phải là Gul, mà là Aysegul... Con đã hỏi ai để lên cái danh sách này thế?”

“Lỗi in ấn mà mẹ, mẹ biết báo chí nước mình đấy,” anh Osman nói.

Từ sáng nay cứ một lúc mẹ tôi lại nhìn ra cửa sổ, để xem bà sẽ mặc gì ra đám tang, chúng tôi thì khuyên bà không nên đi trong tiết trời mưa tuyết, giá lạnh thế này.

“Mẹ không thể mặc áo choàng lông ra nghĩa địa như đi dạ hội trong khách sạn Hilton được.”

“Dẫu có chết mẹ cũng không ở nhà khi người ta chôn cất bố các con,” mẹ phản đối ý chúng tôi.

Nhưng sau khi nhìn chiếc xe tang đưa quan tài cha tôi tới đặt trên bệ đá để linh cữu trước cửa Thánh đường Tesvikiye, bà bỗng òa khóc dữ dội, chúng tôi biết không thể để bà đi xuống cầu thang và qua đường để tới đó. Sau khi cho bà uống thuốc an thần, khoác chiếc áo lông Astrakhan, Hanun và Bekri dìu bà ra ban công, nhưng khi người ta đưa quan tài vào xe tang mẹ tôi lại ngất đi.

Gió Bắc mạnh thổi bụi lẫn tuyết vào mắt mọi người. Đám đông tụ họp trên sân gần như chẳng ai nhận thấy mẹ tôi. Sau khi Hanim và Bekri đưa bà vào nhà, tôi dồn tất cả sự chú ý vào đám đông, vẫn là những người đã có mặt trong lễ đính hôn. Như tôi thường cảm nhận, trên đường phố Istanbul vào mùa đông các cô gái xinh đẹp hay nhìn thấy vào mùa hè biến đâu hết, phụ nữ có vẻ xấu xí hơn, còn cánh đàn ông thì hình như tăm tối và dữ dằn hơn. Cũng như trong lễ đính hôn, tôi đã bắt tay hàng trăm người và ôm hôn rất nhiều người. Nhưng cứ mỗi lần nhìn thấy một cái bóng trong đám đông rồi nhận ra đó không phải là Fusun, tôi lại thấy đau đớn chẳng khác gì nỗi đau mất cha tôi. Khi đã biết chắc cả Fusun, cả mẹ em đều không tới đám tang, tôi có cảm giác như thể cùng với chiếc quan tài của cha tôi, người ta đã đặt cả tôi xuống lòng đất lạnh.

Chắc hẳn vì trời lạnh quá mà những người họ hàng nép sát vào nhau, sau đám tang vẫn không muốn chia tay, nhưng tôi đã trốn họ, lên taxi đi thẳng về ngôi nhà Merhamet. Cảm thấy yên tâm khi hít thở không khí dễ chịu của ngôi nhà, tôi cầm lên tay những đồ vật có sức an ủi lớn nhất theo kinh nghiệm của mình: cây bút chì của Fusun, chiếc tách uống trà em đã dùng mà tôi chưa rửa từ khi em biến mất, rồi tôi nằm dài trên giường. Sờ nắn, động chạm tới các đồ vật khiến tôi thanh thản và bớt đau đớn trong chốc lát.

Với bạn đọc và khách thăm bảo tàng hỏi giữa cái chết của cha tôi và sự vắng mặt của Fusun ở đám tang điều nào đau đớn hơn, tôi muốn nói rằng, nỗi đau tình là một khối và không thể chia sẻ. Nỗi đau thất tình thực sự len lỏi vào tâm điểm tồn tại của chúng ta, nó hành hạ ta ở điểm dễ tổn thương nhất, và liên kết với tất cả những đau đớn khác, nó lan truyền một cách không thể chịu đựng nổi ra khắp thân thể và toàn bộ cuộc sống của chúng ta. Với những kẻ si tình vô vọng, đau đớn có thể sinh ra từ bất cứ điều gì, từ nỗi bất hạnh thẳm sâu như mất cha cho đến chuyện xui xẻo cỏn con nhất, chẳng hạn đánh mất một chiếc chìa khóa; những niềm đau như thế luôn sẵn sàng bùng lên trong mọi khoảnh khắc từ bất kỳ tia lửa nào. Những kẻ, cũng như tôi, bị tình yêu làm đảo lộn cuộc sống, tin rằng một khi nỗi đau ái tình chấm dứt thì mọi lo lắng, ưu phiền khác sẽ được giải tỏa, trong khi nếu phớt lờ chúng, họ chỉ khiến vết thương lòng càng loét sâu thêm, dù muốn hay không.

Sau đám tang cha, khi ngồi trong taxi, tôi đã cảm thấy rõ ràng như thế, nhưng rất tiếc tôi không thể hành xử cho thích hợp. Vì tình yêu, một mặt rèn luyện tôi trở nên chín chắn hơn, mặt khác lại choán hết mọi suy nghĩ của tôi, đến nỗi nó gần như không để tôi phát huy được những lý lẻ do sự chín chắn mang lại. Một kẻ khổ sở đau đớn vì tình yêu trong một thời gian dài như tôi, dù có biết kết cục sẽ là nỗi buồn, vẫn cứ ứng xử theo những logic sai lầm, để sau đó, cùng với thời gian sẽ càng nhận rõ hơn mình đã hành xử sai lầm. Trong tình huống đó, điều lý thú là trong những ngày tồi tệ nhất, lý trí của chúng ta vẫn liên tục lên tiếng, và dù không bằng nỗi đam mê của chúng ta, nhưng nó vẫn thầm thì một cách không khoan nhượng rằng, tất cả những gì chúng ta làm bất quá chỉ khiến tình yêu và nỗi đau thêm mãnh liệt. Trong chín tháng kể từ ngày Fusun mất hút, tiếng thầm thì của lý trí với tôi ngày càng mạnh mẽ hơn, nó nuôi trong tôi niềm hy vọng rằng đến một ngày rồi thế nào tôi cũng sẽ làm chủ được tâm trí mình, và nó sẽ giải thoát cho tôi khỏi đau đớn. Nhưng tình yêu và hy vọng (kể cả một hy vọng giản đơn hơn rằng ngày nào đó tôi có thể sống không đau đớn) đã cho tôi sức lực để đối mặt với nỗi khổ ải, cùng lúc cũng kéo dài tình trạng ấy.

Nằm trong ngôi nhà Merhamet, chơi với những đồ vật của Fusun để giảm bớt đau khổ (nỗi đau mất cha và mất người yêu hòa tan thành một đớn đau độc nhất của cô đơn và thiếu vắng tình yêu), trong khi vẫn băn khoăn không hiểu vì sao Fusin và gia đình em không tới đưa tang cha tôi, tôi không thể nào tin được những người bao giờ cũng rất chu đáo trong quan hệ họ hàng như dì Nesibe và chồng dì lại không đến đám tang chỉ vì tôi, điều đó có nghĩa là Fusun và gia đình em sẽ mãi mãi lánh mặt tôi. Cho đến hết đời, tôi sẽ không gặp lại Fusun. Một ý nghĩ không thể chịu đựng nổi! Tới nỗi tôi không dám nghĩ đến nữa; tôi phải tìm cách để có hy vọng được gặp Fusun một ngày không xa.

48

Trong đời, quan trọng nhất là con người ta hạnh phúc

“Tôi nghe nói chú đổ lỗi cho Kenan vì những khó khăn trong công ty Satsat,” một buổi tối anh Osman rỉ tai tôi.

Thỉnh thoảng anh cùng chị Berrin và bọn trẻ, nhưng thường là anh đi một mình, đến thăm mẹ, những lúc như thế ba chúng tôi ngồi ăn tối với nhau.

‘‘Anh nghe nói vậy à?”

“Tôi nghe nói thế,” Osman đáp và liếc nhìn mẹ tôi. “Nếu ngoài ‘xã hội’ chú đã tự làm mất thể diện, ít nhất đừng xấu mặt ở công ty chứ,” anh nói thẳng thừng. (Dù anh rất ghét từ xã hội.) “Để mất vụ ga trải giường là lỗi của chú,” anh nói thêm.

“Có chuyện gì thế?” mẹ tôi hỏi. “Các con đừng có cãi nhau đấy!”

“Chúng con có cãi nhau đâu,” Osman nói. “Thật may là Kemal đã chuyển về nhà, đúng không mẹ?”

“Ồ, đúng thế, tuyệt lắm. Ai muốn nói gì thì nói, trong cuộc đời, quan trọng nhất là con người ta hạnh phúc. Bố các con cũng thường nói thế. Thành phố thiếu gì con gái xinh đẹp, chúng ta sẽ tìm được người còn xinh đẹp, dễ thương và tốt nết hơn. Một cô gái không thích mèo thì cũng chẳng thể làm cho chồng hạnh phúc. Không cần phải bận tâm về chuyện đó nữa! Hãy hứa với mẹ là con sẽ không bao giờ đến khách sạn để ở nữa!”

“Con hứa với một điều kiện,” tôi nhắc lại lời Fusun chín tháng trước đây. “Nếu con được dùng chiếc xe của cha và bác tài xế Cetin...”

“Được!” Osman nói. “Nếu bác Cetin đồng ý, anh cũng không phản đối. Nhưng chú không được can thiệp vào công việc của Kenan và công ty mới; đừng vấy bùn lên người khác!”

“Các con đừng bao giờ cãi nhau trước mặt người khác!” mẹ tôi nói.

Sau khi chia tay với Sibel, tôi lạnh nhạt với Nurcihan và vì thế ít khi gặp Mehmet, người yêu cô ta mê mẩn. Zaim càng ngày càng hay đi đến các nơi giải trí cùng với họ, nên tôi trở nên xa cách hội bạn bè này. Một dạo tôi hay đi cùng Hilmi, Tayfun và một vài bạn bè khác, họ dù đã có vợ hay là chồng chưa cưới nhưng vẫn mê mặt trái của đời sống ban đêm, rất thông thạo những nhà thổ giá đắt ở Istanbul và các khách sạn, nơi có thể gặp gỡ những cô gái bắt mắt và từng trải thường được gọi châm biếm là “nữ sinh”. Không chỉ vì muốn giải khuây, mà tôi hy vọng sẽ đỡ bệnh nhờ dăm buổi tối như thế, nhưng từ những ngõ ngách tăm tối của tâm hồn, tình yêu với Fusun vẫn lan tỏa khắp con người tôi. Dù các cuộc trò chuyện bạn bè có làm tôi nguôi ngoai đôi chút, nhưng chúng không thể khỏa lấp hết nỗi buồn. Tối tối tôi hay ngồi bên mẹ, tay cầm cốc raki, xem kênh truyền hình nhà nước duy nhất.

Cũng như cha tôi lúc còn sống, mẹ tôi cũng chê bai không thương xót tất cả những gì bà thấy trên ti vi, cũng như cha tôi, bà nhắc tôi chớ uống quá nhiều, rồi bà ngủ thiếp đi trong ghế bành. Những lúc ấy tôi khẽ bàn luận với bà Fatma Hanim về chương trình. Fatma không có vô tuyến ở phòng riêng như người ở của các gia đình giàu có trong phim phương Tây. Cách đây bốn năm, khi ở Thổ cũng bắt đầu có truyền hình, gia đình tôi đã mua một chiếc vô tuyến, tối nào bà Fatma Hanim cũng ngồi xuống chiếc ghế đặt ở chỗ xa nhất trong phòng khách một lúc (chúng tôi quen gọi là “chiếc ghế riêng của bà ấy”), và đến các cảnh ủy mị bà thường vừa xem vừa vân vê góc tấm khăn trùm đầu. Đôi khi bà còn tham gia vào câu chuyện. Sau khi cha tôi mất, bà còn có nhiệm vụ bình phẩm những màn độc thoại không dứt của mẹ tôi.

Một buổi tối khi mẹ tôi đã gà gật trên ghế bành, hai chúng tôi cùng với cả nước Thổ đang xem các cô gái chân dài Na Uy và Xô Viết tham gia cuộc thi trượt băng nghệ thuật được truyền hình trực tiếp, dù chúng tôi chẳng hiểu gì về các quy tắc của trượt băng nghệ thuật, và trong khi nói chuyện về sức khỏe của mẹ tôi, về thời tiết đang ấm dần lên, về các vụ tàn sát chính trị ngoài phố, về thời cuộc và về anh con trai bà, trước đây làm việc cho cha tôi, sau này đã sang Duisburg bên Đức và mở hiệu ăn doner. Cuối buổi trò chuyện thân mật và thoải mái chúng tôi đi đến chỗ: xét cho cùng cuộc sống vẫn tốt đẹp.

“Chúc mừng cậu, móng chân xẻng ạ, tất cậu không thủng lỗ nữa,” bà chuyển sang nói về tôi. “Tôi thấy bây giờ cậu cắt móng chân cẩn thận đấy, Kemal ạ. Tôi muốn tặng cậu thứ này.”

“Kéo cắt móng chân?”

“Không! Cậu đã có hai chiếc rồi, ông nhà cũng để lại một chiếc, thế là ba. Một vật khác cơ.”

“Vật gì thế?”

“Đi theo tôi,” bà nói.

Tôi đi theo bà, vì cảm thấy đó là vật gì đặc biệt. Bà vào căn phòng nhỏ, rồi sang phòng tôi, bật điện lên và mỉm cười đưa tay về phía tôi, như người ta thường đưa món quà gi đó cho con trẻ.

“Cái gì thế này?” tôi hỏi, nhưng chưa dứt lời tim tôi đã đập rộn lên.

“Chiếc khuyên tai này có phải của cậu không? Cạnh con bướm có phải là một chữ cái? Lạ nhỉ...”

“Của tôi...”

“Tôi biết là của cậu, cách đây mấy tháng tôi thấy nó trong túi áo khoác của cậu. Tôi đã để ra một nơi để đưa cho cậu, nhưng bà nhà đã thấy nó và cất đi. Chắc bà nghĩ ông nhà định cho ai, và tất nhiên bà không thích thế. Bà nhà có một chiếc túi vải nhung, bà bí mật cất các thứ của ông vào đó,” Fatma Hanim mỉm cười. “Kể cả cái này. Sau khi ông chủ mất, bà đã đổ các thứ ra mặt bàn. Tôi đã cất chiếc khuyên đi, vì biết nó là của cậu. Và đây là bức ảnh tôi thấy trong túi áo ông chủ, cậu cất cả đi kẻo bà nhà nhìn thấy. Tôi làm thế có phải không?”

“Rất tốt, bà Fatma FIamm. Bà thật sáng dạ và cẩn thận. Tuyệt lắm!”

Bà cười vẻ mãn nguyện rồi đưa chiếc khuyên tai và bức ảnh cho tôi. Đó là bức ảnh người tình mà cha đã cho tôi xem, khi chúng tôi cùng ăn trưa ở Abdullah. Nhìn vẻ u buồn của người con gái trên bức ảnh, phía sau là con tàu và biển cả, tôi bỗng như thấy bóng dáng Fusun.

Hôm sau tôi gọi điện cho Ceyda. Hai ngày sau đó chúng tôi lại gặp nhau trong khu Maska, rồi cùng tản bộ về phía bờ Taslik. Cô chải tóc thành từng lọn, ăn mặc lịch sự, con người cô tỏa ra hạnh phúc rạng rỡ đặc trưng của các bà mẹ trẻ và vẻ tự tin của người mới trưởng thành trong thời gian ngắn. Trong hai ngày vừa rồi tôi đã viết cho Fusun bốn, năm lá thư không mấy khó khăn, cuối cùng tôi bỏ lá thư ôn hòa nhất, tỉnh táo nhất vào một phong bì Satsat, và đúng như tôi dự định trước: tôi nghiêm nét mặt đưa cho Ceyda và nói đã xảy ra việc rất quan trọng, cô nhất thiết phải chuyển tới tay Fusun. Tôi không muốn nói nội dung lá thư với Ceyda, để qua vẻ bí ẩn của tôi cô ta phải cảm thấy sự hệ trọng của tình huống và chuyển lá thư, nhưng nhìn vẻ mặt thông cảm, dễ chấp nhận mọi thứ và chín chắn của cô, tôi không thể không hăng hái nói cho cô biết tin mừng: vấn đề mà vì thế Fusun giận tôi đã ổn thỏa, nếu em biết điều gì đã xảy ra, thì em cũng sẽ sung sướng như tôi; chúng tôi sẽ chỉ còn một việc duy nhất là tiếc thời gian đã mất. Ceyda vội về cho con bú, nhưng tôi còn tranh thủ nói nhanh với cô rằng, chúng tôi cũng sẽ sinh con sau khi cưới, và con cái chúng ta sẽ trở thành bạn bè, còn chúng tôi sẽ vui vẻ cười khi nhớ lại kỷ niệm yêu đương vất vả ngày trước để tìm thấy tình yêu đích thực của mình. Tôi hỏi Ceyda đặt tên con là gì.

“Omer,” cô đáp. “Nhưng cuộc sống không khi nào như chúng ta mong muốn đâu, Kemal ạ.”

Mấy tuần liền tôi hoài công mong thư Fusun, tôi hay nghĩ tới những lời Ceyda nói khi chia tay, nhưng vẫn tin rằng lần này Fusun sẽ trả lời. Ceyda đã nói Fusun biết tôi hủy bỏ hứa hôn với Sibel rồi. Trong thư, tôi viết đã tìm thấy chiếc khuyên tai trong một ngăn kéo của cha tôi sau khi ông mất, và tôi muốn đem chiếc khuyên tai mặt ngọc ấy cùng chiếc xe đạp đến nhà em. Đã đến lúc thực hiện điều chúng tôi cùng dự định hồi trước: tôi đến ăn tối cùng cha mẹ em.

Giữa tháng Năm, công việc ngập tới cổ, từ các chi nhánh tỉnh tôi nhận được thư từ chủ yếu là viết tay, thư bạn bè, chào mừng, cảm ơn, phàn nàn, đòi hỏi hay đe dọa, có những thư chữ viết tôi gần như không thể đọc nổi, nhưng có một bức, mà chỉ trong một khoảnh khắc, đọc qua tim tôi đã đập rộn lên:

Anh Kemal

Gia đình em cũng rất muốn gặp anh. Mời anh tới ăn tối cùng cả nhà ngày 19 tháng Năm.

Nhà em chưa mắc điện thoại bàn. Nếu không tới được, anh hãy nhắn qua bác Cetin Efendi.

Với lòng yêu mến và trân trọng,

Fusun

Địa chỉ: Phố Dalgic 24. Cukurcuma

Trong thư không ghi ngày tháng, nhưng trên con dấu của bưu điện Galatasaray tôi đọc thấy ngày gửi là mồng 10 tháng Năm. Từ hôm nhận thư đến 19 tháng Năm còn hai ngày nữa, tôi những muốn lao ngay tới cái địa chỉ ở Cukurcuma. Nhưng tôi không đi, vì tôi biết nếu tôi muốn cưới em, nếu tôi muốn mãi mãi ràng buộc em vào cuộc đời tôi, thì tôi không thể cho phép mình nóng vội.

49

Tôi muốn cầu hôn em

Bảy rưỡi tối ngày thứ Tư, 19 tháng Năm năm 1976, tôi cùng bác Cetin Efendi tới nhà Fusun ở Cukurcuma. Tôi bảo bác Cetin phải đem tới nhà dì Nesibe một chiếc xe đạp trẻ con. Tôi đưa địa chỉ cho bác, rồi ngả người ra ghế nhìn mưa xối xả trên phố xá. Trong một năm qua tôi đã mường tượng ra vô vàn cảnh gặp lại em, nhưng dù vô tình tôi cũng không nghĩ tới mưa phùn hay mưa rào.

Khi đem chiếc xe đạp nhỏ và đôi khuyên ngọc trai của cha cho từ trong nhà Merhamet ra tôi bị ướt như chuột lột. Và còn một sự khác biệt so với suy nghĩ của tôi: con tim tôi hoàn toàn thanh thản. Như thể tôi đã quên hẳn mọi đau đớn từng trải qua trong đúng 339 ngày, kể từ lần gặp gỡ cuối cùng của hai chúng tôi ở khách sạn Hilton, thậm chí tôi còn cảm thấy biết ơn nỗi đau đớn đã đồng hành cùng tôi trong từng giây phút, vì chúng đã dẫn tôi tới kết cục hạnh phúc, và tôi không đổ lỗi cho điều gì, hay cho một ai hết.

Cũng như ở đầu câu chuyện, tôi lại tin rằng một cuộc sống tuyệt vời đang chờ đợi tôi. Tôi cho dừng xe trên phố Siraselviler, bảo hàng hoa làm một bó hoa hồng đỏ rực rỡ xứng đáng với cuộc sống tuyệt vời đang đợi tôi kia. Ở nhà, để trấn tĩnh, tôi đã uống nửa cốc raki, nhưng liệu có nên uống thêm cốc nữa trong một quán nhỏ trên các con phố dẫn đến Beyoglu? Sự sốt ruột, cũng như đau đớn do tình yêu gây ra trước đây, lại ập đến. “Hãy cẩn thận!” một giọng nói thận trọng vang lên trong tôi. “Lần này đừng mắc sai lầm!” Trong mưa nặng hạt, tôi chỉ nhìn thấy những đường viền mờ nhạt của nhà tắm hơi Cukurcuma, nhưng tôi cảm thấy rõ ràng 339 ngày qua là bài học hữu ích cho tôi: Fusun đã thắng. Tôi sẵn sàng chiều theo mọi điều em muốn, chỉ để em đừng trừng phạt không cho tôi gặp em. Tôi sẽ bình tâm, nếu nhìn thấy em, và nếu đã tin em đang ở trước mặt, tôi sẽ cầu hôn em.

Trong khi bác Cetin Efendi tìm số nhà trong làn mưa, tôi tưởng tượng ra cảnh cầu hôn dự định: tôi bước vào, trao chiếc xe đạp và đùa vui một câu gì đó, chúng tôi ngồi xuống, tôi bình tĩnh lại (liệu tôi có làm được điều đó?), sau đó Fusun bê cà phê ra, tôi nhìn vào mắt bố Fusun, và nói thẳng rằng tôi muốn cầu hôn con gái ông. Trong lúc cười đùa vui vẻ chúng tôi sẽ quên hẳn không nói tới những đau buồn đã qua. Rồi chúng tôi ngồi vây quanh bàn, bố em mời tôi rượu raki, và tôi, hạnh phúc bởi quyết định của mình, cuối cùng có thể thỏa thích ngắm nhìn Fusun.

Xe dừng lại trước nhà. Trong mưa tôi gần như không thấy rõ ngôi nhà ra sao. Tôi hồi hộp nhấn chuông cửa. Lát sau dì Nesibe ra mở cổng. Tôi nhớ, cảnh bác Cetin Efendi đứng phía sau cầm ô che cho tôi và bó hoa hồng lớn đã tác động mạnh đến dì. Thấy vẻ mặt dì hơi căng thẳng, nhưng tôi không quan tâm lắm, vì chỉ còn vài bậc cầu thang là tôi thấy Fusun.

“Chào anh, Kemal Bey!” bố Fusun đón tôi chỗ chiếu nghỉ trên cầu thang. Tôi quên hẳn đã gặp ông cách đây một năm trong lễ đính hôn, tôi tưởng mình không hề gặp ông từ dạo Lễ Hiến dâng ngày trước. Tôi có cảm giác thời gian ít làm ông thay đổi.

Sau đó tôi tưởng Fusun có một người chị gái, vì phía sau người cha tôi thấy một người con gái xinh đẹp, tóc đen, rất giống Fusun, nhưng trước khi kịp suy nghĩ kỹ hơn, tôi nhận ra đó chính là Fusun. Một nỗi kinh ngạc: tóc em đen huyền! “Tất nhiên, đó là màu tóc tự nhiên của em!” tôi nghĩ và tự trấn tĩnh. Tôi bước vào nhà, và theo dự định, tôi bỏ qua bố mẹ em, đưa cho em bó hoa và định vòng tay ôm em, nhưng nhìn ánh mắt, vẻ hốt hoảng và điệu bộ của em tôi cảm thấy em không muốn tôi ôm em.

Chúng tôi bắt tay nhau.

“Ôi, hoa hồng tuyệt quá!” em nói nhưng không đưa tay đỡ bó hoa.

Đúng, tất nhiên em rất đẹp và viên mãn hơn. Em nhận ra sự lúng túng của tôi, vì cuộc gặp không như tôi mường tượng.

“Đúng không?” em hỏi và đưa mắt hướng sự chú ý của một ai khác trong phòng lên bó hoa.

Tôi bắt gặp ánh mắt của người em vừa hướng tới. “Họ không tìm được một dịp khác để mời anh chàng dễ thương, hơi béo này hay sao?” tôi thoáng nghĩ.

“Anh Kemal, em xin giới thiệu, đây là anh Feridun, chồng em,” Fusun cố làm như chỉ nhắc tới một chuyện nhỏ.

Tôi nhìn anh chàng gọi là Feridun như thể không phải nhìn một con người, mà một thứ gì đó, một hình ảnh trong ký ức quen thuộc.

“Chúng em cưới nhau được năm tháng,” Fusun nhíu mày, nói với vẻ mặt như muốn tìm sự đồng cảm.

Tôi bắt tay chàng béo. Từ cái nhìn của anh ta tôi hiểu anh ta không hề biết điều gì.

“Rất hân hạnh được biết cậu,” tôi nói và mỉm cười với Fusun đứng phía sau anh chồng. “Cậu là người rất may mắn, Feridun Bey ạ. Cậu lấy được một cô gái rất tuyệt, bây giờ cô ấy còn sở hữu một chiếc xe đạp rất tuyệt nữa.”

“Chúng tôi cũng muốn mời anh và gia đình ta tới dự đám cưới, nhưng nghe tin ông nhà ốm nặng,” bà mẹ nói. “Con gái, đừng núp sau lưng chồng thế nữa, con hãy nhận bó hoa hồng tuyệt đẹp trên tay anh Kemal đi!”

Người tôi yêu - một năm nay em có mặt trong tất cả những giấc mơ của tôi - đón bó hoa bằng một cử chỉ nhẹ nhàng: đôi má ửng hồng, cặp môi mẫn cảm, làn da mịn màng, cổ và nửa ngực trần thơm tho của em khiến tôi có thể làm bất cứ điều gì, em xích lại gần tôi trong giây lát, nhưng lại lùi ra xa. Tôi ngỡ ngàng cảm nhận sự hiện hữu của em, như kẻ ngạc nhiên vì sự tồn tại của thế giới này.

“Cắm chỗ hoa hồng vào bình ấy, con gái yêu ạ!” mẹ em nói.

“Kemal Bey, anh uống raki nhé?” ông bố hỏi.

“Chíp, chíp,” con hoàng yến kêu.

“Vâng, dĩ nhiên, cháu xin một cốc raki...”

Tôi uống cạn hai cốc raki đá, bụng trống rỗng, với hy vọng rượu sẽ phát huy tác dụng nhanh. Tôi nhớ trước bữa ăn tối chúng tôi đã nói về chiếc xe đạp và những kỷ niệm thời niên thiếu. Nhưng đầu óc tôi còn đủ tỉnh táo để biết rằng việc em lấy chồng đã xóa nhòa tình cảm anh em mà tôi hy vọng chiếc xe đạp sẽ gợi lại. Em làm ra vẻ ngẫu nhiên (Fusun hỏi mẹ xem em ngồi đâu) rồi ngồi vào vị trí đối diện, nhưng tránh cái nhìn của tôi. Ban đầu tôi lúng túng tới mức tưởng em không để ý đến tôi. Tôi cũng làm như chẳng để ý đến em. Tôi cố đóng vai người họ hàng giàu có, tốt bụng, nhưng bận nhiều việc quan trọng đến tặng quà cô em họ nghèo nhân dịp lấy chồng.

“Nào, thế bao giờ bọn em có cháu?” Với tinh thần ấy, tôi nhìn vào mắt anh chồng, chứ không dám nhìn Fusun.

“Trước mắt chúng em chưa muốn có con,” Feridun nói. “Có lẽ sau này khi có nhà riêng.”

“Feridun rất trẻ, nhưng hiện tại là một trong những người viết kịch bản đắt khách nhất ở Istanbul đấy,” dì Nesibe nói. “Em nó viết vở Bà cụ bán bánh quy đấy.”

Suốt buổi tối tôi loay hoay để làm sao tin được, điều như người ta thường nói là đã “day tận trán”. Nhiều lần trong buổi tối tôi tưởng tượng đến lúc họ sẽ thú nhận: họ đã bịa ra chuyện hôn nhân và giới thiệu anh chàng béo bên hàng xóm, bạn từ thời trẻ con của Fusun là chồng em, chỉ để đùa tôi. Nhưng họ cứ kể hết chuyện này đến chuyện khác về đôi trẻ nên cuối cùng tôi phải chấp nhận sự thật; nhưng lúc đó có điều tôi nghe thấy mà không thể chấp nhận: anh chồng ở rể mới có hai mươi hai, thích điện ảnh và âm nhạc, nhưng chưa có chỗ làm kiếm cơm, chỉ viết kịch bản cho xưởng phim và làm thơ. Cậu có họ hàng với Fusun về bên bố, hồi bé hai người hay chơi với nhau, cậu ta đã ngồi cùng Fusun trên chiếc xe đạp tôi vừa mang đến. Nghe những điều đó và nhờ rượu raki mà chú Tarik Bey vui vẻ tiếp vào cốc, tôi cảm thấy tâm hồn quặn thắt. Khi bước vào một căn nhà mới, tôi chưa cảm thấy yên lòng khi biết nó có mấy phòng, ban công phía sau nhìn ra phố nào, sao người ta lại kê bàn vào chỗ ấy, nhưng lúc này hình như tôi không để ý đến những điều đó.

Niềm an ủi duy nhất là em ngồi đối diện tôi, và tôi có thể ngắm em. Đôi bàn tay em, như thường lệ, bay nhảy liên tục. Dù đã có chồng, em không hút thuốc trước mặt cha, nên tôi chưa được thấy cử chỉ dễ thương ấy. Nhưng em đã vuốt tóc hai lần, như ngày xưa em vẫn thường làm, ba lần em nín thở, hơi so vai lên chờ dịp tham gia vào câu chuyện, đúng như điệu bộ em đã làm khi tranh cãi với tôi. Mỗi lần em cười, một niềm hạnh phúc và lạc quan không cưỡng nổi nở ra trong tôi như một bông hướng dương. Một thứ ánh sáng lan tỏa ra từ vẻ đẹp, từ những cử chỉ quen thuộc, từ làn da em, nhắc tôi nhớ rằng tôi chỉ tìm thấy trung tâm vũ trụ nếu ở bên em. Tất cả mọi nơi chốn, con người và công việc khác chỉ là “sự tiêu khiển thời gian thô tục”. Thân thể tôi cũng biết điều đó hệt như trí óc tôi, và ngồi đối diện với em tôi những muốn đứng dậy ôm lấy em. Nhưng nghĩ mình sẽ rơi vào tình huống như thế nào, và điều gì sẽ xảy ra, một nỗi đau xuyên vào người làm tôi không tiếp tục suy nghĩ được nữa, tôi phải đóng vai - không chỉ cho những người ngồi quanh bàn, mà cả cho chính bản thân tôi - người đến chúc mừng đôi vợ chồng trẻ. Trong bữa ăn ít khi ánh mắt chúng tôi gặp nhau, nhưng Fusun vẫn biết đây chỉ là mặt nạ, và em cũng xử sự như một phụ nữ trẻ hạnh phúc cần đối xử với người anh họ xa giàu có đến thăm cùng tài xế riêng; em trêu đùa và lấy thêm cho chồng một thìa xa lát đậu. Tất cả những điều đó khiến tôi cảm thấy trong đầu một sự yên tĩnh kỳ lạ.

Mưa không ngớt. Từ đầu bữa ăn, chú Tarik Bey đã giải thích cho tôi biết Cukurcuma, đúng như cái tên của nó, là một vùng trũng, vì thế ngôi nhà mà họ mua hè năm ngoái này, trước đây nhiều lần bị nước ngập, và tôi đứng dậy rời khỏi bàn, cùng ông đi ra ban công có mái che, nhìn nước chảy xối xả trên mặt đường dốc. Trên phố dân chúng xắn quần dùng xô sắt tây và chậu nhựa hắt nước từ vỉa hè chảy vào trong nhà ra ngoài; người ta dùng đá và giẻ lái dòng nước ra hướng khác. Hai người đàn ông chân trần đùng que sắt cố mở tấm lưới bịt miệng cống đã bị tắc; một bà đội khăn tím và một bà đội khăn xanh vừa cãi nhau vừa chỉ trỏ xuống dòng nước.

Bên bàn, như nói về một điều gì bí ẩn lắm, chú Tarik Bey kể hệ thống cống ngầm từ thời Ottoman vẫn thế, chẳng có thay đổi gì và đã quá tải, không đáp ứng nổi yêu cầu. Cứ mỗi lần mưa to hơn, ông lại kêu “Trời sập mất!”, “Hồng Thủy!”, “Lạy Đức Allah!” rồi chạy ra ban công lo lắng nhìn khu vực ngập nước nom kỳ dị dưới ánh đèn đường yếu ớt. Cùng với mọi người lẽ ra tôi cũng phải đứng dậy đi theo, chia sẻ nỗi lo lắng cùng ông, nhưng tôi sợ mình đứng không vững nữa, tôi sẽ làm đổ bàn đổ ghế.

“Không biết bác tài làm gì trong mưa to thế này?” dì Nesibe nhìn qua cửa sổ hỏi.

“Có phải mang cho bác ta chút thức ăn không?” chàng rể hỏi.

“Để em mang xuống cho bác ấy,” Fusun nói.

Nhưng dì Nesibe cảm thấy tôi không thích thế, nên đổi đề tài. Tôi cảm thấy mình say và cô đơn, cả nhà đang ái ngại nhìn tôi từ ban công. Tôi cười với họ. Đúng lúc ấy có tiếng đổ ụp của một cái thùng ngoài phố và tiếng kêu đau đớn của ai đó. Tôi và Fusun nhìn nhau, nhưng em vội quay đi.

Sao em có thể đối với tôi lạnh lùng đến thế? Tôi muốn hỏi em, nhưng đã không nói ra cái câu hỏi ngốc nghếch của kẻ thất tinh bị ruồng bỏ, kẻ thường tìm lại người yêu cũ để kêu lên họ chỉ muốn hỏi một điều gì đó.

Sao em không đến bên tôi, khi thấy tôi có một mình, sao em không tận dụng cơ hội giải thích với tôi mọi chuyện? Chúng tôi lại nhìn nhau, và em lại quay đi.

“Fusun sẽ đến đây bây giờ,” một tiếng nói thầm mách bảo tôi. Nếu em đến, nghĩa là đến một ngày em sẽ bước ra khỏi cuộc hôn nhân sai lầm này, em sẽ thuộc về tôi.

Có tiếng sấm động. Fusun rời cửa sổ, với năm bước chân nhẹ nhàng, em quay lại ngồi đối diện với tôi.

“Xin anh thứ lỗi cho em,” em nói nhỏ khiến tim tôi thổn thức. “Vì em không tới dự đám tang cha anh được.”

Một tia chớp xanh lóe lên trong mắt chúng tôi, như một dải lụa trong gió.

“Anh đã đợi em,” tôi nói.

“Em đoán thế, nhưng em không đến được.”

“Cái lều dựng trái phép của hiệu tạp hóa đã đổ, hai người có thấy không?” Feridun, người chồng quay lại bàn.

“Chúng tôi có thấy, thật đáng tiếc,” tôi nói.

“Chẳng có gì đáng tiếc cả,” ông bố quay vào.

Thấy con gái lấy hai tay che mặt như đang khóc, ông nhìn chồng Fusun, rồi nhìn tôi, vẻ dò hỏi.

“Con rất ân hận vì không đến dự được đám tang bác Mumtaz,” Fusun nói, giọng em run run. “Con rất quý bác ấy, và rất áy náy.”

“Ông nhà rất quý Fusun,” chú Tarik Bey quay về phía tôi. Khi đi ngang qua, ông cúi xuống hôn lên mái tóc con gái, rồi nheo một bên mắt nhìn tôi mỉm cười, khi đã ngồi xuống cạnh bàn, ông rót raki vào cốc tôi và mời anh đào.

Trong lúc chếnh choáng say, tôi vẫn băn khoăn: phải lấy trong túi ra đôi vòng tai mặt ngọc của cha tôi và chiếc khuyên tai của Fusun để đưa cho em, nhưng chưa nghĩ ra cách nào. Tôi sốt ruột đứng dậy, nhưng để trao cho em lẽ ra tôi phải ngồi nguyên như thế. Từ ánh mắt người cha và con gái, tôi đọc thấy cả hai đang chờ đợi một điều gì đó. Hay họ muốn tôi ra về? Không, một sự chờ đợi nào đó sâu nặng hơn bao trùm lên căn phòng. Tôi đã tưởng tượng ra tình tiết này bao nhiêu lần, nhưng trong mơ tưởng của tôi dĩ nhiên Fusun chưa có chồng, và trước khi trao cho em các tặng vật, tôi xin phép cha mẹ em được cầu hôn với em... Giờ đây, khi say, tôi không biết xoay xở ra sao trong tình huống mới này.

Tôi chợt nghĩ không thể lấy chiếc hộp ra với bàn tay dính bẩn vì anh đào.

“Cháu có thể rửa tay ở đâu?” tôi hỏi.

Lúc này Fusun không thể làm ngơ như không nhận ra sự căng thẳng của tôi. Em cảm thấy cái nhìn của bố, như muốn bảo: Con gái, hãy chỉ chỗ cho khách! Em hốt hoảng đứng dậy. Khi thấy em đứng trước mặt, những hồi ức về cuộc gặp cuối cùng của chúng tôi một năm trước sống dậy.

Tôi muốn ôm lấy em.

Chúng ta đều biết lúc say ý nghĩ của chúng ta có thể theo hai luồng khác nhau. Một mặt chúng tôi gặp nhau ở một nơi ngoài thời gian và không gian, và tôi ôm Fusun, mặt khác tôi đang ở trong ngôi nhà Cukurcuma, và một tiếng nói nhắc tôi không thể làm như vậy, vì sẽ sinh chuyện chẳng lành. Nhưng vì rượu raki, tiếng nói kia rất nhỏ, và nó cũng không lên tiếng cùng lúc với nỗi thèm muốn được ôm em, chỉ sau đó bốn, năm giây. Trong mấy giây đó tôi tự do, và vì được tự do tôi thấy thanh thản, tôi đi bên em lên cầu thang.

Sự gần kề của cơ thể em, những bước chân trên cầu thang của chúng tôi giống như thuộc về một giấc mơ ngoài thời gian, và nhiều năm sau này vẫn lưu lại trong ký ức tôi như thế. Tôi thấy trong mắt em sự cảm thông và nỗi lo lắng, và tôi biết ơn em đã biểu lộ cảm xúc qua ánh mắt: đấy, một lần nữa lại chứng tỏ chúng ta sinh ra để thuộc về nhau; anh đã chấp nhận khổ đau, vì anh biết điều đó; em có chồng rồi thì có hề gì; anh sẵn sàng chịu đựng khổ ải hơn nữa vì hạnh phúc được đi bên em trên bậc cầu thang. Đối với những khách thăm bảo tàng được coi là “thực tế”, những người sẽ cười tôi vì nghĩ khoảng cách từ chiếc bàn ăn lên buồng tắm ở tầng trên vỏn vẹn chỉ có hơn bốn bước chân và mười hai bậc cầu thang, tôi xin nói rằng vì hạnh phúc ngắn ngủi ấy tôi sẵn sàng trả giá cả cuộc đời.

Tôi bước vào buồng tắm nhỏ, đóng cửa lại và ý thức được rằng số phận đã tuột khỏi tay tôi, vì sự gắn kết của tôi với Fusun đã bị biến dạng thành thứ gì đó nằm ngoài ý muốn của tôi. Tôi chỉ có thể sống được nếu chấp nhận điều đó. Trên chiếc giá nhỏ trước gương tôi thấy bàn chải đánh răng của Fusun, của chú Tarik Bey và của dì Nesibe, bên cạnh bàn cạo và hộp xà phòng cạo râu tôi thấy thỏi son của Fusun. Tôi ngửi rồi bỏ vào túi. Tôi vội ngửi tất cả khăn tắm để cảm nhận mùi quen thuộc của em, nhưng không cảm thấy gì vì có lẽ đó là những chiếc khăn mới bỏ ra nhân dịp nhà có khách. Tôi nhìn quanh xem có thể lấy đi thứ gì làm vật an ủi cho những ngày khốn khổ, và tôi nhìn thấy mặt mình trong gương: qua nét mặt tôi nhận ra sự cách biệt giữa thể xác và tinh thần mình thật khủng khiếp. Nét mặt tôi có vẻ mệt mỏi vì thất bại và hoang mang, nhưng trong tôi trú ngụ một thế giới khác: tôi biết mình hiện hữu, trong cơ thể tôi là một trái tim, và ý nghĩa của nó là tất cả đều sinh ra từ khao khát, từ sự tiếp xúc, từ tình yêu, và những gì tôi phải chịu đựng đều cấu thành từ những thành tố tương tự. Trong tiếng mưa rơi rào rào và tiếng máng nước chảy ồ ạt, tôi nghe thấy một bài hát Thổ Nhĩ Kỳ, khi tôi còn nhỏ bà tôi rất thích nghe. Chắc tiếng một chiếc radio nào gần đó. Trong tiếng đàn luýt ảo não và tiếng đần tranh vui nhộn hơn tôi nghe một giọng nữ mệt mỏi, nhưng chất chứa hy vọng. “Bởi tình yêu, tình yêu là nguyên do mọi việc trên thế gian.” Nhờ ca khúc buồn này tôi đã trải qua khoảnh khắc sâu sắc nhất của đời mình: tôi hiểu ra rằng vũ trụ và mọi thứ bên trong nó là một toàn thể duy nhất. Không chỉ những chiếc bàn chải đánh răng phía trước tôi và đĩa anh đào trên bàn, chiếc cặp tóc của Fusun mà vừa nhìn thấy tôi đã bỏ vào túi, cái chốt cửa buồng tắm, không chỉ các đồ vật mà cả những con người cũng đều thuộc về cái toàn thể. Ý nghĩa cuộc đời tôi là với sức mạnh của tình yêu tôi có thể cảm nhận được cái toàn thể ấy.

Với niềm lạc quan ấy tôi lấy chiếc khuyên tai của Fusun ra đặt vào chỗ thỏi son, nhưng không bỏ đôi khuyên của cha tôi xuống. Tiếng nhạc nhắc tôi nhớ đến những con phố cũ của Istanbul, nhớ đến những câu chuyện nói về sóng gió tình yêu mà các cặp vợ chồng già nghe radio trong các ngôi nhà gỗ kể lại, và về những người yêu nhau dám hy sinh cả cuộc đời họ vì tình yêu. Dưới tác động của giọng ca nữ ảo não từ radio, tôi hiểu rằng khi tôi chuẩn bị kết hôn với một người khác, Fusun cũng không thể làm khác hơn: em phải lấy chồng. Tôi phát hiện mình đang lẩm bẩm thành lời tất cả những điều này, khi nhìn mình trong gương. Tôi nhận ra trong mắt mình vẻ tinh nghịch và ngây thơ, giống như khi tôi còn nhỏ, và khi tôi thử nghiệm với hình ảnh phản chiếu của mình, tôi có một khám phá thật kinh ngạc: bắt chước Fusun, tôi cảm thấy mình có thể tách khỏi bản thân, và với sức mạnh của tình yếu đối với Fusun tôi có thể cảm thấy tất cả những gì em suy nghĩ hay cảm nhận, trong cùng một lúc tôi có thể cảm thấy điều em cảm thấy - tôi là em.

Kinh ngạc bởi phát hiện này, tôi ở trong nhà tắm lâu hơn bình thường. Có lẽ vì thế mà có ai đó húng hắng ho ngoài cửa, hay đập cửa - tôi không nhớ rõ, vì tôi bị “đứt phim”. Thời tôi còn trẻ, chúng tôi hay nói như vậy khi uống quá say và sau đó không còn nhớ gì hết. Tôi không nhớ mình đã ra khỏi buồng tắm, rồi quay lại bàn như thế nào, bác tài xế Cetin Efendi đã lên đón tôi với cớ gì - chắc chắn một mình tôi không thể đi xuống, bác đã đưa tôi vào xe và đưa tôi về nhà ra sao. Tôi chỉ nhớ xung quanh bàn mọi người đều im lặng, vì mưa đã ngớt, hay vì nhận ra nỗi hổ thẹn không thể che giấu và sự thảm hại khổ sở gần như có thể nắm bắt được của tôi, thì tôi không biết.

Thay vì lo lắng tìm ra nguyên nhân của sự im lặng, chàng rể lại say sưa nói về điện ảnh, chê bai các phim do hãng Yesilcam sản xuất phá hoại nền điện ảnh Thổ, dù dân Thổ rất mê phim, như người ta thường hay rao giảng vào dạo đó. Có lẽ lúc đó cậu ta đã nói cậu có thể làm được những phim xuất sắc, nếu tìm được một nhà tài trợ tử tế và đứng đắn; cậu ta đã viết xong một kịch bản, trong đó Fusun sẽ đóng vai chính, nhưng đáng tiếc chưa tìm được mạnh thường quân. Từ tất cả những điều cậu ta nói, trong lúc say, tôi không để ý đến việc chồng Fusun cần tiền và anh ta đã nói thẳng với tôi, mà đọng lại trong đầu tôi chỉ là “Fusun sẽ thành ngôi sao điện ảnh Thổ Nhĩ Kỳ”.

Tôi nhớ trên đường về nhà, trong trạng thái nửa tỉnh nửa say, tôi mơ Fusun sẽ thành nữ diễn viên nổi tiếng. Nhưng dù có say đến đâu, sẽ có lúc những đám mây màu chì của nỗi đau đớn và khốn khổ cũng tan, và chúng ta sẽ thấy sự thật mà ta cảm thấy (hay tin rằng) mọi người đều biết. Bỗng nhiên đầu óc tôi trở nên tỉnh táo, trong khi ngồi trên ghế sau chiếc xe do bác Cetin Efendi lái, nhìn những đường phố ướt át dưới mưa đêm, tôi hiểu ra rằng Fusun và chồng em đã mời tôi đến ăn tối vì họ coi tôi như một người họ hàng giàu có, người có thể ủng hộ những ý tưởng điện ảnh của họ. Trong tâm trạng vui vẻ vì rượu raki, tôi không giận họ vì điều đó, trái lại, tôi tưởng tượng Fusun sẽ thành một nữ diễn viên được cả nước Thổ hâm mộ, tôi thấy em như một ngôi sao điện ảnh quyến rũ: trong buổi trình chiếu đầu tiên, tôi sẽ dẫn em lên sân khấu của Palace Cinema trong tiếng vỗ tay như sấm. Đúng lúc đó xe đi qua khu Beyoglu, trước Palace Cinema.

50

Đó là lần cuối cùng tôi gặp em

Sáng ra tôi thấy rõ mọi việc: tối hôm trước người ta đã xúc phạm tới danh dự, đã giễu cợt, làm nhục tôi, nhưng tôi cũng đã dự phân vào sự hạ nhục chính mình qua việc uống say bét nhè. Cần phải nói thêm rằng bố mẹ Fusun cũng ủng hộ kế hoạch này, vì họ biết tôi yêu con gái họ đến mức nào, vậy mà họ vẫn đồng ý mời tôi đến để thỏa mãn tham vọng làm phim vớ vẩn của con rể họ. Tôi không muốn nhìn thấy những con người ấy nữa. Tôi mừng vì thấy chiếc hộp cha tôi cho trong túi. Tôi đã trả chiếc khuyên của Fusun, nhưng không để đôi hoa tai giá trị của cha tôi rơi vào tay những con người chỉ cần đến tiền của tôi. Sau một năm đau đớn, được gặp lại Fusun một lần nữa cũng hay: tình yêu của tôi đối với Fusun được nuôi dưỡng không phải bởi vẻ đẹp hay tính cách nội tâm của em, nó chỉ là phản ứng từ trong tiềm thức trước cuộc hôn nhân với Sibel.

Dù đến lúc đó chưa hề đọc Freud[23], nhưng tôi vẫn thường dùng khái niệm “tiềm thức” thấy trên các báo và hay được nhắc tới, theo tôi nhớ, để giải thích những việc xảy ra với mình. Cha ông tôi bị các dijnn[24] chế ngự và bắt buộc họ phải làm những việc họ không muốn, còn tôi thì bị “tiềm thức” cùng với nỗi đau đớn vì Fusun dồn đẩy vào những việc đáng hổ thẹn và không xứng đáng với tôi. Tôi không thể nghe theo nó, tôi phải mở ra một trang mới, và phải quên hết những gì liên quan tới Fusun.

Với mục đích đó, đầu tiên tôi moi từ túi trong áo khoác ra lá thư của Fusun và xé vụn thành từng mảnh nhỏ. Tôi nằm trên giường tới trưa, và quyết định từ nay tránh xa những điều bệnh hoạn do tiềm thức mình sai khiến. Gán cho nỗi đau và thất bại một cái tên mới khiến tôi có thêm sức mạnh. Thấy tôi mệt vì say rượu, mãi không ra khỏi giường, mẹ tôi sai Fatma Hanim đi mua tôm biển cho bữa trưa, nấu món tôm với tỏi trong nồi đất mà tôi thích và làm món rau áctisô với dầu ô liu và nhiều chanh. Với ý nghĩ chắc chắn sẽ không bao giờ còn gặp Fusun và gia đình em, tôi ngồi ăn trưa chậm rãi, thoải mái, cùng uống một ly rượu trắng với mẹ. Mẹ tôi nói cô con gái nhỏ Billur của nhà Dagdelen, một gia đình giàu có lên nhờ xây dựng đường sắt, vừa tốt nghiệp trung học ở Thụy Sĩ và mới đầy mười tám tuổi cách đây một tháng. Doanh nghiệp gia đình họ hiện đang gặp khó khăn, vì không trả được các khoản tín dụng đã vay - ai mà biết được - nhờ quan hệ bạn bè hay móc ngoặc, và nghe nói nhà ấy đang muốn nhanh chóng gả chồng cho con gái trước khi mọi người biết đến những khó khăn vật chất của họ.

“Người ta đồn con bé xinh lắm!” mẹ tôi nói với vẻ bí ẩn. “Nếu con muốn mẹ sẽ xem mặt mũi nó thế nào. Mẹ không muốn nhìn cảnh tối nào con cũng uống say với bạn bè, chẳng khác gì đám sĩ quan tỉnh lẻ.”

“Mẹ cứ xem mặt cô bé ấy đi,” tôi nói vẻ nghiêm chỉnh. “Con đã thử với một cô gái hiện đại mà con tự chọn cho mình, nhưng không thành. Giờ ta hãy thử dùng biện pháp hỏi vợ truyền thống xem sao.”

“Ôi, con trai, con không thể tưởng tượng mẹ mừng đến thế nào khi nghe con nói thế đâu! Dĩ nhiên các con vẫn có thể làm quen, rồi đi chơi với nhau... Nhưng con phải đối xử với nó tử tế... Con có biết vì sao con với Sibel không thành?”

Tôi hiểu ra là mẹ biết về quan hệ của tôi với Fusun, cũng như cha ông tôi với các dijnn, mẹ cũng muốn giải thích các sự kiện không như ý bằng một lý do khác. Tôi cảm thấy biết ơn mẹ sâu sắc.

“Sibel là một cô gái rất nhiều hoài bão, rất tự tin và kiêu hãnh,” mẹ nhìn vào mắt tôi, rồi tiếp tục như thể nói một điều bí mật. “Mẹ đã ngờ ngợ ngay từ khi biết nó không thích mèo.”

Tôi không nhớ là Sibel ghét mèo, nhưng mẹ tôi đã hai lần nhắc tới chuyện này, khi muốn nói xấu nàng. Tôi nói sang đề tài khác. Hai mẹ con ra uống cà phê ngoài ban công, vừa xem một đám tang nhỏ phía dưới. Dù thỉnh thoảng vẫn rơi nước mắt và nói “tội nghiệp bố các con”, nhưng cả về sức khỏe lẫn tinh thần mẹ tôi đã hoàn toàn bình phục. Bà bảo tôi: người nằm trong chiếc quan tài đặt trên bệ để linh cữu là một trong những chủ nhân của Nhà Bereket nổi tiếng ở Beyoglu, rồi bà bắt đầu giải thích đó là ngôi nhà cạnh rạp phim Atlas, lúc ấy tôi bỗng nhiên thấy mình trong buổi trình chiếu bộ phim mà Fusun đóng vai chính. Sau giờ ăn trưa tôi vào văn phòng với niềm tin rằng tôi đã quay trở lại với cuộc sống “bình thường” trước thời kỳ Sibel và Fusun, tôi lao vào công việc.

Việc nhìn thấy Fusun đã làm khuây khỏa nỗi khổ sở mà tôi phải chịu đựng nhiều tháng trời. Trong khi làm việc ý nghĩ tôi đã khỏi căn bệnh vẫn thoáng qua trong tâm trí tôi, điều đó làm tôi yên tâm. Thỉnh thoảng tôi lại kiểm tra bản thân, nhưng tôi vui mừng nhận thấy tôi không hề muốn gặp em. Không có chuyện tôi sẽ tới ngôi nhà tồi tàn, vào cái ổ chuột ở Cukurcuma một lần nữa. Nỗi giận cậu trai được giới thiệu là chồng còn ám ảnh tôi mạnh hơn tình yêu với Fusun, nhưng tôi coi đó là chuyện vớ vẩn khiến tôi tự trách mình, dù trước hết tôi bực mình vì mất toi một năm cho nỗi đau thất tình. Đương nhiên đó không phải là tức giận thực sự, chỉ là tôi muốn tin rằng tôi đã bắt đầu cuộc sống mới, nỗi đau thất tình đã chấm dứt; tôi cần đến những cảm xúc mới mạnh mẽ, như bằng chứng cho sự thay đổi cuộc sống của mình. Tôi quyết định gặp lại và đi giải trí cùng bạn bè cũ, tôi sẽ tới các cuộc vui (trước mắt tôi tránh xa Zaim và Mehmet, để không làm sống dậy những kỷ niệm với Fusun và Sibel). Trong các cuộc vui ban đêm tôi nhanh chóng nhận ra không phải tôi thù ghét sự buồn chán hay điên khùng của đám bạn bè, thù ghét bản thân tôi hay một ai khác, mà thù ghét Fusun. Tôi hốt hoảng cảm thấy trong một góc khuất cố kìm nén của trí não tôi, tôi liên tục cãi vã với em, tôi quyết định: không thể để ý đến một con người thay vì cuộc sống vui vẻ lại chôn vùi mình vào cuộc hôn nhân ngu ngốc trong cái ổ chuột ngập ngụa ở Cukurcuma.

Abdulkerim, con trai một điền chủ giàu có, tôi quen thời cùng trong quân ngũ, sau khi ra quân, vào các dịp lễ tết cậu ta hay gửi thư chúc mừng từ Keyseri với chữ ký loằng ngoằng, cho tới khi tôi đề bạt cậu ta làm đại diện của Satsat ở vùng Keyseri. Trước đây theo Sibel cậu ta quá “À la turcá”[25], vì vậy khi cậu đến Istanbul tôi ít khi quan tâm đến cậu ta. Nhưng sau khi gặp Fusun mấy hôm, tôi đưa cậu đến nhà hàng Garaj rất được giới thượng lưu Istanbul ưa chuộng bấy giờ, và như thể muốn nhìn cuộc sống qua con mắt của cậu ta, tôi đã tùy hứng kể cho cậu ta về mấy người khách giàu có ra vào tiệm ăn, hay vài người chào hỏi lịch sự khi đến gần bàn của chúng tôi, nhưng tôi nhận thấy cậu ta không thích những câu chuyện nói về các lỗi lầm, sự đau đớn hay thói thô bạo của họ. Cậu ta hứng thú chuyện đời sống tình dục, những vụ bê bối, chuyện riêng tư của những con người không quen biết kia, và hỏi tôi về những cô gái sẵn sàng ngủ với trai trước hôn nhân, thậm chí trước khi đính hôn. Có lẽ điều này sau đó khiến tôi, từ động cơ ngược lại, đã kể về mối tình của tôi với Fusun, như là câu chuyện xảy ra với một anh chàng giàu có không bình thường. Trong khi kể câu chuyện của chàng trai trẻ quen biết trong giới thượng lưu và “cô gái bán hàng” cuối cùng đã đi lấy chồng, để cậu ta đừng nghĩ đó là tôi, tôi chỉ vào một thanh niên ngồi ở một bàn xa xa và bảo đó chính là nhân vật của câu chuyện.

“Còn may là cô gái tham tiền ấy đã lấy một anh chồng nào đó, và anh chàng nhà giàu đáng thương kia thoát nợ,” Abdulkerim nói.

“Xét cho cùng tớ tôn trọng anh chàng ấy, hắn đã hy sinh cho tình yêu. Hắn đã hủy bỏ hứa hôn vì cô gái kia...”

Tôi thấy vẻ đồng cảm trên mặt Abdulkerim, nhưng cậu lập tức hướng sự chú ý tới Herci Bey, nhà buôn thuốc lá, vợ và hai cô con gái xinh đẹp của họ đang đi ra phía cửa.

“Họ là ai thế?” cậu ta hỏi mà không hề nhìn tôi.

Trong hai cô gái, cô nhỏ hơn, hình như tên là Neslisah, nhuộm tóc vàng. Tôi không thích vẻ mặt vừa giễu cợt, vừa hâm mộ của Abdulkerim khi cậu ta nhìn họ.

“Muộn rồi, ta về chứ?” tôi hỏi.

Tôi gọi hóa đơn thanh toán. Chúng tôi không nói gì thêm với nhau, ngoài câu chào khi chia tay trên phố.

Tôi không về nhà mà đi về phía quảng trường Taksim.

Tôi đã đem chiếc khuyên tai đến cho Fusun, nhưng không đưa tận tay mà để quên trong buồng tắm lúc đang say. Cách ứng xử của tôi thật chẳng ra sao, không hay ho gì cho tôi và đối với cả gia đình họ. Tôi phải nói cho họ biết đó không phải là hành động lầm lẫn mà là có chủ ý, nếu không lòng tự trọng của tôi không yên. Tôi sẽ xin lỗi về việc này, và thanh thản với ý nghĩ tôi sẽ không bao giờ còn gặp lại em, tôi sẽ vui vẻ nói lời chia tay: cầu Chúa phù hộ cho em. Có thể em sẽ xúc động, khi ra đến cửa em hiểu ra rằng chúng tôi gặp nhau lần cuối cùng, nhưng tôi sẽ rút lui vào im lặng, như em đã làm trong một năm qua. Có thể tôi sẽ không nói thành lời rằng chúng tôi sẽ không gặp nhau, nhưng tôi sẽ chúc em hạnh phúc trong đời sao cho em hiểu và tiếc: thế là hết...

Khi đi trên các phố của Beyoglu trên đường tới Cukurcuma, tôi chợt nghĩ có khi em cũng chẳng xúc động. Có lẽ em đang hạnh phúc với chồng trong ngôi nhà ấy. Nếu em yêu anh chàng tầm thường ấy đến mức chấp nhận được cuộc sống không dễ dàng trong căn nhà tồi tàn ấy, thì đúng ra tôi không nên gặp em một lần nữa. Tôi tiếp tục đi trên những con phố hẹp, những vỉa hè ổ gà và những bậc thang. Nhìn qua những rèm cửa kéo chưa kín hẳn tôi thấy những gia đình tắt ti vi chuẩn bị đi nằm và những đôi vợ chồng nghèo ngồi hút thuốc lá đối diện nhau. Dưới ánh sáng yếu ớt của buổi tối mùa xuân, tôi cảm thấy những người sống trong khu phố nghèo này hạnh phúc.

Tôi nhấn chuông cửa. Cửa sổ ban công tầng hai mở ra.

“Ai vậy?” tiếng bố Fusun hỏi trong bóng tối.

“Cháu đây.”

“Ai?”

Tôi đã định bỏ chạy, nhưng mẹ Fusun đã mở cửa.

“Dì Nesibe, cháu không muốn quấy rầy muộn thế này.”

“Có chuyện gì chẳng lành hay sao thế, Kemal Bey, mời anh vào đi.”

Cũng như lần đầu tiên, bà đi trước, tôi theo sau lên cầu thang. “Đừng hồi hộp và đừng e ngại, đây là lần cuối cùng ta nhìn thấy Fusun!” tôi tự động viên mình. Tôi bình tĩnh bước vào nhà, vì đã quyết định không để bị coi thường một lần nữa, nhưng vừa nhìn thấy em tim tôi đã đập rộn lên khiến tôi thấy xấu hổ. Em đang ngồi với bố trước ti vi. Hai người ngạc nhiên và ngại ngùng đứng lên, nhưng nhìn thấy vẻ ủ dột của tôi và cảm thấy mùi rượu tỏa ra từ người tôi, họ làm như muốn xin tôi thứ lỗi.

Trong mấy phút đầu tiên mà tôi thực sự không muốn nhớ lại, tôi nói tôi đi qua đây, tôi xin lỗi vì đã làm phiền vào giờ này, nhưng tôi có chuyện muốn nói với họ. Biết chồng Fusun không có nhà (Feridun đi với các bạn làm phim), nhưng tôi không biết cách vào đề như thế nào. Dì Nesibe vào bếp pha trà. Bố em cũng ra khỏi phòng mà không hề nói điều gì, còn lại hai chúng tôi.

“Xin lỗi em,” tôi nói, trong khi cả hai cùng nhìn vào ti vi. “Chỉ vì lúc đó anh say, nên đã để chiếc khuyên tai vào bên cạnh mấy chiếc bàn chải đánh răng, chứ không có ý gì xấu.”

“Cạnh chỗ bàn chải không có chiếc khuyên tai nào cả,” em nhíu mày.

Chúng tôi nhìn nhau cùng đợi lời giải thích, khi ông bố bước vào với một đĩa bánh halva[26]: ông đem riêng cho tôi. Sau miếng đầu tiên tôi khen bánh ngon mãi. Lúc gần nửa đêm chúng tôi đều im lặng trong một lát, như thể tôi đến đây chỉ vì món bánh halva, và khi đó, dù không còn tỉnh táo, tôi cảm nhận rõ rằng tất nhiên tôi đến đây chỉ vì muốn gặp Fusun. Thế mà giờ đây em lại làm tôi khó xử, vì em bảo không thấy chiếc khuyên tai. Trong lúc yên lặng tôi nhắc mình về nỗi hổ thẹn, nhưng tôi cảm thấy không nhìn thấy em còn tồi tệ hơn phải chịu đựng sự hổ thẹn, và tôi còn biết rằng tôi sẵn sàng chấp nhận những tình huống đáng hổ thẹn hơn nữa, chỉ để được nhìn thấy em, dù tôi dễ bị tổn thương bởi sự hổ thẹn hơn bởi nỗi khát khao. Vừa sợ bị bẽ mặt, vừa sợ không được gặp em, tôi lúng túng đứng dậy.

Nhìn thấy con chim quen, tôi bước một bước về phía chiếc lồng. Fusun và bố mẹ em cũng đứng dậy, có lẽ thấy nhẹ nhõm vì tưởng tôi về. Tôi cảm thấy rõ ràng mình có đến đây nữa cũng vô ích, Fusun đã có chồng và chỉ nhằm vào túi tiền của tôi, tôi không thể thuyết phục được em điều gì. “Ta vừa nhìn thấy em lần cuối cùng!” tôi nghĩ. Tôi không muốn đặt chân tới ngôi nhà này một lần nữa.

Đúng lúc đó tiếng chuông cửa vang lên. Nhiều năm sau tôi đã đặt vẽ bức tranh ghi lại cảnh tượng này: con chim hoàng yến và tôi nhìn nhau, Fusun và bố mẹ em nhìn chúng tôi từ phía sau, nghe tiếng chuông tất cả chúng tôi đều nhìn về phía cửa. Thật kỳ lạ, trong khoảnh khắc ấy tôi chợt đồng nhất với con hoàng yến, vì vậy bức họa mô tả cảnh tượng dưới giác độ của nó, nghĩa là không nhìn thấy mặt một ai trong chúng tôi. Tôi rớt nước mắt mỗi lần nhìn bức tranh này, vì nó vẽ phía sau lưng người yêu của đời tôi đúng như em sống trong ký ức tôi, đồng thời tôi có thể tự hào nói rằng họa sĩ đã vẽ màn đêm sau những tấm rèm kéo hờ, khu Cukurcuma tăm tối và căn phòng, đúng như như tôi đã diễn tả cho ông ta.

Trong khi đó bố Fusun nhìn tấm gương nhỏ gắn trên cửa ban công, ông bảo có một cậu bé hàng xóm vừa sang, rồi ông xuống mở cửa. Yên lặng. Tôi đi về phía cửa, mặc áo khoác và cúi đầu im lặng. Tôi nghĩ đã đến giây phút “trả thù” mà tôi chuẩn bị và giữ cho riêng mình.

“Cầu Chúa phù hộ cho cả nhà,” tôi nói.

“Kemal Bey,” dì Nesibe nói. “Không biết nói sao, chúng tôi rất vui vì anh đã đến đây,” bà liếc nhìn Fusun. “Anh đừng bận tâm vì vẻ mặt cau có của em nó, nó sợ bố, chứ ít ra nó cũng mừng như chúng tôi.”

“Kìa mẹ, con xin mẹ...” người yêu xinh đẹp của tôi nói.

Tôi định bắt đầu nghi lễ chia tay bằng một câu đại loại: “Tôi không thể chịu nổi cô ấy để tóc đen”, nhưng tôi biết sự thật không phải thế, bởi tôi sẵn sàng chịu đựng mọi đau đớn trên thế gian này vì em.

“Không, không, cháu không thấy cách đối xử của Fusun có gì đáng trách,” tôi nói và nhìn vào mắt em. “Thấy em hạnh phúc là anh mừng rồi.”

“Chúng tôi cũng rất mừng vì được gặp anh. Bây giờ anh đã biết đường đến đây, hy vọng khi khác anh cũng sẽ đến thăm chúng tôi.”

“Đây là lần đến thăm cuối cùng của cháu, dì Nesibe ạ.”

“Sao lại thế, anh không thích khu này à?”

“Bây giờ đến lượt nhà mình đấy,” tôi nói với nụ cười cố gượng. “Cháu sẽ nói mẹ cháu mời chú dì và các em.”

Tôi bước xuống bậc thang với vẻ lạnh nhạt, không nhìn dì Nesibe và Fusun.

“Chúc ngủ ngon, con trai!” chú Tarik Bey khẽ nói, cậu bé hàng xóm đã đưa cho ông cái gói và bảo mẹ nó gửi.

Không khí mát lành bên ngoài khiến tôi dễ chịu. Tôi nghĩ mình sẽ không bao giờ gặp Fusun nữa, và trong một khoảnh khắc tôi tin rằng một cuộc sống vô tư, không phiền muộn, hạnh phúc đang chờ đợi tôi. Tôi tưởng tượng mình sẽ hạnh phúc với Billur, cô con gái nhà Dagdelen mà mẹ đã nhắm cho tôi, tuy nhiên tôi vẫn cảm thấy mỗi bước chân lại đưa tôi xa Fusun hơn, trong khi con tim tôi như bị rứt dần từng mảnh. Trong lúc leo lên đồi Cukurcuma, tôi cảm thấy như thể từng đường gân thớ thịt tôi đều muốn quay trở lại, nhưng tôi nghĩ tôi phải chịu đau đớn để kết thúc vụ này.

Tôi đã qua một chặng đường dài. Giờ đây tôi phải cứng rắn lên, tôi phải làm một việc gì đó để quên đi. Tôi vào một quán rượu sắp đóng cửa, uống hai cốc raki và ăn một lát dưa dấu trong không khí ngập ngụa làn khói xanh nặng nề. Khi ra, cả thể xác và tâm hồn tôi vẫn còn nhắc tôi cảm giác tôi đang xa dần Fusun. Trên một con phố nhỏ, một bóng người quen quen đi về phía tôi. Tôi đi ngang qua cái bóng, bỗng như bị điện giật:

“Ô, xin chào!” đó là Feridun, chồng Fusun.

“Thật tình cờ!” tôi nói. “Tôi vừa ở nhà cậu ra.”

“Thế ư?”

Một lần nữa tôi lại ngạc nhiên thấy chồng Fusun trẻ quá, có thể nói anh ta gần như một cậu bé.

“Từ lần đến thăm trước, tôi đã suy nghĩ về vụ phim ảnh. Cậu nói đúng. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như ở châu Âu, phải làm phim nghệ thuật... Cậu không có nhà nên tôi không nói với Fusun về đề tài này. Ta có thể trao đổi vào một buổi tối nào đó không?”

Cậu ta đã uống ít nhất bằng tôi. Tôi thấy lời đề nghị khiến cậu ta lúng túng.

“Tôi có thể đến đón cậu bảy giờ tối thứ Ba.”

“Cả Fusun nữa chứ?”

“Dĩ nhiên. Chúng ta muốn làm một phim như phim châu Âu, và Fusun sẽ đóng vai chính.”

Chúng tôi cười với nhau như hai người bạn cũ đã cùng trải qua nhiều thử thách từ thời học sinh và thời trong quân ngũ, cuối cùng đã tìm ra vận may của mình. Trong ánh sáng đèn đường, tôi nhìn sâu vào đôi mắt trẻ thơ của Feridun, rồi chúng tôi lặng lẽ chia tay nhau.

51

Hạnh phúc là được ở bên cạnh người ta yêu

Tôi nhớ khi quay về tới Beyoglu, các cửa hiệu vẫn sáng rực rỡ, tôi vui vẻ hòa mình vào dòng người đổ ra từ rạp phim. Tôi cảm thấy một niềm hạnh phúc trào dâng, không thể che giấu cả với bản thân mình. Tôi tưởng tượng vợ chồng Fusun sẽ mời tôi tới nhà để tôi chi tiền cho dự án làm phim vớ vẩn của họ. Lẽ ra tôi phải hổ thẹn vì sự nhục mạ, nhưng trong tim tôi niềm hạnh phúc lớn đến nỗi tôi hoàn toàn không để tâm đến sự hổ thẹn. Một hình ảnh hiện lên trước mắt tôi: trong buổi trình chiếu, Fusun tay cầm micrô bước ra sân khấu rạp Palace Cinema nói với khán giả - hay làm ở rạp Nàng Tiên Mới hay hơn? - và trước hết em nói lời cảm ơn với tôi. Rồi sau đó với tư cách nhà sản xuất phim giàu có, tôi cũng lên sân khấu. Những người đã nghe lời đồn đại, sẽ rỉ tai nhau: cô diễn viên ngôi sao trẻ yêu nhà sản xuất phim giàu có, và ly hôn với chồng vì ông ta. Trên sân khấu Fusun hôn lên má tôi, dĩ nhiên người ta sẽ chụp ảnh cảnh này, và hình chúng tôi sẽ được đăng trên tất cả các báo...

Như những loài hoa hiếm mơ màng trong chất men say do chính chúng tiết ra, những ngày đó trí não tôi cũng liên tục sản sinh ảo mộng, không cần nói nhiều hơn về chúng, vì cũng như những người đàn ông Thổ sống quanh tôi và rơi vào hoàn cảnh giống tôi, tôi cũng chẳng thử tìm cách hiểu xem người đàn bà mà tôi yêu đến điên dại nghĩ và mơ mộng điều gì, tôi chỉ mơ tưởng tới nàng. Hai hôm sau tôi tới đón họ bằng chiếc Chevrolet do bác Cetin Efendi lái, tôi đã cảm thấy chẳng có gì giống với các giấc mơ mà tôi liên tục tưởng tượng ra, nhưng dù sao tôi vẫn vui vì được nhìn thấy Fusun.

Tôi mời đôi trẻ lên ngồi hàng ghế sau, còn tôi ngồi cạnh bác Cetin, và trong khi xe chạy trên những con phố nhỏ rợp bóng, những quảng trường bụi bặm và lộn xộn, lúc lúc tôi lại quay ra phía sau, nói đôi câu đùa vui cho không khí bớt nặng nề. Fusun mặc bộ đồ màu vàng cam thẫm pha màu lửa. Để làn da đón luồng gió thơm thổi từ vinh Bosphorus, em để mở ba khuy áo trên cùng. Chốc chốc chiếc xe lại nhảy lên trên mặt đường lát đá ven bờ Bosphorus, nhưng mỗi lần quay về phía sau để nói câu gì đó, trong tôi hạnh phúc trào dâng như bốc lửa. Tối đầu tiên chúng tôi tới tiệm ăn Andon ở Butytikdere - cũng như mọi lần khác khi chúng tôi gặp nhau để bàn về dự án làm phim, và tôi nhận ra rằng trong ba người, tôi là người sôi nổi nhất.

“Đối với em điện ảnh là tất cả, anh Kemal ạ,” Feridun Bey tuyên bố. Tôi hơi ghen với sự tự tin của người chồng, sau khi chọn món khai vị do người bồi bàn có tuổi mang tới trên một chiếc khay lớn. “Em nói điều này để anh tin em, dù tuổi em còn trẻ. Em đã làm việc ba năm trong xưởng phim Yesilcam, đó là một may mắn lớn vì em được quen biết mọi người trong nghề làm phim. Em đã làm chân bê đèn, còn làm trợ lý đạo diễn nữa. Em đã viết mười một kịch bản phim.”

“Tất cả đều được dựng thành phim, và phim nào cũng rất thành công,” Fusun nói.

“Tôi muốn được xem những phim đó, Feridun Bey.”

“Dĩ nhiên, Kemal Bey, chúng ta có thể đi xem. Đa số chúng đang còn được chiếu tại các rạp phim ngoài trời, thậm chí một vài phim vẫn còn chiếu trong các rạp nhỏ ở Beyoglu. Nhưng em không hài lòng với các phim đó. Nếu muốn làm những phim cỡ đó, theo bạn bè em ở Konak Films, em có thể làm đạo diễn. Nhưng em không muốn làm những phim kiểu đó.”

“Đó là những phim thế nào?”

“Những phim thương mại, sướt mướt, bình dân. Anh có hay xem phim Thổ không?”

“Rất ít khi.”

“Các khán giả giàu có đã sang châu Âu chỉ xem phim Thổ để chế giễu chúng. Nhưng nay em đã không còn coi thường phim Thổ như trước nữa. Bây giờ Fusun rất thích phim Thổ.”

“Hãy hướng dẫn cả tôi nữa, để tôi thích phim Thổ.”

“Em sẽ chỉ dẫn anh,” người chồng nói với nụ cười chân thành. “Nhưng phim mà chúng ta sẽ làm, nhờ sự trợ giúp của anh, sẽ là loại phim khác, anh đừng ngại. Nói tỷ dụ, ta sẽ không làm những phim kiểu dạng như có một cô Fusun từ nhà quê ra tỉnh rồi trở thành tiểu thư trong ba ngày nhờ sự dạy dỗ của một gia sư người Pháp.”

“Em hay cãi nhau với gia sư lắm,” Fusun nói xen vào.

“Hoặc sẽ không có Cô Bé Lọ Lem đáng thương bị họ hàng giàu có khinh rẻ,” Feridun tiếp tục.

“Thế mà em lại vui lòng sắm vai người em họ bị khinh rẻ đấy,” Fusun nói. Mặc dù tôi không tin rằng em châm biếm mình, mà chỉ cảm thấy trong giọng nói của em vẻ sôi nổi, thậm chí sung sướng, điều đó vẫn khiến tôi buồn. Dù sao chúng tôi cũng trò chuyện trong không khí thoải mái, về những hồi ức gia đình, về mấy chuyến đi chơi chung trên chiếc xe Chevrolet từ nhiều năm trước, về những người họ hàng đang sống hay đau ốm trong các khu phố xa, trên những đường phố chật hẹp, và về các chuyện khác. Cuộc tranh luận về cách làm món ốc nhồi được một đầu bếp da trắng nhễ từ trong bếp bước ra chấm dứt, anh ta vừa cười vừa nói cần cho thêm cả quế nữa. Người chồng - tôi bắt đầu thấy thích sự ngây thơ và nhiệt tình của cậu ta - không đòi hỏi chúng tôi chỉ nói về kịch bản và những giấc mơ điện ảnh của cậu ta. Tôi đưa hai người về và thỏa thuận bốn hôm sau chúng tôi lại gặp nhau.

Mùa hè năm 1976, nhiều lần chúng tôi ăn tối trong các nhà hàng ven bờ Bosphorus để trao đổi về phim ảnh. Nhiều năm sau, khi nhìn Bosphorus qua cửa sổ một nhà hàng nào đó, tôi vẫn nhớ việc giữ cân bằng - giữa hạnh phúc được ngồi đối diện em và sự lạnh lùng mà tôi cảm thấy cần phải có để giành lại em - khó khăn thế nào. Trong bữa ăn tôi nghe những lời phân tích của chồng em về phim ảnh, về xưởng phim Yesilcam và về khán giả Thổ, với vẻ tôn trọng và giữ kín nỗi ngờ vực cho riêng tôi, vì tôi không quan tâm đến việc “làm cho khán giả Thổ một phim nghệ thuật theo cách hiểu châu Âu”, thế là tôi cứ tìm ra các khó khăn, chẳng hạn tôi muốn xem kịch bản, nhưng trước khi nhận được kịch bản, tôi đã chuyển sang đề tài khác.

Tôi nhận ra Feridun thông minh và khéo léo hơn nhiều nhân viên Satsat. Một lần khi chúng tôi bàn luận xem kinh phí cho một phim Thổ “ra hồn” là bao nhiêu, tôi đã nhẩm tính ra việc biến Fusun thành ngôi sao chỉ bằng nửa giá một căn hộ nhỏ trên một đường phố hẹp trong khu Nisantasi, nhưng việc của chúng tôi vẫn không tiến triển, không phải vì tôi cho số tiền đó là nhiều hay ít, mà đơn giản vì tôi biết trước mắt thì những cuộc gặp gỡ hai lần một tuần với cái cớ làm phim đã đủ làm tôi bớt đau đớn. Sau bấy nhiêu đau khổ, đối với tôi chừng ấy cũng tạm đủ, tôi không dám đòi hỏi nhiều hơn. Như thể sau bao nhiêu khổ sở vì tình, tôi cần có đôi chút nghỉ ngơi.

Có vẻ như việc sau bữa ăn tối, bác Cetin đưa chúng tôi đến Istinye ăn món ức gà tẩm quế, hay trò truyện ở Emirgan, vừa ăn kem vừa cười đùa, và nhìn mặt nước Bosphorus sẫm tối, là hạnh phúc lớn nhất có thể tưởng tượng nổi. Tôi nhớ một buổi tối, khi ngồi đối diện với Fusun trong nhà hàng Yani, tôi thấy lòng thanh thản, như thể tất cả nỗi phiền muộn trong tôi đã tiêu tan hết, và khi đó dường như tôi đã phát hiện ra công thức đơn giản nhất và ai cũng có thể áp dụng của hạnh phúc, tôi lẩm bẩm một mình: hạnh phúc là chỉ cần được ở bên cạnh người ta yêu. (Không nhất thiết là sự chiếm đoạt ngay.) Ngay trước khi phát hiện ra công thức ấy, qua cửa sổ nhà hàng tôi nhìn thấy ánh sáng run rẩy của ngôi biệt thự trên bờ bên kia Bosphorus, nơi tôi đã cùng Sibel ở qua mùa thu, và tôi nhận thấy dạ dày tôi đã hết đau đớn.

Nếu ngồi cùng bàn với Fusun, không những nỗi đau đớn vì tình tan biến hết, mà tôi còn quên hẳn chuyện vì nỗi khổ sở ấy, cách đây không lâu, tôi đã định quyên sinh. Ngồi bên em tôi mau chóng quên nó đã hành hạ tôi tới mức nào, và tôi tưởng mình đã trở lại với cuộc sống bình thường; tôi ru mình vào ảo tưởng là tôi mạnh khỏe, vững vàng và tự do. Nhưng sau đó tôi nhận thấy những đạt sóng tình cảm này lặp lại một cách tuần hoàn, vì thế sau lần gặp gỡ thứ ba, nếu lại ngồi đối diện với em trong một tiệm ăn trên bờ Bosphorus, để nhớ tới hạnh phúc và thêm sức sống cho những lúc nhớ nhung sẽ chóng tới, tôi thường đút vào túi thứ này thứ nọ trên bàn. Chẳng hạn chiếc thìa nhỏ này đã được Fusun đưa lên miệng để nghịch tại tiệm Aleko ở Yenikoy, trong khi tôi và Feridun bàn luận về bóng đá. Cũng may là cả hai chúng tôi đều là cổ động viên của Fenerbahce, nên không có bất kỳ sự tranh cãi nào, dù hời hợt. Em định dùng lọ đựng muối này, nhưng sau đó chỉ cầm khá lâu trên tay, khi một con tàu Xô viết han gỉ chạy qua gần đến nỗi chai cốc trên bàn rung lên bần bật. Lần gặp gỡ thứ tư của chúng tôi Fusun ném vỏ cốc kem rỗng, mép viền đã gặm dở, mua ở hiệu Zeynel trong khu Istinye xuống đất, đúng lúc tôi đi sau em, tôi vội nhặt lên bỏ vào túi. Về nhà tôi say sưa nhìn những báu vật ấy, nhưng rồi sợ mẹ tôi nhận thấy, tôi mang chúng sang ngôi nhà Merhamet đặt bên những vật quý giá khác, và dùng chúng để giảm thiểu nỗi đau đớn đang dần trở lại hành hạ tôi.

Vào mùa xuân và mùa hè năm ấy, tôi và mẹ tôi trở nên gần gũi hơn bất cứ khi nào trước đó. Nguyên cớ của điều đó dĩ nhiên là cái chết của cha tôi và việc để mất Fusun. Sự mất mát làm cả hai mẹ con tôi trở nên chín chắn và khoan dung hơn. Mẹ biết những gì về mất mát của tôi? Bà sẽ nghĩ gì nếu thấy tôi đem chiếc thìa nhỏ và vỏ kem cốc về nhà? Liệu bà sẽ hỏi bác Cetin xem tôi đã đi những đâu? Trong những giây phút bất hạnh tôi cũng tò mò muốn biết, nhưng đồng thời tôi cũng không muốn bà phiền muộn vì tôi, vì một mối quan hệ không thể chấp nhận nổi, theo cách nói của bà “tôi làm điều tôi sẽ phải ân hận suốt đời.”

Có lúc tôi tỏ ra vui vẻ, và không đùa cợt với việc mối mai theo truyền thống, tôi chăm chú nghe mẹ kể về các cô gái mẹ định nhắm cho tôi và về tính tình của họ. Mẹ đã đi xem mặt Billur, cô con gái út nhà Dagdelen. Bà thấy dù đang phá sản, họ vẫn “sống phung phí trong ngôi nhà lớn” với đầu bếp, người ăn kẻ ở. Bà công nhận cô gái có khuôn mặt xinh, nhưng bà bảo tôi không thể lấy một cô gái lùn và kết thúc chuyện này ở đó. (Từ khi tôi dậy thì, bà đã nói không muốn có con dâu dưới một mét sáu mươi lăm, tôi đừng có cưới vợ lùn.) Bà cũng quả quyết rằng cô con gái giữa của nhà Mengerlis - mà tôi đã quen trong Câu lạc bộ d’Orient ở Buyukada đầu hè năm ngoái khi cùng đến đó với Sibel và Zaimkhi - không phù hợp với tôi, vì người ta kháo nhau đến tận gần đây cô ta còn yêu như điên dại con trai nhà Avunduk và tưởng anh ta sẽ cưới cô, nhưng anh ta đã bỏ rơi cô thảm hại. Tôi ủng hộ từ đầu đến cuối “chiến dịch” của mẹ, một mặt vì chính tôi cũng tin rằng nó sẽ dẫn đến kết quả khiến tôi hạnh phúc, mặt khác tôi muốn mẹ từ bỏ sự ẩn dật sau cái chết của cha tôi. Nhiều lần mẹ đã gọi điện từ nhà nghỉ mùa hè ở Suadiye về văn phòng vào tầm trưa, bà bảo bà muốn tôi đến coi một cô gái, cô đi thuyền máy của nhà Isikci đến nhà hàng xóm của chúng tôi là Esat Bey, và nếu đến trước khi trời tối, tôi có thể nhìn thấy cô ta trên bờ nước; nếu muốn tôi có thể làm quen với cô ta. Bà nói những điều này cẩn thận như một nông phu giải thích cho phường săn nơi tụ hội của đàn gà gô vậy.

Với những nguyên cớ khác nhau, mỗi ngày ít nhất hai lần mẹ tôi gọi điện đến văn phòng, ví dụ bà kể khi nhìn thấy đôi giày đen trắng của cha tôi trong tủ ở nhà nghỉ, bà đã khóc rất lâu - tôi đã trân trọng bày ra đây một chiếc, - rồi bà bảo đừng để mẹ ở đó một mình, hãy rời Nisantasi, cả đối với tôi cô đơn cũng bất lợi, bà sẽ dứt khoát đợi tôi vào bữa tối.

Vợ chồng anh trai tôi và bọn trẻ cũng hay đến ăn tối cùng. Sau bữa tối, khi mẹ tôi và chị Berrin trò chuyện về bọn trẻ, họ hàng, những thói quen cũ, về giá cả liên tục đắt đỏ, về các cửa hiệu mới, về quần áo và các tin vịt mới nhất, tôi và anh Osman ngồi dưới cây cọ, nơi cha tôi thường nằm trên chiếc xích đu nhìn các đảo và ngắm sao trời, rồi mơ tưởng về người tình của ông. Chúng tôi bàn luận về các công ty và những việc còn dang dở của cha tôi.

Vào dạo đó, nhiều lần anh khuyên tôi - dù anh không nài ép - nên vào công ty chung với Turgay Bey, anh nhắc lại nên cử Kenan làm quản lý, và tôi sẽ sai lầm nếu không giữ quan hệ tốt với anh ta; rồi anh còn nói thêm đây là cơ hội cuối cùng, và tôi sẽ ân hận nếu không vào, sau đó anh còn nhận xét có vẻ như tôi lẩn trốn không chỉ các vụ làm ăn, mà cả cuộc sống giao tiếp xã hội, bạn bè, thành công và hạnh phúc.

“Chú làm sao thế?” anh nhướng mày hỏi.

Tôi nói cái chết của cha và việc hủy đính hôn với Sibel đúng là có làm tôi hơi thu mình lại. Một tối hè nóng nực tôi đã thú thực với anh tôi muốn sống một mình với nỗi cô đơn, nhưng tôi nhận ra qua vẻ mặt anh Osman: anh cho điều đó là sự rồ dại. Tôi cũng cảm thấy dù trước mắt anh cho rằng đó là sự rồ dại có thể chấp nhận được đi nữa, nhưng nếu sự bất thường của tôi trở nên nghiêm trọng hơn, thì anh sẽ thấy mình lưỡng lự giữa xấu hổ vì tôi hay thích thú vì có thể lợi dụng sự điên rồ ấy để vĩnh viễn nắm quyền kiểm soát các vụ việc làm ăn ở công ty. Nhưng tôi chỉ suy nghĩ được với logic như thế nếu tôi cảm thấy sung sướng trong những ngày sau khi gặp Fusun, tôi rất nhớ em, ngoài em ra tôi không thể nghĩ tới điều gì khác. Mẹ tôi biết có gì đó bệnh hoạn khiến tôi bất ổn, bà vừa muốn biết, lại vừa không muốn biết về nó. Tương tự như thế tôi cũng rất tò mò muốn biết bà đã biết những gì, nhưng giả dụ nếu bà biết nhiều hơn về mối tình của tôi với Fusun so với những gì tôi giả định, thì tôi cũng không muốn chắc chắn về điều đó. Cũng như sau mỗi cuộc gặp, tôi ngây thơ muốn tin rằng mối tình ấy đối với tôi không còn quan trọng đến thế nữa, tôi muốn thuyết phục mẹ tôi mà không cần nói ra rằng quan hệ ấy chẳng có mấy ý nghĩa. Với mục đích đó, để chứng minh sự “trong sạch” của mình, làm như vô tình tôi kể cho bà nghe có lần tôi đã đưa Fusun, con gái dì Nesibe thợ may, và chồng cô ta đến ăn tối ở một tiệm ăn trên bờ Bosphorus, một lần theo yêu cầu của anh chồng chúng tôi đã đi xem một phim mà anh ta viết kịch bản.

“Cầu chúc cho chúng nó hạnh phúc!” mẹ tôi nói. “Mẹ thấy buồn khi nghe nói con bé chạy theo bọn làm phim, bọn ở xưởng phim Yesilcam. Có thể chờ đợi gì hơn ở một đứa đã đi thi hoa hậu?! Nhưng mà con nói chồng nó tử tế...”

“Cậu ta có vẻ là một chàng trai tử tế...”

“Con đi xem phim với chúng nó à? Hãy cẩn thận đấy vì dì Nesibe tốt bụng, nhưng hay bao che... Mẹ bảo này, bên nhà Esat hôm nay có liên hoan ngoài vườn, họ đã cho người đưa giấy mời. Con sang đi! Mẹ sẽ đặt ghế tựa dưới gốc cây vả, và nhìn con từ xa...”

52

Phim về cuộc đời và nỗi đau phải chân thực

Từ giữa tháng Sáu đến đầu tháng Mười năm 1976 chúng tôi đã xem trên năm chục phim. Ở đây có thể thấy các vé vào rạp, các ảnh áp phích và tờ quảng cáo, nhiều cái trong số đó tôi kiếm được những năm sau này từ các tay sưu tầm. Cũng như khi đến các tiệm ăn trên bờ Bosphorus, chập tối chúng tôi dừng xe do bác Cetin lái trước căn nhà Cukurcuma, hỏi những người phân phối vé và nhân viên rạp phim từ trước, chúng tôi biết phim muốn xem chiếu ở khu nào. Cầm địa chỉ trên tay, dưới sự hướng dẫn của Feridun, chúng tôi đi tìm. Trong mười năm qua, Istanbul đã phình ra cực nhanh, những vụ hỏa hoạn và việc xây dựng đã khiến thành phố thay đổi nhiều, và do số dân tỉnh lẻ tràn lên rất đông, đường phố trở nên chật hẹp, chúng tôi hay đi lạc và phải hỏi đường mãi mới tới địa chỉ. Nhiều khi chạy hộc tốc mà đến phút chót mới tới rạp, ngồi xuống ghế trong bóng tối, và chỉ đến giờ nghỉ giải lao, khi đèn bật sáng chúng tôi mới biết đã ngồi vào chỗ nào.

Những rạp chiếu bóng lớn ngoài trời - được vây quanh bởi các bức tường vôi, nhà xưởng, những căn nhà cũ bằng gỗ xiêu vẹo có nhiều ban công và cửa sổ - nhiều lần khiến tôi bất ngờ vì sự chật chội buồn tẻ của chúng. Nhiều năm sau này, người ta chặt bỏ những cây dâu tây, cây đoạn, xây lên các tòa nhà, bãi đỗ xe hay các sân bóng đá phủ nhựa màu xanh trên những khu đó. phần lớn các phim chúng tôi xem là phim sướt mướt, và trong tôi còn lại lẫn lộn câu chuyện buồn trong phim với hình ảnh hàng ngàn người ngồi nhằn hạt hướng dương, những gia đình đông con, các bà mẹ khăn trùm đầu, các ông bố đốt thuốc lá liên miên, lũ trẻ uống nước ngọt và đám thanh niên chưa vợ.

Tôi gặp Orhan Gencebay, ông vua không vương miện của âm nhạc và điện ảnh Thổ, lần đầu tiên cũng là trên màn hình khổng lồ của rạp phim ngoài trời, với các ca khúc, những bộ phim, đĩa nhạc và bích chương quảng cáo, ông đã đi vào cuộc sống của mọi người dân Thổ thời bấy giờ. Rạp phim ngoài trời nằm trên một quả đồi nhìn xuống các xưởng và nhà máy trên tường kẻ đầy các khẩu hiệu của cánh tả, trông ra biển Marmara, giữa Pendik và Kartal, sau các khu dân nghèo mới. Thứ khói trắng như bông bay lên từ các ống khói của nhà máy xi măng Yunus ở Kartal có vẻ trắng hơn trong đêm, bụi vôi bay lãng đãng rơi xuống khán giả xem phim như tuyết.

Orhan Gencebay đóng vai một thanh niên nghèo làm nghề đánh cá tên là Orhan. Anh ta mang ơn ông chủ giàu có và độc ác. Khán giả lặng đi khi gã con trai được nuông chiều và còn độc ác hơn cả bố cùng đám bạn gã xé áo quần và cưỡng hiếp cô gái do Mujde Ar thủ vai (đây là phim đầu tiên của cô). Vì vụ cưỡng hiếp diễn ra theo lệnh của lão chủ, Orhan buộc phải làm ngơ chuyện này và cưới cô gái. “Cả thế giới, tất cả hãy bị chôn vùi!” Gencebay gào lên, và hát ca khúc đau đớn uất hận của anh ta, bài hát đã trở nên nổi tiếng khắp nước Thổ.

Giữa những cảnh sướt mướt của bộ phim, tôi ngồi nghe hàng trăm con người trên các hàng ghế cắn hạt hướng dương (thoạt tiên tôi tưởng đó là tiếng rì rầm của một nhà máy gần đó) và cảm thấy tất cả chúng ta đã bị bỏ mặc cùng với những khổ ải tích tụ từ bao lâu nay, nhưng khung cảnh trong phim, tiếng thì thầm của khán giả có nhu cầu giải trí, tiếng đùa cợt vui vẻ của đám thanh niên ngồi phía trước và dĩ nhiên các tình tiết khó tin của câu chuyện khiến tôi không thoải mái, nó ngăn cản mạch cảm xúc tự do của tôi. “Tất cả thật thảm hại, nhân loại đã lụi tàn!” Orhan Gencebay than van, nhưng trong rạp phim nằm giữa cây cối dưới bầu trời sao này tôi hạnh phúc, vì tôi được ngồi bên Fusun. Vừa nhìn lên màn ảnh, tôi vẫn vừa để ý Fusun xoay trở ra sao trên chỗ ngồi hơi chật, em hít thở thế nào, bắt tréo đôi chân mặc quần bò ra sao, và em châm thuốc hút khi Gencebay hát “đáng tiếc đó là ý muốn của số phận”. Tôi thích thú đoán xem liệu tình cảm trong phim tác động tới em đến mức nào. Từ tiếng hát của anh chàng Orhan, người buộc phải cưới cô gái, bên cạnh sự tức giận đã vang lên âm hưởng phản kháng, và khi đó tôi nhìn sang phía Fusun với vẻ vừa xúc động, vừa châm biếm và cười với em, nhưng mải theo dõi phim, em chẳng hề để ý đến tôi.

Chàng đánh cá Orhan không sống cuộc sống vợ chồng với người vợ bị làm nhục. Anh cố tình xa lánh cô. Mujde hiểu rằng hôn nhân không giúp cô quên đi ký ức đau đớn, cô đã quyên sinh, nhưng Orhan đã kịp đưa cô tới bệnh viện. Trên đường quay về nhà anh ta bảo vợ hãy khoác tay mình. “Anh không xấu hổ vì em chứ?” Mujde hỏi trong một cảnh rất xúc động của phim, và tôi cảm thấy nỗi đau đớn trong tôi lâu nay bị chôn vùi bỗng động đậy. Khán giả cũng im lặng, vì họ cảm thấy lấy một cô gái đã bị làm nhục, bị mất trinh tiết là điều hổ thẹn đến mức nào, và rồi lại còn khoác tay nhau đi ngoài phố.

Tôi cũng cảm thấy hổ thẹn, thậm chí tức giận. Vì người ta nói về trinh tiết và danh dự công khai đến thế, hay là vì tôi đã xem cùng với Fusun? Tôi suy nghĩ về điều này, trong khi thấy em cũng không ngồi yên. Sau đó, khi những đứa bé đã ngủ yên trong lòng mẹ, mấy kẻ to mồm cãi vã với các nhân vật trên màn ảnh đã im, tôi khao khát mãnh liệt được động chạm vào cánh tay Fusun đặt trên thành ghế.

Bộ phim thứ hai đã hướng cảm giác hổ thẹn của tôi về phía nỗi đau đớn vì tình yêu, đó là mối lo lắng của cả đất nước và của cả các vì sao lung linh trên bầu trời. Trong phim này bạn diễn của Orhan Gencebay là cô Perihan Savas tóc đen và dễ thương. Đối diện với những thử thách không thể chịu đựng nổi, Gencebay không nổi loạn, anh kiêu hãnh tìm đến thứ vũ khí tác động sâu sắc tới mỗi chúng ta, đó là sự khiêm tốn và chịu đựng. Khách thăm bảo tàng sẽ thích thú nghe ca khúc anh hát, trong đó anh đã gói gọn những cảm xúc của mình và nội dung bộ phim:

Em từng là người anh yêu

Anh khao khát cả khi em ở gần bên

Giờ em đã có tình yêu khác

Hạnh phúc thuộc về em

Anh còn lại khổ đau, sầu muộn

Cuộc đời là của em, của em...

Phải chăng họ ngồi im lặng xem phim vì bọn trẻ đã ngủ, số người ngồi mút nước giải khát và ném hạt hướng dương đã mệt, và đám khán giả ầm ĩ trên các hàng ghế đầu cũng đã yên? Hay vì việc Orhan Gencebay tận tụy chấp nhận nỗi đau đớn vì tình yêu đã đánh thức lòng kính trọng nơi họ? Liệu tôi cũng có thể làm điều đó? Tôi có thể sống vì hạnh phúc của Fusun mà không trở nên lố bịch và bất hạnh? Tôi sẽ thấy yên tâm, nếu tôi làm tất cả để em có thể sắm vai trong một phim Thổ Nhĩ Kỳ?

Em đã rút tay ra xa tôi. “Hãy để hạnh phúc thuộc về em, còn của tôi là kỷ niệm!” Orhan Gencebay hát cho người yêu, ở hàng ghế đầu một ai đó kêu lên: “Đồ ngốc!” nhưng chỉ có vài người cười đồng tình. Chúng tôi ngồi im, và lúc đó tôi nghĩ ngẩng cao đầu chấp nhận thất bại là điều chúng ta cần phải học. Bộ phim được quay trong một biệt thự trên bờ Bosphorus, do vậy mà những hồi ức về mùa hè và mùa thu năm ngoái khiến con tim tôi như thắt lại. Một con tàu đèn sáng rực chầm chậm đi về phía thế giới của những con người hạnh phúc đang nghỉ hè trên các hòn đảo. Tôi châm thuốc hút, bắt tréo hai chân và nhìn lên những vì sao, ngây ngất trước vẻ đẹp của vũ trụ. Sự im lặng của khán giả khiến tôi xúc động. Nếu ngồi xem trên ti vi một mình ở nhà, chắc nó không tác động đến tôi tới mức ấy; ngồi cùng với mẹ chắc tôi cũng không xem đến cuối. Nhưng ngồi bên Fusun, cảm giác thân thiện với khán giả dâng lên trong tôi.

Hết phim, khi đèn bật sáng, chúng tôi cùng đi với những ông bố bà mẹ lặng lẽ bế con ngủ trong lòng, và trên đường về chúng tôi cũng im lặng. Fusun ngủ trên ghế sau, đầu ngả vào ngực chồng; những phố xá tăm tối, công xưởng, khu ngoại vi, đám thanh niên đang kẻ các khẩu hiệu tả khuynh trên tường, cây xanh có dáng vẻ lâu niên hơn trong bóng tối, đàn chó đi hoang và những vườn cà phê sắp đóng cửa lùi lại phía sau cửa kính xe. Tôi vừa hút thuốc, vừa nhìn ra ngoài, không để ý đến Feridun ở phía sau đang thầm thì vào tai tôi những điều cơ bản nhất cần biết về mấy bộ phim mới xem với sự lạc quan không gì lay chuyển nổi.

Một tối hè nóng nực, dưới những cây dâu tây của rạp phim Yeni Ipek mở trong một khu vườn dài và hẹp kẹt giữa những con phố hẻo lánh của khu Nisantasi và khu dân nghèo phía sau biệt thự Ihlamur, chúng tôi đã xem phim Nỗi đau ái tình kết thúc bằng cái chết và phim Hãy nghe tiếng kêu của trái tim tôi với ngôi sao nhí Papatya thủ vai chính. Giờ nghỉ giải lao giữa hai phim chúng tôi uống nước giải khát đóng chai, trong khi Feridun nói trong phim đầu tiên diễn viên để ria mảnh đóng vai viên kế toán xảo trá là bạn cậu ta, và anh sẵn sàng đóng một vai gì đó tương tự trong phim của chúng tôi, tôi cảm thấy mình khó thâm nhập được vào thế giới phim ảnh Yesilcam chỉ với mục đích để tôi được gần Fusun.

Đúng lúc đó tôi nhìn thấy khung cửa che rèm đen kín mít nhìn ra một ban công quay về phía bãi chiếu, và tôi hiểu rằng ở đó là một trong hai nhà thổ bí mật sang trọng của khu ngoại vi Nisantasi. Các cô gái ở đó hay nói đùa với nhau rằng những đêm mùa hè, khi họ ngủ với các tay khách sộp giàu có, tiếng rên rỉ khi làm tình hòa lẫn với tiếng nhạc phim, tiếng kiếm khua, và tiếng kêu “Tôi nhìn thấy!... Tôi nhìn thấy!” của các nhân vật trong phim. Trong căn phòng đón khách, được cải tạo từ phòng khách của căn nhà gỗ cũ kỹ trước kia thuộc sở hữu của một thương gia Do Thái nổi tiếng, các cô gái mặc váy ngắn cũn, khi đã chán ngán, mệt mỏi vì chờ đợi, thường mò lên ban công của một phòng trống nào đó để xem phim.

Rạp phim ngoài trời ở Sehzadebasi vây quanh ba mặt bởi các dãy ban công san sát nhau rất gần chúng tôi, trong phim Tình yêu và niềm kiêu hãnh của tôi người cha giàu có quát con trai (“Nếu mày lấy con bé bán hàng vô tích sự ấy, thì sẽ không được thừa hưởng một thứ gì hết!”), và trong khi cuộc tranh cãi nổ ra trên một ban công, nhiều khán giả đã lẫn lộn giữa phim và thực. Ở rạp ngoài trời Yaz Cicek, ngay cạnh rạp Cicek mùa đông ở Karagumruk, chúng tôi đã xem phim Bà lão bán bánh Simit[27], do Feridun viết kịch bản, anh ta nói với chúng tôi rằng anh đã viết phỏng theo tiểu thuyết Người đàn bà bán bánh mì của Xavier de Montépin[28]. Lần này Fatma Girik đóng vai chính thay Turkan Soray; điều này khiến một ông bố to béo, mặc áo may ô đem raki ra ngồi cùng gia đình trên khoảng ban công ngay gần chỗ chúng tôi, không thích. Ông tỏ thái độ bất mãn bằng cách hét lên những câu: “Turkan diễn khác hẳn thế! Không diễn nổi thì cút đi!” và đại loại như thế, và vì tối hôm trước ông ta cũng đã xem phim này nên ông hét to hết cỡ điều gì sẽ tiếp diễn sau đó. “Im mồm đi để chúng tôi xem!” vài khán giả quát lại, làm cho việc theo dõi bộ phim càng khó khăn hơn. Fusun sợ anh chồng buồn, ngồi nép sát vào Feridun khiến trái tim tôi thổn thức.

Trên đường về em ngủ ở hàng ghế sau, hoặc thỉnh thoảng lại tham gia vào câu chuyện, ngả đầu lên vai hay lên ngực chồng, hoặc cầm tay anh ta, và tôi không muốn nhìn cảnh ấy. Bác Cetin thường lái rất thận trọng, trong khi xe từ từ chạy trong đêm mùa hè ẩm ướt và oi bức, tôi hít thật sâu mùi hoa kim ngân lẫn mùi gỉ sắt và bụi, và nhìn ra trời đêm. Trong khi xem phim nếu thấy hai vợ chồng họ nép sát vào nhau, ví dụ như hôm ngồi trong rạp Incirli ở Bakirkoy, nơi chúng tôi xem hai phim kinh dị lấy cảm hứng từ các phim Mỹ và đường phố Istanbul, trạng thái tâm lý của tôi xấu đi rất nhanh, không có sự chuyển tiếp. Và có những lúc, giống như nhân vật cương nghị, kìm nén mọi nỗi đau trong phim Giữa hai làn đạn, tôi cũng im thin thít chẳng nói năng gì. Đôi khi tôi nghĩ Fusun muốn làm tôi phát ghen, nên em mới tựa sát vào vai chồng, và những lúc như thế tôi tưởng tượng cảnh chúng tôi thách đấu vì ghen tuông. Tôi làm như mải mê xem phim, không để ý họ thì thầm cười nói với nhau những gì, và để chứng minh điều đó tôi còn cười phá lên ở những cảnh đến các khán giả ngốc nghếch nhất cũng chẳng thể cười. Hay tôi làm như một trí thức đi xem phim Thổ, nhưng cảm thấy khó chịu, vì thế anh ta phát hiện ra cả những điều bất thường mà người khác không nhìn thấy, và như thể phát hiện ra sai sót nực cười ấy tôi không giấu nổi sự khinh mạn và cười thầm trong bụng. Nhưng tôi cũng không thích kiểu cách giễu cợt đó của mình. Tôi không phiền lòng nếu khi xem một cảnh tình cảm anh ta đặt tay lên vai Fusun, anh ta ít khi làm thế, điều làm con tim tôi đau đớn là khi đó em dễ dàng nép sát vào chồng, và tôi không thể ngăn được ý nghĩ Fusun làm thế chỉ để tôi buồn. Những lúc ấy tôi rất giận em.

Cuối tháng Tám, những đàn cò từ phía bán đảo Balkan bay qua Istanbul về phía châu Phi (tôi thậm chí còn không nhớ năm ngoái vào dịp này tôi và Sibel đã tổ chức dạ hội cuối mùa hè), và những ngày mưa lạnh đầu mùa đã về. Vào một tối như thế, khi xem bộ phim Tôi yêu một cô gái nghèo trong khu vườn lớn bên trong chợ Besiktas, được dùng làm địa điểm mùa hè của rạp Yumurcak, tôi có cảm giác như hai vợ chồng họ đang nắm tay nhau dưới chiếc áo len để trong lòng Fusun ngồi cạnh tôi. Cũng như những lúc khác, trong các rạp khác, khi cơn ghen nổi lên, tôi bắt tréo hai chân và châm thuốc lá để hơi quay về phía họ, tôi muốn biết chắc chắn có đúng đôi trẻ hạnh phúc nắm tay nhau dưới chiếc áo len hay không. Họ là vợ chồng, họ ngủ chung một giường, có bao nhiêu cơ hội để động chạm nhau, vậy thì tại sao họ lại làm điều đó trước mặt tôi?

Máu ghen làm tôi khó chịu, và tôi không chỉ thấy bộ phim đang chiếu, mà thấy các phim đã xem mấy tuần qua đều đồi trụy, lố bịch, hời hợt và xa rời thực tế một cách đáng trách. Tôi đã chán ngấy các cặp yêu đương khờ dại lúc nào cũng khao khát được hát và những cô người ở nông dân đầu trùm khăn, bôi son môi, chỉ sau một ngày hóa thành ca sĩ. Tôi cũng không thích các phim về đám hạ sĩ quan mà Feridun nói được sao chép từ phim Ba chàng lính ngự lâm của Pháp, cũng như các phim về bọn lưu manh côn đồ ngang nhiên ghẹo gái trên đường phố. Chúng tôi xem phim Bộ ba Kasimpasa và Ba người lính không sợ hãi mặc áo đen ở rạp Khát Vọng trong khu Ferikoy, vì cạnh tranh họ phải chiếu ba phim trong một buổi. Những cặp yêu đương quên mình làm tôi mệt mỏi (“Đứng lại! Đứng lại! Tanju vô tội, tôi mới là kẻ có tội mà các người tìm!” Hulya Kocyigit gào lên như thế trong bộ phim Dưới những cây keo bị chiếu dở chừng vì mưa), những bà mẹ hy sinh tất cả để đứa con mù lòa được mổ mắt (như trong phim Trái tim tan vỡ mà chúng tôi xem trong rạp Nhân Dân ở Uskudar, nơi giữa hai phim có màn biểu diễn nhào lộn), những người thúc giục bạn hãy chạy trốn, rồi họ sẽ chặn đứng kẻ thù (Feridun khẳng định Erol Tas sẵn lòng tham gia phim của chúng tôi), và những người chàng trai hàng xóm sẵn sàng hy sinh với câu nói “Em là người yêu của bạn anh!” rồi quay lưng lại với hạnh phúc. Trong những lúc thất vọng đau đớn, ngay cả các cô gái nói “Em chỉ là một nhân viên bán hàng nghèo, còn anh là con trai một ông chủ giàu có!” hay các tay đàn ông che giấu nỗi đau khổ vì thất tình, lấy cớ đi thăm họ hàng xa để đi tìm người yêu, cũng không còn khiến tôi xúc động.

Cảm giác sung sướng được ngồi bên Fusun, hạnh phúc thoáng qua được cùng xem phim với khán giả, nếu bị ngọn gió ghen tuông lướt qua, chỉ trong chớp nhoáng có thể biến thành nỗi ưu phiền tăm tối muốn nguyền rủa cả thế gian. Tuy nhiên vẫn có những giây phút kỳ diệu, khi thế giới quanh tôi bừng sáng. Khi đã chán ngấy sự cùng khổ của các nhân vật mù quáng trong nhiều bộ phim, cánh tay tôi chạm vào cánh tay mềm mại như nhung của em. Tôi không dám cử động vì sợ mất đi cảm giác tuyệt vời ấy, tôi không để ý gì đến bộ phim nữa, vì cảm thấy em cũng để yên cho làn da em có thể chạm vào da tôi. Tôi sợ mình sẽ ngất vì hạnh phúc. Cuối mùa hè chúng tôi theo dõi câu chuyện của cô con gái nhà giàu được nuông chiều với anh tài xế đã dạy dỗ cô ta trong phim Tiểu thư tại rạp Vườn Thông ở Amavutkoy, hai cánh tay chúng tôi lại chạm vào nhau. Làn da ấm nóng của em đã truyền hơi ấm sang cánh tay tôi, tôi cứ để mình tận hưởng hạnh phúc ngất ngây ấy, nhưng rồi đèn bật sáng và năm phút giải lao bắt đầu. Tôi đặt chiếc áo len xanh thẫm vào lòng để giấu nỗi hổ thẹn và xúc động.

“Chúng mình ra mua nước giải khát chứ?” Fusun hỏi, dù em thường hay đi mua nước uống và hạt hướng dương với chồng.

“Chờ anh một lát” tôi đáp. “Anh đang cố nhớ lại điều gì đó.”

Như thời còn là học sinh trung học tôi thường làm, để che giấu sự bất nhã của cơ thể trước các bạn cùng lớp, tôi nghĩ ngay đến cái chết của bà nội, đến các đám ma có thật và tưởng tượng hồi nhỏ, đến lời quở mắng của cha tôi, đến đám tang tưởng tượng của chính tôi, đến sự tăm tối của huyệt mộ và bụi đất rơi xuống mắt.

“Được rồi, chúng ta có thể đi,” nửa phút sau tôi nói, khi tôi đã trở lại trạng thái bình thường.

Như thể lần đầu tiên tôi nhận ra chiều cao và dáng đi cân đối của em. Đi giữa các gia đình, các hàng ghế và bọn trẻ chạy lăng xăng, em kiêu hãnh đón nhận cái nhìn của những người lạ mặt... Tôi thích thú thấy mọi người nhìn em, và tôi sung sướng nghĩ mọi người sẽ tưởng chúng tôi là một cặp vợ chồng. Lúc đó tôi nghĩ đoạn đường ngắn cũng đủ bù đắp bao đau khổ, và tôi sẽ nhớ đến những giây phút cực kỳ hạnh phúc này.

Như thường thấy, thay vì xếp hàng mua nước giải khát, người lớn trẻ em đứng tụm lại thành một đống và la hét đòi thứ mình muốn. Chúng tôi đứng phía sau họ.

“Lúc nãy anh suy nghĩ gì mà lung thế?” Fusun hỏi.

“Anh thích bộ phim. Anh nghĩ vì sao hiện nay người ta thích những bộ phim mà trước đấy anh thường chỉ cười nhạo. Anh có cảm giác nếu tập trung suy nghĩ, anh sẽ trả lời được câu hỏi đó.”

“Anh thích các phim này thật à? Hay anh chỉ nói vậy vì anh thích đi xem với chúng em?”

“Không, không phải thế, dĩ nhiên là anh thích. Chúng khiến anh rất vui. Hầu hết các phim đã xem vào mùa hè đều nói lên một điều gì đó, chúng đã an ủi, làm dịu đi nỗi đau trong anh.”

“Cuộc đời, trên thực tế không đơn giản như trong phim ảnh,” Fusun nói, như thể em thương xót cho bản tính mơ mộng của tôi. “Nhưng em cảm thấy thích. Em rất mừng vì anh đã đi cùng với chúng em.”

Chúng tôi im lặng trong chốc lát. “Với anh được ngồi bên em là đủ,” tôi định nói. Liệu có là ngẫu nhiên khi hai cánh tay chúng tôi chạm vào nhau? Tôi đau đớn cảm nhận rằng, tuy tôi muốn nói thành lời, nhưng đám đông trong rạp và cả thế giới mà chúng tôi đang sống không cho phép điều đó. Từ những thùng loa treo trên cây, tiếng Orhan Gencebay hát bản nhạc phim chúng tôi cùng xem chiếu trong rạp xây trên đồi Bendik cách đây hai tháng: “Em từng là người yêu của anh...” Nhạc và ca từ đã thâu tóm hết những kỷ niệm mùa hè, và gợi lên trong tôi những hình ảnh. Các quán xá bên bờ Bosphorus và những giây phút tuyệt vời khi đã ngà ngà say, tôi cùng Fusun ngắm nhìn ánh trăng phản chiếu trên mặt nước trở nên sinh động.

“Mùa hè này anh rất hạnh phúc,” tôi nói. “Những bộ phim đã giúp anh nhiều. Trong đời, điều quan trọng không phải là con người ta giàu có hay không... Đáng tiếc... là nỗi đau... sự khổ sở... Em có nghĩ vậy không?”

“Phim về nỗi đau và về cuộc đời cần phải chân thực,” người tôi yêu nói, nét mặt em dường như thoáng gợn. Trong số các cậu bé xô đẩy nhau làm nước ngọt vãi tung tóe, một đứa như muốn lao vào em, vì thế tôi vội ôm ngang lưng em kéo về phía mình. Nhưng từ chai nước vài giọt vẫn bắn lên áo em.

“Bọn nhóc con vô tích sự,” một người đàn ông đập tay lên gáy một cậu bé, và như tìm sự đồng tình, ông quay về phía chúng tôi. Ánh mắt ông dừng lại nơi bàn tay tôi đặt trên eo lưng Fusun.

Trong khu vườn của rạp phim, chúng tôi đã gần nhau biết bao nhiêu không chỉ về mặt thể xác, mà cả tâm hồn! Fusun hốt hoảng trước cái nhìn của tôi, và em đi qua chỗ đám trẻ con, cúi xuống chậu đựng các chai nước giải khát; em đã làm con tim tôi tan nát.

“Mình mua cả cho bác Cetin một chai nhé,” em nói và mở hai chai nước.

Tôi trả tiền và đem chai nước cho bác Cetin Efendi, bác không ngồi trong khu “gia đình” cùng chúng tôi, mà ngồi trong lô độc thân ở đằng trước.

“Cảm ơn ngài đã chu đáo, Kemal Bey,” bác Cetin cười.

Khi quay lại tôi thấy một cậu bé chăm chú nhìn Fusun đầy vẻ ngưỡng mộ.

“Có phải cô là diễn viên?” cậu bé lấy hết can đảm hỏi.

“Không phải.”

Tôi xin nhắc lại rằng vào thời đó, việc hỏi các cô gái son phấn ăn mặc chải chuốt như thế (nếu họ không thuộc tầng lớp trên), một cách thức mà ngày nay đã bị lãng quên, có nghĩa là nói “Cô rất đẹp!” Dĩ nhiên cậu bé chừng mười tuổi không sử dụng câu hỏi theo nghĩa đó, và cậu ta tiếp tục:

“Nhưng cháu thấy cô trong một phim mà.”

“Phim nào thế?”

“Những con bướm mùa thu, và cô mặc đúng bộ quần áo này!”

“Thế cô đã đóng vai gì?” Fusun mỉm cười vì sự nhầm lẫn.

Nhưng giữa chừng cậu bé nhận ra mình nhầm, và cậu im lặng.

“Để rồi cô hỏi chồng cô, chú ấy biết hết các phim,” em nói với chú bé.

Bạn đọc có thể đoán biết tôi đã buồn đến thế nào, khi em nhắc đến chồng và đưa mắt tìm Feridun giữa các hàng ghế, và cậu bé hiểu ra rằng tôi không phải là chồng em. Nhưng tôi nén nỗi buồn, cảm thấy sung sướng vì được ở bên em và cùng uống nước giải khát với em, tôi nói:

“Có lẽ cậu bé cảm thấy chúng ta sắp làm phim, và có thể em sẽ thành ngôi sao...”

“Nghĩa là cuối cùng anh sẽ cấp tiền để làm phim? Đừng giận nhé, anh Kemal ạ, Feridun đã xấu hổ không dám nói đến chuyện ấy nữa, nhưng chúng em đã mệt mỏi vì chờ đợi...”

“Thật thế ư?” tôi thốt lên.

53

Nỗi đau của trái tim tan nát và sự tự ái chẳng có ích cho ai

Tối hôm đó tôi không nói thêm một lời nào nữa. Điều tôi cảm thấy khi đó, trong nhiều ngôn ngữ người ta diễn đạt bằng cụm từ “trái tim tan nát”, do đó tôi nghĩ trái tim vỡ bằng sứ trưng bày ở đây thể hiện rõ cảnh ngộ của tôi khi đó với mọi khách thăm bảo tàng. Sự đau đớn không còn biểu lộ qua nỗi thất vọng, giận dữ và sợ hãi như vào mùa hè năm trước. Nỗi đau chảy trong máu tôi đậm đặc hơn, chậm hơn, nó khiến tôi bớt khổ sở vì hằng ngày hay hai ngày một lần tôi lại gặp Fusun. Tôi quen với những thói quen mới để có thể chung sống với nỗi khổ kiểu mới, và suốt mùa hè các thói quen này đã tìm thấy nơi cư ngụ trong tâm hồn tôi, chúng biến cải tôi thành một con người khác. Phần lớn thời gian trong ngày tôi không dành để chống lại nỗi đau: mục đích của tôi là kìm nén và che giấu nó, tôi làm như chẳng đau đớn gì hết.

Sau sự giảm bớt của nỗi đau ái tình là một cái gì đó khác: nỗi đau của sự nhục nhã đã len lỏi trong trái tim tôi. Tôi nghĩ Fusun cẩn thận né tránh những tình huống và chủ đề có thể làm tổn thương lòng tự trọng của tôi, nhưng sau câu nói cuối cùng của em, tôi không thể làm như không có chuyện gì xảy ra.

Trong đầu tôi còn văng vẳng lời em (“Nghĩa là cuối cùng anh vẫn cấp tiền... chúng em đã mỏi mệt vì chờ đợi...”), nhưng lúc đầu tôi vẫn làm được như thể em không nói điều gì (hay như thể tôi điếc lác), nhưng câu trả lời của tôi (“Thật thế ư?”) chứng tỏ tôi đã nghe thấy. Tôi không thể làm như mình không nghe thấy. Sự chán chường của tôi, nghĩa là tôi ý thức được sự nhục nhã của mình, hiện ra trên nét mặt. Ngẫm nghĩ lại những lời sỉ nhục, như chưa có gì xảy ra, tôi cầm chai nước ngọt quay về chỗ ngồi. Gần như không lê nổi bước chân vì đau đớn. Việc để Fusun biết tôi bị tổn thương vì những lời nói đó còn tồi tệ hơn việc nhận ra những lời nhục mạ ấy.

Tôi gắng hết sức buộc mình nghĩ đến công việc thường ngày, để làm như thể chưa có chuyện gì xảy ra. Cũng như thời niên thiếu và thanh niên, nếu có chuyện bực mình tôi thường làm tiêu tan đi bằng những ý nghĩ siêu hình. Chẳng hạn tôi tự hỏi: “Ta đang nghĩ gì? Ta nghĩ là mình đang nghĩ gì?” Tôi cứ nhắc đi nhắc lại những câu hỏi ấy nhiều lần, sau đó tôi quay về phía Fusun: “Người ta đòi trả lại vỏ chai!” tôi nói, rồi lấy chiếc chai trên tay em và đứng dậy. Tay kia tôi vẫn cầm chai nước gần đầy của tôi. Khi không ai để ý, tôi trút hết nước sang vỏ chai của Fusun và trả cái chai của tôi cho người bán hàng. Cầm cái chai mà tôi trưng bày ra đây, tôi quay về chỗ ngồi.

Fusun đang nói chuyện với chồng, họ thậm chí không biết tôi đã quay lại. Tôi cũng chẳng biết bộ phim tiếp diễn ra sao, tay run run cầm cái chai mà mới đây Fusun còn đặt môi lên uống. Tôi không muốn để ý đến điều gì khác, chỉ một khát khao duy nhất là quay về với thế giới của tôi, giữa những đồ vật của tôi. Tôi giữ cái chai cẩn thận trong nhiều năm, đặt nó trên đầu giường trong ngôi nhà Merhamet. Nếu khách thăm bảo tàng nhìn kỹ, sẽ nhận ra đó là chai nước Meltem được tung ra thị trường vào giai đoạn đầu câu chuyện của chúng tôi, nhưng bên trong không phải là thứ nước mà Zaim rất tự hào, bởi nhãn hiệu nội địa có chất lượng tốt đầu tiên bán trên một nửa nước Thổ của Zaim chẳng bao lâu sau đã bị làm giả với chất lượng tồi. Những kẻ làm lậu đã mua vỏ chai Meltem từ các quầy tạp hóa nhỏ, rồi đóng vào đó thứ nước nhuộm màu rẻ tiền của họ.

Trên đường về, thấy tôi lúc lúc lại đưa chai nước ngọt lên môi, anh chồng - không hề biết gì về cuộc trò chuyện giữa tôi với Fusun - hỏi: “Nước Meltem ngon đúng không?” Tôi giải thích cho anh ta hiểu đây không phải là nước Meltem “chính phẩm”. Anh ta hiểu ra ngay.

“Ở phía sau Bakukoy cũng có một xưởng nạp gas bí mật, họ mua những bình gas đã hết và nạp khí gas rẻ hơn vào. Bọn em cũng đã có lần mua. Kemal ạ, anh hãy tin rằng nó còn cháy tốt hơn gas chính hiệu.”

Tôi lại đưa chai nước lên môi. “Nước này cũng ngon hơn thật,” tôi nói.

Chiếc xe xóc lập bập trên đường lát đá, thận trọng đi trên những phố nhỏ; giống như trong một giấc mơ, bóng những lùm cây chậm chạp lướt qua trên kính chắn gió. Như thường lệ tôi ngồi cạnh bác tài xế Cetin, cảm thấy trái tim nhói đau. Tôi không quay người ra sau nhìn họ. Cũng như mọi khi, chúng tôi nói về phim ảnh. Bác Cetin Efendi ít khi tham gia vào câu chuyện, nhưng có lẽ vì không thích sự im lặng kéo dài, hôm nay bác bảo một số cảnh trong phim hoàn toàn khó tin. Không thể có chuyện một tài xế Istanbul lại nói xấu bà chủ trẻ của mình như trong phim, dù anh ta đã nói năng lịch sự đi chăng nữa, bác khăng khăng.

“Nhưng anh ta thật ra không phải là tài xế, mà là diễn viên nổi tiếng Ayhan Isik,” Feridun nói.

“Ngài nói đúng, thế nên tôi mới thích bộ phim. Vì nó có tính giáo dục... Tôi thích những phim xem vào dịp hè này, vì tôi vừa được giải trí, vừa học được nhiều điều.”

Tôi và Fusun im lặng. Nghe bác Cetin nhắc đến chữ “mùa hè” tôi thấy buồn, vì nó nhắc tôi nhớ tới những tối mùa hè đã qua đi, tôi không cùng Fusun tới các rạp phim ngoài trời, không còn niềm hạnh phúc được ngồi cạnh em dưới bầu trời sao nữa. Tôi muốn trò chuyện thoải mái để Fusun đừng nhận thấy nỗi đau đớn của tôi, nhưng tôi không thể nói nên lời. Tôi cảm thấy một thời kỳ cay đắng kéo dài đang chờ đợi tôi.

Tôi không muốn nhìn thấy Fusun nữa, em chỉ muốn giữ tình bạn với tôi để tôi chi tiền cho bộ phim sắp tới của chồng em. Hơn thế nữa, em chẳng cần che giấu việc em gặp tôi chỉ vì tiền. Tôi cảm thấy em đã mất sức quyến rũ, nghĩa là tôi sẽ dễ dàng rời xa em.

Tối hôm ấy tôi đưa xe hai người về tận nhà, nhưng khác mọi khi, tôi không hẹn ngày nào sẽ lại đi xem phim. Ba ngày sau tôi không gọi điện. Trong thời gian đó, một kiểu tự ái mới xuất phát từ một nơi sâu kín trong trí não tôi, rồi nó cứ lớn dần lên. Tôi gọi đó là “tự ái ngoại giao”, vì nó không dựa trên nỗi đau đớn của trái tim tan vỡ mà dựa trên một kiểu trách nhiệm: nếu một người nào đó làm điều xấu xa đối với ta, thì ta phải trừng phạt để điều đó không tái diễn; dẫu sao ta cũng phải giữ được lòng kiêu hãnh. Đối với Fusun sự trừng phạt dĩ nhiên có thể là tôi không chi tiền cho chồng em làm phim, và như thế giấc mơ trở thành ngôi sao điện ảnh của em sẽ tan vỡ. “Hãy cứ để em thấy chẳng có phim ảnh nào hết!” tôi nghĩ. Ngày đầu tiên tự ái của tôi còn khởi nguồn từ bên trong, nhưng từ hôm sau trở đi tôi bắt đầu tưởng tượng em sẽ khổ sở như thế nào. Tuy nhiên, dù nghĩ nhiều đến những hậu quả vật chất hai vợ chồng Fusun phải gánh chịu sẽ ra sao, nếu họ không gặp tôi, tôi vẫn hy vọng em sẽ không buồn vì không thành ngôi sao, mà buồn vì không được gặp tôi. Có thể đó không chỉ là ảo tưởng, mà là sự thật...

Niềm hân hoan do tưởng tượng Fusun sẽ ân hận lớn tới mức sau ngày thứ hai nó đã lấn át tự ái trong tôi. Tôi im lặng ngồi ăn tối với mẹ ở nhà nghỉ Suadiye, khi cảm thấy nhớ Fusun, tự ái trong tôi biến mất, bất quá tôi chỉ có thể giữ cho nó tồn tại nếu tôi mường tượng ra tôi làm em buồn phiền, hay trừng phạt em. Trong bữa ăn, tôi thử đặt mình vào vị trí của em, để có thể suy nghĩ một cách thực tế và logic dưới góc độ của em, xem tôi sẽ ân hận khổ sở ra sao - nếu tôi cũng trẻ đẹp như em, vì bằng câu nói ngốc nghếch kia tôi đã làm tan vỡ trái tim nhà sản xuất phim giàu có, tan vỡ giấc mơ trở thành ngôi sao điện ảnh nếu được sắm vai trong phim của chồng tôi. Nhưng những câu hỏi của mẹ tôi (Sao con không ăn hết thịt trên đĩa? Tối nay con có đi đâu không? sắp hết hè rồi, nếu con muốn, trong tháng này chúng ta có thể chuyển về Nisantasi. Con uống mấy cốc rồi?) đã ngăn không cho tôi đặt mình vào vị trí của Fusun.

Trong khi đã lơ mơ say, tôi căng óc nghĩ Fusun có thể nghĩ gì, tôi phát hiện ra một việc khác: từ khi câu nói tồi tệ “Nghĩa là cuối cùng anh cũng sẽ cấp tiền...” được phát ra, tự ái của tôi là tự ái “xã giao” hướng tới trả thù. Tôi muốn trả thù Fusun, nhưng tôi vừa sợ vừa hổ thẹn vì điều đó, vì vậy tôi tự lừa dối mình rằng “tôi không muốn gặp em nữa”. Cách nói như thế có vẻ đàng hoàng hơn, nó giúp tôi trả thù mà không tự dằn vặt mình. Tự ái của tôi vừa không thành tâm vừa không thật, sự tan nát con tim cũng được tôi phóng đại lên để ý muốn trả thù có một cơ sở vô tư. Đến khi hiểu ra điều này thì tôi đã sẵn lòng tha thứ cho Fusun, và sau khi quyết định lại muốn gặp em, tôi lập tức nhìn mọi thứ lạc quan hơn. Nhưng dẫu sao vẫn phải suy nghĩ cách để làm sao có thể gặp lại em.

Ăn tối xong tôi ra đường Bagdat, nơi cách đây mười năm tôi thường dạo chơi với bạn bè cùng lớp, đi lững thững trên vỉa hè rộng, tôi thử đặt mình vào vị trí của Fusun để hiểu xem nếu tôi từ bỏ trừng phạt, đối với em điều đó có nghĩa gì. Lát sau, một ý nghĩ lóe lên trong tôi như một tia chớp: nếu thông minh, xinh đẹp và khôn khéo như em, tôi sẽ dễ dàng tìm được một nhà sản xuất phim khác cho các dự định phim ảnh của chồng. Hôm sau tôi bảo bác Cetin đi xem trong các rạp ở Besiktas chiếu những phim gì, rồi với lý do “nhất thiết phải xem phim này”, tôi gọi điện cho vợ chồng em. Nghe thấy tiếng chuông điện thoại ở đầu kia, tim tôi đập loạn xạ đến nỗi tôi cảm thấy dù người nhấc máy là ai tôi cũng không thể nói với giọng tự nhiên.

Cảm giác mất tự nhiên gây ra bởi tôi đang dao động giữa cái tự ái vẫn còn kìm nén từ đáy lòng và tự ái “xã giao” bắt buộc phải có cho tới khi Fusun xin lỗi. Thế là những buổi tối cuối cùng của mùa hè chúng tôi tới các rạp ngoài trời, gần như không để giải trí, rất kiệm lời và đầy tâm trạng tự ái. Vẻ mặt chán chường của tôi tất nhiên đã tác động đến Fusun. Tôi giận em vì tôi phải sắm vai tự ái ngay cả khi từ trong thâm tâm tôi chẳng cảm thấy gì hết, nhưng dẫu sao hoàn cảnh vẫn khiến tôi tự ái. Vai diễn của tôi khi ở bên em dần dần trở thành chính bản thân tôi. Dạo đó tôi bắt đầu cảm nhận thấy rằng cuộc đời đối với đa số người ta không phải là thứ hạnh phúc người ta có thể sống thực, mà đúng hơn là không gian xê dịch chật hẹp bị giới hạn bởi bạo lực, những sự trừng phạt và những điều giả dối buộc phải chấp nhận, trong đó ta liên tục phải sắm vai.

Trong khi các phim Thổ đã xem đều muốn nói có thể “thoát ra khỏi thế giới giả dối” bằng “sự thật”. Chỉ có điều tôi không còn tin vào những bộ phim xem trong các rạp ngoài trời mỗi ngày thêm vắng ngắt, tôi không thể đắm mình vào thế giới của những phim tình cảm sướt mướt nữa. Cuối hè, rạp Ngôi Sao ở Besiktas gần như trống không, nếu tôi ngồi sát vào Fusun thì có vẻ hơi kỳ, vì thế tôi ngồi cách em một ghế, ý định tự ái cố ý vì thế chuyển thành nỗi ân hận băng giá trong gió lạnh. Bốn ngày sau trong rạp Câu lạc bộ ở Ferikoy, khi nhìn thấy những cậu bé xanh xao, mặc quần áo ngày lễ và các phụ nữ đầu đội khăn, chúng tôi vui vẻ nhận ra rằng thay vì chiếu phim, hội đồng thành phố đã tổ chức buổi lễ hội cho trẻ em nghèo với các diễn viên nhào lộn, ảo thuật gia và các vũ nữ. Nhưng chúng tôi phải từ chối lời mời tham gia của ông thị trưởng - ông để ria mép đen và nhận ra vẻ vui mừng của chúng tôi - chỉ vì tôi và Fusun không tìm được lối thoát khỏi tình trạng lạnh nhạt. Em đáp lại thái độ tự ái cố ý của tôi bằng thái độ lạnh lùng, nhưng không để anh chồng nhận ra, điều đó làm tôi thêm khó chịu.

Sáu ngày sau đó tôi không gọi cho họ. Tôi bực mình vì dẫu Fusun không gọi đi nữa, thì lẽ ra anh chồng cũng phải gọi cho tôi. Nếu không làm phim thì tôi biết lấy cớ gì để gọi đến nhà em? Tôi hiểu rằng nếu muốn gặp họ tôi phải chi tiền.

Lần cuối cùng chúng tôi đi xem là vào đầu tháng Mười, trong rạp Majestic ở Pangalti. Trời nóng và khá đông người. Tôi hy vọng buổi tối tuyệt vời này, có lẽ là tối mùa hè cuối cùng, chúng tôi sẽ thôi trách cứ nhau và vui vẻ. Nhưng trước khi chúng tôi ngồi xuống, đã xảy ra một chuyện: tôi gặp mẹ một người bạn thời niên thiếu. Bà Cemile Hanim cũng từng là bạn chơi bài của mẹ tôi. Từ đó đến nay gia đình bà sa sút, và cũng như nhiều người giàu có trước đây, họ có cảm giác hổ thẹn và tội lỗi vì sự nghèo khó, thế là chúng tôi chỉ nhìn nhau, tôi thốt ra câu hỏi: “Bác đến đây có việc gì thế ạ?”

“Tôi tò mò muốn biết ngôi nhà của Mukerrem Hanim,” bà Camile nói vẻ thanh mình.

Tôi không hiểu bà ta định nói gì. Tôi nghĩ đó là một ngôi nhà gỗ cũ kỹ nào đó gần rạp phim của một người tên là Mukerrem, và tôi ngồi xuống cạnh bà Camile Hanim, để có thể cùng bà nhìn ngôi nhà đó. Fusun và chồng ngồi cách chúng tôi sáu, bảy hàng ghế về phía trước. Sau khi phim bắt đầu chiếu tôi mới vỡ lẽ “ngôi nhà của Mukerrem” là nhà trong phim. Một ngôi biệt thự nổi tiếng của gia đình Pasha ở Erenkoy; thuở nhỏ tôi thường đạp xe qua trước ngôi nhà này. Sau khi sa sút, chủ nhân của các căn nhà gỗ cũ, cũng như nhiều người quen khác của mẹ tôi, đã cho một xưởng phim thuê. Camile Hanim không đến để khóc khi xem bộ phim Đau đớn hơn cả tình yêu, bà chỉ muốn xem lại tòa lâu đài Pasha cũ, theo như trong phim nay thuộc về một cự phú độc ác. Lẽ ra tôi phải đứng dậy và tới chỗ vợ chồng Fusun, nhưng một nỗi hổ thẹn nào đó đã ngăn tôi lại. Tôi cảm thấy mình giống một thanh niên không muốn ngồi bên cạnh cha mẹ mình, mà muốn ngồi riêng trong rạp, và tôi chẳng quan tâm vì sao tôi xấu hổ.

Cảm giác hổ thẹn nhiều năm sau vẫn chưa được lý giải này pha lẫn với tự ái. Cuối buổi chiếu tôi đến chỗ vợ chồng Fusun. Tôi nhìn thấy bà Camile Hanim chăm chú nhìn họ. Fusun có vẻ không vui như thường lệ, còn tôi cũng chẳng có gì khác ngoài vẻ tự ái cố ý.

Trên đường về, trong xe im lặng đến khó chịu, tôi muốn thoát khỏi tinh trạng này bàng cách đùa vui, kể chuyện cười, hay chạy trốn vào rượu say, nhưng dĩ nhiên tôi chẳng làm được điều gì.

Năm ngày sau đó tôi không tìm họ. Tôi đã kiềm chế được bản thân, bởi tôi say sưa tưởng tượng thấy Fusun sẽ ân hận vì mọi chuyện, em sẽ phải xin lỗi tôi. Tôi tưởng tượng sẽ đáp lại những lời sám hối và van xin của em rằng tất cả là tại em, tôi sẽ lần lượt kể ra từng tội lỗi của em.

Những ngày trôi đi thiếu vắng em mỗi lúc một thêm khó chịu đựng nổi. Tôi lại bắt đầu cảm thấy sắc màu u ám, thấy sự đậm đặc nặng nề của nỗi đau đớn sâu hút và rát bỏng mà tôi đã phải chịu đựng trong một năm rưỡi. Cái khả năng vì trừng phạt một bước đi lầm lỗi mà tôi không thể gặp lại Fusun thật đáng sợ. Để điều đó đừng xảy ra, tôi phải giấu kín nỗi tự ái của mình, và thế là nó biến thành sự trừng phạt hành hạ tôi. Cảm giác tự ái và trái tim tan vỡ của tôi chẳng có ích cho ai. Tôi trăn trở về điều đó vào một tối mùa thu, khi một mình giẫm nát đám lá vàng trên mặt đất ở Nisantasi, và cuối cùng tôi kết luận: đối với tôi giải pháp hạnh phúc nhất và đồng thời cũng nuôi hy vọng nhất là một tuần ba, bốn lần (hay ít nhất hai lần) tôi được gặp Fusun. Tôi nhận ra: dù em trừng phạt tôi, hay dù vì tự ái mà tôi thử trừng phạt em, nếu không được gặp em tôi sẽ đau đớn đến mức không chịu nổi. Nếu không muốn lại trải qua những gì đã phải chịu đựng như năm ngoái, thì tôi phải đem cho em đôi hoa tai mặt ngọc của cha tôi như đã hứa trong thư gửi em qua Ceyda.

Hôm sau, khi tôi đến ăn trưa ở Beyoglu, đôi hoa tai mặt ngọc đặt trong chiếc hộp của cha tôi đã nằm sẵn trong túi. Hôm 12 tháng Mười năm 1976 là một ngày hè rực rỡ, các cửa hàng cửa hiệu sáng lấp lánh, Tôi ăn trưa ở Haci Salih, và tôi tự thú: tôi đã đến đây vì nếu muốn, từ đây tôi có thể nhanh chóng tạt qua chỗ dì Nesibe ở Cukurcuma để trò chuyện nửa tiếng, vì từ bàn tôi ngồi tới nhà họ chỉ cách sáu bảy phút đi bộ, Trên đường đi tôi đã liếc vào rạp Palace Cinema, buổi chiếu tiếp theo sẽ vào lúc một giờ bốn lăm. Nếu vào rạp, trong bóng tối có mùi ẩm mốc tôi có thể quên đi mọi thứ, ít ra trong một thời gian ngắn tôi sẽ rơi vào một thế giới khác và tôi sẽ tĩnh tâm lại. Nhưng trước đó năm phút, khi đứng dậy, tôi lại đi về phía con đường dốc dẫn tới Cukurcuma, với thức ăn trong dạ, nắng chiếu trên gáy, tình yêu trong tâm trí, sự hồi hộp trong tâm hồn, và nỗi đau trong tim.

Dì Nesibe xuống mở cổng.

“Cháu không lên nhà đâu, dì Nesibe ạ,” tôi lấy chiếc hộp từ trong túi ra. “Cháu đem cái này cho Fusun... Quà bố cháu tặng cô ấy... Cháu có việc qua đây, tiện thể đưa tới.”

“Tôi sẽ pha nhanh một tách cà phê, anh Kemal. Có chuyện này tôi muốn nói với anh trước khi Fusun về.”

Dì nói dứt khoát đến nỗi tôi không thể từ chối, liền theo dì bước lên cầu thang. Căn phòng như bơi trong ánh sáng, con hoàng yến cũng vui vẻ nhảy nhót trong lồng dưới ánh nắng. Những đồ vá may và các mảnh vải đã cắt vương vãi khắp căn phòng.

“Tôi không đến may ở các gia đình nữa, nhưng họ nài nỉ nhờ may bộ áo dạ hội này ghê quá. Fusun cũng giúp tôi, nó sắp về đấy.”

Dì mang cà phê vào và đi thẳng vào câu chuyện.

“Tôi biết, có bao nhiêu hờn giận không cần thiết. Con gái tôi đã đau khổ nhiều, Kemal Bey ạ, trái tim nó đã tan vỡ. Anh phải kiên nhẫn chịu đựng tính thất thường của nó, chiều chuộng nó...”

“Vâng, tất nhiên ạ...” tôi nói, như thể đã biết tất cả những điều đó.

“Anh biết rõ hơn tôi là cần phải làm gì. Hãy an ủi chiều chuộng nó, để nó sớm rời bỏ con đường lầm lạc nó đang đi.”

Tôi nhướng mày như muốn dò hỏi xem Fusun đang đi trên con đường lầm lạc nào.

“Trước và trong ngày lễ đính hôn của anh, nhất là sau đó, nó đau khổ ghê gớm đến hàng tháng trời; nó chỉ khóc, khóc ghê lắm, không ăn uống gì cả. Thằng bé ấy ngày nào cũng sang an ủi nó.”

“Feridun, phải không ạ?”

“Đúng, nhưng anh đừng lo, nó không biết gì về anh đâu.”

Dì kể Fusun đau buồn đến nỗi chẳng biết làm gì, rồi Tarik Bey khuyên em nên lấy chồng và cuối cùng Fusun đã đồng ý lấy “cậu bé”. Feridun biết Fusun từ năm em mười bốn tuổi. Cậu ta yêu em, nhưng Fusun không hề quan tâm, lấy nhau rồi cậu ta rất khổ sở vì sự thờ ơ của vợ. Đến giờ thì cậu ta không còn yêu Fusun như trước nữa. (Dì hơi nhướng mày lên thoáng nụ cười như muốn bảo: “Đó là một tin mừng cho anh đấy”) Buổi tối chẳng khi nào cậu ta ở nhà, chỉ nghĩ tới phim ảnh và bạn bè hội làm phim với nhau. Cứ như cậu ta bỏ ký túc không phải để về ở với vợ mà để được gần quán cà phê của hội phim ảnh hơn. Dĩ nhiên là hai người cũng có tình cảm với nhau, giống như các đôi trẻ mạnh khỏe lấy nhau nhờ mai mối theo lối cũ, nhưng tôi không cần quá coi trọng điều đó. Sau những gì đã xảy ra, bố mẹ em nghĩ tốt nhất là Fusun lấy chồng, và họ không ân hận...

Qua ánh mắt nhìn có ý trách cứ của dì, tôi không nghi ngờ dì hiểu cụm từ “những gì đã xảy ra” không phải là tình yêu của Fusun đối với tôi hay kỳ thi đại học không thành công, mà là Fusun đã ngủ với tôi. Nếu lấy chồng Fusun sẽ tránh được nỗi hổ thẹn. Dĩ nhiên để xảy ra sự thể như vậy, trách nhiệm thuộc về tôi.

“Em nó cũng biết, tất cả chúng tôi đều biết Feridun chẳng được tích sự gì, Fusun không thể có hạnh phúc với cậu ta. Nhưng cậu ta là chồng nó,” dì Nesibe nói. “Feridun muốn biến vợ thành ngôi sao điện ảnh. Thằng bé tử tế và tốt bụng. Nếu anh yêu con gái tôi thì hãy giúp chúng nó. Vợ chồng tôi nghĩ, gả con gái cho Feridun còn hơn gả cho một người giàu có nhiều tuổi, có khi người ta lại khinh rẻ con mình vì danh dự đã có tì vết. Rồi Feridun sẽ đưa nó vào thế giới phim ảnh. Anh hãy chú ý đến nó, Kemal!”

“Tất nhiên rồi, dì Nesibe.”

“Fusun sẽ tránh cả hai chúng ta (khi Nesibe nở một nụ cười thoáng qua) nếu nó biết mẹ nó đã tiết lộ bí mật gia đình cho anh.” Đoạn bà nói thêm.

“Dĩ nhiên nó đã bị tác động mạnh khi biết anh đã hủy đính hôn với Sibel và anh đã khổ sở vì nó đến thế nào, Kemal ạ. Cậu bé làm phim có trái tim bằng vàng đấy, nhưng chẳng mấy chốc nó sẽ nhận ra cậu ta chẳng nên cơm cháo gì, và rồi nó sẽ bỏ thằng bé thôi... Anh phải ở bên cạnh nó, anh phải làm chỗ dựa cho nó...”

“Cháu muốn chữa lành trái tim đã vì cháu mà tan nát, dì Nesibe ạ. Xin dì hãy giúp cháu tìm lại được tình yêu của Fusun,” tôi đáp và đưa cho bà chiếc hộp. “Cái này là của Fusun.”

“Cảm ơn anh,” bà đón lấy chiếc hộp.

“Dì Nesibe, hôm đến đây lần đầu tiên, cháu đã mang trả cho cô ấy một chiếc khuyên tai... nhưng cô ấy bảo không tìm thấy nó... Dì có biết nó ở đâu không?

“Tôi không biết gì cả. Anh không muốn chính mình đưa quà tặng cho nó ư?”

“Không, không... chiếc khuyên tai không phải là quà tặng, chiếc khuyên tai vốn là của cô ấy.”

“Khuyên tai nào nhỉ?” dì Nesibe hỏi, rồi thấy tôi lúng túng, dì nói tiếp: “Giá như có thể dàn xếp được mọi chuyện bằng một chiếc khuyên tai... Dạo Fusun ốm Feridun hay đến đây. Khi con bé yếu đến mức không đi nổi, nó đã vực con bé dậy, đưa đến rạp chiếu bóng ở Beyoglu. Tối nào nó cũng đến ngồi ở nhà này, ăn tối với chúng tôi, trước khi đi chơi với đám bạn bè phim ảnh. Nó xem ti vi, trò chuyện với Fusun...”

“Cháu có thể làm hơn thế nhiều, thưa dì Nesibe.”

“Nếu đó là ý Chúa, Kemal Bey ạ! Hãy đến đây vào các buổi tối! Cho tôi gửi lời thăm mẹ anh. Đừng để bà ấy buồn phiền!”

Dì nhìn về phía cửa, tôi hiểu mình nên rời khỏi đây trước khi Fusun về. Tôi bước ra cổng với tâm trạng bình thản, và trong lúc đi về phía Beyoglu tôi sung sướng nhận thấy mọi bực bõ trong tôi đã tan biến hết.

54

Thời gian

Tôi đã tới ngôi nhà ở Cukurcuma ăn tối đúng bảy năm mười tháng để nhìn thấy Fusun. Mười ngày sau khi dì Nesibe bảo: “Chúng tôi chờ anh đến vào các buổi tối!”, lần đầu tiên vào thứ Bảy ngày tháng Mười năm 1976, lần cuối cùng là Chủ nhật 26 tháng Tám năm 1984, tôi đã ăn tối cùng dì Nesibe và Fusun, nghĩa là giữa hai thời điểm đó là 2864 ngày. Theo ghi chép của tôi thì trong vòng 409 tuần tôi đã tới đó ăn tối 1593 lần. Trung bình một tuần bốn lần, nhưng các bạn đừng nghĩ tuần nào tôi cũng tới đó đều đặn bốn lần.

Có dạo ngày nào tôi cũng đến với họ, nhưng cũng có những giai đoạn, khi tôi tự ái hay bực mình vì chuyện gì đó, hoặc tôi nghĩ mình có thể quên được Fusun, và những lúc như thế tôi đến thưa hơn nhiều. Nhưng các thời đoạn thiếu Fusun không khi nào quá mười ngày (tất nhiên điều này chỉ có nghĩa là tôi không nhìn thấy em), sau mười ngày tôi cảm thấy khổ sở không thể chịu nổi, như vào dịp mùa thu năm 1975, như vậy trong suốt thời gian hơn bảy năm, tôi thường xuyên gặp Fusun và gia đình em (gọi theo họ là gia đình Keskin). Bao giờ họ cũng đoán trước khi nào tôi sẽ đến và chờ sẵn cùng dùng bữa tối. Họ đã quen giờ tôi sẽ đến, còn tôi thì quen với việc họ đợi mình.

Gia đình Keskin không mời, nhưng bao giờ cũng dành chỗ cho tôi bên bàn ăn. Điều này khiến mỗi tối tôi đều mất thời gian suy nghĩ xem nên đến hay không đến. Đôi khi tôi nghĩ liệu trong những buổi tới thăm tôi có là gánh nặng cho họ không, nhưng nếu tôi không đến, ngoại trừ nỗi đau đớn vì không được gặp Fusun ngày hôm đó, có thể tôi sẽ thành ra “xử sự bất nhã” đối với họ, hay họ có thể suy ra những điều không hay vì tôi không đến.

Lần đầu tiên đến Cukurcuma trôi qua với những lo lắng kiểu, ấy, tôi phải cố quen dần với không khí gia đình họ và thử nhìn vào mắt Fusun. “Em thấy chưa, anh đã đến và đang ở đây!” tôi muốn nói với em qua ánh mắt. Cảm giác này chế ngự tôi trong những lần đến thăm đầu tiên. Trong mấy phút đầu tôi còn tự khen mình đã thắng được cảm giác do dự và ngượng ngùng để tới đây. Việc gì tôi phải chuốc vào mình bao nhiêu lo lắng nếu tôi hạnh phúc khi được ở bên cạnh Fusun? Fusun mỉm cười dễ thương vẻ như sự có mặt của tôi ở đây là đương nhiên, và em cũng vui vì điều đó.

Những lần đầu, đáng tiếc là hầu như chúng tôi không tách riêng ra được, nhưng thi thoảng tôi vẫn tìm được dịp nói thầm vào tai em: “Anh rất nhớ em!” Còn em thì ra hiệu bằng ánh mắt, rằng em thích được nghe điều tôi nói. Không có nhiều cơ hội để gần gũi em hơn.

Đối với bạn đọc ngạc nhiên là làm sao tôi có thể tới nhà Fusun trong gần tám năm liền (tôi không thể nào gọi họ là gia đình Keskin) và không hiểu nổi làm sao tôi có thể bình thản nói về thời gian dài hàng ngàn ngày như vậy, tôi muốn chứng tỏ cho họ thấy thời gian - dù là thời gian của riêng ta hay “thời gian chính thức” chia sẻ với những người khác - có thể đánh lừa ta đến mức nào. Điều này quan trọng đối với các bạn đọc nghĩ tôi là một gã lập dị, hoang tưởng và đáng sợ, làm sao lại có thể tới đó tám năm vì tình yêu với Fusun. Tôi muốn được họ tôn trọng, nhưng họ cần cũng phải biết cuộc sống trong gia đình Fusun diễn ra như thế nào.

Hãy để tôi bắt đầu bằng chiếc đồng hồ quả lắc mặt kính kiểu Đức treo trên tường. Nhiệm vụ của chiếc đồng hồ treo gần cửa ra vào không phải để chỉ thời gian, mà để gia đình cảm nhận sự tiếp diễn liên tục của thời gian và nhắc nhở tới thời gian “chính thức” bên ngoài. Gần đây vô tuyến truyền hình và đài phát thanh báo giờ theo cách rất vui, chiếc đồng hồ, cũng như hàng trăm ngàn bạn bè của nó trong khắp thành phố, mất dần vai trò của chúng.

Những chiếc đồng hồ lên dây cót, kiểu cách hơn thế này, có các quả nặng và con lắc đã xuất hiện trong lâu đài của các Pasha học theo phương Tây hay trong các gia đình giàu có không theo đạo Hồi từ cuối thế kỷ 19. Sang đầu thế kỷ 20 và những năm đầu của Nền Cộng hòa, do khát khao và cố gắng Tây hóa, chúng trở nên thông dụng trong các gia đình trung lưu. Thời tôi còn nhỏ, cả ở nhà tôi lẫn đa số nhà quen biết đều có những chiếc đồng hồ tương tự hoặc chạm khắc cầu kỳ hơn. Chúng thường được đặt ở tiền sảnh hay trong phòng khách, nhưng càng ngày người ta càng ít để ý đến chúng, dần dần người ta quên hẳn chúng. Đến những năm 50, hầu hết mọi người, kể cả trẻ con, đều đã có đồng hồ đeo tay, và trong các nhà lúc nào cũng thấy tiếng radio. Mãi đến khi vô tuyến truyền hình xuất hiện và lấn át truyền thanh, thay đổi thói quen ăn uống, nghỉ ngơi trong từng gia đình. Nghĩa là cho tới giữa những năm 70, tức là giai đoạn đầu của câu chuyện này, những chiếc đồng hồ kiểu cách ấy dù ít khi được nhìn đến, nhưng theo thói quen chúng vẫn tích tắc gần như ở mọi nơi. Ở nhà tôi, tiếng tích tắc và tiếng kêu binh boong cứ cách nửa giờ lại vang lên không vọng vào cả phòng khách lẫn phòng ngủ, nên chẳng làm ai khó chịu, và chúng tôi cũng chẳng nghĩ đến chuyện tắt bỏ. Trong một thời gian dài, bao giờ cũng có ai đó đứng lên một chiếc ghế và lên dây cho nó. Dạo còn uống nhiều vì nỗi đau thất tình, ban đêm hay thức dậy vì cảm thấy bất hạnh, tôi sang phòng khách ngồi đốt thuốc, cảm thấy dễ chịu khi giữa chừng nghe tiếng gõ chuông của chiếc đồng hồ.

Ngay trong tháng đầu tiên tôi đã nhận ra, và cũng đã quen với chiếc đồng hồ khi chạy khi dừng ở nhà Fusun. Buổi tối muộn, chúng tôi thường ngồi trước vô tuyến xem một phim Thổ hay một nữ ca sĩ hát một ca khúc cũ với cảm xúc dâng tràn quá mức, hoặc xem các phim lịch sử thời La Mã cổ đại, có sư tử và các đấu sĩ, lời thoại dịch rất dở và được lồng tiếng với các diễn viên tôi, có khi chỉ xem từ nửa chừng và vừa xem vừa nói chuyện, nên gần như không hiểu nội dung, rồi giữa chừng bỗng yên tĩnh kỳ lạ - đúng lúc chúng tôi ít chờ đợi nhất - thì chiếc đồng hồ đổ chuông. Những lúc như thế, sẽ có ai đó trong chúng tôi, thường là dì Nesibe, thỉnh thoảng là Fusun, nhìn lên chiếc đồng hồ đầy ngụ ý, còn chú Tarik Bey thì hỏi: “Ai lại lên dây cái đồng hồ thế?”

Chiếc đồng hồ lúc được lên dây cót, có lúc bị bỏ quên, nhưng dù có chạy thì nó cũng thường bỏ không đánh chuông hàng tháng liền, thỉnh thoảng nó lại gõ một lần, nửa giờ một tiếng, thỉnh thoảng nó im lặng hẳn suốt vài tuần rồi mới gõ tiếng nữa. Những lúc ấy tôi hốt hoảng cảm thấy, nếu trong nhà không có ai thì căn nhà đáng sợ đến thế nào. Dù nó có tích tắc, hay gõ chuông mười lăm phút một lần đi nữa, cũng chẳng ai để ý xem giờ giấc thế nào, nhưng mọi người hay tranh cãi xem ai đã lên dây, hay đẩy nhẹ vào chiếc quả lắc để nó tiếp tục chạy.

“Cứ để nó tích tắc, chẳng có hại cho ai,” chú Tarik Bey nói với vợ, “cho nó vui nhà.”

Tôi nghĩ ngoài tôi ra, thì Fusun, Feridun và đôi khi cả khách tới nhà cũng chia sẻ ý kiến đó với ông. Nếu nhìn nhận như vậy, thì chiếc đồng hồ không để chỉ thời gian, nghĩa là nhắc người ta nhớ đến sự thay đổi, mà trái lại, nó khiến người ta tin rằng chẳng có gì thay đổi.

Trong mấy tháng đầu tiên tôi không thể tưởng tượng nổi chẳng có gì thay đổi và sẽ không thay đổi, và tám năm sẽ trôi qua, khi tôi chỉ ngồi bên bàn ăn của ngôi nhà ở Cukurcuma và xem vô tuyến. Những dịp đầu tiên mỗi lời nói, nét mặt, sự đi lại của Fusun trong nhà đối với tôi đều mới lạ, dù chiếc đồng hồ có chạy hay không. Điều quan trọng là tôi được ngồi cùng bàn với em, nhìn thấy em, và nếu bóng ma của tôi rời khỏi tôi đến hôn em, tôi cảm thấy mình hạnh phúc.

Tiếng tích tắc đơn điệu của chiếc đồng hồ, tuy chúng tôi không để ý đến, nhưng nó vẫn truyền sang cho chúng tôi sự bình yên, khiến chúng tôi cảm thấy căn nhà, các đồ gỗ và chúng tôi, những người ngồi quanh bàn, đều không thay đổi, tất cả vẫn y nguyên như cũ. Chức năng làm lãng quên thời gian này của chiếc đồng hồ, và cả chức năng kia, theo đó nó cần nhắc nhỏ về hiện tại và các quan hệ của chúng tôi với những người khác, đã trở thành đề tài thường xuyên trong suốt tám năm của các cuộc chiến tranh lạnh thỉnh thoảng lại bùng lên giữa dì Nesibe và chú Tarik Bey.

“Ai lại lên dây cái đồng hồ làm người ta mất ngủ ban đêm thế?” dì Nesibe kêu lên khi đang lúc yên tĩnh nó lại đánh chuông.

“Cứ như nhà này thiếu một thứ gì đó, như nhà trống vậy...” chú Tarik Bey nói vào một buổi tối trời gió tháng Mười hai năm 1979. “Ở bên nhà cũ còn có tiếng chuông,” chú nói thêm.

“Hóa ra ông vẫn chưa quen với Cukurcuma, hả ông Tarik Bey?” dì Nesibe hỏi, với nụ cười dịu dàng hơn so với cung cách các từ ngữ kia đòi hỏi. (Thỉnh thoảng bà vẫn gọi chồng là Tarik Bey.)

Những câu châm chọc, lời qua tiếng lại giữa hai vợ chồng tiếp diễn đã hàng năm trời trở nên căng thẳng hơn khi chúng tôi bất chợt chú ý đến tiếng tích tắc hay tiếng chuông đồng hồ.

“Ông đã lên dây chỉ để ban đêm tôi mất ngủ,” dì Nesibe hay nói, rồi bà quay về phía con gái: “Con ơi, tắt cái đồng hồ đi giúp mẹ!”

Chỉ cần chạm nhẹ ngón tay vào quả lắc là nó dừng lại, dù đã được lên dây cót, nhưng bao giờ Fusun cũng nhìn ông bố trước. Đôi khi chú Tarik Bey gật đầu đồng ý, nhưng cũng có lúc ông phản đối:

“Tôi không động đến nó. Tự nó chạy đấy, cứ để tự nó dừng lại.”

Thấy bọn trẻ con hàng xóm hay khách khứa tới nhà vào những dịp hiếm hoi nghe hai người đối thoại mà chẳng hiểu ra sao, họ tiếp tục tranh cãi bằng những câu nước đôi, mập mờ.

“Ma quỷ làm nó chạy đấy,” dì Nesibe nói.

“Đừng có động đến nó, đứt tay đấy!” chú Tarik Bey nheo mắt nói, giọng đe dọa.

“Dễ có ma quỷ trong nó đấy,” dì Nasibe đáp. “Ma quỷ cũng chẳng sao, chứ nửa đêm lão gác chuông say rượu đừng có đánh thức chúng ta dậy!”

“Lão ấy thì không, nhưng bà chỉ cảm thấy thoải mái khi bà quên thời gian mà,” chú Tarik Bey nói, và ông sử dụng từ “thời gian” với nghĩa “thế giới hiện đại”, “thời đại chúng ta”. “Thời gian” này luôn luôn thay đổi, còn chúng tôi thì muốn tránh xa thay đổi nhờ tiếng tích tắc liên tục của chiếc đồng hồ.

Trong cuộc sống thường ngày của gia đình Keskin, cũng như chiếc đài bán dẫn trong gia đình tôi những năm 50, ti vi thường xuyên được bật mở để báo thời gian. Những thập kỷ ấy, trong các chương trình của đài phát thanh, dù đang là âm nhạc, đàm đạo hay giờ dạy toán, để thông báo cho những người muốn biết giờ chính xác, cứ nửa giờ lại nghe một tiếng tuýt nhỏ. Các chương trình buổi tối không có tín hiệu báo giờ, vì phần lớn người ta không cần biết mấy giờ khi theo dõi vô tuyến đang hoặc sẽ phát cái gi. Hằng ngày, Fusun chỉ xem giờ bằng chiếc đồng hồ tôi trưng bày ở đây, hay chú Tarik Bey chỉ nhìn một trong những chiếc đồng hồ bỏ túi mà tôi thấy ông dùng suốt tám năm đó, lúc thì kiểm tra, lúc thì so chỉnh giờ. Việc chỉnh giờ diễn ra lúc bảy giờ tối, trước bản tin một phút, khi trên màn hình kênh truyền hình duy nhất của cả nước. Đài Phát thanh và Truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ, hiện lên chiếc đồng hồ to tướng. Tôi rất thích cách Fusun ngồi xuống bên bàn ăn, nheo nheo mày, đầu lưỡi thò sang bên, nét mặt trẻ thơ trang nghiêm bắt chước bố chỉnh lại đồng hồ.

“Em chỉnh chính xác đấy chứ?” khi đó tôi hỏi, và em đáp lại với nụ cười còn ấm áp hơn:

“Vâng, chính xác đến từng giây!”

Dần dà tôi hiểu ra rằng tôi đã đến với gia đình Keskin suốt tám năm không chỉ để nhìn thấy Fusun. Tôi muốn hít thở bầu không khí của thế giới nơi em sống, cái thế giới mà tính chất quan trọng nhất của nó là người ta không cảm nhận thấy sự trôi đi của dòng thời gian. Chú Tarik Bey đã thể hiện điều này khi nói với vợ là hãy quên thời gian đi. Tôi muốn khách thăm bảo tàng khi xem những đồ vật của nhà Keskin, những chiếc đồng hồ báo thức và đồng hồ đeo tay hỏng, han gỉ, sẽ nhận ra tính chất lạ lùng này, cũng như không gian riêng mà những đồ vật ấy tạo ra. Tôi đã hít thở bầu không khí ấy ở nhà Fusun trong nhiều năm.

Bên cạnh thời gian biệt lập ấy còn tồn tại một thời gian “chính thức” ở bên ngoài mà chúng tôi liên hệ qua đài phát thanh và qua truyền hình và qua lời gọi mời cầu nguyện. Biết thời gian đồng nghĩa với việc dàn xếp quan hệ của chúng tôi với thế giới bên ngoài.

Cách sống của Fusun khiến em không cần thiết phải chỉnh đồng hồ chính xác tới từng giây, em không cần vội đi làm hay tới chỗ hẹn: theo cảm giác của tôi thì giống như người cha công chức đã về hưu, em cũng được khích lệ bởi sự tôn trọng những tín hiệu đến trực tiếp từ thủ đô, từ nhà nước. Chúng tôi nhìn chiếc đồng hồ xuất hiện trên màn hình, cũng như nhìn lá quốc kỳ hiện lên trong tiếng quốc ca kết thúc chương trình: trong không khí gia đình khi ngồi vào bàn chuẩn bị ăn tối hay cuối buổi phát hình chuẩn bị kết thúc một ngày, cảm thấy sự hiện hữu của hàng triệu gia đình cũng đang làm như thế, thấy sức mạnh của quyền lực gọi là nhà nước và thấy sự nhỏ bé của mình. Cuộc sống bề bộn, không phép tắc diễn ra trong gia đình nằm ngoài sự điều hành của nhà nước - chúng tôi cảm nhận điều này ngay cả khi nhìn chiếc đồng hồ “chính thức” (“giờ chính xác trong nước”, đài phát thanh nói), lá cờ hay các chương trình nói về Ataturk.

Trong Vật lý học, Aristotle[29] đã phân biệt các khoảnh khắc kế tiếp nhau của “hiện tại” và Thời gian. Ông coi những khoảnh khắc, cũng như các nguyên tử, là không thể chia nhỏ. Thời gian là một đường thẳng liên kết các khoảnh khắc không thể chia nhỏ. Bất chấp lời khuyên của Tarik Bey, ngoại trừ những kẻ xuẩn ngốc và mất trí nhớ, không ai có thể quên hẳn thời gian, đường thẳng chứa các khoảnh khắc. Con người muốn hạnh phúc, và bất quá chỉ có thể gắng quên nó. Những ai chỉ bĩu môi vì những gì tôi đã học được từ tình yêu với Fusun và những điều tôi trải nghiệm trong tám năm trong căn nhà ở Cukurcuma đừng lẫn lộn giữa sự quên lãng Thời gian với sự quên lãng đồng hồ và những cuốn lịch. Việc của đồng hồ và lịch không phải để gợi nhớ đến Thời gian đã quên lãng, nhiệm vụ của chúng là điều chỉnh các quan hệ với những người khác, thực chất là điều chỉnh toàn bộ xã hội. Nhìn chiếc đồng hồ đen trắng trước bản tin buổi tối chúng tôi nghĩ đến các gia đình khác, những con người khác, đến cuộc gặp gỡ với họ và đến thời giờ dành cho việc tổ chức những việc đó. Fusun cũng vì thế mà mỉm cười hạnh phúc khi nhìn chiếc đồng hồ xuất hiện trên màn hình, vì em chỉnh đồng hồ chính xác đến từng giây, và có lẽ cũng vì em biết tôi đắm đuối nhìn em, chứ không phải vì em nghĩ đến Thời gian.

Cuộc sống đã dạy tôi rằng, Thời gian mà Aristotle gọi là đường thẳng liên kết các khoảnh khắc hiện tại, đối với đa số chúng ta tiềm ẩn nhiều cay đắng. Nếu chúng ta mường tượng ra trước mắt đường thẳng thời gian liên kết các khoảnh khắc, hoặc kết nối các đồ vật tự thân chứa đựng những khoảnh khắc nhìn thấy trong bảo tàng, với tuổi tác, càng ngày chúng ta sẽ càng buồn bã nghĩ tới kết thúc không thể tránh khỏi của đường thẳng, tới cái chết, và phần nhiều chúng ta sẽ cảm nhận thấy bản thân đường thẳng ấy không mấy có ý nghĩa. Tuy nhiên, những khoảnh khắc được gọi là “hiện tại”, như đã xảy ra trong ngôi nhà Cukurcuma, ví như nụ cười của Fusun, có thể cho chúng ta đủ hạnh phúc cả một thế kỷ. Ngay từ đầu tôi đã nhận ra rằng trong ngôi nhà của gia đình Keskin tôi sẽ lãnh đủ hạnh phúc cho cả phần đời còn lại, và tôi đã lấy đi vài đồ vật lớn nhỏ mà bàn tay em đã chạm vào, để giữ lại những phút giây hạnh phúc.

Đến năm thứ hai, một buổi tối sau khi kết thúc chương trình ti vi, chúng tôi còn ngồi lại với nhau khá lâu. Chú Tarik Bey kể về những năm tháng tuổi trẻ ờ trường Trung học Kars và những kỷ niệm thời dạy học. Dù lương giáo viên thấp, dù cô đơn cộng với nhiều việc tồi tệ khác, những năm tháng khó khăn ấy vẫn có vẻ thân thương đối với ông, nhưng không phải vì - như nhiều người nghĩ - với thời gian những ký ức xấu cũng trở nên đẹp đẽ, mà vì ông chỉ thích nhớ lại những giây phút đẹp đẽ (những điểm hiện tại)- từ một giai đoạn tồi tệ (đường thẳng xấu: Thời gian). Sau khi lưu ý đến tính hai mặt này, ông đã cho chúng tôi xem chiếc đồng hồ bỏ túi có hai mặt số mua ở Kars, một mặt viết chữ Ả Rập, một mặt viết chữ Latin, nhắc ta nhớ đến thời gian phương Đông và phương Tây.

Cho phép tôi nhắc tới một ví dụ riêng: tôi thấy Fusun bắt đầu đeo chiếc đồng hồ nhãn hiệu Buren này vào tháng Tư năm 1972. Nhìn nó, tôi nhớ đã trao cho em vào sinh nhật em lần thứ hai lăm, em đã nhấc nó ra từ chiếc hộp nay đã mất, và khi cha mẹ em không thể nhìn thấy (Feridun, chồng em, không có nhà), sau cánh cửa bếp em đã hôn lên má tôi, và khi tất cả chúng tôi đã ngồi vào bàn, em sung sướng khoe với bố mẹ, và cả hai người đã cảm ơn tôi, nghĩa là họ đã đồng ý nhận món quà từ người họ hàng kỳ cục mà họ đã chấp nhận từ lâu. Đối với tôi, nhớ lại những giây phút không thể quên ấy là hạnh phúc. Nếu chúng ta học được cách không coi thời gian là đường thẳng như Aristotle, mà chúng ta có khả năng nghĩ riêng lần lượt tới những giây phút sâu sắc nhất, thì ta sẽ không lên án việc ta chờ tám năm bên bàn ăn của người ta yêu là đam mê bệnh hoạn và coi đó là mục tiêu chế giễu. Sau nhiều năm nhìn lại, có vẻ như tôi đã trải qua 1593 buổi tối hạnh phúc bên bàn ăn của gia đình Fusun.

Ngày nay, tôi nghĩ đến mỗi buổi đến ăn tối ở Cukurcuma - dù đó có là buổi tối nặng nề nhất, buồn tẻ nhất, xúc phạm đến niềm tự trọng của tôi nhất - như một diễm phúc lớn.

55

Ngày mai anh lại đến nhé, để chúng ta ngồi cùng nhau

Tối tối bác Cetin Efendi lại chở tôi đến nhà Fusun trên chiếc xe của cha tôi. Trong suốt tám năm, nếu như tuyết không cản đường, nước không ngập các con đường thấp, hay ngoại trừ trường hợp bác Cetin Efendi ốm, nghỉ phép, chiếc ô tô hỏng hay có chuyện gì đó đột xuất, tôi đều cố gắng duy trì thói quen này. Trong vòng vài tháng, bác Cetin Efendi đã quen nhiều bạn bè ở các tiệm cà phê và quán trà quanh vùng. Bác không đậu xe ngay sát nhà mà đậu ở cà phê Biển Đen, hay quán trà Buổi Tối, và trong quán nào bác cũng xem đúng chương trình ti vi mà tôi xem ở nhà Fusun, bác đọc báo hay chuyện gẫu, có khi chơi bài tào cáo hay chầu rìa xem hội chơi bài. Sau vài tháng đầu dân tình quanh vùng đều biết bác và tôi là ai, và nếu bác Cetin Efendi không nói quá lời, thì họ đều quý mến, coi tôi là con người thủy chung và khiêm nhường đến thăm họ hàng xa nghèo khó.

Dĩ nhiên trong vòng tám năm trời có cả những người khẳng định tôi có ý đồ xấu. Có tin đồn thất thiệt rằng tôi định mua rẻ các ngôi nhà tồi tàn trong vùng để xây nhà cho thuê, rằng tôi tìm công nhân rẻ mạt cho nhà máy của mình, rằng tôi là lính đào ngũ, thậm chí tôi là con ngoài giá thú của chú Tarik Bey (tức tôi là anh trai Fusun). Đa phần dân xung quanh, do dì Nesibe cố ý tung tin, nghe đồn này nọ về việc tôi, một người họ hàng xa của Fusun, đến để đàm phán với anh chồng “làm phim” về một bộ phim sẽ biến Fusun thành ngôi sao điện ảnh. Những điều nghe được từ bác Cetin chứng tỏ dân tình xung quanh thông cảm với điều đó, và dù không đặc biệt yêu quý tôi đi nữa, thì trong khu Cukurcuma đã hình thành ý kiến tích cực về tôi, thậm chí từ năm thứ hai ít nhiều người ta đã coi tôi như người trong khu này.

Dân cư trong khu vực này gồm đủ loại người: những công nhân làm việc ngoài cảng Galata, chủ hay người làm trong các cửa hàng cửa hiệu, quán xá trên các phố nhỏ ở Beyoglu, các gia đình người Digan đến từ Tophane, các gia đình người Kurd Alevi đến từ Tunceli, con cháu sa sút của các công chức Hy Lạp, Ý, Cận Đông một thời làm việc ở Beyoglu hay trong các ngân hàng cũng như các gia đình Hy Lạp khác, giống như họ, không rời bỏ nổi Istanbul, những người làm trong các lò bánh, tài xế taxi, nhân viên bưu điện, người bán hàng tạp phẩm và đám sinh viên nghèo... Đám dân hỗn tạp nầy không thành một cộng đồng tín ngưỡng mạnh như có thể thấy trong các khu đạo Hồi truyền thống, như ở Fatih, Vefa, Kocamustafapasa. Nhưng qua cách họ ứng xử có thiện chí và khoan hòa đối với tôi, qua sự hiếu kỳ của đám trẻ đối với các loại xe đặc biệt, đắt tiền, qua sự lan truyền tin tức và lời đồn thổi, tôi suy ra rằng vẫn có một sự gắn bó và tương ái, và ít ra trong khuôn khổ riêng cộng đồng này vẫn có sự vận động nhất định.

Nhà của gia đình Fusun (gia đình Keskin) nằm ở góc đường Cukurcuma (hay như dân quanh vùng gọi là “con dốc”) và con phố nhỏ Dalgic. Như trên bản đồ có thể thấy, từ đây vòng trở lên theo những con đường nhỏ mười phút là tới Beyoglu, vào theo đường Istiklal, Trên đường về thỉnh thoảng bác Cetin cho xe chạy chầm chậm về phía đó, còn tôi ngồi trên ghế sau vừa hút thuốc vừa nhìn vào trong các căn nhà, hàng quán và người qua lại. Những con phố lát đá chật hẹp, những căn nhà cũ như muốn nghiêng ụp xuống hè đường. Những ống lò sưởi thò ra cửa sổ của dân Kurd vô gia cư xâm nhập trái phép vào các căn nhà bỏ lại của dân Hy Lạp đã hồi hương và các căn hộ bỏ trống tạo nên cảnh tượng hãi hùng. Những nơi giải trí đáng ngờ quanh Beyoglu, các quán rượu, quán bar nhỏ ghi có bán đồ uống, các quầy bán bánh kẹp thịt, quầy bán vé số, bán thuốc lá Mỹ hoặc rượu whisky, ngay cả bán băng đĩa cũng mở cửa đến khuya, và dù tồi tàn với tôi chúng vẫn có vẻ sinh động và náo nhiệt; dĩ nhiên chỉ nếu tôi rời khỏi nhà Fusun trong tâm trạng thanh thản. Có nhiều đêm tôi ra về với ý nghĩ không khi nào đặt chân đến đó nữa và những lúc như thế tôi chán chường nằm bất động trên ghế sau. Nhưng những đêm bất hạnh kiểu ấy chỉ xảy ra chủ yếu vào những năm đầu tiên.

Bác Cetin thường đến Nisantasi đón tôi vào khoảng bảy giờ. Chúng tôi hay bị tắc đường ở khu Harbiye, ở quảng trường Taksim hay trên đường Siraselviler. Sau đó xe chạy vòng vèo trên các phố nhỏ của khu Cihangir và Firuzaga, rồi xuôi xuống cạnh tòa nhà cũ rích của khu bể tắm Cukurcuma. Giữa đường tôi cho dừng xe cạnh một cửa hiệu nào đó để mua một gói đồ ăn hay một bó hoa. Dù không phải lần nào cũng vậy, nhưng trung bình cứ hai tối một lần tôi lại mua cho Fusun một món quà nho nhỏ nào đó cho vui: có khi là kẹo cao su, một chiếc trâm gài đầu hình con bướm hay một thứ đồ trang sức rẻ tiền khác nhìn thấy trong Chợ Mái Che hay ở Beyoglu và lẳng lặng đưa cho em.

Nếu đường tắc không thể đi nổi, chúng tôi xuống Dolmabahce, đến Tophane thì vòng phải rồi tới nơi từ phía đường Bogazkesen. Suốt tám năm, tối nào tim tôi cũng đập gấp hơn khi xe rẽ vào con phố nhà Keskin, và như thời còn là cậu trò nhỏ buổi sáng tới trường, lòng tôi tràn ngập hạnh phúc và hồi hộp.

Chú Tarik Bey đã chán cảnh tiền thuê hằng tháng phải trả cho ngôi nhà ở Nisantasi quá cao nên đã rút tiền cất trong ngân hàng ra mua căn nhà Cukurcuma này. Có thể vào căn hộ gia đình Keskin qua tầng hai. Căn hộ nhỏ ở tầng dưới cũng là của họ, nơi trong tám năm nhiều gia đình thuê nhà dọn đến rồi lại đi như bóng ma, nhưng trong câu chuyện của chúng tôi họ không đóng vai trò gì.

Lối vào của căn hộ sau này trở thành một phần của Bảo tàng Ngây thơ ở phía bên kia, mở ra phố Dalgic, vì thế mà tôi không nhìn thấy những người thuê nhà. Nghe nói Fusun đã kết bạn với cô con gái của một bà quả phụ có dạo sống trong căn hộ này và hay cùng nhau đến rạp phim Ayla ở Beyoglu, nhưng Fusun giấu tôi các bạn gái của em trong khu vực này.

Trong mấy tháng đầu bao giờ dì Nesibe cũng mở cửa, khi tôi bấm chuông cổng phía đường Cukurcuma. Dì phải xuống cầu thang đón tôi, trong khi vào những dịp khác bao giờ bố mẹ cũng sai Fusun xuống mở cổng. Điều này khiến tôi cảm thấy ngay từ ngày đầu tiên rằng họ biết mục đích đến thăm của tôi. Nhưng đồng thời tôi cũng cảm thấy chồng Fusun không hề biết gì hết. Chú Tarik Bey thì sống trong một thế giới khác, chú không hề gây cho tôi sự ái ngại nào.

Còn dì Nesibe, tôi có cảm giác dì biết mọi chuyện. Dì cố ý phá vỡ sự yên lặng sau khi mở cổng bằng một lời nhận xét nào đó. Thường dì mở đầu bằng những câu nói có liên quan tới các tin tức trên truyền hình. “Anh có nghe tin về vụ cướp máy bay không?”, “Trên ti vi có đưa tin về một vụ tai nạn xe buýt...” Dì nhắc đi nhắc lại một câu, nếu tôi đến trước giờ thời sự: “Anh đến rất đúng lúc, chương trình thời sự sắp bắt đầu!” Cũng có khi dì bảo: “Chúng tôi làm món bánh pho mát mà anh thích đấy!”, hay: “Sáng nay tôi và Fusun làm món nhồi lá nho đấy, chắc anh sẽ thấy ngon miệng.” Nếu nghĩ dì chỉ nói câu gì đó để khỏa lấp tình trạng khó xử, thì tôi chỉ im lặng, nhưng thường tôi chỉ đáp gọn (“Thế ạ?”, “Cháu đến đúng lúc quá”...), rồi bước lên cầu thang, khi nhìn thấy Fusun, để che giấu niềm sung sướng và hồi hộp tôi hăng hái nhắc lại các câu trả lời.

“Ôi, để cháu xem cái tai nạn máy bay ấy với,” một lần tôi nói.

“Chiếc máy bay rơi từ hôm qua kia mà, anh Kemal,” Fusun đáp.

Mùa đông, trong khi trút bỏ áo khoác, tôi nói đại loại: “Trời lạnh quá!” hay: “Có món xúp đậu lăng à, hay quá?” Nhưng từ tháng Hai năm 1977, cổng được đổi khóa tự động, tôi lên cầu thang một mình, phải nói câu mào đầu khi bước vào nhà, nên còn khó khăn hơn. Dì Nesibe, con người tốt bụng và tinh tế hơn vẻ bên ngoài, lập tức giúp tôi nếu dì cảm thấy tôi gặp trở ngại trong việc hòa nhập với cuộc sống hằng ngày của gia đình: “Nhanh lên, Kemal Bey, kẻo bánh nguội mất!” hay: “Một gã đã nổ súng bắn loạn xạ trong tiệm cà phê, thế mà còn dám kể lại đấy,” hay một câu gì đại loại như vậy.

Tôi nhíu mày ngồi ngay xuống bàn. Các gói quà cũng giúp vượt qua những phút lúng túng ban đầu. Mấy năm đầu, tôi hay mua món baklava hồ trăn, món bánh mua ở Latil, một nhà hàng làm bánh nổi tiếng ở Nisantasi, món xa lát trứng cá hoặc một món gì đó mà tôi biết là Fusun thích. Vờ như không để ý đến lắm, tôi đưa cho dì Nesibe và nói đôi lời, đáp lại dì thường bảo: “Lẽ ra anh không phải cầu kỳ thế!” Trong khi đó, cũng rất tự nhiên, tôi đưa quà tặng cho Fusun, hay đặt vào một chỗ nào đó em dễ nhìn thấy để đến thời điểm thích hợp tôi ra hiệu báo cho em biết, trong lúc tôi vẫn trả lời dì Nesibe: “Cháu đi qua cửa hiệu, và mùi bánh thơm tới mức không thể cưỡng nổi,” tôi cũng nói thêm vài lời về hiệu bánh nổi tiếng này. Rồi như một cậu trò nhỏ đi học muộn muốn ngồi vào chỗ mà không ai nhận ra, tôi vội ngồi vào chỗ của mình, ngay sau đó đã cảm thấy thoải mái. Cuối cùng ánh mắt tôi bắt gặp ánh mắt Fusun. Đó là những khoảnh khắc cực kỳ hạnh phúc xứng đáng mọi rắc rối mà tôi phải chịu.

Tôi trân trọng khoảnh khắc mắt chúng tôi giao nhau - không phải ngay lúc vừa đến, mà trong khi chúng tôi đã đang ngồi xuống quanh bàn - không phải bởi ánh mắt giao nhau ấy sưởi ấm trái tim tôi mà còn bởi nó cho biết buổi tối kiểu nào sắp sửa diễn ra. Nếu tôi thấy trong biểu hiện của Fusun chút hài lòng, bình yên nào đó, thậm chí một cái nhíu mày thôi, toàn bộ phần còn lại của buổi tối ấy cầm chắc sẽ mang màu sắc chung ấy. Nếu em không vui, bối rối và vì vậy không cười, tôi cũng sẽ không cười nhiều; trong suốt những tháng đầu tiên tôi thậm chí không tiện chọc cho em cười, chỉ dám ngồi đó càng ít bị chú ý càng hay.

Tôi ngồi ở phía cạnh dài của chiếc bàn ăn quay về phía ti vi, giữa chú Tarik Bey và Fusun, đối diện với dì Nesibe. Nếu Feridun ở nhà, hoặc thỉnh thoảng có khách, thì người đó ngồi cạnh tôi. Đầu bữa ăn dì Nesibe ngồi quay lưng lại ti vi, vì ngồi như thế gần với bếp hơn, nhưng về sau khi việc đã vãn, dì chuyển sang bên trái, ngồi giữa tôi và Fusun để xem vô tuyến. Suốt tám năm liền tôi đã ngồi như thế, khuỷu tay tôi và dì Nesibe gần như chạm vào nhau. Những lúc như thế phía bàn bên kia bỏ trống, dù nếu về giữa chừng, có khi Feridun ngồi xuống đó, và những lúc ấy Fusun chuyển sang ngồi bên chồng, dì Nesibe chuyển sang chỗ con gái. Như thế thật khó chú ý đến chương trình ti vi, nhưng đến lúc ấy thì thường buổi phát cũng hết và người ta tắt ti vi đi.

Nếu đang giữa một chương trình hay mà trên bếp vẫn còn món gì đó, có khi dì Nesibe nhờ Fusun trông nom giúp. Fusun thường bê bát đĩa, nồi niêu đi lại giữa tôi và màn hình vô tuyến. Cha mẹ em mải mê xem chương trình phim, thi hỏi đáp, dự báo thời tiết, bài diễn văn sôi sục của viên tướng chỉ huy cuộc đảo chính quân sự, Manisa Mastic Festival, hay buổi lễ kỷ niệm sáu mươi năm giải phóng Aksehir, còn tôi thì sung sướng chăm chú nhìn người yêu xinh đẹp của tôi đi lại trước mặt.

Phần lớn trong số 1593 buổi tối tới gia đình Keskin tôi ngồi ở phía cạnh dài của chiếc bàn ăn đối diện với vô tuyến, nhung tôi không thể nói chính xác đã ngồi đó trong bao lâu hay đã ở nhà họ bao nhiêu giờ. Tôi ngượng, và vì thế cố tự huyễn hoặc mình rằng tôi về sớm hơn nhiều so với thực tế. Dĩ nhiên giờ hết chương trình ti vi nhắc chúng tôi nhớ đến thời gian. Trong tất cả các quán cà phê và casino của nước Thổ người ta theo dõi hết nghi lễ kết thúc buổi phát của Đài Truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ với hình ảnh những người lính bước nghiêm trang, với lá quốc kỳ được kéo lên kỳ đài và bài quốc ca. Nếu chúng ta lưu ý rằng tôi thường đến vào khoảng bảy giờ và buổi phát hình kết thúc khoảng nửa đêm, thì có nghĩa là mỗi tối tôi ở nhà em chừng năm tiếng, nhưng thực ra đa phần tôi còn ở đó lâu hơn.

Bốn năm sau, tháng Chín năm 1980, nổ ra cuộc đảo chính quân sự mới, tình trạng thiết quân luật và lệnh cấm ra đường vào ban đêm được ban bố. Do lệnh cấm ra đường sau mười giờ tối, một thời gian dài cứ chín giờ bốn lăm, trước khi được ngắm Fusun thỏa thích, tôi đã phải ra về. Những buổi tối ấy, trong khi chiếc xe do bác Cetin lao nhanh về nhà trên những đường phố tối vắng vẻ đi rất nhanh, tôi khổ sở vì cảm giác không được nhìn ngắm Fusun lâu hơn. Đến tận bây giờ, đã sau ngần ấy năm, khi đọc báo nói về sự bất bình của quân đội với tình trạng đất nước, tôi vẫn nghĩ ngay đến những chuyên về nhà trong tiếc nuối và vội vàng dạo ấy, như hậu quả khó chịu nhất của một cuộc đảo chính quân sự.

Tất nhiên quan hệ của tôi với gia đình Keskin trong mấy năm trải qua nhiều cấp độ khác nhau, ý nghĩa các cuộc trò chuyện, những điều kỳ vọng và im lặng của chúng tôi dần dần thay đổi. Đối với tôi, điều duy nhất - mục đích những lần đến thăm của tôi - không thay đổi: tôi muốn nhìn thấy Fusun. Tôi nghĩ. Fusun cũng thích điều đó. Dĩ nhiên mọi người không thể công khai chấp nhận lý do ấy, nghĩa là có một lý do khác nữa mà tất cả chúng tôi đều chấp nhận: tôi là “khách đến thăm” gia đình. Tuy nhiên chúng tôi không cảm thấy khái niệm có thể hiểu theo nhiều nghĩa này đủ sức thuyết phục, vì vậy, một cách bản năng, chúng tôi tìm ra một từ ít gây khó chịu hơn. Tôi đến nhà Keskin bốn lần một tuần để “ngồi cùng” với họ.

Cách nói này dễ hiểu đối với bạn đọc Thổ, nhưng với khách thăm bảo tàng người ngoại quốc thì không đơn giản, nghĩa của nó có lẽ khó tìm thấy trong từ điển, nhưng thường được dì Nesibe sử dụng: “đến chơi”, “ghé qua”, “lên thăm”, “ngồi với nhau”. Lúc chia tay bao giờ dì cũng nhã nhặn bảo: “Kemal Bey, ngày mai anh lại đến nhé, để chúng ta ngồi cùng nhau!”

Điều đó không có nghĩa là chúng tôi chẳng làm gì ngoài ngồi quanh bàn ăn. Chúng tôi xem ti vi, có khi im lặng khá lâu, khi khác lại trò chuyện vui vẻ và tất nhiên cùng ăn tối, rồi uống rượu raki. Những năm đầu tiên, dù không thường xuyên, nhưng dì Nesibe hay nhắc riêng từng việc: “Ngày mai chúng tôi đợi nhé, Kemal Bey, chúng ta sẽ ăn món bí nhồi mà anh rất thích!”, “Ngày mai chúng ta xem giải vô địch trượt băng nghệ thuật, truyền hình trực tiếp đấy!” Những lúc như thế tôi nhìn Fusun, để thấy một nụ cười đồng tình trên nét mặt em. Nếu dì Nesibe bảo “Anh đến nhé, chúng ta cùng ngồi”, và Fusun đồng tình là tôi biết từ ngữ không đánh lừa chúng tôi; bản chất việc chúng tôi làm là cùng có mặt với nhau, đúng, chúng tôi ngồi bên nhau. Từ này rất chính xác, vì nó diễn đạt rõ ràng nhất mục đích những chuyến đến thăm của tôi: tôi được ở trong cùng một không gian với Fusun. Dù có vô tình, tôi cũng không suy nghĩ như đám trí thức coi thường dân chúng, vẫn cho rằng trên khắp đất nước, khi tối tối hàng triệu con người cùng ngồi với nhau, thì theo khái niệm này, họ chẳng làm gì hết; trái lại tôi nghĩ đối với những con người gắn kết với nhau bằng tình yêu thương, bằng quan hệ gia đình, bằng tình bạn, hay một thứ bản năng sâu kín mà họ không thể gọi tên đích xác, “cùng ngồi với nhau” là một nhu cầu.

Tại điểm này của bảo tàng, để nhớ tới tám năm ấy, tôi trưng bày mô hình căn hộ ở Cukurcuma của gia đình Fusun (nó nằm trên tầng hai của tòa nhà). Dì Nesibe và chú Tarik Bey ở trên gác, một phòng của Fusun và chồng em, ở giữa là buồng tắm.

Nếu khách thăm bảo tàng nhìn vào mô hình, sẽ thấy ngay vị trí tôi ngồi bên cạnh dài cửa chiếc bàn ăn. Cho phép tôi giải thích cho những ai không có dịp đến đây: ti vi đặt trước mặt tôi, hơi lệch về phía bên trái, còn bếp thì nằm phía tay phải. Sau lưng tôi là tủ đựng dụng cụ ăn chật ních; đôi khi, nếu tôi ngả ghế ra phía sau là đụng vào nó. Khi đó cùng với giá đỡ thủy tinh, những chiếc cốc pha lê, lọ đựng đường bằng bạc hay thủy tinh, các bộ uống rượu mùi, các tách uống cà phê không khi nào sử dụng, chiếc bình thủy tính kẻ sọc xanh-trắng của nhà máy Pasabahce không thể thiếu trong tủ ăn của các gia đình trung lưu Thổ Nhĩ Kỳ, chiếc đồng hồ cũ, chiếc bật lửa bạc đã hỏng và các thứ lặt vặt khác đều rung lên bần bật.

Tôi cũng xem ti vi như mọi người quanh bàn, nhưng nếu hơi hướng về bên trái, tôi có thể nhìn thấy Fusun mà không cần cử động hay quay đầu. Nghĩa là trong lúc xem ti vi, chỉ cấn đảo mắt là tôi có thể thấy em mà không ai nhận ra. Tôi cũng đã làm thế nhiều lần đến nỗi có thể nói việc này đã trở nên hoàn hảo.

Tôi say sưa nhìn ngắm gương mặt của Fusun giữa các cảnh xúc động trong phim hoặc trong khi theo dõi những tin tức mà tất cả chúng tôi đều quan tâm. Có khi vẻ mặt em hiện ra trong trí tưởng tượng của tôi trước cảnh tượng phim (điều này có nghĩa là nếu nhớ Fusun thì tôi phải đến nhà em ăn tối), và chỉ sau đó tôi mới nghĩ tới bộ phim. Vẻ mặt của Fusun gắn liền với những khoảnh khắc căng thẳng nhất, hấp dẫn nhất và kỳ lạ nhất của các bộ phim đã ăn sâu vào ký ức tôi khi xem ở nhà em trong tám năm. Trong tám năm tôi đã nhận ra ý nghĩa của ánh mắt em và biết rằng đi cùng với cảnh phim tình cảm thế nào thì vẻ mặt em ra sao, đến mức chẳng cần chú ý đến phim, chỉ cần liếc nhìn vẻ mặt em là tôi biết chuyện gì đang diễn ra trên màn hình.

Phía cuối bàn ăn, nơi cuối cùng dì Nesibe hay ngồi vào, đặt một chiếc đèn và bên cạnh nó là một chiếc đi văng hình chữ L. Có lúc, khi đã mệt mỏi vì ăn uống, trò chuyện, cười đùa, dì Nesibe bảo: “Nào, chúng ta ngồi xuống đi văng nghỉ chút đã!”, hay: “Hôm nay tôi sẽ chỉ đem cà phê vào nếu mọi người rời khỏi bàn!”, và khi đó tôi chuyển sang ngồi phía cuối bàn gần chiếc tủ đựng dụng cụ ăn, dì Nesibe ngồi sang phía đầu kia, còn chú Tarik Bey ngồi vào chỗ của mình, về phía con đường dốc, trên chiếc ghế bành đặt cạnh cửa sổ ban công. Phải xoay chiếc vô tuyến đi một chút để chúng tôi có thể dễ nhìn hơn. Đó là việc của Fusun. Em thường ngồi lại bên bàn, nhưng cũng có khi đến ngồi bên mẹ. Những lúc như thế hai mẹ con em tựa vào nhau, dì Nesibe vuốt lên tóc hay xoa lưng con gái, còn tôi, cũng như con Chanh tò mò đang chăm chú nhìn từ trong lồng, tôi thích thú ngắm nhìn cảnh hai mẹ con Fusun âu yếm nhau.

Tựa vào mấy chiếc gối trên đi văng hình chữ L, do mấy cốc raki uống cùng chú Tarik Bey, về khuya tôi thấy buồn ngủ. Vừa liếc nhìn ti vi, dường như tôi vừa nhìn sâu vào tâm hồn mình, tôi cảm thấy hổ thẹn vì cuộc đời đã xô đẩy tôi vào tình trạng trớ trêu này. Những lúc như thế tôi bực mình muốn ra về ngay, nhất là những lúc tôi không hài lòng với ánh mắt của Fusun, những buổi tối u ám, tăm tối, khi tay tôi vô tình chạm vào người em, nhưng em phản ứng lạnh lùng.

Những lúc như thế tôi đứng dậy, kéo rèm cửa giữa hay rèm bên phải của cửa sổ cạnh ban công, nhìn xuống đường phố. Trong mưa, những viên đá lát sáng bóng lên dưới ánh đèn đường. Có khi tôi quan tâm đến con hoàng yến nhốt trong chiếc lồng đặt cạnh cửa sổ. “Nó đã ăn hết thức ăn chưa?”, “ta thay nước mới cho nó chứ?”, “Hôm nay có vẻ nó buồn!” thỉnh thoảng chú Tarik Bey hay dì Nesibe lại nói một câu gì đó mà không rời mắt khỏi ti vi.

Trên gác còn một phòng nữa với ban công nhỏ hẹp. Phòng này chỉ sử dụng vào ban ngày, là nơi dì Nesibe may vá, và nếu ở nhà, chú Tarik Bey hay đọc báo ở đây. Sau nửa năm tôi thích lên căn phòng này, nếu ngồi bên bàn cảm tôi thấy khó chịu và muốn đi lại đôi chút. Tôi nhìn qua cửa sổ ban công, đứng trước chiếc máy khâu, những dụng cụ may vá, vài tờ báo cũ, cái tủ để mở và mấy thứ đồ đạc lặt vặt; tôi lẳng lặng bỏ một vật nhỏ vào túi, để nó giúp tôi chịu đựng nỗi khao khát Fusun.

Nếu nhìn từ căn phòng ra, tôi có thể thấy phòng ăn phản chiếu qua cửa kính, và có thể nhìn vào dãy nhà nghèo dọc con phố hẹp phía sau. Trong một căn nhà, nhiều lần tôi thấy một phụ nữ mập mạp mặc áo ngủ bông, tối nào bà cũng lấy ra một hộp thuốc và chăm chú đọc hướng dẫn. Một tối Fusun đến bên tôi và bảo đó là vợ góa của Rahmi Efendi, người đeo cánh tay giả, đã làm việc nhiều năm trong nhà máy của cha tôi.

Fusun nói thầm vào tai tôi: em theo tôi lên đây vì tò mò không biết tôi làm gì trên này. Chúng tôi đứng bên nhau trong bóng tối sát cửa sổ, nhìn ra ngoài trời. Tôi cảm thấy một cách sâu sắc điều gì ở sau những chuyến đến thăm kéo dài tám năm của tôi: chính là tôi đã bị câu hỏi ấy thúc đẩy, câu hỏi nằm ở tâm điểm sự tồn sinh của đàn bà và đàn ông của thế giới này. Vì vậy tôi muốn kể cả về các chi tiết:

Theo tôi, tối hôm ấy Fusun đã rời khỏi bàn và đến bên tôi vì em muốn biểu lộ tình cảm của em đối với tôi. Tôi thấy những mái nhà lợp ngói hay lợp tôn, những ống khói tỏa khói phất phơ, những bóng hình di động sau các cửa sổ chiếu sáng rất nên thơ, có lẽ chỉ vì em đứng bên tôi. Tôi muốn đặt tay lên vai em, muôn ôm em vào lòng, hay ít ra là được chạm vào da thịt em.

Nhưng những trải nghiệm trong mấy tuần đầu tiên trong căn nhà Cukurcuma nhắc nhở nếu tôi làm thế, em sẽ lạnh lùng, thậm chí sẽ phản ứng lại (như thể tôi muốn cưỡng bức em vậy), em sẽ đẩy tôi ra, sẽ quay đi hay bỏ mặc tôi một mình, và do đó trong một thời gian cả hai sẽ diễn trò giận hờn (dần dần chúng tôi đã diễn trò này ngày càng hoàn thiện), và tôi sẽ cảm thấy đau đớn vô vàn, đến nỗi cuối cùng mấy ngày sau tôi cũng không thể đến. Biết rõ điều đó, nhưng một thứ gì đó từ sâu thẳm trong tâm hồn tôi vẫn thôi thúc tôi, ít nhất chạm vào em từ bên sườn. Dĩ nhiên trong việc này có tác động của lượng rượu raki tôi đã uống. Nhưng dẫu có không uống đi nữa, thì tôi vẫn cảm thấy khó xử như thế.

Nếu tôi tự kiềm chế - tôi đã học điều này rất nhanh, Fusun sẽ bước đến gần tôi hơn, và em sẽ “vô tình” chạm vào tôi, có khi còn nói vài lời âu yếm. Ít ra cũng giống như cách đó mấy bữa em đã hỏi: “Chuyện gì làm anh khó chịu thế?”

“Em thích sự yên tĩnh về ban đêm và nhìn những chú mèo leo trên mái nhà,” em bảo, và tôi lại cảm thấy lưỡng lự. Liệu lúc này tôi có thể chạm vào em? Ôm hôn em? Tôi khao khát... Trong mấy tuần, mấy tháng đầu tiên - ít ra là những năm sau đó tôi nghĩ thế - trong giọng nói của em không có vẻ gì là mời mọc, em chỉ nói theo cách lịch sự với người anh họ xa giàu có đang yêu, điều mà một cô gái tốt nghiệp trung học có giáo dục cần phải nói.

Tôi dằn vặt và khổ sở nhiều trong suốt tám năm vì tình thế tiến thoái lưỡng nan này. Bất quá chúng tôi chỉ nhìn cảnh ban đêm qua cửa sổ, mà bức tranh trưng bày ở đây mô tả, hai đến hai phút rưỡi là cùng. Xin khách thăm bảo tàng cảm nhận sự khó xử của tôi, và đừng quên rằng xét cho cùng Fusun đã xử sự tinh tế và lịch lãm.

“Đối với anh cảnh tượng này đẹp vì có em ở bên,” cuối cùng tôi nói.

“Ta xuống nhà đi anh, bố mẹ em chắc đã lo lắng,” Fusun nói.

“Có em, anh có thể sung sướng nhìn cảnh tượng này hàng năm trời,” tôi nói.

“Thức ăn của anh nguội mất,” Fusun nói và quay về bên bàn.

Em biết giữ vẻ lạnh lùng trong giọng nói. Sau khi tôi đã ngồi vào chỗ của mình, trán Fusun cũng hết nhăn, thậm chí em còn hai lần mỉm cười dò thương và chân thành, và khi đưa cho tôi lọ muối (sau này có thể thấy trong bộ sưu tập của tôi), em đã để các ngón tay chạm vào tay tôi. Thế là ngày hôm ấy đã kết thúc tốt đẹp.

56

Công ty cổ phần sản xuất phim Lemon

Ba năm trước đây chú Tarik Bey đã nổi trận lôi đình khi nghe thấy chuyện Fusun đăng ký thi hoa hậu với sự đồng ý của mẹ, nhưng chú không cưỡng lại nổi lời cầu xin của con gái. Sau đó, khi nghe được những lời đàm tiếu, ông rất ân hận vì đã cho phép con gái đi thi. Theo ông, vào thời Ataturk, trong những năm đầu tiên của Nền Cộng hòa, việc các cô gái ăn vận đồ đen xuất hiện trên sân khấu của các cuộc thi sắc đẹp là đúng mực, vì qua đó họ chứng tỏ sự quan tâm đến lịch sử và văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như tính hiện đại của họ; nhưng các cuộc thi tổ chức trong những năm 70, với các ca sĩ và người mẫu ít học và vô văn hóa thì khác hẳn. Trong các cuộc thi ngày trước, người dẫn chương trình hỏi thí sinh rằng cô hình dung về người chồng tương lai thế nào, nghĩa là có ý ấm chỉ tế nhị tới trinh tiết của cô ta; ngày nay, người ta hỏi cô cần gì ở người đàn ông (đáp án đúng: sự nghiệp), thế mà các cô lại cười toe toét và điệu đàng - như Hakan Serinkan chẳng hạn. Chú Tarik Bey đã nhiều lần nói rõ với anh con rể làm phim là đừng bao giờ để con gái ông rơi vào cuộc phiêu lưu tương tự.

Dĩ nhiên ông cũng không thể có mong muốn để con gái trở thành ngôi sao điện ảnh. Fusun sợ ông sẽ công khai hay bí mật ngăn cản, vì thế chồng em kín đáo nói về “bộ phim nghệ thuật”, gắng không để ông cụ nghe thấy, và chúng tôi chỉ trao đổi thầm thì với nhau. Theo Fusun thì chú Tarik Bey chỉ vờ làm như không nghe thấy gì, vì ông vui mừng thấy tôi quan tâm đến gia đình ông, ông cũng thích uống rượu và trò chuyện với tôi. Trong những năm đầu tiên, đề tài “bộ phim nghệ thuật” là lý do thích hợp để che giấu mục đích chính của sự có mặt một tuần bốn lần của tôi. Tất nhiên dì Nesibe biết rất rõ. Trong mấy tháng đầu tiên, mỗi lần nhìn nét mặt thân thiện và dễ mến của Feridun, tôi nghĩ cậu ta không đoán biết ra điều gì, nhưng một mối hoài nghi vẫn lẩn quất trong tôi: cậu ta coi thường, thậm chí còn chế giễu sau lưng tôi, nhưng cậu ta cần sự giúp đỡ của tôi để làm được bộ phim.

Cuối tháng Mười một, sau khi nghe ý kiến của Fusun, cậu ta đã hoàn chỉnh kịch bản, và sau một bữa ăn tối, với vẻ mặt nghiêm trang, Fusun chính thức chuyển nó cho tôi, nhà sản xuất phim tương lai, trên chiếu nghỉ cầu thang.

“Anh Kemal ạ, em muốn anh đọc kỹ,” Fusun nói. “Em tin vào kịch bản này và em tin anh. Đừng để em thất vọng!”

“Anh sẽ không để em phải thất vọng, em yêu quý ạ! Nhưng sao cái kịch bản này lại quan họng đến thế? Vì em sẽ sắm vai trong đó, hay vì nó là ‘phim nghệ thuật’? (Khái niệm này bắt đầu được sử dụng ở Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm 70.)”

“Vì cả hai.”

“Thế thì cứ coi như phim đã làm xong.”

Đọc kịch bản phim có nhan đề là Mưa xanh, tôi không thấy có gì gọi nhắc đến Fusun, hoặc đến tôi, hay tình yêu hoặc câu chuyện của hai chúng tôi. Suốt mùa hè tôi đã phải thán phục trí thông minh và những hiểu biết của Feridun về phim ảnh; cậu ta lần lượt chỉ ra những sai lầm (bắt chước, giả tạo, luân lý, vụng về, sầu não và thương mại rẻ tiền...) mà các nhà làm phim Thổ, dù đã đạt được trình độ nhất định và khao khát làm “phim nghệ thuật” kiểu phương Tây nhưng cuối cùng đều không làm nổi - đã mắc phải, vậy mà tại sao cậu ta lại cũng rơi vào chính những cái bẫy đó? Trong khi đọc kịch bản tẻ nhạt này, tôi nghĩ sự khát khao nghệ thuật cũng là một căn bệnh giống như tình yêu: nó làm chúng ta quên đi điều ta biết, và nó che lấp chúng ta khỏi sự thật. Những cảnh có mục đích thương mại, trong đó Fusun phải khỏa thân là bất nhã và thừa! (Một lần trong cảnh làm tình, một lần khi trong giấc mơ em đi trên vườn Địa Đàng, còn một lần theo mốt của Làn sóng mới từ bên Pháp, em phải ngồi trong bồn tắm đầy bọt suy nghĩ và hút thuốc.)

Vốn tôi đã không tin vào kế hoạch làm phim, nhưng ba cảnh trên làm tôi mất hẳn hứng thú. Thái độ dứt khoát giận dữ của tôi còn cứng rắn hơn cả của chú Tarik Bey, nhưng ngay sau khi quyết định sẽ ngăn cản kế hoạch này, tôi lại nhận ra phải giữ cho kế hoạch tồn tại thêm một ít lâu nữa nên thông báo cho Fusun và chồng em rằng kịch bản khá, tôi chúc mừng Feridun, thậm chí còn tuyên bố, với tư cách “nhà sản xuất phim” (nhạo báng sự nghiêm túc của mình, cho hợp với vai nhà sản xuất) tôi sẵn sàng làm các bước cần thiết, và đúng như cậu ta khuyên, tôi có thể trao đổi với các cộng tác viên kỹ thuật và các diễn viên dự kiến.

Vì vậy vào đầu mùa đông, ba chúng tôi bắt đầu lui tới các “câu lạc bộ phim”, các văn phòng sản xuất phim, các tiệm cà phê và nhà hàng ở các con phố nhỏ trong khu Beyoglu, nơi các diễn viên hạng hai, các ngôi sao tương lai đầy hăng hái, các diễn viên phụ và lực lượng trợ giúp các khâu kỹ thuật phim thường lui tới, nơi các nhà sản xuất, đạo diễn, các diễn viên đã ít nhiều có tên tuổi cũng đến ăn uống. Tất cả các chỗ này đều cách nhà gia đình Keskin chưa đầy mười phút. Trong lúc leo lên các con đường dốc, tôi hay nhớ tới lời dì Nesibe: Feridun đã lấy Fusun vì từ nhà có thể đi bộ tới những nơi cậu ta thích. Có khi tôi tới tận cổng đón họ, có khi chúng tôi ăn tối với cha mẹ em, rồi ba chúng tôi (Fusun khoác tay chồng) đi về phía Beyoglu.

Nơi chúng tôi hay đến nhất là quán bar Pelur, nơi lui tới của đám con trai ham giải trí xuất thân từ các nhà giàu mới, ngày thì lao vào đời sống thương trường Istanbul, đêm lê la quán xá, cũng như của các ông chủ lớn tỉnh lẻ muốn làm quen với các ngôi sao điện ảnh và đám con gái vây quanh, các nhà báo, nhà phê bình phim và cộng tác viên của các tờ báo lá cải. Vào mùa đông chúng tôi làm quen với các diễn viên phụ trong các phim đã xem hồi mùa hè (trong đó có anh bạn của Feridun để hàng ria mép kẻ chỉ, sắm vai viên kế toán xảo quyệt), và chúng tôi cũng đã trở thành một bộ phận của cái cộng đồng đưa chuyện nhảm về nhau một cách tàn nhẫn, hay kể lể về bản thân và các dự án làm phim của họ, cộng đồng những con người đã không thể tồn tại thiếu nhau, thân thiện, giận dữ, nhưng vẫn còn hy vọng.

Được mọi người quý mến, Feridun cũng cố gắng tỏ ra thân thiện, cậu ta ngồi hàng giờ ở bàn người khác vì hâm mộ họ, hay vì để giúp đỡ họ, nên nhiều lần chỉ còn lại tôi và Fusun ngồi ở bàn của chúng tôi, tuy nhiên những khoảng thời gian đó không hẳn là vui vẻ đối với tôi. Fusun không dễ từ bỏ giọng nói và cách ứng xử nửa ngây thơ, nửa cố ý kiểu “anh họ Kemal” mà bao giờ em cũng thể hiện khi có mặt chồng, và nếu em có nói với tôi chân thành, thì đó cũng chỉ là lời nhắc nhở tôi về những người đến ngồi cùng bàn với chúng tôi hay về việc có liên quan đến đời sống phim ảnh trong tương lai.

Một buổi tối chúng tôi lại chỉ còn có hai người với nhau. Rõ ràng tôi đã uống nhiều hơn mức cần thiết, hay tôi đã chán những tính toán vụn vặt liên quan tới những ảo vọng phim ảnh của Fusun, nhưng lúc đó bỗng nhiên tôi cảm thấy em có thể chấp nhận lời tôi nói:

“Lại đây em, hãy khoác vào tay anh, và chúng ta hãy rời khỏi chỗ tồi tệ này. Chúng mình hãy sang Paris, hay đi Patagonia[30], nơi cùng trời cuối đất cũng được. Chúng mình hãy quên những con người này đi, và sống với nhau hạnh phúc,” tôi nói.

“Anh Kemal, sao anh lại có thể nói như thế? Chúng mình đã chia tay nhau rồi kia mà.”

Trong vòng vài tháng đám khách thường xuyên lui tới đã chấp nhận Fusun, người phụ nữ trẻ đẹp, còn tôi, họ nhìn tôi với sự nghi ngại pha giễu cợt, như nhìn một gã “triệu phú tốt bụng và ngốc nghếch”. Những kẻ không quen biết tôi, những kẻ say rượu, những gã có quen nhưng vẫn muốn thử vận may với Fusun, và những tay khao khát muốn biết chuyện đời người khác một cách bệnh hoạn (đám này khá đông), rất ít khi để chúng tôi được ngồi yên với nhau. Nếu một gã nào đó, với cốc raki trên tay, đến ngồi vào bàn chúng tôi, rồi qua cách nói chuyện té ra gã tưởng tôi là chồng Fusun, điều đó khiến tôi hân hoan, nhưng lần nào Fusun cũng lách một mũi dao vào tim tôi, vì em vừa cười vừa chỉ “anh chàng béo ngồi bàn bên kia” mới là chồng em. Thế là từ đó trở đi gã kia coi như tôi không có mặt, và dù vô vọng, gã vẫn cứ bắt đầu tán tỉnh Fusun.

Mỗi người một cách. Người thì bảo đang đi tìm một cô gái có “gương mặt Thổ đặc trung, ngây thơ, tóc đen” đúng như Fusun cho các “tiểu thuyết ảnh” của các báo; có người bảo chuẩn bị làm phim về cuộc đời về nhà tiên tri Abraham và mời em đóng vai nữ trong phim; có những kẻ chẳng nói gì, cứ ngồi ngắm em hàng giờ; lại những người khác nói về những vẻ đẹp nho nhỏ bị lãng quên trong thế giới ngày càng chạy theo vật chất và tiền bạc; có người trích đọc những bài thơ về tình yêu, khát vọng và lòng yêu nước của các thi sĩ đang khổ ải trong tù; đôi khi có người ngồi ở bàn khác thanh toán hóa đơn của chúng tôi hay cho mang hoa quả tới bàn. Từ khi tôi chán chuyện phim ảnh, chúng tôi ít đến các quán xá ở Beyoglu hơn, nhưng gần như lần nào đến chúng tôi cũng chạm trán một phụ nữ to béo, hay đóng vai cai ngục hay một nữ nhân vật chính độc ác trong các phim. Bà ta tổ chức các buổi vũ hội tại nhà và mời “các cô gái trẻ có học thức và giáo dục như Fusun” tới dự. Một nhà phê bình phim già mặc quần có dây đeo, thắt nơ, bụng phệ, thấp lùn đặt bàn tay nhện xấu xí lên vai Fusun bảo ông ta mong đợi ở Fusun thành công lớn và em sẽ trở thành ngôi sao điện ảnh nổi tiếng quốc tế, nhưng đồng thời ông cũng nhắc Fusun phải suy nghĩ kỹ từng đường đi nước bước.

Fusun chăm chú nghe tất cả những lời đề nghị về chuyện “tiểu thuyết ảnh” và đề nghị làm người mẫu, cả nghiêm túc lẫn thiếu nghiêm túc, ghi nhớ tên tất cả mọi người, em trút lên các diễn viên có tiếng và vô danh những lời khen quá mức, gần như sáo rỗng (tôi ngờ là em đã học được điều này khi còn bán hàng), em cố làm mọi người vui, ngược lại cũng tỏ ra mình là người hấp dẫn, nhưng chủ yếu là em muốn đến các nơi này càng nhiều càng tốt. Tôi bảo em đừng bạ ai có lời đề nghị là đưa số điện thoại cho họ, vì bố em sẽ khó chịu. Em bảo em biết mình làm gì, thậm chí có lần em còn cáu kỉnh nói thêm rằng nếu vì một lý do nào đó mà phim của Feridun không thể thực hiện được, thì em sẽ nhận đóng vai trong phim khác. Nghe thấy thế tôi ngao ngán đến mức bỏ sang ngồi một bàn khác. Lát sau em đến cùng Feridun.

“Ba chúng ta cùng đi ăn tối đi, như hồi hè ấy,” em đề xuất.

Dù e ngại và miễn cưỡng, tôi đã quen dần với dân làm phim và có thêm hai người bạn. Họ kể cho tôi nhiều tin đồn. Một người tên là Suhendan Yildiz, một nữ diễn viên trung niên, kết quả của một trong những ca phẫu thuật thẩm mỹ đầu tiên ở Thổ Nhĩ Kỳ là chiếc mũi đáng sợ đến kỳ lạ của bà ta, nhưng chính vì thế mà bà ta trở thành người đóng các vai nữ phản diện nổi tiếng. Người kia là Salih Sarili, một dạo chuyên đóng các vai sĩ quan và cảnh sát khó tính, nhưng dạo đó vì mưu sinh ông nhận lồng tiếng cho cả phim con heo bán chính thức, và ông vừa cười hề hề vừa kể lại những cuộc phiêu lưu vui vẻ đã trải qua bằng giọng ồm ồm.

Trong vài năm tôi nhận ra không chỉ Salih, mà phần lớn các diễn viên chúng tôi làm quen trong quán bar Pelur đều đính dáng đến phim khiêu dâm nội địa. Điều này bất ngờ chẳng khác gì khi ta nghe về những người bạn là thành viên của các tổ chức bí mật. Những nữ diễn viên trung niên đứng đắn, các nam diễn viên có tên tuổi buộc phải tham gia lồng tiếng cho các phim dâm ô ngoại nhập. Họ phải thở dài, phải rên rỉ để phù họa cho các cảnh làm tình không thể quay một cách trần trụi. Nhiều diễn viên đứng đắn có gia đình, con cái, kể với bạn bè rằng, trong hoàn cảnh cuộc khủng hoảng kinh tế, họ phải nhận việc như vậy để “không bị gạt khỏi thế giới phim ảnh”, đồng thời họ giấu nhẹm việc này với gia đình và những người thân quen. Nhưng những người hâm mộ họ, đặc biệt ở các tỉnh lẻ, vẫn nhận ra giọng nói của họ, người ta viết cho họ những lá thư khích lệ hay chửi rủa. Vài nhà sản xuất, trong số khách ruột của quán bar Pelur, đã quay những bộ “phim khiêu dâm Hồi giáo đầu tiên” với các diễn viên táo gan và hám tiền. Trong đa số các phim này người ta trộn lẫn sex với hài, trong các cảnh làm tình vẫn có thể nghe thấy những âm thanh quá mức kia. Người ta bắt chước y nguyên các phim nhập từ nước ngoài, nhưng các diễn viên cả nam lẫn nữ - chẳng khác gì các cô gái còn trinh e thẹn - vẫn mặc nguyên quần lót trên người.

Chúng tôi cùng đến các quán xá giới phim ảnh thường lui tới, nhưng khi Fusun và Feridun, đa số lần ở quán Pelur, bỏ tôi ở lại một mình để đến các bàn khác làm quen với bạn mới hay thu thập các tin tức phim ảnh mới nhất, tôi ngồi với hai bạn mới, trước hết là nghe những lời cảnh báo của Suhedan, một con người rất lịch thiệp, về tất cả những điều cần chú ý. Chẳng hạn phải cấm không cho Fusun trò chuyện với nhà làm phim đeo cà vạt vàng, để ria mảnh, nom có vẻ đạo mạo kia, vì lão cưỡng bức tất cả phụ nữ dưới ba mươi đến tìm lão trong văn phòng của lão nằm trên rạp Atlas, sau đó lão hứa dành vai diễn cho người đàn bà ngồi khóc, nhưng đến khi khởi quay, té ra đó chỉ là một vai phụ, kiểu như một cô gia sư người Đức làm công trong nhà một cự phú Thổ tốt bụng, bằng tính láu cá đã khiến tất cả các nhân vật xung đột với nhau. Hay ít ra tôi hãy nhắc nhở Feridun cảnh giác với tay sếp cũ của anh ta là Muzaffer, người mà anh ta hay sán đến nghe chuyện tếu của lão và cười hàm ơn với hy vọng lão sẽ trợ giúp về mặt kỹ thuật cho bộ phim nghệ thuật của anh ta, vì con lợn bẩn thỉu ấy chưa đầy hai tuần trước đây, cũng trong quán bar Pelur này, đã cá cược với chủ nhân của một dự án hai bộ phim tầm trung một chai sâm banh Pháp, rằng tháng sau thôi là gã sẽ chiếm đoạt được Fusun. (Trong các phim thời bấy giờ sâm banh là biểu tượng cho sự sang trọng của thế giới Thiên Chúa giáo phương Tây.) Trong mấy năm, ngôi sao thủ các vai phụ nữ xấu (nhưng không độc ác), được nhắc tới trong các tạp chí dưới cái tên “Suhedan đồng lõa”, đã kể cho tôi nghe những câu chuyện như thế, trong khi ngồi đan chiếc áo len ba màu (bà đã giới thiệu mẫu áo trên tờ báo ảnh Burda) cho đứa cháu yêu ba tuổi của bà bằng chiếc kim đan rất dài.

“Tôi không khoanh tay chờ việc mới, trong khi các anh uống say bét nhè,” bà thường nói với những kẻ nhạo báng bà vì thấy bà ngồi trong quán bar với ba cuộn len màu đỏ, xanh lá cây và xanh thẳm trong lòng, và trong chốc lát bà lột xác khỏi vai một phụ nữ dịu dàng, chửi đổng một câu chẳng khác gì một gã đánh xe.

Trong quán bar Pelur và ở những nơi tương tự, cứ sau tám giờ tối là đám trí thức, cánh làm phim và các ngôi sao điện ảnh bất mãn, sớm muộn gì cũng sẽ uống đến say mèm. Anh bạn thông thái Salih Sarili thấy tôi khó chịu với đám khách bắt đầu trở nên thô lậu, theo phong cách lãng mạn của các vai cảnh sát công bằng và lý tưởng mà ông ta đã đóng qua bao nhiêu năm, không nhìn tôi mà liếc mắt về phía Fusun đang cười đùa ở một bàn xa, ông tuyên bố nếu là một doanh nghiệp giàu có như tôi, ông ta sẽ không bao giờ đưa cô em họ xinh đẹp đến nơi như thế này (như quán bar Pelur chúng tôi đang ngồi uống) chỉ để cô ta có thể trở thành diễn viên. Ý kiến này khiến tôi khó chịu, và tôi đã đưa ông bạn diễn viên lồng tiếng này vào danh sách “những kẻ nhìn Fusun với dụng ý xấu”. Suhedan đồng lõa cũng có một câu nói mà tôi không quên: cô em họ của tôi vừa đẹp, vừa dễ thương, và đang ở độ tuổi mà con gái bà đã sinh cháu cho bà (chiếc áo len ba màu đỏ, xanh lá cây, đen là đan cho nó), vậy thì chúng tôi đến đây để làm gì?

Vì những e ngại ngày càng tăng cả trong tôi, đầu năm 1977, tôi bắt đầu nói bóng gió với Fusun: đã đến lúc phải lên danh sách nhóm làm phim. Hằng tuần Fusun lại làm quen thêm với ngày càng nhiều bạn bè mới trong các quán phim ở Beyoglu, còn những kẻ hâm mộ mới thì đưa ra các đề nghị mới về việc làm phim “tiểu thuyết ảnh” và phim quảng cáo. Trong khi mỗi ngày tôi lại thấy hiển hiện khả năng Fusun sẽ bỏ Feridun. Qua những nụ cười thân thiện của em, qua các câu chuyện vui nhộn em kể khi ghé sát bên tai tôi, tôi cảm thấy ngày ấy đang tới gần, và tôi nghĩ chúng tôi sẽ cưới nhau ngay sau khi em bỏ Feridun, khi đó đối với em cũng sẽ tốt hơn, nếu em không tới những nơi như thế này. Em vẫn có thể trở thành diên viên, mà không phải lê la bên những con người này. Khi đó chúng tôi đã quyết định sẽ không điều hành các công việc làm phim từ quán Pelur, mà từ một văn phòng. Trao đổi, thăm dò thế là đã đủ, chúng tôi cần thành lập một công ty.

Theo đề nghị khôi hài của Fusun, sau một tràng cười lớn, chúng tôi lấy cái tên Lemon (Chanh) của con hoàng yến đặt cho công ty. Như có thể thấy trên tấm danh thiếp có in hình con hoàng yến, Công ty cổ phần sản xuất phim Lemon đặt văn phòng trong tòa nhà cạnh rạp phim New Engel Cinema.

Tôi đề nghị chi nhánh Beyoglu của Ngân hàng Nông nghiệp hằng tháng chuyển khoản cho Lemon Films 1200 lira Thổ. Số tiền này cao hơn tổng số tiền lương của hai viên trưởng phòng lương cao của tôi chút ít. Feridun sẽ nhận một nửa với tư cách giám đốc hãng, nửa còn lại chi trả tiền thuê văn phòng và các chi phí cho bộ phim.

57

Khó đứng dậy và bỏ đi

Càng ngày tôi càng thấy việc khởi quay không cần vội vàng, nhưng việc chuyển tiền cho Feridun qua Lemon Films khiến tôi yên tâm. Khi tới nhà Fusun ăn tối, tôi đã đỡ ngại ngùng hơn. Nói chính xác hơn là vào những buổi tối, khi tôi khát khao nhìn thấy em đến không thể cưỡng nổi, đồng thời tự trong lòng tôi cảm thấy nỗi xấu hổ không kém phần mãnh liệt, nhưng tôi tự trấn tĩnh mình với lý lẽ tôi cấp tiền cho họ. Mong muốn nhìn thấy Fusun đã làm tôi mù quáng tới mức không tự hỏi mình: làm sao đồng tiền có thể xua tan được nỗi hổ thẹn. Mùa xuân năm 1977, lúc gần tối tôi cùng mẹ ngồi xem ti vi ở Nisantasi, và tôi lại lưỡng lự giữa khát khao và hổ thẹn. Tôi ngồi bất động đúng nửa giờ trên chiếc ghế bành của cha. Mẹ tôi lại nói đúng những điều bà thường nói khi tôi có mặt ở nhà.

“Ít nhất thì con hãy ở nhà một buổi tối, mẹ con mình ăn cơm với nhau...”

“Không được mẹ ạ, con phải đi...”

“Trời đất, mẹ không thể tưởng tượng có nhiều trò giải trí đến thế trong thành phố, mẹ cứ lủi thủi một mình... Mẹ bảo này, mẹ sẽ sai Bekri chạy xuống mua thịt thăn cừu ở hàng Kazim để làm món nướng. Ở nhà ăn tối với mẹ, xong rồi con đi với bạn bè.”

“Tôi xuống hàng thịt ngay đây,” bà đầu bếp nói với ra từ trong bếp.

“Không được đâu mẹ, hôm nay con trai nhà Karahan mời mà,” tôi bịa.

“Thế sao mẹ không biết nhỉ?” mẹ tôi hỏi có ý nghi ngờ.

Mẹ, anh Osman và những người khác có biết tôi thường xuyên đến nhà Fusun? Tôi chẳng muốn nghĩ đến điều đó. Thảng hoặc, để mẹ khỏi nghi ngờ, tôi ăn tối với bà, rồi lại đến ăn ở nhà Fusun. Tất nhiên dì Nesibe nhận ra ngay là tôi không đói.

“Anh ăn không ngon miệng sao, Kemal, hay tại đồ ăn không ngon?” dì hỏi.

Có những buổi, sau khi đã ăn tối với mẹ, tôi nghĩ nếu mình vượt qua được mấy giờ khi khát khao nhìn thấy Fusun lên cháy bỏng nhất, có thể tôi sẽ tự kiềm chế được và ở nhà, nhưng sau bữa ăn khoảng một giờ và sau khi uống vài cốc raki thì nỗi khao khát mạnh lên đến mức mẹ cũng nhận ra.

“Con lại ngứa ngáy chân tay hả. Nếu muốn thì xuống phố mà đi dạo một lát. Nhưng đừng đi xa đấy, vì phố xá bây giờ cũng đã trở nên nguy hiểm lắm!”

Tôi không muốn câu chuyện của mình nặng nề bởi các cuộc va chạm giữa những người dân tộc chủ nghĩa quá khích và những người cộng sản cuồng tín, việc họ bắn nhau ngay trên đường phố Istanbul có thể coi là hậu quả của chiến tranh lạnh. Trong những năm đó các vụ giết người trên đường phố thường xuyên xảy ra, lúc gần nửa đêm các quán cà phê hay bị quét từng loạt súng máy, gần như ngày nào đám sinh viên cũng chiếm trường đại học hay tổ chức bãi khóa. Trên các bức tường trong thành phố, các loại khẩu hiệu viết đè lên nhau. Như đa số dân Istanbul, tôi cũng không quan tâm tới chính trị. Tôi cho rằng cuộc tranh giành của những kẻ chém giết nhau ngoài đường là vô nghĩa, tôi coi chính trị là việc của các nhóm người kỳ lạ, tàn ác và khác xa chúng tôi. Tôi dặn bác Cetin lái xe cẩn thận, và tôi nói về chính trị như nói về trận động đất hay cơn lũ mà chúng ta, những người bình thường, chỉ có thể làm một việc duy nhất là hãy tránh xa.

Không phải bao giờ tôi cũng đến nhà Keskin, nếu không thể ở nhà. Thỉnh thoảng đúng là tôi có đến thăm ai đó, đến các buổi party, có khi tôi còn hy vọng sẽ gặp một cô gái trẻ dễ thương có thể khiến tôi quên được Fusun, những lúc cùng trò chuyện, ăn uống với bạn bè tôi cũng cảm thấy thoải mái. Có khi Zaim đưa tôi đến một buổi tiếp khách, hay tôi gặp Nurcihan và Mehmet ở nhà một người họ hàng xa mới xuất hiện, hoặc Tayfun đưa tôi đến một quán bar nào đó, ở đó chúng tôi nghe những bài hát Thổ nhái lại các ca khúc Ý hay Pháp, rồi cùng mở thêm một chai whisky mới với bạn bè cũ. Đôi khi tôi tưởng mình sẽ trở lại cuộc sống lành mạnh ngày trước.

Không phải nỗi hổ thẹn và thiếu dứt khoát trước khi đến đó, mà là cảm giác bất lực và sự trù trừ sau bữa ăn tối và việc xem ti vi kéo dài đã thức tỉnh tôi về sự trầm trọng và sâu sắc của vấn đề. Suốt tám năm trong hoàn cảnh của mình, bên cạnh cảm giác hổ thẹn mà tôi cảm thấy sâu sắc và không thể tránh khỏi được, tôi còn khổ sở vì một cảm giác hổ thẹn đặc biệt: có những tối tôi không thể nào rời khỏi ngôi nhà ở Cukurcuma.

Buổi phát hình thường kết thúc lúc mười một rưỡi, mười hai giờ với hình ảnh Lăng mộ Ataturk và cảnh đổi gác của lính canh, sau đó chúng tôi còn ngồi nhìn màn hình mờ dần đi một lát, như thể họ sẽ bắt đầu một chương trình khác vì nhầm lẫn, tới khi chú Tarik Bey bảo: “Tắt máy đi con gái!”, nhưng cũng có khi Fusun tự tắt. Tôi cảm thấy khổ sở - nỗi khổ mà tôi muốn phân tích ở đây, tôi bắt đầu có cảm giác quấy rầy họ, nếu tôi không đứng dậy và ra về ngay. Khi đó tôi không nghĩ nỗi lo ngại của mình có hợp lẽ không. “Chỉ lát nữa ta sẽ đứng dậy,” tôi nghĩ, vì nghe thấy những lời bóng gió của họ về mấy người hàng xóm - khi đó không phải nhà ai cũng có ti vi, vừa hết chương trình bọn họ đã tót về nhà chẳng kịp chào lấy một câu. Tôi không muốn mình cũng giống như họ.

Dĩ nhiên cả nhà biết tôi đến không phải để xem ti vi, mà là để nhìn thấy Fusun, nhưng thỉnh thoảng để chuyến đi có vẻ mang mục đích chính thức, tôi gọi điện cho dì Nesibe: “Tối nay cháu đến để cùng xem Những trang lịch sử,” điều này có nghĩa là hết chương trình lẽ ra tôi phải về. Sau khi tắt vô tuyến tôi còn ngồi thêm một chút, rồi mỗi lúc tôi càng cảm thấy mình phải về hơn, nhưng tôi không thể nào làm nổi. Tôi cứ ngồi bất động như thể bị dính chặt xuống bên bàn, hay xuống cái góc chữ L của đi văng, toát mồ hôi vì xấu hổ, trong khi thời gian cứ trôi, còn tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường to dần mỗi lúc một khó chịu. Tôi lặp đi lặp lại đến bốn chục lần: “Đứng dậy ngay đi nào!”, nhưng vẫn không thể đứng dậy nổi. Nhiều năm sau này tôi cũng không thể giải thích nổi đến nơi đến chốn cảm giác bất lực này, cũng như mối tình của tôi. Nhìn lại tôi thấy những lý do sau đã bẻ gãy ý chí của mình:

1. Lần nào tôi vừa nói: “Thôi bây giờ cháu xin phép,” là chú Tarik Bey hay dì Nesibe cũng bảo: “Anh ngồi thêm chút nữa, chuyện đang vui!”

2. Nếu họ không nói thì Fusun mỉm cười ngọt ngào, hay liếc nhìn tôi dễ thương đến làm tôi bị hút mất hồn.

3. Một ai đó bắt đầu một câu chuyện mới, hay thay đổi đề tài. Tôi không thể đứng dậy nếu câu chuyện chưa kết thúc, nghĩa là ít nhất tôi ngồi thêm hai mươi phút nữa, ruột nóng như lửa đốt.

4. Nếu giữa chừng vô tình ánh mắt tôi và Fusun bắt gặp nhau, tôi quên béng mất thời gian, và nếu sau đó có nhìn đồng hồ, thì tôi ngạc nhiên nhận thấy không phải hai mươi phút, mà bốn mươi phút đã trôi qua. “Bây giờ thì cháu phải về thật rồi!” nhưng tôi vẫn chưa nhúc nhích. Tôi không đứng dậy nổi. Tôi giận mình yếu đuối, và cảm thấy hổ thẹn sâu sắc đến nỗi khoảnh khắc ấy gần như không thể chịu đựng nổi.

5. Những lúc ấy tôi tìm một cớ nào đó để ở lại, rồi tôi đặt cho mình một mốc thời gian mới.

6. Chú Tarik Bey rót thêm raki cho mình, điều đó nghĩa là tôi cũng phải uống cùng ông.

7. Nếu tôi chờ đồng hồ gõ mười hai giờ, khi đó sẽ dễ đứng dậy hơn với lý do: “Ôi, đã nửa đêm rồi, cháu phải về đây!”

8. Có thể lúc này bác Cetin đang dở dang một câu chuyện thú vị nào đó, tôi nên ở thêm chút nữa.

9. Dưới đường đám thanh niên trẻ đang ngồi hút thuốc trước cổng, nếu bây giờ tôi xuống bọn họ sẽ vẽ chuyện đồn đại về tôi. (Mấy năm liền tôi e ngại sự im lặng của bọn trẻ quanh vùng khi tôi đến nhà Fusun, nhưng sau khi chúng thấy tôi quan hệ tốt với Feridun, nên chúng thôi không làm ra vẻ “giữ danh dự cho khu vực” nữa.)

Sự có mặt hay không có mặt của Feridun đều làm tôi căng thẳng thêm. Từ ánh mắt nhìn của Fusun tôi cảm thấy mình trong tình trạng khó xử. Còn khó hơn thế khi ánh mắt em khiến tôi hy vọng, nghĩa là nó kéo dài sự đau khổ của tôi. Sự ý thức rằng Feridun tin vợ khiến tôi suy ra vợ chồng họ hạnh phúc, điều đó làm nỗi đau đớn của tôi càng tăng thêm.

Đơn giản nhất là tôi giải thích thái độ bàng quan của Feridun bằng những điều cấm kỵ và truyền thống. Trong một đất nước mà trước mặt cha mẹ đừng nói tới chuyện tán tỉnh một phụ nữ có chồng, chỉ cần một cái nhìn gây hiểu lầm đủ là nguyên nhân gây ra án mạng, đặc biệt giữa những người nghèo và dân quê, theo tôi Feridun cũng có thể suy nghĩ logic như thế: tôi không thể nảy ra ý nghĩ làm điều gì đáng phải lo lắng trong không khí gia đình hạnh phúc này. Tình yêu của tôi và chiếc bàn ăn chung của gia đình được bao bọc bởi tấm lưới tinh tế của các điều cấm kỵ, đến nỗi dù tôi có yêu Fusun đến điên dại, chúng tôi vẫn phải làm như không có chuyện yêu đương nào hết. Chúng tôi chắc chắn sẽ đáp ứng được đòi hỏi của tình trạng bắt buộc đó. Khi ý thức rõ điều này, tôi cũng hiểu ra rằng chính nhờ những điều cấm kỵ và truyền thống khắt khe mà gần như hằng ngày tôi được gặp Fusun. Tôi xin đưa ra một ví dụ nữa, vì muốn lưu ý đến điểm rất quan trọng này trong câu chuyện của tôi: ở thế giới phương Tây hiện đại, nơi các mối quan hệ nam-nữ cởi mở hơn, nơi phụ nữ không cần giấu mình trước ánh mắt đàn ông, tôi không thể tới gia đình Keskin tuần bốn năm lần mà trước sau mọi người không biết mục đích của tôi là gì, và khi đó người chồng ghen tuông sẽ phải can thiệp, nghĩa là ở đó tôi không thể theo đuổi tình yêu của mình với Fusun.

Nếu Feridun ở nhà, thì tôi ra về dễ dàng hơn. Nếu đã rất muộn, khi buổi phát hình đã hết và cậu ta đi với bạn bè phim ảnh, thì người nhà bảo: “Uống thêm một cốc trà nữa!”, hay “Ở lại thêm chút nữa đi, anh Kemal Bey!”, thế là tôi ở lại, chẳng quan tâm có thể họ chỉ mời xã giao, vì tôi nghĩ rồi tôi sẽ lựa giờ về của Feridun. Dẫu sao thì trong suốt tám năm trời tôi cũng không quyết định được nên về trước hay sau khi cậu ta quay về.

Trong những tháng đầu tiên, hay đúng hơn là mấy năm đầu tiên tôi nghĩ tốt hơn là nên đứng dậy trước khi Feridun về. Phải biết rằng trong những khoảnh khắc ánh mắt tôi bắt gặp ánh mắt Feridun khi cậu ta mới về, tôi cảm thấy rất khó chịu; sau khi về nhà ít nhất tôi phải uống thêm ba cốc raki nữa mới ngủ được. Hơn nữa tôi không thể đứng dậy ngay khi cậu ta mới về, vì như thế có nghĩa là tôi không thích cậu ta, và tôi đến nhà họ chỉ vì Fusun. Tức là tôi phải ở lại ít nhất nửa tiếng nữa, và sự miễn cưỡng này khiến cảm giác hổ thẹn của tôi tăng lên. Nếu tôi về trước thì có nghĩa là tôi tránh mặt cậu ta, khác gì tôi nhận tội lỗi của mình, điều tôi cho là không xứng đáng đối với tôi. Tôi không thể hành động như một hiệp sĩ hèn hạ trong các tiểu thuyết châu Âu, người cuồng nhiệt tán tỉnh nữ bá tước, nhưng vội chuồn khỏi ban công trước khi bá tước về nhà! Nghĩa là tôi phải về sớm hơn nhiều trước khi Feridun về, nhưng tôi không thể làm nổi. Lúc đã muộn tôi khó đứng dậy, nhưng về sớm thì cũng không thể.

Như một con tàu mắc cạn, như một kẻ thiểu não bất hạnh, tôi cứ ngồi như thể bị ghim xuống ghế. Trong một vài giây phút đầu óc tỉnh táo, tôi hiểu rằng tôi không đi nổi, và một lúc sau cũng không thể đi nổi; những lúc như thế tôi tìm cớ để ở lại thêm.

Mình có thể chờ Feridun về để nói chuyện với cậu ta về kịch bản bộ phim - tôi nghĩ, và trên thực tế đã thử làm thế một vài lần.

“Feridun này, cậu có biết làm cách nào để biết thông tin của ủy ban kiểm duyệt nhanh hơn không?” một lần tôi hỏi. Có thể không đúng nguyên văn, nhưng tôi đã hỏi đại loại như thế, khiến quanh bàn mọi người lặng như tờ.

“Công ty Erler Films có cuộc họp ở tiệm cà phê Panayot,” Feridun nói, rồi như thường thấy trong phim Mỹ, cậu ta hôn Fusun vừa thắm thiết, vừa theo thói quen của anh chồng mới về tới nhà. Đôi khi Fusun cũng ghé sát vào chồng, tôi coi đó là nụ hôn chân thành, khiến lòng tự trọng của tôi bị tổn thương.

Gần như tối nào Feridun cũng ngồi trong các quán cà phê mà các nhà biên kịch, quay phim, thành viên của các nhóm làm phim hay lui tới, cậu ta tới các cuộc gặp gỡ tổ chức ở các gia đình, sống trong thế giới của đám người ầm ĩ, tranh cãi nhau vì những lý do khác nhau, hay đưa chuyện và mang đủ thứ thói hư tật xấu. Cậu đánh giá quá cao các cuộc tranh luận và mơ ước của những kẻ suốt ngày ăn, uống và cãi vã nhau, và dễ dàng chung vui với họ trong những lúc hứng khởi, nhưng cũng dễ dàng bị ảnh hưởng sâu sắc bởi những nỗi chán chường của họ. Thấy thế, tôi cho rằng tôi chẳng cần ái ngại vì vào những tối tôi đến chơi Fusun không thể đi với chồng em. Những buổi tối tôi không đến nhà họ, Fusun mặc một chiếc áo váy xinh xắn nào đó, cài một chiếc trâm cánh bướm mà tôi tặng em, rồi cùng chồng dạo lên Beyoglu, ngồi hàng giờ ở quán Pelur, Perde hay một nơi nào đó giống như vậy. Sau đó bao giờ Feridun cũng kể lại chi tiết họ đã làm gì.

Cả Feridun, cả tôi, cả dì Nesibe đều biết Fusun thích được đóng phim càng sớm càng hay. Nhưng đồng thời chúng tôi biết không thể nói chuyện này trước mặt chú Tarik Bey. Chú ngầm ủng hộ chúng tôi, nhưng không thể kéo chú vào đề tài này. Nhưng dù sao tôi vẫn muốn chú Tarik Bey biết tôi ủng hộ công việc của Feridun. Chỉ sau khi Lemon Films thành lập được một năm, Feridun mới thổ lộ với tôi rằng bố vợ cậu ta biết khoản tài trợ mà con rể nhận được.

Trong năm sau đó tôi trở thành bạn Feridun cả ở ngoài gia đình Keskin. Một người bạn chân thành, thông minh và rất tình cảm. Chúng tôi hay gặp nhau trong văn phòng Công ty Lemon Films để trao đổi về kịch bản, về cách ứng phó với ủy ban kiểm duyệt và về khả năng tìm bạn diễn nam của Fusun. Đã có hai diễn viên danh tiếng và điển trai nhận sẵn sàng đóng trong bộ phim nghệ thuật của Feridun, nhưng cả hai chúng tôi nghi ngờ họ. Chúng tôi không tin vào những tay săn gái lắm mồm đóng các phim lịch sử, trong đó họ giết các cha cố Byzantine và hạ bốn chục tên cướp bằng một cú đánh, chúng tôi biết họ sẽ tán tỉnh Fusun ngay. Những lời nói bóng gió nước đôi nhằm tạo dựng hình ảnh của hai tay diễn viên tự phụ, để ria mép đen, theo đó tất cả bạn diễn nữ, kể cả các cô chưa đầy mười tám, đều bị họ lập tức kéo lên giường. Tít các bài báo kiểu tương tự như: “Nụ hôn trong phim đã thành sự thật”, “Tình cảm nảy nở trong khi quay phim” đã làm cho họ trở nên nổi danh và thu hút khán giả, vì vậy họ là phần không thể thiếu được của công nghiệp điện ảnh. Chúng tôi muốn tránh tiệt cho Fusun những trò xấu xa ấy. Sau khi cùng đi đến quyết định này, có lưu ý tới thiệt hại của Feridun, tôi chuyển một khoản tiền mới từ Satsat đến Lemon Films.

Trong những ngày đó tôi thật sự lo cho Fusun. Một buổi tối dì Nesibe đón tôi gần như người có lỗi, dì bảo Fusun đã đi cùng Feridun đến Beyoglu. Tôi giấu nỗi thất vọng, cùng ngồi xem ti vi với chú Tarik Bey và dì Nesibe. Hai tuần sau đó, một lần nữa Fusun lại đi với chồng trước khi tôi đến ăn tối. Hôm sau tôi mời Feridun đi ăn trưa và giải thích cho cậu ta việc Fusun thường xuyên gặp gỡ đám làm phim say rượu không có lợi cho em. Việc của cậu ta là tối tối để Fusun ở nhà khi tôi đến. Tôi giảng giải dài dòng, rằng, đối với gia đình em và cả với bộ phim chúng tôi sắp làm cần phải như thế.

Họ đã khiến tôi lo lắng hơn vì không nghe theo lời nhắc nhở của tôi. Một hôm tôi tới, cả hai lại không có nhà. Vậy là tôi phải hiểu dù không thường xuyên như trước, nhưng họ vẫn tới Pelur và những nơi như vậy. Hôm ấy tôi cũng ngồi im lặng xem ti vi với dì Nesibe và chú Tarik Bey. Tôi ngồi đến khi Feridun và Fusun về vào lúc hai giờ sáng, như người đã quên hẳn thời gian. Tôi kể cho họ nghe về nước Mỹ và những năm đại học: người Mỹ rất chăm chỉ, đồng thời rất ngây thơ và tốt bụng; buổi tối họ đi ngủ sớm và ngay cả con cái các nhà giàu sáng sáng cũng ngồi lên xe đạp đi rải báo hay sữa. Hai vợ chồng chăm chú nghe, nhưng mỉm cười im lặng, như thể tôi chỉ nói đùa. Chú Tarik Bey hỏi điều mà chú rất muốn biết: ở Mỹ tất cả điện thoại đều đổ chuông như trong các phim Mỹ? Tôi căng óc nhớ lại nhưng vô ích, tôi phải thú nhận là không nhớ điện thoại ở Mỹ đổ chuông thế nào. Tất cả làm tôi nhớ đến thời trai trẻ, và điều này nữa: cảm giác tự do rất sống động trong tôi thời sống bên Mỹ đã qua. Chú Tarik Bey bắt chước tiếng chuông điện thoại reo trong phim Mỹ, rồi chú nói thêm trong các phim hình sự tiếng chuông còn gay gắt hơn, rồi chú nhại lại cả tiếng chuông ấy. Sau hai giờ sáng, chúng tôi vẫn ngồi uống trà, hút thuốc và vui vẻ nói cười.

Đến nay tôi vẫn không biết tôi đã ngồi lại lâu thế để lần sau Fusun đừng đi khỏi nhà khi tôi đến, hay vì tôi sẽ khổ sở khi không nhìn thấy em. Một lần nữa tôi lại thân mật nhắc Feridun, rằng chúng tôi phải cùng tránh cho Fusun khỏi đám làm phim nát rượu. Từ đó, các buổi tối khi tôi đến nhà ăn tối, không có chuyện cả hai cùng vắng mặt.

Dạo ấy tôi cũng bắt đầu bàn bạc với Feridun xem để tăng ngân quỹ làm bộ phim nghệ thuật, liệu có nên làm phim thương mại. Kế hoạch này cũng giúp cho việc giữ Fusun tối tối ở nhà, mặc dù em sẽ không đóng trong phim này. Có khi để trả thù, em leo lên cầu thang đi ngủ trước khi tôi ra về, ít ra tôi nghĩ em làm thế vì tự ái. Nhưng chưa khi nào em mất hy vọng sẽ trở thành ngôi sao. Lần sau đó em thân thiện hơn với tôi, em hỏi thăm mẹ tôi, lấy thêm một thìa cơm chiên vào đĩa tôi; thế là cuối cùng tôi lại thấy không thể ra về được.

Tình bạn ngày một sâu nặng giữa tôi và Feridun không làm giảm đi cảm giác bất lực của tôi trước khi cậu ta về. Ngay lúc cậu ta vừa bước vào nhà tôi đã cảm thấy mình thừa. Chẳng khác trong một giấc mơ: như thể tôi không thuộc về thế giới ấy, nhưng như thể bằng mọi giá tôi muốn thuộc về nó. Tôi không thể nào quên vẻ mặt của Feridun trong một lần khi cậu ta về đến nhà vào tháng Ba năm 1977. Lúc đó đã rất muộn, bản tin cuối cùng nói về các vụ nổ bom trong mấy quán cà phê và chuyện bắn giết những người đối lập. Đó là ánh mắt của một người thành thực lo lắng cho tôi, nhưng kèm theo đó là vẻ mặt thấy mọi việc đều tự nhiên, lạc quan, thân thiện và ngây thơ mà đối với tôi bao giờ cũng khó hiểu.

Lệnh cấm ra đường sau mười giờ đêm từ khi nổ ra cuộc đảo chính quân sự ngày 12 tháng Chín năm 1980 đã giải quyết sự lưỡng lự về hay chưa về, nhưng không giải quyết được vấn đề của tôi, thời gian ngắn hơn dường như chỉ khiến nó bị dồn nén hơn. Trong những tối thiết quân luật, từ chín rưỡi trở đi, vấn đề về hay chưa về càng nghiêm trọng hơn, cứ mỗi phút trôi đi tôi lại giận dữ tự bảo phải về thôi, nhưng tôi vẫn ngồi yên. Ý thức thời gian bị rút ngắn khiến tôi không được yên phút nào, và đến khoảng mười giờ kém mười thì nó trở nên không thể chịu đựng nổi.

Cuối cùng thì tôi cũng lao vào xe, và từ đó trở đi cùng với bác Cetin hồi hộp lo lắng liệu chúng tôi có về tới nhà trước mười giờ. Thường thì chúng tôi chậm năm, mười phút. Những phút đầu tiên sau mười giờ (sau này họ kéo dài ra đến mười một giờ) binh lính thường không chặn các xe đang vội vã ra về. Trên đường về chúng tôi thấy trên quảng trường Taksim, ở Haribiyen và quanh khu Dolmabahce mấy vụ tai nạn do các xe phóng như điên để về gây ra, thấy đám tài xế nhảy xổ ra gây sự với nhau. Một lần, ở phía sau lâu đài Dolmabahce, tôi thấy một gã say rượu đang cố chui ra khỏi chiếc xe Plymouth đuôi ống xả còn bốc khói xanh khét lẹt cùng với con chó. Ở Taksim, tôi thấy một chiếc taxi đâm nhau vỡ két nước bốc hơi mù mịt, chẳng khác gì bể tắm hơi Cagaloglu. Những con phố nhỏ tối om, những đường phố chính chỉ sáng lờ mờ, nom thật đáng sợ. Tôi nhớ một buổi tối, sau khi đã may mắn về tới nhà, tôi uống thêm một cốc rượu trước khi đi nằm, và cầu nguyện để mình sớm trở lại cuộc sống bình thường.

Bên bàn ăn tối đôi khi bất chợt có niềm vui: Fusun nói với tôi điều gì đó rất dễ thương, chẳng hạn: “Anh mới cắt tóc à? Họ cắt ngắn, nhưng rất hợp với khuôn mặt!” (16 tháng Năm năm 1977), hay em quay về phía mẹ nói một câu liên quan đến tôi: “Anh ấy thích món viên thịt băm như một cậu bé, đúng không?” (17 tháng Hai năm 1980), hay mấy năm sau này, vào một tối tuyết rơi, khi tôi vừa bước vào nhà: “Cả nhà vẫn đợi anh, chưa ngồi vào bàn, nghĩ hôm nay anh sẽ tới!” Dù đã đến với dự cảm xấu nào, hay thấy dấu hiệu gở trên ti vi, vào những tối như thế tôi đều dứt khoát đứng dậy được khi đến thời điểm phải về, tôi khoác chiếc áo ngoài treo trong phòng đệm và bước ra ngoài ngay. Trong xe tôi cũng thấy thoải mái, nếu về được sớm; những lúc ấy tôi không nghĩ tới Fusun, mà nghĩ về công việc của ngày hôm sau.

Hai ngày sau, khi tôi lại đến nhà em, nhìn thấy Fusun, tôi hiểu ra điều gì đã lôi cuốn tôi đến đó:

1. Khi ở xa Fusun, thế giới đối với tôi hỗn độn như các mảnh lộn xộn của một bộ đồ chơi xếp hình, nhưng vừa nhìn thấy em là tôi cảm thấy mọi thứ trở về đúng chỗ đâu vào đấy, thấy thế giới thật tuyệt vời và đầy ý vị.

2. Mỗi lần tôi đến nhà em và chúng tôi nhìn nhau: một cảm giác khải hoàn, vì bất chấp mọi yếu tố hủy hoại niềm hy vọng và bất chấp lòng tự trọng, tôi đã lại có mặt; và trong đa số lần, trong mắt em tôi cũng thấy vẻ hạnh phúc tương tự, hay ít ra là tôi tin như thế. Tôi cảm thấy quyết tâm và sự kiên nhẫn của tôi đã tác động tới em, và tôi tin cuộc đời tôi tốt đẹp.

58

Xổ số

Đêm giao thừa năm 1976, tôi đã chơi xổ số ở nhà Keskin. Có lẽ bây giờ tôi nhớ đến chuyện này vì tôi vừa nói tới những điều tốt đẹp trong cuộc đời. Nhưng điều này cũng quan trọng vì cuộc vui mừng năm mới này chứng tỏ cuộc đời tôi đã sang một chương mới. Tôi đã chia tay với Sibel, đã xa lánh bạn bè, và vì mỗi tuần bốn năm lần đến thăm nhà Fusun tôi cũng đã từ bỏ một số thói quen cũ, nhưng cho tới đêm hôm ấy tôi vẫn thuyết phục bản thân và những người gần gũi tôi, rằng tôi vẫn sống cuộc sống cũ hay ít nhất tôi có thể trở lại với nó bất cứ khi nào.

Zaim cho tôi biết tin tức về những bè bạn cũ mà tôi đã cắt đứt để tránh khỏi gặp Sibel, để không làm tổn thương ai và để khỏi phải giải thích vì sao tôi không đi đâu. Tôi gặp Zaim ở quán Fuaye, quán Garaj hay một nhà hàng mới mở sang trọng nào đó, và với cách thức của hai doanh nhân đứng đắn, chúng tôi nói về những niềm vui trong cuộc sống, và về công việc của hai đứa.

Zaim đã chán cô bạn gái ít tuổi. Cậu ta thấy Ayse còn trẻ con, không thể nói với cô ta về những lo lắng, và cô cũng không hợp với đám bạn bè chúng tôi. Nhưng dù tôi gặng hỏi, cậu ta khẳng định không có bạn gái mới, thậm chí cậu chưa để ý đến ai. Tôi nhận ra Zaim và Ayse chưa đi quá nụ hôn, vì cô bé rất thận trọng, rõ ràng cô ta giữ gìn khi chưa biết rõ ý định của Zaim.

“Cậu cười gì thế?” Zaim hỏi sau khi đã kể chuyện.

“Tớ không cười.”

“Cậu cười đấy. Nhưng không sao. Tớ sẽ nói một chuyện khác còn đáng cười hơn. Mehmet hầu như ngày nào cũng gặp Nurcihan, họ đến các nhà hàng và các câu lạc bộ, thậm chí Mehmet còn đưa Nurcihan tới các casino để nghe các ca khúc cũ. Họ làm bạn với các ca sĩ thời trước, nay đã bảy, tám mươi tuổi, hát trên radio.”

“Cậu nói nghiêm chỉnh đấy chứ?... Tớ không nghĩ Nurcihan quan tâm đến mấy thứ đó.”

“Tất cả vì cô ấy yêu Mehmet. Dĩ nhiên Mehmet cũng không am hiểu lắm những ca khúc cũ. Cậu ta học thêm nhiều thứ cốt để gây ấn tượng với Nurcihan. Hai người tìm mua các album cũ trong hiệu sách cũ, và các đĩa hát cũ ngoài chợ Trời... Tối tối họ đến casino Maxim và Bebek để nghe Muzeyyen Senar. Nhưng hai người không cùng nghe đĩa...”

“Sao lại thế?”

“Tối nào họ cũng đi casino. Chẳng khi nào chỉ có hai người với nhau, và không ngủ với nhau.”

“Sao cậu biết?”

“Có chỗ nào để làm chuyện ấy? Mehmet thì vẫn ở với bố mẹ.”

“Khi trước cậu ta thường đưa gái đến một con phố nhỏ ở khu Macka...”

“Có lần cậu ta cũng đưa tớ đến đấy để uống whisky. Đúng là căn hộ của trai độc thân. Nurcihan đủ khôn ngoan để không khi nào đặt chân tới đó, vì cô ta biết sau đó Mehmet sẽ không bao giờ lấy cô ta. Đến tớ cũng còn thấy ngại chỗ ấy. Hàng xóm nhìn trộm qua lỗ khóa, xem cậu ta lại đem con đĩ nào về ban đêm.”

“Vậy Mehmet phải làm gì? Cậu tưởng đàn ông độc thân dễ thuê nhà lắm sao?”

“Họ hãy đến Hilton. Hay là Mehmet mua một căn hộ nhỏ trong một khu khá hơn.”

“Mehmet thích sống với cha mẹ.”

“Cậu cũng thế,” Zaim nói. “Chỗ bạn bè tớ nói điều này, nhưng cậu đừng giận! Cậu hãy tin rằng cậu và Sibel sẽ không chia tay nhau, nếu như cậu đưa Sibel đến ngôi nhà Merhamet, chứ không làm tình vụng trộm trong văn phòng.”

“Sibel nói vậy à?”

“Không phải! Sibel không khi nào nói với ai về những chuyện như thế, cậu đừng lo.”

Chúng tôi im lặng trong chốc lát. Tôi cảm thấy khó chịu, vì sau những chuyện phiếm vui vẻ câu chuyện xoay sang hướng tôi. Zaim nhận ra điều đó, và cậu ta chuyển sang kể có lần tối đã muộn cậu ta gặp Mehmet, Nurcihan, Tayfun, Faruk Mặt chuột ở nhà hàng ong sách bò Beyoglu, sau đó cả hội đi xe dọc bờ vịnh Bosphorus. Một hôm khác họ ngồi trong xe uống trà và nghe nhạc với Ayse ở Emirgan, khi Hilmi Con hoang và vài người bạn nữa xuất hiện, rồi cả hội lên bốn chiếc xe đi đến Bebek, từ đó đến khu Parisienne mới, cuối cùng vào quán bar Tulip, nơi ban nhạc Những chiếc lá bạc chơi.

Zaim kể mọi chuyện rất hào hứng và chi tiết, chắc cậu ta định thức tỉnh nỗi hoài nhớ cuộc sống trước đây của tôi. Tôi ngồi nghe không có phản ứng gì đặc biệt, nhưng buổi tối ở nhà Keskin, tôi bỗng bắt gặp mình nghĩ đến những cuộc vui chơi cũ. Tuy nhiên chớ có ai nghĩ rằng tôi nguyền rủa số phận vì những trò vui thú ấy đã qua. Tất cả chỉ là khi ngồi bên bàn ăn của gia đình Keskin tôi cảm thấy thế giới chẳng xảy ra chuyện gì, và nếu có, thì chúng cũng ở rất xa...

Có lẽ tôi đã nghĩ như vậy vào những giờ đầu tiên của năm 1977, vì tôi nhớ một lần tôi bỗng nghĩ tới Zaim, Sibel, Mehmet, Hilmi Mặt chuột, và tôi thử mường tượng xem bạn bè cũ của tôi làm gì. (Zaim lắp lò sưởi điện vào nhà nghỉ mùa hè rồi cậu ta bảo người quản gia đến đó trước bật lò, và mời “tất cả mọi người” đến đón năm mới.)

“Anh Kemal, số hai mươi bảy đấy, quân bài trên tay anh!” Fusun nói. Thấy tôi không chú ý đến trò chơi, em đặt lên vé số của tôi một hạt đỗ. “Hãy chú ý!” em cười với tôi, và nhìn vào mắt tôi lo lắng, chăm chú, dịu dàng.

Tất nhiên tôi đến nhà Keskin để được tận hưởng sự quan tâm của Fusun. Tôi cực kỳ hạnh phúc dù đạt được hạnh phúc không dễ dàng. Không muốn để mẹ và anh trai buồn vì biết tôi đón năm mới ở nhà Keskin, tôi đã ngồi ăn tối với họ. Các cháu tôi, những đứa con của anh Osman, muốn chơi vé số với mẹ chúng, tôi cũng ngồi vào chơi với chúng một vòng. Trong lúc chơi, một lần tôi bắt gặp cái nhìn của Berrin, và thấy chị ta nheo mắt như nhận ra sự giả tạo cố ý trong cảnh vui của gia đình.

“Không sao đâu, chúng ta vui thoải mái, chị thấy không?” tôi nói nhỏ với chị.

Lát sau tôi nói tôi phải đến dự party của Zaim. Trong lúc vội ra ngoài, tôi lại cảm thấy cái nhìn thấu gan ruột của chị Berrin, nhưng tôi không đáp lại.

Ngồi trong xe do bác Cetin lái chạy tới nhà Keskin, tôi vừa lo vừa mừng. Họ “nhất định” chờ tôi tới ăn tối. Đầu tiên tôi nói với dì Nesibe là tôi muốn đón năm mới cùng gia đình họ, và khi chỉ còn hai chúng tôi ở cổng tôi nhắc lại là nhất định tôi sẽ tới, điều đó có nghĩa là Fusun đừng đi đâu với chồng em. Theo dì, nếu tôi đến mà Fusun không ở nhà thì thật là trẻ con, vì tôi đã ủng hộ tất cả những dự định làm phim của hai vợ chồng em, và tôi là chỗ thân tình với gia đình, thậm chí những buổi tối thế này nếu Feridun không có nhà thì đó cũng là trò trẻ con.

Trước khi ra khỏi nhà tôi đã lấy một ít quà thưởng mà mẹ tôi chuẩn bị cho trò chơi vé số. Vừa leo lên cầu thang và bước vào nhà - tất nhiên sau khi tận hưởng niềm hạnh phúc được thấy ánh mắt của Fusun, tôi liền bỏ các thứ quà đựng trong gói nylon lên bàn, vừa bảo “Để làm phần thưởng cho ai trúng số”, tôi vừa sắp đặt chúng. Từ khi chúng tôi còn nhỏ, cả mẹ tôi, cả dì Nesibe đều chuẩn bị các món quà nhỏ vào dịp đón năm mới. Chúng tôi trộn các món quà của dì chuẩn bị với quà của mẹ tôi. Trò chơi chung đã khiến chúng tôi vui vẻ đến mức tiết mục xổ số diễn ra sau khi trộn lẫn các phần thưởng của dì Nesibe và phần thưởng tôi đem tới trở nên không thể thiếu trong đêm giao thừa những năm sau đó.

Tôi trưng bày bộ đồ chơi xổ số mà chúng tôi đã chơi trong tám đêm giao thừa ở nhà Fusun. Ở nhà tôi, từ cuối những năm 50 đến cuối những năm 90, mẹ tôi đã dùng bộ đồ chơi xổ số tương tự, đầu tiên cho anh tôi, cho tôi và những người anh em họ và sau này cho các cháu chơi. Cũng như mẹ tôi, sau cuộc chơi dì Nesibe chia quà, rồi khi bọn trẻ và hàng xóm đã ngáp ngủ, bà cẩn thận gói các mẩu gỗ đánh số (tất cả có 90 miếng) vào một cái túi nhung nhỏ, rồi dùng dây buộc lại. Bà cho cả những hạt đỗ dùng để đánh dấu các số mà chúng tôi rút được vào túi, rồi đem cất để dùng cho ngày đón giao thừa năm sau.

Giờ đây, sau nhiều năm, khi tôi cố gắng kể lại một cách chân thực nhất mối tình của mình, tôi có cảm giác những cuộc chơi xổ số soi rọi rõ tinh thần của những năm tháng kỳ lạ và tuyệt vời ấy. Xổ số là trò chơi có nguồn gốc từ Naples[31], các gia đình Ý thường chơi vào dịp Giáng sinh, cùng với những tập tục đón năm mới khác, sau cải cách lịch của Ataturk, đã từ các gia đình Ý và Cận Đông du nhập vào và trở thành trò giải trí không thể thiếu của các gia đình Istanbul. Trong những năm 80, vào dịp cuối năm, các báo thường tặng độc giả những bộ chơi xổ số làm bằng bìa cứng rẻ tiền hay bằng nhựa; cũng dạo đó hàng ngàn người bán xổ số rong xuất hiện trên đường phố với các túi màu đen, có thể nhận thưởng bằng thuốc lá Mỹ lậu hay rượu whisky ở chỗ họ. Bằng một trò chơi gọi là “xổ số mini”, những người này kiếm tiền của khách qua đường muốn thử vận may nhờ chiếc túi gian lận của họ. Từ “tombola” bắt đầu lan truyền từ dạo tôi thường xuyên đến nhà Fusun bốn, năm lần một tuần, với nghĩa “bốc thăm trúng số”, hay “vận may”.

Giờ đây tôi nhìn những đồ vật được lựa chọn cẩn thận trong số những món quà xổ số - mà mẹ tôi và dì Nesibe đã chuẩn bị - với nhiệt huyết và sự hăng hái của một nhà bảo tàng học.

Cũng như mẹ tôi, dì Nesibe thế nào cũng đặt vào đó một chiếc khăn tay trẻ con, mà là khăn con gái. Phải chăng vì trò chơi xổ số ngày tết đem lại niềm vui cho con gái nhiều hơn, hay vì khi đó mỗi chúng ta đều ít nhiều trở thành con trẻ? Khi tôi còn nhỏ, những người lớn tuổi reo lên khi được món quà nào đó dành cho trẻ con: “Ôi, tôi đang mong một chiếc khăn đúng như thế này!” Cha tôi và bạn bè ông nháy mắt hay nhíu lông mày ra hiệu cho nhau, đúng như người ta thường làm khi nói những câu nước đôi trước mặt trẻ con. Tôi không thích họ làm như vậy, vì tôi cảm thấy người lớn không coi trò chơi là nghiêm chỉnh. Rồi nhiều năm sau, vào đêm giao thừa trời mưa năm 1982, tôi xếp quân bài xong đầu tiên và kêu lên “Chinko!” như một đứa trẻ. Dì Nesibe nói: “Chúc mừng anh Kemal!” và đưa chiếc khăn tay cho tôi. “Ô, tôi đang mong một chiếc khăn đúng như thế này!” tôi đáp.

“Đây là chiếc khăn tay của Fusun hồi nhỏ,” dì Nesibe nói rất nghiêm chỉnh.

Tôi hiểu rằng tối hôm ấy ở nhà gia đình Keskin, giống như mọi đứa trẻ hàng xóm khác cùng chơi với chúng tôi, tôi đã chơi hoàn toàn vô tư, không hề có ẩn ý gì khác. Fusun, dì Nesibe, nhưng đặc biệt là chú Tarik Bey đều tham gia trò chơi một cách hơi khôi hài, chỉ “vờ như thật” thế thôi, riêng tôi đã chơi rất trung thực. Đúng là giờ đây có lúc tôi đã nhận ra mối tình với Fusun xô đẩy tôi vào những chuyện thế nào, nhưng dù sao tôi vẫn xin bạn đọc và khách thăm bảo tàng đừng quên: khi đó tôi đã trải nghiệm tình huống ấy, những giây phút ấy chân thành và vô tư.

Mẹ tôi thường xếp tất lẫn vào quà tặng để gây cho chúng tôi cảm giác chúng tôi nhận được những thứ cần thiết. Điều này làm giảm giá trị của phần thưởng, nhưng dẫu sao trong một thời gian ngắn chúng tôi vẫn nhìn những đôi tất, những chiếc khăn tay, chiếc cối giã hạt hồ đào trong bếp hay chiếc lược rẻ tiền mua ở hiệu của Alaaddin với con mắt khác. Những người tham gia trò chơi ở gia đình Keskin, cả bọn trẻ con, cũng vui hơn nếu nhận được đồ chơi, so với nhận được phần thưởng. Giờ đây, sau bao nhiêu năm, tôi nghĩ có lẽ vì dường như ở gia đình họ đồ vật không thuộc về một ai - như đôi tất này, mà là của cả gia đình. Tất nhiên không hẳn thế, vì tôi liên tục cảm thấy Fusun (cùng với chồng em) có một phòng ở trên, có tủ và đồ dùng riêng. Nhiều lần tôi đau đớn tưởng tượng ra căn phòng ấy với những đồ dùng và quần áo của em. Nhưng đêm tất niên chúng tôi vui chơi là để tôi đừng nghĩ đến những thứ đó. Tôi có cảm giác cả những lúc khác, đôi khi sau hai cốc raki chúng tôi ngồi quanh bàn ăn nhà Fusun xem ti vi cũng chỉ để sống lại tâm trạng vô tư trong lúc chơi xổ số.

Trong khi chơi xổ số, hay trong một buổi tối bình thường, có khi tôi đút túi một vật dụng nào đó của gia đình Keskin (ví dụ khá nhiều những chiếc thìa lưu giữ hơi tay của Fusun). Do vậy mà cảm giác ngây thơ con trẻ biến khỏi trái tim tôi một thời gian để nhường chỗ cho cảm giác tự do, nên sau đó tôi đứng dậy và ra về được theo ý muốn.

Tôi đem đến chiếc cốc kiểu cổ (kỷ niệm do ông nội tôi là Kemal Ethem để lại) - tôi đã uống whisky cùng Fusun trong lần làm tình với em lần cuối vào ngày tôi đính hôn - góp làm phần thưởng dịp đón năm mới 1980. Từ sau năm 1979, cả nhà đã im lặng chấp nhận việc thỉnh thoảng tôi lại bỏ một vật nhỏ vào túi, cũng như việc tôi yêu Fusun chẳng khiến ai bận tâm, hay việc bên cạnh mấy món quà nhỏ, bút, tất, xà phòng và các thứ khác có cả đồ giá trị như chiếc cốc cổ, loại có thể mua được trong hiệu buôn bán đồ cổ Rafi Portakal. Chỉ có điều làm tôi rất buồn là khi dì Nesibe rút quân bài và đưa phần thưởng cho chú Tarik Bey, Fusun không hề nhận ra chiếc cốc gắn với kỷ niệm ngày đau đớn nhất của tình yêu giữa hai chúng tôi. Hay có thể em đã nhận ra, nhưng em không thích sự liều lĩnh của tôi (tối giao thừa năm ấy Feridun cũng cùng vui với chúng tôi), và vì vậy mà em làm như không nhớ điều gì cả?

Suốt ba năm sau đó, cứ mỗi lần chú Tarik Bey cầm chiếc cốc lên tay để rót raki cho mình là tôi cố nhớ tới niềm hạnh phúc của lần làm tình cuối cùng, nhưng cũng như đứa trẻ không thể nghĩ tới đề tài cấm kỵ, tôi cũng không thể gợi lại - dù rất cố gắng - những kỷ niệm, trước mặt chú Tarik Bey, bên cạnh bàn ăn của gia đình Keskin.

Sức mạnh của các đồ vật tất nhiên phụ thuộc vào trí tưởng tượng và năng lực hồi tưởng của chúng ta, ít nhất cũng bằng những kỷ niệm gắn liền với nó. Bình thường có khi tôi không nhận ra những bánh xà phòng hình quả nho Edirne để trong rổ, thậm chí thấy chúng rất tầm thường, nhưng vì chúng là phần thưởng xổ số, chúng gợi nhớ đến hạnh phúc của những đêm giao thừa, đến những giờ kỳ diệu bên bàn ăn của gia đình Keskin, những giờ phút đẹp nhất của đời tôi, gợi nhớ đến giai điệu thong thả và hiền hòa của cuộc sống. Đồng thời tôi thành thực tin rằng những cảm xúc này không chỉ của riêng tôi, tôi hy vọng khi xem các đồ vật này, nhiều năm sau, khách thăm bảo tàng vẫn cảm thấy như thế.

Để minh họa cho niềm tin ấy, tôi trưng bày ra đây mấy chiếc vé số năm mới của trò chơi xổ số quốc gia trong những năm ấy. Dì Nesibe, cũng như mẹ tôi, năm nào cũng mua một chiếc vé số đặc biệt ngày 31 tháng Mười hai và đặt vào giữa các món quà thưởng xổ số. Cả ở nhà tôi, cả nhà Keskin mọi người đều nói một câu gần như nhau với người trúng thưởng:

“Ôi, tối nay bạn rất may mắn! Bạn sẽ trúng cả xổ số quốc gia nữa!”

Một sự ngẫu nhiên kỳ lạ, từ 1977 đến 1984, trong cuộc chơi ở gia đình Keskin, năm nào Fusun cũng được thưởng vé số, nhưng theo danh sách mà đài phát thanh và truyền hình công bố đêm hôm đó, chẳng lần nào em trúng số; đến giá tiền của chiếc vé số em cũng chẳng được.

Cả ở nhà tôi, cả ở nhà Keskin, mọi người hay trích dẫn một câu liên quan đến vận may, đến trò chơi may rủi, đến cuộc đời, nhất là khi chú Tarik Bey chơi bài với bạn bè, để vừa trêu đùa vừa động viên người thua cuộc: “Ai đen bạc, người đó sẽ đỏ tình!”

Đêm giao thừa năm 1981, khi ti vi truyền hình trực tiếp buổi quay xổ số có công chứng viên số một của Ankara giám sát, và khi Fusun lại không trúng gì cả, đã ngà ngà say, tôi lặp lại thiếu cân nhắc câu nói trên với phong cách lịch lãm của người Anh trong các phim xem trên vô tuyến: “Fusun Hanim đen bạc, nhưng sẽ đỏ tình!”

“Về chuyện đó em không chút nghi ngờ, anh Kemal Bey ạ,” em đáp lại liền, cũng với phong cách thông minh và lịch sự của các nhân vật nữ trong phim.

Cuối năm 1981, tôi cảm thấy tôi đã phần nào vượt qua các chướng ngại ngăn trở tình yêu của chúng tôi, vì thế tôi coi câu trả lời của em là câu nói đùa, nhưng sang ngày đầu tiên của năm 1982, khi đã tỉnh rượu, trong lúc ăn sáng với mẹ, tôi hoảng hốt nghĩ có lẽ Fusun đã nghĩ khác so với tôi; giọng nói hài hước của em có khi ngụ ý rằng đỏ tình không có nghĩa là em sẽ bỏ chồng, và sau đó sẽ sống với tôi, mà là một điều gì đó khác.

Sau đó, tôi nghĩ vì lo lắng quá mức tôi đã suy diễn sai lầm. Tất nhiên là câu nói nửa miệng liên quan đến tình yêu và vận may đã đẩy em (và cả tôi) vào cuộc đối thoại ngớ ngẩn và dễ hiểu lầm này. Trên các tờ Milli Gazette, Tercuman, Hergun và các tờ báo bảo thủ tương tự xuất hiện hàng loạt bài tức giận nói về việc cờ bạc, xổ số do quảng cáo của các nhà hàng và tụ điểm giải trí các cuộc vui đón năm mới đã biến thành những đêm rượu chè, giải trí xả láng. Ở Sisli, Nisantasi và Bebek, một số gia đình giàu có đã theo phong tục Giáng sinh Thiên Chúa giáo mua cả cây thông về trang trí. Tôi nhớ mẹ tôi rất giận khi nhìn thấy những cây thông Noel ngoài đường, và dù bà không gọi những người bán thông quen bà là “đồi bại” hay “phản đạo” như các tờ báo tôn giáo thường nhắc tới những người theo phong tục mới, bà coi họ chẳng ra sao; và bà thường bảo cậu con trai của anh Osman - thằng bé rất thích thông - rằng nước ta đã có rất ít rừng, ít diện tích được phủ xanh, không được hủy diệt rừng thông.

Dịp cuối năm, hàng ngàn người bán vé số tràn ngập các đường phố, một số người mặc trang phục ông già Noel đi vào các khu sang trọng. Tháng Mười hai năm 1980, một lần lúc gần tối, khi đang tìm mấy thứ làm phần thưởng xổ số cho gia đình Fusun, tôi thấy một đám học sinh trai gái vây quanh một ông già Noel, vừa cười đùa vừa vuốt bộ râu làm bằng sợi bông của ông già. Lại gần tôi nhận ra đó là Haydar Efendi, ông quản gia tôi có quen biết của nhà đối diện, tay ông cầm một nắm vé số và ông cứ nhìn xuống im lặng chịu đựng sự nhục mạ. Nỗi tức giận của phái bảo thủ đối với trò chơi xổ số, những đêm mừng năm mới rượu chè, đình đám đã dẫn đến bi kịch là vụ nổ bom của những người theo đạo Hồi trong phòng bánh ngọt có trang trí cây thông Noel khổng lồ của khách sạn Marmara trên quảng trường Taksim. Tôi nhớ bên bàn ăn của gia đình Keskin, đề tài về vụ nổ cũng quan trọng chẳng khác nữ diễn viên múa bụng trong chương trình đón năm mới của đài truyền hình. Bất chấp sự la lối tức giận của báo chí bảo thủ, Sertap, vũ nữ nổi tiếng thời đó đã xuất hiện trên màn hình, nhưng cùng với chúng tôi, khán giả hiếu kỳ cả nước đã bất ngờ: các nhà lãnh đạo truyền hình đã bắt vũ nữ có thân hình đẹp và mềm dẻo này mặc bộ trang phục không chỉ che kín bộ ngực và cái bụng “lừng danh”, mà cả đôi chân cô.

“Đến thế này thì họ có thể bắt cô ta đeo mạng che mặt nữa, bọn khốn nạn!” chú Tarik Bey tức giận nói, mặc dù trong khi xem vô tuyến ít khi chú ta thán như chúng tôi, dẫu chú đã uống bao nhiêu đi nữa.

Nhiều lần tôi đã đem lịch có chỉ thị giờ cầu nguyện cho dì Nesibe làm quà tặng trò chơi có thưởng. Giao thừa năm 1981, Fusun được thưởng lịch, và theo đề nghị của tôi, tấm lịch được treo lên khoảng tường chỗ ti vi và bếp, nhưng nếu tôi không có mặt ở đó thì chẳng ai chú ý đến nó, dù trên các tờ lịch bóc có ghi các ngày kỷ niệm lớn, thơ, thời gian bắt đầu chính xác của năm lần cầu nguyện hằng ngày (cả trên hình vẽ đồng hồ cho người không biết chữ), các khuyến cáo và công thức nấu món ăn, những mốc lịch sử lý thú và tiếu lâm, cũng như các câu châm ngôn nổi tiếng.

“Dì Nesibe, mọi người lại quên bóc lịch,” tôi nói sau khi chương trình ti vi kết thúc, người ta đã kéo cờ, binh lính đã diễu hành, chúng tôi đã uống khá nhiều raki

“Lại hết một ngày nữa,” chú Tarik Bey thường đáp. “Ơn Đức Allah, chúng ta không đói, trên đầu có mái che, thậm chí còn được ăn no, nhà cửa ấm... Con người ta còn muốn gì hơn nữa?”

Cuối buổi tối tôi thích nghe câu này, nên dù nhận ra ngay lịch không được bóc, đến cuối buổi tôi mới nhắc.

“Hơn nữa chúng ta lại được ở bên những người thân yêu của chúng ta,” dì Nesibe bao giờ cũng nói thêm, rồi dì cúi xuống hôn lên Fusun. “Lại đây con gái, cho mẹ thơm con nào, đồ vô tích sự!” bà nói, nếu lúc đó Fusun không ngồi bên cạnh. Bà mẹ xoa hai cánh tay, thơm lên cổ lên mặt con gái khá lâu. Dù quan hệ giữa hai mẹ con thế nào, suốt tám năm họ không hề bỏ qua thủ tục này. Fusun biết rõ tôi không rời mắt khỏi em khi hai mẹ con vừa cười vừa hôn nhau, nhưng em không khi nào nhìn tôi. Cảnh tượng hạnh phúc có tác động tốt đến tôi, để sau đó tôi có thể đứng dậy ra về không mấy khó khăn.

Sau khi cụm từ “những người thân yêu của chúng ta” vang lên, cậu bé hàng xóm Ali - đang mỗi ngày một lớn - ngồi lên lòng Fusun. Fusun ôm hôn cậu bé, rồi nhắc: “Giờ đã đến lúc em về đi, không cha mẹ em lại trách nhà chúng tôi không để cho em về!” Nếu sáng hôm ấy họ cãi nhau và Fusun vẫn còn bực mình, thì khi dì Nesibe gọi: “Lại đây, con gái”, em kéo dài giọng đáp: “Thôi, mẹ... eeeee!” Khi đó dì Nesibe nhớ đến cuốn lịch: “Thế thì ít ra con hãy bóc lịch đi chứ, để chúng ta biết hôm nay ngày mấy!”

Nghe thấy thế, Fusun vui vẻ đứng dậy bóc tờ lịch, vừa cười vừa đọc công thức nấu món ăn cho ngày đó và bài thơ in trên lịch.

“Đúng, đúng, hãy làm món mứt mộc qua với nho khô, đã lâu chúng ta không ăn!”, hay: “Đúng, ngoài chợ người ta đã bán áctisô, nhưng vẫn đắt lắm, có ít thì chẳng bõ nấu”, dì Nesibe đáp đại loại như vậy. Tuy nhiên thỉnh thoảng dì nêu những câu hỏi khiến tôi lo ngại:

“Nếu tôi nướng món bánh rau bina, cả nhà có ăn không?”

Nếu chú Tarik Bey không nghe thấy hay đang bực bõ điều gì đó, chú không trả lời, còn Fusun quay về phía tôi. Tôi biết em làm với sự tò mò hơi ác ý, vì em nghĩ: là khách, chẳng lẽ tôi lại bảo dì Nesibe phải nấu món gì. “Fusun rất thích món ấy, dì Nesibe, thế nào dì cũng làm nhé!” tôi tìm cách né tránh.

Có khi chú Tarik Bey yêu cầu con gái đọc xem trên tờ lịch xé xuống ngày hôm ấy đã xảy ra những sự kiện lịch sử quan trọng nào, và em đọc to: “Ngày 3 tháng Chín, quân Ottoman bắt đầu vây hãm thành Doppio”, hay: “Ngày 26 tháng Tám năm 1071, sau trận Malazgirt, cánh cổng tới Anatolia đã mở trước quân Thổ.”

“Hưmmm. Đưa bố xem tờ lịch ấy nào,” chú Tarik Bey bảo. “Họ viết sai tên Doppio... Này cầm lấy và đọc một câu châm ngôn của ngày hôm nay!”

“Nhà ta là nơi cư ngụ của trái tim ta và là nơi nạp đầy dạ dày ta,” Fusun đọc với giọng châm biếm vui vẻ, nhưng rồi em nhìn tôi và trở nên nghiêm chỉnh.

Chúng tôi bỗng im lặng, cứ như thể tất cả đều suy nghĩ về ý nghĩa câu châm ngôn. Tôi đã trải qua nhiều lúc yên lặng bí hiểm ở gia đình Keskin, trong khi lơ đãng xem ti vi, hay khi nói chuyện vặt vãnh gì đó với chú Tarik Bey, hay lúc liếc nhìn Fusun, và tôi ngộ ra nhiều điều về ý nghĩa cuộc đời, về vị trí của chúng ta trong thế giới và ý nghĩa cuộc đời chúng ta mà không khi nào tôi nghĩ tới ở nơi khác. Tôi thích những lúc yên tĩnh bí ẩn, chúng giúp ta, nhiều năm, nhiều tháng sau, cảm nhận được bí quyết cuộc sống của chúng ta. Tôi cảm thấy nhờ mối tình của tôi với Fusun mà cuộc sống của chúng tôi trở nên sâu sắc và đặc biệt, và tôi gìn giữ mọi thứ nhắc tôi nhớ tới điều đó. Tôi bảo sẽ đọc lại tờ lịch, rồi nhặt nó lên và khi không ai để ý, tôi liền bỏ vào túi.

Tất nhiên không phải bao giờ tôi cũng bình thản như thế. Tôi không muốn câu chuyện của tôi thêm rườm rà với việc kể chi tiết những khó khăn mà tôi gặp phải trong quá trình thu lượm các đồ vật to hay nhỏ, quan trọng hay kém phần quan trọng. Nhưng tôi xin kể một ví dụ nhỏ: cuối đêm đón năm mới 1982, với chiếc khăn tay được thưởng qua trò chơi xổ số, tôi đã chuẩn bị ra về thì cậu bé hàng xóm ngày càng hâm mộ Fusun đến bên tôi, và với giọng nói khác hẳn lúc bình thường, nó hỏi:

“Kemal Bey, chú được thưởng chiếc khăn tay, đúng không?'“

“Đúng.”

“Đó là chiếc khăn tay hồi nhỏ của cô Fusun, cháu xem được chứ?”

“Không biết chú để đâu rồi nữa, Ali à...”

“Cháu biết, chú để vào túi bên kia, chắc nó ở đấy,” chú bé chỉ. Suýt nữa nó đã thò tay vào túi tôi. Tôi bước lùi lại. Bên ngoài trời đang mưa, những người khác đang nhìn mưa qua cửa sổ, họ không nhận ra cậu bé muốn gì.

“Muộn lắm rồi, Ali ạ, bố mẹ cháu sẽ giận vì cháu không về đấy.”

“Cháu về đây, chú Kemal Bey, chú không cho cháu chiếc khăn à?”

“Không,” tôi nói nhỏ. “Chú cần đến nó.”

59

Thông qua kịch bản

Cùng với Feridun, tôi đã mất nhiều công sức để có được sự phê duyệt của ủy ban kiểm duyệt. Qua báo chí và những câu chuyện nghe được từ nhiều năm nay, tôi được biết cả phim nước ngoài, cả các phim sản xuất trong nước, trước khi trình chiếu đều phải trải qua kiểm duyệt, nhưng tôi không nghĩ kiểm duyệt lại đóng vai trò quan trọng như thế trong sản xuất phim, tôi chỉ biết điều đó sau khi thành lập Công ty Lemon Films. Báo chí chỉ nhắc đến quyết định của ủy ban kiểm duyệt, nếu một phim quan trọng ở phương Tây và được nhắc tới ở Thổ Nhĩ Kỳ bị cấm. Chẳng hạn như trường hợp phim Lawrence xứ Ả Rập bị cấm vì xúc phạm tới “tính cách Thổ”, hay phim Bản tango cuối cùng ở Paris cũng bị cắt các cảnh sex, trở nên buồn tẻ.

Một ông chủ đồng sở hữu quán bar Pelur đã làm việc nhiều năm trong ủy ban kiểm duyệt, Hayal Hayati Bey là khách thường xuyên của bàn chúng tôi, một buổi tối ông giải thích cho chúng tôi rằng, thực ra ông tin vào tự do ngôn luận và dân chủ còn hơn cả người châu Âu, nhưng ông không bao giờ cho phép (và cũng sẽ không cho phép) lợi dụng nghệ thuật điện ảnh làm công cụ để đánh lừa quần chúng tốt bụng và ngây thơ của chúng ta. Hayati Bey đồng thời cũng là đạo diễn và nhà sản xuất phim, và cũng như những người khác giống ông trong số những khách quen của quán Pelur, ông cũng khẳng định ông chỉ nhận chân trong ủy ban kiểm duyệt, vì “muốn làm cho bọn khác phát điên lên”, rồi theo cách hay làm khi nói đùa, ông nháy mắt với Fusun. Cái nháy mắt gần giống như người ông ra hiệu cho đứa cháu gái nhỏ “ông chỉ đùa thế thôi”, nhưng có cả chút ve vãn trong đó. Hayal Hayati (tên lóng của ông ta là Hayata Mơ tưởng) biết tôi là “họ hàng xa” của Fusun, và ông ta chỉ vo ve quanh Fusun ở mức độ ông ta coi là có thể chấp nhận được trong tình huống này. Tên lóng được gán cho ông trong quán Pelur, nơi khi nói về bộ phim đang thai nghén (hết bàn này sang bàn khác ông ta không nói về điều gì khác, bất quá chỉ lượm lặt tin vịt) ông ta thường xuyên sử dụng từ này. Nhìn thẳng vào mắt Fusun, ông ta kể về các dự án làm phim, và lần nào ông cũng yêu cầu em đừng nghĩ tới “khả năng phát hành”, nhưng hãy nói “ngay lập tức và chân thành” xem em có thích đề tài đó không.

“Một đề tài rất tuyệt,” lần nào Fusun cũng đáp như vậy.

“Cô sẽ nhận đóng một vai,” lần nào Hayati Mơ tưởng cũng nói vậy, gây nên ấn tượng ông là người hành động theo bản năng, nghe theo tiếng nói của trái tim. “Về cơ bản tôi là người thực tế,” ông hay nói thêm. Tôi cảm thấy thỉnh thoảng ông ta nhìn tôi chỉ vì ông biết nếu chỉ nhìn Fusun thì thật bất nhã, nhưng tôi cũng cố cười hữu hảo với ông. Chúng tôi hiểu ra rằng để khởi quay bộ phim đầu tiên của Fusun còn tốn nhiều thời gian.

Theo Hayati thì ngoại trừ việc không được phép đề cập một cách không thích hợp tới đạo Hồi, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, các nhân vật quan trọng của đời sống tín ngưỡng, tổng thống nước Cộng hòa, người Kurd, người Armenia, người Do Thái và người Hy Lạp, cũng như không được có các cảnh khiêu dâm ra, thì thực chất điện ảnh Thổ tự do. Tất nhiên ông ta cũng biết không phải như vậy, thỉnh thoảng ông cười và công nhận điều đó. Trong nửa thế kỷ qua các thành viên ủy ban kiểm duyệt không chỉ cấm các đề tài mà chính phủ cấm hoặc các đề tài khiến những người nắm quyền lực khó chịu; đã thành thông lệ, họ cấm tất cả những gì khiến họ không ưa, và họ thích sử dụng thứ quyền lực này.

Hayati thích đùa vui, ông khoái trá kể cho chúng tôi nghe người ta đã cấm một số phim như thế nào, chẳng khác gì cánh thợ săn kể về chuyến đi săn gấu lý thú của họ. Ví dụ một bộ phim hài về những cuộc phiêu lưu của một anh chàng bảo vệ nhà máy bị họ cấm với lý do “hạ thấp nhân cách của những người gác đêm”; một bộ phim về một người mẹ có con nhỏ yêu một người đàn ông khác bị cấm với lý do “xúc phạm đến trách nhiệm làm mẹ”; những cuộc phiêu lưu vui vẻ của một chú bé trốn học với lý do “khiến trẻ không yêu trường”. Chúng tôi cũng phải thân thiện với các thành viên ủy ban kiểm duyệt hay đến quán Pelur và những người có quan hệ bạn bè gần gũi với Hayati, không ngoại trừ một ai, nếu chúng tôi coi điện ảnh Thổ là quan trọng và thực sự muốn xuất hiện trước khán giả Thổ vô tư. Lần nào nói ra điều này ông cũng nhìn tôi, do đó mà tôi biết ông ta muốn tác động đến Fusun.

Nhưng chúng tôi vẫn không sao biết được có thể tin tưởng vào ông ta đến đâu, nếu muốn phim của chúng tôi thông qua được kiểm duyệt. Vì ngay chính Hayati Mơ tưởng cũng bị cấm bộ phim đầu tiên - “vì quyết định thất thường của những cá nhân” - sau khi nhiệm kỳ thành viên ủy ban kiểm duyệt của ông kết thúc. Khi nói đến chuyện đó bao giờ ông cũng rất bực tức. Trong một cảnh của bộ phim quay rất tốn kém, một người cha nóng nảy quát tháo vợ con vì không cho giấm vào món xa lát, và vì thế với lý do “bảo vệ gia đình, thành tố cấu thành xã hội” họ đã cấm cả bộ phim.

Như người rất bực mình vì bị đối xử bất công, Hayati kể: cảnh làm ủy ban kiểm duyệt không thích và hai cảnh gia đình xô xát nhau đã được ông đưa vào kịch bản dựa trên những trải nghiệm cá nhân, nhưng bực nhất là những đồng sự cũ của ông trong ủy ban đã cấm bộ phim. Một tối ông uống say mềm ở bàn chúng tôi, rồi - nếu đúng như ông kể - sáng sớm hôm sau hình như ông đã choảng nhau với người bạn thân lâu năm nhất ở ủy ban vì một cô gái. Cảnh sát của đồn Beyoglu đã đưa họ vào đồn, nhưng trong đồn hai người không tố giác nhau, thậm chí được cảnh sát khuyên, cuối cùng còn họ ôm nhau giảng hòa. Hayati đã cẩn thận cắt bỏ các đoạn phim có cảnh xô xát làm tổn hại đến thể chế gia đình, để phim được chiếu, nhằm thoát khỏi phá sản. Được sự đồng ý của ủy ban kiểm duyệt, đoạn phim cuối cùng - trong đó người anh to lớn, được sự cổ vũ của bà mẹ mộ đạo, đã đánh cậu em một trận - đã được giữ lại.

Kể những chuyện đó, Hayati muốn chúng tôi hiểu rằng việc kiểm duyệt nhà nước cắt bỏ các đoạn phim được coi là đáng ngại “dẫu sao vẫn tốt”, vì như thế phim có thể đem chiếu, và thu lại được tiền đầu tư. Nếu phim đã quay mà không được chiếu thì đó là một bi kịch. Để tránh điều đó, theo đề xuất của các nhà sản xuất phim Thổ thông minh (dần dà tôi cũng có chút tự hào tự liệt mình vào trong số họ), với thiện ý lớn nhất, nhà nước chia quá trình kiểm duyệt ra thành hai giai đoạn.

Bước đầu tiên là phải gửi kịch bản cho ủy ban kiểm duyệt thông qua đề tài và phân cảnh. Cũng như trong mọi lĩnh vực mà công dân cần sự cho phép của nhà nước, ở đây cũng đã hình thành một bộ máy quan liêu tham nhũng, nghĩa là xuất hiện các nhân vật trung gian “chạy giấp phép”. Vào mùa xuân năm 1967, trong văn phòng của Lemon Films, tôi và Feridun có nhiều lần vừa đốt thuốc lá, vừa trao đổi khá lâu xem nên nhờ ai làm mai mối để xin phép cho phim Mưa xanh.

Có một người Hy Lạp dễ mến và chăm chỉ hay được nhắc đến với cái tên là Demir Máy chữ, ông ta giúp kịch bản thông qua ủy ban bằng cách đánh máy lại kịch bản trên máy chữ của ông ta. Con người từng là vận động viên đấm bốc này (ông ta khoác áo cho đội Kurtulus) về cơ bản là tốt bụng. Ông ta cắt bỏ những chỗ gai góc trong kịch bản, giảm bớt sự căng thẳng đối lập giữa người giàu và người nghèo, giữa người làm công với ông chủ, giữa lương thiện và độc ác, giữa tốt và xấu. Không ai biết giỏi hơn ông ta cách chỉ dùng vài lời hay ý đẹp nói về quốc kỳ, về Tổ quốc, về Ataturk và Allah để cân bằng với những lời hằn học, phê phán của nhân vật trong phim, mà lẽ ra có thể bị vướng mắc ở ủy ban kiểm duyệt, nhưng lại khiến khán giả thỏa mãn. Ông ta có khả năng đặc biệt có thể, với chút hài hước, dễ dàng biến những chi tiết thô thiển hay quá khích trong kịch bản thành những hiện tượng bình thường trong đời sống. Ngay cả những hãng làm phim lớn nhất - thường xuyên nhét chặt túi các thành viên ủy ban kiểm duyệt - cũng đưa cả các kịch bản vô hại nhất cho Demir Máy chữ, chỉ để cho các phim của họ có được bầu không khí ngọt ngào, kỳ diệu, trẻ thơ ông ta tạo ra.

Sau khi biết chất thơ không so sánh nổi của những bộ phim chúng tôi xem vào các tối mùa hè là nhờ ông ta, Feridun đề nghị kéo thêm cả Fusun, và ba chúng tôi tìm đến gặp “tiến sĩ kịch bản” trong ngôi nhà ở Kurtulus của ông ta. Một chiếc đồng hồ treo tường lớn tích tắc trong phòng, chúng tôi thấy cả chiếc máy chữ huyền thoại hiệu Remington. Demir tiếp chúng tôi rất lịch sự, ông ta bảo chúng tôi để kịch bản lại, ông sẽ xem và nếu thích, sẽ đánh máy lại để nó vượt qua ủy ban kiểm duyệt. Nhưng ông nói thêm là chúng tôi phải đợi, vì ông rất nhiều việc, ông chỉ tay lên đống tài liệu cao ngất nằm giữa mấy đĩa thịt và hoa quả, và những người giúp việc của ông, mấy cô con gái trạc tuổi hai mươi, đeo kính cận đang gò lưng quanh chiếc bàn ăn lớn.

“Các cháu làm giỏi hơn cả tôi đấy,” ông ta tự hào nói.

Fusun khiến cô bé mập mạp hơn vui sướng, vì em nhớ bốn năm trước trong một cuộc thi hoa hậu cô bé đã lọt vào chung kết, điều mà chẳng mấy người còn nhớ đến.

Nhưng mãi ba tháng sau, chính cô gái này đã đem trả kịch bản, với những lời khen (“Theo bố cháu đây là một phim nghệ thuật kiểu châu Âu”), kịch bản đã được viết lại và “đánh bóng” theo ý của Fusun. Qua vẻ mặt cau có và những lời nói nóng nảy của Fusun, tôi biết em bực mình vì sự chậm trễ. Tôi cố giải thích cho em: chồng em làm mọi việc cũng rất chậm.

Những lần đến thăm của tôi ở ngôi nhà Cukurcuma chỉ tạo ra khả năng rất hạn chế để tôi có thể trò chuyện với Fusun. Lần nào ăn tối xong chúng tôi cũng đến bên chiếc lồng của con Chanh để kiểm tra thức ăn, nước uống và cái sụn cá mực (tôi mua ngoài chợ và nó rất thích rỉa), nhưng chỗ ấy gần bàn ăn đến nỗi chẳng thể nói chuyện riêng tư. Hoặc phải nói thầm, hoặc phải quá liều lĩnh.

Sau này tự nhiên có một khả năng thuận tiện hơn. Thỉnh thoảng Fusun cùng với các cô bạn gái xung quanh nhà, đa số là con gái và phụ nữ còn trẻ đi xem phim, hay đến những nơi Feridun hay đến với bạn bè phim ảnh của cậu ta, hoặc giúp mẹ việc nhà, và nếu cần em giúp cả việc may vá, thời gian còn lại em bắt đầu vẽ chim, “chỉ để cho mình”. Em đã sử dụng cách nói này, nhưng tôi cảm thấy có nỗi đam mê sau công việc nghiệp dư này, và qua những bức vẽ tôi càng thêm yêu em.

Sự việc bắt đầu giống hệt ở ngôi nhà Merhamet, một con quạ đã đậu xuống hàng lan can chắn ngoài ban công của căn phòng trên gác hai. Khi Fusun lại gần nó cũng không bay, lúc khác nó lại đến đứng đó và nghiêng đầu nhìn Fusun với đôi mắt sáng, hốt hoảng. Nó không bay đi mà trái lại: Fusun thấy sợ. Một hôm Feridun chụp ảnh con quạ, Fusun đã phóng to lên lồng vào khung, bức ảnh đen trắng tôi đã trưng bày ra ở đây. Fusun lấy bức ảnh này làm mẫu để vẽ bức tranh màu nước mà tôi rất thích. Sau này em tiếp tục vẽ con bồ câu đậu trên ban công, và vẽ cả chim sẻ.

Nếu Feridun không có nhà, trước khi ăn tối hay trong giờ ti vi giải lao để quảng cáo tôi hỏi bức tranh em đang vẽ đến đâu.

Thỉnh thoảng em vui vẻ gọi tôi cùng xem. Những lúc như thế chúng tôi vào căn phòng phía sau, và giữa những dụng cụ may vá của dì Nesibe, những chiếc kéo và vải cắt dở, dưới ánh sáng vàng vọt của chiếc đèn chùm chúng tôi cùng xem bức tranh.

“Rất đẹp, đúng là rất đẹp Fusun ạ,” tôi nói thành thật, trong khi cảm thấy nỗi khao khát không thể cưỡng lại được muốn chạm vào lưng hay vào tay em. Tôi mua cho em giấy vẽ, vở và thuốc màu nước loại tốt “sản xuất tại châu Âu” ở các cửa hiệu trong khu Sirkeci.

“Em sẽ vẽ tất cả các loài chim của Istanbul,” Fusun nói. “Feridun đã chụp ảnh một chú chim sẻ. Đó sẽ là bức tranh tiếp theo. Em chỉ vẽ cho mình thế thôi. Anh nghĩ liệu cú có đậu xuống ban công không?”

“Đến lúc nào đó em phải tổ chức triển lãm,” một lần tôi bảo.

“Giá như có lần em được tới Paris để thăm các bảo tàng...” Fusun nói.

Có những lúc em chán nản và khó tính.

“Những ngày gần đây em không vẽ được, anh Kemal ạ,” lúc đó em nói.

Dĩ nhiên tôi biết em sốt ruột vì chẳng những chúng tôi không khởi quay mà kịch bản cũng chưa ở trạng thái có thể chấp nhận được. Có những lúc trên bức tranh không có gì thay đổi, em chỉ gọi tôi vào phòng sau để có thể nói về bộ phim điều gì đó.

“Feridun không thích những chỗ sửa của Demir Máy chữ. Anh ấy đang viết lại,” một lần em bảo. “Em đã nói với anh ấy, nhưng anh cũng nên khuyên anh ấy đừng kéo dài nữa. Chúng ta phải bắt đầu thôi.”

“Được, anh sẽ nói.”

Ba tuần sau đó chúng tôi lại ra phòng sau. Em đã vẽ xong bức tranh con quạ, lúc đó bức tranh chim sẻ đang vẽ dở.

“Đúng là tuyệt vời,” tôi nói sau khi nhìn bức tranh rất lâu.

“Em thấy, anh Kemal ạ, phải cần mấy tháng nữa để bắt đầu làm bộ phim nghệ thuật của Feridun,” Fusun nói. “Ủy ban kiểm duyệt không cấp giấy phép dễ dàng cho những phim như thế. Họ nghi ngại. Hôm qua, ở quán Pelur, Muzaffer Bey đến bàn chúng em ngồi và đề nghị em sắm một vai. Feridun đã nói với anh chưa?”

“Chưa. Bọn em đến Pelur à? Cẩn thận đấy, Fusun ạ, toàn loại cáo già tới đó...”

“Anh đừng lo, cả hai chúng em đều thận trọng. Anh nói đúng, nhưng lần này đây là một đề nghị đứng đắn.”

“Em đã đọc kịch bản chưa? Em có muốn làm không?”

“Tất nhiên là em chưa đọc. Nếu em nhận, họ sẽ viết kịch bản cho riêng em. Họ muốn đàm phán với em.”

“Phim nói về đề tài gì?”

“Gì thì cũng vậy thôi, Kemal, anh biết những phim lãng mạn của Muzaffer đấy. Em đang nghĩ sẽ nhận lời.”

“Đừng vội. Họ là những người không tử tế đâu. Cứ để Feridun thay em nói chuyện với họ. Chắc họ có ý đồ xấu.”

“Ý đồ gì?”

Tôi bỗng thấy chán, không muốn tiếp tục cuộc trò chuyện, tôi trở về bàn.

Tôi dễ dàng tưởng tượng một đạo diễn kinh nghiệm như Muzaffer, với Fusun đóng vai chính trong phim lãng mạn, sẽ nhanh chóng làm cho em nổi tiếng từ Edirne tới Diyarbakir. Vẻ đẹp và sự trong sáng của Fusun tất nhiên sẽ chinh phục được những trẻ em trốn học, những kẻ thất nghiệp, các bà nội trợ mơ tưởng hão huyền và đám đàn ông hám gái thường ngồi chật ních các rạp phim đốt sưởi bằng lò than bí bức và hôi hám. Tôi tưởng tượng Fusun sẽ thành ngôi sao điện ảnh, sau đó em sẽ đối xử tồi không chỉ với tôi, mà cả với Feridun, có khi em sẽ rời bỏ chúng tôi. Tất nhiên tôi không nghĩ vì danh tiếng và vì tiền em có thể bất chấp mọi thứ, có thể thân thiện với đám phóng viên của các báo lá cải, nhưng qua ánh mắt của những kẻ ngồi trong quán Pelur, tôi khẳng định nhiều kẻ sẵn sàng làm bất cứ điều gì để tách tôi khỏi em. Nếu em trở thành ngôi sao, chắc tôi sẽ còn yêu em hơn, và nỗi sợ mất em sẽ càng lớn hơn trong tôi.

Suốt bữa ăn tôi phải thấy cái nhìn bực dọc của Fusun. Càng lúc tôi càng cảm thấy lo lắng hơn, vì tôi biết, người đẹp mà tôi yêu không nghĩ đến tôi hay đến chồng em, mà tới viễn cảnh trở thành ngôi sao. Từ lâu, tôi đã ý thức được rằng, nếu em chạy theo một gã làm phim hay một diễn viên nổi tiếng và bỏ tôi, cũng như bỏ chồng em, thì tôi sẽ phải chịu đựng những đau đớn còn lớn hơn nhiều so với những đau khổ tôi phải chịu đựng vào mùa hè năm 1975.

Liệu Feridun biết những hiểm họa rình rập chúng tôi ở phía trước đến mức nào? Liệu cậu ta có cảm nhận thấy những nhà sản xuất phim thương mại muốn lôi kéo vợ mình vào một thế giới đồi bại, xa lạ đối với cậu? Dẫu sao tôi đã tận dụng mọi cơ hội để nhắc nhở, dù là ám chỉ một cách gián tiếp, rằng cái bộ phim nghệ thuật cậu ấp ủ sẽ chẳng còn ý nghĩa gì, nếu Fusun nhận đóng vai trong các phim tình ái rẻ tiền, sau đó khi về nhà, ngồi trong chiếc ghế của cha, tôi vừa uống raki vừa lo không biết mình có quá lộ liễu với Feridun?

Đầu tháng Năm, khi mùa quay phim tới gần, một bữa Hayati Mơ tưởng tới văn phòng Lemon Films, ông ta bảo có một nữ diễn viên khá nổi tiếng bị bạn trai đánh bị thương vì ghen tuông, phải đưa vào bệnh viện, rồi ông ta tiếp tục bảo với một cô gái xinh đẹp và có văn hóa như Fusun đây là một cơ hội lớn, nếu em nhận vai này. Nhưng Feridun biết rõ những ái ngại của tôi, đã lịch sự từ chối, và tôi nghĩ có khi cậu ta chẳng hề nói với Fusun về chuyện này...

60

Những tối ven bờ Bosphorus, trong tiệm ăn Huzur

Thay vì thông cảm, Fusun thường cười chúng tôi vì những cố gắng muốn xua đuổi lũ sói và chó rừng đói mồi lần nào cũng lượn lờ quanh em trong quán Pelur. Tôi nghe đâu lão nhà báo lá cải Cẩm Chướng Trắng - có mặt trong buổi đính hôn của tôi ở Hilton - đang chuẩn bị viết bài về Fusun với nhan đề “Một ngôi sao sắp sinh ra”. Tôi nói với Fusun đó là con người khó tin cậy được, sau đó giống như chơi trò trốn tìm, cứ nhìn thấy lão là chúng tôi tránh mặt. Không thể ngăn nổi cảm hứng, lão nhà báo, nhà thơ kia đã đề tặng Fusun bài thơ lão viết lên tờ giấy ăn bằng những lời sướt mướt, nhưng tôi ra hiệu cho Tayyar, với sự cộng tác của người bồi bàn già, thi phẩm đã hạ cánh trong thùng rác, nên nó không đến tay bạn đọc. Khi còn lại ba người, Feridun, Fusun và tôi, chúng tôi trao đổi những câu chuyện như thế và cho dù mỗi người đều giữ lại vài chi tiết vì các mục đích cá nhân, sau đó chúng tôi sẽ cùng cười đồng lõa.

Rượu vào, cánh làm phim, làm báo, nghệ sĩ hay lui tới quán Pelur và các quán bar tương tự khác thường ta thán, xót xa cho bản thân, Fusun thì ngược lại, sau hai chén là em bắt đầu đến các bàn, trò chuyện vui vẻ, vô tư như một cô bé. Đôi khi tôi cảm thấy như dạo hè khi chúng tôi tới các rạp phim ngoài trời và các nhà hàng ven bờ Bosphorus, vui vẻ vì chỉ có ba chúng tôi. Tôi đã ngán những trò châm chọc, đồn đại nhảm nhí, và gần đây rất ít khi tôi đến quán Pelur. Nếu có đến, tôi hay để ý đến đám người bâu quanh Fusun, và nhiều lần tôi thuyết phục Feridun và Fusun về sớm, đến ăn tối ở ven bờ Bosphorus. Fusun hay khó chịu vì chúng tôi rời quán Pelur sớm, nhưng thường thì chỉ cần ngồi vào trong xe, nói chuyện với bác Cetin và chúng tôi, là em đã vui vẻ. Tôi nghĩ đối với mỗi chúng tôi, cứ tới các nhà hàng ăn tối như hồi hè năm 1976 lại hay hơn. Đầu tiên, dĩ nhiên tôi phải thuyết phục Feridun, vì tôi và Fusun không thể đi ăn tối tay đôi như hai kẻ yêu nhau. Không dễ kéo được Feridun ra khỏi đám làm phim, thế là một lần tôi năn nỉ mời dì Nesibe đi cùng, nhưng cuối cùng vẫn là tôi và hai vợ chồng Fusun tới Sanyer ăn món cá.

Hè năm 1977, thỉnh thoảng cả hội xem ti vi ở nhà Keskin, ngồi vào xe do bác Cetin lái tới các quán ăn trên bờ Bosphorus, chú Tarik Bey không những không phản đối, mà còn vui vẻ cùng tham dự. Tôi sẽ kể tỉ mỉ về những chuyến đi và những bữa ăn tối này, vì tôi muốn chia sẻ với bạn đọc và khách thăm bảo tàng những kỷ niệm hạnh phúc. Chẳng phải mục đích của cuốn tiểu thuyết và bảo tàng là biến hạnh phúc của chúng tôi thành hạnh phúc của những người khác bằng việc chia sẻ những kỷ niệm hay sao? Mùa hè năm ấy, trong một thời gian ngắn, việc ăn tối bên bờ Bosphorus đã trở thành thói quen của chúng tôi, và những năm sau đó, cả mùa đông và mùa hè, cứ mỗi tháng một lần, vui vẻ như đi dự tiệc cưới, hoặc chúng tôi tới một nhà ăn nào đó, hoặc tới một casino có chơi nhạc để nghe các ca sĩ cũ và nghe các bài hát cũ yêu thích của chú Tarik Bey. Có những khoảng thời gian, những căng thẳng giữa tôi và Fusun, những bấp bênh, lo lắng liên quan tới chuyện làm phim khiến chúng tôi chẳng còn đầu óc nào để thưởng thức, nhưng vài tháng sau, khi cùng chen chúc nhau trong xe, tôi lại cảm thấy chúng tôi đã quen nhau, đã giải trí thoải mái bên nhau, yêu thương nhau biết bao nhiêu.

Dạo đó, Tarabya là nhà hàng được dân ăn chơi Istanbul yêu thích trong số các quán nằm san sát nhau trên bờ Bosphorus, len lỏi giữa các hàng ghế bày ra vỉa hè là những người bán vé số, bán vỏ ốc biển, bán hạnh nhân, những thợ chụp ảnh lấy ngay trong vòng một giờ, những người bán kem và ở đa số quán có các ban nhạc lớn nhỏ chơi nhạc Thổ. (Những năm ấy chưa thấy ở đâu có khách du lịch.) Tôi nhớ dì Nesibe vừa cười vừa khâm phục sự nhanh nhẹn và khéo léo của những người phục vụ len lỏi giữa các bàn với khay thức ăn đầy trên tay.

Lần đầu tiên chúng tôi đến một nhà hàng bình thường có tên là Huzur, vì thấy ở đây có bàn trống. Chú Tarik Bey thích chỗ này vì chú có thể nghe các ca khúc Thổ thời xưa “từ xa và miễn phí” vọng sang từ casino Mucevher bên cạnh. Lần sau đó tôi bảo chúng tôi có thể ngồi vào quán Mucevher để chú nghe nhạc cho rõ hơn, nhưng chú bảo không cần phí tiền vì cái “ban nhạc gà mờ và cô ca sĩ giọng quạ hát” ấy; nhưng rồi trong khi ăn chú vẫn chăm chú, lúc thích thú, lúc càu nhàu, nghe tiếng hát vọng sang. Chú sửa những chỗ hát sai giọng của cô ca sĩ, chú nói trước lời bài hát, chứng tỏ chú biết tất cả các bài. Sau cốc raki thứ ba chú bắt đầu lim dim mắt, lúc lắc đầu theo điệu nhạc.

Trong những chuyến đi ra bờ Bosphorus, dường như chúng tôi đã bỏ lại các vai trò quen thuộc của mình trong ngôi nhà ở Cukurcuma. Tôi thích ăn tối trong các nhà hàng ven bờ, vì trái với ở nhà, ra đây Fusun ngồi bên tôi. Không ai nhận ra cánh tay tôi chạm vào tay em khi đẩy các bàn lại gần nhau, hoặc theo cách của những người trẻ tuổi khi đó mới làm quen với cách cư xử của nam nữ châu Âu, chúng tôi thầm thì với nhau về những chuyện vụn vặt, về món ăn, về vẻ đẹp của buổi tối, về sự thân thiện của bố em, trong khi ông mải mê nghe nhạc, còn mẹ em say sưa ngắm ánh sáng lung linh trên mặt nước. Fusun luôn ái ngại khi hút thuốc trước mặt bố, nhưng trong các tiệm ăn bên bờ Bosphorus em nhả khói với sự tự tin của những phụ nữ châu Âu sống tự lập. Tôi nhớ chúng tôi mua vé số của một tay anh chị đeo kính đen, rồi sau khi biết không trúng giải, cả hai nhìn nhau cùng nói chúng tôi không may mắn, nhưng ngay lúc đó thấy xấu hổ và rồi chỉ còn thấy vui vui. Trong các buổi đi ăn, ngoài thứ rượu vang được ca ngợi trong thơ cổ điển và sự có mặt của người yêu ở bên cạnh, được hòa mình vào đám đông trên đường phố cũng khiến tôi hạnh phúc. Trên các phố nhỏ kê bàn sát mặt đường thỉnh thoảng xe cộ ùn tắc, nhiều lúc xảy ra tranh cãi giữa người ngồi trong xe và người ngồi bên bàn, kiểu như “Làm gì mà anh nhìn cô bạn tôi ghê thế?”, hay “Sao anh vứt đầu mẩu thuốc vào tôi?” Các vị khách ngà ngà say bắt đầu hát, khách ngồi các bàn xung quanh vỗ tay, hay bình phẩm câu gì đó. Khi cô vũ nữ múa bụng đi từ quán này sang quán khác, những đồng tiền vàng đính trên váy áo cô và nước da nâu sẫm của cô lấp lánh dưới ánh đèn ô tô, tiếng còi ô tô rộ lên nồng nhiệt như còi tàu thủy trên vịnh Bosphorus vào ngày 10 tháng Mười... Rồi trong đêm oi bức, gió bỗng đổi chiều, cuốn tung lên từ mặt đường lát đá vỏ lạc, hạt hướng đương, dưa hấu, nắp chai nhựa, phân chim hải âu và bồ câu, những túi nylon lấm bụi, và quét qua vòm lá trên hàng cây đối diện. Dì Nesibe lấy tay che mấy chiếc đĩa. Lát sau gió lại đổi chiều đưa khí lạnh có mùi i ốt từ phía Bắc, từ phía Biển Đen về.

Trong khi các cuộc tranh cãi về tổng số tiền trong hóa đơn thanh toán bắt đầu và tiếng hát quanh các bàn cũng to hơn, tay tôi nhiều lần chạm vào tay Fusun, cánh tay và hai bên đùi sát vào nhau đến mức tôi tưởng mình sắp ngất. Trong lúc ngây ngất sung sướng, tôi gọi anh chàng thợ ảnh chụp một kiểu, kêu bà già Di gan đến bói cho chúng tôi một quẻ. Chạm vào Fusun, tôi cảm thấy chúng tôi sẽ lấy nhau. Dưới ánh trăng tôi mơ tưởng đến hạnh phúc, tôi uống thêm một cốc raki đá nữa, rồi giống như trong một giấc mơ, tôi rùng mình nhận thấy nam tính trong tôi thức dậy, nhưng không sao, vì dường như nó đã tới thiên đường, tôi thấy mình như một linh hồn siêu thoát khỏi mọi tội lỗi, và tôi thả mình cho trí tưởng tượng, cho khoái cảm, cho hạnh phúc được ở bên em.

Tôi không biết làm sao chúng tôi lại ở gần nhau đến thế khi ra khỏi nhà, giữa đám đông trên đường phố, ngay trước mũi bố mẹ em, điều mà ở ngôi nhà Cukurcuma chưa bao giờ xảy ra. Những buổi tối hồi đó cho tôi cảm thấy chúng tôi có thể trở thành một đôi hạnh phúc, theo cách nói thịnh hành trong các tạp chí bấy giờ là chúng tôi “là một cặp hoàn hảo”. Tôi sung sướng nhớ lại, có lần đang nói chuyện thân mật em bỗng hỏi: “Anh có muốn nếm thử không?”, rồi chỉ cho tôi những viên thịt màu nâu, lại một lần khác em giục tôi có thể dùng dĩa của mình lấy mấy quả ô liu bên mép đĩa của em (các hạt ấy được trưng bày ra đây). Một buổi tối khác chúng tôi quay chiếc ghế dài ra trò chuyện khá lâu với một cặp giống chúng tôi ngồi ở bàn bên cạnh (người đàn ông tóc nâu sáng trạc tuổi ba mươi, cô gái da trắng, tóc đen khoảng hai mươi).

Cũng vào cuối buổi tối hôm ấy chúng tôi gặp Nurcihan và Mehmet đi ra từ casino Mucevher, và thay vì hỏi thăm về những người bạn chung, chúng tôi lại tranh cãi xem vào giờ muộn như thế ở chỗ nào trên bờ Bosphorus còn có thể tìm thấy quán kem ngon. Trong khi cách đó một đoạn bác Cetin đang mở cửa chiếc xe Chevrolet cho Fusun và cha mẹ em, tôi chỉ họ và bảo với Mehmet là tôi đưa mấy người họ hàng đi dạo trên bờ Bosphorus. Tôi muốn nhắc khách thăm bảo tàng rằng, vào những năm 50, 60, ở Istanbul còn rất ít xe riêng, những người giàu có mua xe từ Mỹ hay từ châu Âu về vẫn thường chở người quen hay họ hàng đi dạo chơi trong thành phố. (Thời còn nhỏ tôi hay nghe mẹ tôi hỏi: “Saadet Hanim với chồng và các con thích đi dạo bằng ô tô, ông có đi hay để tôi đi với Cetin - có khi bà gọi là “tài xế” - để đưa họ đi?”, đáp lại cha tôi thường bảo bà cứ đi, ông có việc bận.)

Trên đường trở về sau các buổi đi chơi, chúng tôi thường hát trong xe. Chú Tarik Bey mở màn: đầu tiên chú chỉ huýt sáo để cố nhớ một giai điệu cũ, sau đó chú cố nhớ lời bài hát, rồi đòi cái đài để bật lên, hay hát lại một bài hát mới nghe ngày hôm ấy ở casino Mucevher. Cũng có khi những âm thanh lạ của một đài nước ngoài khiến chúng tôi im lặng. “Đài Phát thanh Moscow,” một lần chú Tarik Bey nói, như thể tiết lộ một bí mật, nhưng rồi chú say sưa hát tiếp một bài hát, sau đó cả dì Nesibe và Fusun cũng hát theo. Tôi được nghe cả một buổi ca nhạc toàn các bài hát cũ trong xe, trên đường về. Dưới tán lá sẫm tối của rặng tiêu huyền trên con đường ven Bosphorus, tôi ngồi trên ghế trước ngoảnh lại phía sau cùng hát với mọi người bài hát yêu thích “Những người bạn cũ” của Gultekin Ceki và hổ thẹn vì tôi không thuộc đúng lời.

Những bữa ăn uống, trò chuyện vui cười và cùng hát hò mang lại cho Fusun niềm vui lớn nhất, nhưng em cũng thích tới quán Pelur gặp gỡ cánh làm phim, vì vậy trước hết tôi phải thuyết phục dì Nesibe cùng đi tới bờ Bosphorus. Dì tranh thủ mọi cơ hội để thấy tôi và Fusun gần nhau. Còn một cách nữa là “dụ dỗ” Feridun. Chẳng hạn một buổi tối cậu ta không thể nào rời khỏi anh bạn quay phim, thế là chúng tôi đem cả Yani đi cùng. Feridun đã dùng các phương tiện của Lemon Films để làm một số phim quảng cáo với Yani, tôi biết nhưng không nói gì, thậm chí còn mừng vì họ kiếm ra tiền. Thỉnh thoảng tôi tự hỏi, nếu Feridun kiếm ra nhiều tiền và cùng Fusun chuyển khỏi nhà bố vợ, thì sự thể sẽ thế nào? Tôi sẽ không được gặp Fusun nữa? Tôi xấu hổ nhận ra rằng, chỉ vì vậy mà tôi duy trì quan hệ tốt với Feridun.

Tối hôm ấy chú Tarik Bey và dì Nesibe không đi cùng với chúng tôi đến quán Tarabya, nên chúng tôi không nghe tiếng nhạc vọng sang từ casino bên cạnh, và trên đường về cũng không hát trong xe. Fusun không ngồi cạnh tôi, em ngồi bên chồng và mải mê nói về những tin đồn nhảm trong thế giới phim ảnh.

Đối với tôi, tối hôm ấy thật ngao ngán, vì vậy lần sau, khi cùng Fusun và Feridun ra khỏi quán Pelur, tôi đã từ chối một người bạn của Feridun với lý do trong xe không còn chỗ vì chúng tôi còn đón bố mẹ Fusun, rồi chúng tôi tới ven bờ Bosphorus. Có thể tôi nói không khéo, người đàn ông có vầng trán rộng rất đẹp, đôi mắt xanh thẫm trợn tròn mắt vì kinh ngạc, hay vì tức giận, nhưng tôi mặc kệ không để ý đến anh ta. Chúng tôi quay về Cukurcuma, cùng với Fusun tôi thuyết phục chú Tarik Bey và dì Nesibe cùng đi, rồi sau đó tất cả cùng tới nhà hàng Huzur ở Tarabya.

Tôi nhớ ngồi được một lúc tôi bắt đầu thấy sốt ruột, vẻ căng thẳng khó gần của Fusun khiến tôi nghĩ tối hôm ấy sẽ không thoải mái. Tôi quay ra phía sau định tìm một cậu bé bán vé số hay hạt hồ đào để mua vui cho chúng tôi, và bất chợt tôi nhìn thấy người đàn ông mắt xanh thẫm ngồi cách đó hai bàn. Anh ta đang uống rượu với một người bạn và nhìn chúng tôi. Feridun nhận ra tôi đã nhìn thấy họ.

“Anh bạn cậu đã vào xe đi theo chúng ta,” tôi nói.

“Tahir Tan không phải là bạn em,” Feridun nói.

“Chẳng phải anh ta muốn đi cùng chúng ta khi rời khỏi quán Pelur sao?”

“Anh ta đấy, nhưng không phải là bạn em. Anh ta làm mẫu cho các tiểu thuyết ảnh và đóng các phim giật gân ba xu. Em không thích anh ta.”

“Sao gã lại đi theo chúng ta?”

Rồi chúng tôi im lặng. Fusun cũng nghe thấy cuộc trò chuyện của tôi và Feridun, em có vẻ căng thẳng. Chú Tarik Bey nghe nhạc, còn dì Nesibe cũng để ý đến chúng tôi. Qua ánh mắt Fusun và Feridun, tôi biết anh ta đang lại gần.

“Xin anh thứ lỗi, Kemal Bey!” Tahir Tan nói. “Tôi không muốn làm phiền anh, tôi chỉ muốn nói chuyện với bố mẹ cô Fusun.”

Anh ta nói như một tay điển trai và có học thức nhìn thấy một cô gái trong đám cưới sĩ quan, và như báo chí thường viết, anh ta xin phép bố mẹ cô gái được đưa cô ra nhảy “đúng theo các phép tắc giao tiếp lịch lãm”.

“Xin lỗi ông, tôi muốn nói chuyện với ông,” anh ta quay về phía chú Tarik Bey. “Đó là chuyện bộ phim mà Fusun...”

“Ông Tarik, anh ấy muốn nói gì với ông kìa,” dì Nesibe nói.

“Tôi muốn nói cả với bà. Có phải bà là mẹ Fusun? Còn ngài, ngài là bố cô ấy. Ông bà có biết hai nhà sản xuất phim xuất sắc của điện ảnh Thổ Nhĩ Kỳ, Muzaffer Bey và Hayal Hayati đã đề nghị con gái ông bà sắm một vai quan trọng? Nghe nói ông bà không cho phép cô ấy nhận lời vì trong phim có những cảnh hôn nhau...”

“Làm gì có chuyện đó,” Feridun lạnh nhạt nói.

Nhà hàng Tarabya lúc nào cũng ồn ào. Hoặc chú Tarik Bey không nghe thấy, hoặc chú làm như người Thổ thường làm: giả tảng không nghe thấy.

“Chuyện gì không có?” Tahir Tan hỏi lại, vẻ sẵn sàng tranh cãi.

Rõ ràng anh ta đã uống nhiều và muốn gây sự.

“Tahir Bey,” Feridun nói chậm rãi. “Chúng tôi đến đây để ăn tối cả gia đình, và chúng tôi không muốn nói về phim ảnh, về công việc.”

“Nhưng tôi muốn... Fusun Hanim, cô đừng sợ, hãy nói là cô muốn đóng phim ấy.”

Fusun quay mặt đi, thong thả châm thuốc hút. Tôi đứng dậy. Đúng lúc ấy Feridun cũng đứng dậy. Chúng tôi đứng đối diện với gã đàn ông qua cái bàn. Những bàn xung quanh mọi người đều quay về phía chúng tôi, vì chắc hẳn chúng tôi đứng ở tư thế nghênh chiến của đàn ông Thổ. Chẳng ai muốn bỏ qua tấn kịch, thực khách đã uống ngà ngà vây quanh chúng tôi. Tay bạn Tahir cũng đứng dậy và tiến lại gần.

Ông bồi bàn già nhiều kinh nghiệm về các vụ ẩu đả trong quán liền chạy đến can.

“Tôi xin các vị, ai nấy hãy về chỗ. Tất cả chúng ta đều đã uống, và những lúc thế này có thể có sự hiểu lầm. Kemal Bey, chúng tôi sẽ mang ngay món trai nướng và món cá ra bây giờ.”

Để khách thăm bảo tàng trẻ tuổi và may mắn mai sau không hiểu lầm, tôi xin nói rằng thời kỳ đó, vì những chuyện vớ vẩn nhất, đàn ông Thổ cũng có thể đánh nhau ở bất kỳ đâu, trong quán cà phê, chỗ xếp hàng, nơi ùn tắc giao thông, lúc xem bóng đá hay trong bất kỳ tình huống nào. Việc hèn nhát thoái lui không dám đánh nhau được coi là nỗi hổ thẹn lớn nhất.

Bạn Tahir đặt tay lên vai gã, vẻ mặt như muốn bảo “thôi cho qua đi”, rồi kéo gã đi. Feridun cũng đặt tay lên vai tôi, như muốn bảo “chẳng nên đánh nhau làm gì” và ấn tôi ngồi xuống. Tôi cảm thấy biết ơn cậu ta vì điều đó.

Đèn pha một chiếc tàu thủy chiếu lên mặt nước gợn sóng trong gió. Fusun lại nhả khói thuốc, như chẳng có chuyện gì xảy ra. Tôi nhìn lâu vào mắt em, và em không quay đi. Ánh mắt kiêu hãnh, gần như thách thức nhắc tôi nhớ rằng, những gì em trải qua hai năm vừa rồi và những gì sẽ đến với em còn lớn hơn và nguy hiểm hơn việc gã diễn viên say vừa gây ra.

Chú Tarik Bey nghiêng nghiêng đầu và đung đưa cốc raki theo nhịp điệu bài hát “Vì sao tôi yêu người đàn bà độc ác?” của Selahattin Pinar từ casino Mucevher vọng sang. Chúng tôi cũng thấy tốt nhất là thả hồn theo giai điệu buồn của khúc hát. Khá lâu sau, lúc nửa đêm, trên đường về chúng tôi lại cùng hát trong xe, như thể tất cả đã quên chuyện khó chịu vừa xảy ra.

61

Xem

Nhưng tôi không quên sự bội bạc của Fusun. Rõ ràng Tahir Tan đã nhiều lần nhìn thấy Fusun trong quán Pelur, và vì mê em, gã đã tác động để Hayal Hayati và Muzaffer đề nghị em đóng phim. Hoặc có khả năng hơn, là thấy Tahir Tan để ý đến Fusun, Hayal Hayati và Muzaffer đã mời em sắm vai. Sự im lặng, cách xử sự như mèo thấy mỡ của Fusun khiến tôi nghĩ ít nhất là em đã khuyến khích họ.

Sau sự việc xảy ra trong tiệm ăn Huzur ở Tarabya, Fusun bị cấm không được đến những nơi dân phim ảnh lui tới ở Beyoglu, đặc biệt là Pelur. Lần tới thăm gần nhất sau đó tôi cảm thấy ngay điều đó qua ánh mắt lạnh lùng của Fusun. Sau này, trong văn phòng Lemon Films, Feridun đã nói với tôi là vì vụ đó mà bố mẹ em phát hoảng. Fusun không được đến Pelur, thậm chí còn bị hạn chế gặp các bạn gái quanh nhà. Như một cô gái chưa chồng, đến ra phố em cũng phải xin phép. Những quy định ngặt nghèo ấy tuy không kéo dài, nhưng làm Fusun buồn. Để động viên vợ, Feridun diễn thuyết một bài hùng hồn và tuyên bố cậu ta cũng sẽ không tới quán Pelur. Cả hai chúng tôi đều cảm thấy phải bắt đầu quay bộ phim nghệ thuật của Feridun, nếu không chúng tôi không thể làm Fusun hạnh phúc.

Tuy nhiên kịch bản chưa ở trạng thái để có thể lọt qua ủy ban kiểm duyệt, và Feridun cũng chưa sẵn sàng cho việc khởi quay trong thời gian tới. Khi Fusun gọi tôi vào phòng sau để xem bức tranh hải âu em bắt đầu vẽ, tôi buồn bã nhận thấy em biết rất rõ tất cả. Tôi khó chịu đựng nổi phản ứng và những câu hỏi nóng nảy của em, vì vậy tôi cũng ít khi hỏi em vẽ đến đâu. Tôi chỉ hỏi “Bức tranh mới đến đâu rồi?”, nếu thấy em đang vui, và tôi có thể hy vọng ở phòng sau chúng tôi sẽ chỉ nói về bức vẽ chim hải âu.

Nhưng tôi thường thấy em có vẻ không vui, và nhìn vẻ bực tức trong mắt em, tôi không hỏi em về bức tranh. Sau khi biết tôi thử giao tiếp qua ánh mắt, em bắt đầu nhìn tôi rất lạ. Dù chúng tôi có vào phòng sau xem tranh vài phút, phần lớn buổi tối trôi đi với những cái nhìn và các phỏng đoán về chúng. Trong những bữa cơm ở Cukurcuma, hầu như bao giờ tôi cũng cố đọc trong mắt em: xem em đang nghĩ gì về tôi, về cuộc đời em và em cảm thấy điều gì. Trước đây có lúc tôi coi thường truyền thống giao tiếp qua ánh mắt, nhưng vào thời gian này tôi đã hoàn toàn làm chủ nó, thậm chí mau chóng trở nên thành thạo.

Những năm còn trai trẻ, khi chúng tôi cùng bạn bè đi xem phim hay ngồi trong quán, hoặc ngồi tàu thủy sang các đảo, giữa chừng một cậu nào đó kêu lên: “Các cậu ơi, bọn con gái kia nhìn chúng mình!”, nhiều cậu rạo rực cả người, nhưng tôi luôn nghi ngờ, vì ở nơi công cộng con gái ít khi nhìn đàn ông, và nếu ánh mắt họ vô tình bắt gặp cái nhìn của đàn ông thì họ cũng vội quay đi như nhìn thấy lửa, rồi sau đó có vô tình họ cũng không nhìn về hướng đó nữa. Những tháng đầu tiên ở gia đình Keskin, khi chúng tôi ngồi bên bàn xem vô tuyến, nếu vô tình ánh mắt chúng tôi gặp nhau, Fusun cũng hoảng hốt quay đi như gặp lửa. Khi ấy tôi hơi thất vọng, vì có cảm giác đó là phản ứng của các cô gái Thổ trẻ tuổi khi gặp người lạ ngoài đường phố. Nhưng sau này tôi nghĩ em đã xử sự như vậy vì muốn chọc tức tôi, nhưng dạo đó tôi mới chỉ bắt đầu học nghệ thuật nhìn nhau.

Một thời ở Istanbul, ngay cả ở Beyoglu, ít khi tôi thấy phụ nữ đội khăn hay che mạng mặt lại nhìn đàn ông, chứ chưa nói đến giao tiếp qua ánh mắt. Nhưng đồng thời, ngoại trừ số đông lấy nhau theo cách mối mai truyền thống, trong số những người đi tới hôn nhân bằng làm quen và yêu nhau tôi nghe nhiều người nói “Lúc đầu chúng tôi chỉ nhìn nhau, chúng tôi đã hiểu nhau như thế.” Cha mẹ tôi (cũng lấy nhau bằng cách truyền thống) khẳng định: trong một vũ hội có cả Ataturk cũng tới dự, họ đã nhìn nhau từ xa mà không hề trò chuyện với nhau một lời, qua ánh mắt họ đã ưng thuận nhau. Cha tôi không muốn tranh cãi với mẹ, nhưng có lần ông thú nhận, đúng là họ có mặt trong vũ hội cùng Ataturk, nhưng ông không nhớ có nhìn thấy mẹ tôi - khi ấy mười sáu tuổi, vận trang phục vũ hội, đeo găng tay trắng - hay không.

Có lẽ vì tôi đã sống một phần tuổi trẻ ở Mỹ nên việc giao tiếp qua ánh mắt có ý nghĩa thế nào trong một xã hội như xã hội của chúng tôi, nơi nam nữ không thể gặp nhau và làm quen với nhau ngoài gia đình, mãi sau này khi đã ngoài ba mươi, nhờ quen Fusun tôi mới biết, nhưng khi đó tôi đã ý thức được và cảm nhận sâu sắc tầm quan trọng của nó. Fusun đã nhìn tôi đúng như những phụ nữ trên các bức tiểu họa Ba Tư thời xưa, và như các nhân vật nữ trong các tiểu thuyết ảnh và phim thời đó. Em ngồi đối diện với tôi qua góc bàn bên kia, tôi vừa xem ti vi vừa tìm ánh mắt người yêu xinh đẹp của tôi. Nhưng sau một thời gian em phát hiện ra điều đó làm tôi sung sướng, thế là nếu ánh mắt chúng tôi gặp nhau, em liền nhìn đi nơi khác, với vẻ e thẹn của các cô gái.

Thoạt tiên, tôi nghĩ em muốn nói với tôi rằng, bên bàn ăn gia đình, em không muốn nhớ tới và cũng không muốn nhắc tôi nhớ tới những gì chúng tôi đã trải qua, và hơn nữa em đang giận vì chúng tôi không giúp được em trở thành ngôi sao điện ảnh. Ban đầu tôi nghĩ em làm thế đúng, nhưng sau một thời gian tôi bực mình, vì sau bao lần làm tình say đắm với nhau mà em vẫn đối xử như mình là một cô gái còn trinh tiết với một gã đàn ông lạ. Tuy nhiên, nếu ánh mắt chúng tôi gặp nhau, tôi rất sung sướng, trong khi mọi người ăn và xem ti vi, không ai để ý đến chúng tôi, hoặc khi mắt chúng tôi nhòe lệ vì xem một cảnh chia lìa đau đớn nào đó trong phim, và tôi thú nhận mình đã đến vì ánh mắt ấy. Nhưng Fusun làm như chẳng có cảm giác vui thích gì, em quay mặt đi khiến tim tôi nhói đau.

Em không biết tôi đến đây là vì không thể quên hạnh phúc chúng tôi đã trải qua? Tôi nhận thấy rằng, từ ánh mắt tôi, em cảm thấy em đã làm tôi bị tổn thương đến mức nào. Nhưng cũng có thể là tôi chỉ tưởng tượng ra thế.

Thế giới hỗn độn tạo ra bởi sự cảm nhận và tưởng tượng là phát hiện thứ hai của tôi, điều tôi đạt tới được là nhờ Fusun, tôi đã làm chủ được sự giao tiếp tinh tế qua ánh mắt. Tất nhiên ánh mắt đã cho chúng tôi khả năng trao đổi với nhau không cần đến ngôn ngữ, nhưng cả điều đã nói và sự giải mã nó cũng đầy những điều khó hiểu, thực ra làm tôi rất hứng thú. Tôi không hiểu hết ánh mắt em muốn nói gì, nhưng sau một thời gian tôi vỡ lẽ ra rằng, điều cần diễn đạt chính là ánh mắt. Ban đầu, dù rất ít khi, nhưng tôi cảm nhận được giận dữ, sự quả quyết, hay những cơn bão lòng của em qua ánh mắt diễn cảm trong một khoảnh khắc. Điều đó khiến tôi lúng túng, gần như lảng tránh. Nếu chúng tôi nhìn thấy một cảnh nào đó trên ti vi gợi nhớ đến hạnh phúc chung của hai đứa, ví dụ một đôi trai gái hôn nhau như chúng tôi từng làm, tôi thích khi đó hai đứa nhìn nhau, nhưng em lại nhìn đi chỗ khác, thậm chí còn quay đi, khiến tôi nổi cáu. Dạo đó tôi bắt đầu hình thành thói quen: nhìn xoáy vào em rất lâu, không quay đi.

Tôi hướng cái nhìn thẳng vào em, nhìn thật lâu vào mắt em. Tất nhiên bên bàn ăn gia đình, tôi không thể nhìn em lâu hơn chừng mười, mười hai giây, dù cái nhìn táo tợn nhất của tôi có thể tới nửa phút. Con người hiện đại mai sau có thể coi chuyện này là sự “quấy nhiễu”, vì qua cái nhìn chằm chằm như thế bên bàn ăn gia đình, tôi cố gắng gợi lại những bí mật chung, gợi lại mối tình của hai đứa, trong khi có lẽ Fusun muốn giữ kín, thậm chí muốn quên đi.

Thông thường, ngay khi lần đầu tiên ánh mắt chúng tôi gặp nhau Fusun đã biết hôm ấy tôi khó chịu, và tôi sẽ nhìn em nhiều lần, và ngay khi cảm thấy sự kiên trì khiếm nhã ấy, em có thể ngồi đối diện với tôi theo cách mà phụ nữ Thổ đã nâng lên thành nghệ thuật để gạt bỏ cái nhìn quấy nhiễu của đàn ông, đó là dù vô tình em cũng không nhìn tôi nữa. Tất nhiên tôi phát điên lên, tôi hận em hơn và còn nhìn chằm chặp vào em hơn. Celal Salik, người phụ trách chuyên mục nổi tiếng của tờ Milliyet đã nhiều lần nhắc nhở đám đàn ông tức giận đi ngoài phố “khi thấy gái đẹp đừng có nhìn chằm chặp như muốn nuốt sống người ta”. Tôi phát rồ lên với ý nghĩ vì những cái nhìn xuyên thấu của tôi mà Fusun có thể liệt tôi vào số đàn ông Celal Salik nhắc tới.

Sibel hay giải thích cho tôi biết rằng những cái nhìn táo tợn của đàn ông từ nông thôn ra Istanbul khiến các cô gái đẹp đi ngoài đường, không đội khăn, có trang điểm khó chịu như thế nào. Sau khi nhìn ngắm, một số còn đi theo con mồi của họ có khi hàng mấy ngày.

Tháng Mười năm 1977, một tối chú Tarik Bey kêu mệt đi nằm sớm hơn mọi người. Fusun và mẹ em trò chuyện vui vẻ, trong khi tôi lơ đãng (ít ra là tôi nghĩ thế) nhìn họ và ánh mắt chúng tôi gặp nhau, và bỗng nhiên Fusun nhìn thẳng vào mắt tôi. Tôi cũng nhìn vào mắt em, như trong những ngày ấy tôi thường làm.

“Anh đừng làm thế!” Fusun nói.

Tôi ngạc nhiên. Em bắt chước cái nhìn của tôi giỏi tới mức thoạt tiên tôi thấy ngượng và không tin ở mắt mình:

“Ý em là sao?” tôi lẩm bẩm.

“Em muốn nói anh đừng làm thế!” em nói, rồi lại bắt chước cái nhìn của tôi còn quá mức hơn trước. Cách bắt chước của em khiến tôi nhận ra trông tôi cũng chẳng khác gì những nhân vật trong tiểu thuyết ảnh.

Dì Nesibe cũng phải bật cười, nhưng giật mình nghĩ có lẽ em đã xúc phạm tôi.

“Đừng bắt chước mọi người như trẻ con thế, con gái. Con có bé bỏng gì nữa đâu.”

“Không sao đâu, dì Nesibe,” tôi gắng hết sức. “Cháu hiểu Fusun mà.”

Tôi có hiểu em thật không? Tất nhiên hiểu được người ta yêu là quan trọng. Nếu ta không thể hiểu, thì ít nhất hãy tin rằng ta hiểu. Tôi phải thú nhận rằng, trong suốt tám năm, ngay cả khả năng thứ hai kia tôi cũng ít khi được tận hưởng.

Tôi sợ đây sẽ lại là một buổi tối tôi khó đứng dậy nổi. Tôi gắng hết sức đứng dậy, lúng búng trong miệng rằng đã muộn, và vội vã ra về. Ở nhà tôi uống cho tới lúc quyết định không bao giờ tới nhà họ nữa, và tôi ngủ thiếp đi. Tôi nghe như có tiếng rên đau đớn từ phòng bên của mẹ, dù bà chỉ ngáy bình thường.

Bạn đọc rõ ràng hiểu ngay rằng tôi bị tổn thương. Nhưng điều đó không kéo dài. Mười ngày sau tôi lại tới nhấn chuông cửa nhà Keskin, như chưa hề có chuyện gì xảy ra. Tôi bước vào và bắt gặp cái nhìn của Fusun. Qua ánh mắt sáng lên của em, tôi biết em vui vì tôi đến. Trong giây phút ấy tôi là người sung sướng nhất trên thế gian này. Chúng tôi ngồi quanh bàn, hai đứa nhiều lần tìm nhau qua ánh mắt.

Năm tháng trôi đi, tôi thích thú ngồi trò chuyện bên bàn ăn nhà Keskin như trước đó chưa bao giờ thế, cho tới nghi lễ hạ cờ trên ti vi. Tôi trò chuyện với chú Tarik Bey, với dì Nesibe và thỉnh thoảng Fusun cũng góp vào câu chuyện. Có thể nói tôi đã tìm thấy một gia đình mới. Tôi thấy lòng thanh thản, không chỉ vì được ngồi đối diện với Fusun, mà các cuộc nói chuyện với bố mẹ em cũng nâng đỡ tinh thần tôi khiến tôi thấy cuộc sống thật vui, và gần như tôi đã quên bẵng đi vì sao tôi tới đó.

Rồi một tối, vô tình ánh mắt chúng tôi gặp nhau, và tôi, như người tỉnh mộng, tôi lại nhớ tới lý do chính đã dẫn tôi đến đó, không gì khác hơn là tình yêu không thể nào tắt đối với em. Tôi muốn em cũng cảm thấy đúng sự hứng khỏi ấy. Rồi đến một ngày em sẽ cùng tôi thức dậy khỏi giấc mơ ngây thơ này. Em sẽ nhớ lại thế giới đích thực, sâu sắc hơn, trong đó một thời chúng tôi từng sống, em sẽ bỏ chồng về làm vợ tôi. Nhưng trong ánh mắt Fusun tôi không thấy “sự hoài niệm” và “thức tỉnh”, điều này làm con tim tôi đau đớn tới mức cuối cùng tôi lại bị chế ngự bởi cảm giác khó đứng dậy.

Thời kỳ đó chúng tôi không có cách nào xúc tiến được bộ phim, Fusun gần như chẳng khi nào nhìn tôi giống như em có nhớ tới những ngày hạnh phúc của chúng tôi. Trái lại trong ánh mắt em không có chiều sâu, em nhìn như thể chỉ quan tâm tới những gì nhìn thấy trên ti vi hay những tin đồn đại liên quan tới dân chúng trong vùng, như thể mục đích của cuộc đời em chỉ là ngồi trò chuyện, cười vui với bố mẹ bên bàn. Tôi có cảm giác trống rỗng và vô nghĩa, thấy tương lai chung của hai đứa là không thể, tôi không thấy khả năng em sẽ bỏ chồng và sống cùng tôi.

Nhiều năm sau này tôi thấy ánh mắt tổn thương của Fusun và những cái nhìn mang ý nghĩa khác ở thuở ấy giống những biểu hiện trong các phim Thổ. Không phải là bắt chước, mà giống như những người phụ nữ đóng trong các phim Thổ, Fusun cũng không thể nói về những vấn đề của mình trước mặt bố mẹ hay trước mặt đàn ông - em chỉ có thể biểu hiện nỗi hờn giận, khao khát và những cảm xúc của mình qua ánh mắt.

62

Để cho thời gian trôi

Nhờ được gặp Fusun thường xuyên, cuộc sống của tôi cũng trở nên nền nếp đều đặn hơn. Tôi ngủ được và đi làm sớm. Trên bức tường của ngôi nhà ở Harbiye, cô Inge vẫn đang uống nước Meltem với nụ cười khả ái, nhưng theo Zaim thì ảnh hưởng của cô tới lượng hàng bán ra chẳng đáng kể. Ý nghĩ của tôi không phải lúc nào cũng xoay quanh Fusun nữa, nên tôi làm việc có hiệu quả, tôi nhìn ra mọi cạm bẫy và đưa ra những quyết định đúng đắn.

Như đã thấy từ trước, công ty Tekyay mà anh Osman giao cho Kenan điều hành đã nhanh chóng thành đối tác cạnh tranh với Satsat, không phải do anh Osman hay Kenan tài giỏi, mà chỉ vì nhà sản xuất hàng dệt may Turgay Bey (trước đây mỗi lần nghĩ đến chiếc xe Mustang, đến cái nhà máy, hay đến mối tình của anh ta với Fusun là tôi lại điên tiết, nhưng giờ tôi đã hết ghen với anh ta) đã giao cho Tekyay tiêu thụ một số sản phẩm. Anh chàng Turgay Bey lúc nào cũng nhã nhặn và lịch sự đã bỏ qua chuyện chúng tôi không mời anh ta tới dự lễ đính hôn, cả gia đình anh ta thường đi lại giao tiếp với gia đình Osman. Họ cùng trượt tuyết ở Udulag, cùng đi mua sắm ở Paris và London, và cùng đặt mua các tạp chí hướng dẫn du lịch giống nhau.

Tôi bất ngờ vì sự tăng trưởng mạnh mẽ của Tekyay, nhưng chẳng biết xử lý ra sao. Công ty của Kenan đã nhận hai trưởng phòng trẻ, năng nổ của tôi. Hai người này đã trở thành trụ cột của Satsat sau nhiều năm nhờ sự cần mẫn và tử tế của họ, Kenan đã trả lương cao chóng mặt để lôi kéo họ về với anh ta.

Trong bữa ăn, tôi phàn nàn với mẹ về lòng tham tiền của Osman và những thủ thuật chống lại Satsat, công ty do chính cha chúng tôi lập ra, nhưng mẹ bảo bà không muốn can thiệp vào công việc của hai anh em. Tôi nghĩ do tác động của Osman, do việc chia tay với Sibel, do những biểu hiện khác thường trong sinh hoạt của tôi, và có lẽ do đoán biết về những chuyến thăm của tôi tới ngôi nhà Cukurcuma mà mẹ tôi đã đi tới kết luận: tôi không đủ khả năng điều hành tốt công ty do cha tôi để lại.

Trong hai năm rưỡi đến gia đình Keskin, những lần giao tiếp qua ánh mắt với Fusun, những bữa ăn tối, các buổi trò chuyện, những chuyến đi ra bờ Bosphorus đã trở nên đều đặn cả vào mùa đông, những sự việc lặp đi lặp lại đó đã thành một thói quen (mang vẻ đẹp riêng của nó), như thể nó nằm ngoài thời gian. Không khởi quay được bộ phim nghệ thuật của Feridun, nhưng chúng tôi làm như chỉ vài tháng nữa là có thể bắt đầu.

Fusun hoặc là đã hiểu, hoặc tỏ ra đã hiểu cần có thời gian cho một phim nghệ thuật. Việc tham gia vào các phim thương mại có thể xô đẩy em đến những chuyện không hay, và khi đó tôi sẽ rút lui không tài trợ. Vẻ giận hờn chưa biến khỏi ánh mắt em. Em cũng không còn quay mặt đi như những cô gái thẹn thùng, nếu trong bữa ăn ánh mắt chúng tôi gặp nhau. Em có thể nhìn thẳng vào mắt tôi với thái độ để tôi nhớ tới một tội lỗi nào đó của mình. Tôi đau, vì em biểu lộ nỗi giận dữ rõ ràng như thế, nhưng đồng thời tôi cũng hạnh phúc, vì điều đó nghĩa là có cảm giác em gần gũi tôi hơn.

Cuối bữa ăn tôi lại hỏi xem bức tranh em vẽ đến đâu, ngay cả khi Feridun ở nhà và ngồi cạnh bàn. (Từ sau vụ xảy ra ở nhà hàng Huzur, cậu ta ít đi vắng hơn và thường ăn cơm tối với gia đình. Điện ảnh dẫu sao cũng đang thời kỳ khủng hoảng.) Tôi nhớ có lần cả ba chúng tôi đứng dậy rời khỏi bàn và nhìn bức tranh chim bồ câu vẽ sắp xong rất lâu.

“Anh thích em làm việc chậm rãi, kiên nhẫn thế này, Fusun ạ,” tôi nói, gần như thầm thì.

“Em cũng bảo cô ấy nên mở triển lãm,” Feridun cất tiếng, cũng gần như thầm thì.

“Em chỉ vẽ để giết thời gian,” Fusun nói. “Cái cổ lấp lánh sáng của con bồ câu là khó nhất, các anh thấy không?”

“Có, bọn anh thấy chứ,” tôi bảo.

Im lặng một lúc lâu. Nếu tôi nhớ không nhầm, tối hôm ấy Feridun ở nhà vì chương trình thể thao. Có tiếng reo sau một bàn thắng và cậu ta vội quay ra xem vô tuyến. Tôi và Fusun tiếp tục im lặng. Tôi sung sướng đứng bên em nhìn bức tranh, nhìn thành quả em sáng tạo ra.

“Fusun, anh muốn chúng ta đến Paris một lần, để cùng xem tất cả bảo tàng, và xem tranh...”

Một sự liều lĩnh, mà sự trừng phạt có thể là vài ngày cau có, thậm chí hờn giận và im lặng, nhưng Fusun đáp một cách tự nhiên nhất.

“Em cũng muốn đi, Kemal.”

Cũng như nhiều đứa trẻ khác, thời còn bé tôi cũng thích tranh ảnh, dạo còn là học sinh trung học tôi say mê vẽ “chỉ để cho mình” trong ngôi nhà Merhamet, tôi tưởng tượng mình sẽ thành họa sĩ nổi tiếng. Thời đó, tôi mơ sẽ được xem tất cả các bức họa ở Paris. Những năm 50, 60 ở Thổ Nhĩ Kỳ không có lấy một bảo tàng nào có thể đến để xem tranh, không có những cuốn sách sưu tập các họa phẩm để bọn trẻ có thể tìm hiểu. Với Fusun, chúng tôi không khi nào trao đổi về các vấn đề của nghệ thuật tạo hình, chỉ bằng lòng với việc tô màu các bức ảnh đen trắng phóng to.

Càng bắt gặp nhiều niềm vui trẻ thơ trong ngôi nhà của gia đình Keskin, tôi càng thấy phố xá Istanbul, thấy thế giới ngoài căn hộ của họ kém hấp dẫn. Tôi cực kỳ sung sướng vì được xem những bức vẽ chim của Fusun, được theo dõi sự hình thành chúng, và tuần một lần, thỉnh thoảng hai lần, được trò chuyện với em trong căn phòng phía sau xem trong số những bức ảnh chụp chim của Feridun sắp tới em sẽ vẽ chim gáy, diều hâu hay chim én.

Từ “sung sướng” có lẽ chưa đủ. Tôi muốn diễn đạt sự thỏa mãn sâu sắc, sự hứng khởi thi vị mà tôi cảm thấy trong mấy phút ở căn phòng phía sau: như thể thời gian ngừng trôi để từ nay mọi việc cứ giữ nguyên như thế. Thêm vào đó là cảm giác bình yên, cảm giác về sự tiếp nối và ấm cúng gia đình. Đồng thời niềm tin khiến con tim tôi nhẹ nhõm, nếu tôi muốn đại ngôn, đó là quan niệm về thế giới: thế giới đơn giản và tốt đẹp. Sự thanh bình sâu sắc gắn liền với căn phòng và với trạng thái tinh thần của tôi, cùng với những gì nhìn thấy xung quanh: các bức tranh chim Fusun đang vẽ, màu đỏ thẫm trên tấm thảm Usak trải trên sàn, vài mảnh vải và những chiếc cúc, chiếc kính lão của chú Tarik Bey, mấy chiếc gạt tàn và đồ đan len của dì Nesibe đã hằn sâu trong trí óc tôi. Tôi hít thở bầu không khí trong căn phòng, và bỏ vào túi một cái đê khâu, một chiếc cúc hay cuộn chỉ, để khi quay về ngôi nhà Merhamet tôi có thể tưởng nhớ và kéo dài hạnh phúc của mình.

Sau bữa ăn tối, dì Nesibe dọn dẹp nồi niêu, bát đĩa. Dì cất thức ăn thừa vào tủ lạnh (tôi lưu ý khách thăm bảo tàng chiếc tủ lạnh của gia đình Keskin, đơn giản là nó khiến tôi rất mê), sau đó dì tự mang vào hay sai Fusun lấy giúp bộ đồ đan len đựng trong một chiếc túi nylon lớn. “Con gái, khi nào quay ra hãy mang cho mẹ bộ đồ đan!” dì nói, nếu đúng lúc ấy chúng tôi đi vào phòng trong. Dì thích đan trong lúc xem vô tuyến hay trò chuyện. Dì không phản đối việc chỉ có hai chúng tôi ở phòng trong, nhưng tôi nghĩ dì ngại chú Tarik Bey.

“Tôi vào lấy bộ đồ đan. Bắt đầu phim đấy, Gió mùa thu, hai đứa không xem à?” dì hỏi và đi theo chúng tôi.

Chúng tôi đã xem. Trong tám năm, chắc hẳn tôi đã xem hàng trăm bộ phim lẻ và phim nhiều tập ở nhà Fusun, nhưng dù nhớ chính xác mọi việc liên quan tới gia đình và mọi người trong nhà Fusun, chỉ sau một thời gian ngắn tôi đã quên hết cả phim lẻ lẫn phim nhiều tập, các chương trình đối thoại tổ chức nhân những ngày lễ (“Cuộc chinh phục Byzance đóng vai trò gì trong lịch sử thế giới?”, “Tính cách Thổ nghĩa là gì?”, “Phải tưởng nhớ tới Ataturk như thế nào?”) và hàng trăm, hàng ngàn chương trình đã cùng xem.

Từ những gì đã xem trên ti vi, bất quá tôi chi còn nhớ được những khoảnh khắc mà có lẽ Aristotle, người nghiên cứu khái niệm thời gian, cũng hứng thú. Mỗi khoảnh khắc gắn liền với một hình ảnh, và hằn sâu vào ký ức tôi như vậy. Một nửa những hình ảnh không thể quên xuất hiện trên màn hình, hoặc thậm chí chỉ một phần của chúng. Ví dụ như hình ảnh chuyển động của đôi giày và ống quần của tay thám tử Mỹ đang chạy lên cầu thang trong một phim hình sự; ống khói của một tòa nhà cũ lọt vào hình ảnh do nhà quay phim ghi được không chủ ý; tai và tóc của một phụ nữ trong một cảnh hôn nhau (khi đó trong phòng yên lặng); một bé gái nhút nhát nép sát vào ông bố giữa hàng ngàn đàn ông râu ria đang xem bóng đá (chắc ông bố không biết để con bé cho ai trông); bàn chân đi tất của người đàn ông gần nhất trong số những người đồng loạt cúi gập người trên mặt đất trong một buổi lễ cầu nguyện tưởng nhớ đấng tiên tri Mohamed; một con tàu chạy ngang qua phía xa xa trên vịnh Bosphorus trong một phim Thổ; hay đồ hộp mà một nhân vật phản diện trong phim đang ăn, và nhiều thứ khác nữa. Trong óc tôi, những hình ảnh ấy hợp lại thành những chi tiết của hình dáng Fusun khi em xem những cảnh phim đó, chẳng hạn khóe môi em, cái nhướng mày của em, cánh tay em khi đặt chiếc dĩa xuống cạnh đĩa mà không hề chú ý đến nó, em bất chợt chau mày, hay nóng nảy vội vàng dập tắt thuốc lá. Thông thường những hình ảnh này hiện lên trong tâm trí tôi giống như hình ảnh trong những giấc mơ mà chúng ta không bao giờ có thể quên được. Nhiều lần tôi đã giải thích chi tiết cho các họa sĩ bằng các câu hỏi gợi và các hình ảnh, trong nỗ lực để có thể trưng bày chúng trong Bảo tàng Ngây thơ, nhưng tôi không bao giờ nhận được câu trả lời khả dĩ. Vì sao ở đây Fusun có vẻ xúc động? Vì sao em bị cuốn hút như thế bởi câu chuyện trên màn hình? Tôi muốn biết, nhung trong câu chuyện sau khi xem xong phim, mọi người thích nêu ra các vấn đề đạo đức chứ không hay nói về tác động của bộ phim đến họ.

“Thằng cha đểu cáng ấy đã bị trừng phạt thích đáng, tôi chỉ thương đứa bé khốn khổ,” ví dụ dì Nesibe nói.

“Bọn họ đâu có nghĩ đến đứa trẻ. Lũ ấy chẳng quan tâm đến gì khác ngoài tiền. Fusun, tắt vô tuyến đi con,” chú Tarik Bey nói.

Khi Fusun tắt ti vi đi, tất cả những kẻ vũ phu ấy - những người đàn ông châu Âu bất thường, bọn cao bồi Mỹ, cái gia đình kỳ cục, vô giáo dục, cả người viết kịch bản và đạo diễn phim - thảy sẽ biến khỏi màn hình trong nháy mắt, như dòng nước bẩn chảy tuột xuống cống rãnh.

“Ôi, thoát khỏi lũ ấy thật nhẹ cả người,” ngay lúc ấy chú Tarik Bey thở dài.

Cái “lũ ấy” lúc khác có thể là các vai diễn trong phim Thổ hay phim nước ngoài, những người dẫn chương trình đối thoại hay trò chơi. Câu nói làm tăng thêm sự yên bình, vì tôi cảm thấy từ đó đối với Fusun và gia đình, sự hiện diện của tôi bên họ là quan trọng nhất. Tôi còn muốn ở lại thêm nữa, không chỉ vì niềm sung sướng được ngồi trong cùng một phòng, bên cùng một bàn với Fusun, mà còn vì cảm giác được ở cùng với gia đình Keskin trong ngôi nhà ấy (nơi chung sống ấy là không gian bí ẩn mà giờ đây khách thăm bảo tàng đang dạo chơi như đi dọc theo thời gian). Xin quý khách chớ quên rằng tình yêu của tôi với Fusun dần dần đã lan sang toàn bộ thế giới của em, sang tất cả những sự việc, đồ vật có liên quan tới em.

Cảm giác ở bên ngoài Thời gian mà tôi cảm thấy khi xem ti vi đã mang lại sự an bình sâu sắc, tạo nên khả năng để tôi đến nhà Keskin tám năm liền, và nó cũng đã duy trì tình yêu của tôi với Fusun. Chỉ có các tin tức nghe được phá vở sự yên bình ấy: đất nước đang bị xô đẩy tới nội chiến.

Năm 1978, đêm đêm có tiếng bom nổ ngay trong khu vực của chúng tôi. Những con đường dẫn tới Tophane và Karakoy nằm dưới dự kiểm soát của phái theo chủ nghĩa dân tộc, theo báo chí thì nhiều kế hoạch khủng bố được vạch ra trong các quán cà phê ở đây. Những con phố dích dắc, lát đá chạy về phía Cihangir là nơi cư ngụ của người Kurd, người Alevi, các hạ sĩ quan, công nhân và học sinh có cảm tình với cánh tả. Họ cũng sẵn sàng sử dụng vũ khí. Các nhóm liều lĩnh của hai bên thường dùng vũ khí choảng nhau luôn để tranh giành một con phố, một quán cà phê hay một quảng trường nhỏ; thỉnh thoảng theo sau các vụ nổ bom do bọn cướp được chỉ đạo gián tiếp bởi các tổ chức mật vụ và nhà nước sẽ là ẩu đả của hai bên. Nhiều khi bác Cetin Efendi không biết đỗ chiếc Chevrolet ở đâu giữa hai làn đạn, tôi định không đi bằng xe tới nhà Keskin, nhưng bác tuyên bố không thể thế được. Vào giờ tôi quay về, phố xá của các khu Cukurcuma, Tophane hay Cihangir cũng không an toàn. Chúng tôi hay nhìn thấy những bóng người dán áp phích, treo thông báo hay kẻ khẩu hiệu lên tường. Cả hai chúng tôi lo lắng nhìn nhau qua gương chiếu hậu.

Tin tức buổi tối toàn đưa về các vụ khủng bố và giết chóc. Nghe những tin kiểu ấy, gia đình Keskin biết ơn trời vì họ ngồi yên trong nhà, nhưng tương lai khiến họ lo lắng. Vì những tin dữ khủng khiếp, dạo đó chúng tôi hay nói về cử chỉ và vẻ mặt của cô phát thanh viên xinh đẹp Aytac Karduz. Trái ngược với sự thoải mái của các phóng viên phương Tây, cô ngồi cứng đơ không nhúc nhích, dù vô tình cũng chẳng nở một nụ cười, cô đọc tin tức trên tờ giấy viết sẵn như một cái máy.

“Dừng lại mà lấy hơi chứ, cô sẽ chết ngạt mất!” chú Tarik Bey hay bảo.

Nghe câu này cả trăm lần, nhưng lần nào chúng tôi cũng cười, vì thấy cô phát thanh viên làm việc nghiêm cẩn quá, cô rất sợ mắc một lỗi nào đó. Nhiều lần cô đọc liên tục một hơi đến cuối câu, cuối những câu dài cô thường ngắc ngứ và đỏ mặt lên.

“Trời ơi, cô ta lại đỏ hết mặt mũi lên kìa,” chú Tarik Bey lại nói.

Mặc dù chú đã đùa câu này cả trăm lần, chúng tôi vẫn sẽ cười như thể chú mới nói thế lần đầu, bởi vì Aytac Karduz quá nguyên tắc và tận tụy với công việc thành ra cô sợ mắc lỗi đến tức cười; cô thường đọc băng băng đến cuối câu không ngừng lấy một lần để thở, và nếu chẳng may câu rất dài, mặt cô sẽ đỏ lựng lên trước khi nói được xong.

“Dừng lại đi, cô bé, ít nhất hãy nuốt một cái đi chứ!” cả dì Nesibe cũng nói.

Như nghe được lời nhắc của dì Nesibe, trong một tích tắc cô Aytac Karduz ngẩng lên khỏi tờ giấy nhìn chúng tôi, những người ngồi quanh bàn đang hồi hộp nhìn cô, rồi giống như đứa trẻ vừa cắt xong amiđan, cô gắng nuốt một cái.

“Khá lắm, con gái, có thế chứ,” dì Nesibe khen.

Chính từ miệng cô phát thanh viên này chúng tôi nghe được tin Elvis Presley đã chết trong ngôi nhà anh ta ở Memphis, tin Lữ Đoàn Đỏ đã giết chết Aldo Moro, cựu thủ tướng Ý và tin nhà báo Celal Salik cùng em gái bị bắn chết ở Nisantasi, ngay trước cửa hiệu Alaaddin.

Ở nhà Keskin tôi thấy bình yên vì họ còn giữ khoảng cách với thế giới theo một cách khác: họ so sánh các nhân vật xuất hiện trên truyền hình với những người họ quen biết xung quanh, và trong bữa tối họ tranh luận về mức độ giống nhau. Tôi và Fusun cũng hăng hái tham gia các cuộc bàn luận này.

Tôi nhớ, chúng tôi đã nói khá nhiều về Babrak Karmal, vị tổng thống mới của Afghanistan sau cuộc chiếm đóng của Liên Xô cuối năm 1979, ông ta rất giống một nhân viên hiệu bánh mì gần nhà, hệt như hai anh em vậy. Chủ đề này do dì Nesibe đưa ra, và ít nhất dì cũng thích thú chẳng kém gì chú Tarik Bey. Lúc đầu chúng tôi còn không biết họ đang nói về nhân viên nào của hiệu bánh mì. Có những buổi tối, tôi bảo bác Cetin dừng chân trước cửa hiệu để mua bánh mì mới đem đến, nên tôi đã quen mặt mấy người Kurd làm việc ở đó, và công nhận phát hiện của dì Nesibe. Còn chú Tarik Bey và Fusun thì khăng khăng người ngồi ở quầy tính tiền trong hiệu bánh không giống ông tổng thống Afghanistan.

Có vẻ như đôi khi Fusun chỉ khẳng định ngược lại để đối lập với tôi. Chẳng hạn như khi Anwar Sadat, tổng thống Ai Cập, bị bắn chết khi xem duyệt binh trên khán đài, giống như các tướng lĩnh của chúng tôi thường làm, tôi bảo ông ta giống hệt người bán báo ở quầy trên góc con phố dốc Cukurcuma và đường Bogazkesen. Theo tôi, Fusun không công nhận sự giống nhau đó chỉ vì tôi phát hiện ra. Vụ ám sát Sadat là đề tài nóng trong nhiều ngày trên truyền hình, và vì vậy cuộc tranh cãi giữa tôi và Fusun cuối cùng trở thành chiến tranh lạnh.

Nếu một sự giống nhau nào đó được công nhận bên bàn ăn gia đình, thì nhân vật trên màn hình đã không còn là Anwar Sadat mà là Bahri Efendi người đưa tin. Vào năm thứ năm của các bữa ăn tối chung ở nhà Keskin, tôi cũng đã chấp nhận diễn viên Pháp nổi tiếng Jean Gabin (chúng tôi đã xem nhiều phim của ông) là Nazif Efendi; cô gái dự báo thời tiết nhút nhát thỉnh thoảng xuất hiện được gọi theo tên cô bạn gái Ayla sống với mẹ ở tầng dưới - một trong số những bạn gái mà Fusun giấu tôi; ông chủ tịch đứng tuổi của một đảng Hồi giáo tối tối diễn thuyết hùng hồn trên vô tuyến được gọi theo tên của Rahmi Efendi quá cố; nhà báo thể thao danh tiếng thường tổng kết các bàn thắng trong tuần vào tối Chủ nhật được gọi theo tên ông thợ điện Efe; Reagan, vị tổng thống mới của Mỹ được nhắc tới dưới tên Cetin Efendi (trước hết vì đôi lông mày của ông ta).

Chúng tôi thích đùa vui nếu thấy các nhân vật nổi tiếng xuất hiện trên màn hình, chẳng hạn dì Nesibe kêu lên: “Mọi người ra đây nhanh lên xem Bahri Efendi có bà vợ xinh chưa kìa!”

Lúc khác chúng tôi lại thử đoán xem một nhân vật nổi tiếng nào đó giống ai. “Mọi người thử đoán xem ông này giống ai? Dì Nesibe chỉ ông tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Kurt Waldheim hay xuất hiện liên quan tới các vụ xung đột giữa Israel và Palestine khiến chúng tôi căng óc nghĩ mãi không ra, quanh bàn im lặng một lúc lâu, rồi chúng tôi lại tiếp tục nghĩ khi nhân vật nổi tiếng đã biến khỏi màn hình, và những tin tức, quảng cáo hay những hình ảnh khác đã xuất hiện.

Và giữa chừng nếu nghe tiếng còi của một chiếc tàu thủy chạy từ phía Tophane hay Karakoy về, tôi nhớ tới những âm thanh hỗn độn trong thành phố, tới đám đông, trước mắt tôi hiện ra một con tàu cập bến; dù vô tình tôi nhận ra rằng cuộc đời tôi đã gắn bó với gia đình Keskin, tôi đã ngồi bên bàn ăn nhà họ bao nhiêu thời gian: ngoài những con tàu đi ngang qua và tiếng còi của chúng, tôi thậm chí đã không nhận ra bao nhiêu năm tháng đã qua đi.

63

Mục tin vặt

Đất nước đang bị xô đẩy tới nội chiến, do các vụ nổ bom và đụng độ ngoài đường phố, người đi xem phim ngày một thưa thớt, và điều này đã làm rung động nền “công nghiệp điện ảnh”. Quán Pelur và những nơi gặp gỡ khác của dân phim ảnh vẫn đông đúc, nhưng vì buổi tối các gia đình không ra đường nữa, dân phim ảnh phải cố giành các vai trong phim quảng cáo, hay phim sex và phim hành động. Vì các nhà sản xuất phim lớn hơn không chi tiền cho phim kiểu như những phim mà chúng tôi đã hào hứng xem mùa hè năm trước, tôi có cảm giác trong mắt đám khách quen ở quán bar Pelur, hình ảnh tôi, một người yêu điện ảnh giàu có, nhà tài trợ của hãng Lemon Films, trở nên đáng giá hơn. Một tối, nể lời chèo kéo của Feridun, tôi đến quán Pelur sau một thời gian dài không lai vãng, thấy quán đông hơn trước đây nhiều, tôi nghe đám say rượu nói nạn thất nghiệp có lợi cho các quán mà dân phim ảnh yêu thích, vì “tất cả Yesilcam đều uống”.

Hôm ấy tôi cũng uống tới sáng với đám dân phim ảnh bất hạnh. Tôi nhớ, lúc gần sáng tôi đã trò chuyện vui vẻ với Tahir Tan, người từng để ý đến Fusun trong quán ăn Huzur ở Tarabya. Cũng vào đêm khuya hôm ấy, chúng tôi đã “trở thành bạn bè” với Papatya, cô diễn viên trẻ quyến rũ của thế hệ mới. Cũng như số đông, cô than thở mình không thực hiện được ước mơ, nạn thất nghiệp buộc cô phải nhận lồng tiếng cho các phim con heo. Cô muốn tôi giúp đỡ để thực hiện một phim mà Feridun quan tâm tới kịch bản. Với đầu óc không còn tỉnh táo, tôi vẫn nhận ra Feridun để ý đến cô ta, theo cách nói của dân phim ảnh thì họ có biểu hiện “xích lại gần nhau về mặt tình cảm”, thậm chí tôi thấy Feridun ghen với tôi vì Papatya. Gần sáng, ba chúng tôi ra khỏi quán bar, đi trên những phố nhỏ tăm tối về phía Cihangir, nơi cô ta sống cùng bà mẹ vẫn đi hát trong các quán bar rẻ tiền. Chúng tôi đi ven những bức tường bị bọn say rượu đái ướt, kẻ đầy những khẩu hiệu quá khích. Cuối cùng tôi để một mình Feridun tiễn cô ta về giữa tiếng chó sủa gầm gừ trong tiết trời lạnh và tôi quay về nhà ở Nisantasi, nơi tôi sống yên ổn với mẹ.

Sau những tối uống say như đêm nay, trong giấc ngủ chập chờn nửa mơ nửa tỉnh, tôi buồn bã nghĩ tuổi trẻ đã đích thực qua từ lâu, dù tôi chưa qua tuổi ba lăm, nhưng cũng giống như những người đàn ông Thổ khác, cuộc đời tôi đã định hình, hạnh phúc lớn đã không còn chờ đợi, không thể chờ đợi tôi. Tôi tự an ủi mình rằng, đây chỉ có thể là ảo ảnh sai lạc từ các vụ giết chóc chính trị, những vụ đụng độ không biết khi nào dứt, về giá cả đắt đỏ và các vụ phá sản ngập tràn các bản tin khiến tương lai tôi như đen tối đi từng ngày, bất chấp tình yêu và khát khao tình cảm trong trái tim tôi.

Nhưng nếu gặp Fusun ở Cukurcuma, nhìn vào mắt em và cùng trò chuyện, hay nếu lấy được một vài đồ vật từ nhà Keskin sau này có thể gợi nhớ về em, rồi nếu sau đó trở về và có cơ hội chơi với chúng, tôi cảm thấy mình không bất hạnh. Thỉnh thoảng, tôi nhìn một chiếc thìa hay chiếc dĩa lấy từ trên bàn nhà Keskin mà Fusun đã dùng, như thể đó là một bức họa hay đó chính là kỷ niệm.

Thỉnh thoảng, ý nghĩ biết đâu cuộc sống ở một nơi khác chẳng tốt đẹp hơn, ùa đến với tôi, tôi phải nghĩ sang chuyện khác để tránh đau đớn. Nhưng nếu tôi gặp Zaim và nghe hết những lời đồn thổi, tôi trấn tĩnh lại: hóa ra việc xa lánh đám bạn bè giàu có của tôi không phải là một mất mát to lớn lắm, vì cuộc sống của mấy người họ dường như ngày càng buồn chán.

[Theo Zaim thì] trong ba năm qua Nurcihan và Mehmet chưa ngủ với nhau, nhưng họ đã quyết định sẽ lấy nhau. Đó là cái tin lớn nhất. Mặc dù mọi người, kể cả Mehmet, đều biết ở Paris Nurcihan đã ngủ với nhiều đàn ông Pháp, nhưng cô ta vẫn khăng khăng không trao thân cho Mehmet trước đám cưới. Cô ta đã nhiều lần tuyên bố rằng, trong một nước theo đạo Hồi điều kiện đầu tiên để hôn nhân hạnh phúc và bền chặt lâu dài không phải là kinh tế, mà là họ đừng ăn nằm với nhau trước khi cưới. Mehmet có vẻ cũng thích chuyện đùa này, nó chính là một phần tấm thảm dệt nên vẻ bề ngoài chung của họ, theo đó họ nói chuyện khớp một giọng, kể những câu chuyện về sự thông thái của ông bà cụ kỵ chúng tôi, về vẻ đẹp của âm nhạc cổ, về sự hài lòng của các bậc thầy thời trước theo cách sống của các tu sĩ đạo Hồi. Cũng chẳng phải những chuyện đùa họ thích gợi ra ấy hay sự quan tâm của họ tới văn hóa Ottoman và tổ tiên của chúng tôi khiến phải coi họ là sùng bái hay phản động. Theo Zaim khi ngồi trong đám bạn bè, cả hai cùng uống nhiều. Zaim còn tỏ ý khâm phục là dù uống say đến đâu họ cũng vẫn giữ được vẻ lịch lãm tinh tế. Khi đã uống, Mehmet hăng say thuyết giảng rằng thi ca cổ điển Thổ Nhĩ Kỳ nói về rượu không phải với nghĩa bóng, mà với ý nghĩa thật của nó. Cậu ta đọc mấy câu của Nedim[32] và Fuzuli[33], nhưng chẳng ai biết cậu ta có trích dẫn đúng hay không. Cậu ta nhìn vào mắt Nurcihan và nâng cốc chúc cho tình yêu của Đức Allah. Theo anh bạn tôi thì bạn bè không phản đối cách ứng xử của Mehmet và Nurcihan, trái lại còn chấp nhận với lòng kính trọng là có lý do cả: có những chuyện còn tệ hại hơn nhiều, một bài học bắt nguồn từ cuộc hoảng loạn trong đám các cô gái sau sự việc từ bỏ đính hôn của tôi với Sibel. Trong những năm 70, sự việc chia tay của chúng tôi là lời cảnh tỉnh đối với các cô gái trẻ Istanbul. Nếu đúng thế, thì vì vụ của chúng tôi mà hồi đó các bà mẹ đã hốt hoảng nhắc nhở con gái hãy thật giữ gìn. Nhưng tôi không muốn đánh giá quá cao vai trò của mình, xin quý độc giả nhớ cho đời sống xã hội Istanbul hồi đó quá nhỏ và dễ tổn thương, vì thế nỗi xấu hổ sâu xa của bất cứ thành viên nào cũng có thể được bàn tán cảm nhận phổ biến khơi khơi không kém gì chỉ trong một gia đình nhỏ.

Đến năm 1978, tôi đã quen với sự bình yên của cuộc sống mới hình thành trong khuôn khổ nhà tôi, văn phòng, nhà Fusun và ngôi nhà Merhamet. Trong nhà Merhamet tôi mơ màng nhớ lại những giờ phút hạnh phúc cùng Fusun, và say sưa pha lẫn ngạc nhiên nhìn bộ sưu tập mỗi ngày thêm lớn dần. Những vật dụng ngày một nhiều trở thành những dấu hiệu biểu hiện độ sâu sắc của mối tình của tôi. Có lúc chúng như không phải là niềm an ủi để nhớ tới những giờ hạnh phúc với Fusun, mà như sự kéo dài cơn bão của tâm hồn tôi. Có lúc vì chúng tôi có cảm giác hổ thẹn, tôi không muốn một ai nhìn thấy chúng, và tôi lo sợ nghĩ một vài năm nữa, nếu chúng đầy căn hộ này thì sẽ ra sao. Tôi không nghĩ đến tương lai khi đem chúng từ nhà Keskin về, tôi muốn chúng nhắc tôi nhớ đến quá khứ, chứ không nghĩ đến một lúc nào đó chúng sẽ chiếm hết cả một phòng, rồi cả căn hộ. Tôi đã trải qua phần lớn thời gian tám năm với hy vọng tôi sẽ thuyết phục được Fusun, và chúng tôi sẽ lấy nhau.

Ngày 8 tháng Mười một năm 1979, trên mục chuyện phiếm trang “Xã hội thượng lưu” của tờ Aksam đã xuất hiện bài báo mà tôi trưng bày ở đây:

^jPHIM ẢNH VÀ BÈ BẠN:

MỘT LỜI KHUYÊN KHIÊM NHƯỜNG$j

Tất cả chúng ta thường thích khoe Thổ Nhĩ Kỳ là nước sản xuất phim đứng thứ ba, sau Hollywood và Ấn Độ. Nhưng đáng tiếc là tình hình đang thay đổi, một mặt do các cuộc ẩu đả trên đường phố giữa cánh tả và cánh hữu, mặt khác do phim sex khiến các gia đình tránh xa rạp chiếu phim. Thiếu vắng khán giả, nên các nhà làm phim xuất sắc của chúng ta mất nguồn tài trợ. Trong tình hình đó, xưởng phim Yesilcam cần đến sự có mặt của các nhà kinh doanh mới, giàu có ủng hộ phim nghệ thuật hơn bao giờ hết. Trước đây, số này là các nhà giàu mới tỉnh lẻ, mục đích của họ là làm quen với các diễn viên trẻ đẹp. Nhiều “phim nghệ thuật” được các nhà phê bình bốc tận mây xanh không bao giờ được chiếu trong các rạp phương Tây; không được giải thưởng nào dù là ở các Festival nhỏ, tỉnh lẻ châu Âu. Nhưng ít ra cũng có những mối tình dễ chịu nảy sinh giữa các “nữ diễn viên” và các nhân vật mới giàu có. Nhưng điều đó đã thuộc về quá khứ. Ngày nay đang thịnh hành mốt mới... Những người đỡ đầu nghệ thuật của chúng ta ngày nay không tìm đến xưởng phim để tán tỉnh yêu đương các cô gái trẻ đẹp, mà để biến người họ đã yêu từ trước thành diễn viên điện ảnh. Gần đây nhất, con trai một trong những gia đình giàu có tiếng tăm nhất Istanbul (chúng tôi tạm gọi anh ta là Mr. K) mê một cô gái trẻ đã có chồng mà anh ta giới thiệu là “em họ xa”, và anh ta ghen vì cô ta đến mức dù đã cho viết một kịch bản “phim nghệ thuật”, nhưng hiện tại dù bằng cách nào, anh ta cũng không đồng ý cho khởi quay. Một số người nói “Anh ta không cho phép cô ta hôn người nào khác”. Anh ta theo cô gái trẻ và anh chồng đạo diễn của cô như một cái bóng, lang thang trong các quán dân điện ảnh thường lui tới và các nhà hàng ven bờ Bosphorus với cốc raki trong tay, và vì ghen tuông anh ta thậm chí không muốn nữ diễn viên trẻ bước chân ra khỏi nhà. Cũng như chúng tôi đã đưa tin trên các cột báo này, cách đây mấy năm, chàng trai trẻ này đã đính hôn với cô con gái trẻ đẹp của một nhà ngoại giao về hưu trong một buổi lễ lớn rất đông người dự, sau đó theo tin đồn thì anh ta đã hủy bỏ hôn ước để biến cô em họ xinh đẹp thành nữ diễn viên. Chúng ta không thể cho phép anh chàng con nhà giàu vô trách nhiệm này, sau cô gái nhà lành tốt nghiệp trường Sorbonne, lại làm hại đời nữ diễn viên tương lai xinh đẹp F. mà anh ta thèm khát. Vì vậy xin cáo lỗi độc giả đã từ lâu không cần đến những lời giáo huấn, chúng tôi khuyên Mr. K như sau: “Thưa Ngài! Trong thế giới hiện đại ngày nay, khi người Mỹ đã bước chân lên Mặt Trăng, không thể hình dung nổi một phim nghệ thuật nếu thiếu cảnh hôn nhau! Ngài hãy quyết định: Hoặc lấy một cô nhà quê đội khăn trùm đầu, quên đi phim ảnh và nghệ thuật phương Tây, hoặc hãy từ bỏ ý đồ biến thành nữ diễn viên cô em họ mà Ngài bảo hộ sát sao đến nỗi không chịu nổi bất cứ ai nhìn tới. Tất nhiên nếu biến cô ta thành ngôi sao là ý đồ duy nhất của ngài...”

^iCCT$i

Tôi đã đọc bài báo khi ngồi với mẹ tôi bên bàn ăn sáng. Mẹ tôi thường đọc hết cả hai tờ báo, mục chuyện phiếm thì dù có ngẫu nhiên bà cũng không khi nào bỏ qua. Tôi vội vàng cắt trang báo bỏ vào túi khi bà vào bếp.

“Con lại có chuyện gì thế? Trông con có vẻ buồn!” mẹ nói khi tôi đi làm.

Đến văn phòng tôi cố làm bộ vui vẻ hơn mọi ngày, tôi kể chuyện cười với Zeynep Hanim, huýt sáo đi dọc hành lang, nói đùa với mấy nhân viên có tuổi của Satsat mỗi ngày thêm chán nản vì thiếu việc làm, đang giải ô chữ trên tờ Aksam.

Nhưng sau giờ nghỉ ăn trưa thì qua nét mặt mọi người, qua ánh mắt quá yếu đuối và hơi hốt hoảng của Zeynep, tôi biết tất cả đã đọc bài báo. Sau bữa trưa mẹ tôi gọi điện, nói bà đã đợi tôi về ăn trưa và tiếc vì không thấy tôi về.

“Con có chuyện gì không?” mẹ hỏi như thường lệ, nhưng có vẻ dịu dàng hơn. Tôi biết ngay bà đã nghe được tin, bà đã sai người kiếm một tờ báo, đã đọc và khóc (giọng nói của bà đúng là sau khi vừa khóc), và nhìn thấy chỗ bài báo bị cắt bà biết là tôi cũng đã đọc. “Thế giới đầy rẫy những kẻ độc ác con ạ, con đừng bận tâm đến chuyện gì nhé.” Bà tiếp tục.

“Mẹ nói về chuyện gì thế?” tôi nói.

“Mẹ chẳng nói chuyện gì đâu, con ạ,” mẹ tôi nói.

Tôi biết chắc rằng, nếu tôi làm điều tôi muốn nhất, và bắt đầu than vãn vì muốn được bà an ủi, thì sau những biểu hiện ban đầu của tình thương yêu và sự cảm thông mẹ sẽ nói tôi cũng là người có lỗi, và bà cũng muốn nghe về câu chuyện Fusun. Có khi bà còn khóc vì nghĩ tôi đã bị mê hoặc. Có khi bà còn bảo “Có kẻ nào đó đã bỏ bùa mê vào thùng gạo hay hũ bột trong nhà, hay vào ngăn kéo trong văn phòng. Con hãy tìm cho ra rồi đốt ngay đi!” Qua giọng nói, tôi biết mẹ buồn vì tôi đã không chia sẻ nỗi phiền muộn với bà, nhưng chủ yếu là vì bà không được nói về chuyện này, tuy bà vẫn tôn trọng sự kín đáo của tôi. Phải chăng đó là biểu hiện tình trạng của tôi trầm trọng đến thế nào?

Liệu lúc này những độc giả của tờ Aksam khinh ghét tôi thế nào, họ có cười kẻ si tình cuồng nhiệt và khờ dại, họ tin ở các chi tiết trong bài báo đến đâu? Tôi không thể xua đuổi khỏi đầu những câu hỏi như vậy, và tôi tưởng tượng Fusun sẽ buồn ra sao nếu tin này đến tai em. Sau cú điện thoại của mẹ, tôi định gọi cho Feridun bảo cậu ta đừng để gia đình đọc tờ Aksam số mới nhất, nhưng rồi tôi không gọi. Một mặt tôi sợ sẽ không thuyết phục nổi Feridun. Lý do thứ hai là bất chấp giọng điệu nhỏ nhen ti tiện của bài báo, xét cho cùng tôi vẫn mừng vì chuyện đó. Đúng là tôi cố che giấu bản thân mình sự mãn nguyện, nhưng đến nay, sau nhiều năm tôi đã thấy rõ: quan hệ của tôi, sự gắn bó của tôi với Fusun - gọi là gì đi chăng nữa - đã lên mặt báo, theo một ý nghĩa nào đó đã có được sự công nhận của xã hội. Người ta sẽ bàn luận hàng tháng trời về sự việc đưa trên mục phiếm đàm được giới xã giao Istanbul đặc biệt quan tâm, nhất là về những scandal được viết khôi hài như vậy. Tôi cố thuyết phục mình tin rằng, bài báo sẽ là bước đầu tiên để tôi khoác tay Fusun như khoác tay một người vợ quay về với đời sống xã giao. Dĩ nhiên, việc đánh mất hy vọng được an ủi đã sinh ra huyễn tưởng kiểu ấy về giải pháp của hạnh phúc. Tôi cảm thấy vì những lời đồn thổi của giới xã giao, vì những tin tức sai lạc và dối trá, dần dà tôi đã trở thành một con người khác. Tôi nhớ, tôi cảm thấy rằng tôi sống cuộc đời khác lạ không phải vì nỗi đam mê riêng, quyết định riêng; cứ như thể tôi đã rơi vào trạng thái ngoài xã hội bởi cái tin này.

Tên ký dưới bài báo rõ ràng là “Cẩm Chướng Trắng”. Tôi trách mẹ đã mời ông ta tới dự lễ đính hôn, nhưng giận Tahir Tan hơn cả, vì tôi nghĩ chính lão ta đã đưa tin (“Anh ta không cho phép cô ta hôn người nào khác”). Tôi muốn nói riêng với Fusun chuyện này, muốn chửi bọn đểu giả, muốn an ủi em và được nghe em an ủi... Chúng tôi phải tới quán bar Pelur càng nhanh càng tốt, và Feridun cũng phải đi cùng với chúng tôi! Chỉ có thế chúng tôi mới chứng minh được bài báo là sự giả dối đểu cáng, chỉ có thế chúng tôi mới bịt được miệng dân phim ảnh say rượu và đám bạn bè đang khoái trá nhâm nhi bài báo.

Nhưng dù đã cố gắng hết sức tôi vẫn không thể tới nhà Keskin tối hôm ấy. Tôi biết chắc dì Nesibe sẽ tìm cách trấn an tôi, còn chú Tarik Bey sẽ làm như không biết gì hết, nhưng tôi không thể tưởng tượng nổi nếu ánh mắt tôi bắt gặp cái nhìn của Fusun thì sẽ ra sao. Tất nhiên tin này khiến tâm hồn cả hai chúng tôi xao động, và điều đó có vẻ thật đáng sợ. Nhưng không lâu sau tôi hiểu ra rằng, chúng tôi sẽ không cảm thấy cơn bão bị khuấy lên trong tâm hồn, mà cảm thấy cái tin giả dối kia về cơ bản là “đúng sự thật”!.

Bạn đọc cũng biết trong bài báo có những nhầm lẫn, chẳng hạn tôi hủy bỏ đính hôn với Sibel không phải để biến Fusun thành ngôi sao điện ảnh danh tiếng... Không phải tôi đề nghị Feridun viết kịch bản. Nhưng đó chỉ là những chi tiết phụ. Trước mắt độc giả của tờ báo và những kẻ phao tin nhảm thì sự thật đơn giản rõ ràng là tôi trở nên nực cười vì tình, và vì những gì tôi đã làm cho Fusun. Mọi người thả sức đàm tiếu, cười cợt về tôi, những người tử tế nhất cũng có khi thấy thương hại. Điều không làm giảm bớt nỗi hổ thẹn của tôi là trong giới thượng lưu về cơ bản tương đối nhỏ ở Istanbul mọi người đều biết nhau, và các thành viên của nó không có tài sản quá lớn hay các công ty lớn, không có các nguyên tắc và lý tưởng nghiêm ngặt; thậm chí ngược lại, vì thế tôi càng cảm thấy sự vụng về và ngốc nghếch của mình lớn hơn. Trong số những người sống ở ngóc ngách này của thế giới, tại một đất nước nghèo, ít người có may mắn được sinh ra trong một gia đình giàu có, nhưng vì khờ dại tôi đã đánh mất cơ hội sống một cuộc sống thị dân thượng lưu tử tế và hạnh phúc! Tôi biết mình chỉ có thể thoát ra khỏi tình trạng này nếu lấy Fusun, ổn định lại các việc của công ty, kiếm ra nhiều tiền và sau đó quay về giới xã giao trong hào quang chiến thắng, nhưng tôi cảm thấy mình không đủ nghị lực để thực hiện kế hoạch tốt đẹp đó, và hơn nữa tôi cảm thấy căm ghét những kẻ thường được gọi là “giới xã giao”. Hơn nữa, tôi biết rằng sau khi bài báo xuất hiện, bầu không khí trong gia đình Keskin không còn phù hợp với những giấc mơ của tôi nữa.

Vì tình yêu và vì nỗi hổ thẹn, tôi đã rơi vào tình trạng ngoài cách im lặng và hoàn toàn thu mình lại, tôi không thể làm gì khác. Một tuần liền tối nào tôi cũng vào rạp, một mình xem các phim Mỹ. Trong thế giới bất hạnh của chúng ta, người ta không chờ đợi điện ảnh nói về thực tại và nỗi bất hạnh, mà muốn nó tạo ra một thế giới mới mẻ, khiến người ta sung sướng. Trong khi xem phim, đặc biệt khi tưởng tượng mình ở vị trí của một nhân vật nào đó, tôi cảm thấy mình đã quá phóng đại vấn đề, quá coi trọng bài báo kia, vì rất ít người đoán ra trong đó người ta nhạo báng tôi, và ý nghĩ rồi sự việc cũng nhanh chóng rơi vào quên lãng, khiến tôi yên tâm. Giải phóng khỏi sự thúc bách bệnh hoạn phải cải chính những điều giả dối trong bài báo còn khó hơn nhiều, vì những lúc buộc phải nghĩ đến những điều đó, trước mắt tôi hiện lên đám người chế giễu tôi trong giới xã giao; và tôi mường tượng thấy cả những người có vẻ thương hại, nhưng lại phóng đại những điều dối trá trong bài báo, thêm thắt những điều dối trá của chính họ để truyền tiếp cho người khác. Có lý khi tôi nghĩ, người ta dễ tin vào những điều giả dối, ví dụ như việc tôi hủy bỏ đính hôn để biến Fusun thành diễn viên. Tôi tự trách mình khờ dại, đã để mình bị biến thành đề tài châm biếm trong mục phiếm đàm, thậm chí chính tôi cũng tin đôi điều giả dối trong bài báo.

Điều bịa đặt khiến tôi quan tâm nhất là theo đó tôi đã nói với Fusun: “Anh không cho phép em hôn người nào khác!” Tôi nghĩ người ta cười câu này nhiều nhất, vì thế trước hết tôi muốn cải chính điều này. Tôi còn bực mình vì bị gọi là anh chàng con nhà giàu được nuông chiều, đã hủy đính hôn vô trách nhiệm, nhưng tôi nghĩ những người biết tôi sẽ không tin điều này. Nhưng họ có thể tin tôi không cho phép em hôn người khác, vì bất chấp vẻ châu Âu của tôi, trong con người tôi vẫn có gì đó khiến điều đó có thể tin được, bởi vì chính tôi cũng ngẫm nghĩ không rõ liệu lúc uống say, hay vui đùa tôi có nói với Fusun điều đó hay không. Bởi nếu điều đó có xảy ra vì nghệ thuật hay vì vai diễn đòi hỏi, thì thực ra tôi cũng không thích em hôn người khác.

64

Lửa trên vịnh Bosphorus

Tảng sáng ngày 15 tháng Mười một năm 1975, tôi và mẹ thức dậy bởi một tiếng nổ dữ dội. Cả hai chúng tôi vùng dậy khỏi giường, chạy ra phòng đệm và hốt hoảng ôm chầm lấy nhau. Cả tòa nhà rung lên như động đất. Vì dạo đó hay có những vụ nổ bom trong các tiệm cà phê, hiệu sách, trên các quảng trường và những nơi khác, chúng tôi nghĩ lần này chắc vụ nổ ở ngay gần đường Tesvikiye, nhưng rồi chúng tôi thấy lửa cháy phía bên kia vịnh Bosphorus, trên vùng Uskudar. Chúng tôi nhìn bầu trời đỏ rực vì ánh lửa từ xa một lúc, rồi lại quay vào giường ngủ, vì đã quen với bạo lực chính trị và các vụ nổ.

Ngay phía trước Haydarpasa, một chiếc tàu chở dầu Rumani đã đâm vào một con tàu Hy Lạp nhỏ. Chiếc tàu chở dầu và dầu chảy ra bắt đầu bốc cháy với những tiếng nổ. Các báo ra số đặc biệt, và ngày hôm sau cả thành phố nói về đám cháy trên vịnh Bosphorus. Người ta chỉ trỏ đám mây khói lơ lửng trên bầu trời thành phố như một chiếc ô. Suốt cả ngày tôi cảm thấy như lửa đốt trong lòng, đồng cảm với các nhân viên nữ khóc lóc và các trưởng phó phòng buồn rầu của Satsat, nhưng tôi gắng an ủi mình, biết đâu sự việc này chẳng là cái cớ để tôi đến thăm gia đình Keskin. Chúng tôi có thể nói về vụ cháy mà không nhắc tới tin đồn kia. Cũng như trong ý thức của những người Istanbul khác, trong đầu tôi vụ cháy trên vịnh Bosphorus gắn với các vụ giết chóc chính trị, lạm phát thả nổi, xếp hàng, nghèo đói và cùng cực khiến cả nước bất hạnh. Đọc tin tức mới nhất trên các báo về vụ cháy, tôi nghĩ tới bi kịch của cá nhân tôi, thậm chí tôi phải thú nhận rằng, chính vì bi kịch ấy mà nó tác động tới tôi sâu sắc như thế.

Buổi tối tôi đến Beyoglu, đi dọc đường Istiklal. Tôi ngạc nhiên vì đường phố vắng vẻ quá, chỉ thấy vài người đàn ông vẻ căng thẳng đứng vật vờ trước rạp Palace và Fitas, nơi chiếu phim sex.

Đến quảng trường Galatasaray tôi nhận ra mình đã ở rất gần nhà Fusun. Không loại trừ khả năng các buổi tối mùa hè họ cùng ra phố ăn kem, giờ họ đang dạo chơi quanh đây và biết đâu tôi chẳng chạm trán họ. Nhưng trên phố tôi không thấy các gia đình, cũng chẳng nhìn thấy phụ nữ. Nếu đi đến Tunel, tôi sợ mình bị cuốn hút về phía nhà Fusun, vì thế tôi đi về hướng ngược lại. Tôi đi ngang qua tháp Galata, xuôi xuống Yuksekkaldirim. Ở góc đường Yuksekkaldirim cắt phố nhà thổ lởn vởn đám đàn ông bất hạnh thường ngày. Giống như dân chúng trong thành phố, họ cũng nhìn những đám mây đen và ánh sáng màu da cam phản chiếu lên những đám mây.

Tôi đi cùng với đám đông quan sát vụ hỏa hoạn từ xa qua cầu Galata. Những người đứng câu cá bên lan can cũng nhìn đám cháy. Cùng với những người khác, đôi chân cũng đưa tôi tới công viên Gulhane. Đèn ở khu này, cũng như những nơi khác ở Istanbul, không sáng hoặc vì đã bị ném vỡ bằng đá, hoặc vì mất điện, nhưng đám cháy con tàu chở dầu soi sáng không chỉ khu công viên, mà cả lâu đài Topkapi (trước đây khu công viên là khu vườn của nó), cửa vịnh Bosphorus, khu Uskudar, Salacak, tháp Leander (hay tháp Con Gái) và khắp cả vùng rộng lớn. Người xem đám cháy đông nghịt. Ánh sáng trong công viên một phần được chiếu thẳng từ đám cháy, một phần được phản chiếu từ các đám mây, chẳng khác từ đèn cây trong các phòng khách châu Âu, tràn ngập thứ ánh sáng ấm cũng dễ chịu mà trong đó đám đông dân chúng thao thức quan sát có vẻ hân hoan và bình thản hơn đúng sự thực. Hay thú vui quan sát đã khiến họ sung sướng? Họ đã tới đây bằng xe buýt và đi bộ từ khắp mọi nơi trong thành phố, người giàu và nghèo, người lo lắng và kẻ tò mò. Tôi thấy những bà già đội khăn trùm đầu, những bà mẹ trẻ khoác tay chồng bế con nhỏ đang ngủ, những em bé chạy lăng xăng, những người vừa nghe nhạc vừa ngó ra từ xe con hay xe tải, những người bán bánh khuyên, trai nhồi, gan rán, bánh nướng nhân thịt đến từ mọi khu khác của thành phố, những người bán nước trà tay đỡ khay thoăn thoắt lách trong đám đông. Xung quanh tượng Ataturk tỏa ra mùi thơm nức từ xe kính của các hàng bán viên thịt băm rán và xúc xích. Tiếng rao hàng của đám trẻ bán nước giải khát tạo cho công viên một không khí chợ phiên (không thấy nước Meltem). Tôi mua một cốc trà của người bán rong, rồi ngồi xuống một chiếc ghế vừa trống chỗ, hân hoan nhìn đám cháy cùng một ông già đã rụng hết răng.

Cho tới khi ngọn lửa tắt hẳn, một tuần liền hôm nào tôi cũng ra khu công viên. Thỉnh thoảng ngọn lửa đã gần lụi, nhưng rồi lại bốc cao, tỏa ánh sáng vàng vọt lên gương mặt đám người nhìn lửa. Bên cạnh cửa vịnh Bosphorus, nhà ga Haydarpasa, trại lính Selimiye và vịnh Kadikoy thỉnh thoảng lại chuyển từ màu vàng rực sang màu ánh bạc. Tôi ngồi im cùng đám đông nhìn khung cảnh hiếm thấy. Rồi lát sau chúng tôi nghe một tiếng nổ, tro than rơi lả tả và ngọn lửa nhỏ dần. Những người đến xem bình tĩnh lại, ngồi ăn uống và bắt đầu trò chuyện.

Một buổi tối suýt nữa tôi đã chạm trán Mehmet và Nurcihan trong công viên Gulhane, nhưng tôi đã vội đi trước khi họ nhận ra tôi. Tôi muốn nhìn thấy Fusun và bố mẹ em, có lẽ vì thế mà tối nào tôi cũng ra đây, tôi chợt nhận ra điều đó khi nhìn thấy từ xa một gia đình ba người và lầm tưởng là họ. Giống như mùa hè năm 1975 - từ đó đã bốn năm trôi qua, con tim tôi lại đập rộn lên vì tình yêu, nếu nhìn một ai đó thành Fusun. Tôi cảm thấy trong gia đình Keskin mỗi người đều cảm thấy một cách sâu sắc, rằng những tai họa làm chúng tôi gắn bó với nhau hơn. Tôi phải đến nhà họ trước khi ngọn lửa trên chiếc tàu chở dầu Independenta của Rumani tắt hẳn, để bằng việc chia sẻ cảm giác về tai họa và tính cộng đồng, chúng tôi có thể quên đi tất cả những điều tồi tệ trong quá khứ. Biết đâu vụ hỏa hoạn đối với tôi chẳng là sự khởi đầu của một cuộc sống mới?

Một buổi tối, vừa đang mơ mộng vừa đi tìm chỗ trong công viên, tôi gặp Tayfun và Figen. Chúng tôi gần như đâm sầm vào nhau nên tôi không còn thời gian để lẩn trốn. Tôi vui vẻ vì họ không nhắc tới bài báo, cũng không nói đến những chuyện trong đám bạn bè, và điều quan trọng hơn là hình như họ chẳng biết gì về các tin đồn, thế là tôi cùng hai người ra khỏi công viên - lúc ngọn lửa đang lụi, ngồi vào xe của họ, và cùng nhau uống rượu đến sáng trong một quán bar gần quảng trường Taksim.

Hôm sau, vào Chủ nhật, tôi đến nhà Keskin. Trước đó, tôi đã nằm suốt ngày, chỉ dậy ăn trưa với mẹ. Buổi tối tôi cảm thấy vui, lạc quan, thậm chí hạnh phúc. Nhưng giây phút tôi bước vào ngôi nhà ấy và nhìn vào mắt Fusun, mọi mơ ước của tôi đều tan biến: trong mắt em tôi thấy nỗi buồn, sự thất vọng và đau đớn.

“Có tin gì không, anh Kemal?” em hỏi bằng giọng của một phụ nữ vô tư, thành đạt và hạnh phúc, nhưng tâm tình của người yêu xinh đẹp của tôi không để vào đấy, chính em cũng biết em đang giả tảng.

“Ồ, không có gì,” tôi trơ trẽn đáp. “Việc nhà máy, việc công ty, việc kinh doanh, anh không đến được vì nhiều việc quá.”

Trong các phim Thổ, khi nhân vật chính nam và nữ tỏ tình thân mật với nhau, một bà cô thông cảm chắc chắn sẽ liếc nhìn họ trìu mến để khán giả vô tâm nhất cũng phải xúc động... Dì Nesibe đã nhìn chúng tôi như thế, nhưng dì vội quay đi ngay, vì vậy tôi hiểu rằng tin đồn nhảm đã gây ra những giây phút cay đắng trong gia đình này, và cũng như sau lễ đính hôn, Fusun đã lại khóc ròng mấy ngày liền.

“Rót rượu raki mời khách đi con gái!” chú Tarik Bey bảo.

Tôi luôn kính trọng chú Tarik Bey vì suốt ba năm liền chú làm như không nhận ra điều gì, và chú luôn đón tôi với tình cảm quý mến chân thật dành cho người họ hàng đến thăm vào buổi tối. Nhưng lúc này tôi đau lòng vì thấy ông thờ ơ với nỗi đau của con gái, với sự bất lực của tôi và tình trạng mà chúng tôi bị cuộc sống xô đẩy vào. Giờ đây hãy để tôi chia sẻ với các bạn điều khẳng định bất nhẫn mà tôi đã giấu chính bản thân mình: chắc hẳn chú đã cảm thấy mục đích những chuyến tới thăm của tôi, nhưng có lẽ do sức ép của vợ, “vì gia đình” nên ông đã đóng vai vờ như không biết.

“Vâng, Fusun Hanim,” tôi nói với giọng cố làm ra vẻ trịnh trọng của ông bố. “Cho anh xin một cốc raki như thường lệ, để anh cảm thấy niềm hạnh phúc, là cuối cùng anh đã được về nhà.”

Đến nay tôi cũng không hiểu đã nói thế là vì sao, với mục đích gì, và xét cho cùng tôi hiểu câu nói đó thế nào. Cứ cho là tôi đã buột miệng nói ra câu ấy vì bất hạnh. Nhưng Fusun đã hiểu được tâm tư của tôi, và trong một giây tôi tưởng mắt em sẽ nhòa lệ. Tôi nhìn con hoàng yến. Nó khiến tôi nhớ đến quá khứ, đến cuộc đời tôi, đến thời gian và những năm tháng đã qua.

Đó là những khoảnh khắc tồi tệ nhất của cuộc đời chúng tôi trong những năm tháng ấy. Fusun không thành sao điện ảnh, và tôi không gần gũi được em hơn. Trên con đường cụt này chúng tôi đã bế tắc bẽ bàng. Cũng như tối tối tôi không đủ sức đứng dậy ra về, tôi không thể ra khỏi tình trạng này. Cả hai chúng tôi đều cảm thấy, chừng nào hằng tuần tôi còn đến thăm họ bốn, năm lần, thì em cũng không thể sống cuộc sống khác.

“Fusun,” tôi nói sau bữa ăn tối hôm ấy, theo thói quen, nhưng chân thành. “Đã lâu anh không xem bức tranh con chim cu, em vẽ đến đâu rồi?”

“Bức con chim cu đã xong từ lâu. Feridun kiếm được ảnh một con én, em đang vẽ chim én.”

“Con chim én này là đẹp nhất,” dì Nesibe nói.

Chúng tôi vào phòng trong xem bức tranh. Con én, cũng như những con chim khác ở Istanbul đậu trên ban công, trên bậu cửa sổ hay trên ống khói, đã tìm được chỗ của nó trên ban công phòng ăn nhìn ra phố, phía sau nó là con đường dốc Cukurcuma lát đá được vẽ dưới con mắt trẻ thơ là lạ.

“Anh rất tự hào về em,” tôi nói, nhưng trong giọng nói dù chân thành vẫn rung lên cảm giác thất bại. “Đến lúc Paris cần được xem những bức tranh của em.” Tôi muốn nói thêm, rằng tôi rất yêu em, rất nhớ em, tôi đau đớn vì phải xa em, và tôi rất vui vì được gặp lại em, nhưng dường như sự chưa đầy đủ của bức tranh đã biến thành sự khiếm khuyết của cuộc đời chúng tôi. Sự yếu đuối, đơn giản và ngây thơ của bức tranh chim én đã làm rõ thêm nỗi buồn của sự khiếm khuyết đó.

“Bức tranh rất đẹp, Fusun ạ,” tôi thận trọng nói, cảm thấy một nỗi đau đớn sâu sắc.

Trên bức tranh có điều gì đó khiến người ta nhớ tới những bức điểu họa Ấn Độ mang ảnh hưởng hội họa Anh, tới những bức điểu họa Nhật Bản và Trung Hoa, các bức ảnh chụp chim nho nhỏ trên bao gói một loại bánh sô cô la, nhưng xin bạn đọc đừng quên là tôi đang yêu!

Chúng tôi nhìn các bức tranh thành phố mà Fusun vẽ làm nền cho những con chim, nhưng thay vì niềm vui, trong tôi dâng lên một nỗi buồn. Chúng tôi yêu cái thế giới này, chúng tôi còn thuộc về nó nữa, chính vì thế mà hình như chúng tôi cũng là một phần của sự ngây thơ trong những bức tranh.

“Liệu em có nên vẽ thành phố và những ngôi nhà phía sau bằng các màu tươi tắn hơn không?”

“Thế nào chẳng được... Em chỉ giết thời gian thôi mà,” Fusun nói.

Em để bức tranh sang một bên. Tôi nhìn những dụng cụ vẽ, đối với tôi chúng khá hấp dẫn: những cây cọ vẽ, cốc thủy tinh và vài tấm vải loang lổ thuốc vẽ xếp ngay ngắn. Gần đó là những tấm vải và đê khâu của dì Nesibe. Tôi bỏ vào túi một chiếc đê sứ và một bút chì phấn màu cam mà trước đó Fusun vừa cầm trên tay vẻ bối rối. Cuối năm 1979, vào những tháng tăm tối nhất trong đời chúng tôi, tôi đã lấy đi nhiều thứ nhất ở nhà Keskin. Đối với tôi, những đồ vật ấy không chỉ là những dấu hiệu và gợi nhớ đến những khoảnh khắc, tôi coi chúng như một phần của khoảnh khắc trong cuộc đời. Chẳng hạn những hộp diêm được trưng bày trong Bảo tàng Ngây thơ... Những bao diêm này đều đã chạm vào bàn tay Fusun, chúng đã thấm hơi tay Fusun và phảng phất hương hoa hồng em dùng. Tất cả mọi hộp diêm, cũng như những đồ vật khác trưng bày ở đây, sau khi lấy được tôi đều đã cầm trên tay trong ngôi nhà Merhamet, và sống lại niềm sung sướng của những khoảnh khắc đã cùng ngồi với em bên bàn và nhìn nhau. Nhưng còn một yếu tố nữa của hạnh phúc, khi ngồi bên bàn và cầm bao diêm trên tay, như thể chính mình cũng không nhận ra, tôi bỏ nó vào túi: cứ như tôi đã giành được một mảnh, dù bé nhỏ thế nào, từ con người tôi yêu đến cuồng dại nhưng không thể đạt tới được.

Dĩ nhiên “giành được” ở đây ám chỉ đến thân thể của người tôi yêu, nhưng với tôi hai, ba năm vừa qua bố mẹ em, chiếc bàn ăn tối, chiếc lò sưởi, thùng than, tượng những chú chó nằm ngủ trên nóc vô tuyến, mấy chai nước hoa, những chiếc gạt tàn, cốc uống raki, cái đựng đường, nghĩa là tất cả những gì trong ngôi nhà Cukurcuma đã trở thành một phần hình tượng Fusun. Tôi hạnh phúc vì mỗi tuần ba, bốn lần được gặp em, và tôi sung sướng vì mỗi tuần tôi lấy được (từ “lấy cắp” không ổn) ba hay bốn, đôi khi sáu hoặc bảy, còn những tuần bất hạnh là mươi hay mười lăm đồ vật từ nhà Keskin (từ cuộc đời em) đem về ngôi nhà Merhamet. Mỗi lần lấy được một vật gì đó của Fusun - gần đây nhất là lọ đựng muối mà em đã cầm lên tay, trong khi em mải xem ti vi - đều khiến tôi sung sướng, ý nghĩ “giờ đây nó là của ta” khiến tôi hạnh phúc, và tôi đã có thể đứng lên khỏi ghế không mấy khó khăn. Những đồ vật lấy được từ sau mùa hè năm 1979 đã giúp tôi dễ dàng đứng dậy ra về hơn.

Không chỉ với Fusun, đối với tôi đó cũng là những năm bất hạnh. Nhiều năm sau, khi làm quen với các nhà sưu tầm kỳ quặc, đam mê của Istanbul, trong những căn hộ chật ních giấy, đồ bỏ đi, hộp và các bức ảnh, tôi cố hiểu điều gì đã thúc đẩy họ sưu tầm nắp chai giải khát hay ảnh các nghệ sĩ, và đối với họ một hiện vật mới có ý nghĩa gì, tôi nhớ lại mình đã cảm thấy thế nào khi lấy được một vật gì đó từ nhà Keskin.

65

Những con chó

Nhiều năm sau những sự kiện kể ra trong câu chuyện này, tôi đã nhiều lần đi xem các bảo tàng trên thế giới. Tôi đã bỏ ra nhiều ngày xem hàng chục ngàn đồ vật nho nhỏ, kỳ lạ trưng bày trong các bảo tàng ở Peru, Ấn Độ, Đức, Ai Cập và các nước khác, tối tối tôi uống vài cốc rượu rồi một mình đi lang thang trên những con phố lạ hàng giờ liền. Ở Lima, Calcutta, Hamburg, Cairo và nhiều thành phố khác tôi đã nhìn qua các cửa sổ và những tấm rèm kéo hờ của các gia đình ngồi ăn tối trước ti vi, tôi đã vào các gia đình với những lý do khác nhau, chụp ảnh chung với gia chủ. Trong khi đó, tôi nhận ra gần như ở khắp nơi đều có thể thấy tượng chó nhỏ bằng sứ đặt trên nóc vô tuyến. Vì sao hàng triệu gia đình trên khắp thế giới lại cảm thấy cần đặt tượng chó lên nóc vô tuyến?

Câu hỏi này, dù ở mức độ hẹp hơn, đã được tôi đặt ra cho mình ở gia đình Keskin. Tôi đã nhận ra con chó bằng sứ trong căn nhà ở trên phố Kuyulu Bostan của gia đình Keskin ngay lần đến thăm đầu tiên, như sau này tôi biết, trước khi có ti vi nó đứng trên nóc chiếc radio mà tối tối cả nhà cùng nghe. Cũng như tôi đã nhìn thấy ở Tabriz, ở Teheran, trong những thành phố vùng Balkan, ở Viễn Đông, Lahore hay thậm chí ở Bombey, trong nhà Keskin con chó cũng đứng trên một tấm ren thêu thủ công. Có khi người ta đặt một chiếc bình nhỏ hay một con ốc biển bên cạnh con chó (một lần Fusun vừa cười vừa gí sát con ốc vào tai tôi để tôi nghe tiếng sóng biển), hay con chó đứng cạnh một hộp đựng thuốc lá, như thể một chú lính gác. Đôi khi thế đứng của con chó thay đổi theo vị trí của những chiếc gạt tàn và hộp đựng thuốc lá. Một dạo tôi cứ nghĩ dì Nesibe đã tạo ra những sự sắp đặt bí ẩn gây cho tôi ảo giác con chó sẽ lắc đầu rồi nhảy về phía chiếc gạt tàn, nhưng vào một buổi tối tháng Mười hai năm 1979, tôi đã chứng kiến Fusun đẩy con chó trên nóc ti vi trước sự ngạc nhiên của tôi. Không xảy ra chuyện gì thu hút sự chú ý đến chiếc ti vi và con chó, chúng tôi đang ngồi chờ mẹ em đưa thức ăn tới. Có lẽ vì sốt ruột em đã làm động tác đó, nhưng điều này cũng không giải thích vì sao người ta lại đặt tượng con chó lên đó. Sau này còn xuất hiện hai con chó nhựa, biết gật gật cái đầu chẳng khác gì những con chó đặt trong xe taxi, nhưng rồi chúng cũng biến mất. Mọi người ít nói tới những con chó, sự có mặt và biến mất của chúng chỉ được nhắc tới vì sự quan tâm của tôi đến những đồ vật trong gia đình Keskin. Đến khi những con chó đứng trên vô tuyến thường xuyên thay đổi, có thể dì Nesibe và Fusun cũng đoán ra là cũng như nhiều đồ vật khác, tôi đã “đem chúng đi”.

Tôi ngượng và không muốn nói với một ai về “bộ sưu tập”, cũng như đam mê sưu tầm của tôi. Ban đầu tôi chỉ lấy đi những thứ dễ lấy và ít gây sự chú ý, như bao diêm, những đầu mẩu thuốc lá Fusun hút, lọ đựng muối, tách cà phê, trâm gài đầu và cặp tóc, nhưng đến khi lấy cả gạt tàn, cốc to, dép và những vật dụng khác, tôi đã đem những vật mới thế vào chỗ chúng.

“Hôm trước mọi người có nhắc tới con chó trên nóc ti vi. Nó ở chỗ cháu. Bà Fatma Hanim định cất đi, nhưng đã làm vỡ vì đánh rơi xuống nền nhà. Cháu đem con này đến thay thế, dì Nesibe ạ. Cháu đi mua thức ăn cho con hoàng yến và hạt cải, và nhìn thấy nó trong một quầy hàng...”

“Ôi, nó có đôi tai màu đen đẹp quá!” dì Nesibe nói. “Chẳng khác gì con chó thật ngoài đường... Lại đây, cún tai đen! Ngồi đây nhé! Nó sẽ đem lại bình yên cho chúng ta...”

Dì lấy con chó khỏi tay tôi và đặt lên nóc ti vi. Có những con chó, khi đặt trên ti vi, tỏa ra sự yên bình, cũng như tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ. Có những con chó nom dữ tợn, không thân thiện và thậm chí còn xấu xí, nhưng có lẽ chính vì thế mà chúng tạo cho ta cảm giác an toàn, cảm giác ta đang ngồi ở nơi được canh giữ. Buổi tối chúng tôi nghe tiếng súng nổ của các phe nhóm chính trị, thế giới bên ngoài mỗi ngày một bất an. Con chó tai đen là con đáng yêu nhất trong số hàng chục con đặt trên ti vi trong suốt tám năm.

Ngày 12 tháng Tám năm 1980, lại nổ ra một cuộc đảo chính quân sự mới. Một thứ bản năng nào đó đánh thức tôi dậy rất sớm. Tôi thấy đại lộ Tesvikiye và những con phố xung quanh hoàn toàn trống vắng. Bằng kinh nghiệm có được qua những cuộc đảo chính quân sự cứ mươi năm lại diễn ra một lần từ hồi tôi còn nhỏ, tôi hiểu ngay chuyện gì đang diễn ra. Thỉnh thoảng một chiếc xe tải chở đầy lính hát các khúc quân hành chạy dọc trên đường. Tôi mở ti vi xem binh lính diễu hành, cờ xí rợp trời, nghe các tướng lĩnh vừa cướp chính quyền diễn thuyết, rồi ra ban công. Tôi thấy thích thú vì cảnh đường phố vắng vẻ, thành phố yên tĩnh, tiếng rì rào khe khẽ của những tán lá cây hạt dẻ trên sân Thánh đường Hồi giáo. Đúng năm năm trước đây, sau buổi party cuối hè, tôi và Sibel đã đứng đây, cũng vào giờ này và nhìn khung cảnh này.

“Hay lắm, chúng ta đang lao vào thảm kịch,” mẹ tôi nói, vừa nghe khúc quân ca hùng tráng của người lính để ria mép rậm đang hát trong ti vi. “Nhưng sao họ lại cho một anh chàng thô kệch thế này lên ti vi? Hôm nay chắc Bekri không đến được đâu. Fatma, hôm nay bà phải nấu đấy. Trong tủ lạnh có còn gì không?”

Lệnh giới nghiêm duy trì suốt cả ngày. Nhìn những chiếc xe tải quân sự thỉnh thoảng chạy qua trên đường, chúng tôi biết nhiều người, các chính khách, nhà báo bị bắt đưa đi. Chúng tôi thấy mừng, vì không bao giờ dính dáng vào những chuyện đó. Các báo đua nhau ra số đặc biệt để nồng nhiệt chào đón các sự kiện. Cả ngày hôm ấy hai mẹ con tôi nghe tuyên bố được nhắc đi nhắc lại cho đến tối của các tướng lĩnh, xem các phim về Ataturk, đọc báo và say sưa ngắm nhìn những con phố trống vắng. Tôi muốn biết tin tức về Fusun, chuyện gì xảy ra với gia đình em và vùng xung quanh. Có tin đồn rằng, cũng như hồi đảo chính quân sự năm 1971, người ta sẽ khám nhà ở một số khu vực.

“Nào, cuối cùng thì chúng ta có thể yên tâm ra phố,” mẹ tôi nói.

Lệnh giới nghiêm ban bố sau mười giờ đêm gây khó dễ cho các bữa tối của tôi ở nhà Keskin. Trên kênh truyền hình duy nhất trong cả nước, các tướng lĩnh mạt sát các nhà chính trị và chê trách dân chúng vì những thói quen của quá khứ. Người ta đã vội vàng xử tử nhiều người để răn đe. Chúng tôi ngồi im lặng nghe tin về các vụ tử hình. Tôi cảm thấy mình gần Fusun hơn, và tôi đã trở thành một phần của gia đình. Bên cạnh các chính trị gia, những trí thức đối lập, những kẻ lừa đảo, vi phạm trật tự giao thông, kẻ vẽ các khẩu hiệu chính trị lên tường, sản xuất và phát tán phim khiêu dâm, điều hành những nơi tụ họp và bán thuốc lá lậu, cũng bị tống giam. Lần này họ không gom và cạo trọc đầu những thanh niên “dáng vẻ hippy” như lần đảo chính quân sự trước, nhưng lại lập tức đuổi nhiều sinh viên khỏi các trường đại học. Quán bar Pelur cũng hết khách. Tôi quyết định sau đảo chính tôi sẽ sắp xếp, ổn định lại cuộc sống, cố gắng không để mất thể diện vì tình ái, và ít nhất cũng giảm bớt nỗi đam mê sưu tầm đồ vật.

Chưa đầy hai tuần sau cuộc đảo chính, trước một bữa ăn tối, tôi ngồi với dì Nesibe trong bếp. Dạo ấy tôi đến sớm để được ở bên Fusun lâu hơn.

“Kemal yêu quý, con chó tai đen trên nóc ti vi mà anh đem đến, anh còn nhớ chứ, đã biến đâu mất. Chúng tôi đã quen có nó, nên thiếu nó là nhận ra ngay. Tôi chẳng tìm xem chuyện gì đã xảy ra với nó, biết đâu tự nhiên nó thích đi lang thang,” dì nói và mỉm cười, nhưng nhìn vẻ mặt tôi dì trở nên nghiêm chỉnh. “Biết làm thế nào đây, ông Tarik Bey đã nhiều lần hỏi con chó đâu.”

“Để rồi cháu lo vụ này.”

Suốt buổi tối tôi không nói năng gì. Nhưng dù tôi im lặng, hay chính vì thế, mà tôi không sao đứng dậy nổi. Càng gần đến giờ giới nghiêm tôi càng cảm thấy khó chịu, và tôi nghĩ cả dì Nesibe và Fusun đều nhận thấy điều đó.

“Ôi, khéo không muộn mất!” dì Nesibe thở dài.

Mãi đến mười giờ năm phút tôi mới rời khỏi nhà họ.

Tuy giờ giới nghiêm đã bắt đầu, nhưng dọc đường không một ai chặn chúng tôi lại.

Về nhà tôi nghĩ rất lung xem những con chó có ý nghĩa gì, tại sao tôi lại mang đến đó cho họ rồi sau đó lại lấy chúng đi? Trên thực tế, cho dù dì Nesibe khăng khăng dì nhận ra ngay sự thiếu vắng, phải mất mười một tháng trôi qua họ mới hiểu là con chó đã biến mất. Theo tôi chính tại ý thức “sắp xếp lại cuộc sống” do cuộc đảo chính thức tỉnh đã khiến lúc bấy giờ họ nhận ra sự việc. Có lẽ tượng những con chó ngủ hay ngồi ấy còn lại từ trên nóc radio, sau chuyển lên tấm trải thêu ren trên nóc ti vi. Trong lúc mọi người nghe radio đầu họ rất tự nhiên nghiêng hướng về phía ấy, và mắt họ tự động tìm kiếm vật gì đó tiêu khiển, vật gì đó cho ta niềm an ủi. Khi thời của radio đã hết và ti vi chiếm vị trí trung tâm trong các gia đình, những con chó nhảy lên nóc ti vi, nhưng người ta mải chú ý lên màn hình, chẳng ai còn quan tâm đến chúng nữa.

Hai hôm sau tôi đem đến cho gia đình Keskin hai con chó bằng sứ.

“Cháu nhìn thấy chúng trong một cửa hiệu Nhật Bản ở Beyoglu. Cứ như thể chúng muốn lên nóc ti vi nhà mình vậy.”

“Ôi, dễ thương quá!” dì Nesibe kêu lên. “Nhưng sao anh phải vất vả thế, Kemal Bey?”

“Cháu tiếc con tai đen bị mất,” tôi nói. “Cháu cũng thấy tội cho nó đứng trên nóc ti vi có một mình. Khi nhìn thấy đôi chó có dáng vui vẻ này, cháu nghĩ nhìn đôi chó hạnh phúc trên nóc ti vi sẽ vui mắt hơn.”

“Nhìn con chó có một mình anh thấy buồn thật ư, Kemal Bey?” dì Nesibe tỏ vẻ ngạc nhiên. “Anh là con người thật kỳ lạ! Chúng tôi quý anh cũng vì thế.”

Fusun nhìn tôi cười dịu dàng.

“Những đồ vật bị lãng quên, bị ném bỏ khiến cháu buồn,” tôi nói. “Người Trung Quốc tin rằng đồ vật cũng có tâm hồn.”

“Hôm nọ trên ti vi người ta cũng bảo người Thổ chúng ta có quan hệ rất mật thiết với người Trung Quốc, trước khi chúng ta tới đây từ vùng Trung Á,” dì Nesibe nói. “Tối hôm ấy anh không đến đây. Đấy là chương trình gì nhỉ, Fusun? Anh đặt hai con chó lên ti vi thế nom rất đáng yêu! Nhưng tôi cũng không biết cứ để chúng nhìn nhau như thế hay để chúng quay về phía chúng ta?”

“Để con bên trái quay về phía chúng ta, con kia cứ để quay ngang như thế,” chú Tarik Bey xen vào.

Đôi khi chú lên tiếng vào những giây phút bất ngờ nhất của cuộc trò chuyện, khi chúng tôi tưởng chú không để ý đến chúng tôi, và chú khôn ngoan chỉ ra một điều gì đó mà chúng tôi không nhận ra.

“Như thế một mặt chúng vẫn là bạn của nhau, mặt khác chúng trở thành thành viên của gia đình,” chú nói tiếp.

Mặc dù rất muốn, nhưng một thời gian dài tôi không dám động tới hai con chó. Đến năm 1982, khi cuối cùng tôi đã lấy chúng đi, tôi đã quen để tiền vào một nơi nào đó khi lấy đi những đồ vật hay mua thế vào đó một thứ gì đắt giá hơn. Dạo đó, ngoài tượng những con chó, có khi cả gối găm kim, thước đo và những thứ khác cũng có mặt trên nóc ti vi.

66

Cái gì đây?

Sau cuộc đảo chính quân sự bốn tháng, vào một buổi tối trước giờ giới nghiêm mười lăm phút, trong lúc từ nhà gia đình Keskin về, một toán lính đã chặn xe chúng tôi để kiểm tra trên đường Siraselviler. Tôi ngồi bình tĩnh thoải mái trên ghế sau, chẳng có gì đáng ngại, nhưng tôi bắt đầu lo lắng khi người lính cầm chứng minh thư của tôi nhìn vào chiếc nạo mộc qua để bên cạnh tôi.

Theo bản năng, hay theo thói quen, tôi đã lấy cái nạo ở nhà Keskin khi không ai chú ý, và tôi sung sướng đến mức đã đứng dậy ra về không khó khăn gì, sau đó tôi lấy nó ra khỏi túi áo khoác và đặt sang bên cạnh để ngắm nghía, chẳng khác một tay thợ săn thỉnh thoảng lại ngắm nhìn con chim dẽ gà vừa bắn được.

Vừa bước vào nhà Keskin, tôi đã nhận ra ngay mùi mứt mộc qua thơm ngon. Trong khi nói chuyện, dì Nesibe nhắc tới việc sau bữa ăn trưa dì và Fusun đã nấu mứt trên lửa nhỏ. Hai mẹ con nói chuyện vui vẻ, trong khi tôi sung sướng tưởng tượng ra cảnh Fusun dùng chiếc thìa gỗ to đảo nồi mứt.

Sau khi kiểm tra giấy tờ, đám lính cho một số xe đi tiếp, có khi mọi người phải ra khỏi xe để họ cẩn thận kiểm tra xe và cả người.

Tôi và bác Cetin cũng phải ra khỏi xe theo yêu cầu. Họ xem giấy tờ của tôi rất kỹ. Theo lệnh, giống như thấy trong phim, chúng tôi phải đặt tay lên nóc chiếc Chevrolet. Hai người lính lục soát hộp để găng tay, họ nhìn xuống gầm ghế, kiểm tra mọi ngóc ngách trong xe. Tôi nhớ vỉa hè con đường nằm giữa những ngôi nhà cao tầng ẩm ướt, vài người qua lại liếc nhanh chúng tôi, những người bị kiểm tra và những người lính kiểm tra. Sau đó đến mười giờ, không còn ai đi lại nữa. Phía xa, điểm gặp gỡ nổi tiếng Sáu mươi sáu (đó là số nhà), nơi vào thời là học sinh trung học năm thứ ba, gần như cả lớp tôi đến đây, cũng là nơi Mehmet làm quen được với vài cô gái.

“Cái này của ai?” một người lính hỏi.

“Của tôi,” tôi đáp.

“Cái gì đây?”

Tôi không thể nói ra được đó là cái nạo mộc qua. Tôi có cảm giác làm như thế là tôi phản bội lại quan hệ giữa tôi với Fusun. Vì nếu biết hằng tuần tôi đến một nơi nào đó bốn năm lần để gặp một phụ nữ đã có chồng, biết tình trạng vô lý và lố bịch đó của tôi, họ sẽ nghĩ ngay tôi là một nhân vật kỳ quặc và đáng ngờ. Đầu tôi nặng trĩu vì rượu raki uống cùng chú Tarik Bey, nhưng giờ đây sau nhiều năm, khi nghĩ lại tôi vẫn không tin rằng mình đã đánh giá sai sự việc. Tôi lấy làm lạ là một cái nạo mộc qua vừa nãy còn ở trong bếp nhà Fusun, giờ đã nằm trong tay một viên hạ sĩ quan tốt bụng (tôi nghĩ thế) ở Trabzon, nhưng việc đó nói về một điều gì sâu sắc hơn: cuộc đời là gì, và đối với con người sống trên thế giới này có nghĩa là gì?

“Cái này của anh?”

“Vâng.”

“Cái gì đây, anh bạn?”

Tôi lại không trả lời. Khi đó một cảm giác bất lực từ từ lan tỏa trong tôi. Tôi muốn giá như người lính, người anh em kia hiểu được tôi mà không cần tôi thú nhận tội lỗi của mình, nhưng vô vọng.

Hồi đi học chúng tôi có một cậu bạn đần độn. Nếu thầy giáo gọi và hỏi cậu đã làm bài tập toán chưa là cậu im như thóc, chẳng thưa thốt gì cả, cũng như tôi bây giờ. Cảm giác tội lỗi và bất lực khiến cậu đứng đó, đổi hết chân nọ sang chân kia, làm thầy phát cáu. Tôi ngạc nhiên nhìn cậu ta, khi đó tôi còn chưa biết rằng, nếu một lần con người ta đã trốn vào im lặng, thì không thể bắt người ta lên tiếng nữa, người ấy sẵn sàng lặng thinh hàng năm trời, thậm chí hàng thế kỷ.

Thời niên thiếu tôi hạnh phúc và tự do. Nhưng đêm hôm ấy trên đường Siraselviler tôi hiểu ra không nói được nghĩa là gì. Trong tiềm thức tôi cũng cảm thấy rằng tình yêu của tôi với Fusun là sự ương ngạnh và hướng vào nội tâm. Tôi không thể chia sẻ với ai, nghĩa là không thể tự do nói về mối tình, về sự gắn bó si mê của tôi đối với em. Ở đâu đó trong sâu thẳm, ngay từ đầu tôi cũng đã cảm thấy sự việc sẽ như thế, vì vậy mà tôi khép mình lại, và cố tìm thấy Fusun trong tôi. Theo tôi em cũng hiểu và rồi mọi việc sẽ tốt đẹp.

“Một chiếc nạo, thưa ngài sĩ quan,” bác Cetin Efendi nói. “Một chiếc nạo mộc qua.”

Sao bác lại biết về nó?

“Thế sao anh không nói?” rồi anh ta quay sang phía tôi. “Đang lệnh giới nghiêm... Anh điếc hay sao?...”

“Ngài Kemal Bey đang có nỗi buồn lớn, thưa ngài sĩ quan.”

“Có chuyện gì?” viên hạ sĩ quan hỏi, dù công việc không cho phép anh ta thể hiện tình cảm. “Các vị hãy ngồi vào xe và chờ đấy!” anh ta nói, giọng tỏ ra cứng rắn hơn, rồi cầm chiếc nạo và giấy tờ của chúng tôi đi. Dưới ánh đèn của chiếc xe đứng chờ ở phía sau chúng tôi, trong một chớp mắt tôi thấy chiếc nạo mộc qua sáng lóe lên, rồi thấy viên hạ sĩ quan ném nó vào chiếc xe quân sự đỗ phía trước.

Tôi và bác Cetin Efendi ngồi đợi trong xe. Các xe còn chạy trên đường tăng tốc nhanh hơn. Phía xa xa, trên quảng trường Taksim, thấy những chiếc xe quay vòng vội vã. Sự im lặng bởi nỗi lo sợ và cảm giác tội lỗi - thường thấy ở công dân vào những lúc bị cảnh sát khám xét và kiểm tra - trĩu nặng trong xe. Chúng tôi ngồi bất động, không phá vỡ sự yên lặng. Chỉ có tiếng chiếc đồng hồ trong xe kêu lạch xạch.

Tôi tưởng tượng chiếc nạo mộc qua đang nằm trong tay một viên đại úy ngồi trong xe và tôi thấy lo. Trong sự chờ đợi im lặng, mỗi lúc tôi càng có cảm giác khó chịu hơn, tôi nghĩ sẽ đau đớn thế nào, nếu họ không trả lại chiếc nạo. Bác Cetin mở đài. Người ta đang đọc những thông báo của các cơ quan quân sự về tình trạng đặc biệt, danh sách người bị truy nã, người bị bắt và những điều cấm. Tôi bảo bác Cetin dò một đài khác. Sau một lúc loẹt xoẹt, bác tìm được một đài ngoại quốc đang phát nhạc hợp với trạng thái tinh thần tôi lúc đó. Tôi bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn, khi những giọt mưa gõ lên kính chắn gió.

Sau thời điểm bắt đầu lệnh giới nghiêm hai mươi phút, một người lính quay lại và đưa trả giấy tờ tùy thân cho chúng tôi.

“Được rồi, các vị có thể đi.”

“Ở chỗ khác người ta sẽ không chặn chúng tôi vì đi trong giờ cấm chứ?” bác Cetin hỏi.

“Cứ nói là chúng tôi đã giữ các vị lại.”

Bác Cetin nổ máy. Người lính cũng tránh ra nhường đường, nhưng tôi ra khỏi xe và đi đến chiếc xe chỉ huy.

“Thưa ngài chỉ huy, tôi nghĩ còn chiếc nạo mộc qua của mẹ tôi...”

“Hóa ra không phải là anh câm điếc. Anh biết ăn nói tử tế đấy chứ...”

“Đây là một dụng cụ cắt gọt, lẽ ra anh không được mang theo người,” một người có cấp bậc cao hơn nói. “Lần này chúng tôi trả lại, nhung khi khác anh chớ mang theo người. Anh làm nghề nghiệp gì?”

“Tôi là doanh nhân.”

“Anh đóng thuế đầy đủ chứ?”

“Tôi nộp đủ.”

Họ không nói gì thêm nữa. Tôi cảm thấy đau nhói trong tim, nhưng tôi cũng mừng vì lấy lại được chiếc nạo. Bác Cetin Efendi lái chiếc xe đi từ từ, cẩn thận, và tôi cảm thấy mình hạnh phúc. Một sự thơ mộng nào đó phủ lên những con phố trống vắng về đêm đã trở thành thế giới của đàn chó đi hoang, chạy giữa những tòa nhà bê tông ban ngày nom xấu xí và cũ kỹ khiến tôi luôn cảm thấy ngao ngán.

67

Nước hoa

Tháng Giêng năm 1981, trong một bữa ăn trưa kéo dài với món cá và rượu raki ở tiệm Rejans, tôi và Feridun bàn về chuyện phim ảnh. Hồi đó cậu ta đang làm các phim quảng cáo với nhà quay phim Yani mà cậu ta làm quen trong quán Pelur. Tôi không phản đối việc đó, nhưng cậu ta nói cậu không thích, cậu làm chỉ vì kiếm tiền. Tôi ngạc nhiên thấy Feridun, bao giờ cũng bình tĩnh và ngay từ khi còn trẻ đã có khả năng nắm bắt dễ dàng mọi cơ hội hưởng thụ, lại băn khoăn vì vấn đề đạo đức, nhưng tôi đã học được rằng, đa số con người ta khác so với vẻ bề ngoài.

“Tôi có một kịch bản đã xong,” Feridun nói. “Nếu đã làm vì tiền, tốt hơn ta nên làm cái này. Nó hơi nhạt, nhưng dù sao cũng là một khả năng tốt.”

Trong quán Pelur tôi đã nghe nói về “kịch bản đã xong” và “kịch bản đã xong tuyệt đối”; nghĩa là chúng đã được thông qua ủy ban kiểm duyệt và có đầy đủ giấy phép của nhà nước. Thời gian đó có rất ít kịch bản lọt qua được ủy ban kiểm duyệt mà lại hy vọng được khán giả ưa thích, và vì các nhà sản xuất phim mỗi năm phải quay một hai phim, họ đành chấp nhận những “kịch bản đã xong” để có việc làm. Từ nhiều năm nay, ủy ban kiểm duyệt đã lược bỏ tất cả những gì thuộc về cá tính và hấp dẫn khỏi các kịch bản. Cuối cùng thì cái nào cũng na ná nhau. Đa số các đạo diễn chẳng buồn hỏi xem phim nói về cái gì.

“Có hợp với Fusun không?” tôi hỏi.

“Không hợp chút nào. Một vai rất yếu, dành cho Papatya. Nhân vật chính phải khỏa thân. Vai nam sẽ do Tahir Tan đảm nhiệm.”

“Đó không thể là Tahir Tan.”

Thế là chúng tôi tranh cãi về Tahir Tan chứ không phải về vấn đề chính là chúng tôi làm phim đầu tiên lại không do Fusun mà do người khác đóng.

“Chúng ta đừng nên nhạy cảm!” Feridun bày tỏ ý muốn chúng tôi hãy quên đi vụ ở nhà hàng Huzur. Trong một tích tắc ánh mắt chúng tôi gặp nhau. Liệu Fusun quan trọng với cậu ta đến mức nào? Tôi hỏi cậu về nội dung bộ phim.

“Một người giàu có đã làm mất danh dự một cô bé xinh đẹp có họ hàng xa với ông ta, rồi bỏ rơi cô gái. Để trả hận, cô gái đã mất trinh tiết bỏ đi làm ca sĩ... Các bài hát được viết cho Papatya... Lẽ ra Hayal Hayati định làm phim này, nhưng khi Papatya từ chối không muốn làm nô lệ cho lão, lão ta cáu tiết và bỏ đó. Thế là kịch bản bị vứt xó. Đây có thể là cơ hội tốt cho chúng ta.”

Kịch bản, các bài ca, tất cả phim yếu tới mức chẳng những không xứng đáng với Fusun, mà cả với Feridun. Nhưng nếu người yêu xinh đẹp của tôi đã làm vẻ mặt này nọ và tối tối ném về phía tôi những cái nhìn nảy lửa, thì ít ra hãy để anh chàng Feridun được toại nguyện, tôi nghĩ thế, và được sự khích lệ của rượu raki, đến cuối bữa ăn tôi đồng ý chi tiền để làm phim.

Tháng Năm năm 1981, Feridun bắt tay thực hiện “kịch bản đã xong” này. Tên phim lấy theo tên cuốn tiểu thuyết đã ra đời tám mươi năm của Halit Ziya, dù câu chuyện xảy ra trên những con phố nhỏ lầy bùn và các hộp đêm có nhạc sống vào những năm 70 chẳng mấy liên quan đến Những cuộc đời tan nát trong các lâu đài Ottoman của giới thượng lưu đang Tây phương hóa. Nhân vật nữ ca sĩ - do Papatya sắm vai rất hào hứng - trở nên nổi tiếng bởi các bản tình ca trong phim, sau nhiều năm quyết chí trả hận. Trái với nữ nhân vật chính trong tiểu thuyết, cô không bất hạnh vì sống với chồng mà vì không thể lấy chồng.

Bộ phim được khởi quay trong rạp Peri cũ, nơi một thời người ta quay tất cả các cảnh trong hộp đêm của các phim ca nhạc. Người ta tháo hết ghế đi, rồi kê bàn vào thế chỗ. Phần sân khấu của rạp, dù không to bằng các rạp lớn nhất như Maxim Casino hay của nhà bạt khổng lồ ở khu Yenikapi, nhưng cũng khá lớn. Phỏng theo các hộp đêm bên Pháp, trong các hộp đêm ở Istanbul khách vừa ngồi ăn uống vừa xem các trò trên sân khấu như ca kỹ, hề, nhào lộn và ảo thuật. Từ những năm 50 đến cuối những năm 70, người ta chơi cả nhạc Thổ và nhạc châu Âu, và có khi quay các phim âm nhạc trong các hộp đêm. Trong các cảnh hộp đêm của phim Thổ, các nhân vật chính hát lên nỗi đau khổ của họ, đến cuối phim tiếng vỗ tay như sấm và nước mắt của khán giả chứng tỏ thành công của chúng.

Feridun đã kể cho tôi biết ở xưởng Yesilcam người ta đã sử dụng biện pháp tiết kiệm thế nào để kiếm diễn viên phụ. Bất kỳ ai, chỉ cần ăn mặc và ứng xử tử tế, là có thể nhận các vai nhà giàu ngồi vỗ tay tán thưởng cảnh lớp trẻ nghèo khó thể hiện nỗi đau đớn.

Trong các phim cũ mà Zeki Muren, Emel Sayin và các ca sĩ danh tiếng khác tự diễn về bản thân họ, các hộp đêm chật ních những người thích đến xem các ngôi sao mà không cần tiền thù lao. Sau này, các diễn viên kém nổi danh hơn - như Papatya - bắt đầu sắm những vai đó trong các phim. Ban đầu các ngôi sao nhỏ này vào vai diễn lại các ca sĩ nổi tiếng hơn họ nhiều, nhưng sau một hai phim thì sự khác biệt giữa phim và đời chấm dứt, và khi đó họ vào vai diễn các ca sĩ nghèo hơn họ. (Có lần Muzaffer Bey nói với tôi rằng, khán giả Thổ sẽ không thích nếu một ai đó giàu có và nổi tiếng cả ngoài đời lẫn trong phim. Ảnh hưởng bí ẩn của phim dựa trên sự khác biệt giữa vai diễn và cuộc đời thật của các sao. Mấu chốt của bộ phim là làm thế nào xóa bỏ khác biệt này.) Vì không ai ăn vận lịch sự đến rạp Peri bụi bặm để nghe các ca sĩ vô danh hát không công, người ta cung cấp đồ ăn miễn phí cho đám đàn ông mặc com lê, thắt cà vạt và phụ nữ để đầu trần. Trong quán bar của dân làm phim, Tayfun thích nhạo báng các phim Thổ xem trong các rạp ngoài trời, bắt chước dáng điệu của những người nghèo ngồi sắm vai giàu có để ăn uống, rồi như một kẻ phải chịu đựng bất công, anh ta giận dữ khẳng định: dân giàu sang Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn không phải như vậy.

Trước khi khởi quay, Feridun đã nói với tôi về những ấn tượng khi làm trợ lý đạo diễn phim của cậu ta, vì vậy tôi biết rằng các diễn viên quần chúng rẻ tiền có thể gây nhiều phiền toái hơn sự thể hiện sai lệch những người giàu có. Người thì muốn ra ngoài để ăn, có người muốn đọc báo, lại có những người cười đùa khi ca sĩ đang hát ca khúc xúc động nhất của họ (điều này xảy ra cả trong thực tế), nhiều người mệt mỏi ngủ ngay bên bàn.

Lần đầu tiên tôi đến nơi quay phim Những cuộc đời tan nát đúng lúc trợ lý đạo diễn đang đỏ mặt tía tai quát những diễn viên quần chúng mải mê nhìn vào ống kính. Tôi đứng từ xa, im lặng quan sát, đúng như một nhà sản xuất phim thực sự. Rồi tôi nghe thấy tiếng Feridun, và bỗng nhiên bị thu hút bởi sự mê hoặc nửa hư nửa thực của các phim Thổ. Papatya với micro trên tay đi trên lối đi hẹp chạy giữa khán giả.

Papatya, cô bé nhanh nhẹn và tốt bụng mà cách đây năm năm tôi cùng Fusun và Feridun từng gặp gỡ trong bộ phim ở bãi chiếu ngoài trời Ihlamur Palace (đã hòa giải thành công bố mẹ bỏ nhau vì hiểu lầm), giờ đây (như một biểu tượng đáng sợ của mọi trẻ em Thổ) nhanh chóng mỏi mệt trong cuộc sống, trở nên chán chường đến cực độ và biến thành một nạn nhân chịu nhiều đau khổ. Vai nữ nhân vật chính bất hạnh và đã đánh mất sự trong sáng phù hợp với cô như một bộ đồ được may sẵn để dành cho riêng cô. Tôi nhớ tới sự ngây thơ ngày trước của cô và hiểu được cô lúc này: ngay trong sự tức giận và mệt mỏi tôi vẫn thấy sự ngây thơ con trẻ của cô. Trong tiếng nhạc đệm của một ban nhạc không thể nhìn thấy - Feridun định thay thế bằng những clip của các phim khác, cô đi lại trên sàn diễn như một người mẫu, trong nỗi tuyệt vọng của mình, gần như cô đã phản kháng lại cả Đức Allah, và sự đau đớn tột cùng của cô khiến chúng tôi buồn. Cùng với những người có mặt lúc quay cảnh này, chúng tôi cảm thấy trong sự bình thường của mình, Papatya vẫn là một báu vật. Các diễn viên quần chúng đang gà gật cũng tỉnh ngủ, cả những người bồi bàn đang bê bát đĩa cũng dừng lại xem cô diễn.

Những ngón tay cô cầm micro nom giống như chiếc kẹp nhỏ. Dạo ấy mỗi ngôi sao đều có cách cầm micro riêng để thể hiện cá tính của họ. Theo một nhà báo quen biết ở quán Pelur, cách cầm rất mới và đặc biệt của Papatya là dấu hiệu rõ ràng cho thấy cô sẽ nhanh chóng trở thành một ngôi sao. Trong những năm ấy, ở các hộp đêm thường thấy các giá đỡ micro cố định chân có ba chạc, những chiếc micro di động có dây dài đã cho phép ca sĩ từ sân khấu bước xuống với khán giả. Trong trường hợp đó, bên cạnh những biểu hiện tình cảm mà ca khúc đòi hỏi, thậm chí có khi phải rơi nước mắt, các ca sĩ còn phải xử lý cái dây micro dài loằng ngoằng như các bà nội trợ lạng lách giữa chân bàn, chân ghế với chiếc máy hút bụi. Thực ra Papatya chỉ hát playback, dây micro không cắm nguồn, nhưng cô điều khiển chiếc dây micro bằng những động tác mềm mại, khéo léo như thật. Cũng tay nhà báo kia đã nhận xét, cô điều khiển dây micro như các cô bé lăng dây cho các bạn trong trò chơi nhảy dây vậy.

Bộ phim quay đạt tiến độ khá nhanh, nên vào giờ nghỉ quay, tôi đến chúc mừng Papatya và Feridun vì mọi việc tiến triển tốt. Trong khi nói những lời khen ngợi, tôi cảm thấy mình nói y hệt các nhà làm phim trả lời các tạp chí. Biết đâu cánh nhà báo chẳng ghi lại lời tôi! Feridun cũng xử sự như các đạo diễn đã biết qua các báo, sự nhộn nhịp, hỗn độn và nhịp điệu khẩn trương ở trường quay đã xóa hết những nét thơ trẻ trên mặt cậu ta, như thể hai tháng qua cậu ta đã già đi chục tuổi. Có cảm giác cậu là người đàn ông dứt khoát, có mục đích, mạnh mẽ và cương nghị.

Hôm ấy, tôi cảm thấy giữa Feridun và Papatya đang nảy nở một mối tình, hay ít nhất cũng là quan hệ tình cảm sâu sắc. Tôi không hoàn toàn chắc chắn về điều đó. Trước mặt cánh nhà báo, mọi ngôi sao lớn nhỏ đều làm như họ có một mối tình bí ẩn nào đó. Có thể trong mắt các nhà báo lá cải, ở họ luôn có điều gì đó quyến rũ hoặc gợi nhớ tới tội lỗi. Khi người ta bắt đầu chụp ảnh thì tôi lui ra phía sau. Tuần nào Fusun cũng đọc các báo ảnh dành nhiều đất cho các tin tức điện ảnh. Tôi đoán những bài báo viết về Feridun và Papatya cũng sẽ đến tay em. Papatya có thể sẽ nhắc đến quan hệ của cô ta với bạn diễn là Tahir Tan, hay với tôi - nhà sản xuất, dù chẳng ai phải nhắc tới điều gì, vì một khi những người làm các trang báo về phim ảnh đã phát hiện ra điều gì khiến báo của họ đắt khách nhất, thì họ sẽ đưa lên thừa thãi những chi tiết lý thú. Đôi khi họ cũng tử tế hé lộ cho các diễn viên biết họ đã nghĩ ra cách gì, sau đó đám diễn viên vui vẻ để họ chụp ảnh với những tư thế “thân mật, riêng tư” thích hợp.

Tôi mừng vì Fusun tránh xa được cuộc sống ấy và những con người ấy, nhưng tôi cũng tiếc vì em không thể tham dự vào cái thế giới sôi động và vui vẻ này. Tất nhiên không loại trừ việc một diễn viên đã từng trải nhiều, đóng những vai phụ nữ thất bại trong phim và trong cuộc đời (trong mắt khán giả, hai điều đó là một) đến một lúc nào đó chỉ xuất hiện trong vai một người mẹ đức hạnh hay một phụ nữ đáng kính. Liệu Fusun có mơ tưởng điều đó? Nếu vậy em phải kiếm được sự ủng hộ của một bố già trong thế giới ngầm, hay ít nhất cũng là một tay anh chị giàu có. Việc đầu tiên của các nhà tài trợ kiểu này là cấm các sao khỏa thân và hôn hít trong phim. Đối với bạn đọc và khách tham quan của thế kỷ tương lai tôi xin nói rõ: khỏa thân ở đây không thể đi quá đôi vai hay đôi chân trần. Cấm viết về ngôi sao đã được đại gia che chở bằng giọng điệu châm biếm hay khiếm nhã. Một phóng viên trẻ - không biết một ngôi sao có bộ ngực lớn được một bố già khét tiếng che chở - đã bị bắn vào chân, vì đã viết thời còn là học sinh trung học cô ta từng là gái nhảy và là gái bao của một chủ nhà máy có tiếng.

Tôi cảm thấy vui khi đứng xem cảnh quay phim, nhưng cũng thấy tiếc vì cách rạp Peri chỉ chừng chưa đầy mười phút, Fusun đang ngồi buồn một mình trong ngôi nhà ở Cukurcuma. Ý nghĩ nếu tôi không có mặt trong bữa tối, Fusun sẽ cho rằng việc quay phim đối với tôi quan trọng hơn em, khiến tôi bồn chồn. Thế là sau khi rời rạp phim Peri, tôi đi bộ xuống con dốc lát đá đến nhà Keskin, với cảm giác có lỗi và hy vọng hạnh phúc: cuối cùng thể nào Fusun cũng là của tôi. Tôi đã làm đúng khi không để em tham gia vào bộ phim.

Cảm giác chung về số phận và sự thất bại cũng gắn bó tôi với em, và điều này gần như còn gần với hạnh phúc hơn cả tình yêu. Khi ý thức rõ được tất cả những điều này, cả ánh sáng buổi tối trên đường phố, mùi chua chua tỏa ra từ các ngôi nhà Hy Lạp cũ, những người bán món cơm thịt gà và gan rán, quả bóng đang nẩy lại gần của lũ trẻ đá bóng trên đường và tiếng vỗ tay tán thưởng nổi lên sau cú sút vô lê rất căng của tôi đều khiến tôi hạnh phúc.

Vào những ngày ấy, ở nơi quay phim, trong văn phòng làm việc của tôi, trong các quán cà phê hay ở nhà Keskin, ai ai cũng nói về lãi suất cao của các ngân hàng trong các khu dân nghèo. Lạm phát gần tới 100 phần trăm, vì vậy ai cũng muốn đầu tư tiền vào đâu đó. Trong gia đình Keskin, chuyện này đã trở thành đề tài từ trước bữa ăn tối. Chú Tarik Bey, thỉnh thoảng hay xuống các quán cà phê gần nhà, nghe người ta nói một số người mua vàng ngoài chợ, một số khác thì gửi tiền vào ngân hàng với lãi suất gần 150 phần trăm, chú muốn hỏi ý kiến tôi, một doanh nhân, xem nên làm thế nào.

Viện cớ vì bận quay phim và do lệnh giới nghiêm, Feridun gần như không về nhà, và không đưa chút tiền nào cho Fusun từ số tiền tôi chuyển cho Lemon Films. Dạo đó, khi lấy đi thứ này thứ nọ, tôi bắt đầu để lại tiền, thay vì mua các đồ vật mới. Lần đầu tiên là sau khi tôi lấy đi gần như công khai chiếc túi bài cũ của chú Tarik Bey.

Tôi biết, để giết thời gian Fusun hay chơi trò bói bài. Khi chơi bài, bố mẹ em dùng một chiếc túi khác. Họ ít khi lôi cái túi cũ ra, ngay cả khi năm thì mười họa dì Nesibe chơi bài poker bằng hạt đậu hay bài seven jack với khách. Những con bài trong chiếc túi tôi “đánh cắp” đã cũ nát, các góc đã mòn, mặt sau đầy vết bẩn, quăn queo hay đã sứt mẻ. Fusun cười bảo nhìn mặt sau của nhiều con bài em cũng nhận ra chúng. Em đưa cái túi lên sát mũi tôi: ngoài mùi nước hoa và ẩm mốc đặc trưng của các bộ bài cũ, tôi còn nhận ra mùi bàn tay em. Tôi gần như ngây ngất, choáng váng vì nó. Dì Nesibe nhận thấy tôi để ý đến cỗ bài cũ, vì thế tôi vội đút vào túi trước mặt mọi người.

“Mẹ cháu cũng hay bói bài, nhưng chẳng bao giờ đoán trúng. Có vẻ cái túi này sẽ mang lại may mắn cho người sử dụng nó. Có khi nó giúp được mẹ cháu, nếu bà nhớ được các dấu vết và khiếm khuyết trên các con bài. Dạo này bà hay buồn.”

“Anh hãy chuyển lời thăm hỏi của chúng tôi tới bà Vecihe!” dì Nesibe nói.

Tôi nói rồi tôi sẽ mua một túi mới trong cửa hiệu Alaaddin, nhưng dì Nesibe cứ nhắc đi nhắc lại là tôi đừng phải vất vả thế, nhưng tôi cứ khăng khăng nói sẽ mua, thế là dì bắt đầu nói về một túi bài nhìn thấy ở Beyoglu.

Khi đó Fusun đang ở phòng trong. Tôi e ngại rút ra một ít tiền.

“Dì mua hộ cháu cho dì một túi bài, cho cả mẹ cháu một túi nữa, được không ạ? Chắc mẹ cháu sẽ mừng khi cháu đem quà từ đây về.”

“Tất nhiên là được,” dì Nesibe nói.

Mười ngày sau, vẫn hơi e ngại, tôi để một ít tiền vào chỗ lọ nước hoa Pe-Re-Ja. Tôi biết chắc chắn là trong mấy tháng đầu Fusun không biết về các vụ trao đổi kiểu này.

Tôi đã lấy các lọ nước hoa từ nhà Keskin trong nhiều năm gom về ngôi nhà Merhamet, phần lớn đó là các lọ đã dùng hết hay gần hết. Ngoài lũ trẻ con chơi ngoài phố, chẳng ai quan tâm đến các lọ thủy tinh rỗng không.

Mỗi khi nhận mấy giọt nước thơm sau bữa ăn tối tôi đều háo hức và hy vọng, tôi xoa lên trán, lên mặt như những giọt nước thánh. Tôi thích thú nhìn các động tác của Fusun, khi em mời cha mẹ... Chú Tarik Bey vừa nhìn ti vi vừa chậm rãi, cót két vặn nắp chiếc lọ Pe-Re-Ja khá nặng, và chúng tôi biết đến lúc nghỉ quảng cáo chú sẽ đưa chiếc lọ cho Fusun: “Con hỏi xem có ai dùng nước thơm không.” Đầu tiên Fusun nhỏ lên bàn tay bố, ông bố xoa xoa lên hai cổ tay như một bác sĩ chuẩn bị cứu trợ, ông hít thật sâu mùi thơm như người mắc bệnh khó thở hít không khí, rồi hít hà ngửi những ngón tay dài. Dì Nesibe chỉ lấy một chút nước hoa, và cũng giống như mẹ tôi, dì xoa nhẹ lên hai bàn tay như thể người ta xoa một bánh xà phòng tưởng tượng cho nó ra nhiều bọt.

Nếu có mặt ở nhà, Feridun lấy nhiều nước hoa nhất. Cậu ta đưa bàn tay về phía vợ như người khát nước, rồi xoa lấy xoa để lên mặt. Các cử chỉ, mùi nước hoa và cảm giác lành lạnh (nghi thức xoa nước hoa được chúng tôi duy trì vào cả những tối mùa đông) đối với tôi chứa đựng một ý nghĩa đặc biệt.

Cũng như những giọt nước hoa người phụ xe nhỏ lên tay hành khách lúc khởi hành trên các chuyến xe buýt chạy đường dài, nước hoa của chúng tôi nhắc chúng tôi rằng, vì mỗi tối chúng tôi cùng ngồi trước vô tuyến truyền hình chúng tôi thuộc về nhau, chúng tôi chung số phận (những tin tức trên vô tuyến cũng cùng có cảm giác này), rằng cuộc sống, dù ở nhà, ngồi trong gia đình, vẫn là một cuộc phiêu lưu; và nó cho cảm giác cùng nhau làm một điều gì đó là tuyệt vời.

Khi đến lượt mình tôi sốt sắng chìa bàn tay ra, và trong khi đợi em nhỏ nước hoa vào, ánh mắt chúng tôi bắt gặp nhau. Chúng tôi nhìn nhau say đắm như hai người yêu nhau từ cái nhìn đầu tiên. Tôi không bao giờ nhìn tay mình, khi đưa bàn tay lên ngửi, lúc đó tôi vẫn không rời mắt khỏi em. Cái nhìn táo bạo, ánh mắt yêu đương của tôi đôi khi khiến em mỉm cười, và nụ cười gần như khó nhận biết trên khóe môi em còn đọng lại mãi. Tôi cảm thấy trong nụ cười của em có điều gì đó như giễu cợt chuyện vì yêu mà tối tối tôi đến nhà em, nhưng tôi không thấy phiền lòng, thậm chí tôi càng yêu em hơn. Tôi muốn đem chiếc lọ “Những Giọt Vàng” em đang cầm trên tay về, và một hôm khi nước hoa trong lọ đã gần hết, lúc không ai để ý, tôi đã đút chiếc lọ vào túi áo khoác treo trên mắc.

Trong thời gian quay bộ phim Những cuộc đời tan nát, lúc gần bảy giờ, khi trời còn chưa tối, trên đường từ rạp Peri về Cukurcuma, đôi khi tôi có cảm giác mình đang sống lại những khoảnh khắc của cuộc đời trước đây. Trong cuộc sống trước đây cũng như vậy, không có nỗi bất hạnh lớn, cũng không có hạnh phúc lớn, chỉ có nỗi buồn triền miên nào đó... Có lẽ vì tôi đã thấy kết cục của câu chuyện, và tôi biết rằng, những thắng lợi lớn và niềm vui lớn không chờ đón tôi. Sáu năm kể từ khi yêu Fusun, từ một người hy vọng vào những khả năng lớn của cuộc đời và khao khát những cuộc vui chơi giải trí, tôi đã dần dần trở thành một người khép kín, xa lánh cuộc đời và u buồn. Tôi có cảm giác chẳng có điều gì sẽ xảy ra.

“Fusun, chúng mình xem con cò chứ?” tôi hỏi vào mùa xuân năm ấy.

“Không, từ lần trước tới giờ em chưa vẽ được gì thêm,” Fusun thủng thẳng đáp.

Một lần dì Nesibe xen vào câu chuyện của chúng tôi: “Sao con lại nói thế? Lần gần nhất mẹ nhìn thấy bức tranh thì con cò đã bay lên từ ống khói nhà ta và nó bay rất cao, Kemal Bey ạ, từ chỗ con cò trong tranh ta có thể nhìn thấy cả thành phố.”

“Anh muốn xem bức tranh...”

“Tối nay em không có hứng thú,” Fusun nói thành thực.

Tôi nhận thấy chú Tarik Bey muốn giữ con gái bằng con tim run rẩy của ông. Tôi cũng thấy buồn vì ý nghĩ: câu nói của Fusun không chỉ biểu hiện nỗi chán chường của em vào tối hôm ấy, mà cả cuộc sống đã đi vào ngõ cụt của em. Tôi quyết định không đến chỗ quay phim nữa. (Tôi đã làm theo quyết định này một thời gian.) Đồng thời tôi cũng coi câu trả lời của Fusun là một phần cuộc đấu tranh với tôi của em đã kéo dài mấy năm nay. Qua ánh mắt dì Nesibe, tôi biết dì lo ngại cho tôi, nhưng cũng lo ngại vì cách ứng xử của Fusun. Nếu chúng ta cảm thấy những gánh nặng của cuộc đời đè nặng lên ta, như những đám mây đen quần tụ trên Tophane làm tối sẫm bầu trời, ta có thể làm ba việc:

1. Xem ti vi.

2. Rót thêm raki vào cốc.

3. Châm một điếu thuốc nữa.

68

4.213 đầu mẩu thuốc lá

Trong tám năm đến gia đình Keskin ăn tối, tôi đã lấy về 4.213 đầu mẩu thuốc lá của Fusun. Mỗi đầu mẩu thuốc đã chạm vào đôi môi hồng, vào miệng, một vài cái - tôi có thể xác định được khi chạm vào đầu lọc - đã tiếp xúc với lưỡi em, chúng hơi ẩm và đa phần nhuốm màu son đỏ, đều là những vật đặc biệt và bí ẩn chứa đựng kỷ niệm về những giây phút đau đớn và hạnh phúc.

Trong suốt chín năm, Fusun bao giờ cũng hút thuốc Samsun. Sau một thời gian ngắn đến nhà Keskin, tôi cũng chuyển từ Marlboro sang Samsun. Tôi mua Marlboro Light của bọn trẻ bán thuốc lá lậu hay người bán vé số. Tôi nhớ một buổi tối, chúng tôi trò chuyện, bảo thuốc Samsun và Marlboro có hương vị giống nhau, đều là các loại thuốc hút dễ chịu. Fusun bảo hút Samsun dễ bị ho hơn, tôi thì nói không biết người Mỹ dùng các chất độc và hóa chất nào để làm Marlboro có hại hơn. Chú Tarik Bey còn chưa ngồi vào bàn, và chúng tôi vừa nhìn nhau, vừa mời nhau từ hộp thuốc của mình. Suốt tám năm, cũng như Fusun, tôi cũng đốt hết điếu Samsun này đến điếu khác, nhưng để đừng nêu gương xấu cho các thế hệ tương lai, tôi không để dành chỗ trong câu chuyện của mình cho những cảnh hút thuốc thường thấy trong các tiểu thuyết cũ và phim ảnh.

Loại thuốc Marlboro giả sản xuất tại Cộng hòa Nhân dân Bungari, được đưa vào Thổ Nhĩ Kỳ qua các con tàu buôn lậu và thuyền đánh cá, cũng giống như thuốc Mỹ thật, châm một lần là tự cháy hết. Thuốc Samsun thì không, vì sợi thuốc thô và ẩm, thỉnh thoảng lại thấy lòi ra những mẩu gỗ, những gân lá thuốc dày và những cục thuốc nhỏ dính vào nhau do ẩm. Vì thế, trước khi châm lửa, bao giờ Fusun cũng dùng ngón tay nắn đi nắn lại điếu thuốc cho mềm. Tôi cũng học động tác này của em, và cũng như em, tôi cũng tự động vê điếu thuốc giữa các ngón tay trước khi hút. Tôi thích thú nhìn em trong khi hai chúng tôi cùng làm một động tác giống nhau.

Mấy năm đầu tôi đến nhà Keskin, Fusun làm như không hút thuốc trước mặt bố. Em giấu điếu thuốc trong lòng bàn tay, và không gạt tàn vào chiếc gạt tàn Kutahya mà bố em và tôi sử dụng, mà gạt vào một chiếc tách cà phê nhỏ để “không một ai nhìn thấy”. Ông bố Fusun, dì Nesibe và tôi nhả khói thoải mái, còn Fusun thì làm như một cô bé mách thầm cho bạn ngồi cùng bàn điều gì đó bí mật trong giờ học, em nghiêng đầu sang một bên trong một thoáng và vội vàng nhả ra làn khói màu xanh. Tôi rất thích nét mặt có vẻ tội lỗi, hốt hoảng và e thẹn của em, nó khiến tôi nhớ tới những giờ học toán của hai đứa và tôi nghĩ tôi sẽ yêu em suốt đời.

Những biểu hiện truyền thống về phép tắc trong gia đình - như con cái không uống rượu và không hút thuốc, không ngồi giạng chân hay bắt chân chữ ngũ trước mặt cha - đang dần dần mất đi. Tất nhiên chú Tarik Bey nhìn thấy con gái hút thuốc, nhưng không nói năng gì như kiểu một ông bố trọng truyền thống, chú bằng lòng với những cử chỉ kính trọng của Fusun. Đa số các nhà nhân chủng học không hiểu những điều tinh tế như vậy, nhưng tôi vô cùng thích thú quan sát các nghi lễ “vờ vĩnh” này, tôi không coi đó là giả dối, và trong khi say mê nhìn những cử chỉ dễ thương của Fusun, tôi nghĩ tối tối mình có thể đến nhà Keskin cũng chính vì tất cả chúng tôi đều “làm như thể”. Bởi tôi không thể ngồi ở đây như một kẻ đang yêu, dù thực ra là thế, tôi chỉ có thể nhìn thấy Fusun vì tôi ứng xử như một người họ hàng xa đến thăm gia đình.

Nếu tôi không có mặt ở đó, Fusun hút gần như đến hết điếu thuốc. Nhìn những đầu mẩu thuốc trong gạt tàn là tôi biết. Tôi nhận ra ngay chiếc đầu mẩu nào là của em. Cái cách em nhấn đầu mẩu thuốc xuống gạt tàn còn dễ nhận ra hơn mác thuốc. Nhưng nếu tôi có mặt, thì cũng như Sibel và các cô bạn gái của nàng chuyên hút các thứ thuốc “ultra light” điếu mỏng, dài và lịch sự, em không hút đến sát đầu lọc loại Samsun, mà thường bỏ dở gần như ở giữa chừng.

Có khi em dụi điếu thuốc xuống gạt tàn với vẻ căng thẳng. Cũng động tác ấy, khi khác lại biểu hiện sự hấp tấp, nóng nảy. Nhiều lần tôi thấy em tức giận gí đầu mẩu thuốc xuống gạt tàn, và những lúc như thế tôi cảm thấy bất an. Có những hôm tôi thấy em cầm mẩu thuốc gõ gõ xuống giữa chiếc gạt tàn. Thỉnh thoảng, nếu không ai để ý, em ấn điếu thuốc xuống như thể muốn gí nát đầu một con rắn. Tôi nghĩ em muốn trút nỗi tức giận lên đầu điếu thuốc. Cũng có khi mải xem vô tuyến hay theo dõi câu chuyện, em dụi tắt điếu thuốc mà không nhìn nó. Nhiều lần tôi thấy em vội dụi tắt điếu thuốc trước khi với tay lấy một chiếc thìa hay bình nước. Có khi đang vui vẻ hay sung sướng, em dùng ngón trỏ ấn nhẹ điếu thuốc vào gạt tàn như thể giết một con vật nào đó nhưng không muốn làm nó đau đớn. Khi ở trong bếp, cũng như dì Nesibe, em đưa điếu thuốc vào vòi nước chảy rồi vứt nó vào thùng rác.

Tất cả những cách thức đó, và ai biết còn bao nhiêu cách thức khác nữa, đã khiến mỗi chiếc đầu mẩu thuốc qua tay Fusun có hình hài và tâm hồn khác nhau. Tôi đã khảo sát chúng rất kỹ trong ngôi nhà Merhamet và so sánh chúng với những đồ vật khác. Cái thì giống một người mặt đen cúi đầu, lưng gù, chịu nhiều bất công, cái thì như một dấu hỏi kỳ quặc và đáng sợ, hay ống khói một con tàu, một sinh vật biển. Có khi tôi nhìn thấy chúng như một dấu than, một dấu hiệu dự báo hiểm họa trong tương lai hay một thứ rác rưởi nặng mùi, có lúc tôi thấy chúng như tấm gương phản chiếu tâm hồn, thậm chí chúng chính là một mảnh tâm hồn của Fusun, và đi tìm mùi hương thứ son môi, tôi chìm đắm trong những ý nghĩ về Fusun.

Quý độc giả và khách thăm bảo tàng chớ nghĩ rằng, việc dựa vào các ghi chép của mình liên quan đến 4.213 đầu mẩu thuốc lá, tôi đã viết tất cả những điều cần biết lên tủ kính trưng bày dưới mỗi chiếc đầu mẩu rằng tôi đã nhặt chúng vào lúc nào trong tám năm, là không cần thiết. Mỗi chiếc đầu mẩu thuốc, tùy theo hình dáng của nó, thể hiện một trạng thái tâm lý tức thời của Fusun. Chẳng hạn ba chiếc này, mà tôi nhặt từ gạt tàn của Fusun ngày 17 tháng Năm năm 1981, ngày đầu tiên khởi quay phim Những cuộc đời tan nát, hình dạng cong queo giập nát của chúng gợi cho tôi nhớ đến những ngày tháng nặng nề lúc đó, sự im lặng của Fusun hôm ấy, em né tránh nói đến đề tài làm phim, cách xử sự “như thể không có chuyện gì xảy ra” của em.

Trong hai chiếc đầu mẩu bị gí bẹp hẳn, có một chiếc em gí vào gạt tàn lúc nhân vật chính của bộ phim Hạnh phúc giả dối khi đó đang chiếu trên truyền hình do anh bạn Ekrem quen biết trong quán Pelur của chúng tôi (Ekrem Guclu nổi danh đã từng vào vai Abraham) nói: “Lầm lẫn lớn nhất mà chúng ta phạm phải trong cuộc đời là chúng ta ước mơ quá nhiều và chúng ta muốn hạnh phúc, Nurten ạ!”, nghe những lời ấy, Nurten, cô người yêu nghèo của anh ta đã buồn bã cúi đầu. Còn chiếc kia được gí vào gạt tàn đúng mười hai phút sau. (Trung bình cứ chín phút Fusun hút một điếu Samsun.) Tôi nhớ những dấu vết trên mấy chiếc đầu mẩu thẳng này là do kem rớt xuống từ cốc kem anh đào của Fusun vào một tối hè. Vào mùa hè, Kemil Efendi vừa đẩy chiếc xe ba bánh trên phố Tophane và Cukurcuma vừa rung chuông reo: “Keeem đây!”, mùa đông, cũng bằng chiếc xe này, bác ta bán halva. Có lần Fusun kể ông thợ Besir chữa xe đẩy cho Kemil Efendi cũng là người đã chữa xe đạp cho em hồi nhỏ.

Khi nhìn vài chiếc đầu mẩu khác và thời gian ghi dưới chúng, tôi nhớ đến những tối mùa hè nóng bức - sau khi ăn món cà tím rán với sữa chua - chúng tôi cùng đứng bên cửa sổ nhìn ra phố. Fusun cầm chiếc gạt tàn nhỏ trong tay và tay kia cầm thuốc lá gõ gõ lên chiếc gạt tàn, còn tôi thì tưởng tượng em là một phụ nữ đang dự một party sang trọng. Có khi trong lúc nói chuyện, Fusun cố ý bắt chước một phụ nữ lịch lãm. Em có thể gạt tàn xuống đất như tôi và tất cả đàn ông Thổ, có thể dụi điếu thuốc lên bậu cửa sổ và vứt đầu mẩu xuống đường phố, hoặc búng nó đi bằng một động tác lơ đãng rồi nhìn tàn lửa quay tròn xuống phía dưới. Nhưng Fusun không bao giờ làm thế. Em làm gương cho tôi về sự lịch lãm và tinh tế. Nếu một ai đó nhìn chúng tôi từ xa, người đó có thể nghĩ chúng tôi là một cặp đang đứng trò chuyện với nhau ở một góc yên tĩnh để tìm hiểu nhau, như ở các nước phương Tây, nơi nam nữ dễ tiếp xúc với nhau hơn. Không nhìn nhau, cùng hướng ra phía ngoài, chúng tôi nói về kết thúc của bộ phim vừa xem, về cái nóng ngột ngạt của mùa hè, về những đứa trẻ đang chơi trốn tìm trên đường phố. Làn gió thổi từ vịnh Bosphorus đưa mùi rong rêu từ biển, mùi hương hoa kim ngân ngây ngất quyện với mùi tóc, mùi da thịt Fusun và mùi khói thuốc thơm dễ chịu về phía tôi.

Thỉnh thoảng bất chợt ánh mắt chúng tôi gặp nhau, khi Fusun dụi thuốc. Nếu đang chịu tác động mạnh sau một phim tình yêu buồn hay phim nói về những sự kiện kinh hoàng của Đệ nhị Thế chiến với tiếng nhạc nền chầm chậm, Fusun dập hết điếu này tới điếu khác mà chẳng hề để ý. Hay như trường hợp điếu thuốc này, nếu vô tình đúng lúc đó chúng tôi nhìn nhau, trong một khoảnh khắc như có dòng điện chạy qua người, cả hai chúng tôi bất chợt cùng nhớ ra thực chất vì sao tôi có mặt ở đây. Đầu mẩu thuốc, được dập đi trong lúc bối rối, có hình dạng thật kỳ dị. Sau đó có tiếng còi tàu thủy trầm đục từ xa vọng lại, tôi thử nhìn thế giới và cuộc đời mình bằng con mắt của những người ngồi trên tàu.

Có hôm tôi chỉ lấy về một đầu mẩu thuốc, có hôm vài cái, sau đó ở nhà Merhamet, tôi xem xét kỹ từng chiếc một để nhớ lại những giây phút đã qua. Những đầu mẩu thuốc cho tôi thấy rõ, tất cả những vật sưu tập được đều phù hợp với những khoảnh khắc Aristotle.

Bây giờ tôi không còn phải cầm lên tay nữa, chỉ cần nhìn vào những đồ vật đã sưu tầm được trong ngôi nhà Merhamet là tôi nhớ tới quá khứ, tới những buổi tối chúng tôi cùng ngồi bên bàn ở nhà Fusun. Những đồ vật, như một lọ đựng muối bằng sứ, một thước đo thợ may, một chiếc mở hộp nom gớm ghiếc như một dụng cụ tra tấn, chai đựng dầu hướng dương mác Batanay không khi nào thiếu trong bếp và những khoảnh khắc gắn liền với chúng trong ký ức tôi, theo năm tháng, dường như cứ mở rộng thêm giới hạn. Dù nhìn những mẩu thuốc lá hay những đồ vật khác, trong tôi hiện lên tất cả những gì tôi đã cùng trải qua bên bàn ăn với Fusun và gia đình em.

69

Đôi khi

Đôi khi chúng tôi chẳng làm gì, chỉ ngồi yên lặng bên bàn. Đôi khi chú Tarik Bey cũng chán chương trình như chúng tôi, và chú ngồi lơ đãng liếc lên tờ báo. Đôi khi một chiếc xe bấm còi ầm ầm lao xuống dốc, và chúng tôi im lặng nghe tiếng nó chạy tiếp. Đôi khi mưa rơi và chúng tôi ngồi nghe mưa gõ trên kính cửa sổ. Đôi khi chúng tôi nói: “Trời nóng quá!” Đôi khi dì Nesibe quên điếu thuốc đang cháy dở đặt trên gạt tàn, và dì lại châm một điếu khác trong bếp. Đôi khi tôi nhìn bàn tay Fusun hai mươi, hai lăm giây mà không ai nhận thấy, và tôi ngạc nhiên hơn bao giờ hết. Đôi khi trên màn hình ti vi xuất hiện một phụ nữ, và chị ta nói về đúng món ăn mà lúc đó chúng tôi đang ăn. Đôi khi chúng tôi nghe tiếng nổ từ xa. Đôi khi dì Nesibe, đôi khi Fusun đứng dậy khỏi bàn và bỏ mấy cục than vào lửa. Đôi khi tôi nghĩ lần tới tôi sẽ không mang cặp tóc mà đem vòng tay tới cho Fusun. Đôi khi ngay trong lúc đang xem phim tôi đã quên béng phim nói về cái gì, và tôi nghĩ đến những ngày đầu tiên ở trường Nisantasi. Đôi khi dì Nesibe nói: “Tôi pha trà hoa bồ đề cho mọi người đây!” Đôi khi Fusun ngáp ngủ nom rất dễ thương, và tôi mường tượng em quên hết thế giới này, và như thể vào một ngày nóng bức em kéo từ dưới giếng lên một gàu nước lạnh, như kéo lên một cuộc sống êm đềm hơn từ sâu thẳm tâm hồn. Đôi khi tôi tự nhắc mình phải đứng dậy ra về, không được ở thêm một giây nào nữa. Đôi khi cả khu xung quanh nghe tiếng ông thợ cắt tóc ở nhà đối diện hạ nhanh chiếc cửa chắn bằng sắt kêu ầm ĩ, sau khi người khách cuối cùng đã ra về. Đôi khi hai ngày không có nước. Đôi khi chúng tôi nghe thấy cả những âm thanh khác tiếng bập bùng của ngọn lửa trong lò. Đôi khi tôi đến nhà Fusun hai ngày liền nhau, vì dì Nesibe bảo: “vẫn còn món đậu xanh nấu với dầu ô liu mà anh rất thích đấy, ngày mai anh lại đến nhé, không là hết đấy!” Đôi khi chúng tôi nói về quan hệ căng thẳng Nga-Mỹ, về chiến tranh lạnh, về những chiếc tàu quân sự Liên Xô đi qua vịnh Bosphorus vào ban đêm, về những chiếc tàu ngầm Mỹ tới vịnh Marmara và về những đề tài tương tự. Đôi khi dì Nesibe nói: “Tối nay trời nóng quá!” Đôi khi qua vẻ mặt Fusun, tôi biết em đang mơ mộng và tôi muốn mình có mặt trong thế giới tưởng tượng của em, trong khi tôi thấy bản thân tôi, cuộc đời tôi, việc tôi ngồi mãi bên bàn nhà em là vô vọng. Đôi khi tôi nhìn những đồ vật trên bàn như nhìn thấy những ngọn núi, quả đồi, thung lũng, cao nguyên và vực thẳm. Đôi khi chúng tôi cùng phá lên cười vì thấy một cảnh khôi hài nào đó trên ti vi. Đôi khi tôi cảm thấy chúng tôi thật tức cười vì tất cả đều dán mắt lên vô tuyến bất kể chương trình gì. Đôi khi tôi bực mình vì Ali, cậu bé con nhà hàng xóm ngồi vào lòng và ngả người vào Fusun. Đôi khi tôi và chú Tarik Bey trao đổi - như hai người đàn ông nói với nhau - về những bấp bênh trong làm ăn kinh tế, thầm thì như hai kẻ đồng mưu. Đôi khi Fusun lên gác, rồi không quay lại, và điều đó khiến tôi buồn. Đôi khi chuông điện thoại reo, nhưng đó là một cú gọi nhầm số. Đôi khi dì Nesibe bảo: “Tuần tới tôi sẽ làm món gì đó bằng bí đỏ.” Đôi khi ba, bốn thanh niên vừa hát một bài hát về bóng đá vừa đi xuống phía Tophane. Đôi khi tôi giúp Fusun bỏ than vào lò. Đôi khi tôi thấy một con gián chạy trên nền gạch lát trong bếp. Đôi khi tôi cảm thấy dưới gầm bàn Fusun rút chân ra khỏi dép. Đôi khi người gác đêm thổi còi đứng ngay dưới cửa sổ nhà chúng tôi. Đôi khi tôi, đôi khi Fusun đứng dậy xé mấy tờ lịch cũ. Đôi khi vào lúc không ai chú ý, tôi lấy thêm một thìa helva trộn bột báng. Đôi khi màn hình vô tuyến bỗng mờ đi, chú Tarik Bey bảo: “Xem nó thế nào, con gái!”, Fusun đứng dậy ấn ấn một cái nút, còn tôi nhìn lên lưng em. Đôi khi tôi bảo: “Cháu hút một điếu thuốc nữa rồi về.” Đôi khi tôi tưởng tượng mình nhìn thấy các vi sinh vật, các loài ký sinh trùng trên tấm thảm. Đôi khi giữa hai chương trình trên ti vi Fusun lấy nước từ trong tủ lạnh ra và chú Tarik Bey lên buồng tắm. Đôi khi chúng tôi ăn món cà chua, món bí hay cà tím rán trong dầu ô liu hoặc món ớt nhồi hai buổi tối liền. Đôi khi sau bữa ăn Fusun đến bên chiếc lồng con Chanh, âu yếm trò chuyện với nó và tôi tưởng tượng em đang nói với tôi. Đôi khi vào những tối mùa hè, một con bướm lọt vào phòng qua cửa ban công và bay loạn xạ quanh bóng đèn. Đôi khi dì Nesibe kể một tin đồn cũ rích từ bao giờ, ví dụ: bố anh thợ điện Efe từng là kẻ cướp. Đôi khi lơ đãng, tôi tưởng tượng chúng tôi chỉ có hai người với nhau, và biểu lộ mọi xúc cảm của mình, tôi nhìn Fusun thật lâu và đắm đuối. Đôi khi một chiếc ô tô lướt nhẹ ngoài phố, và chúng tôi chỉ nhận ra qua tiếng rung nhẹ trên cửa kính. Đôi khi chúng tôi nghe tiếng gọi cầu kinh từ Thánh đường Firuzaga. Đôi khi Fusun bất chợt đứng dậy khỏi bàn, đến bên cửa sổ ban công và nhìn rất lâu ra ngoài như ngóng ai, khiến con tim tôi tan vỡ. Đôi khi trong lúc xem ti vi tôi nghĩ đến điều khác hẳn, ví dụ tôi tưởng tượng chúng tôi là những hành khách ngồi cạnh nhau trong phòng ăn của một chiếc tàu thủy. Đôi khi dì Nesibe mang thuốc diệt ruồi mác “Clean Work” dùng cho các phòng tầng trên, xuống phun trong phòng ăn. Đôi khi dì kể về những nổi đau khổ của Surreya, vợ Quốc vương Iran, kể về đời sống xã giao châu Âu của bà, bà không có con với Quốc vương, nên họ đã ly hôn. Đôi khi chú Tarik Bey kêu lên: “Sao người ta lại cho cái thằng cha đốn mạt ấy lên vô tuyến!” Đôi khi hai tối liền Fusun mặc bộ đồ giống nhau, nhưng tôi vẫn cảm thấy chúng có vẻ khác nhau. Đôi khi tôi thấy trong một ô cửa đối diện nào đó có người hút thuốc. Đôi khi chúng tôi ăn món cá xác đin rán. Đôi khi tôi thấy gia đình Keskin tin tưởng thành thực vào công lý, họ tin kẻ có tội sẽ bị trừng phạt kể cả khi ở thế giới bên kia. Đôi khi chúng tôi im lặng rất lâu. Đôi khi có vẻ như không chỉ chúng tôi mà cả thành phố chìm vào yên lặng. Đôi khi Fusun nhắc: “Con xin bố đừng ăn từ đĩa như thế!”, và khi đó tôi cảm thấy vì có mặt tôi mà họ không ăn uống tự nhiên. Đôi khi tôi nghĩ ngược lại, và thấy cả nhà rất thoải mái bên bàn ăn. Đôi khi sau khi châm thuốc, dì Nesibe mải nhìn vô tuyến đến nỗi que diêm cháy sát tới ngón tay. Đôi khi chúng tôi ăn món mì ống bỏ lò. Đôi khi một chiếc máy bay chuẩn bị hạ cánh bay về phía sân bay Yesilkoy lướt ầm ầm trên đầu chúng tôi trong bóng tối. Đôi khi Fusun mặc áo cổ rộng và trong khi xem vô tuyến tôi phải chú ý lắm để thỉnh thoảng khỏi nhìn vào khoảng trống phía trên ngực em. Đôi khi tôi hỏi: “Bức tranh em đang vẽ đến đâu rồi?” Đôi khi vô tuyến thông báo: “Có thể có tuyết”, nhưng rồi tuyết không rơi. Đôi khi chúng tôi nghe tiếng còi nhọc nhằn của những chiếc tàu thủy lớn. Đôi khi từ xa có tiếng súng nổ. Đôi khi có người đập cổng nhà bên cạnh mạnh đến nỗi tôi thấy cốc chén trong chiếc tủ phía sau tôi rung lên. Đôi khi con Chanh tưởng tiếng điện thoại reo là tiếng chim mái, và nó hăng hái hót khiến chúng tôi bật cười. Đôi khi có các cặp vợ chồng đến chơi, và khi đó tôi cảm thấy không thoải mái. Đôi khi chú Tarik Bey cùng hát ca khúc với dàn đồng ca nữ của Hội Âm nhạc Uskudar trên vô tuyến. Đôi khi trên một đường phố nhỏ hai chiếc ô tô gặp nhau, nhưng chẳng ai chịu nhường đường ai, hai tài xế cãi vã, chửi lộn nhau, rồi xuống xe choảng nhau. Đôi khi trong căn nhà, trong khu phố, trong cả thành phố bỗng yến tĩnh lạ lùng. Đôi khi ngoài món bánh pho mát tôi còn đem đến món cá mắm hay cá hun khói. Đôi khi chúng tôi nói: “Trời lạnh quá!” Đôi khi sau bữa ăn chú Tarik Bey cười cười lấy trong túi ra mấy chiếc kẹo bạc hà và mời chúng tôi. Đôi khi hai con mèo gầm ghè nhau trước cổng, rồi xông vào đánh nhau trong tiếng gào sắc lạnh. Đôi khi Fusun đeo ngay đôi khuyên tai, hay chiếc trâm cài đầu tôi vừa mang đến, và trong bữa ăn tôi nói thầm vào tai em, rằng chúng rất hợp với em. Đôi khi nụ hôn yêu đương hay cảnh âu yếm nhau trong phim trên vô tuyến khiến chúng tôi quên mình đang ở đâu. Đôi khi dì Nesibe nói: “Tôi cho ít muối vào thức ăn đấy, ai cần thì lấy thêm!” Đôi khi chúng tôi thấy phía xa ánh chớp và bầu trời rung chuyển. Đôi khi nghe tiếng còi tàu lanh lảnh của một con tàu hơi nước cũ buồn nẫu ruột. Đôi khi trên ti vi, trong một bộ phim, một phim nhiều tập hay phim quảng cáo, xuất hiện một diễn viên quen biết từ quán Pelur, khi đó tôi nhìn Fusun, nhưng em né tránh cái nhìn của tôi. Đôi khi mất điện, đầu thuốc lá của chúng tôi đỏ lên trong bóng tối. Đôi khi một ai đó đi ngang dưới cửa sổ huýt sáo một giai điệu được ưa chuộng. “Ôi, hôm nay tôi hút nhiều thuốc lá quá!” đôi khi dì Nesibe kêu lên. Đôi khi ánh mắt tôi lạc tới cổ Fusun, và suốt buổi tối tôi phải chú ý đừng nhìn vào đó nữa. Đôi khi chợt yên tĩnh, rồi dì Nesibe bảo: “Có ai đó vừa qua đời.” Đôi khi chiếc bật lửa của chú Tarik Bey không cháy, và tôi nghĩ lại phải tặng chú một chiếc. Đôi khi dì Nesibe lấy một thứ gì đó từ tủ lạnh ra, và giữa chừng dì hỏi có điều gì đã xảy ra trong phim. Đôi khi trong ngôi nhà đối diện từ phía đường Dalgic hai vợ chồng lại cãi nhau, chồng đánh vợ, và chúng tôi xót xa nghe tiếng la hét của người vợ. Đôi khi vào những đêm mùa đông, người bán boza[34] vừa rao vừa rung chuông dọc phố. Đôi khi dì Nesibe nhận xét: “Hôm nay trông hai đứa rất vui!” Đôi khi tôi phải khó khăn lắm mới kiềm chế được để không động chạm vào Fusun. Đôi khi, nhất là vào dịp hè, gió hay dập cửa. Đôi khi tôi nhớ đến Zaim, Sibel và đám bạn cũ. Đôi khi ruồi đậu xuống thức ăn đặt trên bàn, và lần nào dì Nesibe cũng bực mình. Đôi khi chú Tarik Bey lấy nước khoáng trong tủ lạnh ra, và chú hỏi tôi có uống không. Đôi khi mới trước mười một giờ người gác đêm đã đi qua trước cổng và huýt còi. Đôi khi tôi muốn nói: “Anh yêu em!”, nhưng những lúc ấy tôi chỉ có thể châm thuốc hút. Đôi khi tôi nhận ra những bông hoa tử đinh hương đem tới bữa trước vẫn còn trong lọ. Đôi khi trong yên tĩnh chúng tôi nghe một cửa sổ mở và người ta ném rác ra đường. Đôi khi dì Nesibe hỏi: “Hôm nay ai sẽ ăn viên thịt xay cuối cùng?” Đôi khi nhìn thấy đám tướng lĩnh trên vô tuyến tôi lại nhớ đến những ngày đi lính. Đôi khi tôi cảm thấy không chỉ có tôi, mà tất cả chúng tôi đều nhỏ bé, tầm thường. Đôi khi dì Nesibe hỏi: “Mọi người thử đoán xem món bánh ngọt hôm nay sẽ là gì?” Đôi khi chú Tarik Bey lên cơn ho, những lúc ấy Fusun đứng dậy và lấy cho bố một cốc nước. Đôi khi Fusun cài một chiếc ghim tóc tôi mua cho em từ lâu. Đôi khi tôi hiểu những điều người ta nói trên vô tuyến hoàn toàn khác. Đôi khi Fusun hỏi tôi về một nhà nghiên cứu văn học hay về một giáo sư nhìn thấy trên ti vi. Đôi khi tôi giúp dọn bát đĩa bẩn xuống bếp. Đôi khi bên bàn ăn yên lặng vì miệng ai cũng đầy thức ăn. Đôi khi ai đó trong số chúng tôi ngáp dài, thế là tất cả cùng ngáp, rồi cùng cười. Đôi khi Fusun đắm mình vào phim đến nỗi tôi muốn hóa thân thành nhân vật trong phim. Đôi khi suốt buổi tối căn nhà sực mùi thịt nướng. Đôi khi tôi nghĩ tôi hạnh phúc chỉ vì được ở bên cạnh Fusun. Đôi khi tôi đề nghị: “Chúng ta hãy đi ăn tối một lần ngoài bờ vịnh Bosphorus!” Đôi khi tôi cảm thấy ở nơi khác cuộc sống không tồn tại, chỉ có ở đây, bên bàn ăn này. Đôi khi chúng tôi tranh luận về các đề tài nghe được trên ti vi, nhưng hoàn toàn xa lạ, như về những ngôi mộ vua chúa Argentina, về trường hấp dẫn trên sao Hỏa, về sự hình thành của những ống khói đá ở vùng Capadocia[35], hay về việc con người có thể chịu đựng được bao lâu dưới nước mà không cần lấy hơi, hay tại sao đi xe máy ở Istanbul nguy hiểm. Đôi khi gió rít mạnh ngoài cửa sổ tạo ra âm thanh kỳ lạ trong ống thông hơi lò sưởi. Đôi khi chú Tarik Bey kể lại rằng năm trăm năm trước đây Quốc vương Mehmet Chinh phạt đã cho kéo thuyền từ vịnh Bosphorus sang vịnh Sừng Vàng trên chỗ đường Bogazkesen, cách chỗ chúng tôi chỉ năm chục mét, và bao giờ chú cũng nói thêm: “Khi đó ông mới mười chín tuổi!” Đôi khi sau bữa tối Fusun đến bên lồng con Chanh, và lát sau tôi cũng đến đứng bên em. Đôi khi tôi thầm nghĩ: “May mà hôm nay mình đến đây!” Đôi khi chú Tarik Bey sai Fusun lên lấy cặp kính, tờ báo hay tấm vé số ông bỏ quên trên gác, dì Nesibe thì nói với theo: “Đừng quên tắt điện đấy!” Đôi khi dì Nesibe bảo chúng tôi có thể đi dự đám cưới một người họ hàng xa ở Paris. Đôi khi chú Tarik Bey nói dứt khoát: “Im lặng!”, và ông đưa mắt nhìn lên trần, chúng tôi lắng nghe xem đó là tiếng chuột chạy hay kẻ trộm. Đôi khi dì Nesibe hỏi: “Tiếng to thế này đã được chưa?”, vì chú Tarik Bey nghe ngày một kém. Đôi khi chúng tôi im lặng rất lâu. Đôi khi có tuyết rơi, tuyết phủ trên bậu cửa sổ và vỉa hè. Đôi khi có bắn pháo hoa, chúng tôi nhìn qua cửa sổ những gì có thể nhìn thấy: màu sắc rực rỡ trên bầu trời và cảm thấy mùi thuốc súng qua cửa sổ. Đôi khi dì Nesibe hỏi: “Tôi rót thêm cho anh nhé?” Đôi khi tôi hỏi Fusun: “Chúng mình vào xem tranh em vẽ chứ?” và khi xem tranh bao giờ tôi cũng cảm thấy hạnh phúc.

70

Những cuộc đời tan nát

Một tuần sau khi giờ giới nghiêm được chuyển sang mười một giờ, Feridun về nhà vào lúc mười rưỡi. Lấy cớ bận làm phim nhiều hôm cậu ta không về nhà. Cậu ta nói cậu ngủ luôn ở chỗ quay phim. Tối hôm ấy cậu về say mèm và có vẻ bất hạnh. Thấy chúng tôi ngồi quanh bàn, cậu cố nói vài lời lịch sự, nhưng cậu không chịu đựng được lâu. Ánh mắt cậu bắt gặp ánh mắt Fusun, rồi như một người lính thất trận đi chiến trường xa lâu ngày, cậu leo lên phòng ngủ. Lẽ ra Fusun phải lên theo chồng ngay, nhưng em cứ ngồi im một chỗ.

Tôi nhìn em không rời mắt, xem em làm gì. Biết tôi để ý, em châm thuốc hút, rồi nhả khói như không có chuyện gì xảy ra. (Em không hút giấu chú Tarik Bey như trước đây nữa.) Em đốt hết điếu này đến điếu khác. Tôi bỗng thấy khó đứng dậy ra về. Tôi tưởng mình đã thoát khỏi căn bệnh, nhưng lúc này nó đã quay lại.

Lúc mười một giờ kém chín phút, Fusun chậm rãi đưa một điếu Samsun nữa lên môi, và nhìn thật sâu vào mắt tôi. Trong một khoảnh khắc, ánh mắt chúng tôi nói lên tất cả, đến mức tôi có cảm giác chúng tôi đã tâm sự suốt cả buổi tối. Tay tôi tự động đưa lên châm thuốc cho em, và em, bằng một động tác mà đàn ông Thổ chỉ có thể nhìn thấy trong các phim nước ngoài, đã nắm lấy bàn tay cầm bật lửa của tôi trong giây lát.

Tôi cũng châm thuốc, và từ từ hút như không có chuyện gì xảy ra. Tôi cảm thấy từng giây, từng giây, rằng giờ giới nghiêm đang tới. Dì Nesibe biết rõ sự nghiêm trọng của tình huống, nhưng dì sợ không dám nói ra. Tất nhiên chú Tarik Bey cũng cảm thấy tình huống kỳ lạ này, nhưng chú chưa biết rõ mình có nên làm như không nhận ra điều đó hay không. Tôi ra về lúc mười một giờ mười.

Tôi nghĩ tối hôm đó tôi đã hiểu ra Fusun sẽ là vợ tôi, tôi cảm thấy sung sướng vì em sẽ thuộc về tôi, đến nỗi tôi hoàn toàn quên là tôi đã đẩy không chỉ bản thân tôi, mà cả bác Cetin vào nguy hiểm. Sau khi thả tôi xuống trước ngôi nhà trên phố Tesvikiye, bác còn đánh xe về ga ra trên phố Nigar cách đó chừng một phút, rồi bác phải đi bộ về nhà trên những con phố nhỏ sau các khu dân nghèo sao cho không một ai nhận ra. Đêm ấy tôi hạnh phúc như một đứa bé, và không chợp mắt một chút nào.

Bảy tuần sau đó, vào buổi tối khi phim Những cuộc đời tan nát được trình chiếu trong rạp Palace Cinema ở Beyoglu, tôi đang ở trong nhà Keskin ở Cukurcuma. Lẽ ra Fusun, vợ đạo diễn, và tôi, với tư cách nhà sản xuất phim (tôi sở hữu hơn nửa cổ phần của Lemon Films), phải có mặt trong buổi chiếu, nhưng không một ai trong chúng tôi đi. Fusun không cần thanh minh vì em đã cãi nhau với Feridun. Suốt mùa hè Feridun hầu như không về nhà. Có lẽ cậu ta sống với Papatya. Hai tuần một lần cậu ta đảo qua nhà, lên căn phòng trên gác lấy đi vài thứ như sơ mi, sách vở. Tôi chỉ biết những lần về qua nhà của cậu gián tiếp qua đôi lời bóng gió của dì Nesibe, dù rất quan tâm đến chuyện đó, nhưng tôi tránh động đến chuyện “cấm kỵ” này. Qua ánh mắt và cách cư xử của Fusun, tôi cảm thấy trước mắt tôi mọi người tránh nói vài chuyện nhất định. Tuy nhiên qua dì Nesibe, tôi được biết trong một lần Feridun về nhà, cậu và Fusun đã cãi nhau.

Tôi đoán nếu tôi tham gia buổi trình chiếu, qua báo chí Fusun sẽ biết, và em sẽ trừng phạt tôi vì nỗi buồn tôi gây nên. Tất nhiên với tư cách chủ nhiệm phim lẽ ra tôi phải có mặt. Hôm ấy, sau bữa ăn trưa tôi bảo cô thư ký Zeynep Hanim gọi điện đến Lemon Films báo mẹ tôi ốm nặng, tôi phải ở nhà.

Trời mưa lúc lần đầu tiên khán giả yêu phim Istanbul được xem Những cuộc đời tan nát. Bác Cetin đến nhà ở phố Tesvikiye đón tôi, và tôi bảo bác lần này đừng đi qua phía Tophane, mà đi qua phía Taksim và Galatasaray đến nhà Keskin. Khi đi ngang qua rạp Palace Cinema, qua cửa kính xe ướt át, tôi thấy mấy người ăn vận lịch sự, che ô tới dự buổi trình chiếu, thấy những tấm bích chương do Lemon Films đặt làm, nhưng tất cả khác hẳn buổi trình chiếu bộ phim do Fusun đóng vai chính mà mấy năm trước tôi mường tượng.

Bên bàn ăn nhà Keskin không ai nói một lời nào về sự kiện này. Chúng tôi thi nhau nhả khói, rồi ăn món mì ống nấu thịt với dưa chuột trộn sữa chua, xa lát cà chua và pho mát trắng, cuối cùng là món kem tôi mua trên đường đi ở Nisantasi, tại quầy Omur, khi mới đến tôi đã để vào tủ đá. Trong bữa ăn, mấy lần chúng tôi đứng dậy nhìn mưa, nhìn dòng nước chảy xuống con đường dốc Cukurcuma. Mấy lần tôi định hỏi Fusun về bức tranh chim em vẽ đến đâu, nhưng nhìn vẻ mặt cau có và đôi mày nheo lại của em, tôi biết đây chưa phải là lúc làm việc đó.

Bất chấp những lời phê phán, dè bỉu của các nhà phê bình, bộ phim Những cuộc đời tan nát đã lập các kỷ lục ở Istanbul và tỉnh lẻ. Khán giả đã rơi nước mắt trong cảnh cuối, khi Papatya thể hiện nỗi đau đớn của cô qua hai ca khúc buồn, đặc biệt là đám phụ nữ nông thôn: già trẻ khóc sưng mắt khi ra khỏi các rạp phim hôi hám và thiếu không khí. Mọi người đều bàng hoàng vì cảnh trước cảnh cuối cùng, khi Papatya giết chết con người giàu có đã quyến rũ và làm nhục cô từ khi cô còn là một cô bé. Cảnh này đã gây tác động mạnh và trong thời gian ngắn nổi tiếng đến nỗi anh bạn Ekrem Bey quen ở quán Pelur của chúng tôi, người đóng vai giàu có độc ác (từng đóng các vai tu sĩ Byzantine và lính Armenia), một dạo không dám ló mặt ra đường vì bị nhổ bọt vào mặt và ăn tát. Người ta khen bộ phim, vì nó lôi kéo được khán giả - đã bỏ thói quen đi xem phim vào thời trước khi nổ ra đảo chính quân sự, sau này được gọi là “những năm khủng bố” - quay trở lại các rạp phim. Ngoài các rạp phim, quán Pelur cũng sinh động trở lại, hy vọng vào sự hồi sinh của điện ảnh, dân phim ảnh lại ngày ngày ưa thích có mặt ở cái quán được coi là nơi tụ tập của họ. Cuối tháng Mười, vào một hôm trời mưa gió, trước giờ giới nghiêm hai tiếng, tôi cũng đến đó do Feridun nài nỉ. Tôi cảm thấy uy tín của mình tăng lên nhiều, thành công của phim Những cuộc đời tan nát đã nâng tôi lên thành một chủ nhiệm phim thông minh và khôn khéo trong con mắt họ, từ các nhà quay phim cho đến những diễn viên nổi tiếng, tất cả đều đã đến ngồi vào bàn tôi để làm thân.

Tôi nhớ về cuối buổi, đầu óc đã lơ mơ vì nhiều lời khen, sự quan tâm và rượu, tôi đã ngồi với Hayal Hayati, Feridun, Papatya và Tahir Tan khá lâu. Ekrem Bey, có khi còn say hơn cả tôi, vừa nhắc tới những bức ảnh về cảnh làm nhục đăng nhiều lần trên các báo vừa buông những câu đùa lập lờ với Papatya, nhưng cô chỉ cười và bảo cô không quan tâm tới “những con gà trống già đáng thương”, rồi cô yêu cầu Feridun dạy cô dùng găng tay thổi kèn, hay nện cho tay phê bình phim bảnh bao ngồi ở bàn bên cạnh dám gọi bộ phim là “kịch mê lô giẻ rách”.

Ekrem Bey kể anh ta ngạc nhiên vì sau bộ phim anh nhận được nhiều lời mời quảng cáo cho các ngân hàng, trong khi người ta không hay dùng những “kẻ độc ác” vào vai trò này. Dạo đó ở đâu người ta cũng nói về các ông chủ nhà băng mời chào lãi suất 200 phần trăm, họ được dân phim ảnh sẵn lòng đón tiếp, vì với việc sử dụng các gương mặt nổi danh của xưởng phim, các quảng cáo liên tục xuất hiện trên ti vi và báo chí. Đám khách khứa ngà ngà say của quán Pelur coi tôi là một doanh nhân thành đạt và hiện đại (“Doanh nhân hiện đại là người yêu văn hóa,” Hayal Hayati nói), và khi nói về đề tài này, họ ngồi im lặng, trọng thị nghe ý kiến của tôi. Sau thành công của phim Những cuộc đời tan nát họ coi tôi là người có tầm nhìn xa, một “nhà tư sản nhẫn tâm”, và họ đã quên việc cách đây mấy năm tôi đến quán Pelur để biến Fusun thành ngôi sao, cũng như họ đã quên cả Fusun. Nếu nghĩ đến chuyện họ đã nhanh quên Fusun thế nào, tình yêu em trong tôi gần như bốc lửa, tôi muốn gặp em ngay vì cảm thấy yêu em hơn, vì em vẫn trong sạch giữa cái thế giới khốn nạn và bẩn thỉu này, và tôi lại cảm thấy vui mừng vì đã giữ cho em tránh xa những con người có ý đồ xấu xa này.

Những ca khúc trong phim của Papatya do một người bạn gái của mẹ cô, một ca sĩ ít ai biết tới, hát lồng tiếng. Sau thành công của phim, cô muốn thu đĩa bằng chính giọng của mình. Tối hôm ấy chúng tôi quyết định: Lemon Films sẽ giúp cô, và sẽ làm tiếp phim Những cuộc đời tan nát, dù đó thực ra là ý tưởng của khán giả và các nhà phát hành phim Anatolia. Họ đòi hỏi phải tiếp tục bộ phim, kiên trì đến mức nếu chúng tôi từ chối, thì diễn đạt theo cách thời đó, là “trái với lẽ tự nhiên”. Ở cuối phim, Papatya, cũng như các cô gái trong sáng hay hư hỏng, nhưng đã đánh mất trinh tiết, đều chết mà chưa biết đến cuộc sống gia đình hạnh phúc. Chúng tôi đã nghĩ ra cách là thực chất cô không chết, cô chỉ bị thương, nhưng vờ chết để tìm cách thoát khỏi tay bọn xấu. Nghĩa là bộ phim thứ hai phải bắt đầu trong bệnh viện.

Ba hôm sau Papatya trả lời phỏng vấn về bộ phim thứ hai trên tờ Milliyet, và kể từ hôm đó, các báo ngày nào cũng có bài viết về cô. Sau buổi trình chiếu, báo chí còn viết ngoài đời Papatya và Tahir Tan yêu nhau, nhưng nay đề tài này đã lắng xuống, và đến nay Papatya cũng đã phủ nhận chuyện yêu đương này. Feridun gọi điện nói nhiều diễn viên có tiếng sẵn sàng đóng chung với Papatya, điều này cũng tốt vì Tahir Tan tương đối yếu bên cạnh cô. Trong khi Papatya trả lời phỏng vấn ở chỗ này chỗ nọ rằng ngoài những nụ hôn, cô không có kinh nghiệm gì với đàn ông. Kỷ niệm không thể nào quên của cô là khi cô hôn người yêu đầu tiên giữa một vườn nho vo ve tiếng ong vào một ngày hè, nhưng chàng trai đó đã hy sinh trong cuộc chiến với Hy Lạp trên đảo Cyprus, và kể từ đó cô không thể gần gũi một người đàn ông nào khác; có lẽ chỉ có một chàng trung úy nào đó mới giúp cô quên nỗi đau tình yêu. Feridun tuyên bố không thích những bài trả lời phỏng vấn dối trá ấy, nhưng cô ta bảo cô chỉ kể những câu chuyện như thế để giúp cho bộ phim mới vượt qua được kiểm duyệt. Feridun thậm chí chẳng cần giấu tôi quan hệ giữa cậu ta với Papatya. Tôi ghen tị với cậu vì cậu coi cuộc sống nhẹ nhàng, khó khăn không khiến cậu bận tâm và bất hạnh, cậu ta có vẻ chân thành, và vẫn giữ được vẻ ngây thơ trong sáng như một đứa trẻ.

Chiếc đĩa 45 vòng thu những bài hát trong phim Những cuộc đời tan nát đầu tiên của Papatya ra mắt vào tuần đầu tiên của tháng Giêng năm 1982, và tuy không thành công như bộ phim, nhưng được nhiều người thích. Người ta dán những tờ quảng cáo lên các mặt tường vừa quét vôi sau cuộc đảo chính quân sự, và những mẩu quảng cáo nhỏ cũng được đăng trên các báo. Nhưng vì ủy ban Kiểm duyệt của Đài Truyền hình duy nhất Thổ Nhĩ Kỳ (hiện có tên gọi hoa mỹ là ủy ban Kiểm duyệt Âm nhạc) đánh giá chất lượng đĩa hát này yếu, nên giọng hát Papatya không được phát cả trên sóng phát thanh lẫn trên vô tuyến truyền hình. Tuy nhiên hàng loạt cuộc phỏng vấn được thực hiện, và những cuộc tranh cãi đấu đá nửa thật, nửa sắp đặt sẵn đã khiến cô nổi tiếng hơn. Cô bắt đầu tham gia cuộc tranh luận “Người phụ nữ Thổ hiện đại nghĩ đến chồng hay đến công việc trước?”, và cô nói cô vẫn chưa tìm thấy chàng hiệp sĩ trong mộng của mình. Cô trả lời phỏng vấn trước tấm gương trong phòng ngủ (bày biện những đồ gỗ Thổ Nhĩ Kỳ truyền thống, trang trí thêm những nét pop), trong tay cầm con gấu bông; hay trong bếp, trong vai người nội trợ đang làm bánh rau bina với bà mẹ (trong một chiếc nồi sơn mà nhà Fusun cũng có), cố tuyên bố so với Lerzan, nữ nhân vật giận dữ và bị tổn thương trong phim, cô là người trong sạch và hạnh phúc hơn. (“Tất nhiên mỗi chúng ta đều là một Lerzan,” cô nói thêm.) Có lần Feridun tự hào bảo Papatya đúng là rất chuyên nghiệp, cô ta không coi trọng các tin tức và các bài phỏng vấn trên báo chí. Cô ta không than thở như đa phần các ngôi sao nhỏ ngốc nghếch trong quán Pelur về những tin thất thiệt trên các tờ lá cải, chính cô ta điều khiển việc này, ngay từ đầu cô đã bịa ra cho họ những sự giả dối.

71

Kemal Bey, đã lâu không thấy ngài đến đây

Meltem, nước giải khát dân tộc của chúng tôi, dạo đó bắt đầu phải cạnh tranh với Coca-Cola và các loại nước nhập ngoại khác, và công ty đã quyết định mời Papatya tham gia chiến dịch quảng cáo đầu mùa hè. Phim quảng cáo sẽ do Feridun làm. Liên quan đến vụ này tôi phải đấu trận cuối cùng với hội bạn bè cũ mà tôi đã xa lánh, nhưng không cảm thấy giận họ, điều đó khiến tôi đau đớn.

Dĩ nhiên là Zaim biết Papatya đã ràng buộc với Lemon Films. Chúng tôi cùng ngồi ăn trưa trong quán Fuaye để bàn về việc này một cách thân tình.

“Coca-Cola bán chịu cho các đại lý, họ còn chu cấp các tấm quảng cáo bằng nhựa tổng hợp, lịch và quà tặng. Chúng tôi không thể cạnh tranh nổi với họ,” Zaim phàn nàn. “Bọn trẻ như lũ khỉ, nhìn thấy Maradona (ngôi sao bóng đá thời đó) cầm Coca-Cola trên tay, thì dù anh có bảo chúng là Meltem rẻ hơn, có lợi cho sức khỏe hơn, lại là hàng nội nữa, thì chúng vẫn uống Coca-Cola.”

“Cậu đừng giận, nhưng dù trăm năm chỉ uống nước giải khát một lần, thì tớ cũng uống Coca-Cola.”

“Tớ cũng vậy...,” Zaim nói. “Nhưng ta đừng quan tâm đến chuyện đó. Papatya sẽ giúp chúng ta giành lấy các tỉnh lẻ. Cô ta là người thế nào? Chúng ta có thể tin cô ta được không?”

“Tớ cũng không biết. Một cô gái nghèo nhiều tham vọng. Mẹ cô ta trước là ca sĩ hộp đêm. Không biết gì về bố cô ta. Sao cậu lại quan tâm thế?”

“Chúng tớ phải đầu tư nhiều vào vụ này. Nhỡ ra nếu cô ta xuất hiện trong phim con heo, hay bị bắt quả tang đi với một gã có vợ chẳng hạn... dân tỉnh lẻ sẽ không tha thứ. Tớ nghe nói cô ta đi với chồng cô Fusun của cậu.”

Tôi không thích cậu ta nói “Fusun của cậu”, và cả nét mặt cậu ta, cứ như muốn bảo: “Bây giờ cậu đã biết rõ những con người đó,” nhưng tôi chỉ hỏi:

“Ở tỉnh lẻ người ta thích Meltem hơn à?”

Anh chàng Zaim khát khao sự hiện đại và châu Âu, lo lắng vì loại nước giải khát quảng cáo bằng chiến dịch kiểu phương Tây, với cô Inge, không được ưa chuộng lắm trong giới giàu có ở Istanbul và các thành phố lớn.

“Đúng, ở tỉnh lẻ người ta thích hơn, vì thị hiếu của họ chưa bị làm hỏng, vì họ là dân Thổ đích thực! Cậu cũng chẳng phải tự ái... Tớ rất biết tình cảm của cậu với Fusun. Ai muốn nói gì thì nói, trong thế giới ngày nay, một mối tình chung thủy, kéo dài nhiều năm là rất đáng trân trọng.”

“Sao, ai đã nói gì?”

“Chẳng ai nói gì cả,” Zaim thận trọng nói.

Điều đó có nghĩa là đám bạn bè đã “quên” tôi. Cả hai chúng tôi đều cảm thấy khó xử. Tôi quý Zaim chính vì cậu ta bao giờ cũng nói sự thật, dù không muốn xúc phạm tôi.

Zaim thấy sự quý mến trong mắt tôi. Cậu ta cười thân thiện và khích lệ, rồi nhướng mày như muốn hỏi. Cậu sẽ hiểu nếu tôi nói tránh sang chuyện khác, nhưng tôi cảm thấy đau đớn vì hội bạn bè cũ đã quên mình.

“Mọi việc đều ổn. Tớ sẽ lấy Fusun, và trở lại cuộc sống bạn bè cùng với cô ấy... Dĩ nhiên nếu tớ tha thứ được cho những cái tổ đồn nhảm ấy.”

“Đừng để ý đến họ! Chỉ sau ba ngày là người ta quên hết mọi chuyện. Nhìn cậu là tớ biết mọi việc tốt đẹp. Tớ nghĩ ngay khi nghe về vụ Feridun, là rồi Fusun sẽ tỉnh ra.”

“Cậu nghe chuyện của Feridun ở đâu?”

“Quên cả chuyện ấy đi!” Zaim nói.

“Thế còn cậu, có đám nào mới không?” tôi hỏi để chuyển đề tài.

“Nhìn kìa, Hilmi Con hoang và Neslihan vợ anh ta...” Zaim nói, mắt hướng về phía cửa.

“Ô, tôi nhìn thấy ai kia nhỉ!” Hilmi nói và rảo bước về phía chúng tôi. Neslihan cũng ăn mặc rất diện. Hilmi Con hoang không tin vào các thợ may ở Beyoglu, gã mua quần áo từ Ý về và lúc nào cũng chú ý tới hình thức. Tôi thích vẻ ngoài sang trọng lịch lãm của họ, nhưng cảm thấy không thể cùng họ cười đùa hay chế giễu mọi thứ như họ chờ đợi ở tôi. Trong một tích tắc có vẻ như Neslihan nhìn tôi hơi e ngại. Tôi bắt tay hai người nhưng không tỏ ra quá thân thiện. Tôi lúng túng vì mới một phút trước đây vừa nói với Zaim là tôi sợ trở lại với “giới xã giao”. Chắc tôi đã sử dụng từ này do ảnh hưởng của các tạp chí mẹ tôi hay đọc. Tôi mong trở lại Cukurcuma, trở lại với thế giới mà tôi sống với Fusun. Nhà hàng Fuaye lại đông khách. Tôi nhìn những chậu sứ cây cảnh lá to, những bức tường trống trơn, những đèn chùm cầu kỳ như nhìn những kỷ niệm dễ thương, nhưng tôi thấy cái nhà hàng có vẻ cũ kỹ, gần như đã lỗi thời. “Liệu có khi nào ta còn ngồi với Fusun trong nhà hàng này, không lo lắng, tràn đầy niềm vui sống và hạnh phúc được ở bên nhau? Chắc là có!” tôi nghĩ.

“Cậu đang mơ mộng gì thế?” Zaim hỏi.

“Ồ, không có gì đâu... Tớ nghĩ đến nỗi lo ngại của cậu về Papatya.”

“Nếu đã đóng các phim quảng cáo Meltem và mùa hè trở thành gương mặt của Meltem, thì cô ta sẽ phải có mặt trong các cuộc gặp gỡ thết đãi của chúng ta. Cậu có nghĩ thế không?”

“Sao cậu lại hỏi?”

“Theo cậu có ổn không? Liệu cô ta có biết cách ứng xử?”

“Sao lại không? Cô ta là diễn viên, một ngôi sao đích thực đấy.”

“Chính vì thế tớ mới nói... Trong các phim Thổ họ thể hiện các nhân vật giàu có rất giả tạo... Không khéo chúng ta cũng trở nên như thế.”

Zaim nói theo cách nói của bà mẹ có giáo dục: “Không khéo chúng ta cũng trở nên như thế”, nhưng dĩ nhiên là cậu ta muốn nói: chúng ta đừng như thế. Không chỉ với Papatya, với tất cả những ai thuộc đẳng cấp cậu cho là thấp hơn, cậu đều có cái nhìn như thế. Cũng may là tôi còn đủ tỉnh táo để biết giận cậu ta vì cách nhìn hẹp hòi ấy và làm mất hứng thú của mình là việc quá ngớ ngẩn.

Tôi hỏi người bồi bàn chính đã quen biết từ nhiều năm nay xem anh ta khuyên món cá gì.

“Đã lâu không thấy ngài đến đây, Kemal Bey,” Sadi nói. “Cả bà cụ nhà nữa...”

“Từ khi cha tôi mất, bà cụ ngại ra khỏi nhà.”

“Ngài hãy đưa bà nhà đến đây, Kemal Bey. Rồi chúng tôi sẽ làm bà hài lòng. Sau khi ông bố nhà Karahan mất, mấy người con trai tuần nào cũng đưa bà mẹ tới đây ăn trưa ba lần, họ ngồi bên cửa sổ. Bà mẹ dùng món bít tết, ngắm người đi lại ngoài phố và cảm thấy khuây khỏa.”

“Anh có biết bà cụ mà anh nói tới được giải thoát từ Hậu cung của Quốc vương Thổ cuối cùng không?” Zaim hỏi. “Bà ấy là người Circassia[36], mắt xanh, nay đã ngoài bảy mươi, nhưng vẫn đẹp… Nào, anh mang cho chúng tôi món cá gì?”

Sadi thỉnh thoảng tỏ ra lúng túng vì món cá: “Cá tuyết, cá vền, cá hồng, cá kiếm, cá bơn,” anh ta kể tên các loài cá, rồi nhướng mày lên xuống, vểnh ria kể về sự tươi ngon và hương vị của mỗi loại cá.

Có khi anh ta trả lời dứt khoát hơn: “Hôm nay tôi sẽ mời các ngài dùng món cá vược nướng, ngài Zaim Bey ạ.”

“Món ấy dùng với thứ gì?”

“Với khoai tây nghiền với rau arugula, hay bất cứ thứ gì các ngài muốn.”

“Thế trước đó?”

“Chúng tôi có món cá ngừ khô.”

“Hãy đưa cùng với hành tím,” Zaim nói không rời mắt khỏi thực đơn. Cậu lật sang trang đồ uống. “Lạy Chúa, các anh có Pepsi, nước có gas Ankara, thậm chí cả Elvan, nhưng Meltem thì lại không có...”

“Người của ngài đưa đến đây một lần, rồi họ không đến nữa, Zaim Bey ạ. Số vỏ chai bỏ ở phía sau đến mấy tuần.”

“Anh nói đúng, đám phân phối hàng ở Istanbul thật vô dụng,” Zaim nói rồi quay về phía tôi. “Cậu cũng biết những vấn đề này. Ở Satsat thế nào, các cậu giải quyết vấn đề phân phối thế nào?”

“Quên Satsat đi. Osman đã thành lập một công ty mới với Turgay và bóp chết chúng tớ. Sau khi cha tớ mất, Osman chỉ quan tâm đến tiền.”

Zaim không muốn Sadi nghe lỏm chuyện của chúng tôi.

“Hãy mang cho mỗi chúng tôi một chai raki Klub đúp và đá nữa!”

“Ông anh quý mến của cậu muốn làm ăn với cả chúng tớ nữa,” cậu ta tiếp tục sau khi người bồi bàn đi khỏi.

“Tớ không can thiệp vào, cũng sẽ không giận nếu cậu làm ăn với anh ấy. Cậu cứ làm điều mà cậu muốn. Còn tin gì nữa không?”

Zaim biết ngay là tôi nghĩ đến những tin tức về đám bạn bè, và cậu kể một câu chuyện vui cho tôi nghe. Guven Đánh chìm tàu đã đánh chìm một chiếc sà lan han gỉ trên quãng giữa Tuzla và Bayramoglu. Guven mua những con tàu đã nát, gỉ và gây ô nhiễm môi trường đã bị thải loại ở nước ngoài với giá sắt vụn, nhưng trên giấy tờ anh ta ghi chúng là những con tàu còn tốt, rồi đút lót tiền cho người quen làm trong bộ máy nhà nước để vay tín dụng không lãi suất của Quỹ Phát triển Tàu biển Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó anh ta đánh chìm tàu và lấy những khoản tiền lớn của bảo hiểm nhà nước. Anh ta bán những con tàu bị đánh chìm cho bạn bè buôn bán sắt thép, nghĩa là anh ta kiếm được những món tiền lớn mà không cần rời khỏi bàn giấy. “Tớ là chủ tàu lớn nhất chưa bao giờ lên tàu!” anh ta thường vỗ ngực tự khoe sau khi đã uống một hai cốc rượu trong các câu lạc bộ.

“Bê bối xảy ra không phải do các vụ lừa đảo, mà chỉ vì con tàu bị đánh chìm ngay gần nhà nghỉ của người tình anh ta, gần nhà nghỉ và vườn của nhiều người khác, vì thế mọi người mới ầm ĩ lên, rằng anh ta gây ô nhiễm biển. Nghe nói cô người tình của anh ta khóc suốt.”

“Còn gì khác nữa không?”

“Gia đình Avunduk và Mengirlis đầu tư hết tiền vào ngân hàng của Deniz, và họ bị phá sản. Nhà Avunduk vội cho con gái ra khỏi trường trung học Notre Dam de Sion để kiếm chồng cho cô ta.”

“Con bé ấy rất xấu gái,” tôi nói. “Nhưng sao họ lại có thể tin vào Deniz? Chủ nhà băng tồi tệ nhất trong số các chủ nhà băng. Tớ còn chưa nghe đến tên anh ta nữa.”

“Cậu có tiền trong nhà băng chứ? Có gã nào cậu đã nghe thấy tên mà tin tưởng được chưa?”

Chúng tôi biết, đúng là có những người không cưỡng lại được lãi suất quá cao của các “chủ nhà băng” từng bán quán ăn, buôn săm lốp ô tô, thậm chí bán vé số. Nhờ quảng cáo mạnh, nhiều thương vụ tăng trưởng nhanh cũng trụ được một thời gian, tạm thời chưa sụp đổ. Ngay trong số các giáo sư kinh tế phát biểu châm biếm trên các báo cũng có những người nghĩ “cứ thử một hai tháng” vì lãi suất quá cao.

“Tớ không có tiền trong nhà băng nào hết, cả các công ty của tớ cũng vậy,” tôi nói.

“Họ trả lãi cao đến mức làm việc thì hóa ra ngu xuẩn. Nếu tớ bỏ số tiền đầu tư cho Meltem vào Kastelli, thì nay tớ đã có gấp đôi số tiền đó.”

Nhiều năm sau, nghĩ lại cuộc nói chuyện của chúng tôi và nghĩ đến những người ngồi trong quán Fuaye ngày đó, tôi cảm thấy cuộc sống ấy trống rỗng và vô nghĩa, nhưng tôi nhớ, ngay khi đó tôi cũng đã cảm thấy tương tự như vậy. Nhưng lúc đó tôi không giải thích bằng sự ngu ngốc nói chung của cái thế giới trong câu chuyện của tôi, hay nói lịch sự hơn là bằng sự phi lý chung chung của nó, như bây giờ tôi làm, tôi chỉ nghĩ đó là một điều gì thiếu nghiêm chỉnh, và tôi chẳng bận tâm lắm vì chuyện đó, thậm chí còn kiêu hãnh chấp nhận nó.

“Thế Meltem không có lãi sao?”

Tôi đã thiếu cân nhắc khi hỏi câu này, làm Zaim phật ý.

“Chúng ta tin vào Papatya, tớ hy vọng cô ấy sẽ không phụ chúng ta. Tớ muốn trong đám cưới Mehmet và Nurcihan, bên cạnh ban nhạc Những chiếc lá bạc cả cô ấy cũng sẽ biểu diễn và hát khúc ca quảng cáo Meltem. Các báo sẽ có mặt ở Hilton.”

Tôi im lặng. Tôi chưa biết tin họ sẽ tổ chức đám cưới. Điều đó khiến tôi chạnh lòng.

“Tớ biết họ không mời cậu, nhưng tớ tưởng cậu đã nghe nói về đám cưới.”

“Sao họ không mời tớ?”

“Họ nói nhiều về cậu, tranh cãi rất lâu. Cậu nghĩ xem, Sibel không muốn gặp cậu, cô ấy nói sẽ không đến, nếu cậu có mặt ở đó. Cô ấy là bạn thân nhất của Nurcihan, cậu biết đấy, hơn nữa chính Sibel đã mai mối cho Nurcihan và Mehmet.”

“Còn tớ là bạn thân với Mehmet, và cũng có thể nói chính tớ đã vun vào cho họ.”

“Thôi đừng buồn nữa.”

“Vì sao mọi việc phải diễn ra theo ý của Sibel?” tôi hỏi, dù không cảm thấy chắc chắn là mình đúng.

“Họ cho rằng, Sibel đã bị đối xử bất công. Sau lễ đính hôn các cậu đã chung sống trong ngôi biệt thự, rồi cậu bỏ cô ấy. Người ta nói mãi về chuyện này. Các bà mẹ lấy trường hợp của cậu ra răn dạy con gái. Ai cũng thương Sibel, dù cô ấy coi như không có chuyện gì. Tất nhiên người ta trách cậu. Cậu chớ bực mình là bây giờ họ đứng về phía Sibel.”

“Tớ không bực bõ gì đâu,” tôi nói, nhưng không phải thế.

Chúng tôi im lặng uống raki và ăn món cá. Chưa khi nào cả hai chúng tôi lại im lặng ngồi bên bàn trong quán Fuaye. Tôi nghe tiếng bước chân vội vàng của người bồi bàn. Tiếng nói cười, tiếng dao dĩa va vào nhau thành một âm thanh hỗn tạp. Trong lúc bực mình tôi nghĩ mình sẽ không bao giờ đến đây nữa, dù tôi đã từng yêu thích quán Fuaye.

Zaim bảo cậu ta muốn mua một chiếc xuồng máy tốc độ cao, nhưng trước hết cậu sẽ mua một chiếc thuyền gắn máy tạm đã, sau mới mua xuồng, nhưng cậu không thấy chiếc nào trong các cửa hiệu Karakoy.

“Thôi đủ rồi, cậu bỏ cái vẻ mặt đưa đám ấy đi,” Zaim bất chợt nói. “Không đến dự một đám cưới ở Hilton đâu đã phải là một bi kịch.”

“Tớ buồn vì bạn bè loại tớ ra khỏi vòng chỉ vì Sibel.”

“Chẳng ai loại cậu ra cả.”

“Ở địa vị mình, cậu sẽ quyết định thế nào?”

“Quyết định? Về cái gì?” Zaim hỏi gấp. “À, tớ hiểu rồi. Tất nhiên là tớ rất muốn cậu có mặt ở đó. Hai chúng ta từng rất vui vẻ trong các đám cưới.”

“Không phải chuyện vui vẻ, chuyện khác nghiêm chỉnh hơn.”

“Sibel là cô gái dễ mến và rất đặc biệt. Cậu đã làm trái tim cô ấy tan vỡ. Đã khiến cô ấy khó xử trước mắt mọi người. Thay vì bộ mặt sầu não kia, cậu hãy công nhận cậu đã làm điều gì, Kemal. Hãy tin rằng, cậu cũng sẽ dễ dàng quay trở lại cuộc sống trước đây hơn, và quên đi chuyện cũ.”

“Nghĩa là theo cậu tớ là người có lỗi?” Tôi biết mình sẽ ân hận ngay, nhưng tôi không dừng lại được. “Nếu trinh tiết là quan trọng thế thì tại sao chúng ta làm như mình là những người châu Âu hiện đại? Ít ra chúng ta cũng nên thẳng thắn với bản thân mình.”

“Mọi người đều thẳng thắn trong chuyện này... Cậu nhầm ở chỗ coi trinh tiết là việc của riêng cậu. Đối với cậu hay đối với tớ có thể nó không quan trọng... Nhưng một cô gái dù châu Âu hay hiện đại đến đâu, ở đất nước này, tất nhiên trinh tiết vẫn quan trọng.”

“Cậu nói là Sibel không quan tâm đến điều đó...”

“Có thể là cô ấy không, nhưng xã hội thì có. Tớ nghĩ cậu cũng chẳng quan tâm, nhưng những chuyện nhảm mà Cẩm Chướng Trắng bịa đặt về cậu đã trở thành đề tài đàm tiếu. Vì thế cậu cũng hơi khó chịu vì chuyện ấy, đúng không?”

Tôi cảm thấy Zaim cố ý nói về các tình tiết để chọc tức tôi, chẳng hạn cậu ta cố tình dùng cụm từ “cuộc sống trước đây của cậu”. Nếu thế thì tôi cũng chẳng cần kiêng nể cậu ta. Một cái gì đó từ trong sâu thẳm tâm hồn tôi thầm nhắc tôi hãy giữ lời, vì hai cốc raki đang nói thay tôi, rồi tôi sẽ ân hận, nhưng tôi không kiềm chế nổi.

“Thực ra, Zaim ạ, tớ nghĩ việc để Papatya hát khúc ca quảng cáo Meltem với ban nhạc Những chiếc lá bạc là một sai lầm.”

“Chúng tớ sẽ ký hợp đồng để cô ấy tham gia vào chiến dịch quảng cáo. Nào, thôi đừng giận tớ nữa...”

“Sẽ rất tầm thường...”

“Chúng tớ lựa chọn cô ta chính vì cô ta tầm thường,” Zaim nói thản nhiên như không, và tôi tưởng cậu ta sẽ tiếp tục rằng chính tôi đã tung ra thị trường hiện tượng tầm thường đó bằng bộ phim của mình. Nhưng Zaim là một người tử tế, cậu ta không nghĩ đến chuyện đó. Cậu ta nói rồi cậu sẽ hướng dẫn Papatya khi cần thiết. “Nhưng chỗ bạn bè tớ nói cho cậu biết,” cậu ta nghiêm chỉnh nói tiếp. “Không phải mọi người đã xa lánh cậu, chính cậu đã quay lưng lại với họ.”

“Tớ đã làm gì?”

“Cậu đã ẩn dật. Cậu không thấy thế giới của chúng tớ đủ hấp dẫn, đủ vui vẻ. Cậu đã làm một việc đứng đắn và có ý nghĩa theo cách của cậu. Tình yêu là sự lựa chọn của cậu, đừng trách chúng tớ...”

“Điều gì có thể đơn giản hơn thế? Chúng tớ đã làm tình với nhau, thật tuyệt vời, rồi tớ yêu cô ấy. Tình yêu là thế... Con người ta cảm thấy thế giới có ý nghĩa sâu sắc, nhưng chuyện đó chẳng liên quan gì tới các cậu!”

Những từ cuối cùng tôi buột miệng nói ra. Trong một thoáng tôi cảm thấy Zaim nhìn tôi từ rất xa và từ lâu cậu đã từ bỏ tôi. Chúng tôi không thể ngồi tay đôi với nhau được nữa. Cậu ta không để ý tôi nói gì, mà suy nghĩ xem sẽ nói gì với các bạn. Tôi đọc được điều đó qua vẻ mặt cậu. Dù là người thông minh, cậu chú ý đến những việc như vậy. Nhưng tôi cảm thấy cậu ta giận. Cùng với ánh mắt xa dần của cậu ta, tôi cũng xa dần quá khứ của mình và xa dần Zaim.

“Cậu rất nhạy cảm,” Zaim nói. “Nhưng chính vì thế mà tớ quý mến cậu.”

“Mehmet nói gì về tất cả những chuyện này?”

“Cậu biết đấy, Mehmet rất quý cậu, nhưng cậu ta hạnh phúc với Nurcihan đến nỗi hai chúng ta chẳng thể tưởng tượng nổi. Cậu ta như đi trên mây, và không muốn bất cứ điều gì phủ bóng lên hạnh phúc của cậu ấy.”

“Tớ hiểu,” tôi nói để chấm dứt đề tài. Zaim hiểu ra ngay.

“Đừng để tâm đến chuyện ấy nữa, hãy tỉnh táo!”

“Được rồi, tớ đang tỉnh táo mà,” tôi nói. Và từ đó đến cuối bữa ăn, chúng tôi không nói về những chuyện nhạy cảm nữa.

Zaim cố làm tôi vui bằng những câu chuyện phiếm về đám bạn bè, trước khi đứng dậy cậu còn đùa với Hilmi Con hoang và Neslihan khi đó đang lại gần bàn chúng tôi, để không khí bớt nặng nề. Lúc này tôi cảm thấy vẻ lịch lãm của cặp vợ chồng này thật giả tạo. Tôi đã tách rời khỏi bạn bè, người quen cũ. Có lẽ đó là lý do khiến tôi buồn, hay đúng hơn là giận dữ.

Tôi thanh toán tiền. Trước cổng nhà hàng Fuaye tôi và Zaim ôm nhau chân thành như hai người bạn cũ, biết rằng do một chuyến đi dài họ sẽ không nhìn thấy nhau trong nhiều năm nữa, sau đó chúng tôi đi về hai hướng khác nhau.

Hai tuần sau Mehmet gọi điện đến văn phòng tôi nói lời xin lỗi, vì không thể mời tôi tới dự đám cưới ở Hilton, và cậu ta bảo Zaim đã đi với Sibel từ lâu. Cậu ta nghĩ tôi cũng biết điều mọi người đều đã biết.

72

Cuộc đời, cũng như tình yêu...

Vào một buổi tối đầu năm 1983, đúng lúc sắp ngồi vào bàn ăn trong gia đình Keskin, thì tôi cảm thấy một điều gì đó là lạ, thấy thiếu một thứ gì đó. Tôi nhìn quanh, vị trí những chiếc ghế không thay đổi, trên nóc ti vi không thấy tượng chú chó nào mới, vậy mà tôi vẫn cảm thấy xa lạ, như thể những bức tường trong phòng bị sơn lại thành màu đen. Dạo đó trong tôi mỗi ngày một mạnh hơn cảm giác rằng, tôi đang sống một cuộc sống không có ý thức và thiếu sự kiên định, theo tôi cuộc sống, cũng như tình yêu, hay một cái gì đó đại loại, đều giống như đi ra từ những giấc mơ. Nhưng tôi cố làm như không có những ý nghĩ đó trong đầu, để đừng phải vật lộn với cảm giác bi quan ngày càng tăng, và để cưỡng lại sự chi phối hoàn toàn của nó. Có thể nói tôi đã phó mặc mọi việc như nó vốn dĩ. Cũng với logic như thế tôi không muốn quan tâm tới sự bất an cảm thấy ở phòng ăn khi đó.

Cũng trong những ngày đó, các chương trình văn nghệ của đài TRT 2 lần lượt phát các phim của Grace Kelly[37] vừa qua đời. Trước loạt phim nghệ thuật vào tối thứ Năm, Ekrem, ông bạn diễn viên nổi tiếng của chúng tôi đọc lời giới thiệu. Tờ giấy run rẩy trên tay Ekrem nghiện rượu được che khuất bởi một lẵng hoa hồng, bài viết trên giấy là của một nhà phê bình phim trẻ, trước đây thân với Feridun, nhưng vì viết bài chế giễu phim Những cuộc đời tan nát của anh ta, quan hệ của họ đã xấu đi. Có thể nhận thấy Ekrem hầu như không hiểu bài viết quá trí tuệ, trước khi thông báo bộ phim bắt đầu, Ekrem ngẩng đầu lên khỏi tờ giấy, kể rằng trước đó nhiều năm ông ta đã gặp “ngôi sao, bà hoàng tuyệt sắc người Mỹ” trong một liên hoan phim, và như thể tiết lộ một bí mật, ông ta nói thêm, rằng bà rất yêu quý người Thổ, rồi với vẻ mặt lãng mạn, ông ta ngụ ý rằng ông đã trải qua một tình yêu lớn với ngôi sao điện ảnh này.

Trong những năm mới lấy nhau, Fusun đã nghe Feridun và anh bạn phê bình phim nói nhiều về Grace Kelly, nên dù thế nào em cũng không bỏ sót một phim nào trong loạt phim này. Còn tôi thì không bỏ qua cơ hội được nhìn Fusun theo dõi diễn viên Kelly mảnh dẻ, xinh đẹp trên phim, và tối thứ Năm nào tôi cũng ngồi bên bàn ăn nhà Keskin.

Tối hôm ấy chúng tôi xem bộ phim Cửa sổ sau của Hitchcock. Bộ phim không làm tôi yên lòng, thậm chí còn khiến tôi sốt ruột hơn. Đây chính là bộ phim mà tám năm trước tôi đã vào rạp xem để nghĩ đến những nụ hôn của Fusun, thay vì đi ăn trưa với các nhân viên Satsat. Dù thỉnh thoảng vẫn liếc nhìn Fusun đang say sưa xem phim, và phát hiện thấy những nét kiều diễm, ngây thơ của Grace Kelly trên gương mặt em, tôi vẫn chưa yên lòng. Cũng có thể do tác động của bộ phim, tôi lại thấy một cảm giác thường xuất hiện trong bữa ăn ở nhà Keskin, dù không thường xuyên. Cảm giác đó đúng như ở trong một giấc mơ ngột ngạt, khi ta không thoát nổi khỏi căn phòng mỗi lúc một chật hẹp hơn. Như thể thời gian cũng trở thành một thứ gì đó mỗi lúc thêm chật hẹp.

Tôi đã làm việc rất nhiều để thể hiện trong Bảo tàng Ngây thơ cái cảm giác không thể thoát ra khỏi giấc mơ này, từ hai khía cạnh: a) trạng thái tâm lý đã trải nghiệm, b) như sự phản chiếu của thế giới đối với chúng ta.

a) Trong trạng thái tâm lý đã trải nghiệm, cảm giác “như trong mơ” giống như cảm giác ta thấy khi uống rượu hay dùng chất kích thích, nhưng không hẳn thế. Như thể ta không chỉ sống trong khoảnh khắc hiện tại. Ở nhà Fusun, trong bữa ăn, tôi hay cảm thấy khoảnh khắc ấy tôi đã sống trước đó rồi... Như thể ta đã xem bộ phim Grace Kelly ta đang xem lúc đó hay xem một cái gì đó tương tự từ trước rồi. Những câu chuyện trong bữa ăn của chúng tôi giống nhau, nhưng không phải điều này tạo ra cảm giác ấy, mà đúng hơn, chính là không được ở mãi trong những phút giây cuộc đời đang diễn ra, trải nghiệm những khoảnh khắc như thể không phải chính tôi đang sống trải. Như thể tôi nhìn khoảnh khắc ấy từ xa. Thân thể tôi trải nghiệm hiện tại trên màn hình, còn tôi thì đứng từ xa nhìn bản thân tôi và Fusun. Tựa như thân thể tôi ở trong hiện tại, còn linh hồn tôi nhìn nó từ xa. Khách thăm Bảo tàng Ngây thơ đừng coi những hiện vật trưng bày là những chiếc cúc, những cái cốc, những chiếc lược của Fusun, những tấm ảnh cũ, mà hãy coi chúng là những kỷ niệm, là ký ức của tôi.

b) Cảm nhận hiện tại như ký ức là một sự huyễn tưởng thời gian. Nhưng tôi còn trải nghiệm cả những huyễn tưởng về không gian. Gần gũi với điều này nhất là sự bất an gây nên trong tôi bởi những hình vẽ đánh đố và các “bức ảnh kỳ diệu” trên các báo thiếu niên thuở nhỏ mà tôi trưng bày ra đây (Hãy tìm bảy sự khác biệt!” hay “Cái nào nhỏ nhất?”). Đúng là hồi nhỏ tôi hay hồi hộp, nhưng cũng thích thú bởi những trò chơi kiểu “Hãy tìm lối ra cho Đức Vua trong mê lộ!” hay “Chuột phải đi lối nào để ra khỏi khu rừng?” Tuy nhiên những bữa ăn tối ở nhà Fusun từ năm thứ bảy trở đi ngày càng kém vui, thậm chí trở nên nặng nề.

Ngày hôm ấy Fusun cảm thấy điều gì đó:

“Gì thế, Kemal Bey, anh không thích bộ phim à?”

“Không phải, anh thích mà.”

“Có thể đề tài phim không hợp với anh,” em nói vẻ dò hỏi.

“Trái lại,” tôi nói, rồi im lặng khá lâu.

Thật hiếm có khi Fusun quan tâm đến tâm trạng vui hay buồn của tôi, hơn nữa lại ở ngay bên bàn ăn, trước mặt bố mẹ em, điều đó khiến tôi phải nói vài lời khen ngợi bộ phim và Grace Kelly.

“Anh đừng có giấu, Kemal, hôm nay anh không vui!” Fusun nói.

“Được rồi, vậy anh nói... Anh thấy như trong nhà có gì thay đổi, nhưng không biết là cái gì.”

Cả ba người cùng cười.

“Con Chanh đã được chuyển vào phòng trong, Kemal Bey,” dì Nesibe nói. “Chúng tôi ngạc nhiên vì anh không nhận ra.”

“Đúng thật! Sao cháu lại không nhận ra chứ? Cháu thích con chim lắm...”

“Ai cũng thích nó,” Fusun tự hào nói. “Em quyết định vẽ nó, vì vậy đã chuyển cái lồng vào phòng trong.”

“Em đã bắt đầu chưa? Anh có xem được không?”

“Tất nhiên.”

Đã lâu Fusun không vẽ các loài chim trong thành phố, em không còn cảm thấy hứng thú. Chúng tôi cùng vào phòng trong. Trước tiên tôi nhìn bức tranh mới bắt đầu vẽ.

“Bây giờ Feridun không mang về những bức ảnh chụp chim nữa. Em quyết định vẽ theo thực tế, không dùng ảnh nữa.”

Tôi thấy váng vất vì sự bình thản của Fusun, vì thấy em nói về Feridun như nói về một cái gì đã qua, nhưng tôi tự kiềm chế.

“Em đã khởi đầu rất tốt. Đây sẽ là bức tranh đẹp nhất, vì em biết rõ đề tài. Người ta có thể đạt được thành công trong nghệ thuật, nếu chọn đề tài mình yêu thích.”

“Nhưng em sẽ không theo chủ nghĩa hiện thực.”

“Ý em là sao?”

“Em sẽ không vẽ cái lồng. Nó sẽ ngồi trước cửa sổ như một chú chim tự do đậu xuống đó.”

Trong tuần ấy tôi còn đến ăn tối ở nhà Keskin ba lần nữa. Cả ba tối, sau bữa ăn chúng tôi đều vào phòng trong và trao đổi kỹ về bức họa. Con Chanh trên bức họa không có chiếc lồng nom có vẻ tươi tỉnh và hạnh phúc hơn. Chúng tôi để nhiều thời gian quan tâm đến bức tranh hơn đến con chim. Chúng tôi trò chuyện về hội họa vừa nghiêm túc, vừa thân mật, và cuối cùng bao giờ cũng đi đến kết luận phải xem các bảo tàng ở Paris.

Tối thứ Ba, trong khi xem bức họa con Chanh, hồi hộp như một cậu học trò trung học, tôi nói ra những lời đã chuẩn bị từ trước:

“Em yêu, đã đến lúc chúng ta cần phải rời bỏ ngôi nhà này, cuộc sống này,” tôi thầm thì. “Cuộc đời thì ngắn ngủi, năm tháng cứ trôi đi trong sự cố chấp của chúng mình. Chúng mình phải ra đi đến một nơi khác để cùng hạnh phúc.”

Fusun làm như không nghe thấy tôi nói, chỉ có tiếng con Chanh lách chách như đáp lời.

“Em không phải ngại, không phải sợ gì cả. Anh và em, trong một căn nhà khác, trong căn nhà của chúng ta và hạnh phúc đến cuối đời. Em hai lăm tuổi, còn nửa thế kỷ ở phía trước mặt, Fusun ạ. Chúng mình đáng được hạnh phúc, chúng mình đã chịu đựng khổ sở trong sáu năm vừa qua. Chúng mình hãy cùng đi! Cố chấp thế là đủ.”

“Chúng ta đã cố chấp ư, Kemal? Em không biết điều đó. Đừng để tay lên đó, anh làm con Chanh sợ đấy!”

“Nó chẳng sợ đâu, em nhìn xem, nó ăn từ tay anh này. Trong căn nhà của chúng mình, nó sẽ có chỗ xứng đáng.”

“Cha em sẽ ngạc nhiên là chúng ta ở đâu,” em nói thân tình như chia sẻ một bí mật.

Thứ Năm sau đó chúng tôi xem bộ phim Bắt trộm của Hitchcock. Thay vì xem Grace Kelly, tôi nhìn Fusun xem phim từ đầu đến cuối. Từ mạch máu màu xanh nhấp nháy trên cổ em, từ cử động của đôi tay em trên bàn, cách em vuốt tóc, đến kiểu cầm điếu thuốc Samsun, đều chứng tỏ em say mê diễn xuất của nữ diễn viên ngôi sao này.

“Kemal, anh có biết Grace Kelly học kém môn toán không? Cô ấy bắt đầu bằng nghề người mẫu, sau mới làm diễn viên. Nhưng em chỉ ghen với cô ấy một điều: cô ấy biết lái xe.”

Ekrem Bey đã nói trước khi bắt đầu phim, bà hoàng đã bị tai nạn và chết đúng trên đoạn đường, thậm chí đúng chỗ có thể thấy trong phim, như thể chia sẻ hiểu biết về một người thân tình của ông ta với khán giả Thổ say mê điện ảnh.

“Sao em lại ghen với cô ấy?”

“Em cũng không biết. Có lẽ vì khi lái xe nom cô ấy mạnh mẽ và tự do.”

“Anh sẽ dạy em, nếu em muốn.”

“Không, không. Không thể được.”

“Anh biết em có khả năng, trong hai tuần anh sẽ dạy em để em có thể lấy bằng lái xe, và yên tâm lái xe trên đường phố Istanbul. Em không phải xấu hổ, anh cũng học bác Cetin khi anh bằng tuổi em (điều này không đúng). Chỉ cần em bình tĩnh và kiên trì.”

“Em sẽ kiên trì.”

73

Bằng lái xe của Fusun

Tháng Tư năm 1983, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị cho Fusun thi lấy bằng lái xe. Sau khi tôi đưa ra đề nghị nửa đùa nửa thật, chúng tôi bắt đầu tranh cãi, sau đó là thời gian năm tuần dùng dằng, qua lại và im lặng. Cả hai chúng tôi đều biết rằng, tập để thi lấy bằng lái xe là cơ hội thử thách sự gần gũi của hai đứa, hơn nữa đây là cơ hội thứ hai của chúng tôi, và tôi chắc chắn rằng chúng tôi sẽ không có cơ hội lần thứ ba nữa. Tôi cảm thấy hơi căng thẳng.

Đồng thời tôi biết đây là cơ hội đặc biệt để tôi có thể gần gũi Fusun, và tôi mừng vì em đã cho tôi cơ hội này. Tôi muốn khẳng định rằng, thời gian đó tôi trở nên điềm tĩnh, vui vẻ và lạc quan hơn. Sau mùa đông dài tăm tối, mặt trời đang từ từ ló ra khỏi những đám mây.

Vào một ngày trời đẹp rực rỡ (15 tháng Tư năm 1983, ba ngày sau khi chúng tôi mừng ngày sinh nhật thứ hai mươi sáu của em với chiếc bánh sô cô la mua trong quầy bánh ngọt của khách sạn Divan), lúc gần trưa tôi đón Fusun lên chiếc Chevrolet ở trước Thánh đường Fizuzaga. Em không muốn tôi đón trước nhà em để tránh cái nhìn hiếu kỳ của những người hàng xóm, vì thế chúng tôi gặp nhau cách đó năm phút, phía trên con đường dốc.

Sau đúng tám năm, lần đầu tiên chúng tôi đi đôi với nhau. Đương nhiên, tôi vô cùng hạnh phúc, nhưng cũng hồi hộp và căng thẳng không kém. Tôi không cảm thấy như người sau nhiều trải nghiệm và nỗi đau chung, gặp lại người con gái vì cô ta mình đã khổ sở, mà giống như người lần đầu tiên gặp cô gái trẻ xinh đẹp người khác nhắm cho mình, và họ thấy cô ta phù hợp với mình về mọi mặt. Fusun mặc bộ đồ in hoa hồng màu vàng cam lẫn lá xanh trên nền trắng. Chiếc váy dài quá gối, cổ khoét hình chữ V rất hợp với em. Giống như vận động viên thể thao, giờ học nào em cũng mặc bộ này, và đến cuối giờ bộ váy ướt đẫm mồ hôi. Ba năm sau, khi nhìn thấy bộ này treo trong tủ của Fusun, trong tôi bỗng trào lên khát vọng được sống lại những giờ căng thẳng và chếnh choáng ấy, sống lại niềm hạnh phúc trong công viên Yildiz, cách lâu đài Abdulhamit không xa, để được cảm nhận những khoảnh khắc đó và mùi hương không thể so sánh với một ai khác của Fusun, vì thế tôi đã ngửi ống tay áo và phần ngực của bộ váy.

Đầu tiên tấm váy ướt ở vùng nách, rồi lan sang ngực, sang cánh tay và cả bụng. Thỉnh thoảng chúng tôi dừng xe ở một chỗ nắng trong công viên, rồi cũng như trước đây trong ngôi nhà Merhamet, dưới nắng xuân dìu dịu chúng tôi hơi đổ mồ hôi, nhưng thực chất bầu không khí do chúng tôi tạo ra trong xe, sự e ngại, căng thẳng và phấp phỏng mới khiến Fusun toát mồ hồi, rồi đến cả tôi nữa cũng thế. Em bực mình, đỏ mặt hay toát mồ hôi khi phạm một lỗi nào đó, chẳng hạn để bánh trước phía bên phải chạm vào gờ vỉa hè, hay khi đổi số có tiếng kèn kẹt của các bánh răng, hoặc khi làm chết máy, nhưng em toát mồ hôi nhiều nhất vẫn là do điều khiển chân côn.

Các quy tắc giao thông em đã học trong sách ở nhà, gần như thuộc lòng tất cả, em điều khiển tay lái cũng ổn, nhưng cũng như phần đông người học lái, em không sao điều khiển nổi chân côn. Em lái cẩn thận, cho xe chạy chậm trên đường tập lái, đến ngã tư em giảm tốc độ, và thận trọng đi sát vỉa hè như một thuyền trưởng cho tàu cập cảng, nhưng đúng vào lúc tôi định bảo: “Khá lắm, em yêu, em giỏi lắm!”, thì em nhả côn nhanh, và chiếc xe, giống như một ông già lên cơn ho, rung lên bần bật. “Nhấn côn, nhấn côn, nhấn côn!” tôi kêu lên trong chiếc xe rung như ông già lên cơn ho, nhưng trong khi lúng túng, thay vì nhấn côn Fusun lại đạp chân ga hay phanh. Nếu đạp chân ga, thì chiếc xe khục khục tắc nghẹn rồi chết máy. Mặt Fusun đỏ như gấc, mồ hôi ròng ròng trên trán, trên mũi, hai bên thái dương.

“Thôi đủ rồi,” em ngượng ngùng nói, vừa lau mồ hôi. “Em sẽ chẳng bao giờ học nổi đâu! Em sinh ra không phải để lái xe!”

Em lao ra khỏi xe, và đi về một phía nào đó. Đôi khi em im lặng rời xe, rút khăn tay lau mặt, rồi khi đã cách xe khoảng bốn năm chục mét, em lúng túng châm thuốc hút. (Một lần có hai gã trai, tưởng em có một mình, liền sán đến tán tỉnh.) Cũng có khi em châm một điếu Samsun ngay trong xe, rồi dụi điếu thuốc ướt do mồ hôi vào gạt tàn và tuyên bố em sẽ không và không muốn lấy bằng.

Thế là tôi, làm như hạnh phúc trong tương lai của chúng tôi bị đe dọa, vội van nài em hãy kiên nhẫn.

Tấm váy ướt mồ hôi dính sát hai bờ vai em, tôi nhìn đôi cánh tay thon thả, nét mặt căng thẳng, đôi mày nhíu lại, và dáng người tuyệt vời của em, em đang mướt mồ hôi đúng như khi chúng tôi làm tình với nhau những ngày xuân trước đây. Cứ ngồi vào sau tay lái là mặt em đỏ nhừ vì căng thẳng và hồi hộp. Khi bắt đầu đổ mồ hôi, em tháo những chiếc cúc phía trên, nhưng mồ hôi càng túa ra nhiều hơn. Trong khi nhìn cổ, thái dương và chỗ sau tai em đẫm mồ hôi, tôi thử tưởng tượng ra trước mắt bầu vú tuyệt đẹp gợi nhớ đến trái lê mà tám năm trước tôi đã ngậm trong miệng. (Cũng tối hôm đó trong phòng mình, sau vài cốc raki, tôi đã tưởng mình nhìn thấy cả đôi núm vú màu quả dâu chín của em.) Đôi khi tôi như lên cơn sốt, và cảm thấy em nhận ra tôi sung sướng nhìn em trong khi lái xe, nhưng em không bực, thậm chí còn hài lòng, thích thú. Khi tôi ngả về phía em để chỉ cho em cách sang số sao cho êm, tay tôi chạm vào bàn tay, vào cánh tay và eo lưng em, và tôi nghĩ ở trong xe tâm hồn chúng tôi quyện vào nhau nhanh hơn thể xác. Rồi em lại nhả côn sớm, và chiếc Chevrolet đời 1956, chẳng khác một con ngựa già ốm yếu, rung lên bần bật. Cuối cùng động cơ tắt, và chúng tôi thấy cả khu công viên, biệt thự phía xa và thế giới trở nên tĩnh lặng, nghe rõ tiếng côn trùng bay rì rì trong không trung. Chúng tôi chợt nhận ra, khi ở trong công viên, rằng sống ở Istanbul vào mùa xuân mới tuyệt vời làm sao.

Từ khu vườn rộng lớn và khu biệt thự này, xa lánh thế giới bên ngoài, một thời Quốc vương Abdulhamit đã điều hành Đế chế Ottoman. Tại đây, trong một bể bơi lớn, ngài chơi đùa với chiếc tàu thủy thủ nhỏ như con trẻ (tổ chức Thanh niên Thổ đã có kế hoạch làm nổ tung ngài cùng chiếc tàu nhỏ). Sau khi nước cộng hòa thành lập, nơi đây trở thành điểm du lịch của các gia đình giàu có và nơi tập lái xe. Tôi nghe từ những người bạn, như Hilmi Con hoang, Tayfun, thậm chí Zaim, rằng những đôi trai gái không có nơi gặp nhau thường tới các chỗ khuất sau những cây hạt dẻ và tiêu huyền hàng trăm tuổi để hôn nhau. Mỗi lần nhìn thấy những đôi trai gái ôm nhau, tôi và Fusun đều im lặng khá lâu.

Cuối những buổi học bất quá kéo dài chừng hai tiếng, đối với tôi có vẻ dài hơn nhiều, cũng như sau các cuộc làm tình của chúng tôi trong ngôi nhà Merhamet, một sự yên lặng giống như sau cơn bão bao trùm lên hai chúng tôi.

“Chúng mình đến Emirgan uống một tách trà nhé?” tôi thường hỏi, khi xe ra khỏi khu công viên.

“Vâng, chúng mình đi,” Fusun đáp nhẹ, e thẹn như một cô gái.

Tôi hồi hộp như một cậu trai mới lớn, trong lần gặp gỡ may mắn đầu tiên với cô gái mà những người khác nhắm cho mình. Tôi lúng túng như gà mắc tóc, không nói nên lời, cảm thấy thật hạnh phúc trong khi cho xe chạy dọc bờ Bosphorus, rồi dừng lại ở Emirgan, sát biển. Dưới tác động của những ấn tượng vừa trải qua trong giờ học, Fusun cũng im lặng khi ngồi uống trà trong xe, chỉ thỉnh thoảng nói đôi lời về chuyện lái xe.

Sau những cửa kính xe mờ vì hơi nước, một đôi lần tôi thử ôm và hôn em, nhưng Fusun, giống như một cô gái nhà lành né tránh mọi sự gần gũi trước hôn nhân, tế nhị đẩy tôi ra. Dù sao tôi vẫn mừng vì nhận thấy em không giận và không khó chịu. Tôi nghĩ trong niềm vui của mình có sự mãn nguyện của một tay chú rể nhà quê về sự “đứng đắn” của người bạn đời tương lai.

Tháng Sáu năm 1983, chúng tôi đi gần khắp thành phố để lấy các giấy tờ cần thiết cho việc thi lấy bằng lái xe. Chúng tôi đứng xếp hàng nửa ngày trước văn phòng của Quân y viện Kasimpasa, rồi trước cổng nhà một ông bác sĩ hay cáu gắt (nơi khi đó mọi người lấy bằng lái xe được hướng dẫn phải đến), và được thông báo hệ thần kinh của Fusun khỏe mạnh, các phản xạ đều tốt. Cầm giấy chứng nhận trong tay, chúng tôi hân hoan đi dạo tới tận Thánh đường Hồi giáo Piyalepasa. Một bữa khác chúng tôi đã đợi bốn tiếng trong bệnh viện sơ cứu Taksim, khi ông bác sĩ bỏ về nhà. Để hạ hỏa nỗi bực dọc, chúng tôi vào ăn tối sớm trong một quán ăn Nga nho nhỏ ở khu Gumussuyu. Một buổi khác chúng tôi đứng ném bánh khuyên cho chim hải âu từ đuôi một chiếc phà ở Kadikoy, khi được biết ông bác sĩ tai mũi họng đi nghỉ hè, và chúng tôi phải đến bệnh viện Haydarpasa. Khi phải tới nộp mọi thứ giấy tờ vào bệnh viện thực hành của Đại học Y khoa Capa, thay vì chờ đợi ở bên trong, chúng tôi đi dạo một vòng. Thả bộ trên những đoạn đường lát đá, những con phố hẹp, chúng tôi đi qua trước khách sạn Fatih. Đây là nơi tôi đã đau khổ vì Fusun, cũng là nơi tôi được tin cha tôi mất, nhưng lúc này, sau bảy năm, cái khách sạn như thuộc về một thành phố khác.

Cứ lấy được một thứ giấy tờ nào đó cần thiết là chúng tôi lại bỏ vào chiếc cặp giấy do đem đi lại nhiều đã loang lổ vết nước chè, cà phê, vết mỡ, rồi sung sướng rời khỏi bệnh viện, ngồi vào một tiệm ăn nào đó, cười nói trò chuyện trong khi ăn trưa. Fusun hút thuốc tự do, không phải e ngại ai, thỉnh thoảng em thoải mái nhặt điếu thuốc tôi đặt trên gạt tàn, đưa lên châm thuốc hút, giống như một người bạn đồng ngũ, rồi vui vẻ nhìn ra xung quanh. Tôi nhận ra cô người yêu đã có chồng đáng thương của mình cần được đi lại, để hiểu về cuộc sống của những người khác và nơi em sinh sống, để ngỡ ngàng vì những nét quyến rũ của thành phố, để được quen biết, tự do kết bạn với mọi người biết bao nhiêu, và tôi càng thấy yêu em hơn.

“Anh có nhìn thấy người đàn ông kia không? Anh ta mang chiếc gương còn to hơn cả người,” Fusun reo lên.

Cùng với tôi, nhưng với sự hào hứng chân thành hơn tôi, em nhìn lũ trẻ đá bóng trên con đường lát đá, rồi vào hiệu tạp hóa gần đó mua hai chai nước giải khát (Meltem ở đây cũng không có!). Em vui thích như con trẻ, em nhìn người thợ thông cống rãnh đang gọi với lên phía các ban công khép kín ở tầng trên của các nhà gỗ cũ kỹ và dãy nhà bê tông. Em xem rất kỹ một dụng cụ bằng sắt tây, vừa có thể gọt bí, vừa vắt chanh và thái thịt do một người bán hàng rong mời chào trên phà Kadikoy. “Anh có nhìn thấy cậu bé kia không?” em hỏi trên đường phố. “Nó bóp cổ thằng em đến chết ngạt mất!”

Ở bên kia ngã tư, có một đám đông tụ tập trên khu sân chơi lầy lội của lũ trẻ.

“Có chuyện gì thế? Họ bán gì thế?” chúng tôi hỏi và đi tiếp.

Chúng tôi xem vũ điệu gấu của những người Di gan, nhìn đám học trò mặc áo choàng đánh nhau giữa đường phố, rồi thấy hai con chó giao cấu dính chặt vào nhau kéo theo những lời bình phẩm khôi hài hay những ánh mắt ngượng ngùng của dân chúng. Cùng với nhiều người nữa, chúng tôi chứng kiến hai chiếc xe va vào nhau và hai người lái xe nhảy ra sẵn sàng choảng nhau, rồi một quả bóng màu vàng cam từ sân thánh đường nảy tưng tưng xuống dốc, hay một chiếc máy xúc đang đào móng cho một tòa nhà sắp xây ven đại lộ, và chúng tôi dừng lại trước một cửa hiệu, cùng với những người khác xem vô tuyến.

Cứ như mới quen nhau, chúng tôi thích thú khám phá Istanbul, tôi thấy những nét mới của thành phố và của Fusun. Chúng tôi thấy sự nghèo nàn và nhếch nhác của các bệnh viện, những người già cả khốn khổ chờ trước cổng các bệnh viện thực hành của trường đại học từ sớm tinh mơ để được bác sĩ khám, thấy các khu chợ đen, nơi người ta buôn bán vội vàng trong các khu đất trống ven các phố nhỏ, và mặt trái của cuộc sống khiến chúng tôi gần nhau hơn. Nếu so sánh mặt bất thường và khó chịu trong câu chuyện của chúng tôi với những nét tăm tối và đáng sợ của thành phố và dân chúng mà chúng tôi thấy qua những lần đi lang thang, thì câu chuyện của chúng tôi có lẽ không đến nỗi nào. Thành phố đã cho chúng tôi cảm nhận cái thường nhật của đời sống, nó dạy cho chúng tôi biết khiêm nhường mà không cần cảm thấy bất kỳ cảm giác tội lỗi nào. Trên đường phố, trên xe taxi tuyến, trên xe buýt chúng tôi cảm nhận được sức mạnh phát sinh bởi sự hòa nhập vào đám đông. Tôi ngạc nhiên thấy Fusun trò chuyện thân mật với một bà đội khăn, bế đứa cháu ngủ trong lòng, ngồi bên cạnh chúng tôi trên tàu thủy, dễ dàng như thế nào.

Nhờ em mà tôi đã được trải nghiệm cảm giác sung sướng, hạnh phúc khi đi bên cạnh một phụ nữ xinh đẹp, không trùm kín mặt ở Istanbul. Mọi cặp mắt đều hướng về phía chúng tôi, khi chúng tôi bước vào một văn phòng trong bệnh viện hay công sở. Những viên công chức đứng tuổi cư xử coi thường đối với những bệnh nhân nghèo, những bà cụ già, nhưng với Fusun họ đều tỏ thái độ đúng mực trong công việc và chức phận, và gọi em là “quý bà” dù em còn trẻ, trong khi gọi những người khác là anh chị. Có cả những người không dám nhìn thẳng vào em, còn các bác sĩ trẻ thì hỏi theo cách lịch sự của người châu Âu: “Tôi có thể giúp gì cho bà?” Có viên chức không thể nào đi vào công việc chính, có người đột nhiên nói lắp, lại có những người không muốn nói với em, họ tìm người đàn ông bên cạnh để bắt chuyện. Tôi chia sẻ sự cảm thông với họ, khi nhìn thấy chúng tôi, họ nghĩ chúng tôi chỉ có thể là hai vợ chồng.

“Fusun Hanim cần giấy xác nhận về tai mũi họng để thi lấy bằng lái xe,” tôi nói. “Bên Besiktas hướng dẫn chúng tôi đến đây.”

“Bác sĩ chưa tới,” một nhân viên giúp việc theo dõi những người đợi ngoài hành lang nói. Anh ta lấy tập hồ sơ trên tay tôi và ngó vào trong. “Ông bà hãy nói bên Besiktas chuyển qua đây, hãy xin số thứ tự và đợi. Mọi người đều phải chờ đến lượt mình,” anh ta nháy mắt về phía hàng bệnh nhân, khi thấy tôi nhìn đám đông.

Tôi định tìm cớ nào đó nhét ít tiền vào tay anh ta, nhưng Fusun không đồng ý.

“Đừng làm thế. Chúng mình cứ làm như những người khác.”

Chúng tôi đứng vào hàng, trò chuyện với các nhân viên, với người bệnh, và tôi rất mừng vì ai cũng nghĩ tôi là chồng Fusun, và tôi không giải thích, vì một phụ nữ rõ ràng không đến bệnh viện với người không phải là chồng mình, hẳn họ nghĩ thấy chúng tôi đẹp đôi. Chúng tôi đi dạo một lúc trên các phố nhỏ khu Cerrahpasa thay vì đợi đến lượt trong bệnh viện đại học. Tôi hốt hoảng nhìn quanh, vì Fusun bỗng nhiên biến đâu mất, nhưng cửa sổ một ngôi nhà xập xệ bỗng mở ra và một bà cụ đội khăn ngó ra bảo “vợ tôi” đã vào hiệu tạp hóa. Dù có thu hút sự chú ý trong các khu hẻo lánh, nhưng chúng tôi không gây lo ngại. Đôi khi bọn trẻ con đi theo chúng tôi, có khi chúng nghĩ chúng tôi lạc đường, thậm chí tưởng chúng tôi là dân du lịch. Có lần một chàng trai trẻ thích Fusun đến nỗi cứ đi theo chúng tôi mãi, đến khi bắt gặp cái nhìn của tôi anh ta mới ngoan ngoãn dừng lại. Nhiều lần có các bà ngó ra từ cửa sổ hỏi Fusun, đàn ông thì hỏi tôi, rằng chúng tôi tìm ai hay đường phố nào. Một lần có bà già tốt bụng thấy chúng tôi định ăn mận mua trên phố, bà kêu lên “Đợi đấy, con gái, để ta rửa đi đã!”, rồi chạy ra khỏi nhà, giật cái túi khỏi tay Fusun, chạy vào cái bếp lát đá ở tầng trệt để rửa chỗ hoa quả, bà còn pha cà phê mời chúng tôi và hỏi chúng tôi tìm gì ở khu này, và khi tôi nói chúng tôi là vợ chồng đi tìm một căn nhà gỗ cũ, vừa ý, bà liền hỏi ngay hàng xóm xung quanh.

Trong khi những giờ tập lái toát mồ hôi vẫn tiếp tục trong công viên Yildiz, chúng tôi phải chuẩn bị cả cho kỳ thi viết. Trong các tiệm trà vườn, thỉnh thoảng Fusun lại giở cuốn Sổ tay cho người học lái xe hay cuốn Hỏi đáp cho người thi lấy bằng lái xe, em nêu cho tôi câu hỏi, rồi vừa cười vừa trả lời.

“Đường là gì?

“Nào, là gì thế?”

“Là làn mở và các vùng liên quan tới nó để người tham gia giao thông đi lại,” Fusun nói, nửa thuộc sẵn, nửa đọc từ cuốn sách hỏi đáp. “Nào, thế còn giao thông là gì?”

“Là sự hiện diện và dịch chuyển của người và gia súc...” tôi lắp bắp nhắc lại câu trả lời đã nghe nhiều lần.

“Không có chữ ‘và’, Giao thông là sự dịch chuyển và có mặt của người đi bộ, súc vật, xe cộ, máy móc di động và máy cày bánh lốp trên đường.”

Tôi thích những câu hỏi đáp, chúng gợi nhớ tới trường lớp, tới những bài học gạo và học bạ với điểm hạnh kiểm. Hứng lên tôi liền hỏi Fusun:

“Tình yêu là gì?”

“Cái gì?”

“Người ta gọi tình yêu là tình cảm mà Kemal cảm nhận khi nhìn thấy Fusun đi trên đường, trên vỉa hè, trong nhà, trong các khu vườn, các căn phòng, khi nàng ngồi bên bàn trong các tiệm trà, nhà hàng và bên bàn ăn.”

“Hừ... trả lời được đấy, nhưng khi anh không nhìn thấy nàng nghĩa là không có tình yêu?”

“Khi đó chàng sẽ phát ốm...”

“Em không biết học thế này có giúp gì được cho kỳ thi không?” Fusun thở dài, như có ý bảo sự cợt nhả như thế này là không thể được khi hai người chưa lấy nhau, thế là ngày hôm ấy tôi không đùa thêm lần nào nữa.

Cuộc thi viết được tổ chức ở Besiktas, trong một lâu đài nhỏ của một trong những hoàng tử dở người của Quốc vương Numan Efendi, nơi ngày trước hoàng tử giết thời gian bằng việc nghe các nàng trong hậu cung chơi đàn lia và vẽ những bức tranh ấn tượng về Bosphorus. Sau khi Nền Cộng hòa ra đời, tòa nhà trở thành một công sở chẳng bao giờ được sưởi ấm đủ. Trong khi chờ Fusun trước tòa nhà, tôi ân hận nghĩ tám năm trước, khi em thi tuyển đại học, lẽ ra tôi cũng phải chờ em ở đây. Nếu tôi hủy bỏ lễ đính hôn ở Hilton và bảo mẹ tới hỏi Fusun, thì nay có lẽ chúng tôi đã có ba đứa con. Nhưng nếu bây giờ chúng tôi cưới nhau, thì vẫn có đủ thời gian để sinh ba đứa hay nhiều hơn. Tôi tin chắc đến mức khi em vui vẻ đi ra và nói em trả lời được hết các câu hỏi, suýt nữa tôi đã nói với Fusun rằng chúng tôi sẽ đẻ mấy nhóc, nhưng tôi kìm lại được. Tối tối chúng tôi vẫn cùng ăn tối, rồi cùng ngồi xem ti vi.

Fusun qua kỳ thi viết với số điểm cao nhất, nhưng hỏng hẳn môn thực hành. Lần thi đầu họ thường đánh trượt gần hết những ai ngồi sau tay lái, để mọi người thấy sự nghiêm trọng của việc thi cử, nhưng chúng tôi lại không chuẩn bị tinh thần từ trước. Buổi thi kết thúc rất nhanh. Fusun ngồi vào chiếc Chevrolet với ba người đàn ông chấm thi, em khởi động tốt, nhưng xe vừa chạy thì một người ngồi ở ghế sau nói bằng giọng khàn khàn: “Cô không nhìn vào gương!” Fusun quay ra sau và hỏi: “Sao cơ ạ?”, thế là họ bắt dừng ngay xe lại. Fusun phải ra khỏi xe, vì trong khi xe chạy người lái xe không được quay mặt về đằng sau. Ba vị chấm thi ra khỏi xe nhanh như thể không muốn bị vạ lây trong xe của một lái xe tồi. Cách cư xử coi thường của họ đã làm Fusun phật lòng.

Bốn tuần sau đó em mới được bố trí cho thi lại. Thấy chúng tôi thất vọng và chán nản, những người đã biết khả năng đút lót liên quan tới việc thi cử vui vẻ giải thích cho chúng tôi cách thức phải làm thế nào để lấy bằng, trong một quán trà chật ních dân thi lái xe Istanbul (trên tường có bốn bức ảnh Ataturk cỡ lớn và một chiếc đồng hồ). Nếu như chúng tôi ghi tên vào một khóa học đắt tiền của các vị cảnh sát về hưu (không bắt buộc phải theo học), thì Fusun đã qua rồi, vì các cảnh sát và nhóm chấm thi thông đồng với nhau. Những người theo học khóa của cảnh sát khi thi thực hành được ngồi trong một xe Ford đã chuẩn bị từ trước. Bên cạnh chỗ ngồi của người lái có một lỗ khá lớn. Khi phải đưa xe vào một chỗ hẹp, qua cái lỗ kia có thể nhìn thấy các vạch kẻ màu trên mặt đường. Có thể đọc trên tờ giấy treo sau gương: thấy vạch hiệu màu gì thì phải đánh hết cỡ tay lái sang trái, vạch hiệu màu gì thì phải vào số lùi để có thể đứng thật chuẩn vào chỗ hẹp. Với số tiền lớn, có khi chẳng cần phải ghi tên. Là doanh nhân, tôi biết có những việc không thể giải quyết nổi nếu không đút lót. Nhưng vì Fusun dứt khoát tuyên bố không muốn trả một xu cho đám cảnh sát về hưu đã đánh trượt em, nên chúng tôi lại tiếp tục các giờ tập trong công viên Yildiz.

Sách hướng dẫn thi lái xe đưa ra hàng trăm quy tắc lớn nhỏ cho người tập lái. Thí sinh lái được chưa đủ, cần phải thể hiện bằng những cử chỉ rõ rệt là có vận dụng các quy tắc. Chẳng hạn khi thí sinh nhìn ra phía sau, phải chạm vào gương để thể hiện điều đó. Một cảnh sát đầu bạc tốt bụng, người cả đời dạy và nhận thi ở các khóa học lái xe, đã nói rõ điều này cho Fusun một cách hết sức thân mật: “Trong khi thi cô chỉ lái xe thôi chưa đủ. Cô còn phải làm như thể mình đang lái xe. Việc đầu tiên cô làm là vì cô, việc thứ hai cô làm là vì lợi ích của nhà nước.”

Sau buổi tập, khi trời đã tắt nắng, từ công viên chúng tôi ra Emirgan, đỗ xe ven bờ và uống cà phê hay nước mát, hoặc ngồi vào một quán trà xamôva ở Rumelihisan, và tôi nghĩ so với những niềm vui này, vài chuyện khó chịu trong thi cử trở nên nhỏ bé. Nhưng vì thế bạn đọc đừng tưởng tượng chúng tôi là một đôi tình nhân say đắm líu ríu cùng nhau.

“Những giờ học này khá hơn các giờ học toán,” một lần tôi nói.

“Để rồi xem,” Fusun thận trọng nói.

Có khi trong lúc uống trà, chúng tôi ngồi như một đôi vợ chồng đã hết chuyện tâm sự với nhau từ lâu, và chúng tôi cứ im lặng ngồi nhìn những con tàu chở dầu Nga chạy qua trước mặt, những chuyến phà trên đường tới Heybeliada, hoặc con tàu Samsun chở khách đi du lịch biển.

Lần thi thứ hai Fusun cũng không qua. Lần này em gặp bài kiểm tra khó hơn nhiều: phải lái xe lên dốc, sau đó lùi lại và đổ vào một chỗ đỗ tưởng tượng. Khi chiếc xe Chevrolet vừa rung lên, người ta liền bắt em rời khỏi vị trí lái với thái độ rất coi thường.

Tôi đứng từ xa xem cùng với đám đông trong đó có người viết đơn thuê, mấy cậu bé bán nước trà, ông cảnh sát về hưu và đám thí sinh dự thi. Tất cả đều khẳng định Fusun lại bị đánh trượt, bởi chính người chấm thi đeo kính lái chiếc xe quay lại. Một vài người phá lên cười.

Fusun không chịu nói gì. Tôi không hỏi em, cứ im lặng đánh xe tới đỗ ở Ortakoy. Chúng tôi ngồi vào một quán rượu lụp xụp trong chợ, và gọi hai cốc raki pha đá.

“Cuộc đời ngắn ngủi, nhưng rất đẹp, Fusun ạ,” tôi nói sau vài ngụm rượu. “Em đừng để vài kẻ ác tâm hành hạ nữa.”

“Sao họ lại có thể đê tiện đến thế?”

“Họ muốn ăn tiền. Ta trả cho họ thôi.”

“Theo anh phụ nữ không thể lái xe tốt hay sao?”

“Không phải anh nghĩ thế, mà là họ...”

“Tất cả đều nghĩ thế...”

“Đừng cố chấp thế, em yêu...”

Tôi không muốn em nghe thấy điều tôi nói.

“Em không cố chấp, Kemal, nhưng khi lòng tự trọng và danh dự bị chà đạp, ta không thể cúi đầu. Em yêu cầu anh một điều, nhưng xin anh chớ coi thường. Em quyết định sẽ lấy bằng không cần đút lót. Anh đừng can thiệp vào! Đừng đút tiền sau lưng em, cũng đừng tìm chỗ nhờ vả. Nếu anh làm, thế nào rồi em cũng sẽ biết, và em sẽ tự ái đấy.”

“Đồng ý,” tôi nói và nhìn xuống đất.

Chúng tôi uống thêm một cốc raki nữa, nhưng hầu như không trò chuyện. Đến gần tối cái quán rượu trong chợ vắng khách. Những chú ruồi sốt ruột ngập ngừng đậu trên những đĩa trai rán và thịt viên trộn húng tây và thì là. Mấy năm sau tôi đã quay lại Ortakoy tìm lại quán rượu tôi rất thích này, nhưng ngôi nhà đã bị phá, ở chỗ đó và xung quanh người ta đã dựng lên những quầy bán đồ lưu niệm nho nhỏ.

“Em biết không, tám năm nay chúng ta mới lại ngồi ăn có hai người với nhau trong một quán rượu?” tôi cầm tay Fusun trước khi bước vào xe.

“Vâng,” em nói, và ánh sáng lóe lên trong mắt em khiến tôi hạnh phúc khôn tả. “Em bảo này. Đưa chìa khóa đây, bây giờ để em lái.”

“Tất nhiên.”

Ngã tư và những đoạn dốc ở Besiktas và Dolmabahce làm em hơi toát mồ hôi, nhưng dù đã uống, em vẫn điều khiển bình thường được chiếc Chevrolet về đến Thánh đường Hồi giáo Firuzaga. Ba hôm sau tôi lại đến đúng chỗ đó đón em để chuẩn bị thi. Em lại muốn lái, nhung tôi không đồng ý, vì trong thành phố dày đặc cảnh sát. Mặc dù trời nóng, bữa đó trong công viên em lái rất tốt.

“Giá chúng mình đem đồ bơi!” chúng tôi nói trên đường về, khi nhìn những ngọn sóng nhỏ trên mặt nước Bosphorus.

Lần sau đó Fusun mặc bộ đồ bơi màu xanh - mà tôi trưng bày ở đây - bên trong bộ quần áo sáng màu. Sau giờ học chúng tôi ra bãi tắm Tarabya, nhưng em chỉ cởi bỏ áo ngoài trước khi nhảy từ trên bờ xuống nước. Sau tám năm tôi chỉ thoáng nhìn thấy thân thể người yêu xinh đẹp của tôi, vì em lao xuống nước nhanh như muốn chạy trốn khỏi tôi. Dòng nước cuộn lên phía sau em, thứ ánh sáng dễ chịu, làn nước màu xanh của Bosphorus, bộ bikini em mặc hòa trộn với nhau trong tôi thành một hình ảnh không thể nào quên. Nhiều năm sau tôi vẫn đi tìm lại mãi cảm giác tuyệt vời ấy, những sắc màu hạnh phúc trên những bức ảnh và bưu thiếp cũ của các nhà sưu tầm bất hạnh Istanbul.

Tôi cũng liền lao xuống biển theo em. Một cảm giác lạ lùng nhắc tôi em có thể bị các loài thủy quái độc ác tấn công. Tôi phải đuổi theo em, bảo vệ em khỏi sự thẳm sâu đen tối của biển. Với niềm hạnh phúc trào dâng và nỗi sợ để tuột khỏi tay hạnh phúc, tôi ráng hết sức bơi theo em, và trong một khoảnh khắc tôi cảm thấy nghẹn thở vì sợ hãi: dòng chảy đã cuốn mất Fusun! Tôi muốn chết ngay cùng em. Nhưng những ngọn sóng đùa bỡn bỗng nhiên mở ra và em hiện ngay trước mắt tôi. Chúng tôi lấy hơi, nhìn nhau cười như đôi tình nhân hạnh phúc. Nhưng khi tôi muốn lại gần, muốn chạm vào người và hôn em, thì em làm mặt lạnh, như thể các cô gái giữ gìn tiết hạnh, từ chối mọi cám dỗ, em bơi ra xa. Tôi cũng bơi theo em, nhìn đôi chân xinh đẹp đang đạp nước, nhìn những đường cong đầy quyến rũ của eo lưng em. Chỉ mãi lâu sau tôi mới nhận thấy chúng tôi đã ra chỗ khá sâu.

“Đủ rồi!” tôi hét lên. “Đừng chạy trốn anh nữa! Đã đến đầu luồng chảy, nó sẽ cuốn cả hai chúng ta đấy, nguy hiểm lắm.”

Khi chúng tôi quay lại tôi mới thực sự hốt hoảng vì chúng tôi đã ra quá xa. Đây là vịnh Tarabya, nhà hàng Huzur mà chúng tôi đã tới ăn nhiều lần, và các nhà hàng khác, khách sạn Tarabya, những chiếc xe, những chiếc taxi tuyến, xe buýt chạy theo đường vòng cung ven vịnh, những quả đồi phía sau, những khu dân nghèo xây dựng trên các quả đồi Buyukdere, cả thành phố đã lùi xa chúng tôi.

Dường như tôi thấy không chỉ vịnh Bosphorus và thành phố, mà cả cuộc sống trước đó của tôi giống một bức tiểu họa. Nhìn từ ngoài xa, cả thành phố và quá khứ của tôi cũng giống như trong một giấc mơ. Cảm giác ở giữa thành phố, trên sóng nước của vịnh Bosphorus, cùng với Fusun cách xa mọi thứ, thật kinh khủng. Trong làn nước dập dềnh một đợt sóng bất chợt lướt qua Fusun khiến em kêu lên một tiếng nhỏ, rồi em quàng tay ôm lấy cổ tôi, choàng qua vai tôi để giữ thăng bằng. Tôi biết chỉ có cái chết mới có thể chia lìa chúng tôi.

Sau sự động chạm nóng bỏng (cũng có thể gọi là cái ôm) ấy, lấy cớ một chiếc sà lan chở than đang lại gần, em bơi đi. Em bơi nhanh và đẹp, tôi gần như không theo kịp. Vừa lên tới bờ em đã vội vào một buồng thay đồ. Chúng tôi không còn là những người tình không ngại ngùng trước thân thể nhau. Trái lại, chúng tôi lặng lẽ, giữ gìn và ngại ngùng như những đôi trẻ được gia đình mai mối giới thiệu: chúng tôi thậm chí không nhìn thân thể nhau.

Trong các giờ học lái, và đôi khi cả trong thành phố, Fusun lái khá tốt. Nhưng trong kỳ thi vào tháng Tám em lại bị đánh trượt.

“Họ lại đánh trượt, nhưng anh đừng bận tâm về chuyện đó. Hãy quên những con người vô liêm sỉ ấy đi. Chúng mình ra biển chứ?” em hỏi.

“Đi.”

Cũng như nhiều thí sinh dự thi bị đánh trượt khác đến cùng bạn bè của họ và chụp ảnh như thể sắp chia tay nhau đi nhập ngũ, Fusun cũng cầm thuốc lá trên tay, nhả khói và liều lĩnh lái xe rời địa điểm thi. (Nhiều năm sau tôi quay lại chỗ đó, từ những sườn đồi trọc đầy rác rưởi đã mọc lên những khu nhà sang trọng có bể bơi.) Chúng tôi tiếp tục các buổi tập lái đến cuối hè trong công viên Yildiz, nhưng mục tiêu lấy bằng chỉ còn là cái cớ để chúng tôi ở bên nhau, rồi cùng đi tắm và vào tiệm ăn. Thỉnh thoảng chúng tôi thuê thuyền ở cảng Bebek, rồi ra thật xa chỗ có sứa và những vết dầu loang, chúng tôi nhảy xuống biển, nơi bắt đầu của dòng nước chảy. Một người giữ thuyền, một người nắm tay người kia để dòng nước khỏi cuốn đi. Tôi thích thuê thuyền ở Bebek để được cầm tay Fusun.

Chúng tôi sống mối tình ấm áp trở lại sau tám năm dài không vội vàng, rất thận trọng, như một tình bạn cũ. Tất cả những gì chúng tôi trải qua trong tám năm đã chôn sâu tình yêu của hai đứa. Chúng tôi cảm thấy sự hiện diện của nó ngay cả khi không để ý tới, nhưng tôi thấy Fusun muốn tránh những nguy hiểm của sự gần gũi ngoài hôn nhân, tôi đã kìm nén khao khát không bao giờ dứt là được ôm hôn em. Đến lúc chính tôi cũng nghĩ nếu đôi trẻ không giữ được mình trước hôn nhân, thì sự nhẹ dạ sẽ không dẫn đến hôn nhân hạnh phúc, mà trái lại, sẽ gây nên thất vọng và nỗi buồn. Đôi khi tôi bắt đầu nhìn những người bạn thỉnh thoảng vẫn gặp ở đâu đó, như Hilmi Con hoang, Tayfun, Mehmet, vì thói hám gái và những vụ đến nhà thổ của họ, như những kẻ phóng đãng. Tôi mường tượng sau khi cưới Fusun, tôi sẽ thoát khỏi căn bệnh ám ảnh của mình, và khi đó đã chín chắn hơn, tôi sẽ vui vẻ quay lại với bạn bè và môi trường cũ.

Cuối hè Fusun lại thi lái xe đúng với nhóm giám khảo trước đây, và lại trượt một lần nữa. Em bảo đàn ông định kiến với phụ nữ lái xe ở Istanbul. Khi nói về chuyện này vẻ mặt em y hệt như nhiều năm trước đây, khi em kể về những ông bác đã nắn bóp em hồi em còn bé.

Một buổi tối, khi ngồi uống Meltem (thế nghĩa là chiến dịch quảng cáo của Papatya đã thành công) ở cuối bãi tắm Sanyer, chúng tôi gặp bạn Mehmet là Faruk và vợ chưa cưới của anh ta. Tôi có cảm giác hổ thẹn. Không phải vì hồi tháng Chín năm 1975, Faruk hay đến biệt thự ở Anadoluhisari và biết rất rõ cuộc sống của tôi ở đó với Sibel, mà vì tôi với Fusun đang ngồi uống nước trong im lặng, không có vẻ gì là vui vẻ và hạnh phúc. Chúng tôi im lặng vì cả hai đều cảm thấy đây là lần cuối cùng chúng tôi tắm biển mùa hè. Những đàn cò lần đầu tiên nhìn thấy trên bầu trời hôm ấy báo hiệu mùa hè tuyệt vời đã hết. Một tuần sau đó trời bắt đầu mưa, các bãi tắm đóng cửa, và chẳng ai trong chúng tôi còn muốn đến lái xe ở công viên Yildiz.

Sau ba lần thi hỏng nữa, đến cuối năm 1984 Fusun đã vượt qua kỳ thi. Chắc họ đã nản, và hiểu rằng chúng tôi sẽ không đút lót tiền cho họ. Để mừng Fusun nhận được bằng, tôi đã đưa dì Nesibe và chú Tarik Bey cùng tới tiệm ăn Maxim ở Bebek để nghe những bản nhạc cũ của Muzeyyen Senar.

74

Chú Tarik Bey

Tối hôm ấy chúng tôi đến Bebek Maksim, cả bốn người đều uống quá nhiều. Muzeyyen Senar xuất hiện trên sân khấu và tất cả mọi người quanh bàn cùng hát theo. Trong khi cùng hát những điệp khúc, chúng tôi vừa cười vừa nhìn vào mắt nhau. Chỉ đến nay, sau nhiều năm, tôi mới nghĩ buổi tối hôm ấy có không khí của một cuộc chia ly. Thực ra không phải Fusun, mà là chú Tarik Bey thích cô ca sĩ này, nhưng tôi nghĩ Fusun cũng sẽ mừng nếu thấy bố vui vẻ, và em cũng thích nghe các bản nhạc kiểu như “Không ai sánh nổi được anh”. Mặt khác, đối với tôi, buổi tối đó đã trở thành không thể nào quên được vì sự vắng mặt của Feridun không còn là điều bất thường. Buổi tối hôm ấy tôi sung sướng nhận ra mình đã ở bên Fusun và bố mẹ em bao nhiêu thời gian.

Đôi khi sự trôi đi của thời gian được nhận biết qua một tòa nhà bị phá, một cô bé trở thành một phụ nữ đầy đặn, hay một cửa hiệu vĩnh viễn đóng cửa. Nhìn cửa hiệu Champs-Elysées đóng chặt tôi thấy xót xa, vì cảm thấy như một phần kỷ niệm của tôi đã mất, và cuộc đời cũng đã đi lướt qua tôi. Trong cửa kính, ở chỗ tôi thấy chiếc túi Jenny Colon chín năm về trước, nay là những chùm xúc xích Ý, những tảng pho mát cỡ bánh xe, những hộp xa lát kiểu châu Âu tràn ngập đất nước vào thời kỳ đó, các loại mì khô và nước giải khát.

Trong bữa ăn tối tôi thích nghe mẹ kể những chuyện đồn đại mới nhất, các tin tức gia đình về chuyện dựng vợ gả chồng, sinh con đẻ cái, nhưng vào những ngày đó chúng khiến tôi cảm thấy lo lắng. Mẹ tôi kể chi tiết có thêm nếm đôi chút về Faruk Mặt chuột, cậu bạn thời niên thiếu của tôi, mới cưới vợ (cách đây ba năm!) đã có hai đứa con (lại là con trai!), tôi thấy khó chịu vì nghĩ mình không được sống với Fusun; nhưng mẹ tôi vẫn kể tiếp như thể không nhận thấy sự khó chịu của tôi.

Từ khi nhà Saziment gả cô con gái lớn cho con trai nhà Karahan, tháng Giêng họ không đến Uludag trượt tuyết nữa. Họ cùng đi với cô con gái nhỏ và gia đình Karahan sang Thụy Sĩ một tháng. Trong khách sạn, cô em gặp một người Ả Rập, và khi Saziment đã gần như đồng ý cho làm đám cưới, mới lộ ra rằng gã Ả Rập kia không chỉ có một vợ, mà có cả một hậu cung ở nhà. Con biết cậu con trai lớn nhà Halis ở Ayvalik đấy (“Cái cậu cằm dài ấy,” mẹ tôi giải thích và mỉm cười khiến tôi cũng cười theo) đã bị bắt quả tang với cô trông trẻ người Đức, chuyện này mẹ tôi nghe Easat Bey, hàng xóm của chúng tôi ở Suadiye kể. Bọn khủng bố đã bắt cóc con trai út nhà buôn thuốc lá Maruf, thời nhỏ tôi thường chơi cát với cậu ta ngoài công viên. Đúng là báo chí đã im nhẹm vụ này hàng tháng trời, nhưng “mọi người” đều nói rằng gia đình bủn xỉn này lúc đầu không muốn trả tiền chuộc, sao tôi lại không nghe gì về vụ này?

Tôi lo lắng nghĩ không biết câu hỏi của mẹ có ngụ ý đến những chuyến thăm của tôi đến nhà Fusun hay không. Tôi nhớ một tối mùa hè, khi nhìn chiếc quần bơi ướt của tôi, mẹ đã hỏi tôi đi bơi với ai, thậm chí cả bà Fatma Hanim cũng hỏi, nhưng tôi cố né tránh câu trả lời. “Con làm việc rất nhiều, mẹ ạ,” tôi nói (dù chắc mẹ tôi biết công ty Satsat đang sa sút thế nào). Tôi cảm thấy bất hạnh vì sau chín năm rồi mà vẫn không nói được với mẹ về quan hệ của tôi với Fusun, ngay cả bóng gió cũng không, vì thế tôi bảo mẹ kể thêm một câu chuyện vui nữa. Một tối bà kể rất chi tiết về Camile Hanim, người mà tôi đã gặp trong rạp phim ngoài trời dạo tôi cùng Fusun và Feridun đi xem những phim cũ, và cả về Mukerrem - một người bạn gái khác của bà - đã cho đám phim ảnh thuê căn nhà gỗ cũ tám chục năm tuổi, mỗi năm một thêm khó bảo trì, nhưng cái “lâu đài khổng lồ” ấy đã cháy rụi do chập điện khi đang quay phim; người ta đồn họ cố ý gây ra đám cháy để xây dựng một chung cư thế vào chỗ đó. Đến cuối câu chuyện mẹ kể khá tỉ mỉ này, tôi đã chắc chắn là mẹ tôi biết về quan hệ gần gũi của tôi với giới phim ảnh. Có thể Osman đã cung cấp cho bà các chi tiết cụ thể.

Nhưng mẹ tôi không nói về những tin khác, chẳng hạn như ông cựu ngoại trưởng đã vấp ngã trên thảm trong một buổi dạ hội, và hai ngày sau đã chết vì xuất huyết não, vì bà sợ nó nhắc tôi nhớ tới Sibel và lễ đính hôn. Các tin tức mà mẹ không muốn nói với tôi, tôi nghe được từ Basri, ông thợ cạo ở Nisantasi. Theo lời kể của Basri, một người bạn của cha tôi là Fahir Diễn thuyết và vợ ông ta đã mua nhà ở Bodrum; Sabih Gấu về cơ bản là người có trái tim vàng, nhưng những đầu tư hiện nay vào vàng bạc của anh ta là một sai lầm, vì giá vàng sẽ xuống; trong các cuộc đua ngựa mùa xuân sẽ có nhiều vụ cá độ bê bối; trên đầu anh chàng Turgay Bey giàu sụ không còn lấy một sợi tóc, nhưng theo thói quen anh ta vẫn đến hiệu này; cách đây bảy năm Basri đã được mời vào làm việc trong khách sạn Hilton, nhưng ông ta có “những nguyên tắc của mình” (những nguyên tắc đó là gì thì ông không nói), và ông đã từ chối. Ông cũng đặt ra cho tôi những câu hỏi để thử moi ở tôi một số vấn đề nhất định. Tôi bực mình hiểu ra rằng Basri và một số khách hàng giàu có của ông ta biết về quan hệ của tôi với Fusun. Để tránh những chuyện đồn thổi khác, nhiều lần tốt hơn hết là tôi đến chỗ Cevat, ông thợ cắt tóc của cha tôi trước đây ở Beyo|lu. Ông kể cho tôi nghe những câu chuyện về bọn lưu manh (khi đó người ta bắt đầu gọi chúng là bọn mafia) và về dân phim ảnh, như tin đồn Papatya cặp kè với nhà sản xuất phim danh tiếng Muzaffer. Nhưng không một nguồn tin và tin đồn nhảm nào hé lộ một điều gì về Sibel, Zaim hay về đám cưới của Mehmet với Nurcihan. Và từ đó tôi suy ra mọi người đều biết về những nỗi khổ sở của tôi, nhưng tôi coi sự tế nhị của họ cũng tự nhiên như việc họ thường đề cập tới đề tài tôi thích là sự phá sản của các nhà băng.

Tôi thích nghe về những vụ việc chỗ nào cũng được nhắc tới, trong văn phòng tôi, trong đám bạn bè, về các nhà băng phá sản, về những người bị mất tiền, vì nó chứng minh rằng dân giàu có ở Istanbul và chính quyền Ankara, mà họ phụ thuộc vào như những kẻ nô lệ, xuẩn ngốc đến thế nào. “Không thể tin vào các nhà băng bé tẹo vớ vẩn ấy, bố các con vẫn hay nói thế,” mẹ tôi bảo, và bà rất mừng vì chúng tôi không gửi tiền vào các nhà băng như những người giàu có ngốc nghếch khác (dù tôi có cảm giác Osman đã gửi một phần tiền lãi của công ty mới vào ngân hàng, nhưng anh không nói ra), nhưng đồng thời mẹ cũng tiếc vì vài người trong số bạn bè, chẳng hạn Kadri, mà một dạo bà định tác thành cho tôi với cô con gái trẻ xinh đẹp của họ, như Cuneyt Bey và Feyzan Hanim, nhà Cevdet Bey và nhà Pamuk đã gửi tiền cho các chủ nhà băng; mẹ cũng làm ra vẻ ngạc nhiên rằng gia đình Lerzan lại trao gửi tất cả tài sản của họ cho một tay “thấy bảo là chủ nhà băng”, chính là gã con trai của ông kế toán (trước là người gác đêm) cho nhà máy của họ, gã “chỉ có một văn phòng nhỏ tồi tàn, rồi gã sử dụng một cuốn sổ séc của một ngân hàng tin cậy, quảng cáo trên ti vi”, cách đây không lâu gã còn sống trong một khu nghèo, làm sao có thể trao gửi cả tài sản của mình cho một con người như thế? Mẹ tôi nhắm mắt lại, lắc đầu nửa đùa nửa thật, như thể sắp ngất đi vì ngạc nhiên, rồi vừa cười vừa bảo: “Giá như ít ra họ cũng chọn một người như Kastelli, người thân cận với các bạn bè nghệ sĩ của con.” Tôi không băn khoăn gì về cụm từ “bạn bè nghệ sĩ của con”, tôi thích thú với sự ngạc nhiên vui vẻ vì thấy những người “khôn ngoan và tử tế” (chắc bạn đọc hiểu trong đó có cả Zaim) lại khờ dại đến thế của bà.

Cả chú Tarik Bey cũng nằm trong số những người mà mẹ tôi gọi là khờ dại kia. Ông cũng đầu tư tiền ở chỗ Kastelli, người đã sử dụng các bạn bè nghệ sĩ có tiếng quen biết của chúng tôi ở quán Pelur trong các phim quảng cáo. Cách đây hai năm tôi tưởng chú chỉ mất một khoản tiền nhỏ, vì không khi nào chú biểu lộ nỗi lo lắng hay buồn phiền ra ngoài.

Hai tháng sau khi Fusun nhận được bằng lái xe, ngày 9 tháng Ba năm 1984, bác Cetin đưa tôi đến Cukurcuma ăn tối. Cả hai tầng nhà đều sáng đèn. (Mặc dù dì Nesibe rất khó chịu nếu ra khỏi phòng mà không tắt đèn, dì thường bảo Fusun: “Đèn phòng ngủ vẫn sáng đấy, con gái,” và Fusun lên tắt đèn ngay.)

Khi đi lên cầu thang tôi nghĩ chắc giông bão đã nổ ra giữa Fusun và Feridun. Phòng ăn, nơi chúng tôi thường ngồi nhiều năm nay, trống không, bàn ăn chưa được bày đặt. Trên vô tuyến, Ekrem Bey, ông bạn nghệ sĩ của chúng tôi, ăn mặc như một vị tể tướng, đang thuyết giảng về những người không theo đạo Hồi, một bà già hàng xóm và ông chồng đang đứng trong phòng, vẻ bối rối, mắt vẫn liếc nhìn vô tuyến.

“Tarik Bey đã chết. Xin chia buồn với anh, Kemal Bey,” ông thợ điện người hàng xóm nói.

Tôi lao lên cầu thang, thay vì phòng bố mẹ em, theo bản năng tôi lại mở vào căn phòng của Fusun, mà tôi đã nhiều lần tưởng tượng ra.

Người yêu xinh đẹp của tôi nằm co quắp trên giường và đang khóc. Thấy tôi em trấn tĩnh và ngồi dậy. Tôi ngồi xuống bên em. Chúng tôi ôm chặt lấy nhau. Em tựa đầu lên chỗ giữa ngực và cổ tôi, nức nở khóc.

Ôi, thật sung sướng biết bao được ôm em trong vòng tay! Tôi cảm nhận vẻ đẹp, sự sâu thẳm và bao la của thế giới. Ngực em tì sát vào ngực tôi, đầu em chạm vào vai tôi: cảm giác như tôi ôm cả thế giới này. Tiếng nức nở khiến tôi cảm thấy buồn sâu sắc, nhưng cùng lúc cũng khiến tôi hạnh phúc! Tôi nhè nhẹ vuốt ve em, lấy tay chải tóc cho em. Mỗi lần tay tôi chạm vào trán, vào chân tóc em là Fusun lại run lên. Nước mắt em càng tuôn chảy nhiều hơn.

Tôi nghĩ đến cái chết của cha tôi, để có thể chia sẻ nỗi đau của em. Dù tôi yêu cha đến thế nào, như một sự ganh đua của số phận, giữa hai chúng tôi vẫn có sự căng thẳng. Còn Fusun thì yêu bố rất tự nhiên, chân thành và sâu sắc, đơn giản như con người ta yêu căn nhà, đường phố, ánh nắng vậy. Tôi có cảm giác Fusun không chỉ khóc cha, em khóc cả thế giới, cả cuộc đời.

“Đừng sợ, em yêu!” tôi thầm thì. “Rồi mọi việc sẽ ổn. Từ nay mọi việc sẽ tốt hơn. Chúng ta sẽ hạnh phúc.”

“Em không còn thiết gì nữa!” em khóc.

Tôi thấy em run lên trong vòng tay mình. Tôi nhìn kỹ mọi thứ trong phòng, chiếc tủ và những ngăn kéo, chiếc tủ nhỏ để sát đầu giường, những cuốn sách về điện ảnh của Feridun. Tôi đã khao khát bao nhiêu suốt tám năm ròng được bước vào căn phòng để áo quần, đồ đạc của Fusun.

Nghe tiếng khóc của Fusun, dì Nesibe bước vào phòng.

“Ôi Kemal, bây giờ chúng tôi sẽ ra sao? Thiếu ông ấy tôi sẽ sống thế nào đây?” dì vừa khóc vừa ngồi xuống mép giường.

Tôi ở lại Cukurcuma suốt đêm ấy. Thỉnh thoảng lại xuống tầng dưới ngồi một lúc với những người hàng xóm đến chia buồn. Rồi lại lên an ủi Fusun, vuốt tóc em, đặt vào tay em một chiếc khăn tay sạch. Thi thể cha em nằm ở phòng bên cạnh, bên dưới hàng xóm và những người quen ngồi uống trà, hút thuốc và im lặng xem ti vi, còn tôi và Fusun sau chín năm lại nằm chung trên một giường, ôm chặt lấy nhau. Tôi hít mùi cổ, mùi tóc, mùi làn da ướt vì nước mắt. Rồi tôi lại đi xuống và mời trà khách khứa.

Feridun không biết chuyện gì đã xảy ra, cậu cũng không về nhà. Bây giờ, sau nhiều năm tôi mới hiểu những người hàng xóm đã thể hiện sự tế nhị thế nào: dĩ nhiên họ đã chấp nhận sự có mặt của tôi, thậm chí họ đã coi như thể tôi là chồng của Fusun.

Cả ba chúng tôi bận bịu tiếp trà, cà phê và món bánh ngọt mua vội ngoài đường cho khách, những người quen biết đã từ bao năm nay, và đổ gạt tàn. Thêm ba người lần lượt đến: ông thợ mộc cùng phố có cửa hiệu ngay trên đầu dốc, người con trai cả của Rahmi Efendi (mà khách thăm bảo tàng có thể nhớ tới bàn tay giả của anh ta) và một người bạn chiều chiều thường chơi bài với chú Tarik Bey, cả ba đều nói câu cửa miệng truyền thống vào lúc này: “Ôi, sao chúng tôi không thể chết cùng người đã khuất!” Tôi cảm thấy hổ thẹn, dù thương tiếc chú Tarik Bey, nhưng trong thâm tâm, đêm đó tôi cảm thấy rất hạnh phúc, vì một cuộc sống mới đang chờ đón tôi.

Gã chủ nhà băng mà chú Tarik Bey đầu tư tiền bị phá sản vào tháng Bảy năm 1982 và đã trốn ra nước ngoài. Sau đó một thời gian chú Tarik Bey hay lui tới một tổ chức dân sự do những người mà báo chí gọi là “các nạn nhân ngân hàng” thành lập. Mục đích của họ là qua con đường luật pháp đòi lại số tiền đã mất của người về hưu và viên chức nhỏ, nhưng việc không thành. Thỉnh thoảng chú Tarik Bey kể “đám đông ngu xuẩn” không thống nhất được với nhau, sau một thời gian các nạn nhân ngân hàng bắt đầu cãi lộn nhau, thậm chí còn ẩu đả lẫn nhau. Cũng có khi sau trận cãi vã khó khăn lắm họ mới viết được lá đơn gửi lên Bộ, gửi cho các tòa soạn báo ít quan tâm đến các sự kiện này, hay đem đến nhà băng. Có những người ném đá vào nhà băng, la ó các yêu cầu của họ, đôi khi còn hành hung cả các nhân viên làm việc cho nhà băng. Đến khi họ phá cửa, đập phá văn phòng, nhà cửa của các nhà băng thì chú Tarik Bey rời bỏ cái tổ chức này, nhưng dạo hè vừa rồi, khi chúng tôi đổ mồ hôi hy vọng lấy bằng lái xe cho Fusun và đi tắm biển, thì chú quay lại với tổ chức đó. Buổi chiều nay, do căng thẳng vì một chuyện gì đó, chú cảm thấy đau ngực và quay về nhà, vài giờ sau bác sĩ đến và xác định chú đã chết vì nhồi máu cơ tim.

Fusun rất đau đớn vì không có mặt ở nhà khi cha mất. Chắc hẳn chú Tarik Bey rất mong vợ và con gái khi ông về nhà và nằm vật trên giường. Hôm ấy dì Nesibe và con gái đến một nhà ở Moda để làm cho xong bộ quần áo mà họ đặt từ trước. Tôi biết, dù tôi có giúp đỡ về vật chất, nhưng dì Nesibe vẫn mang cái hộp đồ may vá trên nắp có hình chiếc cầu Galata đến các nhà để nhận may vá. Tôi không tự ái như một vài người đàn ông khác vì bất chấp sự giúp đỡ của tôi, dì vẫn đi làm, trái lại còn thán phục dì, nhưng khi biết Fusun đi cùng với mẹ, lần nào tôi cũng cảm thấy lo lắng. Tôi buồn bã thử tưởng tượng xem người yêu xinh đẹp của tôi làm gì trong những căn nhà xa lạ. Fusun ít khi đi cùng với mẹ và còn ít kể về những lần đi ấy hơn, nhưng nếu có kể thì em làm như đó là một chuyến đi du lịch hay giải trí, cũng như những ngày ở trong căn phòng của mẹ tôi ở Suadiye. Em vui vẻ kể hai mẹ con đã uống trà trên con tàu qua Kadikoy, em đã ném vụn bánh cho chim hải âu, rồi thời tiết và vịnh Bosphorus đẹp ra sao. Tôi không dám nói rằng sau này chúng tôi lấy nhau và sống trong giới phong lưu, nếu gặp lại những người em đã đến nhà họ may vá, sẽ khó xử cho cả hai chúng tôi.

Sau khi mọi người đã về hết, đã quá nửa đêm; tôi vào căn phòng sau ở tầng dưới nằm lăn ra ngủ trên chiếc đi văng. Lần đầu tiên trong đời tôi ngủ cùng với em trong một căn nhà... Một hạnh phúc lớn! Trước khi ngủ tôi còn nghe tiếng cào lạch xạch của con Chanh, sau đó có tiếng còi tàu thủy từ xa vọng lại.

Sau giờ cầu kinh sáng, tiếng còi tàu vang lên mỗi lúc một liên tục hơn đã đánh thức tôi dậy. Trong giấc mơ của tôi, hình ảnh chuyến đi trên tàu thủy từ Karakoy sang Kadikoy của Fusun xen lẫn với cái chết của chú Tarik Bey. Tôi nghe thấy cả tiếng còi hiệu dẫn tàu đi trong sương mù. Trong những ngày sương mù, cả ngôi nhà chìm trong màu trắng bạc rất lạ. Tôi bước lên cầu thang nhẹ nhàng như đi trong một giấc mơ trắng. Fusun và dì Nesibe ôm nhau ngủ trên chiếc giường mà Fusun và Feridun đã có những đêm hạnh phúc đầu tiên sau khi cưới. Tôi có cảm giác dì Nesibe nghe thấy tiếng bước chân tôi. Một lần nữa tôi hé nhìn qua khe cửa: Fusun thì đúng là đang ngủ, nhưng mẹ em chỉ vờ như đang ngủ.

Tôi vào căn phòng bên cạnh, nâng tấm chăn phủ lên, và lần đầu tiên nhìn thấy thi thể chú Tarik Bey nằm trên giường. Trên người chú vẫn là chiếc áo khoác chú đã mặc để đến với hội các nạn nhân ngân hàng. Máu đã tụ lại hai bên thái dương, khuôn mặt chú trắng bệch. Những nếp nhăn, vết đen, nốt ruồi như vẫn nhiều thêm và to lên sau cái chết. Vì phần hồn đã lìa khỏi xác hay vì thi thể đã bắt đầu phân hủy? Nỗi sợ người chết mạnh hơn tình yêu thương đối với chú Tarik Bey. Tôi không thể hiểu chú, cũng không muốn đặt mình vào vị trí của chú. Tôi muốn chạy trốn, nhưng không thể ra khỏi căn phòng.

Tôi quý chú vì chú là bố Fusun, và chúng tôi đã ngồi với nhau mấy năm trời bên bàn, cùng uống raki và cùng xem ti vi. Nhưng chưa bao giờ chú hoàn toàn cởi mở, chân thành đối với tôi, vì thế quan hệ giữa hai chúng tôi không thật sâu sắc. Chúng tôi không thực sự hài lòng về nhau, nhưng vẫn đối xử tốt với nhau.

Trong khi suy nghĩ những điều đó, tôi đã hiểu ra: cũng như dì Nesibe, ngay từ phút đầu tiên chú đã biết rõ về mối tình của tôi với Fusun. Hay đúng hơn không phải tôi hiểu ra, mà phải nói là tôi đã tự thú nhận điều đó. Ngay từ những tháng đầu tiên chú đã biết: tôi đã ngủ với cô con gái mười tám tuổi của chú, và có thể chú đã nghĩ tôi là kẻ hợm của, nhẫn tâm và hám gái. Dĩ nhiên là chú ghét tôi, bởi tại tôi mà chú phải gả con gái cho một anh chàng nghèo tầm thường. Nhưng không bao giờ chú thể hiện ra mặt sự thù ghét đó, hoặc là tôi không muốn thấy điều đó. Có thể nói chú thù ghét, nhưng đã tha thứ cho tôi. Chúng tôi đã cư xử với nhau như hai tên cướp mà tình bạn của chúng dựa trên sự nhắm mắt làm ngơ cho những lỗi lầm và sự đểu giả của nhau. Quan hệ giữa hai chúng tôi trong suốt nhiều năm từ quan hệ giữa chủ và khách chuyển thành tòng phạm.

Nhìn nét mặt chú Tarik Bey tôi lại nhớ đến vẻ hốt hoảng và ngạc nhiên đọng lại trên gương mặt cha tôi khi cảm thấy cái chết đến gần. Cơn đau tim của chú có thể kéo dài hơn, chú đã thấy cái chết, có thể đã vật lộn với nó, vì trên gương mặt chú không thấy vẻ kinh ngạc. Một bên khóe miệng chú cong hằn lên vẻ đau đớn, bên kia hé mở như mỉm cười. Trên góc bàn về phía chú là một điếu thuốc lá, và trước đó là một cốc raki. Nhưng trong phòng, thay vì sức sống của các đồ vật xung quanh khi chú còn sống, bảng lảng màn sương mù của sự chết chóc và trống rỗng.

Một luồng ánh sáng trắng lọt vào phòng qua cửa sổ bên trái của ban công khép kín. Bước ra ngoài tôi thấy con phố hẹp, đường phố vắng tanh. Ban công nhô ra gần nửa con phố nhỏ, vì thế tôi cảm thấy như mình đang ở chênh vênh trong không trung. Chỗ giao nhau của con phố nhỏ với đường Bogazkesen chỉ lờ mờ trong sương mù. Cả khu phố ngủ trong sương, một chú mèo lững thững đi giữa phố.

Ngay phía trên đầu chú Tarik Bey treo một bức tranh đóng khung khi chú còn là giáo viên trung học, chụp chú và học sinh sau một buổi diễn ở một nhà hát nổi tiếng còn lại từ thời thành phố thuộc Nga. Thật lạ là chiếc tủ nhỏ ở đầu giường và chiếc ngăn kéo bỏ ngỏ cũng gợi nhớ đến cha tôi. Một mùi dễ chịu của bụi, thuốc, thuốc ho nước và những tờ báo ố vàng tỏa ra từ chiếc ngăn kéo. Trên mặt tủ là bộ răng giả để trong một chiếc cốc và bên cạnh là một cuốn sách của ReSat Ekrem Kocu, sử gia mà chú yêu thích. Trong tủ đầy những lọ thủy tinh đựng thuốc cũ, ống hút thuốc lá, những bức điện tín, những tờ bệnh án gấp nhỏ, tin tức ngân hàng, hóa đơn gas, điện, những đồng tiền xu cũ nay đã bỏ không lưu thông và vài thứ lặt vặt khác.

Sáng hôm sau, trước khi khách khứa đến, tôi quay về Nisantasi. Mẹ tôi đã dậy, bà đang ăn sáng từ chiếc khay do bà Fatma Hanim mang vào tận giường, đồ ăn có bánh mì nướng, trứng, mứt hoa quả và ô liu đen. Mẹ rất mừng khi nhìn thấy tôi về, nhưng tin chú Tarik Bey mất khiến bà buồn. Tôi thấy bà thông cảm với nỗi đau mất mát của dì Nesibe, nhưng mạnh hơn thế tôi còn cảm thấy một điều gì đó nữa: nỗi giận.

“Bây giờ con quay lại đấy, “ tôi nói. “Rồi bác Cetin sẽ đưa mẹ đến dự tang lễ.”

“Mẹ không đi đâu, con trai ạ.”

“Sao mẹ lại không đi?”

Thoạt tiên mẹ đưa ra hai lý do vớ vẩn. “Còn chưa có tin đăng trên báo, sao họ vội vã thế?” và “Sao họ không tổ chức trong Thánh đường Hồi giáo Tesvikiye? Vì mọi người khác đều bắt đầu đám tang từ đó.” Tôi thấy mẹ thương dì Nesibe, trước đây hai người đã cùng vui vẻ, cười đùa thân thiện với nhau như hai người bạn khi dì đến may ở nhà tôi. Nhưng một lý do nào đó đã khiến mẹ trở nên dứt khoát, tôi không thuyết phục nổi. Khi tôi gặng hỏi lý do thật, mẹ có vẻ bực mình.

“Con có biết vì sao mẹ không đến đám tang đó không?” mẹ giận dữ nói. “Vì mẹ mà đến đó thì rồi con sẽ cưới con bé ấy.”

“Sao mẹ lại nghĩ thế? Cô ấy đã có chồng.”

“Mẹ biết. Mẹ còn biết bà Nesibe sẽ rất buồn. Nhưng mẹ biết mọi chuyện đã từ mấy năm nay, con trai ạ. Sẽ chẳng hay ho gì cho chúng ta nếu con cứ khăng khăng lấy con bé ấy.”

“Thiên hạ nói sao thì kệ họ, mẹ đừng để ý!”

“Con đừng hiểu sai mẹ,” bà đặt lát bánh mì phết bơ và con dao ăn xuống cạnh chiếc khay, và nhìn thẳng vào mắt tôi. “Đúng là thiên hạ nói sao không quan trọng. Điều quan trọng là tình cảm của chúng ta chân thành. Mẹ không phản đối điều đó... Con đã yêu một người đàn bà... Điều đó rất tuyệt vời. Nhưng liệu cô ta có yêu con? Sao suốt tám năm cô ta không bỏ chồng?”

“Cô ấy sẽ bỏ, con chắc chắn điều đó,” tôi ngượng ngùng nói.

“Bố con cũng đã yêu một người phụ nữ chỉ đáng tuổi con ông... Ông đã mua nhà cho cô ấy. Nhưng ông giữ kín mọi chuyện, chứ không để người ta chê cười như con. Bạn thân nhất của ông ấy cũng không biết.” Bà quay về phía Fatma Hanim vừa bước vào phòng: “Fatma, chúng tôi đang có chuyện riêng.” Bà Fatma Hanim vội quay ra khỏi phòng, đóng cửa lại. “Bố các con là người mạnh mẽ và khôn ngoan, nhưng ông ấy cũng có những đam mê và yếu đuối của mình. Mấy năm trước mẹ đã đưa cho con chìa khóa căn nhà Merhamet, biết con cũng có những điểm yếu như cha, mẹ đã nhắc con cẩn thận. Đúng thế không? Nhưng con không nghe mẹ, con trai ạ. Con có thể nói đó là lỗi của con, dì Nesibe thì có liên quan gì? Đã mười năm, và mẹ sẽ không bao giờ tha thứ cho Nesibe và con gái, vì họ đã gây cho con bao nhiêu đau khổ.”

Tôi không chữa lại: không phải mười, mà chỉ có tám năm.

“Được rồi, thưa mẹ. Rồi con sẽ nói với họ điều gì đó.”

“Con không thể có hạnh phúc với cô gái ấy. Nếu có thể thì con đã tìm thấy từ lâu. Mẹ nghĩ con cũng không nên đến đám tang.”

Những lời mẹ nói không nhắc tôi nhớ tới việc tôi đã làm hỏng cuộc đời mình, ngược lại tôi cảm thấy không lâu nữa tôi sẽ hạnh phúc với Fusun.

Không thuyết phục được tôi, mẹ có vẻ bực mình.

“Không thể nói đến tình yêu tại một đất nước mà đàn ông và đàn bà không thể gặp nhau, không được trò chuyện cùng nhau,” bà nói dứt khoát. “Con có biết tại sao không? Vì trong giây phút người đàn ông nhìn thấy một người phụ nữ có vẻ ưng ý, có thể là tử tế hay đồi bại, xinh đẹp hay xấu xí, họ liền nhảy bổ vào như một con thú đói khát, và họ tưởng đó là tình yêu. Liệu đó có phải là tình yêu? Mẹ xin con, đừng tự dối mình!”

Cuối cùng mẹ đã khiến tôi bực mình.

“Thôi được, con đi đây.”

“Phụ nữ thường không dự những đám tang trong các Thánh đường Hồi giáo nhỏ,” mẹ nói với theo tôi, như thể đã tìm ra lý do chính đáng.

Hai giờ sau, sau buổi tang lễ ở Thánh đường Firuzaga, tôi thấy một số phụ nữ đến ôm dì Nesibe, nhưng không nhiều. Trong số họ có Senay Hanim, chủ cửa hiệu Champs-Élysées đã đóng cửa, và cả Ceyda. Feridun đeo cặp kính mát bóng loáng, đứng ngay bên cạnh tôi.

Những ngày sau đó, tối tối tôi đến ngôi nhà Cukurcuma sớm hơn, nhưng trong nhà, bên bàn ăn tôi cảm thấy phấp phỏng. Như thể sự vờ vịt trong mối quan hệ giữa tôi và Fusun đã lộ tẩy. Chú Tarik Bey là người “làm như” không thấy chuyện gì xảy ra giữa chúng tôi giỏi nhất. Giờ đây, khi vắng chú, dĩ nhiên chúng tôi không thể ứng xử một cách tự nhiên, nhưng cũng không thể quay lại sự thoải mái nửa thật, nửa vờ vĩnh trong suốt tám năm qua.

75

Hiệu bánh ngọt Inci

Một sáng trời mưa đầu tháng Tư, tôi nói chuyện với mẹ đến gần trưa rồi vào văn phòng Satsat. Khi tôi đang uống cà phê và đọc báo thì dì Nesibe gọi điện. Dì nói hàng xóm láng giềng đang đồn đại nhiều chuyện vớ vẩn vì lâu lâu họ không thấy tôi đến, rồi dì bảo có tin vui cho tôi, nhưng không tiện nói qua điện thoại. Biết cô thư ký Zeynep Hanim ngồi ở phòng bên đang để ý nghe lỏm, tôi vờ như không quan tâm lắm và không hỏi dì xem đó là tin gì.

Tôi đợi hai ngày, khổ sở vì tò mò, thì đúng lúc gần trưa dì Nesibe xuất hiện trong văn phòng. Dù đã ở bên dì bao nhiêu thời gian trong tám năm qua, nhưng thật lạ khi nhìn thấy dì trong văn phòng, đến nỗi trong một tích tắc tôi nhìn dì với ánh mắt trống rỗng, như nhìn một người đến từ một khu xa của Istanbul hay từ tỉnh lẻ để đổi một sản phẩm Satsat hỏng, hoặc đến lấy một tờ lịch hay một chiếc gạt tàn Satsat, vô tình bước nhầm vào văn phòng.

Zeynep Hanim, có lẽ qua thái độ của tôi, hoặc vì cô ta đã biết mọi chuyện, nhận ra ngay đây là một người khách quan trọng đối với tôi. Cô hỏi chúng tôi dùng cà phê nào.

“Nếu có cà phê Thổ, cho tôi xin một tách,” dì Nesibe nói.

Zeynep Hanim đóng cửa lại. Dì Nesibe ngồi xuống phía trước bàn, nhìn thẳng vào mắt tôi.

“Mọi việc đã ổn,” dì nói, như không phải dì đang báo một tin vui, mà như muốn bảo về cơ bản cuộc sống là đơn giản. “Fusun và Feridun sẽ ly hôn. Nếu anh để Lemon Films cho Feridun, thì cậu ta sẽ không đòi hỏi gì. Fusun cũng muốn như vậy. Nhưng trước hết anh phải nói chuyện với nó.”

“Feridun và cháu?”

“Không, Fusun và anh.”

Nhìn thấy vẻ sung sướng trên nét mặt tôi, dì bắt tréo chân trên ghế, châm thuốc hút và vui vẻ kể vắn tắt chuyện gì đã xảy ra. Hai hôm trước đây, Feridun đã uống kha khá khi về nhà, cậu ta đã chia tay với Papatya và muốn quay về, tất nhiên là Fusun không chịu và thế là cãi nhau to. Thật đáng buồn, thật xấu hổ là hàng xóm láng giềng đều nghe thấy, cũng vì thế mà dì không muốn tôi đến vào tối hôm ấy... Sau đó Feridun gọi điện thoại, và sau khi dì Nesibe gặp cậu ta ở Beyoglu. Cả hai vợ chồng đều đồng ý ly hôn.

Im lặng một lúc lâu.

“Tôi đã cho đổi ổ khóa dưới cánh cửa,” dì Nesibe nói. “Feridun chẳng còn liên quan gì đến nhà chúng tôi nữa.”

Tôi không nghe tiếng xe buýt chạy trước tòa nhà, thậm chí cả thế giới như bỗng trở nên im lặng. Thấy tôi cầm điếu thuốc trên tay, nghe như bị thôi miên, dì Nesibe kể kỹ hơn câu chuyện.

“Tôi không bao giờ giận thằng bé,” dì nói với cách nhấn âm của người đã biết trước tất cả việc này. “Nó tốt bụng, nhưng yếu đuối... Có bà mẹ nào lại muốn gả con gái cho một anh chàng như thế?...”

Dì ngừng lời. Tôi mong dì nói tiếp: “nhưng chúng tôi đã buộc phải làm thế”, nhưng dì lại nói khác.

“Tôi cũng đã trải qua một điều gì đó tương tự như thế. Ở đất nước này làm một người đàn bà đẹp rất khó, khó hơn một cô gái đẹp... Đàn ông, anh cũng biết đấy, khi không đạt được điều họ muốn ở người đàn bà đẹp, là họ tìm cách hại. Feridun đã bảo vệ Fusun khỏi những điều tệ hại đó.”

Tôi nghĩ liệu mình có thuộc vào những điều tệ hại đó không.

“Tất nhiên lẽ ra sự việc không phải kéo dài đến thế,” dì nói thêm.

Tôi ngạc nhiên, nhưng bình thản nhìn dì, như thể chỉ tới giờ tôi mới ngộ ra sự kỳ quặc của cuộc đời mình.

“Dĩ nhiên Lemon Films sẽ là của Feridun,” tôi nói. “Rồi cháu sẽ nói chuyện với cậu ta. Cậu ta có giận cháu không?”

“Không,” dì Nesibe nói, nheo nheo mày. “Nhưng Fusun muốn nói chuyện với anh. Nó có nhiều điều cần được làm rõ với anh.”

Chúng tôi thỏa thuận: ba ngày sau, lúc hai giờ chiều tôi sẽ gặp Fusun trong hiệu bánh ngọt Inci ở Beyoglu. Không cảm thấy thật thoải mái trong môi trường lạ, dì Nesibe không nói thêm gì nữa; là người tốt bụng, dì ra về không giấu vẻ hài lòng.

Ngày 9 tháng Tư năm 1984, lúc gần trưa, tôi đi về phía Beyoglu để gặp Fusun. Tôi sung sướng và hồi hộp như một gã choai mới lớn lần đầu hẹn gặp một cô nữ sinh trung học mà gã đã mơ tưởng mấy tháng trời. Buổi đêm tôi đã mất ngủ vì sốt ruột. Đến Satsat tôi chờ mãi cho tới trưa. Tôi gọi bác Cetin đến sớm để chở tôi tới quảng trường Taksim. Trên quảng trường trời nắng, nhưng sự mát mẻ của con đường Istiklal lúc nào cũng râm mát, những cửa hiệu, cửa các rạp phim, những lối qua đường, nơi hồi nhỏ tôi hay đi với mẹ, mùi bụi ẩm khiến tôi thấy rất dễ chịu. Tôi váng vất vì những kỷ niệm và sự hứa hẹn một tương lai hạnh phúc. Niềm vui của đám đông khao khát những điều tốt lành như đồ ăn thức uống, phim ảnh, mua bán... lan cả sang tôi.

Tôi vào cửa hiệu Vakko, Beymen và vài cửa hiệu khác định mua cho Fusun món quà gì đó, nhưng không quyết định nổi nên mua thứ gì. Để trấn tĩnh lại, tôi đi về phía Tunel, trước giờ hẹn nửa tiếng tôi nhìn thấy em. Em mặc bộ mùa xuân, những nốt chấm hoa to trên nền trắng, đeo kính mát kiểu cách và đeo đôi khuyên tai của cha tôi. Em đang mải nhìn vào một cửa hiệu và không nhận ra tôi.

“Thật là ngẫu nhiên!” tôi nói.

“Ô, chào anh, Kemal! Anh khỏe chứ?”

“Trời đẹp quá, anh bỏ văn phòng ra ngoài một lát,” tôi nói, làm như không phải nửa tiếng nữa chúng tôi có cuộc hẹn, mà chỉ gặp nhau vô tình. “Ta đi dạo một lát nhé?”

“Em phải mua cúc cho mẹ em đã. Mẹ phải may xong gấp một bộ đồ, sau đó em còn phải về nhà giúp mẹ nữa. Anh có đi cùng em đến khu sân Gương để tìm mua cúc gỗ không?”

Chúng tôi còn vào nhiều khu mua bán khác. Tôi thích thú nhìn em trò chuyện, hỏi han, xem các bộ cúc, chọn lựa vài chiếc thích hợp từ những bộ cúc cũ.

Em chỉ vào một bộ cúc gỗ cũ:

“Anh thấy thế nào?”

“Đẹp lắm.”

“Thế thì được.”

Em trả tiền bộ cúc, chín tháng sau tôi thấy chúng nằm nguyên gói trong tủ của em.

“Lại đây, ta đi dạo một lát. Tám năm nay anh ước ao có lần được gặp và đi dạo cùng em ở Beyoglu.”

“Thật thế ư?”

“Thật.”

Chúng tôi đi trong im lặng. Thỉnh thoảng tôi cũng nhìn vào các cửa hiệu, nhưng không phải để xem hàng mà để nhìn vẻ đẹp của em phản chiếu trên kính. Không chỉ cánh đàn ông, cả phụ nữa cũng nhìn em, và em hài lòng về điều đó.

“Nếu em muốn, chúng mình hãy ngồi vào đâu đó ăn bánh.”

Em không đáp. Từ đám đông, một phụ nữ vừa reo lên vừa lao đến ôm chầm lấy em. Đó là Ceyda, cùng đi với hai cậu con trai, thằng lớn khoảng tám, chín tuổi. Khi hai người phụ nữ trò chuyện với nhau, hai cậu bé khỏe mạnh, mặc quần cộc, đi tất trắng, mắt to giống Ceyda tò mò nhìn tôi.

“Nhìn các bạn đi cùng nhau thật vui!” Ceyda nói.

“Chúng mình vừa gặp nhau cách đây mấy phút,” Fusun nói.

“Nom các cậu rất đẹp đôi,” Ceyda khẳng định.

“Mẹ ơi, con chán rồi, chúng mình đi thôi,” thằng bé lớn bảo.

Tôi nghĩ thằng bé còn nằm trong bụng mẹ, hồi tôi vừa tâm sự với Ceyda về nỗi đau tình yêu trong công viên Taslik vừa nhìn về phía Dolmabahce, nhưng hồi ức không đánh thức trong tôi những cảm xúc.

Sau khi chia tay ba mẹ con Ceyda, chúng tôi đi chầm chậm trước rạp Palace Cinema, nơi đang chiếu bộ phim Khúc ca bất hạnh do Papatya thủ vai chính. Nếu những điều báo chí viết là đúng, cô ta đã phá kỷ lục thế giới: trong mười hai tháng qua cô ta đã đóng vai chính trong mười bảy phim và tiểu thuyết ảnh. Các tạp chí còn đưa tin cô ta được cả Hollywood mời đóng vai chính. Sự bịa đặt được Papatya nối thêm bằng việc cô học tiếng Anh bằng sách Longman, và dĩ nhiên cô ta làm tất cả để đại diện nước Thổ một cách xứng đáng. Fusun nhìn các bức ảnh trong phim, nhưng nhận thấy tôi liếc nhìn vẻ mặt em.

“Ta đi thôi em!” tôi bảo.

“Anh đừng ngại, em không ghen với Papatya đâu,” em trấn an tôi.

Chúng tôi vừa nhìn các cửa hiệu, vừa lặng lẽ đi tiếp.

“Em đeo cái kính đen rất hợp. Chúng mình vào ăn món bánh kem xốp nhé?”

Đúng giờ đã nói với mẹ em, chúng tôi đứng trước hiệu bánh ngọt Inci. Bên trong, đúng như ba ngày trước tôi mường tượng, phía sau có một chiếc bàn còn trống. Chúng tôi ngồi vào đó và đặt món bánh nổi tiếng của nhà hàng.

“Em không đeo kính đen để làm đẹp,” Fusun nói. “Nếu nghĩ đến bố, bây giờ em vẫn ứa nước mắt. Em không muốn để người khác nhìn thấy. Anh hiểu là em không ghen với Papatya chứ?”

“Anh hiểu.”

“Em tôn trọng cô ấy. Chị ta đã định làm việc gì thì làm bằng được, giống như trong các phim Mỹ. Em không tiếc vì đã không trở thành nữ diễn viên, chỉ trách mình vì trong cuộc sống em không quyết tâm và kiên nhẫn như cô ấy.”

“Anh đã kiên nhẫn suốt chín năm, nhưng không phải bao giờ đó cũng là cách tốt nhất để đạt được điều ta muốn trong cuộc đời.”

“Có thể đúng như thế,” em nói lạnh lùng. “Anh đã nói chuyện với mẹ em. Đã đến lúc chúng ta phải nói với nhau.”

Em lấy thuốc lá bằng một cử chỉ dứt khoát. Tôi đưa bật lửa lên châm thuốc cho em, rồi nhìn vào mắt em. Bằng giọng thầm thì để không một ai trong hiệu bánh ngọt nghe thấy, tôi nói tôi rất yêu em, những ngày tồi tệ đã qua, và dù chúng tôi đã để mất nhiều thời gian, chúng tôi vẫn có thể rất hạnh phúc.

“Em cũng nghĩ như vậy,” em thận trọng nói. Qua những cử chỉ căng thẳng, qua vẻ mặt không tự nhiên của em, tôi đoán giông bão đang nổi lên trong lòng em, nhưng em cố kìm nén bằng toàn bộ nghị lực của mình. Tôi thấy yêu em hơn vì thấy em dồn hết nghị lực để mọi việc diễn ra trôi chảy, nhưng đồng thời tôi cũng thấy sợ sức mạnh của cơn bão đang hoành hành trong em.

“Em muốn tạo dựng quan hệ tốt với bạn bè và mọi thành viên trong gia đình anh, sau khi chính thức ly hôn với Feridun,” em nói với giọng dứt khoát của một cô học trò giỏi. “Không việc gì phải vội. Cứ từ từ... Tất nhiên sau khi em ly hôn, mẹ anh phải đến nhà em xin phép. Mẹ anh và mẹ em rất hiểu nhau. Nhưng trước hết mẹ anh phải gọi điện xin lỗi mẹ em vì bà đã không đến dự tang lễ bố em.

“Mẹ anh rất yếu.”

“Tất nhiên, em biết.”

Chúng tôi ngồi im lặng ăn món bánh kem xốp. Ngồi nhìn miệng em dính đầy sô cô la và kem sữa tôi không cảm thấy thèm khát mà thấy yêu thương.

“Em muốn anh tin điều này và hãy xử sự theo đó: trong suốt thời kỳ hôn nhân, giữa em và Feridun không có quan hệ vợ chồng! Anh phải tuyệt đối tin điều này. Theo nghĩa đó em vẫn còn trinh tiết. Trong đời em không chung đụng với một người đàn ông nào khác ngoài anh. Chúng ta không cần phải nói cho ai khác về thời gian hai tháng chúng ta đã sống cách đây chín năm. (Thực chất còn kém hai ngày mới đầy một tháng rưỡi, thưa bạn đọc yêu quý!) Cứ như lúc này chúng ta vừa mới gặp nhau. Nghĩa là đúng như trong phim: em có chồng, nhưng vẫn còn trinh tiết.”

Khi nói hai câu cuối cùng, tôi thấy em thoáng cười, nhưng vì thấy ý muốn của em nghiêm túc, tôi nhíu mày nói tôi hiểu.

“Như thế chúng ta sẽ hạnh phúc hơn,” em nói nghiêm chỉnh. “Và em còn một yêu cầu nữa. Hơn nữa đây là ý tưởng của anh. Chúng mình cùng đi một chuyến châu Âu bằng chiếc xe của anh. Mẹ em sẽ đi cùng sang Paris. Chúng mình sẽ đến các bảo tàng để xem tranh. Em cũng muốn sắm sửa các thứ cần thiết để trang bị cho căn hộ của chúng mình.”

Tôi mỉm cười khi em nói “căn hộ của chúng mình”. Dù những lời em nói có vẻ như một mệnh lệnh, em vừa nói vừa cười, như một vị chỉ huy lịch lãm vui vẻ kể ra các đòi hỏi của mình sau thắng lợi của một trận đánh lâu dài. “Em muốn một đám cưới tuyệt vời ở Hilton!” em nói, như thể chúng tôi chưa từng có những kỷ niệm buồn vui liên quan tới lễ đính hôn ở Hilton, và đơn giản em chỉ muốn một đám cưới đẹp nhất.

Chúng tôi lặng yên một lát. Hiệu bánh ngọt Inci, nơi tôi thường dừng lại trong những cuộc dạo chơi ở Beyoglu cùng với mẹ thời tôi còn nhỏ, chẳng thay đổi gì sau ba mươi năm, chỉ đông kín người, vì thế thật khó nói chuyện.

Bỗng nhiên, thật kỳ lạ vì tất cả chợt yên lặng. Tôi thầm thì rằng tôi yêu em, tôi hứa tất cả sẽ đúng như em muốn, vì tôi không mong đợi điều gì khác ngoài sống hạnh phúc bên em đến cuối đời.

“Thật vậy ư?” em hỏi bằng giọng nói trẻ con như trong giờ học toán.

Em dứt khoát và tự tin đến mức chính em cũng mỉm cười vì câu hỏi của mình. Em cẩn thận châm thuốc hút, rồi tiếp tục kể ra những yêu cầu khác. Tôi không giấu em một điều gì, chia sẻ với em mọi bí mật của mình, và trả lời thành thật mọi câu hỏi của em về quá khứ của tôi.

Trong khi đó, tất cả những gì tôi nhìn thấy đã ăn sâu vào tâm trí tôi: vẻ mặt nghiêm trang của Fusun, cái máy kem cũ trong hiệu bánh ngọt, bức chân dung đóng khung của Ataturk, trong đó ông cũng nheo nheo mày giống như Fusun. Chúng tôi quyết định trước khi đi Paris sẽ tổ chức lễ đính hôn gói gọn trong gia đình. Chúng tôi nhắc tới Feridun với sự tôn trọng.

Trở lại vấn đề quan hệ tình dục, em nói rõ em muốn đợi đến sau đám cưới.

“Anh sẽ không ép buộc em chứ? Sẽ chẳng có kết quả gì đâu.”

“Anh biết,” tôi nói. “Hơn nữa anh muốn cầu hôn em theo truyền thống.”

“Em cũng nghĩ như vậy,” em nói rất tự tin.

Em bảo hàng xóm láng giềng sẽ khó chịu khi tối nào (tối nào!) tôi cũng đến nhà em ăn tối khi trong nhà không còn đàn ông.

“Xóm giềng là một chuyện,” em nói thêm. “Từ khi bố em mất, những cuộc trò chuyện chẳng vui vẻ như trước nữa. Em rất buồn...”

Tôi tưởng em sẽ khóc, nhưng em tự chủ kìm lại được. Cửa ra vào hiệu bánh ngọt là loại cửa đẩy, nhưng do đám đông bên trong nên không thể đóng lại được. Một toán học sinh trung học mặc áo khoác màu xanh thẫm, thắt cà vạt mảnh, cười nói ào vào. Một lát sau chúng tôi ra khỏi hiệu. Sung sướng được dạo chơi với Fusun trong dòng người ở Beyoglu, tôi lặng lẽ tiễn em về tận chân dốc Cukurcuma.

76

Những rạp phim ở Beyoglu

Chúng tôi tôn trọng những điều kiện Fusun đưa ra trong hiệu bánh ngọt inci. Một người bạn thời quân ngũ của tôi trở thành luật sư của Fusun. Vụ việc không khó, vì cả hai đều muốn ly hôn. Fusun vừa cười vừa kể ngay cả Feridun cũng muốn xin lời khuyên của tôi về việc chọn luật sư.

Tôi không đến Cukurcuma ăn tối nữa, nhưng cứ hai ngày một lần, vào lúc gần trưa chúng tôi lại gặp nhau ở Beyoglu, rồi cùng đi xem phim.

Hồi còn nhỏ, vào mùa xuân, khi ngoài đường phố trời bắt đầu nóng dần lên, tôi cũng thích sự mát mẻ của các rạp phim Beyoglu. Tôi gặp Fusun ở Galatasaray, cùng xem các tờ quảng cáo, chọn một rạp phim rồi mua vé, sau đó bước vào rạp phim tối mờ, mát lạnh và vắng vẻ, ngồi xuống một hàng ghế phía sau, nắm tay nhau cùng xem phim với sự thư thả của những triệu phú thời gian.

Đầu hè, với một chiếc vé có thể xem hai, thậm chí ba bộ phim trong các rạp. Tôi vừa ngồi xuống, ổn định chỗ ngồi, đặt tờ báo và tạp chí lên chiếc ghế trống bên cạnh, chưa kịp nắm tay Fusun, thì bàn tay em đã đậu xuống lòng tôi như một con chim nhỏ vội vàng, như muốn hỏi: “Anh ổn không?”, rồi bàn tay ấy mở ra, và nhanh hơn cả ý nghĩ, tôi nắm chặt bàn tay em, khao khát.

Mùa hè, trong các rạp chiếu hai, ba phim liên tiếp nhau không có thời gian nghỉ giữa phim, vì thế chúng tôi chỉ biết mình đang ngồi giữa những ai khi đèn bật sáng giữa các phim. Lúc nghỉ, trong khán phòng chiếu sáng vàng vọt, có mùi ẩm mốc, chúng tôi thấy những người đàn ông đơn độc ngồi giạng chân, hay thu lu trong bộ quần áo cũ kỹ, tờ báo nhàu nát trên tay, những ông bà già ngủ gà ngủ gật, những người mơ mộng khó trở về thực tế từ thế giới hào nhoáng trên màn ảnh, trong khi tôi nói với Fusun về chuyện của chúng tôi và những điều lặt vặt khác. (Lúc giải lao chúng tôi không nắm tay nhau.) Tại một lô trong rạp Palace Cinema, Fusun thì thầm với tôi cái tin tôi đã chờ đợi suốt tám năm: em và Feridun đã ly hôn.

“Luật sư đã nhận được quyết định,” Fusun nói. “Em đã chính thức ly hôn.”

Sân khấu, những bức rèm của căn phòng tranh tối tranh sáng, trần thếp vàng, tường lở loét, vẻ hào nhoáng đã mất với những người ngủ gà gật trên ghế của rạp Palace Cinema lúc đó đã ăn sâu vào tâm trí tôi. Các lô ngồi của rạp phim Atlas, Palace Cinema và vài rạp khác, cũng như công viên Yildiz, đã trở thành địa điểm yêu thích của các cặp muốn hôn nhau mà không có chỗ khác, nhưng Fusun chỉ chịu cho tôi đặt tay lên đùi hay lên gối, chứ ngay cả trong lô em cũng không để tôi hôn.

Lần gặp gỡ cuối cùng với Feridun đã diễn ra ổn thỏa, dù trái với hy vọng của tôi, cuộc gặp ấy đã trở thành một kỷ niệm xấu. Tôi đã bất ngờ, khi ở hiệu bánh ngọt Inci Fusun khẳng định suốt tám năm họ không làm tình với nhau, và em muốn tôi tin điều đó. Cũng như nhiều người đàn ông khác yêu phụ nữ đã có chồng, tám năm liền tôi cũng đã ngầm tin vào điều đó, tình tiết mấu chốt nhất trong câu chuyện của chúng tôi, nhờ niềm tin đó mà tình yêu của tôi với Fusun duy trì lâu dài như thế.

Nếu trong một thời gian dài tôi có thể tưởng tượng được họ sống cuộc sống vợ chồng hạnh phúc (tôi đã thử một vài lần, nhưng điều đó đau đớn đến nỗi tôi phải bỏ thôi không thử nữa), thì tình yêu của tôi không thể tồn tại được lâu đến thế. Nhưng sau những năm tự dối mình, khi Fusun nói dứt khoát với tôi như ra lệnh rằng tôi không có cách lựa chọn nào khác là tin vào điều đó, thì tôi hiểu ngay rằng đó không phải là sự thật; vì thế tôi có cảm giác mình bị lừa dối.

Nhưng vì trong năm thứ sáu cuộc hôn nhân của họ, Feridun đã bỏ Fusun, giờ đây lẽ ra tôi đã có thể chấp nhận sự thật, vậy mà tôi vẫn cảm thấy ghen tị và giận Feridun không thể chịu nổi. Tôi muốn làm nhục cậu ta. Suốt tám năm tôi không có cảm giác này đối với cậu, vì thế mà chúng tôi có thể sống suốt tám năm không va chạm. Khi nhìn lại, tôi hiểu rằng đặc biệt trong thời kỳ đầu tiên, chính vì cuộc sống vợ chồng hạnh phúc mà Feridun đã chịu đựng nổi tôi. Cũng như mọi người đàn ông hạnh phúc với vợ, nhưng thích giao du và trò chuyện với bạn bè, tối tối Feridun cũng thích ra khỏi nhà. Nhìn vào mắt cậu ta, tôi đã hiểu ra rằng trong những năm đầu tiên cuộc hôn nhân của họ, sự có mặt của tôi đã hạn chế niềm hạnh phúc mà Fusun có thể chia sẻ với chồng - đây chính là điều thứ hai tôi tự giấu mình, nhưng tôi không có cảm giác tội lỗi vì điều đó.

Sự ghen tuông ẩn náu lặng lẽ trong tôi, dưới đáy sâu của tri giác tôi suốt tám năm nay bắt đầu thức dậy trong lần gặp gỡ cuối cùng của chúng tôi; tôi quyết định sẽ loại bỏ Feridun ra khỏi cuộc sống của mình như tôi đã làm với những người bạn cũ. Nhiều người có thể còn nhớ, trong nhiều năm tôi coi Feridun như em vì tình yêu của cậu ta đối với Fusun, và họ có thể khó hiểu vì tôi nổi giận đúng vào lúc mọi việc đã được dàn xếp. Hãy khép câu chuyện này bằng việc lúc đó tôi bắt đầu hiểu được anh chàng Feridun lúc nào cũng có vẻ hơi khó hiểu đối với tôi.

Từ trong mắt cậu ta tôi đọc được chút ghen tị vì hạnh phúc tương lai của tôi với Fusun, nhưng trong bữa trưa ở khách sạn Di van hôm ấy chúng tôi đã uống nhiều raki để tự trấn tĩnh. Chúng tôi trao đổi những chi tiết về việc chuyển nhượng Lemon Films sang tên Feridun, rồi chuyển sang những đề tài dễ chịu hơn. Feridun đang chuẩn bị khởi quay Mưa xanh, bộ phim nghệ thuật của cậu ta.

Tôi uống nhiều tới mức không quay về văn phòng mà về thẳng nhà, tôi lên giường ngay, nhưng còn nhớ trước đó đã nói với mẹ: “Cuộc đời thật tuyệt vời!” Hai hôm sau, vào một buổi tối sấm chớp đầy trời, tôi đưa mẹ đến ngôi nhà Cukurcuma trên chiếc xe do bác Cetin lái. Mẹ tôi làm như đã quên chuyện bà không muốn đến dự tang lễ của chú Tarik Bey, nhưng mẹ có vẻ lúng túng. Bà nói suốt dọc đường, cũng như mọi khi, những lúc bà căng thẳng.

“Ôi, ở phía này hè phố mới đẹp làm sao chứ!” bà nói khi chúng tôi đến gần nhà Fusun. “Từ trước đây, mẹ vẫn muốn biết khu này, đúng là rất đẹp...”

Khi chúng tôi bước vào nhà, như tín sứ của trận mưa sắp ập xuống, một cơn gió bất ngờ cuốn tung bụi trên mặt đường lát đá.

Trước đó mẹ tôi đã gọi điện chia buồn với dì Nesibe, thậm chí họ đã trò chuyện nhiều lần với nhau, nhưng thoạt tiên chuyến thăm “dạm hỏi” vẫn biến thành buổi phân ưu. Đồng thời mỗi chúng tôi đều cảm thấy sự chia sẻ nói về một điều gì đó lâu dài hơn. Sau những câu xã giao, thân mật lúc đầu (Nhà đẹp quá! Tôi rất nhớ dì và gia đình. Tôi rất buồn khi biết tin...) dì Nesibe và mẹ tôi ôm nhau khóc. Fusun bỏ trốn ra khỏi phòng, chạy lên gác.

Khi một tia chớp lóe lên ở đâu đó rất gần, hai người đàn bà rời nhau ra và đứng thẳng dậy. “Lạy Chúa!” mẹ tôi nói. Mưa bắt đầu rơi và sấm rung chuyển bầu trời, Fusun - hai mươi bảy tuổi, đã ly hôn chồng - đưa cà phê lên mời những người đến dạm hỏi em, thanh nhã chẳng khác gì một cô gái mười tám.

“Fusun giống hệt như dì thời trẻ, Nesibe ạ. Đúng y hệt... Nụ cười thông minh và đẹp!” mẹ tôi nói.

“Nó thông minh hơn em nhiều!” dì Nesibe đáp.

“Ông Mumtaz nhà tôi cũng hay bảo Osman và Kemal khôn ngoan hơn bố, nhưng tôi không biết có thật ông ấy nghĩ vậy không? Dường như thế hệ sau giỏi giang hơn chúng ta.”

“Lũ con gái thì chắc chắn thông minh hơn. Chị Vecihe này, chị biết em tiếc điều gì nhất không?” dì Nesibe hỏi. Rồi dì kể có dạo dì rất thích mở một cửa hiệu để bán quần áo do dì tự may, nhưng dì không đủ can đảm. “Có những người chẳng biết cầm chiếc kéo hay khâu một mũi cho hẳn hoi, thế mà họ mở cửa hàng đồ mốt nổi tiếng,” dì than vãn.

Chúng tôi lại bên cửa sổ nhìn nước mưa chảy ào ào trên con đường dốc.

“Sinh thời, ông Tarik Bey nhà em rất quý cậu Kemal,” dì Nesibe nói khi chúng tôi đã quay lại bàn. Tối nào ông ấy cũng bảo: “Chờ một lát nữa, biết đâu anh Kemal chẳng đến.”

Tôi cảm thấy mẹ tôi không thích dì nói thế.

“Kemal biết mình phải làm gì,” mẹ tôi nói.

“Fusun cũng biết nó muốn gì,” dì Nesibe đáp.

“Chúng đã quyết định rồi,” mẹ tôi nói.

Không ai nói thêm gì nữa liên quan đến chuyện mẹ tôi đến “dạm hỏi” con gái dì Nesibe.

Cả ba chúng tôi mỗi người uống một cốc raki. Mẹ tôi ít khi uống, nhưng bà cũng bảo rót một cốc, và sau ngụm thứ hai, như cha tôi thường nói không phải vì rượu và chỉ vì hơi men, bà trở nên vui vẻ. Bà nhắc lại chuyện có lần bà cùng dì Nesibe may một chiếc áo dạ hội suốt cả đêm. Câu chuyện khiến hai người trở nên hoạt bát hẳn, họ nhớ tới những đám cưới, những bộ đồ thời xưa.

“Bộ trang phục gấp nếp của chị Vecihe thành công đến nỗi sau đó cả những phụ nữ khác ở Nisantasi cũng đặt may. Có người còn đem chất liệu đúng như thế từ Paris về đặt xuống trước mặt tôi đòi may, nhưng tôi từ chối không may cho ai,” dì Nesibe kể.

Fusun từ tốn rời khỏi bàn lại gần chiếc lồng của con Chanh. Tôi cũng đứng dậy đi theo em.

“Cầu Chúa phù hộ, khi đang ăn đừng có động đến chim!” mẹ tôi gọi với theo. “Các con đừng có lo, sẽ có đủ thời gian ở bên nhau... Không đi rửa tay thì đừng có quay lại bàn đấy!”

Tôi lên tầng trên rửa tay. Fusun có thể rửa tay trong bếp, nhưng em cũng lên theo tôi. Đến cuối cầu thang phía trên, tôi nắm tay em, nhìn sâu vào mắt em và hôn em cuồng nhiệt. Một cái hôn sâu, mặn nồng kéo dài chừng mười, mười hai giây. Chín năm trước chúng tôi hôn nhau như hai đứa trẻ. Nụ hôn này, với sức nặng, sự mạnh mẽ và sâu sắc của chín năm, bỏ xa mọi trò con trẻ trước đây. Fusun chạy xuống cầu thang trước.

“Mẹ quên không dạm hỏi cô ấy cho con,” tôi nói trong xe trên đường về.

“Những năm qua con đã đến nhà họ bao nhiêu lần?” mẹ tôi hỏi, nhưng thấy tôi im lặng, bà nói tiếp. “Thôi chuyện đã qua rồi... Nhưng dì Nesibe đã nói một điều làm mẹ đau lòng. Có thể chỉ vì mẹ đã phải ăn tối một mình trong bao năm,” mẹ vuốt cánh tay tôi. “Nhưng đừng lo, mẹ không làm to chuyện đâu. Tuy nhiên, mẹ không thể làm như nó còn là một cô bé học sinh trung học. Nó đã lấy chồng, đã ly hôn, một người đàn bà trưởng thành. Nó đủ khôn ngoan để biết mình đang làm gì. Hai đứa đã nói với nhau mọi chuyện và đã quyết định. Cần gì phải đóng kịch nữa? Theo mẹ không cần thiết phải làm lễ đính hôn... Đừng để người ta có cơ hội đàm tiếu, hãy cưới nhau càng đơn giản, càng nhanh càng tốt... Cũng đừng đi châu Âu nữa. Trong các cửa hiệu ở Nisantasi bây giờ cũng có thể mua được mọi thứ, việc gì phải đi Paris?...”

Tôi im lặng, mẹ cũng không nói thêm gì nữa.

Khi về đến nhà, trước khi đi ngủ, mẹ tôi bảo: “Con có lý. Fusun là cô gái đẹp và thông minh. Nó sẽ là người vợ tốt. Nhưng hãy cẩn thận, vì có thể nhận ra nó đã trải qua nhiều đau khổ. Dĩ nhiên mẹ không biết, nhưng đừng để nỗi hờn giận, lòng thù hận, hay bất cứ điều gì trong nó đầu độc cuộc sống của các con.”

“Không có chuyện ấy đâu, mẹ ạ.”

Điều trái ngược với lời nhắc nhở của mẹ tôi đã diễn ra. Nhờ những tình cảm gắn bó chúng tôi với cuộc sống, với Istanbul, với đường phố và con người, mỗi ngày chúng tôi càng gần nhau hơn. Thỉnh thoảng trong rạp phim, khi nắm tay em, tôi cảm thấy tay em run nhè nhẹ gần như không thể nhận ra. Đôi khi em đã tựa vai, thậm chí ngả đầu lên vai tôi. Tôi trượt thấp hơn xuống ghế để em dễ tựa vào tôi hơn, hai tay tôi nắm tay em, có khi vuốt ve đùi em. Em đã không phản đối việc chúng tôi ngồi trong lô. Cầm tay em trong tay, tôi cảm nhận được những cung bậc tình cảm mà bộ phim đánh thức trong em, như các ngón tay của một bác sĩ xem mạch cảm nhận từng đau đớn thầm kín nhất của con bệnh. Tôi sung sướng theo dõi bộ phim qua sự minh họa bằng tình cảm của em.

Lúc giải lao chúng tôi nói về những việc chuẩn bị cho chuyến đi châu Âu, chúng tôi cũng thận trọng nói về việc dần dần hai đứa phải xuất hiện trước mọi người, nhưng tôi không nhắc tới những lời mẹ tôi nói về lễ đính hôn. Tôi công nhận chúng tôi không thể có một lễ đính hôn mỹ mãn, do những lời đàm tiếu, ngay trong gia đình cũng có thể có chuyện phiền toái. Nếu mời đông người ta sẽ dè bỉu, nếu mời ít nhiều người sẽ tự ái. Tôi cảm thấy dần dà Fusun cũng hiểu ra và có ý kiến giống tôi. Rõ ràng những lo lắng tương tự đã khiến em từ bỏ ý định tổ chức lễ đính hôn, và tuy không nói ra nhưng chúng tôi đều đi đến quyết định sau chuyến đi châu Âu sẽ tổ chức cưới mà không làm lễ đính hôn. Trong giờ giải lao và cả về sau này, trong các cửa hiệu bánh ngọt ở Beyoglu chúng tôi thích vừa hút thuốc lá vừa bàn về chuyến đi châu Âu. Fusun đã mua cuốn sách Đi châu Âu bằng ô tô viết cho người Thổ, và em đem cả vào rạp chiếu bóng. Tôi nhớ chúng tôi cùng lật giở cuốn sách để thiết kế chuyến đi. Ngày đầu tiên chúng tôi sẽ dừng ở Edirne, sau đó tiếp tục đi qua Nam Tư và Áo. Em thích nhìn những bức ảnh phong cảnh trong các sách hướng dẫn du lịch của tôi với vẻ mơ mộng, lặng lẽ buồn.

“Có chuyện gì thế, em yêu?” khi đó tôi hỏi.

“Em không biết nữa,” em trả lời tôi.

Dì Nesibe, Fusun và bác Cetin chưa bao giờ ra nước ngoài, phải làm hộ chiếu cho họ. Để tránh cho họ khỏi bị các cơ quan nhà nước hành hạ và phải xếp hàng dài, tôi giao việc này cho viên cảnh sát Salami, người thường lo liệu những việc tương tự cho Satsat. (Bạn đọc tinh ý có thể nhận ra ông ta, chín năm trước tôi đã giao cho ông ta tìm ra nơi ở của Fusun và gia đình.) Đến khi đó tôi mới chợt nhận ra chín năm qua tôi không hề đi đâu, dù trước đó nếu ba, bốn tháng không kiếm cớ gì đó để ra nước ngoài là tôi cảm thấy khó chịu.

Một ngày mùa hè chúng tôi tới Phòng Hộ chiếu của Sở Cảnh sát, nằm trong tòa nhà cũ của chính phủ ở Babiali. Tòa nhà cũ này, nơi cư ngụ của các thủ tướng, thống chế và đại tể tướng trong những năm cuối cùng của Đế chế Ottoman, cũng là hiện trường của nhiều vụ đẫm máu và mưu sát chính trị đã đi vào sách lịch sử trung học. Cũng giống như nhiều tòa nhà bề thế từ thời Ottoman còn lại đến thời Cộng hòa, nó đã mất đi nhiều vẻ lộng lẫy một thời, trên cách hành lang và bậc thang, hàng ngàn người chờ đợi nhận giấy tờ, chữ ký, con dấu với vẻ mệt mỏi, hay đang cãi cọ lẫn nhau. Trong không khí nóng ẩm ngột ngạt, giấy tờ dính chặt vào nhau trong tay họ.

Lúc gần tối họ bảo chúng tôi phải sang tòa nhà văn phòng Sansaryan ở Sirkeci vì một thứ giấy tờ gì đó nữa. Khi xuống con đường dốc Babiali, trên quán cà phê Meserret một đoạn, Fusun rẽ vào ngồi trong một quán trà mà không nói với ai.

“Con bé làm sao thế không biết?” dì Nesibe hỏi.

Dì và bác Cetin Efendi đứng lại bên ngoài, chỉ tôi bước theo em.

“Có chuyện gì thế, em yêu, em mệt à?”

“Em không muốn đi châu Âu nữa,” Fusun nói, em châm thuốc và hít một hơi thật sâu. “Mọi người cứ lấy hộ chiếu và đi đi, em chán lắm rồi.”

“Hãy gắng lên một chút, em thân yêu, mọi việc đã gần xong rồi.”

Phải nài nỉ một lúc, nhưng cuối cùng em lại đi với mọi người. Chúng tôi lại trải qua một cơn khủng hoảng như thế khi đến Tổng lãnh sự Áo xin thị thực. Tôi đã làm giấy tờ cho ba người đều là nhân viên Satsat có thu nhập cao để tránh mọi phiền toái. Chúng tôi đều được cấp thị thực, riêng Fusun thì họ cho là quá trẻ và gọi em vào chất vấn. Tôi cũng vào cùng với em.

Trước đó nửa năm có một người vì bị khước từ đơn xin cấp thị thực nhiều lần, cuối cùng đã lên cơn tức giận và nã bốn viên đạn vào đầu một nhân viên phòng lãnh sự Thụy Sĩ. Sau đó người ta đã đưa ra các biện pháp đặc biệt tại các phòng lãnh sự ở Istanbul. Người xin cấp thị thực không thể gặp gỡ trực tiếp các nhân viên giải quyết thị thực, chỉ có thể trao đổi với họ bằng điện thoại qua tấm kính chống đạn như thấy ở các buồng tử tù trong phim Mỹ. Nơi chờ đợi trước các phòng lãnh sự chật cứng người chen chúc, xô đẩy nhau vào. Các nhân viên người Thổ (đặc biệt là những người làm ở phòng lãnh sự Đức nói trong vòng hai ngày họ thành “Đức hơn cả người Đức”) chửi mắng mọi người sao không chịu xếp hàng, thậm chí còn đuổi một số người về vì trang phục của họ (“Đừng có đợi vô ích!”) Người nào được giấy hẹn là sung sướng, nhưng trước tấm kính chống đạn ai cũng run như học trò đi thi. Họ trở nên ít nói và ngoan ngoãn như bầy cừu.

Nhờ khéo léo một chút Fusun không phải đợi, em tươi cười bước vào phòng thẩm vấn, nhưng chỉ lát sau đã thấy em đỏ mặt tía tai bước ra, không nhìn tôi mà lao thẳng ra đường. Tôi đuổi kịp khi em đi chậm lại để châm thuốc hút. Tôi hỏi chuyện gì xảy ra nhưng em không đáp, chỉ sau khi chúng tôi đã ngồi vào Cung Giải khát và Bánh Sandwich Quốc gia.

“Em không muốn đi châu Âu nữa. Em chịu thôi.”

“Có chuyện gì thế? Họ không cấp thị thực à?”

“Họ đã hỏi về cả cuộc đời em, còn vặn vẹo vì sao em ly hôn, em sống bằng gì nếu ly dị và không có việc làm. Em không đi châu Âu nữa. Chẳng cần thị thực của ai hết.”

“Rồi anh sẽ lo liệu. Chúng mình có thể đi bằng tàu thủy, về phía Ý nữa mà.”

“Anh Kemal, hãy hiểu là em đã từ bỏ ý định đi Châu Âu. Ngoại ngữ em cũng không biết và thật hổ thẹn...”

“Em thân yêu, chúng mình chỉ ngó nghiêng ra thế giới một chút... Ở nơi khác người ta sống khác, hạnh phúc hơn chúng ta. Thế giới không chỉ là nước Thổ.”

“Em phải thấy châu Âu để xứng đáng với anh, đúng không? Nhưng em cũng chẳng muốn lấy anh nữa.”

“Chúng mình sẽ rất hạnh phúc ở Paris, Fusun ạ.”

“Anh biết em bướng bỉnh thế nào đấy. Đừng ép em, Kemal, chỉ làm em ương ngạnh thêm.”

Tất nhiên tôi cố thuyết phục em. Khi nhiều năm sau tôi ân hận nghĩ lại chuyện này, tôi nhớ mình đã nhiều lần ngầm mường tượng ra cảnh chúng tôi làm tình với nhau trong khách sạn ở Paris. Nhờ sự giúp đỡ của Selim Trưởng giả, chuyên nhập khẩu giấy từ Áo, một tuần sau Fusun nhận được thị thực. Cũng trong thời gian đó thủ tục xin phép mang xe ra nước ngoài được giải quyết xong. Trong lô ngồi của Palace Cinema, tôi đưa cho em quyển hộ chiếu dán loang lổ thị thực của các nước chúng tôi sẽ qua trong chuyến đi Paris với sự hãnh diện kỳ lạ. Nhiều năm trước, khi tôi cảm thấy mình nhìn thấy Fusun ở khắp nơi, một lần dường như tôi đã thấy em trong rạp phim này. Em cười khi nhìn thấy tấm hộ chiếu, rồi nhíu mày xem kỹ tất cả các tờ có dấu thị thực.

Qua một văn phòng du lịch, tôi đặt ba phòng ở Hotel du Nord: một cho tôi, một cho bác Cetin và một cho hai mẹ con Fusun. Tôi đã ở trong những khách sạn khác khi sang thăm Sibel khi đó đang học đại học ở Sorbonne, nhưng cũng như đám học trò hay tưởng tượng sau này sẽ đi đâu khi trở nên giàu có, tôi cũng mường tượng mình sẽ sống những giờ hạnh phúc trong khách sạn danh tiếng đã thấy trong phim ảnh và còn lưu giữ trong ký ức.

“Chẳng ra làm sao cả,” mẹ tôi nói. “Hãy tổ chức đám cưới đã rồi hẵng đi! Con có thể thoải mái với cô gái mà con yêu, nhưng còn Nesibe và Cetin? Họ sẽ làm gì bên cạnh các con? Hãy cưới nhau đi, rồi hai đứa đi Paris bằng máy bay. Mẹ sẽ nói với Cẩm Chướng Trắng để ông ấy viết một bài báo hai cột về câu chuyện lãng mạn để mọi người đều thích, hai ngày sau đằng nào thì người ta cũng sẽ quên hết. Thế giới cũ đã thay đổi. Đâu đâu cũng chỉ thấy dân tỉnh lẻ mới phất. Hơn nữa, vắng Cetin thì mẹ xoay xở thế nào? Ai đưa mẹ đi đây đi đó chứ...”

“Nhưng mẹ ơi, suốt mùa hè bất quá mẹ ra khỏi nhà nghỉ Suadiye độ hai lần. Mẹ đừng lo, tháng Chín chúng con sẽ về. Con hứa đầu tháng Mười bác Cetin sẽ đưa mẹ về Nisantasi. Rồi dì Nesibe sẽ chọn cho mẹ trang phục mặc trong đám cưới...”

77

Khách sạn Grand Semiramis

Lúc một giờ mười lăm ngày 27 tháng Tám năm 1984, chiếc xe do bác Cetin lái dừng trước ngôi nhà Cukurcuma. Đúng chín năm bốn tháng đã trôi qua kể từ ngày lần đầu tiên tôi gặp Fusun trong cửa hiệu Champs-Élysées, nhưng tôi không nghĩ đến điều này, cũng không nghĩ trong thời gian đó cuộc đời và tính cách tôi đã thay đổi thế nào. Chúng tôi đã đến chậm vì nước mắt và những lời căn dặn dài dòng của mẹ tôi cũng như vì đường quá đông. Tôi muốn khép lại đoạn đời phía trước, và lên đường càng sớm càng tốt. Sau khi chờ đợi khá lâu, bác Cetin Efendi xếp đồ của Fusun và dì Nesibe vào cốp xe. Lũ trẻ vây quanh xe và những cái nhìn tươi cười của hàng xóm khiến tôi lúng túng, nhưng trong lòng tôi cảm thấy một nỗi tự hào không che giấu nổi. Khi xe lăn bánh trên con đường dốc đi về phía Tophane, từ trong xe Fusun vẫy tay chào Ali đi đá bóng về. Tôi tự nhủ mình sẽ có một đứa con như thế với Fusun.

Khi xe chạy trên cầu Galata, chúng tôi hạ cửa kính hai bên xuống, sung sướng hít thở không khí Istanbul có mùi rong rêu biển, mùi phân chim câu, mùi khói than và khí thải của xe cộ trộn lẫn mùi hoa đoạn. Fusun và dì Nesibe ngồi phía sau, tôi ngồi bên cạnh bác Cetin ở phía trước đúng như tôi tưởng tượng từ mấy ngày nay, trong khi chiếc xe lăn trên các ổ gà và những đoạn đường lát đá qua khu Aksaray, bên cạnh bức tường thành phố, qua những khu ngoại vi, thỉnh thoảng tôi lại tựa cánh tay lên thành ghế, quay về phía sau sung sướng ngắm Fusun.

Đã ra khỏi thành phố, sau Bakirkoy, giữa các nhà máy, kho tàng, khu dân cư mới và nhà nghỉ, tôi nhìn thấy nhà máy dệt của Turgay Bey, nơi chín năm trước tôi đã đến thăm, nhưng không còn nhớ đến nỗi ghen tuông đã hành hạ mình khi đó. Xe mới rời Istanbul được một đoạn, những đau đớn do tình yêu với Fusun tôi phải chịu đựng trong bao nhiêu năm bỗng nhiên biến thành câu chuyện ngọt ngào có thể kể một hơi. Cũng chẳng cần phải nói nhiều về những câu chuyện tình kết thúc có hậu. Có lẽ vì thế mà tất cả im lặng trong chiếc xe đang rời thành phố. Dì Nesibe lúc đầu còn đùa vui - dì hỏi chúng tôi có quên thứ này thứ nọ ở nhà không, dì ngạc nhiên ngắm nhìn quang cảnh (cả những con ngựa già gầy guộc gặm cỏ trên những bãi đất trống) - rồi đã ngủ trước khi chúng tôi tới cầu Buyukcekmece.

Khi bác Cetin đổ xăng ở chỗ rẽ Catalca, Fusun và mẹ em xuống xe mua pho mát của các bà nông dân ven đường, rồi vào quán trà gần đó gọi trà, ăn với bánh vòng và pho mát. Tôi ngồi xuống với hai mẹ con em và nghĩ nếu đi thế này, chuyến đi châu Âu vài tuần không đủ, có khi phải mất vài tháng. Phải chăng tôi phàn nàn? Không đâu! Tôi ngồi đối diện với Fusun, im lặng nhìn em, và cảm thấy một nỗi đau đớn ngọt ngào thoáng qua trong lồng ngực và vùng bụng, giống như tôi cảm thấy ở tuổi đậy thì trong các cuộc khiêu vũ hay khi nhìn thấy một cô gái xinh đẹp vào mùa hè. Không phải nỗi đau đớn sâu sắc và hủy hoại của tình yêu mà trước đây tôi đã phải chịu đựng, mà là sự nôn nóng ngọt ngào.

Lúc bảy giờ bốn mươi, mặt trời lặn sau những cánh đồng hoa hướng dương, sau đó một lát bác Cetin bật đèn.

“Cầu Chúa phù hộ, đừng đi trong bóng đêm thế này!” lát sau dì Nesibe nói.

Trên con đường hai làn xe, những chiếc camion đi ngược chiều vút qua bên cạnh chúng tôi mà không tắt đèn pha. Sau Babaeski, ánh sáng neon xanh của khách sạn Grand Semiramis như mời chào chúng tôi dừng lại nghỉ đêm. Tôi bảo bác Cetin đi chậm lại, và rẽ vào trước giếng xăng Turk Petrol, có tiếng gâu gâu của một con chó nhỏ. Bác Cetin dừng xe trước cửa khách sạn, tim tôi đập mạnh vì hồi hộp, cảm thấy những khao khát, mơ ước tám năm qua sắp thành hiện thực.

Người trực tiếp tân khách sạn là một hạ sĩ quan về hưu (ảnh ông ta mặc quân phục, đeo vũ khí treo ngay trên tường), tôi đặt cho Fusun và mẹ em một phòng, tôi và bác Cetin mỗi người một phòng trong cái khách sạn ba tầng, ngoài cái tên ra không có vẻ gì to lớn này. Tôi nằm dài trên giường trong phòng mình, nhìn lên trần và cảm thấy sau chặng đường dài, đi nằm với ý nghĩ Fusun đang ngủ ở phòng bên cạnh còn khó khăn hơn chín năm chờ đợi.

Sau đó, khi em bước vào phòng ăn nhỏ ở tầng dưới cùng, tôi thấy em đang ở trạng thái thích hợp với sự bất ngờ tôi chuẩn bị cho em. Giống như một khách sạn lộng lẫy của thế kỷ 19, một phòng ăn lịch sự kéo rèm nhung đang chờ đợi, em trang điểm rất khéo, mùi nước hoa Le Soleil Noir (mà tôi trưng bày ra đây) phảng phất, em vận bộ đồ đỏ như màu hoa hồng nhung. Màu sắc bộ trang phục tôn lên vẻ đẹp tuyệt vời và mái tóc màu đen của em. Ngồi ở các bàn bên cạnh là các gia đình lao động làm thuê mệt mỏi trở về từ nước Đức, lũ trẻ con và các ông bố thèm khát đều quay sang nhìn em.

“Tối nay màu đỏ này rất hợp với con,” dì Nesibe nói. “Nhưng mặc trong các khách sạn và trên đường phố ở Paris sẽ hợp hơn. Đi đường con đừng mặc bộ này vào buổi tối.”

Dì nhìn tôi như muốn tìm sự đồng tình, nhưng tôi không nói nên lời. Không phải chỉ vì tôi thích tối nào cũng em mặc bộ đồ rất đẹp này... Tôi cảm thấy căng thẳng như một gã trai trẻ mới yêu cảm thấy hạnh phúc đã rất gần, nhưng vẫn sợ nó tuột khỏi tay. Tôi nhận thấy Fusun, ngồi đối diện với tôi, cũng cảm thấy như vậy. Em né tránh cái nhìn của tôi, quay sang bên nhả khói lúng túng như một cô bé học trò mới tập hút thuốc.

Trong khi chúng tôi xem tờ thực đơn khá đơn giản đã được hội đồng thành phố Babaeski duyệt, một sự yên lặng lạ lùng kéo dài, như thể chúng tôi đang suy nghĩ về chín năm qua.

Khi thấy người bồi bàn xuất hiện, tôi đặt một chai raki Yeni to.

“Bác cũng uống nhé, bác Cetin, hãy chạm cốc với chúng tôi. Tối nay ăn xong bác không phải đưa tôi về mà.”

“Cầu Chúa phù hộ cho ông, Cetin Bey ạ, ông sẽ phải chờ lâu đấy,” dì Nesibe nói và nháy mắt với tôi. “Chẳng có thành trì và trái tim nào lại không thể chinh phục được nếu kiên trì và tận tâm, đúng vậy không?”

Khi rượu raki được đem tới, tôi rót đầy cho mọi người, cả cho Fusun, và nhìn sâu vào mắt em. Tôi mừng vì thấy em nhìn lên đầu điếu thuốc trong khi hút, cũng như những lúc em căng thẳng. Dì Nesibe và chúng tôi uống raki pha đá ngon lành như thể đó là một thứ thần dược. Dần dần tôi trấn tĩnh lại.

Như thể tôi lại mới phát hiện ra thế giới về cơ bản là tốt đẹp. Tôi biết chắc rằng mình có thể vuốt ve thân thể cân đối, đôi cánh tay dài và cặp vú tuyệt vời của em, có thể vùi đầu vào cổ em khi ngủ và hít thở mùi da thịt em đến cuối cuộc đời.

Cũng như trong những giây phút hạnh phúc tuổi thơ, tôi thường cố ý không nghĩ đến những điều làm tôi thích, mà cố gắng thử tái phát hiện ra tất cả những gì ở quanh tôi: một bức ảnh Ataturk mặc áo đuôi tôm lịch sự treo trên tường, bên cạnh là một bức tranh phong cảnh Thụy Sĩ và dáng người quyến rũ của Inge đang uống nước giải khát Meltem, một kỷ niệm đã chín năm. Đồng hồ đã chỉ chín giờ hai mươi, và tôi thấy trên tấm biển treo sau quầy tiếp tân viết “các cặp vợ chồng phải xuất trình giấy đăng ký kết hôn”.

“Hôm nay có phim Những con dốc lộng gió,” dì Nesibe nói. “Phải bảo họ chỉnh ti vi.”

“Vẫn còn sớm mà mẹ,” Fusun bảo.

Một cặp trạc tuổi ba mươi bước vào phòng ăn. Mọi con mắt đều đổ dồn về phía họ. Họ lịch sự chào chúng tôi. Đó là những người Pháp. Hồi đó chưa có nhiều du khách phương Tây đến Thổ Nhĩ Kỳ, những người đến đa phần đi bằng ô tô.

Sau đó ông chủ khách sạn cùng bà vợ đội khăn trùm đầu và hai cô con gái để đầu trần - tôi thấy một cô làm trong bếp - tới ngồi trước ti vi vừa mở. Họ ngồi quay lưng lại phía khách và im lặng xem phim.

“Anh Kemal Bey, ngồi chỗ ấy không xem được,” dì Nesibe bảo. “Ngồi sang bên cạnh chúng tôi đây này!”

Tôi kéo ghế vào chỗ hẹp giữa Fusun và mẹ em. Bộ phim Những con dốc lộng gió quay trên những ngọn đồi ở Istanbul, nhưng tôi chẳng chú ý nhiều đến phim. Cánh tay trần của Fusun chạm vào cánh tay trần của tôi. Cánh tay trái tôi, nhất là phần trên chạm vào cánh tay em, nóng như bốc lửa. Mắt tôi nhìn lên ti vi, nhưng hồn vía tôi như thể đang hòa nhập vào tâm hồn Fusun.

Tôi mường tượng ra cổ em, đôi vú tuyệt đẹp với những núm vú màu quả dâu, làn da bụng trắng muốt của em. Mỗi lúc Fusun cũng tựa sát hơn cánh tay em vào tôi. Tôi chẳng để ý cả tới những chiếc đầu mẩu thuốc cháy đỏ trên chiếc gạt tàn có dòng chữ “dầu hướng dương Batanay” nữa.

“Chúng ta đã quên không chạm cốc,” bác Cetin Efendi lên tiếng.

“Nào, ta chạm cốc!” tôi nói. “Hơn nữa, đây là lúc phải mừng. Bác Cetin Efendi, bác sẽ là người đeo nhẫn đính hôn cho chúng tôi.”

Tôi trịnh trọng rút từ trong túi ra chiếc hộp đựng nhẫn đính hôn tôi mua trước đó một tuần.

“Đúng đấy, thưa ngài,” bác Cetin Efendi nói. “Không đính hôn thì không thể kết hôn được. Hai người đưa ngón tay đây!”

Fusun mỉm cười và vui vẻ chìa ngón tay cho bác.

“Vậy là không còn đường lui đâu đấy,” bác Cetin nói. “Tôi chắc chắn hai người sẽ rất hạnh phúc... Kemal Bey, đưa tay kia cho tôi!”

Trong nháy mắt ông đã đeo xong nhẫn đính hôn cho chúng tôi. Nghe tiếng vỗ tay nổi lên, đôi người Pháp ngồi ở bàn bên cạnh bắt đầu trước, sau đó mấy người khách ngái ngủ cũng làm theo họ. Fusun cười rất dễ thương, em nhìn chiếc nhẫn trên tay như người đang xem hàng trong hiệu kim hoàn.

“Có vừa ngón tay em không?” tôi hỏi.

“Vừa lắm,” em nói, không giấu vẻ hài lòng.

“Nom rất hợp với em.”

“Vâng.”

“Khiêu vũ, khiêu vũ đi!” cặp người Pháp nói.

“Nhảy đi cho chúng tôi coi nào!” dì Nesibe giục.

Điệu nhạc êm dịu vang ra từ chiếc radio rất hợp để khiêu vũ, nhưng liệu tôi có đứng vững nổi không?

Cả hai chúng tôi cùng đứng dậy. Tôi ôm ngang lưng em. Một mùi hương dễ chịu, những ngón tay tôi cảm nhận được eo lưng, hông và cột sống em.

Fusun tỉnh táo hơn tôi đôi chút. Em khiêu vũ thực sự, tình cảm áp sát người tôi. Tôi muốn thầm thì vào tai em rằng tôi yêu em đến thế nào, nhưng không nói nên lời.

Cả hai chúng tôi đều đã uống nhiều, nhưng trong tiềm thức có một điều gì đó đã ngăn chúng tôi không buông thả hoàn toàn. Khi chúng tôi ngồi lại bàn, những người Pháp lại vỗ tay.

“Tôi lên trước đây,” bác Cetin đứng dậy. “Ngày mai đường còn dài, sớm mai tôi phải coi lại cái động cơ xe nữa. Chúng ta sẽ đi sớm, đúng không?”

Nếu bác Cetin chưa đứng dậy, thì chắc dì Nesibe còn ngồi thêm lát nữa.

“Bác Cetin Efendi, đưa chìa khóa xe cho tôi,” tôi nói.

“Kemal Bey, tối nay chúng ta đều đã uống nhiều, xin ngài đừng có mà lái xe đấy!”

“Tôi quên chiếc cặp trong cốp xe. Tôi muốn lấy cuốn sách.”

Tôi đỡ chiếc chìa khóa. Bác Cetin Efendi lễ phép cúi đầu, giống như bác thường làm với cha tôi.

“Mẹ ơi, con sẽ vào phòng bằng cách nào mà không phải đánh thức mẹ?” Fusun hỏi.

“Mẹ sẽ không đóng cửa, con cứ vào,” dì Nesibe nói.

“Con cũng sẽ lên ngay đây.”

“Không phải vội đâu. Chìa khóa sẽ ở ổ khóa bên trong, nhưng mẹ không khóa. Con vào lúc nào cũng được.”

Chúng tôi cảm thấy nhẹ nhõm, nhưng cũng trở nên căng thẳng hơn khi họ đi khỏi. Fusun né tránh ánh mắt tôi như một nàng dâu né tránh chú rể, người mà cô sẽ gắn bó cả cuộc đời, trong lần đầu tiên. Nhưng tôi cảm thấy ngoài sự e thẹn còn có một điều gì khác nữa. Tôi cúi xuống châm lửa cho em.

“Anh muốn đọc sách trong phòng à?” Fusun hỏi, như thể muốn đứng dậy.

“Không, em yêu ạ. Anh nghĩ chúng mình có thể đi xe một vòng.”

“Mình đã uống nhiều, đừng đi anh ạ.”

“Thế thì chúng mình đi dạo một chút.”

“Tốt hơn hết là anh lên phòng nghỉ đi.”

“Em sợ anh gây tai nạn?”

“Em không sợ.”

“Thế thì chúng mình lên xe đi, rẽ vào một con đường nhỏ và mất hút vào rừng.”

“Không, không! Anh lên nghỉ đi. Em cũng lên đây.”

“Em bỏ anh lại đây một mình trong buổi tối chúng mình đính hôn?”

“Không, em ở lại đây,” em nói. “Ngồi đây cũng thích.”

Đôi người Pháp nhìn chúng tôi. Chúng tôi ngồi im lặng trong khoảng nửa giờ. Mấy lần nhìn nhau, nhưng đúng ra là ánh mắt chúng tôi hướng vào bản thân mình. Trong đầu tôi là một cuốn phim gồm những hình ảnh lạ lùng về các kỷ niệm, về nỗi sợ hãi, khao khát và những hình ảnh không thể hiểu nổi. Lát sau là hình ảnh con ruồi đang bò giữa đám cốc trên bàn. Bàn tay tôi, bàn tay cầm thuốc lá của Fusun, những chiếc cốc và đôi người Pháp lúc ẩn, lúc hiện. Tôi cảm thấy mình say và đang yêu, đồng thời tôi tin rằng những thước phim có lý, và cả thế giới cần phải biết rằng giữa tôi và Fusun không có gì khác ngoài tình yêu và hạnh phúc, nghĩa là tôi phải nhanh chóng thể hiện tình cảm của mình như con ruồi đang bò giữa đám bát đĩa kia. Tôi cười với hai người Pháp, để họ thấy tôi hạnh phúc, và họ cũng mỉm cười lại với tôi.

“Sao em không cười với họ?”

“Em đã mỉm cười với họ rồi, “Fusun nói. “Em phải làm gì nữa? Biểu diễn múa bụng hay sao?”

Tôi đã quên là Fusun cũng say, và coi mọi lời em nói là nghiêm chỉnh, nên thỉnh thoảng tôi hơi buồn. Nhưng tôi đang hạnh phúc, và tôi đã uống nhiều đến mức cảm thấy con người và thế giới không thể tách rời, một nỗi bình yên tràn ngập tâm trí tôi cùng cuốn phim với những kỷ niệm và con ruồi đang bò đi bò lại trên bát đĩa. Toàn bộ tình cảm của tôi đối với Fusun, những đau đớn tôi đã phải chịu đựng vì em, sự đa dạng và vẻ đẹp của thế giới đều hòa làm một, và sự thống nhất hoàn hảo ấy toát lên vẻ đẹp đặc biệt khiến tôi bình tâm. Trong khi đó trong đầu tôi cứ lởn vởn câu hỏi làm sao con ruồi có thể bò nhanh thế mà các chân của nó không ríu lại với nhau. Con ruồi bay đi mất.

Trên mặt bàn, tôi nắm bàn tay Fusun, cảm thấy vẻ đẹp và sự thanh thản tỏa ra từ em sang tôi và ngược lại. Bàn tay trái xinh đẹp của em nằm dưới như một con thú nhỏ mệt mỏi, tôi đặt tay phải lên trên, mạnh mẽ gần như đè nó xuống. Cả thế giới quay cuồng trong đầu tôi, trong đầu chúng tôi.

“Chúng mình nhảy chứ?” tôi hỏi.

“Thôi...”

“Sao lại không?”

“Bây giờ em không thích,” Fusun nói. “Chúng mình ngồi thế này, với em là đủ.”

Tôi mỉm cười, vì cảm thấy em ngụ ý đến hai bàn tay chúng tôi. Như thể thời gian ngừng lại, như chúng tôi đã ngồi với nhau tay trong tay mấy tiếng rồi, nhưng cũng cảm thấy như thể chúng tôi vừa mới tới đây. Tôi nhìn quanh và nhận thấy ngoài chúng tôi chẳng còn ai trong nhà ăn.

“Cặp người Pháp đã đi rồi.”

“Họ không phải là người Pháp,” Fusun nói.

“Sao em biết?”

“Em thấy biển số xe của họ. Họ tới từ Athens.”

“Em thấy xe của họ ở đâu?”

“Người ta sắp đóng cửa nhà ăn. Mình đi thôi.”

“Nhưng chúng mình còn ngồi đây!”

“Anh nói đúng,” em bảo.

Chúng tôi ngồi thêm một lúc nữa.

Em dùng tay phải lấy từ trong hộp ra một điếu thuốc, châm thuốc bằng một tay, mỉm cười với tôi rồi thong thả nhả khói. Với tôi có vẻ như mấy giờ đã trôi qua. Một cuốn phim mới lại bắt đầu trong tâm trí tôi, vì em rút tay ra và đứng dậy. Tôi đi theo em. Chăm chú nhìn tấm lưng em trong bộ y phục màu đỏ, tôi bước lên cầu thang không hề loạng choạng.

“Phòng anh ở phía kia,” Fusun nói.

“Anh tiễn em về phòng, trao cho mẹ em.”

“Hãy về phòng anh đi!” em nói nhỏ.

“Anh buồn vì em không tin anh. Em sẽ sống cả cuộc đời với anh như thế nào?”

“Em không biết. Anh về phòng mình đi!”

“Một buổi tối tuyệt vời! Anh rất hạnh phúc. Chúng ta sẽ hạnh phúc bên nhau đến cuối đời, hãy tin anh.”

Thấy tôi định hôn, em liền ôm tôi trước. Tôi hôn em say đắm, gần như ghì chặt em hết sức. Chúng tôi hôn nhau lâu. Một lần tôi mở mắt, thấy bức ảnh Ataturk treo trên tường hành lang hẹp. Tôi nhớ, giữa những chiếc hôn, tôi đã van xin em hãy vào phòng tôi.

Từ một phòng nào đó có tiếng ho như nhắc nhở. Có tiếng ai đó sờ ổ khóa.

Fusun gỡ tay tôi ra và mất hút vào hành lang. Tôi thất vọng nhìn theo em, rồi bước vào phòng mình, cứ để cả quần áo nằm vật ra giường.

78

Mưa mùa hạ

Trong phòng không tối hẳn, ánh sáng từ đường quốc lộ Edirne và từ giếng xăng lọt vào. Rừng có cách xa đây không? Như có tia chớp lóe lên từ xa. Đầu óc tôi như mở ra cả thế giới và tất cả những gì trong nó.

Rất lâu sau có tiếng gõ cửa. Tôi dậy mở cửa.

“Mẹ em đã khóa trái cửa,” Fusun nói, em cố nhìn gương mặt tôi trong bóng tối.

Tôi nắm tay, kéo em vào phòng. Cứ để cả quần áo, tôi nằm xuống giường và kéo em xuống bên. Em nép vào tôi như một chú mèo nhỏ cần che chở. Em rúc đầu vào chỗ giữa cổ và vai tôi, run rẩy kéo tôi lại sát em, như thể hạnh phúc của chúng tôi phụ thuộc vào việc hai đứa áp chặt vào nhau như thế nào. Như trong mơ, như thể chúng tôi sẽ chết nếu không được hôn nhau ngay lập tức. Tôi nhớ đã hôn nhau ra sao, tôi kéo bỏ bộ áo màu đỏ, rồi hai đứa hôn nhau cuồng nhiệt rất lâu, dù do tiếng cót két của chiếc giường thỉnh thoảng chúng tôi phải kìm lại. Tóc em rủ xuống mặt, xuống ngực tôi khiến tôi bị kích thích đến tột đột độ. Tôi không thể miêu tả được chính xác mình đã làm những gì, và tôi cũng không muốn tạo nên ấn tượng như thể tôi đã trải nghiệm một cách có ý thức và có thể kể về từng giây phút mình đã trải qua.

Tôi nhớ chúng tôi lên giường, da thịt tôi bốc lửa khi chạm vào da thịt em. Tôi ngất ngây nhận thấy những ký ức đã lãng quên của những cuộc làm tình chín năm trước, ngay cả những hồi ức mà tôi không biết là mình đã quên, cũng sống dậy cùng các tình tiết khác của những ngày xưa. Sau những khát khao hạnh phúc bị kìm nén trong bao năm tôi đã nhận được những gì mình khao khát: ngậm vú em trong miệng. Cảm giác khải hoàn và vui sướng làm những khoảnh khắc trải nghiệm trở nên khó tin, chúng trộn lẫn cảm xúc và khoái cảm. Trong khi nghĩ cuối cùng em đã thuộc về tôi, tôi cảm thấy sự diệu kỳ và dịu dàng trong mọi tiếng rên rỉ, trong mỗi lần lúc em áp sát vào tôi như con trẻ, trong làn da sáng mịn màng như nhung của em. Tôi nhớ chính xác cái giây phút em ngồi trong lòng tôi, và ngoài đường một chiếc xe camion chạy qua (tiếng máy phì phò mệt nhọc của nó như bắt chước chúng tôi), và trong ánh đèn pha mỗi lúc một sáng của nó hai chúng tôi sung sướng nhìn vào mắt nhau. Rồi bất chợt gió mạnh nổi lên, một cánh cửa sổ ở gần đâu đó đóng sập lại, tiếng lá rì rào như thầm thì với chúng tôi những điều bí ẩn. Ánh sáng một tia chớp xa rọi sáng căn phòng trong một tích tắc.

Trong cuộc làm tình mỗi lúc thêm cuồng nhiệt, cả quá khứ và tương lai, cả những hồi ức của chúng tôi hòa trộn làm một cùng với sự gia tăng của khoái cảm trong khoảnh khắc hiện tại. Chúng tôi cố kìm tiếng kêu rên, toát mồ hôi để “đi đến tận cùng”. Tôi hài lòng với thế giới, với cuộc đời mình, với tất cả. Mọi thứ đều tốt đẹp và đầy đủ ý nghĩa. Fusun nép sát người tôi, còn tôi tựa đầu vào cổ em và ngủ thiếp đi.

Trong mơ tôi thấy những hình ảnh hạnh phúc. Tôi muốn giới thiệu với khách thăm bảo tàng những hình ảnh ấy. Biển trong giấc mơ của tôi màu xanh thẫm, như màu biển thời tôi còn nhỏ. Những chuyến du lịch bằng thuyền đầu mùa hè ở gần nhà nghỉ Suadiye dồn dập hiện về trước mắt tôi, đó là những ngày hạnh phúc, khi tôi lướt ván trên mặt nước, và chiều tối đi câu giải trí. Biển động trong giấc mơ tôi như muốn gợi lại những ngày hạnh phúc đầu hè ấy. Rồi những đám mây nhẹ nhàng từ từ trôi trên đầu tôi, một đám giống như cha tôi. Trong cơn bão biển tôi nhìn thấy một con tàu đang chìm dần, nó gợi nhớ tới những hình vẽ đen trắng trong một cuốn truyện tranh hồi bé, tôi thấy cả những hình ảnh chập chờn, nhưng vẫn đáng sợ gợi nhớ những kỷ niệm đã quên từ lâu và nay tái hiện lại được. Trước mắt tôi lần lượt hiện ra hình ảnh của thành phố Istanbul trong những bộ phim cũ, những con đường tuyết phủ, những bức bưu thiếp đen trắng.

Những hĩnh ảnh trong mơ dạy cho tôi biết hạnh phúc của cuộc sống không thể tách rời khỏi niềm vui quan sát thế giới.

Rồi một cơn gió mạnh cuốn đi những hình ảnh khiến cơ thể đẫm mồ hôi của tôi ớn lạnh. Những chiếc lá keo lật đi lật lại rì rào, sáng lấp lánh trong gió. Tiếng sấm vang rền đánh thức tôi dậy.

“Anh ngủ nom dễ thương quá,” Fusun nói và cúi xuống hôn tôi.

“Anh ngủ bao lâu rồi?”

“Em không biết, em cũng vừa dậy bởi nghe tiếng sấm.”

“Em có sợ không?” tôi hỏi và vòng tay kéo em xuống gần hơn.

“Em không sợ.”

“Sắp mưa đấy.”

Em tựa đầu lên ngực tôi. Chúng tôi còn nằm rất lâu, im lặng nhìn ra màn đêm. Phía xa xa thỉnh thoảng ánh sáng màu hồng và tím hắt sáng lên nền trời mây vần vụ. Có lẽ những người đi trên các xe tải và xe buýt chạy đường dài trên tuyến Istanbul-Edirne không nhận ra cơn bão xa, nhưng chúng tôi thì thấy góc trời kỳ lạ kia của thế giới.

Tiếng ầm ầm của xe cộ chạy trên đường vọng tới sau khi ánh sáng đèn pha của chúng chiếu vào phòng. Bức tường bên phải được chiếu sáng mỗi lúc thêm rộng và vì thế căn phòng cũng sáng dần lên, nhưng đến khi nghe tiếng động cơ xe, thì ánh sáng biến dạng và mất hút.

Trong khi đó chúng tôi vẫn hôn nhau, rồi giống như những đứa trẻ chơi kính vạn hoa, chúng tôi lại nhìn trò chơi của ánh sáng trên tường. Chân chúng tôi thò ra khỏi chăn bên cạnh nhau, như những cặp vợ chồng.

Ban đầu chúng tôi chỉ vuốt ve nhau âu yếm và nhẹ nhàng như muốn khám phá lẫn nhau. Cơn cuồng nhiệt ban đầu đã qua, cuộc làm tình càng tuyệt vời và trọn vẹn ý nghĩa hơn. Tôi hôn đôi vú và cổ em thật lâu. Tôi nhớ hồi mới lớn, khi lần đầu cảm thấy sức mạnh không thể ngăn cản nổi của khao khát tình dục, tôi hình dung ra rằng một người có vợ đẹp sẽ làm tình từ sáng đến tối, không còn thời gian để làm gì khác nữa. Ý nghĩ trẻ con này lại lướt qua trong đầu tôi. Chúng tôi có vô khối thời gian. Thế giới là một thiên đường dù một nửa chìm trong bóng tối.

Khi ánh sáng của một chiếc xe buýt chiếu vào phòng, tôi nhìn thấy những đường nét hấp dẫn ngọt ngào của Fusun, nhìn vẻ mặt và đôi môi quyến rũ của em tôi thấy những ý nghĩ của em đang ở đâu đó rất xa xôi. Sau khi ánh sáng từ chiếc xe buýt biến mất cảm giác ấy của tôi vẫn còn lại, rồi tôi hôn lên bụng em. Có những lúc con đường trở nên yên tĩnh, và chúng tôi nghe tiếng dế nỉ non rất gần. Không biết có phải tôi nghe tiếng ếch kêu từ xa, hay do áp vào Fusun mà tôi nghe tiếng những âm thanh thẳm sâu nhất của thế giới, tiếng rì rào của cỏ cây, tiếng thì thầm lặng lẽ từ lòng đất, hay tôi vừa phát hiện ra hơi thở cho tới khi đó chưa khi nào nghe thấy, gần như không nhận ra được của thiên nhiên, tôi không biết. Tôi hôn bụng em thật lâu, đôi môi tôi lang thang vô định trên làn da nhung mịn của em. Chốc chốc tôi ngẩng nhìn lên, như chú chim cốc thỉnh thoảng lại nhô đầu lên mặt nước để thở, và tôi nhìn ánh mắt Fusun. Một con muỗi đốt trên lưng tôi, thỉnh thoảng còn nghe tiếng vo ve của nó.

Chúng tôi làm tình rất lâu với khoái cảm tái phát hiện nhau. Trong khi lặp lại các động tác cũ trước đây, với sự hồi hộp của những phát hiện mới, tôi đã ghi sâu vào tâm khảm mọi khoảnh khắc, không thể nào quên, theo cách phân loại như sau:

Sự ghi nhận hạnh phúc đầu tiên vào năm 1975, sự tái sinh những tình tiết nhỏ đặc trưng cho Fusun, được phát hiện trong các cuộc làm tình trong bốn mươi tư ngày, chín năm trước đây. Tiếng kêu rên, ánh mắt ngây thơ và dịu dàng của em trong lúc làm tình - lông mày em hơi nheo lại, sự tiếp xúc của hai cơ thể ở những điểm khác nhau, như thể chúng tôi là những bộ phận gắn khít vào nhau của một cơ cấu, tôi giữ eo và hông em khi nằm đè lên em, hay đôi môi em hé mở như một cánh hoa chờ đón nụ hôn... Tôi đã hình dung ra tất cả trong chín năm, đã hồi tưởng về chúng và bao giờ cũng khao khát muốn được sống lại những giây phút ấy.

Có những chi tiết tôi đã quên, vì thế tôi ngạc nhiên khi tái phát hiện chúng: cách em dùng hai ngón tay như một chiếc cặp nhỏ kẹp cổ tay tôi, nốt ruồi phía dưới vai em (tôi lại nhớ đến nhiều nốt ruồi khác); hình ảnh mắt em mờ đi mỗi khi cuộc tình lên tới đỉnh điểm và ánh mắt em dừng lại ở một đồ vật nào đó (trên chiếc đồng hồ bàn hay khúc lượn của đường dây điện trên tường); nỗi sợ hãi vô cớ của tôi rằng em sẽ rời xa tôi, khi đôi tay em ôm tôi đang siết chặt trở nên hững hờ buông lỏng, nhưng em lại ghì chặt... Những thói quen và cử chỉ đã quên này trong suốt chín năm đã biến đổi những kỷ niệm đã trở thành ảo ảnh phi thực thành những hành động trần tục cụ thể.

Những động tác mới lạ của em mà tôi không sao nhớ lại nổi khiến tôi lúng túng khó chịu và phát ghen. Móng tay em cào mạnh suốt dọc lưng tôi, lúc cuộc tình mãnh liệt nhất nó dừng lại ở một điểm, như thể muốn cân nhắc kỹ về hạnh phúc và ý nghĩa của điều đang trải nghiệm; em nằm im lặng bên tôi như đang ngủ; hay em cắn vào vai, vào cánh tay tôi trong bóng tối như muốn làm tôi đau đớn... Tất cả những điều này mách bảo với tôi rằng em không còn là Fusun của ngày xưa nữa. Tôi nghĩ sự thay đổi này có lẽ vì chín năm trước, trong cả bốn mươi tư ngày chúng tôi không ở bên nhau vào ban đêm. Nhưng trong những động tác mạnh mẽ và sự bất chợt thu mình lại của em có một điều gì đó đáng lo ngại.

Đơn giản là em đã thành một người khác. Trong con người mới này có cô bé Fusun mười tám tuổi mà tôi đã biết, nhưng thời gian đã trôi đi, nó giống như một lớp vỏ cây che đậy những mầm mới nhú bên trong. Dẫu sao tôi cũng yêu cô Fusun đang nằm bên cạnh hơn cô gái trẻ tôi đã gặp ngày xưa. Năm tháng đã làm cả hai chúng tôi khôn ngoan hơn, sâu sắc và từng trải hơn.

Mưa gõ từng hạt lớn trên kính và bậu cửa sổ. Sau tiếng sấm rền trời đổ mưa rào. Chúng tôi ôm nhau nằm nghe mưa rơi, rồi tôi ngủ thiếp đi.

Khi thức dậy tôi không thấy Fusun ở bên, em đang mặc bộ đồ đỏ.

“Em về phòng mình à?” tôi hỏi. “Ở lại đây với anh, đừng đi!”

“Em đi kiếm một chai nước, tối qua chúng mình uống nhiều rượu. Em khát quá.”

“Anh cũng khát,” tôi nói. “Để anh xuống. Anh thấy trong tủ dưới nhà ăn có nước.”

Nhưng tôi vừa dậy khỏi giường thì em đã bước ra và nhẹ nhàng đóng cửa lại. Tôi nằm xuống giường, với ý nghĩ chẳng mấy chốc em sẽ qua lại, tôi chìm vào giấc ngủ.

79

Hành trình vào thế giới khác

Tôi ngủ khá lâu, khi thức dậy, Fusun vẫn chưa quay lại. Nghĩ em đã về phòng mẹ, tôi dậy châm thuốc hút và nhìn ra cửa sổ. Mặt trời chưa lên, nhưng trời đang rạng sáng. Có mùi đất ẩm phả vào qua cửa sổ mở. Ánh đèn neon của trạm xăng gần đó và của tấm bảng hiệu khách sạn Grand Semiramis phản chiếu lấp loáng trên các dải ven đường nhựa ẩm ướt và trên tấm chắn mạ crôm của chiếc Chevrolet đỗ trong bãi.

Tôi nhận ra phòng ăn của khách sạn (nơi chúng tôi ăn tối và tiến hành lễ đính hôn) có một khu vườn nhỏ về phía đường quốc lộ, ghế và các tấm đệm đều ướt. Tôi thấy Fusun đang ngồi trên một chiếc ghế băng, dưới ánh sáng chiếu qua tán lá của một bóng điện treo trên cành cây vả ở phía xa. Em ngồi quay nửa người về phía tôi, đang hút thuốc và đón mặt trời mọc.

Tôi vội mặc quần áo và xuống với em.

“Chào buổi sáng, người đẹp của anh!” tôi nói khẽ.

Em không đáp, chỉ khẽ gật đầu như người đang mải suy nghĩ điều gì. Trên chiếc ghế đặt bên cạnh tôi thấy một cốc rượu raki.

“Em xuống tìm nước uống, nhưng thấy một chai rượu dở,” em nói, vẻ mặt thoáng gợi nhớ tới chú Tarik Bey.

“Dĩ nhiên là chúng ta phải uống vào buổi sáng đẹp nhất thế gian này! Hôm nay trời sẽ nóng, rồi chúng mình sẽ ngủ trong xe. Tôi có thể ngồi xuống bên tiểu thư chứ?”

“Em đâu còn là tiểu thư nữa.”

Tôi không đáp, ngồi xuống bên em, và giống như đã làm trong Palace Cinema, tôi nắm tay em.

Chúng tôi ngồi im lặng khá lâu, nhìn trời sáng dần. Phía xa xa những tia chớp màu tím chạy loằng ngoằng trên nền trời, mưa từ những đám mây màu da cam rơi xuống những vùng đâu đó phía Balkan. Một chiếc xe buýt đường dài chạy vút qua, chúng tôi nhìn theo cho tới khi những chiếc đèn hiệu đỏ sau xe mất hút.

Từ phía trạm xăng, một con chó tai đen vừa tiến dần về phía chúng tôi vừa ve vẩy đuôi thân thiện. Một chú chó đi hoang không có gì đặc biệt, đầu tiên nó đến ngửi tôi, rồi ngửi Fusun, sau đó rúc mũi vào lòng em.

“Nó thích em đấy,” tôi nói, nhưng Fusun không đáp.

“Hôm qua khi chúng mình đến nó đã sủa ba tiếng,” tôi nói tiếp. “Em có nhớ không... ở nhà em, trên nóc ti vi cũng có tượng một con chó thế này.”

“Anh đã lấy trộm cả con ấy.”

“Không phải là lấy trộm. Cả bố mẹ em, cả em đã biết ngay từ năm đầu tiên...”

“Đúng thế?”

“Bố mẹ em nói sao?”

“Chẳng nói gì cả. Bố em buồn. Mẹ em thì làm như chuyện đó chẳng đáng để ý tới. Còn em thì muốn trở thành nữ diễn viên.”

“Em sẽ thành mà.”

“Anh nói dối, Kemal ạ. Chính anh cũng không tin điều đó,” em nói nghiêm chỉnh. “Đúng là em giận anh. Anh nói dối thật dễ dàng.”

“Sao em lại nói thế?”

“Em biết sẽ chẳng bao giờ anh biến em thành một nữ diễn viên. Cũng không cần thiết nữa.”

“Sao lại không? Nếu em thực sự muốn, vẫn có thể được mà.”

“Em đã muốn trong nhiều năm, Kemal. Anh cũng biết điều đó.”

Con chó dụi đầu vào em.

“Nó giống hệt con chó bằng sứ ấy, cũng bộ lông hơi vàng và đôi tai đen,” tôi nói.

“Anh làm gì với tất cả những thứ đó, với những con chó, lược, đồng hồ, mẩu thuốc lá?”

“Chúng khiến anh dễ chịu,” tôi đáp vẻ hơi bực mình. “Bây giờ tất cả đều ở ngôi nhà Merhamet. Cả bộ sưu tập. Với em anh chẳng có gì phải hổ thẹn, em yêu ạ. Khi nào chúng mình quay về Istanbul, anh sẽ cho em xem.” Em nhìn tôi và mỉm cười, dịu dàng, nhưng với chút khôi hài mỉa mai mà em cho là xứng đáng đối với câu chuyện và sự khổ ải của tôi.

“Anh lại muốn đưa em đến cái căn hộ độc thân của anh ư?” lát sau em hỏi.

“Cũng không cần thiết nữa,” tôi nhắc lại lời em vẻ tự ái.

“Đúng thế. Đêm qua anh đã quyến rũ được em. Anh đã lấy đi báu vật quý giá nhất trước hôn nhân. Anh đã chiếm đoạt em. Những người như anh không cưới vợ. Anh cũng nằm trong số họ.”

“Đúng,” tôi phù họa theo, nửa bực bõ, nửa đùa cợt. “Anh đã chờ đợi và đau khổ chín năm. Bây giờ cưới vợ làm gì nữa.”

Chúng tôi vẫn nắm tay nhau. Tôi muốn kết thúc cuộc tranh cãi trước khi nó trở nên gay gắt. Tôi cúi xuống hôn em, đầu tiên em đáp lại chiếc hôn, nhưng sau đó em lùi ra.

“Em đã muốn giết anh,” em nói và đứng dậy.

“Chỉ vì em biết anh yêu em như thế nào.”

Không biết em có nghe thấy tôi nói hay không. Em vùng vằng bỏ đi, đôi giày cao gót bước những bước dứt khoát trong trạng thái bị kích thích vì rượu.

Em không đi về phía khách sạn, con chó đi theo em về phía quốc lộ. Fusun đi trước, con chó theo sau, cả hai đi về hướng Edirne. Tôi uống nốt chỗ raki còn lại trong cốc em để lại (tôi thường làm thế trong ngôi nhà Cukurcuma khi không ai để ý). Tôi nhìn theo em và con chó rất lâu. Con đường đi Edirne thẳng tắp như dẫn tới vô cùng, và trong ánh mặt trời lên, bộ áo đỏ của em như cháy lên, tôi cảm thấy không thể mất hút em.

Lát sau tôi không còn nghe tiếng bước chân em. Đúng như kết thúc của các phim làm trong xưởng Yesilcam, Fusun chỉ còn là một chấm đỏ rồi bỗng nhiên biến mất. Tôi cảm thấy rất lo lắng.

Nhưng rồi cái vệt đỏ lại xuất hiện. Người yêu giận dữ của tôi vẫn đi. Tôi cảm thấy thương em vô cùng. Phần tiếp của đời tôi sẽ trôi đi thế này: làm tình như hồi đêm, và cãi lộn như lúc trước. Nhưng tôi không muốn cãi nhau với em, tôi sẵn lòng làm mọi việc để dàn hòa với em và khiến em hạnh phúc.

Trên đường xe cộ mỗi lúc thêm đông. Họ sẽ không để yên cho một cô gái đẹp chân dài đi bộ bên lề đường. Tôi nhảy vào chiếc Chevrolet đời 1956 và đuổi theo em.

Sau một cây số rưỡi tôi nhìn thấy con chó dưới một cây tiêu huyền. Nó đang ngồi đợi Fusun. Tôi cảm thấy một nỗi đau đớn cháy bỏng, tim tôi đập loạn xạ. Tôi cho xe chạy chậm lại.

Tôi thấy khu vườn, những cánh đồng hướng dương, những trang trại nhỏ. Một tấm biển quảng cáo lớn với dòng chữ “CÀ CHUA ĐỎ”. Chữ O biến thành mục tiêu bắn thử của khách qua đường, những vết đạn lỗ chỗ đã han gỉ.

Một phút sau cái chấm đỏ xuất hiện trong tầm mắt. Tôi vui sướng mỉm cười. Khi tới bên em, tôi cho xe chạy chậm lại. Em vẫn đi phía lề phải đường với vẻ mặt cáu kỉnh. Nhìn thấy tôi em vẫn không dừng lại. Tôi ngả người đưa tay mở cửa xe bên phải.

“Lên xe đi, em yêu! Mình quay lại thôi không muộn quá rồi.”

Em không đáp.

“Fusun, hãy tin anh, hôm nay chúng ta còn phải đi một chặng đường dài.”

“Mọi người cứ đi đi, em không đi đâu,” em nói vẻ giận dỗi và không đi chậm lại.

Tôi cho xe chạy từ từ theo em, vừa nói với em.

“Fusun, em hãy nhìn quanh xem, thế giới mới đẹp, mới tuyệt vời làm sao! Không nên làm vẩn đục cuộc sống bằng sự tức giận, cãi vã.”

“Anh chẳng hiểu gì hết.”

“Anh không hiểu điều gì?”

“Vì anh mà em không có cơ hội sống cuộc sống riêng mình, Kemal. Thực sự em muốn thành nghệ sĩ.”

“Anh xin lỗi.”

“Anh xin lỗi nghĩa là sao?” em hỏi vẻ giận dữ.

Thỉnh thoảng tôi không giữ được đúng tốc độ để theo sát em, nên chúng tôi không nghe rõ nhau nói.

“Anh và Feridun đã cản trở cả việc em đóng phim. Anh xin lỗi vì việc đó?”

“Đúng là em muốn trở thành người giống như Papatya và những phụ nữ nghiện rượu ở quán Pelur?”

“Thì chúng ta chẳng say liên miên đó sao. Hơn nữa em không bao giờ trở nên giống họ. Nhưng các người sợ tôi nổi tiếng và sẽ bỏ rơi các người. Các người đã nhốt tôi vào bốn bức tường vì ghen tuông.”

“Còn em thì ngại một mình bước lên con đường mà ở đó thiếu một người đàn ông mạnh mẽ ở bên cạnh.”

“Cái gì?” em hỏi, vẻ rất tức giận.

“Giờ em lên xe đi. Chúng mình sẽ nói chuyện này bao lâu cũng được sau bữa tối nay,” tôi nói. “Anh yêu em bằng cả trái tim mình. Một cuộc sống tốt đẹp đang chờ chúng ta phía trước. Lên xe đi em.”

“Với một điều kiện,” em nói, với giọng trẻ con như em thường nói nhiều năm về trước, khi bảo tôi mang đến nhà trả lại chiếc xe đạp.

“Điều kiện gì?” tôi hỏi.

“Em cầm lái.”

“Cảnh sát giao thông Bungari còn tham nhũng hơn ở nước ta. Anh nghe nói trên nhiều đoạn đường họ ăn hối lộ đấy.”

“Không, không,” em nói. “Em muốn lái xe bây giờ, quay lại khách sạn.”

Tôi liền dừng xe lại và mở cửa. Khi chúng tôi đổi chỗ, tôi đè sát em vào mui xe và hôn em thật nồng nàn. Em vòng tay quanh cổ tôi, ghì thật chặt và tì bộ ngực tuyệt vời vào người tôi, khiến đầu óc tôi choáng váng.

Em ngồi vào ghế sau tay lái và khởi động xe cẩn thận như khi học bài đầu tiên trong công viên Yildiz, em nhả phanh nhẹ nhàng và xe bắt đầu chạy. Em tựa khuỷu tay trái lên thành cửa sổ xe giống như Grace Kelly trong phim Săn bắt cướp.

Chúng tôi đi chậm để tìm chỗ thực hiện một vòng quay chữ U. Đến một chỗ có con đường nhánh lầy lội em định vòng lại ngay, nhưng chiếc xe rùng mình rồi chết máy.

“Hãy chú ý chân côn!” tôi nói.

“Anh thậm chí chẳng để ý đến chiếc khuyên tai của em,” em nói.

“Đôi khuyên tai nào của em?”

Em lại khởi động máy, và chiếc xe lao đi.

“Đừng đi nhanh thế! Chiếc khuyên tai nào?”

“Trên tai em đấy,” em thở dài, như người bị gây mê vừa hồi tỉnh.

Tôi nhìn thấy trên tai phải em chiếc khuyên tai bị mất. Em đã đeo nó khi chúng tôi làm tình? Sao tôi lại không nhận ra?

Chiếc xe lao đi nhanh hơn.

“Chậm lại!” tôi hét lên, nhưng em tiếp tục nhấn ga.

Ở phía xa, dường như nhận ra Fusun và chiếc xe, con chó chạy ra đứng giữa đường chờ chiếc xe. Tôi hy vọng nó nhận ra chiếc xe đang phóng nhanh hết ga và tránh ra sườn đường, nhưng con chó vẫn đứng nguyên tại chỗ.

Xe lao rất nhanh. Fusun bắt đầu bấm còi để dọa con chó.

Chúng tôi liệng sang phải trong khoảnh khắc, rồi sang trái, nhưng con chó vẫn đứng trước mặt. Và lúc đó chiếc xe, giống như một con thuyền buồm lướt sóng, nếu gió đột nhiên ngừng thổi, bắt đầu lướt trên một đường thẳng băng. Chỉ có điều đường thẳng này hơi chếch khỏi con đường. Tôi biết không phải chúng tôi đang lao về phía khách sạn, mà chắc chắn lao về phía cây tiêu huyền đứng ven đường.

Từ trong sâu thẳm tâm hồn mình, tôi cảm thấy chúng tôi đang tiến tới điểm cuối cùng của hạnh phúc, và chúng tôi phải lìa bỏ thế giới kỳ diệu này. Fusun đã lựa chọn cho chúng tôi điểm đích. Tôi cảm thấy thế, tương lai của tôi không thể khác của em. Dù đi đâu, chúng tôi đều đồng hành với nhau, và chúng tôi sẽ chẳng bao giờ được hưởng hạnh phúc nơi trần thế. Thật đáng tiếc, nhưng rõ ràng sự việc không thể khác.

“Cẩn thận đấy!” tôi hét lên theo bản năng, như thể Fusun không biết điều gì đang diễn ra. Tôi hét lên như người muốn tỉnh mộng để quay về thế giới thực tại. Có thể Fusun hơi say, nhưng em không cần tới sự cảnh báo của tôi. Với tốc độ 105km trên giờ, lao vào cây tiêu huyền năm trăm tuổi, có vẻ như em biết đích xác mình đang làm gì. Tôi biết rằng cuộc đời hai chúng tôi thế là hết.

Chiếc xe Chevrolet đời 1956 hai mươi lăm tuổi của cha tôi lao vào cây tiêu huyền đứng bên trái đường với toàn bộ sức mạnh và tốc độ của nó.

Phía sau cây tiêu huyền, ngôi nhà nằm giữa khu đồng hướng dương là nơi sản xuất dầu ăn mác Batanay, được dùng nhiều năm trong bếp của gia đình Keskin, cả hai chúng tôi nhận ra khi xe chạy ngang qua, ngay trước khi tai nạn xảy ra.

Nhiều tháng sau đó, khi sờ mó những mảnh chiếc xe Chevrolet, tôi nhớ lại: ngay sau cú va đập, tôi và Fusun đã nhìn vào mắt nhau.

Em biết mình sẽ chết. Chúng tôi đã nhìn nhau lần cuối cùng trong hai, ba giây. Ánh mắt như van vỉ của em nói rằng em không muốn chết, em muốn sống mọi giây phút của cuộc đời, tôi hãy cứu em. Nhưng tôi tưởng mình cũng sẽ chết, vì thế với niềm vui của một chuyến đồng hành sang thế giới khác, tôi mỉm cười với người vợ chưa cưới xinh đẹp của mình.

Cả sau hàng tháng trời nằm điều trị trong bệnh viện, cả những năm sau này tôi cũng không thể nhớ lại điều gì đã xảy ra sau đó, chỉ từ lời kể của những người khác, từ các biên bản và lời kể của các nhân chứng tìm được mấy tháng sau khi tôi quay lại hiện trường, tôi mới hình dung được.

Sau cú va chạm chừng bảy tám giây, Fusun đã chết và mắc kẹt trong chiếc xe bẹp rúm như một vỏ đồ hộp do bị trục đỡ tay lái đâm vào ngực. Đầu em đập vào kính chắn gió (ở Thổ Nhĩ Kỳ mãi mười lăm năm sau đó mới bắt buộc phải quàng dây bảo hiểm.) Theo biên bản được trưng bày ra đây, xương sọ em bị vỡ, làm rách màng bao bộ não mà sự kỳ diệu của nó luôn làm tôi thán phục, cổ em cũng bị chấn thương nặng. Ngoài các vết gãy xương lồng ngực và các vết rách trên trán do mảnh kính gây ra, trên thân thể cân đối, đôi mắt buồn, đôi môi huyền diệu, chiếc lưỡi màu hồng, gương mặt mịn màng, đôi vai khỏe khoắn, trên cổ, đôi vú, hai bên thái dương, làn da mượt mà, đôi chân thon dài, đôi bàn chân mà nếu nhìn thấy tôi thường mỉm cười, đôi tay mảnh dài bánh mật, những nốt ruồi trên làn da và những chiếc lông tơ nhỏ màu nâu, eo lưng tròn lẳn và tâm hồn em mà tôi không khi nào muốn xa cách, tất cả đều nguyên vẹn.

80

Sau tai nạn

Tôi muốn khép lại câu chuyện của mình bằng việc kể lại vắn tắt hai chục năm tiếp theo. Người ta nói tôi đã sống qua được vụ tai nạn vì đã mở cửa sổ để nói chuyện với Fusun đang lái xe được thoải mái hơn, và trước khi va chạm tôi đã thò tay ra ngoài theo bản năng. Não tôi bị mấy chỗ chảy máu nhỏ, tôi bị choáng và hôn mê. Xe cứu thương đã đưa tôi vào Bệnh viện Capa, và tôi được đưa lên máy hô hấp kịp thời.

Tôi đã nằm im trong phòng cấp cứu, không nói năng được. Đầu óc tôi không nhớ nổi từ nào, thế giới như đông cứng lại. Tôi không bao giờ quên khi mẹ tôi và Berrin đến thăm, cả hai rớt nước mắt khi nhìn thấy các ống nối vào miệng tôi. Ngay cả đến Osman cũng tỏ ra mềm lòng, dù trên nét mặt anh thỉnh thoảng thoáng thấy biểu hiện kiểu “tôi đã nói mà”.

Zaim, Tayfun, Mehmet và những người bạn khác, cũng giống như Osman, đều tỏ thái độ vừa thương hại vừa trách móc. Điều đó là do biên bản của cảnh sát đã xác định tai nạn xảy ra do ảnh hưởng của rượu (còn vai trò của con chó thì bị lờ tịt), và cũng do cách đưa tin như tin về một vụ bê bối của các báo. Các nhân viên Satsat lại tỏ vẻ rất tôn trọng, thậm chí xúc động.

Sáu tuần sau đó người ta bắt đầu dạy tôi tập đi. Việc học đi tạo ra cảm giác bắt đầu cuộc sống mới. Trong tình trạng này tôi luôn nghĩ tới Fusun, nhưng các ý nghĩ về em không còn liên quan tới tương lai như trước đây. Fusun dần dần trở thành hình ảnh gắn liền với quá khứ và những kỷ niệm. Đó là nỗi đau đớn không thể chịu đựng nổi, vì sự chịu đựng giờ đây không còn là nỗi khao khát được có em, mà là nỗi xót thương bản thân. Ý tưởng về bảo tàng cũng đã nảy sinh khi ý nghĩ của tôi chao đảo giữa thực tế và hồi tưởng, giữa nỗi đau mất mát và ý nghĩa của nó.

Tôi tìm sự an ủi trong các tác phẩm của Proust[38] và Montaigne[39] và những nhà văn tương tự. Tối tối tôi ngồi với mẹ, trước mặt chúng tôi là chiếc bình đựng nước màu vàng, vừa ăn tối tôi vừa lơ đãng nhìn ti vi. Theo mẹ tôi, cái chết của Fusun cũng tựa như cái chết của cha tôi. Cả hai chúng tôi đều mất đi người thương yêu nhất, chúng tôi có quyền u buồn và trách móc. Hơn nữa những cốc raki mờ ảo đều in dấu ấn lên mỗi cái chết. Một thế giới bí ẩn chất chứa dần lên trong con người, cho tới khi sự căng thẳng tăng lên tới mức không còn lựa chọn nào khác là nói ra điều bí mật. Mẹ tôi không thích điều đó, nhưng tôi thì muốn nói ra hết.

Cảm giác này đến với tôi mấy tháng sau khi tôi rời khỏi bệnh viện, đến ngôi nhà Merhamet, ngồi xuống chiếc giường chúng tôi đã làm tình với nhau, hút thuốc và nhìn các đồ vật. Tôi cảm thấy nỗi đau đớn sẽ dịu bớt, nếu tôi kể ra được câu chuyện của mình. Để làm được điều đó tôi phải giới thiệu bộ sưu tập của mình.

Tôi rất muốn tiếp tục tình bạn thân và trò chuyện với Zaim, nhưng tháng Giêng năm 1985 tôi nghe Hilmi Con hoang nói Zaim và Sibel rất hạnh phúc, họ sắp sinh con. Cậu ta còn nói vì một lý do vớ vẩn nào đó Sibel và Nurcihan đã trở nên lạnh nhạt với nhau. Tôi cũng không đến các nhà hàng và câu lạc bộ yêu thích của đám bạn bè cũ ở Pelur và Garaj, vì không muốn nhìn thấy trong mắt họ ý nghĩ tôi đã trở thành một người suy sụp. Trong lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng tới quán Samdan, tôi cười đùa với Tayyar, người hầu bàn đứng tuổi mới chuyển từ Pelur tới, để mọi người thấy tôi vui vẻ, chính vì thế mà sau đó có tin đồn “cuối cùng tôi đã được giải thoát khỏi cô gái ấy”.

Một lần tôi chạm trán với Mehmet ở Nisantasi, và chúng tôi quyết định sẽ ra bờ Bosphorus ăn tối như “hai gã đàn ông với nhau”. Các nhà hàng ven Bosphorus không chỉ là nơi tụ họp vào các ngày lễ, ngày thường cũng có thể đến đây. Có lẽ Mehmet cảm thấy sự tò mò của tôi, vì đầu tiên cậu ta nói về bạn bè cũ. Cậu và Nurcihan đã đi với Tayfun và vợ là Figen đến Uludag; Faruk (người tôi và Fusun đã gặp trên bãi tắm Sarieri) đã phá sản sau kỳ lạm phát vì nợ một khoản lớn tiền đô la, nhưng nhờ vay nợ nhà băng đã trì hoãn được sự sụp đổ; cậu ta và Zaim chẳng có chuyện gì, nhưng vì Sibel và Nurcihan cãi nhau, nên cậu không gặp họ. Tôi không hỏi, nhưng cậu ta nói Sibel coi Nurcihan giờ đây đã trở nên quá “a la turcá”, và chế giễu cô ta vì cô ta nghe các ca sĩ cổ điển như Muzyeyen và Zeki Muren, ăn chay vào dịp Ramadan (“Nurcihan ăn chay?” tôi mỉm cười hỏi), nhưng tôi cảm thấy ngay đây không phải là lý do thật khiến hai người bạn gái lạnh nhạt với nhau. Mehmet tưởng tôi muốn quay lại với cuộc sống trước đây, và cậu ta muốn lôi kéo tôi đi theo cậu ta, nhưng cậu ta đã lầm. Sáu tháng sau cái chết của Fusun, tôi có thể quả quyết rằng tôi không bao giờ quay lại với thế giới ấy.

Sau vài chén raki, Mehmet thú nhận dù yêu và tôn trọng Nurcihan (tình cảm sau đã trở nên quan trọng hơn), sau khi nàng sinh con, cậu ta không còn thấy Nurcihan quyến rũ như trước nữa. Họ đã rất yêu nhau, kết hôn với nhau, nhưng sau khi có con cậu ta đã quay về với những thói quen cũ. Đôi khi, cậu ta đi một mình tới những nơi giải trí mới, có khi họ để cháu cho bà trông và cùng đi chơi. Mehmet quyết định an ủi tôi, và cậu sẽ đưa tôi đến những nhà hàng, các câu lạc bộ, tới các bar mới nhất của giới phong lưu và các nhà quảng cáo, tới các khu mới nhất của thành phố.

Một tối Nurcihan cũng nhập bọn với chúng tôi. Ở khu mới xây dựng trong vòng một năm nay, phía sau Etiler, chúng tôi ăn đủ các thứ được giới thiệu là các món Mỹ. Nurcihan không nói về Sibel và cũng chẳng hỏi tôi cảm thấy điều gì sau cái chết của Fusun. Cô nói một ý làm tôi bị tổn thương: trong khi đang ăn, đột nhiên cô bảo cô cảm thấy “tận xương tủy” rằng đến một ngày tôi sẽ rất hạnh phúc. Câu nói gây cho tôi cảm giác tôi đã đánh mất cả cơ hội có thể hạnh phúc trong cuộc đời. Mehmet vẫn là Mehmet ngày trước, nhưng với Nurcihan thì hình như tôi chỉ mới quen biết, như thể mọi kỷ niệm chung của chúng tôi đều đã bị xóa bỏ, dù tôi cảm thấy rằng điều này có liên quan tới không khí của nhà hàng, với những phố xá tôi cảm thấy xa lạ của thành phố.

Những con phố mới, những khu nhà bê tông mới củng cố thêm cảm giác của tôi khi vừa ra khỏi bệnh viện: Istanbul đã khác hẳn sau cái chết của Fusun. Giờ đây tôi đã có thể nói chính cảm giác này đã khiến tôi thực hiện những chuyến đi xa kéo dài hàng năm trời.

Tôi chỉ cảm nhận được Istanbul yêu quý ngày xưa nếu đến thăm dì Nesibe. Sau những lần đến thăm đầu tiên cùng khóc hết nước mắt, bỗng nhiên dì bảo tôi có thể lên phòng Fusun, có thể xem mọi thứ và lấy đi thứ gì tôi muốn.

Trước khi lên phòng em, tôi đến bên chiếc lồng chim, như tôi và Fusun đã cùng làm như một thứ nghi lễ trong một thời gian dài, xem con Chanh còn thức ăn và nước uống không. Dì Nesibe lại giàn giụa nước mắt, vì nhớ đến những bữa cùng ăn tối, những cuộc trò chuyện khi xem ti vi, đến tất cả những gì chúng tôi đã chia sẻ trong tám năm.

Nước mắt... Im lặng... Đối với cả hai chúng tôi, nhớ đến Fusun thật đau đớn, vì vậy nếu có thể, tôi cố rút ngắn thời gian thăm viếng, trước khi lên phòng Fusun. Hai tuần một lần tôi lại đi bộ từ Beyoglu đến ngôi nhà ở Cukurcuma, ngồi yên lặng xem ti vi và ăn tối với dì Nesibe, cố không nói chuyện về Fusun, nhìn con Chanh mỗi ngày một già, nhìn từng bức tranh vẽ chim, rồi lấy cớ lên rửa tay, tôi vào phòng Fusun, mở và nhìn các ngăn tủ, ngăn kéo. Trong những chiếc ngăn kéo tủ nho nhỏ, em giữ tất cả những vật tôi đã tặng em, những chiếc lược, bàn chải tóc, những chiếc gương nhỏ, những chiếc trâm cài đầu hình con bướm và hoa tai. Những chiếc khăn tay (tôi quên là đã tặng chúng cho em), những đôi tất được thưởng qua trò chơi bốc thăm, những chiếc cúc gỗ (tôi tưởng em mua cho mẹ), những chiếc cặp tóc, chiếc xe Mustang đồ chơi do Turgay tặng, những bức thư tình tôi gửi cho em qua Ceyda đã khiến tâm hồn tôi trĩu nặng đến nỗi không thể ngồi trước các ngăn tủ và ngăn kéo vẫn còn tỏa mùi Fusun quá nửa giờ. Đôi khi tôi ngồi xuống cạnh giường châm thuốc hút, có khi để kìm mình khỏi khóc tôi nhìn ra cửa sổ, nơi em thường đứng vẽ chim, thỉnh thoảng tôi lấy đi một chiếc cặp tóc hay chiếc lược. Tôi hiểu ra rằng tôi phải tập hợp tất cả những đồ vật liên quan tới Fusun, cả những thứ tôi đã thu gom lại trong chín năm, cả những thứ tìm được trong phòng em, vào một nơi, nhưng tôi còn chưa biết đó là nơi nào. Tôi đã tìm ra câu trả lời nhờ những chuyến đi, trong khi đến thăm những bảo tàng nhỏ.

Mùa đông năm 1986, vào một tối tuyết rơi, sau bữa ăn tối tôi lại cầm lên tay những chiếc trâm cài đầu hình cánh bướm, những đôi khuyên tai và đồ trang sức khác đã mua cho Fusun mà em không dùng. Rồi tôi thấy trong một chiếc hộp nằm cuối ngăn kéo đôi khuyên tai hình cánh bướm có chữ F mà Fusun đã đeo khi gặp tai nạn. Em đã tìm một chiếc của đôi khuyên này hàng năm trời. Tôi cầm đôi khuyên tai đi xuống.

“Dì Nesibe, cái này mới được cất vào hộp đồ trang sức của Fusun,” tôi nói.

“Tất cả đồ Fusun mang hôm đó, cả bộ đồ màu đỏ, đôi giày, dì đã cất kỹ để anh khỏi buồn khi nhìn thấy chúng, Kemal ạ. Dì nghĩ đã cất mọi thứ vào đúng chỗ, thế mà anh nhận ra ngay à?”

“Fusun đã đeo cả đôi khuyên này?”

“Đêm hôm ấy, trước khi sang với anh, lúc đầu nó định nằm nghỉ bên phòng dì, rồi nó lấy đôi khuyên trong túi xách tay ra và đeo vào tai. Dì vờ như ngủ, nhưng vẫn theo dõi nó. Khi nó ra khỏi phòng dì cũng không nói gì. Dì chỉ mong cuối cùng nó hạnh phúc.”

Em đã bảo tôi là mẹ đóng cửa phòng từ bên trong, nhưng tôi không nói với dì Nesibe.

Sao tôi lại không nhận ra đôi khuyên tai trong lúc làm tình với em đêm hôm ấy?... Nhưng tôi lại hỏi về chuyện khác.

“Dì Nesibe, mấy năm về trước cháu có nói đã để một chiếc khuyên tai trước gương trong buồng tắm, lần đầu tiên khi cháu đến đây. Cháu còn hỏi 'Dì có thấy nó không?' kia mà.”

“Dì không nhớ nữa, con trai ạ. Đừng hỏi dì về những chuyện cũ nữa làm dì khóc. Nó nói, đến Paris nó sẽ làm anh bất ngờ bằng một đôi khuyên tai nào đó, nhưng dì không biết đó là đôi nào. Nó khao khát muốn đến Paris lắm, khổ thân nó...”

Dì khóc. Rồi dì xin lỗi tôi vì đã khóc.

Hôm sau tôi đặt chỗ ở khách sạn Hotel du Nord. Buổi tối tôi nói với mẹ tôi sẽ đi Paris, chuyến đi sẽ có ích cho tôi.

“Ôi mẹ rất mừng,” mẹ tôi nói. “Cuối cùng con cũng phải nghĩ đến công việc, đến Satsat nữa chứ... Đừng để Osman quán xuyến hết mọi thứ.”

81

Bảo tàng Ngây thơ

Tôi không nói với mẹ là tôi đi Paris không phải vì chuyện làm ăn. Giá như mẹ có hỏi mục đích chuyến đi thì tôi cũng không có câu trả lời chính xác. Chính tôi cũng không muốn biết mục đích của chuyến đi. Trên đường ra sân bay tôi nghi mình đi là để chuộc lại những lỗi lầm, vì đã không nhận ra chiếc khuyên tai của Fusun.

Nhưng sau khi vừa ngồi trên máy bay tôi hiểu ngay ra: tôi đi để lãng quên và mơ mộng. Istanbul đầy rẫy những dấu hiệu nhắc tôi nhớ đến em. Khi ra sân bay tôi đã nhận ra rằng, ở ngoài Istanbul tôi có thể nghĩ về Fusun và câu chuyện của chúng tôi sâu sắc hơn. Ở Istanbul bao giờ tôi cũng nhìn em qua lăng kính của sự ám ảnh, nhưng khi ngồi trên máy bay tôi nhìn em và cả sự ám ảnh của mình từ bên ngoài.

Tôi cảm thấy cảm giác được an ủi như thế khi lang thang trong các bảo tàng. Tôi không nói tới những bảo tàng khổng lồ nườm nượp người xem như Louvre hay Beaubourg, mà là những bảo tàng nhỏ vắng vẻ, những bộ sưu tập chẳng mấy người xem. Tôi đã tới rất nhiều bảo tàng như vậy. Tôi đã phải xin giờ hẹn để tới xem Bảo tàng Édith Piaf[40] do một người hâm mộ bà sáng lập ra, nơi tôi nhìn thấy những chiếc bàn chải tóc, lược, những con gấu bông. Tôi đã dành trọn một ngày để xem Bảo tàng Cảnh sát, hay Bảo tàng Jacquemart André[41], nơi các đồ vật được sắp đặt bên cạnh các họa phẩm theo cách thức rất riêng biệt. (Tôi thấy những chiếc ghế bỏ trống, những bộ đèn chùm treo nhiều ngọn, những khoảng trống đầy ám ảnh.) Tôi cảm thấy rất dễ chịu khi đi trong những căn phòng như vậy. Đến phòng cuối cùng, tôi được giải thoát khỏi ánh mắt theo dõi của những người gác phòng. Từ phía ngoài lọt vào tiếng động của thành phố, tiếng xe cộ đi lại, tiếng những công trình xây dựng. Ngay giữa lòng thành phố đông đúc, tôi cảm thấy mình rơi vào một thế giới khác. Thế giới mới khác lạ, với thời gian như lắng đọng này, đã an ủi tôi, khiến tôi khuây khỏa.

Cảm giác được an ủi giúp tôi có thể kể lại, khi sắp xếp lại bộ sưu tập của mình quanh một câu chuyện. Tôi sung sướng dự định sẽ giới thiệu cuộc đời mình trong một bảo tàng - cuộc đời mà trước hết là mẹ tôi, sau đó là anh Osman và tất cả những người khác cho là tôi đã hủy hoại, theo cách thức sao cho tất cả những gì còn lại sau Fusun, sao cho câu chuyện của tôi, có thể trở thành bài học cho mọi người.

Tôi đã đến xem Bảo tàng Nissim de Camondo vì biết người sáng lập ra nó xuất thân từ một gia đình Do Thái có tiếng ở Istanbul. Tôi cảm thấy thoải mái tự tin hơn, vì biết mình có thể yên tâm trưng bày những chiếc đĩa, dao, dĩa của gia đình Keskin và cả bộ sưu tập lọ đựng muối đã gom góp suốt bảy năm. Ở Bảo tàng Bưu điện tôi cảm thấy mình có thể trưng bày các thư từ chúng tôi đã trao đổi, còn ở Micromusée du Service des Objects Trouvés[42] thì tôi chắc chắn mình có thể trưng bày tất cả những gì gợi nhớ đến Fusun, thậm chí cả bộ răng giả của chú Tarik Bey, những tờ hóa đơn và các hộp thuốc rỗng không. Tôi đi taxi mất một giờ tới bảo tàng Maurice Ravel[43], ngôi nhà của nhà soạn nhạc danh tiếng, và khi nhìn thấy bên cạnh những chiếc bàn chải, tách uống cà phê, những con vật nhỏ bằng sứ, búp bê và những đồ chơi, chiếc lồng chim bằng sắt bên trong có con sơn ca bằng sắt, suýt nữa tôi đã khóc. Trong các bảo tàng ở Paris, tôi không cảm thấy hổ thẹn vì bộ sưu tập của mình trong căn hộ ở ngôi nhà Merhamet. Từ chỗ e ngại thiếu tự tin, dần dần tôi trở nên tự hào vì bộ sưu tập của mình.

Khi đó, tôi chưa mô tả những thay đổi diễn ra trong tâm hồn tôi bằng những khái niệm đó, tôi chỉ cảm thấy hạnh phúc khi ở trong các bảo tàng, và tôi mường tượng có thể kể câu chuyện của mình bằng những đồ vật. Một buổi tối tôi ngồi uống rượu trong bar của Hotel du Nord, nhìn những người xa lạ quanh mình, và cũng như mọi người Thổ (có chút học thức và phong lưu) đi ra nước ngoài, tôi tự hỏi liệu những con người này nghĩ về tôi, về chúng ta như thế nào.

Sau đó tôi nghĩ làm sao tôi có thể kể về những tình cảm của tôi với Fusun cho một ai đó không biết Istanbul, Nisantasi và Cukurcuma. Tôi thấy mình giống như một người đi tới những đất nước xa xôi, ở lại đó trong nhiều năm: ví như một nhà nhân chủng học yêu một cô gái bản địa khi sống ở New Zealand, khi nghiên cứu về tập tục và thói quen của họ, xem họ làm việc, nghỉ ngơi, giải trí như thế nào. Những quan sát và tình yêu tôi đã trải qua hòa quyện vào nhau...

Giờ đây, giống như một nhà nhân chủng học, để những năm tháng đã qua có ý nghĩa, tôi phải trưng bày các đồ vật đã thu gom được, những ấm trà, đồ nữ trang, quần áo, tranh ảnh. Trong mấy ngày cuối cùng ở Paris, phần vì những bức tranh vẽ chim của Fusun, phần để giết thời gian, tôi đến Bảo tàng Gustave Moreau[44], Proust đã viết về họa sĩ này với nhiều thiện cảm. Tôi không thích phong cách cổ điển của Moreau, những họa phẩm lịch sử kiểu cách cầu kỳ của ông, nhưng tôi thích bảo tàng này. Trong những năm cuối đời, nhà danh họa đã biến ngôi nhà, nơi ông sống phần lớn cuộc đời, thành bảo tàng sau khi ông mất, trưng bày hàng ngàn họa phẩm của ông: ông đã cho cải tạo căn nhà và xây thêm phòng trưng bày hai tầng rộng rãi kề bên. Trong ngôi nhà cải tạo thành bảo tàng này, mọi đồ vật tỏa sáng đầy ý nghĩa, người ta đã tạo ra một kiểu nhà lưu niệm, một “bảo tàng cảm xúc”. Đi bên những người coi phòng gà gật, bước trên nền lát gỗ cót két của các căn phòng, một cảm giác thành kính tràn ngập trong tôi. (Trong vòng hai chục năm sau đó, tôi còn đến đây bảy lần nữa, mỗi lần đi qua các căn phòng tôi đều cảm thấy sự sùng mộ tương tự.)

Vừa về đến Istanbul, tôi liền đến thăm dì Nesibe. Sau khi kể cho dì nghe về Paris và những bảo tàng, trong lúc ngồi ăn tối tôi nói ngay về dự định của mình:

“Dì Nesibe, dì biết đấy, trong nhiều năm cháu đã lấy đi rất nhiều thứ trong nhà này,” tôi nói với sự bình thản của một người đã khỏi bệnh có thể vui vẻ nói về căn bệnh của mình. “Bây giờ cháu muốn mua cả căn nhà này.”

“Thế nghĩa là sao?”

“Dì hãy bán lại cho cháu căn nhà và đồ đạc, nguyên trạng thế này.”

“Thế còn tôi thì sao?”

Chúng tôi nói chuyện với nhau nửa đùa nửa thật. “Cháu sẽ làm tất cả để gìn giữ những kỷ niệm về Fusun,” tôi nói gần như nghiêm chỉnh. Tôi bảo, sống một mình trong căn nhà này dì Nesibe sẽ khó trả đủ tiền sưởi, nhưng tôi cũng nói thêm dì vẫn có thể ở lại. Từ “một mình” làm dì suýt khóc. Tôi nói tôi đã tìm được một căn hộ ở gần khu gia đình dì ở hồi trước, cũng trên phố Kuyulu Bostan.

“Ở trong tòa nhà nào vậy?” dì hỏi.

Một tháng sau chúng tôi mua một căn hộ ở vị trí đẹp nhất trên phố Kuyulu Bostan, cách ngôi nhà cũ của gia đình Fusun không xa lắm (đối diện với cửa hiệu bán thuốc lá và báo của bác Sefil đã quấy nhiễu Fusun ngày trước). Dì Nesibe đã nhượng lại cho tôi cả ngôi nhà Cukurcuma cùng tầng dưới và đồ đạc trong nhà. Theo lời khuyên của luật sư (người đã giải quyết vụ ly hôn của Fusun) chúng tôi đã làm một bản kê các thiết bị trong nhà với xác nhận của phòng công chứng.

Dì Nesibe không vội chuyển đến căn hộ mới ở Nisantasi. Chẳng khác gì một cô gái sắm của hồi môn, với sự giúp đỡ của tôi, dì mua dần các thứ đồ đạc, thuê người lắp đèn cho ngôi nhà mới, nhưng lần nào gặp tôi dì cũng cười cười bảo dì sẽ chẳng bao giờ rời khỏi căn nhà ở Cukurcuma.

“Kemal ạ, tôi không thể rời khỏi ngôi nhà và những kỷ niệm,” dì bảo.

“Chúng ta sẽ sửa căn nhà để trưng bày những kỷ vật mà, dì Nesibe,” tôi đáp.

Các chuyến đi của tôi mỗi ngày một dài hơn, và càng ngày tôi càng ít gặp dì hơn. Vì chính tôi cũng chưa biết đích xác sẽ làm gì với ngôi nhà và các trang thiết bị trong nhà, với những vật dụng của Fusun mà chỉ nhìn tôi cũng gần như không thể chịu nổi.

Chuyến đi đầu tiên tới Paris của tôi trở thành hình mẩu cho những chuyến đi khác. Khi đến một thành phố mới xa lạ, sau khi nhận phòng đặt trước trong một khách sạn cũ, tiện nghi, như một học trò vừa làm xong bài tập, dựa trên những thông tin thu lượm được trong các cuốn sách hướng dẫn du lịch, tôi đi xem các bảo tàng trong thành phố. Không vội vàng, tôi xem kỹ những bức tượng nhỏ, tới các khu chợ bán đồ lặt vặt và nếu thấy những thứ giống lọ đựng muối, gạt tàn hay cái mở nút chai của nhà Keskin hay những thứ tương tự là tôi mua, cả những thứ mà tôi thích.

Dù ở bất cứ đâu, ở Rio de Janeiro, Hamburg, Baku, Kyoto, Lisbon hay vùng nào trên thế giới, vào giờ ăn tối tôi thường đi đến những khu xa, những con phố nhỏ; tôi nhìn qua cửa sổ để ngỏ vào các căn hộ, cũng như ở nhà Fusun, để thấy các gia đình ngồi ăn tối, thấy các bà mẹ tất bật trong bếp liền kề phòng ăn, thấy những đứa bé, ông bố, những phụ nữ trẻ, những ông chồng ủ rũ, hay một anh chàng có họ hàng xa yêu một cô gái trẻ.

Sáng sáng tôi thong thả ăn sáng trong khách sạn, rồi giết thời gian trên phố xá hay trong các tiệm cà phê cho tới giờ các bảo tàng nhỏ mở cửa, tôi gửi cho mẹ và dì Nesibe những tấm bưu ảnh, theo dõi qua báo chí sở tại xem có chuyện gì xảy ra ở Istanbul và trên thế giới, và khoảng gần mười một giờ, với cuốn sổ ghi chép trên tay, tôi vui vẻ tới thăm các bảo tàng.

Một buổi sáng trời mưa lạnh, ở các gian trưng bày của Bảo tàng Thành phố Helsinki tôi bắt gặp những lọ thủy tinh đựng thuốc cũ trong ngăn kéo của chú Tarik Bey. Trong những căn phòng có mùi mốc được cải tạo thành Bảo tàng Cazelles ở gần Lyon (ngoài tôi ra không có một ai khác) tôi nhìn thấy những chiếc mũ giống những chiếc mà mẹ và cha tôi thường đội. Ở Stuttgart, trong Bảo tàng Tiểu bang Wurttemberg được bố trí trong tháp của khu thành cổ, hứng khởi sau khi xem những quân bài, nhẫn, vòng cổ, các bộ cờ và bức họa sơn dầu, tôi nghĩ những đồ vật trong nhà Keskin và tình yêu của tôi đối với Fusun xứng đáng có một triển lãm tầm cỡ thế này. Đi tìm mùi hương của Fusun tôi đã bỏ cả một ngày ở miền Nam nước Pháp, trong Bảo tàng International de Parfumerie được mệnh danh là “trung tâm nước hoa của thế giới” ở Grasse, nằm hơi xa Địa Trung Hải. Tại Bảo tàng Alte Pinakothek ở Munchen (mà các bậc thang của nó có thể lấy làm mẫu cho bảo tàng của tôi) bức tranh Hiến lễ của Abraham của Rembrandt nhắc tôi rằng chúng ta phải trao gửi những gì ta yêu quý nhất mà không cần đòi lại, bức tranh cũng khiến tôi nhớ đã kể câu chuyện về Abraham với Fusun từ cách đây nhiều năm.

Tôi rùng mình khi nhìn thấy chiếc bật lửa, đồ trang sức, những đôi khuyên tai và một lọn tóc kẹp lên mảnh giấy của George Sand[45] trong Musée de la Vie Romantique ở Paris. Tôi nhẫn nại ngồi trong Bảo tàng Lịch sử Goteborg trước những viên ngói lợp và đĩa sứ Trung Hoa do Công ty Đông Ấn mang về. Tháng Ba năm 1987, theo lời khuyên của một người bạn học cũ làm việc ở sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Oslo, tôi tìm đến Bảo tàng Lịch sử Thành phố ở Brevik, nhưng nó đóng cửa. Tôi quay về Oslo ngủ một đêm, nhưng ngày hôm sau tôi quay lại thành phố đó để xem nhà bưu điện ba trăm năm, nhà triển lãm nhiếp ảnh và hiệu thuốc cũ. Ở Trieste, trong Bảo tàng Biển tọa lạc tại nhà tù cũ, lần đầu tôi nhận ra điều mà ở những bảo tàng khác tôi chưa nhận ra: cùng với những kỷ vật của Fusun tôi có thể trưng bày mô hình một con tàu gắn liền với những kỷ niệm về Fusun chạy trên vịnh Bosphorus (chẳng hạn tàu Kalender). Tôi mất nhiều công sức để xin thị thực vào Honduras. Trong Bảo tàng Bướm và Côn trùng của thành phố La Ceiba nằm trên bờ biển Caribe, lững thững trong dòng khách du lịch mặc quần lửng, tôi nghĩ mình có thể trưng bày những chiếc cặp tóc hình con bướm mua cho Fusun trong bao năm như một bộ sưu tập bướm thật, thậm chí cả đám muỗi, ruồi, ruồi trâu, gián trong nhà Keskin. Trong Bảo tàng Y học Trung Hoa ở thành phố Hàng Châu tôi cảm thấy như gặp lại những hộp thuốc của chú Tarik Bey. Trong Bảo tàng Thuốc lá mới mở không lâu ở Paris, tôi tự hào nhận ra bộ sưu tập ở đây còn nghèo nàn hơn bộ sưu tập suốt tám năm của tôi. Vào một buổi sáng mùa xuân đẹp trời, tôi sung sướng và mải mê xem các bình và nồi niêu bày trên các giá trong các phòng trưng bày sáng sủa của Bảo tàng Nghệ thuật Paul Cézanne[46] ở Aix-en Province. Trong Rockox House lộng lẫy ở Antwerp tôi ý thức được rằng những bảo tàng nhỏ, yên tĩnh, trong đó quá khứ được lưu giữ như những đồ vật có tâm hồn, đối với tôi là sự an ủi trong cuộc sống. Liệu tôi có phải đến Bảo tàng Freud ở Wien xem ngôi nhà chứa đầy tượng và vật dụng của ông bác sĩ danh tiếng để chấp nhận được và yêu quý bộ sưu tập trong ngôi nhà Merhamet, và có thể tự hào giới thiệu chúng với mọi người? Phải chăng sau những chuyến đi London đầu tiên lần nào tôi cũng tìm đến hiệu cắt tóc trong Bảo tàng Thành phố vì nhớ tới ông thợ cắt tóc Basri và Cevat Bẻm mép ở Istanbul? Tôi đã đến Bảo tàng Florence Nightingale đặt trong một Bệnh viện London vì hy vọng sẽ thấy một vật hay một bức tranh nào đó gợi nhớ đến Istanbul mà cô y tá nổi tiếng trong chiến tranh Crưm có thể đã nhìn thấy, nhưng tôi không tìm được gì, tuy nhiên tôi lại thấy một chiếc cặp tóc giống hệt của Fusun. Trong Bảo tàng Thời gian bố trí ở một lâu đài cổ tại Besancon bên Pháp, lắng nghe sự tình lặng sâu thẳm của thời gian giữa những chiếc đồng hồ cũ, tôi suy nghĩ về các viện bảo tàng và về thời gian. Trong bảo tàng Teyler đặt tại Harlem Hà Lan, khi đi lại giữa những khoáng vật, những hóa thạch, huy hiệu, đồng tiền và những cổ vật đặt trong các tủ gỗ cũ kỹ, bỗng nhiên tôi cảm thấy mình có thể diễn tả được trong sự tĩnh lặng của bảo tàng điều đem lại ý nghĩa cho cuộc đời tôi và đồng thời cũng là sự an ủi lớn đối với tôi, nhưng tôi không sao giải thích nổi điều gì cuốn hút, gắn bó tôi với những nơi này, cũng như chúng ta không thể diễn đạt chính xác tình yêu. Trong không khí nóng ẩm của Bảo tàng St. George đặt trong pháo đài đầu tiên người Anh xây dựng ở Ấn Độ, dưới chiếc quạt khổng lồ đang quay, giữa những bức thư, bức tranh sơn dầu, đồng tiền và những vật dụng thường ngày tôi cũng cảm thấy một niềm hân hoan như thế. Đi dạo trong Bảo tàng Castelvecchio ở Verona, đi trên các bậc tam cấp, chiêm ngưỡng thứ ánh sáng - do kiến trúc sư Carlo Scala bố trí, chiếu xuống các bức tượng như những dải lụa, lần đầu tiên tôi cảm thấy điều khiến tôi thích thú trong các bảo tàng không phải bao giờ cũng do các bộ sưu tập mang lại, mà nhiều khi do sự hài hòa trong cách sắp đặt các bức tranh và hiện vật. Nhưng tới khi tôi đến thăm Bảo tàng Dinge ở Berlin, một dạo đặt nhờ trong tòa nhà Martin Gropius, sau này trở thành không nơi chốn, tôi đã nghiệm chứng điều ngược lại: với sự khôn khéo và nhạy cảm, ta có thể sưu tầm bất cứ thứ gì, phải sưu tầm tất cả những thứ ta thích, hoặc những thứ gợi cho ta nhớ đến người ta yêu quý, và nếu như ta không có nhà hoặc bảo tàng thì chất thơ của bộ sưu tập sẽ trở thành ngôi nhà của chúng. Trong Bảo tàng Uffizi ở Florence, khi xem bức tranh Sự dâng hiến Isaac của Caravaggio tôi đã khóc, vì không được xem bức tranh này cùng với Fusun, nhưng bài học về sự hy sinh của Abraham đã khiến tôi suy nghĩ: có thể thay thế thứ khác vào vị trí của người ta yêu, chính vì thế mà tôi gắn bó đến thế với những thứ liên quan tới Fusun mà tôi đã sưu tầm được trong nhiều năm. Mỗi lần sang London tôi đều tìm đến ngôi nhà của Sir John Soane, vì tôi thích sự bề bộn và cách trưng bày các bức họa của nó. Tôi ngồi hàng giờ trong một góc phòng, nghe tiếng động trong thành phố và sung sướng nghĩ đến một ngày tôi cũng sẽ trưng bày đồ đạc của Fusun như thế này, và khi đó em sẽ mỉm cười với tôi từ vương quốc của các nàng tiên. Bộ sưu tập cặp tóc, vòng khuyên tai, các bộ quân bài, chìa khóa, quạt, lọ nước hoa, khăn tay, trâm cài đầu, vòng cổ, túi xách, và vòng tai trưng bày ở tầng trên cùng của Bảo tàng Fredric Marès ở Barcelona đã cho tôi ví dụ tốt nhất về cách trưng bày chúng. Trong chuyến đi đầu tiên kéo dài hơn năm tháng tới Mỹ, tôi đã xem hai trăm bảy mươi ba bảo tàng, và trong khi xem Bảo tàng Găng tay ở Manhattan tôi cũng nghĩ tới cái bảo tàng rất gần gũi với trái tim tôi kia. Khi đến thăm Bảo tàng Công nghệ Kỷ Jura ở Culver City, Los Angeles, cũng giống như ở một vài bảo tàng khác, tôi chợt có cảm giác rùng mình nhận ra trong khi nhân loại đang sống ở thời hiện tại thì tôi dừng lại ở một kỷ nguyên khác. Đến Bảo tàng Eva Gardner ở thành phố Smithfield miền Bắc Carolina tôi đã lấy trộm một tấm biển nhỏ, trên đó nữ diễn viên danh tiếng quảng cáo cho một bộ đồ sứ. Bức ảnh trong cuốn sổ học sinh của Ava thời nhỏ, những chiếc áo ngủ, găng tay và ủng của cô khiến tôi quặn thắt nhớ tới Fusun, đến nỗi tôi muốn bỏ dở chuyến đi để quay về Istanbul. Tôi đã bỏ ra hai ngày để có thể tới xem Bảo tàng Đồ hộp giải khát và Quảng cáo mới mở trước đó ở gần Nashville và sau này đã đóng cửa. Tôi nhớ sau đó lại muốn về nhà, nhưng rồi tôi vẫn tiếp tục cuộc hành trình. Năm tuần sau, ở Saint Augustine thuộc Florida, trong Bảo tàng Thảm kịch Mỹ (sau này cũng đóng cửa) tôi nhìn thấy những khí cụ mạ crôm và những mảnh vỡ đã han gỉ của chiếc Buick 1966, trong đó ngôi sao điện ảnh lừng danh thập kỷ 60 của Mỹ là Jayne Mansfield đã chết trong một tai nạn giao thông. Tôi hiểu ra rằng một nhà sưu tầm đích thực cần có một bảo tàng riêng.

Tôi không ở lại Istanbul lâu. Theo sự chỉ dẫn của Cetin Efendi, tôi tới bãi đất trống sau xưởng của Sevket Usta chuyên sửa xe Chevrolet; xác chiếc xe Chevrolet đời 1956 của tôi nằm dưới một cây vả nom thật thảm hại. Nắp cốp xe mở tung, từ chuồng gà nằm gần đó vài con gà mái leo lên chiếc khung xe han gỉ, xung quanh lũ trẻ đang chơi đùa. Theo ông thợ Sevket, một số bộ phận của xe còn nguyên vẹn. Một số bộ phận như nắp bình xăng, hộp số, tay quay nâng kính phía sau và vài chi tiết nhỏ được bán cho chủ những chiếc taxi Chevrolet đời 1956 vẫn còn chạy ở Istanbul. Tôi thò đầu vào khoảng giữa nơi từng là các đồng hồ chỉ thị tốc độ, chỉ mức xăng, nút điều khiển radio, tay lái và ghế trước. Mùi da bọc ghế phả lên trong nắng nóng khiến tôi nôn nao. Theo bản năng tôi đưa tay chạm vào cái vòng tay lái có lẽ cũng gần tuổi tôi. Những kỷ niệm dồn nén trong xác chiếc xe làm tôi choáng váng.

“Kemal Bey, ngài làm sao thế? Hãy ngồi xuống một chút!” bác Cetin nhẹ nhàng bảo, “Các cháu, lấy cho ta một cốc nước!”

Kể từ khi Fusun mất, đây là lần đầu tiên tôi suýt khóc trước mặt người khác, nhưng tôi đã kịp trấn tĩnh. Một cậu bé phụ việc vận đồ đen đầy dầu mỡ, nhưng tay rửa sạch sẽ, đưa đến một cốc trà trên chiếc khay có hiệu “Cyprus Turk” (tôi chỉ ghi ra đây theo thói quen, khách thăm đừng tìm nó trong Bảo tàng Ngây thơ). Trong lúc uống trà, sau một lát ngã giá, chúng tôi đã mua lại chiếc xe của cha tôi.

“Chúng ta sẽ đặt nó ở đâu, Kemal Bey?” bác Cetin hỏi.

“Tôi muốn sống đến cuối đời dưới cùng một mái nhà với chiếc xe này,” tôi nói và mỉm cười, nhưng bác Cetin hiểu rằng tôi nói nghiêm túc, và khác với mọi người, bác không bảo: “Ồ, Kemal Bey, chúng ta không thể chết theo người đã chết!” Nếu như bác nói, tôi sẽ đáp rằng Bảo tàng Ngây thơ được lập ra để ta có thể sống với người đã khuất, nhưng câu trả lời đã không được nói ra.

“Trong ngôi nhà Merhamet có rất nhiều đồ vật. Tôi muốn đem tất cả chúng về một mái nhà, và sống những ngày còn lại với chúng,” tôi kiêu hãnh nói.

Tôi biết có những người, chẳng hạn như Gustave Moreau, trong những năm cuối đời đã cải tạo nhà ở thành bảo tàng, nơi họ sống với bộ sưu tập của mình. Tôi tiếp tục những chuyến đi để xem hàng trăm bảo tàng tôi đã từng tới và yêu thích và hàng ngàn bảo tàng khác mà tôi chưa tới.

82

Các nhà sưu tầm

Dựa trên những chuyến ra nước ngoài và những trải nghiệm ở Istanbul, tôi nhận thấy các nhà sưu tầm có hai loại:

Những người tự tin, họ tự hào về bộ sưu tập của mình và muốn trưng bày cho công chúng. (Loại này thường thấy ở phương Tây.)

Những người e ngại, họ giấu giếm những thứ sưu tầm được. (Thái độ này không phù hợp với thời hiện đại.)

Theo những người tự tin thì bảo tàng là hệ quả tất yếu của việc sưu tầm, dù xuất phát điểm của nó là gì thì bảo tàng được lập ra để họ hãnh diện giới thiệu bộ sưu tập. Tôi đã nhiều lần nghiệm thấy điều này trong các bảo tàng tư nhân nhỏ ở Mỹ: chẳng hạn cuốn sách hướng dẫn nhỏ của Bảo tàng Đồ hộp giải khát và Quảng cáo viết rằng thuở nhỏ trên đường từ trường về nhà cậu bé Tom đã được một vỏ hộp nước giải khát, rồi thêm một chiếc nữa, rồi đến chiếc thứ ba, cậu đem chúng về nhà, và cuối cùng quyết định sẽ sưu tầm tất cả các loại vỏ đồ hộp để trưng bày trong một bảo tàng.

Những người e ngại thì lấy việc sưu tầm làm thú vui. Cũng như đối với các nhà sưu tầm tự tin, việc sưu tầm đối với họ - bạn đọc có thể thấy qua chính ví dụ của tôi - lúc đầu chỉ là phản ứng với một nỗi đau nào đó, một thôi thúc sâu xa nào đó và đồng thời cũng là niềm an ủi, thậm chí là một thứ dược liệu. Nhưng trong các xã hội mà những nhà sưu tầm e ngại sinh sống, các bộ sưu tập và bảo tàng không được tôn trọng, người ta không coi việc sưu tầm đó có tác động tốt tới tri thức và giáo dục, nghĩa là một việc đáng được tôn trọng, mà coi đó là đáng hổ thẹn cần che giấu. Vì ở đất nước của những người e ngại, các bộ sưu tập không phải là những thông tin hữu ích, mà là nỗi đau tinh thần những người sưu tập e ngại đã phải chịu đựng.

Lúc tôi bắt đầu đi tìm các áp phích, tranh ảnh quảng cáo và vé của các phim xem hồi năm 1976 để trưng bày trong Bảo tàng Ngây thơ, vào đầu năm 1992, khi làm quen với người sưu tầm đồ vật liên quan tới rạp chiếu phim, tôi nhận ra ngay sự e ngại đặc trưng cho các nhà sưu tầm ở người sưu tầm hiện vật về phim ảnh Istanbul, cái cảm giác u ám mà sau này tôi còn nhận ra trong thành phố và cả ở những nơi khác.

Sau một hồi mặc cả khá lâu, tôi đã mua lại của Hifzi Bey các tấm quảng cáo phim Nỗi đau tình yêu chỉ kết thúc với cái chết và Giữa hai làn đạn, và sau đó ông ta nhiều lần nói rất vui vì thấy tôi quan tâm đến bộ sưu tập của ông ta.

“Tôi rất buồn mỗi khi phải từ bỏ thứ gì đó mà tôi yêu thích, Kemal Bey ạ,” ông ta nói. “Nhưng những kẻ giễu cợt tôi về việc tôi chất rác rưởi đầy nhà sẽ thấy một người có văn hóa, xuất thân từ một gia đình tử tế như anh, đánh giá cao những gì tôi đã sưu tầm được. Tôi không uống rượu, không hút thuốc, không cờ bạc, cũng không bám váy phụ nữ. Đam mê duy nhất của tôi là sưu tầm tranh ảnh về các diễn viên và phim ảnh. Anh có muốn mua những bức ảnh chụp trên tàu Kalender của phim Hãy nghe lời than van của mẹ tôi mà Papatya đóng từ khi cô ta còn rất trẻ không? Cô ta mặc chiếc áo dây đeo, vai trần... Tối nay nếu anh quá bộ đến nhà tôi, tôi sẽ cho xem các bức ảnh chưa một ai nhìn thấy trong phim Lâu đài đen bị bỏ dở vì vai chính Tahir Tan tự tử. Tôi có cả những bức ảnh về cô người mẫu Đức Inge quảng cáo cho nước giải khát hoa quả có gas đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ, và ảnh về người phụ nữ Đức rất thân thiện với người Thổ, là Ekrem Guclu đang hôn bạn tình trong phim Sân ga, một trong những phim Thổ-Đức hợp tác đầu tiên.”

Khi tôi hỏi liệu có thể thấy ảnh về các phim tôi đang tìm ở đâu nữa, ông ta nói còn một số nhà sưu tầm chất đầy tranh ảnh, phim và áp phích ở nhà. Khi phim ảnh, giấy má, báo ảnh, tạp chí đã gần như chiếm hết nơi cư ngụ của họ, và người thân thích của họ cũng bỏ đi (dĩ nhiên đa số họ chẳng bao giờ lấy vợ), thì họ bắt đầu sưu tầm những thứ khác, nhà họ trở thành nơi chứa rác không còn chỗ đặt chân vào. Chắc chắn có những thứ tôi muốn tìm ở một vài nhà nào đó, nhưng trong đống rơm rác ấy gần như không thể tìm ra nổi chúng, đến vào đó còn khó.

Tôi nài nỉ mãi Hifzi Bey mới chịu, và cuối cùng ông ta cũng đưa tôi đến một vài “đống rác” huyền thoại của mấy nhà sưu tầm Istanbul những năm 90.

Đa phần những tấm áp phích, tranh quảng cáo, những bức ảnh chụp Istanbul, bưu ảnh, vé xem phim, thực đơn nhà hàng (những thứ mà thời đó tôi không hề nghĩ tới chuyện sưu tầm), những đồ hộp cũ han gỉ, những tờ báo đã ố vàng, những chiếc túi giấy in hình nhãn mác công ty, chai lọ đựng thuốc, ảnh các diễn viên và danh nhân, các bức ảnh chụp ở Istanbul gợi nhớ đến những ngày sống với Fusun trưng bày trong bảo tàng là do tôi bới tìm được từ những đống rác như thế.

Một ông chủ nhà có diện mạo tương đối bình thường, ngồi trên chiếc ghế nhựa kê giữa đống đồ vật, giấy tờ bề bộn chất đầy ngôi nhà cũ hai tầng ở khu Tarlabas tự hào khẳng định rằng bộ sưu tập của ông có 42.742 hiện vật.

Tôi cũng có cảm giác hổ thẹn tương tự khi xem “bộ sưu tập” của một người thu phí gas về hưu. Khó khăn lắm tôi mới vào được căn hộ của ông ở Uskudar, nơi ông sống với bà mẹ ốm nằm liệt giường trong một căn phòng duy nhất có lò sưởi gas. (Do đồ đạc tích tụ chất kín nên không thể vào nổi các phòng khác lạnh như băng, qua cánh cửa hé mở tôi thấy những vỏ hộp, những đồ chơi quen thuộc hồi nhỏ.) Tôi không xấu hổ vì bà mẹ của ông già thu phí về hưu hay chửi rủa lăng nhục con trai, mà vì cảm thấy biết bao nhiêu hiện vật gắn liền với những con người từng sống trong những căn nhà, từng đi lại trên những đường phố Istanbul và đa phần đã chết sẽ mất đi mà không được phân loại, không được đặt trong tủ kính, đóng khung và trưng bày trong các bảo tàng. Đúng vào dạo đó tôi nghe nói về bi kịch của một nhà nhiếp ảnh Hy Lạp, người đã chụp ảnh trong các đám cưới, các lễ đính hôn, ngày sinh nhật, các cuộc hội họp và trong các quán xá ở Beyoglu suốt bốn chục năm liền, sau khi không biết cất giữ vào đâu, cũng không bán cho ai được, đã đốt chúng trong lò. Cho không cũng chẳng ai cần đến các bức ảnh và âm bản chụp đám cưới, các cuộc vui chơi, hội họp ở trung tâm thành phố. Trong gia đình và xung quanh, chủ nhân của các bộ sưu tập này trở thành mục tiêu nhạo báng, vì sự dị thường, đơn độc của họ, người ta ái ngại khi thấy họ bới tìm trong các đống rác cũ, các xe chở rác.

Hifzi Bey kể cho tôi, không hề mảy may xúc cảm, coi như chuyện tự nhiên trong đời sống, rằng sau cái chết của các nhà sưu tầm đơn độc, hàng xóm láng giềng của họ lôi các đồ vật sưu tầm của họ ra khu đất trống gần nhất (nơi người ta thường giết súc vật để tế lễ) với sự giận dữ gần như cuồng tín, họ phóng hỏa đốt hay bán tất cả cho bọn đồng nát.

Tháng Mười hai năm 1996, một người thu gom đồ (gọi là nhà sưu tầm thì không đúng) tên là Necdet Adsiz đã chết bẹp dưới đống giấy lộn và đồ đạc chất đầy trong căn hộ nhỏ ở Tophane, cách nhà Keskin bảy phút đi bộ, nhưng mãi bốn tháng sau người ta mới phát hiện được do mùi hôi thối không thể chịu nổi bốc ra từ căn nhà. Đồ đạc đã chặn mất cửa, lính cứu hỏa phải đập cửa sổ để vào nhà. Báo chí đưa tin này vừa giễu cợt vừa ghê tởm, khiến dân chúng Istanbul càng sợ những người sưu tầm. Có một chi tiết kỳ lạ - tôi hy vọng bạn đọc sẽ không cho đó là thừa - đối với tôi đến lúc đó cũng trở nên rõ ràng, dĩ nhiên là nhờ tôi có khả năng nhớ tất cả mọi việc liên quan đến Fusun: người chết bẹp dưới đống giấy má, đồ đạc của chính mình, Necdet Adsiz, là người mà Fusun đã nói tới vào cuối buổi tối trong lễ đính hôn, khi chủ đề câu chuyện chuyển sang trò gọi hồn, và là người khi ấy em tưởng là đã chết.

Tôi muốn tưởng nhớ với lòng biết ơn đến các nhà sưu tầm khác, vì họ đã góp thêm cho bộ sưu tập của tôi và giúp tôi gìn giữ kỷ niệm về Fusun, trong mắt họ, tôi cũng nhận thấy họ nghĩ rằng công việc sưu tầm của họ là đáng che giấu và hổ thẹn. Ở trên tôi đã nhắc tới nhà sưu tầm bưu ảnh nổi tiếng nhất Istanbul, ông Halit Bey đau ốm mà tôi quen biết hồi 1995-1999, khi tôi cố gắng kiếm đủ bưu ảnh về tất cả các khu và đường phố, nơi tôi đã đi qua với Fusun. Một nhà sưu tầm giấu tên, mà tôi rất hãnh diện giới thiệu bộ sưu tập quả đấm cửa và chìa khóa của ông ta, khẳng định rằng trong đời mình mỗi người Istanbul (ông ta hiểu là mỗi người đàn ông) chạm vào gần hai chục ngàn chiếc quả đấm cửa, nghĩa là “bàn tay người ta yêu” cũng chạm vào đa số những vật đó. Siyami Bey đã bỏ ba chục năm cuối của cuộc đời để sưu tầm ảnh của tất cả những con tàu đã chạy qua vịnh Bosphorus kể từ khi phát minh ra máy ảnh. Nhân đây tôi xin cảm ơn ông vì ông đã chia sẻ với tôi bản sao của bộ ảnh, để tôi có thể trưng bày ảnh của những con tàu mà tôi đã nghe thấy tiếng còi của chúng khi cùng đi dạo với Fusun hay trong lúc đang nghĩ tới em. Tôi cũng cảm ơn ông vì giống như một nhà sưu tầm phương Tây, ông đã không hề e ngại giới thiệu với công chúng bộ sưu tập ảnh.

Một nhà sưu tầm khác cũng xin được giấu tên mà tôi biết ơn vì những bức ảnh nhỏ mà những người tới dự các đám tang thời kỳ từ 1975 đến 1980 gắn trên ve áo, ông ta thách giá từng bức ảnh nhỏ với tôi, rồi đặt ra câu hỏi khinh thị mà tôi đã nghe thấy từ miệng nhiều nhà sưu tầm, còn tôi thì đưa ra câu trả lời quen thuộc:

“Tôi làm bảo tàng, ông thấy đấy...”

“Tôi không hỏi anh điều đó. Tôi hỏi anh cần những những thứ này để làm gì?”

Câu hỏi ngụ ý nhắc đến việc người sưu tầm đam mê nào cũng có nỗi đau riêng, một vết thương tâm hồn khó giải thích nào đó. Nỗi đau của tôi là gì? Đó là người tôi yêu đã chết, và tôi không thể cài ảnh em trên ve áo trong đám tang em? Hay cũng đúng như của người hỏi, nỗi đau của tôi cũng là một cái gì đó không thể diễn đạt nổi và đáng hổ thẹn?

Vào những năm 90, trong thành phố Istanbul người ta chưa hề nghe tới có các bảo tàng tư nhân, các nhà sưu tầm tự ti vì nỗi đam mê của họ, đồng thời có cơ hội là họ nói xấu những người khác, thậm chí vì ghen tị họ còn lăng nhục lẫn nhau. Người ta kháo nhau rằng sau khi dì Nesibe chuyển đi nơi khác, nhờ sự giúp đỡ của anh bạn kiến trúc sư là Ihsan, tôi cải tạo ngôi nhà của gia đình Keskin, rằng tôi muốn làm một bảo tàng “giống như ở châu Âu, một bảo tàng tư nhân!” Người ta thường nói thêm rằng tôi giàu có, và tôi hy vọng vì điều đó các nhà sưu tầm Istanbul sẽ mềm lòng đối với tôi, có thể họ sẽ nghĩ tôi không sưu tầm vì một vết thương lòng sâu xa nào đó, nghĩa là tôi không gàn dở như họ, mà cũng như những người phương Tây, tôi sưu tầm chỉ vì tôi giàu có và có khát vọng nổi danh.

Vì Hifzi Bey thuyết phục, tôi tới dự buổi họp của “Hội những người yêu thích các đồ vật có thể sưu tầm được” vừa thành lập và là hội đầu tiên kiểu này ở Thổ Nhĩ Kỳ, với hy vọng sẽ tìm được vài thứ gợi nhớ tới Fusun hoặc liên quan tới câu chuyện của tôi. Trong căn phòng hội họp thuê vào buổi sáng, tôi cảm thấy như mình rơi vào giữa những người hủi bị xã hội xa lánh. Các thành viên (tôi đã nghe tên khá nhiều người, chẳng hạn tay sưu tầm vỏ bao diêm Suphi Máu lạnh, thậm chí độc giả đã biết bảy người trong số họ) đối xử với tôi còn khinh miệt hơn họ đối xử với nhau. Họ gần như không trò chuyện với tôi, như thể tôi là tên gián điệp hay một kẻ đáng ngờ, khiến tôi rất khó chịu. Sau này, như muốn nói lời xin lỗi, Hifzi Bey giải thích rằng việc họ thấy tôi, một người giàu có lại đi tìm sự an ủi ở các đồ vật, khiến họ cảm thấy bực tức và hết hy vọng. Họ ngây thơ nghĩ rằng, sau này nếu giàu có thì họ sẽ khỏi căn bệnh ham mê sưu tầm. Nhưng sau này, khi tin đồn loang rộng ra, và họ biết nhiều hơn về mối tình của tôi với Fusun, thì các nhà sưu tầm đầu tiên của Istanbul chẳng những đã giúp đỡ tôi mà còn chia sẻ với tôi câu chuyện về cuộc đấu tranh để đưa thành quả của họ ra công khai.

Trước khi chuyên chở số đồ vật sưu tầm được từ ngôi nhà Merhamet sang ngôi nhà bảo tàng Cukurcuma, tôi đã cho chụp lại cảnh chúng được chất đầy trong căn phòng mà hai mươi năm trước tôi đã làm tình với Fusun. (Giờ đây, thay cho tiếng reo hò của lũ trẻ chơi bóng ở khu vườn sau là tiếng chạy rì rì của máy điều hòa.) Khi đem tất cả đồ vật đã gom góp được về căn nhà bảo tàng Cukurcuma, những thứ tôi kiếm được qua các chuyến đi, những vật lấy được ở gia đình Keskin, những đồ vật mua được từ các đống rác của các nhà sưu tầm và các hội viên và những vật nhận được từ các nhân vật trong câu chuyện, tôi tưởng tượng khi được xếp đặt bên nhau, chúng sẽ ra sao, như thể tưởng tượng ra một bức tranh.

Giống như đàn cò di cư một năm hai lần bay qua trên bầu trời Istanbul, những đồ vật này, những lọ đựng muối, những con chó nhỏ bằng sứ, những cái đê khâu vá, bút chì, cặp tóc, gạt tàn cũng lặng lẽ bay đi khắp thế gian. Tôi đã thấy những chiếc bật lửa y hệt chiếc tôi mua cho Fusun trong chợ trời ở Athens và Roma, và thấy những chiếc rất giống như thế trong các cửa hiệu ở Paris và Beirut. Chiếc lọ đựng muối đã đặt trên bàn ăn nhà Keskin này suốt hai năm được làm ra trong một xưởng nhỏ Istanbul, và tôi nhìn thấy những cái giống như thế trong các nhà hàng ở khu ngoại vi Istanbul, nhưng tôi đã nhìn thấy nó trong nhà hàng Halal ở New Delhi, trong một tiệm ăn tồi tàn trên một khu phố khu cổ ở Cairo, trên những tấm bạt trải dọc vỉa hè vào ngày Chủ nhật của những người bán đồ cũ ở Barcelona, và cả trong một cửa hàng bán đồ nhà bếp ở Roma. Rõ ràng một ai đó đã chế tác ra nó lần đầu tiên, rồi người ta sao chép lại ở các nước khác, và như vậy chúng được tung ra các thị trường khác có khi bằng cả những thứ vật liệu khác, trước hết là ở các vùng phía Nam Địa Trung Hải và Balkan, hàng triệu chiếc đã tham dự vào đời sống hằng ngày của bao nhiêu gia đình trong nhiều năm. Chúng đã tới những điểm xa xôi của thế giới bằng cách thức cũng bí ẩn như cách những loài chim dư cư năm nào cũng nương theo một đường bay giống nhau. Rồi thế vào cái cũ, sẽ xuất hiện một loại lọ đựng muối mới, và giống như một đợt sóng, chúng được ném lên bờ, và người ta quên đi những cái cũ mà không nhận ra quan hệ tình cảm đã gắn bó họ với những đồ vật xung quanh suốt bao năm.

Cùng với các đồ vật sưu tầm được, tôi đã cho mang cả chiếc giường trên đó tôi đã làm tình với Fusun, tấm nệm có mùi mốc, tấm ga màu xanh, và cho đặt trên căn phòng áp mái của căn nhà đã được cải tạo thành bảo tàng. Căn phòng áp mái tối tăm và ẩm mốc, nơi cư ngụ của chuột, gián và mạng nhện và đặt bình nước thời gia đình Keskin còn ở đây, nay trở thành căn phòng sáng sủa, sạch sẽ nhìn lên trời sao. Buổi tối sau khi kê xong chiếc giường tôi uống ba cốc raki. Khát khao được ngủ trong không gian gợi cảm của những đồ vật gợi nhớ tới Fusun, vào buổi tối mùa xuân đẹp trời hôm sau tôi dùng chìa khóa mở cánh cổng mới phía sau đường Dalgic vào ngôi nhà bảo tàng. Như một bóng ma, tôi bước chầm chậm trên những bậc thang dài, lao lên chiếc giường đặt trên căn phòng áp mái nằm ngủ.

Có những người mua sắm đồ đạc mới chất đầy nhà ở và cuối đời họ cải tạo nhà thành bảo tàng. Còn tôi thì nay đang cố gắng biến một ngôi nhà đã cải tạo thành bảo tàng, bằng cách làm thêm phòng và kê thêm giường ngủ, cùng với sự hiện diện của mình, thành nơi ở của mình. Còn gì sung sướng hơn là đêm đêm con người được ngủ trong một không gian gắn bó với những tình cảm sâu sắc và những kỷ niệm!

Đặc biệt vào mùa xuân và mùa hè tôi thường ngủ qua đêm ở đây. Nhờ khoảng trống khá rộng ở giữa ngôi nhà do kiến trúc sư thiết kế, đêm đêm, ngoài các đồ vật tôi còn cảm nhận được cả chiều sâu của toàn bộ không gian trong ngôi nhà. Trong các bảo tàng thực thụ, Thời gian biến thành Không gian.

Mẹ tôi không hài lòng vì thấy tôi bắt đầu sống trên căn phòng áp mái, nhưng sau khi thấy tôi thường xuyên về ăn trưa với bà, tôi lại gặp gỡ bạn bè cũ (trừ Sibel và Zaim), mùa hè tôi đến Suadiye, tham gia các chuyến du lịch bằng thuyền nhỏ, nên bà không nói gì vì nghĩ chỉ như vậy tôi mới vượt qua được nỗi đau mất Fusun. Trái lại với những người quen biết của chúng tôi, bà coi việc tôi biến ngôi nhà của gia đình Keskin thành bảo tàng chứa đầy đồ vật và kỷ niệm về tình yêu của tôi với Fusun là lẽ tự nhiên.

“Con có thể lấy từ trong tủ của mẹ và các ngăn kéo những đồ vật cũ... Mẹ cũng chẳng dùng những chiếc mũ ấy nữa. Cả những chiếc túi... Con có thể lấy cả những thứ của cha. Hãy đem bộ đồ đan, cúc áo đi. Bảy mươi rồi, mẹ không may vá được nữa, ít ra con không phải tiêu tốn vì những thứ đó,” bà nói.

Nếu có mặt ở Istanbul, mỗi tháng tôi tới thăm dì Nesibe một lần, dì có vẻ bằng lòng với căn nhà mới và khu vực xung quanh. Tôi hăng hái giải thích với dì về những gì tôi thấy ở bảo tàng Berggruen bên Berlin: Berggruen đã thỏa thuận với Tòa Thị chính Berlin, rằng ông có thể sống đến hết đời trong tiền sảnh của ngôi nhà ông đã nhượng làm bảo tàng trưng bày những thứ ông sưu tầm được trong đời.

“Khách thăm có thể gặp nhà sưu tầm trong một căn phòng hay trên bậc tam cấp của bảo tàng. Điều đó có bất thường không, dì Nesibe?”

“Cầu Đức Allah phù hộ cho anh sống lâu, Kemal Bey ạ,” dì Nesibe bảo, và châm một điếu thuốc. Miệng vẫn ngậm thuốc, dì khóc thương cho Fusun, mấy giọt nước mắt lăn xuống má, rồi cứ để nguyên thế, dì nở với tôi một nụ cười khó hiểu.

83

Hạnh phúc

Vào một đêm trăng sáng tôi tỉnh dậy lúc gần nửa đêm trong căn phòng áp mái không rèm tắm trong ánh sáng mờ, và nhìn xuống khoảng không gian trống phía dưới của bảo tàng. Ánh trăng như bạc rọi qua những ô cửa sổ vào căn nhà bảo tàng nhỏ (mà tôi tưởng không khi nào mình hoàn thành nổi), khiến căn nhà và khoảng trống ở giữa trở thành một không gian liên tục, những đồ vật được sưu tập suốt ba chục năm đặt trên các tầng gác nhô ra khoảng không gian ở giữa như những ban công nhòa đi trong bóng trăng. Chẳng khác gì một pháp sư nhận ra linh hồn của mọi vật, tôi thấy tất cả: những vật dụng của Fusun và bố mẹ em, chiếc bếp lò và cái tủ lạnh, những tấm sắt thép han gỉ của chiếc xe Chevrolet, chiếc bàn chúng tôi ngồi ăn cơm tối và xem vô tuyến suốt tám năm, và tôi cảm thấy câu chuyện của chúng tái hiện sống động trong tôi.

Đó là đêm tôi nhận ra bảo tàng cần một cuốn catalog, ghi chép kỹ lai lịch từng vật trưng bày, và dĩ nhiên nó phải minh chứng cho tình yêu của tôi với Fusun.

Trong ánh trăng và bóng tối mờ, các đồ vật như bơi lửng lơ trong khoảng không, đúng như những nguyên tử không thể chia nhỏ của Aristotle, gợi liên tưởng đến một khoảnh khắc không thể chia nhỏ được. Tôi hiểu ra rằng, cũng như theo Aristotle, sợi dây liên kết các khoảnh khắc chính là Thời Gian, câu chuyện chính là sợi dây nối kết các đồ vật. Nghĩa là một nhà văn có thể viết catalog của bảo tàng dưới dạng một tiểu thuyết. Tự tôi không có ý muốn viết một cuốn sách như thế, nhưng ai sẽ làm điều đó thay tôi?

Chính vì vậy mà tôi đã tìm ngài Orhan Pamuk, người sẽ kể câu chuyện này thay tôi, với sự đồng ý của tôi. Có thời kỳ cha và bác của ông ta đã có những vụ làm ăn chung với cha tôi và gia đình tôi. Ông ta sinh ra trong một gia đình ở Nisantasi đã sa sút, nên tôi nghĩ ông sẽ hiểu được hoàn cảnh câu chuyện của tôi. Nghe nói ông thích kể chuyện và làm việc rất nghiêm túc.

Tôi đã chuẩn bị kỹ cho cuộc gặp ông lần đầu tiên. Trước khi nói về Fusun, tôi đã nói với Orhan Bey, rằng trong mười lăm năm vừa qua tôi đã tới xem 1.743 bảo tàng và tôi còn giữ lại tất cả vé vào cửa; nghĩ rằng ông có thể quan tâm đến bảo tàng của các nhà văn mà ông yêu thích. Ông thoáng mỉm cười khi biết rằng trong Bảo tàng F.M. Dostoevsky ở Saint Petersburg vật đáng tin cậy duy nhất là chiếc mũ đặt dưới một chiếc chụp, bên cạnh có dòng chữ: “Đây đúng là mũ của Dostoevsky”. Ông nghĩ sao khi trong cùng một thành phố đó, trong thời Stalin, Bảo tàng Nabokov[47] được dùng làm văn phòng của ủy ban Kiểm duyệt? Tôi bảo trong Bảo tàng Marcel Proust ở lllier-Combray, những bức ảnh chân dung các nhân vật trong tiếu thuyết gợi nhớ tới nhà văn hơn là tới các tiểu thuyết của ông. Không, tôi không nghĩ rằng việc lập bảo tàng cho các nhà văn là chuyện vớ vẩn. Chẳng hạn tôi thấy việc ở Nhà Spinoza[48] trong thành phố nhỏ Rijnsburg bên Hà Lan người ta đã tìm kiếm đủ tất cả các tác phẩm trong thư viện được liệt kê trong biên bản sau cái chết của nhà văn và sắp xếp chúng theo thứ tự từ lớn đến bé, đúng như cách thường làm vào thế kỷ 17 là hợp lý. Tôi đã hạnh phúc như thế nào ở Bảo tàng Tagore, nơi các bức tranh thuốc nước của nhà văn đã khiến tôi nhớ tới mùi bụi và ẩm mốc của các bảo tàng Ataturk thế hệ đầu tiên, và trong tiếng ồn ào không bao giờ dứt của thành phố Calcutta tôi đi quanh quẩn suốt ngày trong các căn phòng rắc rối như mê cung. Tôi kể cho ông nghe rằng, đối với tôi, những bức ảnh trong Nhà Pirandello[49] ở thành phố Agrigento vùng Sicilia phảng phất giống những bức ảnh của gia đình tôi; rằng từ cửa sổ Bảo tàng Strinberg đi August Strindberg (1849-1912) kịch tác gia lớn người Thụy Điển ở Stockholm và rằng căn nhà nhỏ bốn tầng, ảm đạm ở Baltimore - nơi Edgar Allan Poe[50] cùng ở với bà cô và đứa cháu gái Virginia mười tuổi của ông, sau này ông đã cưới cô làm vợ - có vẻ quen thuộc thế nào. (Nhà bảo tàng Poe bốn tầng nằm giữa khu phố ngày nay được coi là xa và nghèo nàn này thực ra giống với căn nhà của gia đình Keskin nhất, cả về sự buồn tẻ, kích thước nhỏ bé, những căn phòng và hình dáng của nó.) Tôi đã nói với Orhan Bey là trong số những bảo tàng tôi đã xem, tuyệt nhất là bảo tàng Mario Praz[51] trên phố Giulia ở Roma. Nếu, cũng như tôi, ông muốn có lúc đến thăm ngôi nhà của nhà viết sử lớn, tác giả Nỗi đau lãng mạn, người rất đam mê nghệ thuật và văn chương, thì nhất thiết ông phải đọc cuốn sách về lai lịch bộ sưu tập tuyệt vời của tác giả này, nó kể về từng căn phòng, từng đồ vật... Ngôi nhà ở Rouen, nơi Flaubert ra đời, đầy những sách y khoa của cha ông, đến nỗi sau đó tôi chẳng cần tới thăm Bảo tàng Flaubert và Lịch sử Y học nữa.

“Orhan Bey, từ những lá thư của Flaubert, chắc ngài cũng biết rằng ông ta đã làm tình với Louise Collet (người đã cho ông cảm hứng để viết Bà Bovary) trên xe ngựa và trong các nhà trọ tỉnh lẻ, đúng như ông đã viết trong tiểu thuyết; ông đã cất giữ một lọn tóc, một chiếc khăn tay và đôi dép của người tình trong ngăn kéo, thỉnh thoảng lại lôi ra vuốt ve chúng, nhìn đôi dép ông ta tưởng tượng ra dáng đi của nàng...”

“Tôi không biết,” ông nói. “Nhưng tôi thấy thích thú...”

“Tôi cũng yêu một người đàn bà, Orhan Bey ạ, yêu đến mức trong nhiều năm, tôi đã tự an ủi mình bằng cách vuốt ve tóc, khăn tay, trâm cài đầu và những vật dụng khác của nàng. Tôi có thể kể, với riêng ngài, câu chuyện của tôi?”

“Dĩ nhiên là được, xin mời anh.”

Thế là, ngay lần gặp gỡ đầu tiên trong nhà hàng Hunkar mở tại vị trí của quán Fuyae đã đóng cửa, tôi đã kể một cách trung thực cho ông nghe câu chuyện của mình, tuy hơi lộn xộn, trong suốt ba tiếng liền. Ông hồi hộp theo dõi câu chuyện, trong khi uống hết ba cốc raki lớn.

“Tôi biết Fusun,” Orhan Bey nói. “Tôi còn nhớ cô ấy trong buổi lễ đính hôn ở Hilton. Tôi rất buồn khi nghe tin cô ấy mất. Trước kia cô ấy làm trong một hiệu tạp hóa gần đây. Tôi đã nhảy với cô ấy trong lễ đính hôn của anh.”

“Thật vậy ư? Nàng là người đặc biệt, đúng không? Tôi không nói tới vẻ đẹp bề ngoài, mà nói đến tâm hồn nàng, Orhan Bey... Hai người đã nói chuyện gì khi khiêu vũ?”

“Đúng là anh đã cất giữ tất cả mọi thứ của cô ấy ư? Tôi muốn nhìn thấy chúng.”

Đầu tiên ông đến ngôi nhà ở Cukurcuma, tỏ ra thực sự quan tâm tới những đồ vật trong bộ sưu tập của tôi trưng bày trong căn nhà đã cải tạo thành bảo tàng. Có khi ông còn cầm lên tay vật này vật nọ, ví dụ đôi giày màu vàng mà Fusun đi, khi lần đầu tiên tôi nhìn thấy em trong cửa hiệu Champs-Élysées, và theo đề nghị của ông, tôi đã kể lại câu chuyện.

Sau đó chúng tôi bắt đầu làm việc với nhau thường xuyên. Những lúc tôi có mặt ở Istanbul, mỗi tuần một lần ông đến căn phòng áp mái, hỏi tôi về những đồ vật hay bức ảnh nào đó, tại sao lại sắp đặt chúng cạnh nhau trong cùng một hộp hay một tủ, và vì sao phải đưa chúng vào cùng một chương trong tiểu thuyết, tôi vui vẻ giải thích cho ông. Ông lắng nghe mọi lời tôi nói. Tôi hài lòng và tự hào thấy ông ghi chép tất cả.

“Ông hãy hoàn thành cuốn tiểu thuyết, để những ai quan tâm đến bảo tàng có thể cầm nó trên tay. Khi họ đi giữa các hàng tủ kính để có thể hiểu rõ hơn tình yêu của tôi với Fusun, từ trên căn phòng áp mái tôi sẽ mặc bộ đồ ngủ đi xuống với họ.”

“Nhưng ngay cả ông cũng chưa hoàn thành bảo tàng kia mà, Kemal Bey,” Orhan Bey đáp.

“Còn nhiều bảo tàng trên thế giới tôi chưa được xem,” tôi mỉm cười đáp, và sau đó tôi đã giải thích với ông bao nhiêu lần, rằng sự yên bình của các bảo tàng tác động đến tôi như thế nào, rằng vì sao tôi cảm thấy hạnh phúc, nếu ở một nơi xa xôi trên thế giới, chẳng hạn vào một ngày thứ Ba, tôi dạo chơi trong một bảo tàng ở một khu vắng vẻ bị quên lãng, bỏ qua ánh mắt của những người gác phòng. Mỗi khi vừa trở về sau những chuyến đi, tôi liền đến gặp Orhan Bey, kể cho ông nghe về các bảo tàng tôi đã tới, cho ông xem những tấm vé vào cửa, các catalog, những vật lưu niệm nhỏ rẻ tiền và sách hướng dẫn tôi mua ở những bảo tàng tôi yêu thích nhất.

Sau một chuyến đi như vậy, đầu tiên tôi kể cho ông về câu chuyện của mình, về các bảo tàng, sau đó hỏi ông cuốn tiểu thuyết đã viết đến đâu.

“Cuốn sách được tôi viết ở ngôi thứ nhất,” Orhan Bey nói.

“Nghĩa là thế nào?”

“Trong cuốn sách chính ông đứng ra kể lại câu chuyện, Kemal Bey ạ, nghĩa là tôi kể qua giọng nói của ông. Hiện tại tôi đang cố gắng đặt mình vào vị trí của ông.”

“Tôi hiểu,” tôi đáp. “Như vậy liệu ông cũng trải nghiệm qua tình yêu?”

“Hưmmm... Tôi không phải là đề tài của chúng ta,” ông nói và im lặng.

Chúng tôi cùng làm việc và uống raki khá lâu trên căn phòng áp mái. Kể về Fusun và những gì chúng tôi cùng trải qua khiến tôi cảm thấy mệt. Sau khi ông về, tôi nằm dài trên chiếc giường tôi và Fusun từng làm tình với nhau (cách đây hơn một phần tư thế kỷ) và suy nghĩ vì sao tôi cảm thấy việc ông để tôi là người kể chuyện có vẻ kỳ quặc.

Tôi không nghi ngờ câu chuyện sẽ là chuyện của tôi, và ông sẽ xử lý nó với sự tôn trọng, nhưng ý tưởng nghe giọng tôi qua lời kể của ông khiến tôi thấy kỳ. Có vẻ như đối với tôi đây là một thất bại, một sự yếu đuối. Tôi coi việc tôi giới thiệu với khách tham quan các hiện vật và kể cho họ nghe câu chuyện của mình là tự nhiên, thậm chí nhiều lần tôi đã tưởng tượng tới việc mở cửa cho công chúng. Nhưng việc Orhan Bey sẽ thế vào vị trí của tôi, và thay vì giọng nói của tôi người ta sẽ nghe giọng của ông, khiến tôi cảm thấy lúng túng.

Hai ngày hôm sau, trong trạng thái tâm lý như vậy, tôi đã hỏi ông về Fusun. Chúng tôi lại gặp nhau trên căn phòng áp mái, và sau khi đã dốc cạn một cốc raki, tôi hỏi.

“Orhan Bey, ông có thể kể cho tôi nghe về buổi tối ông đã nhảy với Fusun, trong lễ đính hôn của tôi?”

Lúc đầu ông tỏ ra ngần ngại, tôi nghĩ là ông xấu hổ. Nhưng sau khi chúng tôi cùng uống thêm một cốc raki nữa, ông bắt đầu kể về lần khiêu vũ với Fusun một phần tư thế kỷ trước, với cảm xúc chân thành đến nỗi tôi lập tức thấy tin cậy ông, tôi biết ngay rằng ông là người thích hợp nhất để thay tôi kể lại tất cả với khách tham quan bảo tàng.

Đó là lúc tôi quyết định, vì tôi đã nói nhiều, tốt hơn là tôi để ông tự kết thúc câu chuyện. Từ đoạn tới trở đi cho đến cuối cuốn tiểu thuyết, Orhan Bey sẽ kể chuyện. Tôi chắc chắn rằng, ông sẽ cẩn trọng, tế nhị ở phần cuối truyện, đúng như khi khiêu vũ với Fusun. Cầu Chúa phù hộ cho các bạn!

Xin chào bạn đọc, tôi là Orhan Pamuk! Được sự đồng ý của Kemal Bey, tôi xin bắt đầu bằng điệu nhảy với Fusun. Fusun là cô gái đẹp nhất trong buổi lễ đính hôn đêm hôm ấy, và bao nhiêu đàn ông chờ đến lượt được nhảy với cô. Khi đó tôi không đường bệ và bảnh trai, thậm chí, nói thế nào nhỉ - dù tôi hơn cô năm tuổi, đủ chững chạc để được cô để mắt tới. Những ý nghĩ về đạo đức, về sách vở và tiểu thuyết luẩn quẩn trong đầu, cản trở tôi vui vẻ tối hôm ấy. Chắc các bạn cũng biết rõ, đầu óc cô cũng đầy những ý nghĩ hoàn toàn khác.

Tuy nhiên, khi nhận lời mời của tôi, cô đi phía trước và tôi theo sau cô ra sàn nhảy, dáng người cao, đôi vai trần, tấm lưng thon thả và nụ cười thoáng qua của cô đã khiến tôi mơ mộng. Bàn tay cô nhẹ, nhưng ấm nóng. Khi cô đặt tay kia lên vai tôi, tôi cảm thấy hãnh diện, như thể cô làm vậy không phải vì đòi hỏi của vũ điệu, mà vì cô được dẫn dắt bởi sự quyến luyến thực sự đối với tôi. Chúng tôi khẽ cúi người, quay chầm chậm. Sự gần kề của làn da, cơ thể tuyệt đẹp, sự sống động của đôi vai và hai bầu vú cô làm tôi ngây ngất. Tôi gắng cưỡng lại sự quyến rũ, trong khi những hình ảnh huyễn tưởng liên tục lướt qua trước mắt tôi: chúng tôi nắm tay nhau rời sàn nhảy, vào khu quán bar; hai đứa yêu nhau; hôn nhau dưới một gốc cây; rồi chắc chắn chúng tôi sẽ làm đám cưới!

Bắt đầu câu chuyện, chỉ để nói một câu gì đó, tôi bảo “Thỉnh thoảng tôi nhìn thấy cô trong cửa hiệu, những khi tôi đến Nisantasi,” nhưng câu nói ấy chỉ nhắc cô nhớ rằng cô chỉ là một cô gái bán hàng xinh đẹp. Cô chẳng lưu tâm đến những lời tôi nói, cũng như ngay từ giữa chừng vũ điệu, cô đã biết chẳng thể mong đợi điều gì đáng kể ở tôi. Cô nhìn lướt qua vai tôi, nhìn những người khách ngồi quanh các bàn và những cô gái xinh đẹp khác, xem ai đang nhảy với ai, ai đang cười đùa hay trò chuyện với ai, những người đàn ông để ý đến cô. Có thể cô đang nghĩ mình phải làm gì.

Tôi sung sướng đặt tay lên eo lưng xinh đẹp của cô, đầu ngón tay giữa và ngón trỏ của tôi cảm thấy từng rung động nhỏ nhất trên cột sống cô, như thể tôi đang bắt mạch cho cô. Dáng đứng thẳng lạ lùng của cô khiến tôi choáng ngợp. Nhiều năm sau tôi vẫn không thể quên. Có những giây phút tôi cảm thấy trên đầu ngón tay dòng máu khỏe mạnh chảy trong cơ thể cô. Khó khăn lắm tôi mới giữ nổi mình không ôm chặt lấy cô trong vòng tay.

Sàn nhảy mỗi lúc một đông, và khi một đôi nhảy hích vào chúng tôi từ phía sau, cơ thể hai chúng tôi ép sát vào nhau trong khoảnh khắc. Rất lâu sau cú tiếp xúc rung cảm ấy tôi không cất nên lời. Nhìn lên cổ và lên mái tóc cô, tôi cảm thấy cô có thể cho tôi niềm hạnh phúc mà vì nó tôi sẽ quên đi sách vở, quên cả ý muốn trở thành tiểu thuyết gia. Lúc đó tôi hai mươi ba, và tôi rất bực mình vì những người quen biết và bạn bè tôi ở Nisantasi, khi nghe tôi nói muốn trở thành nhà văn viết tiểu thuyết, thì họ cười cười bảo ở tuổi này tôi chưa hiểu đủ về cuộc đời. Giờ đây, sau ba mươi năm, khi sửa chữa những dòng này, tôi phải ghi nhận là họ đã nói đúng. Nếu hiểu đời, lẽ ra trong khi nhảy tôi đã phải làm mọi chuyện để thu hút sự chú ý của cô, lẽ ra tôi đã tin là cô có thể để ý đến tôi, và tôi đã không thụ động để cô tuột khỏi tay tôi. “Em đã mệt,” cô nói. “Sau bài thứ hai em có thể về chỗ ngồi được không?” Tôi đã đưa cô về bàn với sự lịch lãm thường thấy trong phim, nhưng không thể không nói thêm.

“Ở đây đông người, ngột ngạt quá,” tôi gợi ý. “Chúng mình lên trên kia tìm một nơi yên tĩnh nói chuyện được không?”

Trong tiếng ồn ào chắc cô không nghe rõ tôi nói, nhưng đọc được ý tôi qua nét mặt.

“Em phải quay lại chỗ bố mẹ,” cô nhã nhặn nói, và bỏ lại tôi đứng đó.

Thấy tôi ngừng kể ở đây, Kemal Bey liền chúc mừng.

“Đúng, đó là cách phản ứng của Fusun, ông rất hiểu cô ấy! Cảm ơn ông vì đã đề cập tới cả những chi tiết gây tổn hại đến lòng kiêu hãnh. Đúng, đó là vấn đề của niềm kiêu hãnh, Orhan Bey ạ. Với bảo tàng này, tôi không chỉ muốn dạy cho dân tộc Thổ mà cho mọi dân tộc trên thế giới hãy tự hào về cuộc sống của chúng ta. Tôi đã đi nhiều và tận mắt thấy: trong khi người phương Tây kiêu hãnh về bản thân họ, thì đa phần thế giới sống trong hổ thẹn. Nhưng nếu chúng ta trưng bày trong bảo tàng những hiện vật đã khiến chúng ta hổ thẹn trong cuộc đời, thì ngay lập tức chúng biến thành cội nguồn của lòng kiêu hãnh.”

Đây là những lời thuyết giáo đầu tiên Kemal Bey nói với tôi vào lúc nửa đêm trên căn phòng nhỏ áp mái, sau vài cốc raki. Tôi không lấy đó làm lạ, vì ở Istanbul tất cả những ai gặp một nhà văn, đều hùng biện một cách rao giảng bởi được dẫn dắt cùng một thứ bản năng, tuy nhiên (theo cách nói của Kemal Bey) đầu óc tôi cũng trở nên bối rối, không biết đặt nó vào đâu trong cuốn sách.

“Ông có biết tôi đã học được từ ai, rằng chủ đề chính của các bảo tàng là niềm kiêu hãnh không?” một lần khác Kemal Bey hỏi tôi trên căn phòng áp mái. “Tất nhiên là từ những người gác phòng... Ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, khi tôi hỏi họ, họ đều trả lời rất tự hào và nhiệt tình. Ở Gori bên Gruzia, một phụ nữ gác phòng đứng tuổi trong Bảo tàng Stalin đã giải thích cho tôi cả tiếng đồng hồ, Stalin là người vĩ đại như thế nào. Cũng từ bài thuyết trình kiêu hãnh của người gác phòng trong Bảo tàng Thời kỳ Lãng mạn ở Oporto, mà tôi được biết Carlo Alberto - vị vua bị đi đày của Sardinia, người vào năm 1849 đã sống ba tháng cuối đời trong ngôi nhà này - đã có ảnh hưởng lớn thế nào tới chủ nghĩa lãng mạn Bồ Đào Nha. Nếu sau này có ai đó hỏi về điều gì đó trong bảo tàng của chúng ta, thì người gác phòng phải nói về lịch sử bộ sưu tập của Kemal Basmaci, về tình yêu của chàng với Fusun và ý nghĩa các hiện vật này với niềm tự hào chân thành, Orhan Bey ạ! Ông hãy đưa cả điều này vào cuốn sách! Việc của những người gác phòng không chỉ như họ nghĩ là trông coi hiện vật (dĩ nhiên là phải gìn giữ mãi mãi những gì liên quan tới Fusun), là nhắc nhở những khách to tiếng ồn ào, những người nhai kẹo cao su và hôn nhau trong bảo tàng. Họ phải làm sao để khách tới thăm bảo tàng phải có thái độ khiêm nhã và sùng kính, như thể họ đang ở trong một thánh đường vậy. Trong Bảo tàng Ngây thơ, những người gác phòng, phù hợp với bầu không khí của bộ sưu tập và thị hiếu của Fusun, sẽ mặc bộ đồ bằng vải nhung sẫm màu, sơ mi màu hồng nhạt và thắt cà vạt may riêng cho bảo tàng có thêu hình khuyên tai của Fusun, và không cần để tâm tới những người nhai kẹo cao su và hôn nhau. Bảo tàng Ngây thơ sẽ luôn mở cửa trước những người không tìm được chỗ hôn nhau ở Istanbul!

Cung cách ra lệnh sau khi uống hai cốc raki của Kemal Bey, gợi nhớ đến các nhà viết văn chính trị trong những năm 70, đôi khi khiến tôi khó chịu. Tôi bỏ không ghi chép nữa, và trong những ngày sau đó tôi cũng chẳng buồn nhìn thấy ông ta nữa. Nhưng những tình tiết trong câu chuyện của Fusun, bầu không khí riêng biệt của các hiện vật trong bảo tàng dẫu sao vẫn cuốn hút tôi, nên trước sau tôi lại muốn nghe người đàn ông mệt mỏi này nói nhiều về Fusun, ông càng uống càng hăng hái.

“Orhan Bey, ông đừng khi nào quên nguyên tắc trong bảo tàng của tôi là từ mọi điểm trong không gian trưng bày có thể nhìn thấy tất cả tủ kính và bộ sưu tập,” Kemal Bey nhiều lần nói thế. “Từ mọi nơi, bất cứ lúc nào cũng có thể thấy toàn bộ hiện vật, đề nghị ông hãy viết điều đó trong cuốn sách. Chúng ta cũng không giấu giếm việc tôi đã nhờ ông viết cuốn sách và việc ông đã viết nó thế nào... Ta hãy trưng bày cả các bản thảo, cả những cuốn vở ghi chép của ông sau khi ông đã hoàn thành công việc. Vì mọi hiện vật trong bảo tàng - cùng với chúng là cả câu chuyện của tôi - có thể thấy cùng một lúc từ mọi góc độ, nghĩa là khách xem bảo tàng sẽ đánh mất cảm giác về Thời gian. Đó là điều an ủi lớn nhất trong cuộc đời. Trong các bảo tàng được bài trí một cách nên thơ và xuất phát từ sự thôi thúc của trái tim, chúng ta được an ủi không phải vì được thấy lại những đồ vật cũ đáng yêu, mà vì ta đánh mất cảm giác về Thời gian. Xin ông hãy đưa cả điều này vào cuốn sách. Khi nào ông sẽ viết xong? Dĩ nhiên bạn đọc, cũng như ông, sẽ đến đây để xem lọn tóc, trang phục của Fusun, xem tất cả những gì thuộc về nàng. Cuối cuốn sách ông hãy để dành chỗ cho một tấm bản đồ, để những ai biết đến câu chuyện của chúng tôi, khi đi trên những đường phố, ngắm cảnh Istanbul - cũng như tôi, hãy nhớ đến Fusun. Và hãy để những ai đã đọc cuốn sách được đến thăm bảo tàng miễn phí lần đầu tiên. Tốt nhất là chúng ta đặt vào mỗi cuốn sách một vé vào cửa. Bảo tàng Ngây thơ sẽ có một con dấu đặc biệt và khi khách đến thăm đưa cuốn sách ra, nhân viên bảo tàng sẽ đóng dấu lên tấm vé trước khi cho họ vào cửa.

“Chúng ta sẽ đặt vé vào đâu?”

“Tất nhiên đặt vào đây!”

“Cảm ơn ông. Cuối sách nên để một bản danh sách, Orhan Bey ạ. Nhờ ông mà chúng ta sẽ thấy có bao nhiêu người biết đến câu chuyện của chúng tôi, bao nhiêu người chứng kiến nó. Đến tôi cũng khó nhớ nổi hết tên họ.”

Thực ra Kemal Bey không thích lắm việc tôi tìm gặp các nhân vật trong truyện, nhưng ông ta chấp nhận, coi đó là một phần công việc của nhà văn. Đôi khi ông ta hỏi xem họ nói gì, những người mà tôi gặp để trò chuyện đang làm gì, khi khác ông lại không hề tỏ ra quan tâm đến họ, và ông cũng không hiểu tại sao tôi lại tỏ ra chú ý đến người này hay người khác.

Chẳng hạn ông ta không hiểu vì sao tôi lại viết thư cho người đại diện của Satsat ở Kayseri là Abdulkerim Bey và vì sao tôi đã gặp ông ta trong một lần ông về Istanbul. Abdulkerim Bey, người đã rời bỏ Satsat để nhận làm đại diện ở Kayseri cho công ty Tekyay do Osman và Turgay Bey thành lập, đã nói với tôi về câu chuyên của Kemal Bey như một câu chuyện tình dẫn đến sự thất bại của Satsat.

Tôi còn tìm được cả một nhân chứng của thời kỳ ở Pelur là Suhendan Yildiz (còn gọi là Suhendan Quỷ quyệt), người từng đóng những vai nữ phản diện, độc ác trong các phim hồi bấy giờ. Giống như mọi người, bà ta cũng biết về sự cô đơn vô vọng của Kemal Bey và mối tình say đắm của ông với Fusun, nhưng bà chẳng động lòng thương cảm, vì bà không thích những kẻ giàu có, họ đến với hội làm phim ảnh chỉ để có cơ hội gần gũi các cô gái trẻ xinh đẹp. Suhedan Quỷ quyệt xót xa cho Fusun hơn, bà cảm thấy ở cô sự khát khao muốn nhanh chóng được đóng phim, được trở thành ngôi sao điện ảnh. Giữa bầy sói, dẫu có trở thành ngôi sao, thì điều đó cũng chẳng có lợi cho cô. Bà không thể hiểu tại sao Fusun lại lấy anh chàng “béo bệu” ấy (Feridun). Cậu cháu trai mà hồi đó bà đã đan cho một chiếc áo len ba màu, nay vừa ba mươi tuổi, khi xem trên ti vi các phim bà đóng, cứ rũ ra cười; cậu ta ngạc nhiên sao thời đó Istanbul nghèo nàn thế.

Ở Nisantasi một dạo tôi cũng đến chỗ ông thợ cắt tóc Basri. Đến nay ông vẫn hành nghề, nhưng ông nhắc đến Mumtaz Bey, người cha của Kemal Bey, nhiều hơn là nhắc đến Kemal. Theo ông, người quá cố là một người vui tính, hay đùa, rộng rãi và tốt bụng. Cũng như từ Hilmi Con hoang và vợ anh ta, từ Neslihan, từ Hayati Mơ tưởng, từ đám khách thường xuyên của quán Pelur như Salih Sarili hay Kenan, từ ông thợ cạo Basri tôi cũng không nghe thêm được điều gì mới. Bà Ayla, một thời sống ở tầng một của ngôi nhà ở Cukurcuma, người mà Fusun hay giấu không cho Kemal nhìn thấy, cùng với ông chồng kỹ sư và bốn con của bà (đứa lớn nhất đã vào đại học) hiện đang sống trên một con phố nhỏ ở Besiktas. Bà ta kể bà thích làm thân với Fusun, bà thích sức sống, tính vui nhộn và cách nói chuyện của cô, thậm chí bà còn thử bắt chước cô, nhưng đáng tiếc là Fusun không thích kết thân với bà như bà mong muốn. Cả hai đều ăn mặc đẹp, họ cùng đến Beyoglu xem phim. Họ có một người quen là người soát vé ở nhà hát Dormen, nhiều lần cho họ vào xem các buổi diễn tập. Sau đó hai cô gái đi ăn bánh sandwich và uống nước ayran ở đâu đó, và bảo vệ lẫn nhau khỏi sự trêu chọc của đám thanh niên. Thỉnh thoảng họ đến Vakko hay các cửa hiệu sang trọng khác thử quần áo, làm như họ muốn mua thật, họ ngắm mình trong gương và vui vẻ cười. Có khi đang cười vui hay đang xem dở phim thì Fusun chợt nghĩ đến một điều gì đó, thế là cô chợt buồn, nhưng cô không khi nào kể với Ayla điều gì khiến cô lo lắng. Cả khu nhà biết Kemal Bey hay đến nhà Fusun, biết anh ta giàu có và có chút gì đó không bình thường, anh ta đến rồi đi, nhưng không ai nói về tình yêu. Ayla (cũng như những người khác trong khu nhà) không nghe nói trước đó giữa Fusun và Kemal đã xảy ra chuyện gì, và hơn nữa bà ta cũng đã đi khỏi khu đó từ lâu.

Cẩm Chướng Trắng là nhà báo viết cho các tờ lá cải hai chục năm, sau đó trở thành tổng biên tập cho phụ trương của một trong những tờ báo lớn nhất, và ông còn biên tập một tạp chí lá cải ra hằng tháng chuyên chú ý tới chuyện ái tình và bê bối của các diễn viên điện ảnh Thổ và các phim nhiều tập. Cũng như đa số các nhà báo, bằng những tin tức bịa đặt đôi khi đã làm khổ sở bao nhiêu người, ông ta đã quên những gì viết về Kemal từ lâu, và ông hồ hởi gửi lời chào tới Kemal, cũng nhắn lời chào trân trọng tới mẹ Kemal, bà Vecihe Hanim, người trước đây thi thoảng có gửi tin tức cho ông. Tưởng tôi đến tìm ông vì muốn viết sách về các diễn viên, loại sách có thể bán được với số lượng lớn, ông hứa giúp tôi ngay. Ông hỏi tôi có biết cậu con trai của ngôi sao một thời Papatya, kết quả của cuộc hôn nhân tan vỡ với nhà sản xuất phim Muzaffer, đã trở thành chủ nhân rất trẻ của công ty du lịch lớn nhất nước Đức.

Feridun đã bỏ hẳn mọi quan hệ với giới phim ảnh, anh ta đã thành lập một hãng quảng cáo làm ăn rất khá. Anh ta đặt tên hãng là “Mưa xanh”, từ đó tôi suy ra chắc anh ta chưa quên những giấc mơ thời trai trẻ của mình, nhưng tôi không dám hỏi anh về bộ phim anh ta không bao giờ thực hiện được. Những đoạn phim quảng cáo có cờ và bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy cả thế giới e ngại bánh quy, quần bò, lưỡi dao cạo và bọn lưu manh Thổ. Anh ta biết về kế hoạch của Kemal Bey, nhưng việc tôi viết sách về Fusun thì chỉ khi tôi nói anh mới biết. Anh rất cởi mở, cân nhắc từng từ, kể với tôi rằng trong đời anh chỉ yêu có một lần, nhưng Fusun không mảy may đáp lại tình yêu đó, và để không phải trải qua nỗi đau đớn đó thêm một lần, trong thời gian sống với nhau như vợ chồng, anh đã rất thận trọng không để mình yêu vợ một lần nữa. Anh biết Fusun chỉ lấy anh vì miễn cưỡng. Tôi thích sự chân thành của anh ta. Khi tôi rời văn phòng sang trọng của anh, anh tế nhị gửi lời thăm tới Kemal Bey, rồi nheo mắt dọa tôi: “Nếu ông viết bất cứ điều gì xấu về Fusun, thì tôi sẽ không để cho ông yên đâu, Orhan Bey!” Sau đó nét mặt anh trở lại vui vẻ, rất hợp với tạng của mình, anh hỏi tôi: Anh đã làm việc với các nhà sản xuất nước giải khát Meltem trong nhiều năm, lúc đó anh vừa bắt đầu chiến dịch quảng cáo Bora, sản phẩm mới của họ; liệu anh có thể sử dụng câu đầu tiên trong tiểu thuyết Cuộc đời mới của tôi?

Từ khoản tiền thanh toán nghỉ hưu, bác Cetin Efendi đã mua một chiếc taxi và cho một tài xế khác thuê lại, dù tuổi đã cao, thỉnh thoảng bác vẫn tự lái xe trên các đường phố Istanbul. Khi tôi gặp bác ta ở một bến đỗ taxi ở Besiktas, bác bảo từ thời trẻ con Kemal không bao giờ thay đổi: về bản chất, ông ta yêu cuộc sống, ông nhìn người khác và thế giới bằng con mắt cởi mở và lạc quan như một đứa trẻ. Chính vì thế nên việc ông theo đuổi suốt đời một mối tình lớn đam mê và vô vọng có vẻ bất thường. Nhưng nếu biết Fusun thì tôi sẽ hiểu, Kemal đã yêu người phụ nữ ấy như thể chính vì ông ta rất yêu cuộc sống. Cả hai đều là những người tốt, trong sáng ngây thơ theo cách của họ, và họ rất hợp nhau, nhưng Đức Allah không cho họ thành đôi, còn chúng ta thì không thể can dự vào việc đó.

Lần gặp nhau đầu tiên khi Kemal Bey trở về sau một chuyến đi dài, tôi ngồi nghe ông kể đã đến thăm những bảo tàng nào, rồi tôi nhắc lại đúng từng từ những điều bác Cetin đã nói về Fusun.

“Khách đến thăm bảo tàng của chúng ta sẽ biết về câu chuyện của chúng tôi, và họ sẽ cảm nhận thấy Fusun là người thế nào,” ông nói. Chúng tôi bắt đầu uống ngay, đến lúc đó tôi đã thấy rất thích ngồi uống rượu với ông. “Trong khi khách thăm bảo tàng đi giữa những dãy tủ và xem các hiện vật, họ sẽ cảm thấy tôi đã nhìn cô ấy suốt tám năm trong bữa ăn tối như thế nào, tôi đã chú ý đến đôi bàn tay, đến cánh tay, nụ cười, đến mái tóc lượn sóng, cái nheo mắt, những chiếc khăn tay, những cái cặp tóc, những đôi giày của cô ấy ra sao, đến cách cô dụi đầu mẩu thuốc lá hay cầm thìa; họ sẽ thấy tôi chú ý đến tất cả mọi thứ (Tôi không nói rằng: “Nhưng anh không chú ý đến đôi khuyên tai, Kemal Bey ạ!”), và họ sẽ cảm thấy rằng tình yêu là sự quan tâm và là thương yêu sâu sắc... Giờ thì ông hãy hoàn thành cuốn sách đi, và hãy viết rằng mỗi hiện vật bày trong tủ phải được chiếu sáng bởi ánh sáng phát ra từ phía trong tủ, bằng thứ ánh sáng dịu nhẹ thể hiện được sự gần gũi và sự quan tâm của tôi đến chúng. Khách thăm bảo tàng sẽ cảm thấy tôn trọng Fusun và tình yêu của tôi, họ sẽ so sánh với những kỷ niệm của họ. Trong bảo tàng không khi nào được quá đông người, để khách thăm có thể thong thả cảm nhận thấy các vật dụng của Fusun, những bức ảnh chụp những nơi chúng tôi đã cùng nắm tay nhau đi dạo ở Istanbul, đầy đủ bộ sưu tập. Tôi cấm không để cùng lúc có trên năm mươi khách trong Bảo tàng Ngây thơ. Các nhóm và các lớp học sinh phải đăng ký thời điểm đến thăm trước. Ở phương Tây ngày càng có nhiều người đến các bảo tàng, Orhan Bey ạ. Cũng như Chủ nhật chúng ta ngồi lên xe và đi tham quan Bosphorus, các gia đình phương Tây đến các bảo tàng lớn, và cũng như buổi trưa chúng ta ngồi ăn trong các nhà hàng ăn uống ven bờ Bosphorus, họ vui vẻ ngồi trong các quán ăn ở bảo tàng. Proust viết trong một cuốn sách, rằng sau cái chết của bà cô ông, một nhà thổ đã mua lại đồ gỗ của gia đình, và cứ lần nào nhìn thấy những chiếc bàn ghế ấy ông cũng cảm thấy như chúng đang than khóc. Các đồ vật sẽ than khóc, nếu sáng sáng Chủ nhật dân chúng tấp nập đến bảo tàng, Orhan Bey ạ. Trong bảo tàng của tôi, đồ đạc ở trong chính căn nhà của chúng. Tôi sợ rằng đám giàu có thiếu văn hóa và hợm hĩnh ở nước ta sẽ bắt chước dân phương Tây, họ muốn mở các bảo tàng nghệ thuật hiện đại có trang bị nhà ăn. Trong khi dân mình không hiểu biết, không có thị hiếu và cũng chẳng có năng khiếu về hội họa. Cái mà dân Thổ phải nhìn thấy trong các bảo tàng riêng của họ không phải là sự sao chép tồi tệ của nghệ thuật phương Tây, mà là chính cuộc đời họ. Các bảo tàng của chúng ta đừng nên giới thiệu những điều mơ tưởng hão huyền của những kẻ giàu có cảm thấy mình như người Tây phương, mà phải giới thiệu cuộc sống của chúng ta. Bảo tàng chính là cuộc sống của chúng ta, và những điều tôi nói là đúng như thế, Orhan Bey ạ. Có lẽ không phải mọi thứ đều sáng tỏ trước khách thăm bảo tàng và bạn đọc, vì dù tôi đã kể về cuộc đời tôi hoàn toàn chân thành, nhưng tôi cũng không biết tôi có hiểu hết mọi điều hay không. Điều đó thì các nhà khoa học tương lai cần làm sáng tỏ qua các bài báo họ viết cho tờ Ngây thơ, tạp chí của bảo tàng. Hãy để họ giải thích mối liên hệ giữa những chiếc cặp tóc và bàn chải của Fusun với con Chanh, con chim hoàng yến đã chết. Các nhân viên coi phòng sẽ giải thích cho khách sau này tới đây, những người coi cuộc đời tôi, nỗi đau đớn vì tình yêu của tôi, hạnh phúc khi chúng tôi nắm tay nhau trên bãi tắm hay trong rạp phim là thái quá, rằng tất cả những điều đó đều đúng. Nhưng ông đừng lo, tôi không nghĩ là các thế hệ sau sẽ không hiểu tình yêu của chúng tôi. Tôi biết chắc rằng, năm chục năm nữa đám học sinh đại học vui vẻ đến bằng xe buýt từ Kayseri, những du khách Nhật Bản đeo máy ảnh, những phụ nữ cô đơn đi lang thang và những người đang yêu hạnh phúc của Istanbul hạnh phúc trong tương lai, khi nhìn quần áo của Fusun, những lọ đựng muối, những tờ thực đơn, những tấm ảnh Istanbul cũ, các thứ đồ chơi chung hồi chúng tôi còn bé và những hiện vật khác sẽ cảm nhận sâu sắc cuộc đời và tình yêu của chúng tôi. Hy vọng khách tham quan Bảo tàng Ngây thơ sẽ đến xem cả các triển lãm ngắn ngày của chúng ta nữa, và như vậy họ sẽ có thể thấy cả những báu vật được cất giữ trong các ngôi nhà đã biến thành đống rác, bởi bạn bè nghèo của tôi ở Istanbul, những người tôi đã làm quen trong hội các nhà sưu tầm.

Thấy những bức ảnh tàu thủy, nắp chai nước giải khát, những bao diêm, những chiếc kẹp, những tấm bưu ảnh, ảnh các diễn viên, và cả các bộ sưu tập của các nhà đam mê sưu tầm khuyên tai nữa. Hãy đưa các cuộc triển lãm này và lai lịch của các bộ sưu tập vào catalog và cuốn tiểu thuyết. Khách thăm bảo tàng tôn trọng các hiện vật và ngưỡng mộ kỷ niệm về Fusun và Kemal sẽ hiểu rằng câu chuyện của họ, cũng như chuyện của Leyla và Mecnun hay Husn và Ask, không chỉ đơn giản là chuyện của hai người yêu nhau, mà là câu chuyện về thế giới, về Istanbul. Ông uống thêm một cốc raki nữa chứ, Orhan Bey?”

Nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết, người sáng lập bảo tàng của chúng ta, Kemal Bey, đã mất sau một cơn đau tim lúc gần sáng ngày 12 tháng Tư năm 2007, ở tuổi sáu mươi hai, trong căn phòng rộng của khách sạn Grand Hotel de Milan nhìn ra Via Manzoni, đúng vào ngày sinh nhật lần thứ năm mươi của Fusun. Khi có cơ hội là ông tới Milan, để được “sống” (theo lời ông) trong Bảo tàng Bagatti Valsecchi[52], một trong năm bảo tàng quan trọng nhất của đời ông (cho tới khi chết ông đã tới thăm 5.732 bảo tàng). Đây là những suy nghĩ quan trọng cuối cùng của ông mà tôi ghi nhận được: “(1) Các bảo tàng không phải để chúng ta đến xem, mà để ta cảm nhận. (2) Bộ sưu tập mang lại linh hồn cho chúng ta cảm nhận. (3) Bộ sưu tập của chúng ta không phải là bảo tàng mà là ngôi nhà của tình thương yêu.” Kemal Bey mê bộ sưu tập tuyệt vời ở bảo tàng này (ngôi nhà thời kỳ Phục hưng thế kỷ 16 do hai anh em bài trí vào thế kỷ 19 và được cải tạo thành bảo tàng vào thế kỷ 20) vì những chiếc giường cũ, những cây đèn cũ, những chiếc gương thời Phục hưng và nồi niêu, tất cả những vật dụng lúc sinh thời của hai anh em.

Hầu như tất cả những người có tên trong danh sách tôi lập ra đều đến dự đám tang Kemal tổ chức tại Thánh đường Hồi giáo Tesvikiye. Mẹ Kemal, bà Vecihe đội khăn trùm đầu ngồi trên ban công, nơi bà thường ngồi coi các đám tang. Từ sân Thánh đường, chúng tôi cũng rớt nước mắt khi nghe tiếng nức nở của bà trong lúc theo dõi lễ tiễn đưa con trai của bà.

Bạn bè và người thân của Kemal Bey, những người trước đó không muốn nhìn thấy tôi khi ông còn sống, mấy tháng sau đám tang lần lượt tìm đến gặp tôi, từng người một, theo một thứ tự khác thường nhưng có lý của nó. Họ lầm tưởng rằng trong những tiểu thuyết viết về vùng Nisantasi tôi phê phán không thương tiếc mọi người. Đáng tiếc có tin đồn đại và lên án tôi, theo đó, ngoài mẹ tôi, anh trai tôi, bác tôi và gia đình họ ra tôi nói xấu nhiều nhân vật đáng trọng ở Nisantasi, như nói về Cevdet nổi danh, về các con và gia đình ông ta; về ông bạn thi sĩ Ka của tôi; về Celal Salik, nhà văn phụ trách chuyên mục trên báo đã bị sát hại, người bao giờ tôi cũng hâm mộ; về Alaaddin, chủ cửa hiệu quen thuộc; về nhiều chính khách, nhà lãnh đạo tôn giáo và cả các sĩ quan. Zaim và Sibel e ngại tôi, tuy chưa hề đọc sách của tôi. Khi đó Zaim đã giàu có hơn hồi còn trẻ nhiều. Nước giải khát Meltem đã biến khỏi thị trường, nhưng công ty của ông ta thì phát đạt. Họ tiếp tôi trong ngôi nhà lộng lẫy, nhìn ra vịnh Bosphorus, trên sườn đồi Bebek. Họ nói thật vinh dự được đón tiếp người sẽ viết về cuộc đời Kemal (những người gần gũi Fusun hơn thì nói tôi viết chuyện về Fusun). Nhưng tôi không chỉ nói về câu chuyện của mình, tôi còn muốn nghe họ nói.

Trước tiên họ muốn kể cho tôi nghe về một ngẫu nhiên lớn: nửa ngày trước khi Kemal chết, chiều ngày 11 tháng Tư, họ chạm trán với ông trên đường phố Milan. (Tôi cảm thấy ngay là họ muốn mời tôi để nói chuyện này.) Zaim, Sibel và hai cô con gái xinh đẹp và thông minh của họ ngồi cùng bên bàn ăn, Gul hai mươi và Ebru mười tám, vừa đi nghỉ ở Milan ba ngày, un petit séjour[53], như Sibel nói. Trong số các thành viên của cái gia đình hạnh phúc đang cười nói vui vẻ, vừa ăn kem cam, dâu và dưa hấu nhiều màu, vừa nhìn ngắm cửa hiệu, đầu tiên Kemal chỉ chú ý đến Gul, ông bước lại gần cô gái rất giống mẹ và gọi: “Sibel! Sibel! Chào em, anh là Kemal đây!”

“Đúng là Gul giống hệt tôi ở tuổi hai mươi, hơn nữa hôm ấy cháu quàng đúng chiếc khăn đan mà tôi hay dùng thời trẻ,” Sibel Hanim cười vẻ tự hào. “Nom Kemal có vẻ mệt mỏi, thiếu chăm sóc và bất hạnh. Tôi thấy thương anh ấy, Orhan Bey ạ. Zaim cũng buồn. Còn đâu chàng trai yêu đời, dễ thương, vui vẻ và luôn thích đùa đã đính hôn cùng tôi ở Hilton nữa, thay vào đó tôi đã nhìn thấy một ông già xa lánh cuộc đời, ảo não, với điếu thuốc lá trễ trên môi. Nếu Kemal không nhận ra Gul, thì có lẽ chúng tôi cũng không thể nhận ra anh. Anh không chỉ già đi, mà trở thành một người già nua tiều tụy... Tôi cảm thấy rất thương anh ấy! Tôi cũng chẳng nhớ đã gặp lại anh ấy sau bao nhiêu năm.”

“Đúng ba mươi năm sau bữa ăn tối cuối cùng của hai người ở quán Fuaye,” tôi nói.

Chợt im lặng đến rùng mình.

“Nghĩa là anh ấy đã nói với ông hết,” Sibel lên tiếng sau một lát im lặng, giọng cay đắng.

Lại im lặng, và tôi hiểu thực chất họ muốn nói gì: họ muốn bạn đọc biết rằng họ, Zaim và Sibel hạnh phúc hơn nhiều so với câu chuyện tôi kể, vì họ sống một cuộc sống tốt đẹp và bình thường.

Nhưng sau khi hai cô con gái lui về phòng riêng, trong lúc uống rượu cognac, tôi nhận thấy còn điều gì đó nữa mà cặp vợ chồng này khó nói ra. Cuối cùng, sau cốc thứ hai Sibel không né tránh loanh quanh như Zaim nữa, chị ta nói thẳng ra điều khiến chị ta ngại:

“Hồi cuối mùa hè năm 1975, Kemal đã thú nhận với tôi căn bệnh của mình vì yêu Fusun. Tôi rất thương chồng chưa cưới và muốn giúp anh ấy. Với dụng ý tốt, để giúp anh chữa khỏi bệnh, chúng tôi đã ở với nhau một tháng (thực tế là ba tháng) trong nhà nghỉ của chúng tôi ở Anadoluhisari, Orhan Bey ạ. Nay thì điều đó không quan trọng nữa... Tuổi trẻ ngày nay không quan tâm đến vấn đề trinh tiết nữa (thực tế không hẳn như vậy), nhưng tôi vẫn xin ông, trong cuốn sách của mình, đừng viết về những ngày có thể mang lại điều xấu cho tôi... Chẳng có gì quan trọng, nhưng tôi đã cãi nhau với Nurcihan, người bạn gái thân nhất của tôi, vì cô ta đã phao tin nhảm về chuyện này. Các con gái tôi cũng không cho đó là quan trọng, nếu chúng biết, nhưng bạn bè chúng thích phiếm chuyện... Xin ông đừng từ chối...”

Zaim nói ông ta rất quý mến Kemal, một người chân thành, ông ta đánh giá cao tình bạn của Kemal và khi không gặp nhau ông ta thấy rất nhớ.

“Có đúng là anh ấy đã sưu tầm tất cả những thứ còn lại của Fusun Hanim? Có đúng là sẽ có bảo tàng?” ông ta hỏi, nửa ngạc nhiên, nửa e ngại.

“Đúng đấy,” tôi đáp. “Và với cuốn sách này, tôi sẽ là người quảng bá cho bảo tàng.”

Chúng tôi còn trò chuyện và cười đùa khá lâu, tôi rời khỏi nhà họ lúc đã khá muộn, trong một giây phút tôi tưởng tượng mình ở vị trí của Kemal. Nếu còn sống, có khi ông lại thân thiết với Zaim và Sibel (điều này rất có thể), do cuộc sống cô đơn của mình, cũng như tôi, đêm nay ông có thể rời căn nhà này với cảm giác vừa hài lòng vừa tội lỗi.

“Orhan Bey,” Zaim nói khi tiễn tôi ra cửa. “Xin ông đừng quên đề nghị của Sibel! Hãng Meltem sẽ tài trợ cho bảo tàng.”

Tối hôm ấy tôi đã hiểu ra rằng nói chuyện với các nhân chứng là vô ích: tôi không muốn viết câu chuyện của Kemal như những người khác nhìn nhận nó, mà muốn viết như chính ông đã kể cho tôi nghe.

Chỉ vì vậy mà tôi đã đi Milan, và ở đó tôi đã biết điều gì đã khiến Kemal lo lắng đến thế vào hôm ông gặp gia đình Sibel: trước cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên đó ông đã tới Bảo tàng Bagatti Valsecchi, thấy nó trong tình trạng hư hại nặng, và để đảm bảo cho bảo tàng có thêm thu nhập, một phần bảo tàng đã được cho nhà thiết kế danh tiếng Jenny Colon thuê. Những phụ nữ vận đồng phục đen trông coi bảo tàng rớt nước mắt khi nghe tôi báo tin ông đã chết, người phụ trách của họ nói thêm: cái tin một phần bảo tàng phải cho thuê khiến người đàn ông Thổ cứ vài năm lại đến thăm bảo tàng ấy gần như bị suy sụp.

Thông tin này đã cũng cố thêm quyết định tôi phải hoàn thành cuốn sách mà không cần nghe thêm lời đồn thổi của bất cứ ai. Tôi chỉ muốn được nghe về Fusun. Nhưng trước khi gặp một vài người biết rõ cô nhất, chỉ với mục đích trò chuyện và ăn tối, tôi đã nhận lời mời của vài người e ngại cuốn sách của tôi và nài nỉ tôi ưu tiên đến nhà họ trước.

Sau một bữa ăn tối khá nhanh, Osman khuyên tôi không nên viết cuốn sách. Đúng, có thể vì sự lơ là của người em đã quá cố của ông mà công ty Satsat phá sản, nhưng những công ty được sáng lập ra bởi cha họ là Mumtaz Bey vẫn dẫn đầu trong sự phát triển nhanh vượt bậc của ngành xuất khẩu Thổ Nhĩ Kỳ. Họ có nhiều đối thủ, và một cuốn sách như vậy sẽ là cớ để thiên hạ đàm tiếu, sẽ làm tổn thương nhiều người, sẽ biến Basmaci Holding thành mục tiêu chế giễu, và dĩ nhiên người châu Âu sẽ cười cợt, coi thường nó. Dẫu sao tôi vẫn ra về với ấn tượng dễ chịu, vì lúc ở trong bếp Berrin Hanim giấu chồng đưa tặng tôi một viên bi thủy tinh của Kemal hồi nhỏ.

Trong căn hộ ở đường Kuyulu Bostan, bà Nesibe - Kemal đã giới thiệu với tôi từ trước - không nói với tôi điều gì mới. Bà không khóc Fusun, mà khóc vì Kemal, người bà nhắc đi nhắc lại là “con rể duy nhất của tôi.” Bà chỉ nói đến bảo tàng duy nhất có một lần. Bà có một chiếc nạo mộc qua đã cũ, muốn làm mứt mộc qua, mà không tìm thấy nó đâu. Tôi có thấy nó trong bảo tàng không? Tôi phải biết về nó, tôi có thể đem nó về cho bà vào lần đến thăm tới không? “Nó nhắc tôi nhớ tới Kemal, Orhan Bey ạ,” bà nói khi tiễn tôi ra cửa, rồi lại khóc.

Nửa năm trước khi chết, Kemal đã giới thiệu tôi với Ceyda, bạn gái thân nhất của Fusun, người theo tôi không chỉ biết mọi bí mật của Fusun, mà còn hiểu Kemal nhất. Có cuộc gặp gỡ khi đó một phần bởi Ceyda rất thích đọc tiểu thuyết và muốn làm quen với tôi. Hai người con trai Ceyda nay đã ở tuổi ngoài ba mươi, cả hai đều là kỹ sư, và hai nàng dâu đáng yêu, mà bà đã cho tôi xem ảnh, đã sinh cho ông bà bảy đứa cháu. Ông chồng giàu có (con trai nhà Sedirci) và già hơn Ceyda nhiều, có vẻ đã hơi say và hơi đãng trí do tuổi già, không hề để ý đến chúng tôi và cuộc trò chuyện, dù tối hôm ấy tôi và Kemal đã uống rất nhiều raki.

Ceyda vừa cười vừa kể lần đầu tiên khi Kemal đến ngôi nhà Cukurcuma và bỏ lại chiếc khuyên tai trong buồng tắm, ngay tối hôm đó Fusun đã nhìn thấy nó, sau đó kể lại cho Ceyda, và họ bàn nhau trừng phạt Kemal bằng cách Fusun sẽ nói không thấy chiếc khuyên tai nào cả. Cũng như nhiều bí mật khác của Fusun, việc này Kemal đã nghe Ceyda nói từ trước. Ông cười vẻ đau khổ khi nói với tôi điều đó, và rót thêm raki vào cốc cho cả hai chúng tôi.

“Ceyda,” lát sau Kemal lên tiếng. “Dạo đó tôi thường gặp cô trong cồng viên Taslik ở Maska để biết tin tức về Fusun. Trong khi cô nói về Fusun, tôi ngắm nhìn lâu đài Dolmabahce từ Maska. Gần đây khi xem lại tôi thấy rất nhiều ảnh chụp cảnh đó trong bộ sưu tập.”

Khi cuộc trò chuyện chuyển sang đề tài ảnh, và tôi nghĩ một phần vì tôn trọng khách, Ceyda Hanim tuyên bố hôm trước đó cô đã tìm thấy một tấm ảnh Fusun mà Kemal chưa bao giờ nhìn thấy. Bức ảnh chụp vào buổi tối chung kết cuộc thi hoa hậu năm 1973, khi ở phía sau hậu trường, Hakan Serikan đang rỉ tai với Fusun về những câu hỏi anh ta sẽ nêu cho cô trên sân khấu. Chàng ca sĩ nổi danh, nay đã trở thành nghị sĩ của một đảng Hồi giáo, hồi đó rất mê Fusun.

“Đáng tiếc là cả hai chúng tôi đều không được giải, Orhan Bey ạ, nhưng tối hôm ấy, đúng như những cô gái học sinh trung học, chúng tôi đã cười đến chảy nước mắt. Bức ảnh chụp vào tối hôm ấy,” Ceyda nói rồi đặt bức ảnh lên bàn. Mặt Kemal bỗng tái nhợt đi khi nhìn lên tấm ảnh, sau đó ông im lặng rất lâu.

Chồng Ceyda không thích nói tới cuộc thi hoa hậu, vì vậy chúng tôi không xem bức ảnh Fusun lâu thêm nữa, nhưng đến cuối buổi, Ceyda, người bao giờ cũng dễ cảm thông, đã tặng lại bức ảnh cho Kemal Bey.

Sau khi ra khỏi nhà Ceyda ở Maska, tôi cùng đi với Kemal về phía Nisantasi trong đêm yên tĩnh.

“Tôi tiễn ông về đến 'nhà Pamuk' “ ông nói với tôi. “Đêm nay tôi không ngủ trong bảo tàng, mà về chỗ mẹ tôi ở Tesvikiye.”

Nhưng trước “nhà Pamuk” năm nhà, ông dừng lại cạnh ngôi nhà Merhamet.

“Tôi đã đọc tiểu thuyết Tuyết của ông,” Kemal cười cười nói. “Tôi không thích chính trị. Vì vậy ông đừng phiền lòng, tôi thấy nó nặng nề. Nhưng tôi thích cái kết. Cũng như nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết ấy, ở cuối cuốn sách của chúng ta, tôi muốn trực tiếp nói với độc giả. Tôi có quyền làm việc đó không? Khi nào thì cuốn sách sẽ viết xong?”

“Sau khi bảo tàng của ông hoàn thành,” tôi nói. Đến lúc đó đây là đề tài đùa vui thường xuyên của chúng tôi. “Những lời cuối cùng ông muốn nói với độc giả là gì?”

“Tôi sẽ không nói như nhân vật của ông, rằng độc giả không thể hiểu chúng tôi từ xa. Trái lại, khách tham quan bảo tàng và những người đọc cuốn sách của ông sẽ hiểu chúng tôi. Nhưng tôi muốn nói một điều khác nữa.”

Ông lấy từ trong túi ra tấm ảnh Fusun và âu yếm nhìn hình Fusun trong ánh sáng yếu ớt của ngọn đèn đường trước ngôi nhà Merhamet. Tôi bước đến bên ông.

“Nàng đẹp quá, đúng không?” ông hỏi đúng như người cha đã hỏi ông ba mươi năm trước.

Chúng tôi đứng đó, hai người đàn ông, nhìn một cách vừa trìu mến, yêu thương vừa kính trọng bức hình chụp Fusun trong bộ đồ bơi đánh số 9; cánh tay màu mật, và vẻ mặt không vui, thậm chí đượm buồn, cơ thể tuyệt vời của nàng, sự tỏa sáng của tâm hồn nàng, nét sâu sắc và sức diễn cảm của nét mặt nàng, ba chục năm sau khi tấm hình được ghi lại, vẫn khiến hai chúng tôi sửng sốt.

“Hãy trưng bày tấm ảnh này trong bảo tàng, Kemal Bey!” tôi nói.

“Orhan Bey, đừng quên những lời cuối cùng của cuốn sách...”

“Tôi sẽ không quên.”

Ông âu yếm hôn nhẹ lên tấm ảnh Fusun, rồi cẩn thận bỏ vào túi trong áo khoác. Sau đó ông mỉm cười với tôi, vẻ đắc thắng:

“Hãy để mọi người biết rằng, tôi đã sống một cuộc đời hạnh phúc!”

HẾT

• Chú Thích •

[1] Người Thổ thường dùng chữ Bey sau tên riêng đàn ông để tỏ sự kính trọng, giống như Ngài, Ông… và dùng chữ Hanim sau tên phụ nữ, giống như Quý bà, Bà, Chị...

[2] Mustafa Kemal Ataturk (1881-1938): anh hùng giải phóng dân tộc, người sáng lập ra Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ và là tổng thống đầu tiên từ 1923 đến 1938.

[3] Ở đây theo đúng vai vế thì Kemal phải gọi bà Nasibe, mẹ của Fusun, là chị, nhưng vì là họ hàng xa, và vì trước đây mẹ Kemal coi bà Nesibe như em (Kemal lại quan hệ yêu đương với Fusun) nên chàng gọi bà bằng dì (bản tiếng Hung cũng dịch là “néni” (dì, cô, mợ, thím).

[4] Abdulhamit II (1842-1918): Quốc vương thứ 34 của Đế chế Ottoman, cũng là Quốc vương cuối cùng của Đế quốc Ottoman, bị lật đổ năm 1909.

[5] Nice: thành phố du lịch ở miền Nam nước Pháp, trên bờ Địa Trung Hải.

[6] Raki (hay rakee): một loại rượu Thổ Nhĩ Kỳ có mùi hạt hồi.

[7] Theo tín ngưỡng của đạo Hồi, sau ngày tận thế chỉ những người vô tội được lên thiên đường qua cây cầu này.

[8] Theo thần thoại Hy Lạp, Leander là một chàng trai Abydos chết đuối ở Hellespont trong cơn bão khi đến thăm người yêu là Hero.

[9] Alfred Hitchcock (1899-1980): đạo diễn phim, tác giả kịch bản, nhà sản xuất phim người Anh, rất nổi tiếng với thể loại phim rùng rợn, kinh dị.

[10] Tên họ người này có nghĩa là phóng tay, rộng rãi.

[11] Vùng châu Á của Thổ Nhĩ Kỳ, thường được coi đồng nghĩa với Tiểu Á.

[12] Một tình sử cổ điển Ả Rập, được phổ biến bởi nhà thơ Ba Tư Nizami Ganjavi (1141-1209).

[13] Tên một thành phố ở miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ.

[14] Một vùng lịch sử phía Tây Nam nước Nga, trên phía Đông Bắc Hắc Hải, được Thổ Nhĩ Kỳ nhượng lại cho Nga năm 1829.

[15] Antoine Ignace Melling (1763-1831): họa sĩ, kiến trúc sư người Đức, từng là kiến trúc sư của Quốc vương Thổ Selim III và Hatice Sultan.

[16] Gérard de Nerval (1808-1855): nhà thơ lãng mạn Pháp, sáng tác của ông có ảnh hưởng lớn tới trường phái tượng trưng và siêu thực.

[17] Tiếng Pháp: cô, tiểu thư, bà (chưa chồng).

[18] Tiếng Pháp: ông, ngài.

[19] Turban: khăn dài dùng để quấn thành mũ đội đầu hình nón của người theo đạo Hồi.

[20] Fez: chiếc mũ đội đầu hình nón cụt, thường làm bằng nỉ màu đỏ của người theo đạo Hồi.

[21] La Dolce Vita (Cuộc sống ngọt ngào): tên phim của đạo diễn Ý Pederico Fellini đã đoạt giải Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes năm 1960.

[22] Phim của đạo diễn Jack Clayton (1974) dựa trên tiểu thuyết cùng tên của F. Scott Fitzgerald, xuất bản lần đầu tiên năm 1927.

[23] Sigmund Freud (1856-1939): bác sĩ thần kinh và tâm lý người Áo, được coi như người đặt nền móng và phát triển môn tâm phân học.

[24] Dijnn (tiếng Anh, bản tiếng Hung là dzsinn): thần linh, linh hồn, ma quỷ.

[25] A la turcá (hay à la turque, tiếng Pháp): theo kiểu Thổ Nhĩ Kỳ.

[26] Bánh mật, có nhân hồ đào, hạnh nhân, phổ biến ở các nước vùng Ba Tư và Ả Rập.

[27] Bánh Simit là loại bánh mì truyền thống của Thổ Nhĩ Kỳ, hình vòng tròn, có rắc vừng mặt trên. Người Thổ ăn bánh Simit như là món quà vặt, vào bất cứ lúc nào trong ngày, và thông thường kèm với một cốc sữa chua.

[28] Xavier de Montépin (1823-1902): tiểu thuyết gia nổi tiếng người Pháp.

[29] Aristotle (384-322 tr.CN): triết gia Hy Lạp cổ đại, học trò của Plato, tác giả của nhiều tác phẩm luận lý học, mỹ học, chính trị, thơ ca, sinh vật học, động vật học và siêu linh học. Ông có ảnh hưởng lớn tới triết học đạo Hồi, khoa học và triết học kinh viện Trung cổ.

[30] Vùng cực Nam của Nam Mỹ, ở Argentina và Chile, kéo dài từ rặng Andes đến Đại Tây Dương.

[31] Tên gốc là Napoli, một thành phố cảng ở miền Tây Nam nước Ý, ven vịnh Naples.

[32] Ahmet Efendi Nedim (1681-1730): một trong những nhà thơ Ottoman danh tiếng nhất trong thời đại của ông.

[33] Tên thật là MuHammad Bin Suleyman (1483-1556): nhà thơ Ottoman-Thổ, gốc Azerbaijan, rất nổi tiếng trong thời đại ông.

[34] Một loại nước giải khát sản xuất theo phương pháp lên men, thịnh hành ở Thổ và một số nước theo đạo Hồi.

[35] Một vùng đất cổ của Tiểu Á, trái tim của quốc gia Hittite, sau này là lãnh địa của phó vương Ba Tư, bị người La Mã sáp nhập năm 17 Công nguyên.

[36] Circassia: một vùng đất lịch sử nằm phía Tây Nam nước Nga, trên vùng biển Đông Bắc Hắc Hải, phía Bắc Caucasus, trước thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, từ năm 1829 thuộc Nga.

[37] Grace Patricia Kelly (1929-1982): nữ diễn viên nổi tiếng người Mỹ, đã kết hôn với ông hoàng Monaco Rainier III, trở thành bà hoàng Grace. Bà mất do một tai nạn xe hơi năm 1982.

[38] Eugene Marcel Proust (1871-1922): nhà văn, nhà phê bình Pháp, nổi tiếng nhất với tiểu thuyết Đi tìm thời gian đã mất.

[39] Michel de Montaigne (1533-1592): nhà tiểu luận, triết gia Pháp.

[40] Édith Piaf (tên thật là Édith Giovanna Gassion, 1915-1963): ca sĩ, diễn viên nổi tiếng người Pháp.

[41] Bảo tàng Jacquemart-André là một bảo tàng nghệ thuật, xây dựng từ năm 1869 đến 1875, bắt nguồn từ một bộ sưu tập cá nhân của một cặp vợ chồng: Edouard André và Nélie Jacquemart. Edouard André là chính trị gia, xuất thân trong một gia đình theo đạo Tin Lành kinh doanh ngầnh ngân hàng. Vợ Edouard André, Nélie Jacquemart là nữ họa sĩ.

[42] Micromusée du Service des ObjectsTrouvés: Bảo tàng Đồ vật Thất lạc.

[43] Joseph-Maurice Ravel (1875-1937): nhà soạn nhạc Pháp nổi tiếng với những giai điệu, kết cấu và hiệu ứng của dàn nhạc và nhạc cụ.

[44] Gustave Moreau (1826-1898): họa sĩ Pháp, đại diện xuất sắc của chủ nghĩa tượng trưng.

[45] George Sand (Amantine Aurore Lucile Dupin, 1804-1876): tiểu thuyết gia nổi tiếng người Pháp, bà đã sống một cuộc sống mãnh liệt, hết sức phóng túng nhưng cũng đầy sáng tạo.

[46] Paul Cézanne (1839-1906): danh họa người Pháp, thuộc trường phái Hậu Ấn tượng.

[47] Vladimir Vladimirovich Nabokov (1899-1977): nhà văn, nhà thơ gốc Nga, sáng tác bằng cả tiếng Nga và tiếng Anh, tác giả của nhiều tiểu thuyết nổi tiếng thế giới, trong đó có tiểu thuyết Lolita.

[48] Benedictus de Spinoza hay Baruch de Spinoza (1633-1677): triết học người Hà Lan gốc Do Thái, được coi là một trong những nhà duy lý vĩ đại nhất của thế kỷ 17.

[49] Luigi Pirandello (1867-1936): nhà văn, nhà viết kịch Ý đoạt giải Nobel Văn học năm 1934.

[50] Edgar Allan Poe (1809-1849): nhà văn, nhà viết kịch, nhà phê bình, nhà thơ Mỹ, được coi là ông tổ của thể loại truyện trinh thám và hình sự.

[51] Mario Praz (1896-1982): nhà phê bình văn học và nghệ thuật Ý, tác giả cuốn sách nổi tiếng Nỗi đau lãng mạn (The Romantic Agony).

[52] Bảo tàng Bagatti Valsecchi: một trong những bảo tàng lịch sử và nghệ thuật quan trọng và được bảo tồn tốt nhất ở châu Âu, nằm ở trung tâm Milan (Ý), thành lập năm 1974.

[53] Un petit séjour (tiếng Pháp): một chuyến đi nghỉ nhỏ.

Table of Contents

- Chương 1
- Chương 2
- Chương 3
- Chương 4
- Chương 5
- Chương 6
- Chương 7
- Chương 8
- Chương 9
- Chương 10
- Chương 11
- Chương 12
- Chương 13
- Chương 14
- Chương 15
- Chương 16
- Chương 17
- Chương 18
- Chương 19
- Chương 20
- Chương 21
- Chương 22
- Chương 23
- Chương 24
- Chương 25
- Chương 26
- Chương 27
- Chương 28
- Chương 29
- Chương 30
- Chương 31
- Chương 32
- Chương 33
- Chương 34
- Chương 35
- Chương 36
- Chương 37
- Chương 38
- Chương 39
- Chương 40
- Chương 41
- Chương 42
- Chương 43
- Chương 44
- Chương 45
- Chương 46
- Chương 47
- Chương 48
- Chương 49
- Chương 50
- Chương 51
- Chương 52
- Chương 53
- Chương 54
- Chương 55
- Chương 56
- Chương 57
- Chương 58
- Chương 59
- Chương 60
- Chương 61
- Chương 62
- Chương 63
- Chương 64
- Chương 65
- Chương 66
- Chương 67
- Chương 68
- Chương 69
- Chương 70
- Chương 71
- Chương 72
- Chương 73
- Chương 74
- Chương 75
- Chương 76
- Chương 77
- Chương 78
- Chương 79
- Chương 80
- Chương 81
- Chương 82
- Chương 83